open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Наталья Гончарова (мәгънәләр)

* Наталья Гончарова (рәссам) (1881―1962), рус рәссам-авангардисты, график, сценограф. Лучизм һәм футуризм вәкиле.
* Наталья Гончарова (Пушкина) (1812—1863), Александр Пушкинның хатыны. Беренче никахта Пушкина, икенче никахта Лансктая.
* Наталья Гончарова (волейболчы) (1989), Украина һәм Россия волейболчысы, 2010 елгы дөнья чемпионы, ике тапкыр Европа чемпионы.
* Наталья Гончарова (суга сикерүче) (1988), Россия спортчысы, суга сикерүче. 2004 елгы Олимпия уеннарының көмеш призеры.
Башкорт Совет Республикасы

**Башкорт Совет Республикасы** (, ) — РСФСР эчендә беренче автономияле республика.

## Тарих
left|thumb|250px|Башкорт Совет Республикасы
1919 елның 20 мартында Оренбург губернасының төньяк өязләре нигезендә оештырылган. Территориясендә шәһәрләр булмаганлыктан, беренче вакытта күрше Уфа губернасында урнашкан Стәрлетамак шәһәреннән идарә ителгән.

1920 елның 20 августында Стәрлетамак шәһәре, ноябрь аенда Стәрлетамак өязенең 16 волосте шулай ук республикага тапшырылалар.

## Моны да карагыз
* Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* https://science.openrepublic.ru/ru/articles/52031/ 
* https://science.openrepublic.ru/ru/articles/75964/ 
* http://istmat.info/node/38502 
* http://istmat.info/node/39992 
* http://istmat.info/node/38496 

Төркем:РСФСР

Төркем:Башкортстан тарихы
Төркем:БАССР
Төркем:РСФСР республикалары
1 нче гимназия (Казан)

**** - Казанның нда, нда урнашкан белем бирү оешмасы.
## Тарих
 елда нигезләнә.
## Уку-укыту процессы
 балага  Укыту татар һәм рус телләрендә алып барыла. Шуннан тыш инглиз теле өйрәнелә.

## Мәктәп белән бәйле шәхесләр

* Гөлчирә Бәдретдинева

## Искәрмәләр

Төркем:Казан мәктәпләре
Гыйльманова

**Гыйльманова** — фамилия.
* Гыйффәт Гыйльманова (1925), табибә, фән докторы.
* Нәфисә Гыйльманова (1965), рәссам (*[[Ташкәнт]]*).
* Рәйхана Гыйльманова (1954), журналист.
* Шәүрә Гыйльманова (1954), журналист. РФ (2005), ТР (1997) атказанган сәнгать эшлеклесе, БР атказанган мәдәният хезмәткәре (1994).
----
* **[[Гыйльманов]]**

Төркем:Шщхеслщр
Төркем:Фамилияләр
Коккадичолаи Тһаантһонреешварар Гыйбадәтханәсе

**Коккадичолаи Тһаантһронеешварар Гыйбадәтханәсе** (шулай ук **Коккадичолаи Тһантһонришварам** буларак мәгълүм) ул Шри-Ланкада, Көнчыгыш Провинциядә, Баттикалоа районыннан 15 км көньяк-көнбатышта урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул шулай ук Шри-Ланкада иң борынгы һәм иң әһәмиятле гыйбадәтханәләрнең берсе һәм Шри-Ланкада табигатьтән төзелгән Шивалингамы булган ике гыйбадәтханәнең берсе булып тора. Гыйбадәтханәдә ел саен сентябрь аенда арбалар фестивале бәйрәм ителә. Фестивальдә кулланылган төп арбаларның берсе агач сыннар белән 18-енче гасырда төзелгән булган.
## Тарих
Гыйбадәтханә ышану буенча безнең эрага кадәр 4-енче гасырда ясалган булган һәм Чола Империясе караган Улага Наачи тарафыннан төзелгән булган.
Гыйбадәтханә шулай ук могъҗизалары өчен мәшһүр. Аларның берсе Шри-Ланкада Португалия чорында булган. Гыйбадәтханә эчендә үгез сыны үлән ашаган һәм гыйбадәтханәне җимерергә теләгән Португалия солдатларын гыйбадәтханәдән куган. 

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шиваизм
1 нче мәктәп (Казан)

**** — Казанның нда, нда урнашкан белем бирү оешмасы.
## Тарих

## Уку-укыту эшчәнлеге
 балага  Укыту рус телендә алып барыла. Шуннан тыш, татар, инглиз һәм алман телләре өйрәнелә.
## Мәктәп белән бәйле шәхесләр

* Павел Саначин

## Искәрмәләр

Төркем:Казан мәктәпләре
13 нче мәктәп (Казан)

**** —  нда, нда урнашкан белем бирү оешмасы.

## Тарих
* 1927 елда җидееллык татар мәктәбе буларак барлыкка килә.
* Бүгенге мәктәп сыман 1968 елда нигезләнә.

## Уку-укыту эшчәнлеге
 балага  Укыту татар һәм рус телләрендә алып барыла. Шуннан тыш, инглиз теле өйрәнелә.

## Мәктәп белән бәйле шәхесләр

* Шәехгаттар Хәсән улы Иманаев

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча мәктәпләр
Төркем:Казан мәктәпләре
Амалия Матерна

**Амалия Матерна** (туган чактагы исеме Амалия, соңрак Фридрих-Матерна) (10 июль, 1844, Санкт-Георген-ан-дер-Штифинг – 18 гыйнвар, 1918, Вена) — Австрияның мәшһүр опера җырчысы, драматик сопрано тембры иясе. Озак еллар Вена опера театры труппасында эшли, соңрак камера җырчысы буларак чыгышлар ясый. Тавышының нечкәлеге дә, дәртле көчлелеге белән дә дан яулаган. Иң әүвәл, Рихард Вагнер әсәрләрендә башкарган рольләре буенча танылган.

## Иҗаты
Амалия Матернаның беренче чыгышы 1865 елда Грац шәһәренең Талия театрында урын алган. Актер Карл Фридрихка кияүгә чыгып, аның белән бергә Венаның Карл театрында һәм шәһәр бистәләрендә урнашкан театрларда чыгышлар ясый. 1869 елда Мейерберның "Африкан" операсында Селика ролен башкарып, Вена дәүләт опера театры сәхнәсен үзенә беренче тапкыр ача. Бу чыгыш белән дан яулагач, җырчыга Вена дәүләт опера театры тарафыннан 25 еллык контракт бирелә. Вена театрында җырчының 1874 елда Вердиның "Аида"сында Амнерис ролен һәм 1875 елда Гольдмаркның "Саба патшабикәсе"ндә баш ролен башкаруы тарих битләренә кереп кала.

Фәкать, җырчы Рихард Вагнер әсәрләре образларын ачу белән күбрәк таныла. 1876 елда Байройтта Рихард Вагнерның яңа тәмамланган "Нибелунг йөзеге" циклында, "Валькирия"(1877)  һәм "Зигфрид" (1878 ел) операларының беренче Вена куелышларында һәм "Нибелунг йөзеге"нең Берлин куелышында төп рольне, ягъни Брунһильда ролен башкара. 1882-1891 елдарда һәр Байройт фестивалендә Рихард Вагнерның соңгы операсы "Парсифаль"дагы Кундри ролен башкара.

1884 елда Амалия Матерна АКШга Герман Винкельман һәм Эмиль Скария белән сәфәр кыла. 1885 елда Метрополитен опера театрында Рихард Вагнерның "Тангейзер" операсында Элизабет ролен башкара. Шулай да опера җырчысы бу театрда "Гугенотлар"да Валентин, "Жидовка"да Рахель, "Валькирия"да Брунгильда рольләре белән чыгыш ясый.

1885 елда җырчы яңадан Вена шәһәренә кайта һәм киләсе 9 ел дәвамында чыгышларын дәвам итә. 1885 елда "Танһейзер"да Элизабет ролендә соңгы тапкыр театр сәхнәсендә чыгыш ясый. Лаеклы ялга чыга һәм бу көннән җыр дәресләре генә бирә. 1913 елда  Рихард Вагнерның 100 еллыгына багышланган концертта Кундри партиясенең иң популяр өзекләрен башкара.

## Галерея

Файл:Amalie Materna as Kundry 1882 - IL7.jpg|Кундри, "Парсифаль" операсы (Байройт, 1882 ел)
Файл:Amalie Materna as Brünhilde 1876 - IL1.jpg|Брунгильда, "Нибелунг йөзеге" (Байройт, 1876 ел)
Файл:Amalie Materna as Elisabeth in Tannhäuser (Met 1885) IL.jpg|Элизабет, "Тангейзер", Метрополитен опера, 1885 ел
Файл:Amalie Materna as Ortrud Wien - IL.jpg|Ортруда, "Лоэнгрин", Вена шәһәре
Файл:Amalie Materna as Rachel - IL.jpg|Рахель, "Жидовка"
Файл:Amalie Materna as Queen of Saba - IL2.jpg|Патшабикә, "Саба патшабикәсе"


## Искәрмәләр

## Чыганаклар

*Elizabeth Forbes: "Amalie Materna" *Grove Music Online* ed. L. Macy
* Үткәннең мәшһүр җырчылары 

## Шулай да карагыз

* Рихард Вагнер
* 

## Сылтамалар

* Amalie Friedrich-Materna: North American Theatre Online

*

Төркем:Опера җырчылары
Зинаида Смирнова

**Зинаида Ивановна Смирнова** (1923 елның 4 октябре, Мәскәү) — совет санинструкторы, медицина хезмәте гвардиясе старшинасе, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Ленин (1944), Кызыл Байрак орденнары, Флоренс Найтингейл исемендәге медаль һәм башка медальләр белән бүләкләнгән[1][2][3]. Бендер шәһәренең Мактаулы гражданины(1974). 

Бөек Ватан сугышы елларында 600 дән артык яраланган солдат һәм офицерны сугыш кырыннан алып чыга.

## Биографиясе
Зинаида Ивановна 1923 елның 4 октябрендә Мәскәү шәһәрендә туа, аннары 1937 елда гаиләсе белән Куйбышев шәһәренә күчеп килә. Зинаида Смирнова мәктәптә укый, сандружинниклар һәм шәфкать туташлары курсларында укый. Бөек Ватан сугышы башланганда Зинаида унсигез яшь тулмаган була, 1941 елның 16 июлендә Кызыл Армия сафларына алына. Санинструкторлар әзерлек курсын үтеп, бер айдан фронтка озатыла, Смоленск оборонасында катнаша , Мәскәү янында сугышта катнаша, Сталинград урамнарыннан яралы сугышчыларны чыгара һәм медицина ярдәме күрсәтә.. Аннары Зинаида Ивановна Смирнова-санинструктор, старшина медицина хезмәте гвардиясе 15 нче гвардия Кызыл Байрак укчылар дивизиясенә күчерелде. Харьков, Кривой Рог һәм башка шәһәрләрне азат итә. 1943 елдан башлап Зинаида Ивановна ВКП(б) әгъзасы булып тора).

1944 елның апрелендә, Днестрның уң як ярында хәрби хәрәкәтләр вакытында станок пулеметыннан Варница Смирнова 20 немец солдатын һәм офицерын юк итә һәм кырдан 20дән артык яраланган совет солдатын һәм офицерын чыгара.. Варницк плацдармдагы батырлыгы өчен Ленин ордены белән бүләкләнә.. 

Зинаида Ивановна Смирнова кырдан 600дән артык яраланган совет солдатын һәм офицерын алып чыга, үзе алты мәртәбә яралана, шул исәптән өч авыр яра ала, һәм ике контузия ала, госпитальдә дәвалана. Кызыл Байрак ордены һәм медальләр белән бүләкләнә. 1944 елның октябрендә госпитальдән алтынчы (өченче — авыр) яраланганнан соң, сугыш инвалид документын ала. Аннары Куйбышев шәһәренә кайта. Зинаида Ивановна институтны тәмамлый,Куйбышев өлкәсенең Ставрополь шәһәрендә юридик консультациядә адвокат булып эшли..

1971 елда Флоренс Найтингейл исемендәге медаль белән бүләкләнә, 1974 елда Смирнова Зинаида Ивановнага "Бендер шәһәренең Мактаулы гражданины" дигән мактаулы исем бирелә.

## Бүләкләре
* Ленин ордены,
* Кызыл Байрак ордены,
* Флоренс Найтингейл исемендәге Медаль,
башка медальләр,
* Бендер шәһәренең Мактаулы гражданины.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Зинаида Смирнова вынесла с поля боя 680 раненых солдат
* Память народа. Зинаида Ивановна Смирнова

Төркем:Ленин ордены кавалерларыТөркем:Кызыл Байрак ордены кавалерлары
Любовь Попова

**Любо́вь Серге́й кызы Попо́ва** ()  (24 апрель (6 май) 1889 Ивановское авылы, Мәскәү губернасы. - 25 май 1924, Мәскәү, ССРБ) - рус һәм совет рәссамы, рәссам-авангардист (супрематизм, кубизм, футуризм, конструктивизм), график, дизайнер, театр рәссамы.

## Тәрҗемәи хәле
Попова бай сәүдәгәр гаиләсендә туган. Әтисе - Сергей Максим улы Попов - берничә постау фабрикасы хуҗасы. Әнисе - Любовь Василий кызы (кыз фамилиясы - Зубова). Любовь Попова 1906 елда Мәскәүдә  С.А.Арсеньева гимназиясендә урта белем алган. Шулай ук ​​1906-1907 елларда филология программасы буенча ике еллык гомуми белем бирү курсларында укыган.

1907 елда Попова С.Ю.Жуковский студиясенә укырга керә, аннары Константин Юонның шәхси сәнгать мәктәбенә күчә, анда Надежда Удальцова, шулай ук Александр Веснин һәм Вера Мухина белән таныша.

1910 елда Любовь Попова Италиягә китә, анда рәсем сәнгате дәресләре ала.

1912 елда Парижда була, Анри Ле Фоконьедән һәм Жан Метценждән рәсем сәнгате дәресләре ала.

Попова беренче тапкыр (февраль-март 1914) «Бубновый валет» иҗади берләшмәнең күргәзмәсендә катнашты.

1914-1916 елларда рәссам "кубофутуризм" юнәлешендә эшли.

1916-1918 елларда ул, Казимир Малевич йогынтысында, "Живописная архитектоника" дигән үз стилен эшли .

1918 елда Любовь Попова сәнгать тарихчысы Борис Николаевич фон Эдингка кияүгә чыга.

1918 елда Попованың эшләре Мәскәүнең рәсем рәссамнары һөнәр берлегенең 1 нче күргәзмәсендә, 1921 елда сәнгать һәм фәннең 1 нче дәүләт күргәзмәсендә (Казан) чагылдырыла.
1920 елдан Попова укыту һәм теоретик эшчәнлек белән шөгыльләнә. 1920 ноябрьдән ВХУТЕМАСта укыта (1923 ел ахырына кадәр). Конструктивистлар белән якыная һәм Мәскәүдә «5×5=25» күргәзмәсендә  катнаша (1921).
Аның фикеренчә, "заманча рәссам эшчәнлеге һичшиксез конкрет җитештерү чикләрендә уза". 1923 елдан Попова тулысынча җитештерү сәнгатенә  күчә. Полиграфияда, тетраль тамашалар офомлениясендә эшли, Беренче ситценабив фабрика өчен тукыма эскизлары ясый, хатын-кызлар өчен кием проектлары эшли.

1924 елда Любовь Попова биш яшьлек улыннан скарлатина йоктырган һәм 25 майда үлгән - улы үлгәннән соң ике көн узгач.

## Истәлек
* Любовь Попова хөрмәтенә Меркурийда кратер аталган.

## Галерея

Рәсем:Popova Air Man Space.jpg|"Кеше+һава+киңлек". 1912. Киндердә майлы буяулар. 125 x 107 см.Рус музее.
Рәсем:Lyubov Popova - The Pianist.jpg|"Пианист". 1913. Канаданың милли галереясе
Рәсем:Jug on a table by L.Popova (1915, GTG) by shakko.jpg|"Кувшин өстәлдә. Сыгылмалы рәсем.". 1915. Агач, картон, майлы буяулар. Третьяков галереясе.
Рәсем:GUGG Untitled (Popova).jpg|Исемсез. 1915. Киндердә майлы буяулар. 106.4 × 71 см.Соломон Гуггенhейм музее.
Рәсем:GUGG Birsk.jpg|"Бирск". 1915. Киндердә майлы буяулар. 106 × 69.5 см.Соломон Гуггенhейм музее.
Рәсем:1921 Popova Raum-und-Kraft-Konstruktion anagoria.jpg|Киңлек-көч конструкциясе. 1921.Третьяков галереясе.


## Искәрмәләр

Төркем:Россия рәссамнары
Төркем:Авангард рәссамнары
Төркем:Хатын-кыз рәссамнар
Любовь Попова (мәгънәләр)

**Любовь Попова**:
* Любовь Попова, (1889—1924) - рус һәм совет рәссамы, рәссам-авангардист
* Любовь Попова (опера җырчысы), (1925—1996) - Опера җырчысы, Украина ССР халык артисты.

Төркем:Шәхесләр
Александр Попов

**Александр Попов**:
* Александр Попов (1808—1865), шәркыятьче, профессор (1835).
* Александр Попов (1815—1879), механик һәм физик, Казан университеты профессоры.
* Александр Попов (1840—1881), химик, фән докторы, профессор (1869).
* Александр Попов (1924―1991), медицина фәннәре докторы (1968), профессор (1978), медицина хезмәте полковнигы (1970).

Төркем:Шәхесләр
Попов

**Попов**, Попова — фамилия.
* **[[Александр Попов]]**
* **[[Алексей Попов]]**
** Алексей Попов (1856-1909), филолог, илаһият докторы (1903), Казан руханилар академиясе профессоры.
** Алексей Попов (1892—1961), режиссер, актер, ССРБ халык артисы (1948), сәнгать фәннәре докторы.
**Алексей Попов (1978), спортчы (*[[футбол]]*), РФ чемпионы (2008, 2009).
* Валерий Попов (1939), язучы.
* Василий Попов (1771—1842), дәүләт эшлеклесе, РИ халык мәгарифе департаменты директоры (1817-1825).
* Виктор  Попов (1910—1980), зоолог, эколог, фән докторы (1964), профессор (1967), ТАССР (1970), РСФСР (1980) атказанган фән эшлеклесе.
* Владимир Попов (1924), ТАССР халык (1987), РФ атказанган (2003) рәссамы , ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1975), Тукай премиясе (2014).
* Вячеслав Попов (1876—1923), анатом, медицина докторы, профессор (1918).
* Геннадий Попов (1917—1976), Советлар Берлеге Каһарманы (1945).
* **Георгий Попов**
** Георгий Попов (1911—), агроном-селекцияче, фән докторы (1952), профессор (1953).
** Георгий Попов (1925—1988), тарихчы, Болгария тарихы буенча белгеч, тарих фәннәре докторы (1967), профессор.
* Григорий Попов (1887—1942), тарихчы, өлкәне өйрәнүче, педагог, Якутск өлкәне өйрәнү музее мөдире (1928-1929).
* Иван Попов (1857—1927), ветеринар, профессор (1897).
* Иннокентий Попов (1923—1990), музыка белгече, музыка тәнкыйтьчесе, РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1981).
* Константин Попов (1972), спортчы (*[[биатлон]]*), җәйге биатлон буенча дөнья чемпионы (1998).
* Леонид Попов (1940), штурман, РФ Каһарманы (1994).
* Матвей Попов (1894—1962), хәрби, Төньяк Урал (1942-1943) һәм Орел (1943-?) хәрби бүлгеләре сәргаскәре.
* Михаил Попов (1828—1882), Казан сәүдәгәре, җәмәгать эшлеклесе.
* **[[Николай Попов]]** 
** Николай Попов (1828—1891), Рус православие чиркәве рухание, Нократ руханилар семинариясе ректоры (1881-1891).
** Николай Попов (1854—1936), психиатр, фән докторы (1940), профессор (1935).
** Николай Попов (1912—1943), Советлар Берлеге Каһарманы (1944, вафатыннан соң).
* Нил Попов (1833—1891/92), рус тарихы докторы, профессор (1860).
* Петр Попов (1924—1991),  Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1945, 1946).
* Пантелеймон Попов ( 1886—1972) — рус һәм совет педагогы, дин тәгълимәте кандидаты, туган якны өйрәнүче белгеч һәм рәссам, ССРБ Рәссамнар берлеге әгъзасы (1941).
* Порфирий Попов (1892—1956), ветеринар-фармоколог, фән докторы (1927), профессор (1925). ТАССР атказанган фән эшлеклесе (1952).
;Попова
* Лилия Попова (1928-), хирург, фән докторы (1983).
* **[[Любовь Попова (мәгънәләр)|Любовь Попова]]**
* Марина Попова (*Эдьиий Марыына*, 1926―2014), җырчы, Якут АССРның атказанган (1965) һәм халык (1972) артисты.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Алексей Попов

**Алексей Попов**:
* Алексей Попов (1856—1909), филолог, илаһият докторы (1903), Казан руханилар академиясе профессоры.
* Алексей Попов (1892—1961), режиссер, актер, ССРБ халык артисты (1948), сәнгать фәннәре докторы.
* Алексей Попов (1978), спортчы (*[[футбол]]*), РФ чемпионы (2008, 2009).

Төркем:Шәхесләр
Попова

**Попова** — фамилия.
* Лилия Попова (1928), хирург, фән докторы (1983).
* Марина Попова (*Эдьиий Марыына*, 1926―2014), җырчы, Якут АССРның атказанган (1965) һәм халык (1972) артисты.
* **[[Любовь Попова (мәгънәләр)|Любовь Попова]]**
* Нина Попова
** Нина Попова (*Нина Ли*; 1905―1992), совет театр һәм кино актрисасы.
** Нина Попова (1945), театр, кино һәм телевидение актрисасы.
----
* **[[Попов]]**
----
* Попова, Меркурий кратеры.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Сәхәбиев

**Сәхәбиев**, Сәхабиев — фамилия.
* Зөфәр Сәхәбиев (1940), баянчы-педагог.
* Рафаэль Сәхәбиев (1951—2019), җырчы, ТАССР халык артисты (1987).
----
* Зөһрә Сәхәбиева (1951), җырчы, педагог, ТАССР халык артисты (1984).
## Моны да карагыз
* **[[Сәхәбетдинов]]**
** Риф Сәхәбетдинов
** Фәрдетдин Сәхәбетдинов
* Сәхәпов

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Сиддһа Баба Мандир

**Сиддһа Баба Гыйбадәтханәсе** (Непал телендә:श्री सिद्धबाबा मन्दिर) Непалның Палпа районының Бутвал шәһәре янында Добһан-5 янында урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе.
Гыйбадәтханәгә бөтен Непалдан халык килә һәм аеруча Тансен Һинд дине тарафдарлары. һәм шулай ук Рупандеһидан һәм күрше районнардан. Ышану буенча гыйбадәтханәгә килгән тугърыларның теләкләре чынга аша. Кешенең теләге чынга ашкач күгәрченне иреккә чыгару традициясе бар. Бу традиция гыйбадәтханә тирәли күп күгәрчен булуга китергән.
Һинд дине тарафдарлары Сиддһа Бабада шимбә, дүшәмбе көннәрендә һәм турыдан-туры яки берникадәр дәрәҗәдә дини фестивальләрдә табыналар. Шиваратри фестивальләре вакытында күп тугърылар гыйбадәтханәгә табыну өчен киләләр. 
## Урнашуы
Сиддһа Баба гыйбадәтханәсе Непалда, Палпа районында, Добһан-5 тә Бутвал суб-метро шәһәреннән якынча 2 км да урнашкан. Гыйбадәтханә Тинау елгасының сул ярында Похара аша Сиддһарта шоссесы аша юлда урнашкан.
Гыйбадәтханә янында “Чидья Кһола” дигән кечкенә елга агып тора.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шиваизм
Вера Мухина

Ве́ра Игна́т кызы Му́хина () (1889, 19 июнь (1 июль), Рига — 1953, 6 октябрь, Мәскәү.) — совет скульпторы. 1947 елдан 1953 елга кадәр — ССРБ Сәнгать академиясе Президиумы әгъзасы. Биш Сталин премиясе лауреаты (1941, 1943, 1946, 1951, 1952).
## Тәрҗемәи хәле
Вера Мухина сәүдәгәр Игорь Кузьма улы  Мухин гаиләсеннән булган. Ригада туган. Әнисе үлгәннән соң (1892 ел) гаилә Феодосиягә күчте. 1904 елда Вераның әтисе үлә. Вераны һәм аның апасыны Марияны Курскида яшәгән абыйлары һәм апалары сыендырды. Анда Вера гимназияне бик яхшы тәмамлаган.
1910-1911 елларда Константин Юонның шәхси сәнгать мәктәбе курсларында укый.
1912 елда Мухина Парижга китә — сәнгать белемен дәвам итәргә. Парижда Любовь Попова һәм Надежда Удальцова белән очрашты. Анда ул Антуан Бурдельнең  шәхси академиясенә укырга керде.

1914 елда Мәскәүгә кайткан. Беренче бөтендөнья сугышы башланганнан соң шәфкать туташлары курсын тәмамлый һәм хәрби госпитальдә эшли. Монда ул яшь хәрби табиб Алексей Замков белән танышты. 1918 елда Вера Игнатьевна Алексей Замковка кияүгә чыга.

1918-1922 елларда Вера Мухина Ленинның  "монументаль пропаганда" планын тормышка ашыруда актив катнаша.
1927-1930 елларда ВХУТЕИНдә укытты.

Мухинаның иң танылган композициясе Парижда 1937 елгы Бөтендөнья күргәзмәсендә урнаштырылган. Бу 24-метрлы монумент "Эшче һәм колхозница". Вера Мухина композициясе архитектор  Борис Иофан тарафыннан проектланган Совет павильонын таҗлаган. Бу әсәр өчен Вера Мухина үзенең беренче Сталин премиясен алды (1941). Икенче Сталин премиясен скульптор 1943 елда Барый Йосыпов һәм Иван Хижняк портретлары өчен алды.

Вера Игнатий кызы Мухина 1953 елның 6 октябрендә вафат була. Үлем сәбәбе стенокардия булды. Мәскәүдә Новодевичье зиратында җирләнде.

## Истәлек
* Мухина хөрмәтенә Мәскәүдә, Кривой Рогда һәм Иркутскида урамнар аталган.
* Феодосия һәм Ригада Вера Мухина музейлары бар.
* Мәскәүдә Пречистенский тыкрыгында В. И. Мухинага һәйкәл урнаштырылды; һәйкәл авторлары — скульптор М.К.Аникушин һәм архитектор С.П.Хаджибаронов
* Вера Мухина хөрмәтенә Чулпандагы кратер аталган.
## Галерея

Рәсем:Vera Mukhina. Bertran from Rose and Cross (1916).jpg|Театр костюмы дизайны. 1916 ел.
Рәсем:Paris-expo-1937-pavillon de l'URSS-13.jpg|Эшче һәм колхозница.1937.
Рәсем:Nesterov-Mukhina.jpg|Вера Мухина; Портрет Михаил Нестеров тарафыннан башкарылган. 1937.
Рәсем:The Soviet Union 1970 CPA 3914 stamp (Sculpture 'Science' (after Vera Mukhina), Petroglyphs, Sputnik and Congress Emblem).jpg|ССРБ почта маркасы:Мухинаның «Фән» скульптурасы 


## Искәрмәләр

Төркем:Россия скульпторлары
Төркем:Соцреализм скульпторлары
Төркем:Авангард скульпторлары
Төркем:Хатын-кыз скульпторлар
Folkways Records

**Folkways Records** - ул Мозэс Эш нигезләгән язмалар ярлыгы, монда фолк, дөнья һәм балалар музыкасы булган. Аны 1987 елда Смитсон Оешмасы сатып алган һәм ул хәзер Смитсон Фолкуэйзның өлеше булып тора.
## Тарихы
**Folkways Records & Service Co.** Мозэс Эш һәм Мэриэн Дистлер тарафыннан 1948 елда Нью-Йорк шәһәрендә нигезләнгән булган. Харольд Курлэндер шул вакытта *Folkways Ethnic Library*-ның мөхәррире булган һәм ярлык өчен "Folkways" исемен ул чыгарган дип ышаныла. Эш бөтен дөньядан язмаларны һәм документларны табарга омтылган. 1948 елдан Эшның 1986 елга үлеменә кадәр Folkways Records 2168 альбом чыгарган. In 1964 елда Эш MGM Records-ка **Verve Folkways Records**-ны башларга ярдәм иткән, ул аннары 1967 елда Verve Forecast Records-ка кадәр үскән. Фолкуэйз каталогына бөтен дөньядан традицион һәм хәзерге музыка, шулай ук шигърият, сөйләм сүзләре, тел күрсәтмәләре һәм кешеләрнең һәм табигатьнең кыр язмалары керә. Фолкуэйз Вуди Гутһри, Пит Зигер һәм Лид Бэллиның тәэмин итүчесе булган,ул Америка фолк музыкасы яңарышының үзәген формалаштырган.
## Искәрмәләр

Төркем:АКШ музыкасы
27 нче гимназия (Казан)

**** — Казанның нда, нда урнашкан белем бирү оешмасы.
## Тарих

## Уку-укыту эшчәнлеге
 балага  Укыту татар һәм рус телләрендә алып барыла. Шуннан тыш инглиз теле өйрәнелә.
## Мәктәп белән бәйле шәхесләр
* Зилә Мөбәрәкшина, журналист, 2016 ел чыгарылышы.

## Искәрмәләр

Төркем:Казан мәктәпләре
Н.И. Лобачевский исемендәге лицей (Казан)

**Н.И. Лобачевский исемендәге лицей** — Казанның Вахитов районы Рәхмәтуллин урамында урнашкан урта гомуми белем бирү оешмасы (мәктәп).

## Тарих

## Уку-укыту эшчәнлеге
 балага  Укыту рус телендә алып барыла. Шуннан тыш, татар һәм инглиз телләре өйрәнелә.

## Мәктәп белән бәйле шәхесләр
* Андрей Поминов
* Павел Шмаков

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча мәктәпләр
Төркем:Казан мәктәпләре
Төркем:Казан университеты
39 нчы мәктәп (Казан)

**** — Казанның нда, нда урнашкан белем бирү оешмасы.
## Тарих

## Уку-укыту эшчәнлеге
 балага  Укыту рус телендә алып барыла. Шуннан тыш, татар һәм инглиз телләре өйрәнелә.
## Мәктәп белән бәйле шәхесләр

* Игорь Носов

## Искәрмәләр

Төркем:Казан мәктәпләре
Куявяк

**Куявяк** () — поляк халык биюе, чыгышы белән үзәк Польшаның Куяви өлкәсеннән. Мазурка, оберек, полонез һәм краковяк белән бер рәттән поляклар милли биюләре төркеменә керә. Биюгә өч өлешле үлчәм, ирекле темп һәм тыныч, лирик музыка хас.

## Тарих

Беренче тапкыр *куявяк* бию атамасы буларак Т.Ф. Яскольскийның "Бахорци көтүчеләре: Куяви тыныч тормышы" () әсәрендә 1827 елда кулланыла. Шулай да куявякның *мазур* биюеннән 1750-1830 еллар аралыгында килеп чыгышы фараз. Күп композиторлар тарафыннан *куявяк* һәм *оберек* биюләренең ритмик һәм темп үзенчәлекләре берлектә генә күзаллана.

Жанр крестьян даирәсендә барлыкка килә, әмма соңрак поляк морзалары даирәсендә дә нык тамырлар җибәрә. Бию музыкасын фольклор экспедицияләрендә язалар һәм *Куявяк* җыентыкларында нәшер итәләр. Поляк морзалары арасында халык биючеләрен йортларга чакыру һәм алардан бию осталыгына өйрәнү гадәткә керә. 1860-еллар азагында *куявяк* балларда биелә башлый һәм Варшава кебек зур шәһәрләрдә дә киң таралыш таба. Жанр популярлаша, үзгәрә һәм башка ритмик алымнарны, хәрәкәтләрне үзенә кертә. XIX гасырның ахырында поляк милли биюе буларак дөньякүләм таныла.

1990 елда Чеслав Сроканың "Поляк милли биюләре: типология" китабында биюгә тирән тасвирлама бирелә: хәрәкәтләре, адымнары, музыкаль бизәкләре һ.б. үзенчәлекләр ачыклана.

## Музыка
Минор шәкелендә иҗат ителү нәтиҗәсендә, *куявяк* жанрына сентименталь һәм мелонхолик музыка хас.

Биюнең кереш өлеше бер югарылыкта кабатланган һәм тизләнә төшкән ноталардан гыйбарәт; биючеләрне дөрес темпка хәзерләгән. Музыка өч басымлы метрда языла һәм аның кисәкләре 2 дүрт тактлы тезмәләрдән тора, гадәттә, тезмәләрнең икенчесе киңеләйтелә һәм яңа басымнар белән үзгәртелә, доминанта гармониясендә тәмамлана. Күпчелек очракта биючеләр кайбер тактлар темпын сузып (), бию музыкасына үзгәрешләр кертә.

Куявяк музыкасы ансамбле ике скрипка, түбән тавышлы ике кыллы уен кораллы басыдан (), кайбер вакытта кларнет, кече барабан () һәм поляк сорнаеннан () тора. Скрипка төп көйне, *басы* аккомпанементны башкара, шулай да *басы* бәрмә уен коралы вазифасын башкарырга мөмкин. Бүгенге көндә ансамбльдә флейта, аккордеон кебек уен кораллары да очрый.

## Профессиональ музыкада кулланышы

* "Куявяк", Феликс Нововьевски, 1912 елда нәшер ителгән (хор өчен)
* "Куявяк, ля минор",  Һенрик Венявский, 1853 елда нәшер ителгән (скрипка һәм фортепиано өчен)
* Фредерик Шопен мазуркалары: op.6 №4, op.30 №4 һәм op.41 №1

## Шулай ук карагыз

* Фредерик Шопен

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз

* Poland.com
* Essay on the kujawiak by Maja Trochimczyk
* Traditional dance

Төркем:Польша музыкасы
Төркем:Польша мәдәнияте
Анастасия Стальная

**Анастасия Викторовна Стаьлная** (1998 елның 6 гыйнварында туган, Пешанокопская (станция), Ростов өлкәсе) — Россия волейболчысы һәм һөҗүмчесе. 2019 җәйге университет чемпионы. Волейбол буенча спорт мастерына кандидат.

## Тәрҗемәи хәле
Анастасия Викторовна Сталная 1998 елның 6 гыйнварында Ростов өлкәсендә туган. Ул 9 яшендә волейбол белән шөгыльләнә. Алты ел дәвамында ул Никадагы 65нче спорт мәктәбендә (СДЮСШОР №65 «Ника») (2007-2013) укыЙ. 2013 елдан ул яшьләр командаларында актив уйный. Төрле яшь категорияләре кысаларында ул 2014, 2015, 2016 елларда Европа чемпионы була. 
Беренче мизгелен ул Яңа Уренгойдагы олылар командасында үткәрә. Аннары ике ел ул Мәскәүдә «Луч» командасында уйный. 2016/2017 мизгелендә ул Череповец «Северянка» командасында уйный, Премьер-лигада алтын медаль ала. Ул 2018-2019 ел мизгелен Чиләбе «Динамо-Метар». кысаларында үткәрде.

2019 елда ул Калининград «Локомотив»ына күчте.

Италиядәге җәйге Университетта, 2019 елда, Россия җыелма командасы составында, ул турнирда җиңүче булды.

## Уңышлар
### Милли командалар белән
* Европа чемпионы (яшьләр) 2014;
* Яшьләр арасында 2015 Европа чемпионы;
* Яшьләр арасында 2016 Европа чемпионы;
* 2019 җәйге университет чемпионы.
### Клублар белән
* А лигасының Россия чемпионаты алтыннары.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Профиль  на сайте ВФВ
* Профиль на сайте volleyservice.ru

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Аделина-Виктория Скавронская

**Аделина-Виктория Генриховна Скавронская** (1922 - 2000) — совет галиме микробиолог-генетик, медицина фәннәре докторы (1963), профессор (1966), ССРБ Медицина фәннәре академиясе әгъзасы (1974).

## Тәрҗемәи хәле
Аделина-Виктория Генриховна Скавронская 1922 елның 26 сентябрендә Мәскәүдә туган.

1946 елда ул Икенче Мәскәү дәүләт медицина институтын тәмамлый. 1946 - 1948 елда ССРБ Халык сәламәтлек комиссариатының биохимия лабораториясендә тикшерүче булып эшли. 1948 елдан, лаборатория ярдәмчесе, 1966 елдан — ССРБ медицина фәннәре академиясендә академик И.Ф. Гамалей исемендәге эпидемиология һәм микробиология фәнни-тикшеренү институтының генетика лабораториясе мөдире булып эшли.  1963 елда  "Бактерияле ДНКның биологик активлыгы һәм аның тышкы йогынты тәэсирендә үзгәрүе" дигән темага  үзенең докторлык диссертациясен яклай..

А. Г. Скавронская, академик В. Д. Тимаков студенты, аның әсәрләренең автордашы һәм әсәренең варисы. А.Г. Скавронская микроорганизмнар һәм медицина микробиологиясе генетикасын өйрәнү үсешенә зур өлеш кертте, аларның формалашуын хәзерге күзектән билгеләде, ул микроорганизмнарның генетик аппаратының структурасын һәм функцияләрен өйрәнүгә, бактерияләрдәге мутагенез проблемаларын өйрәнүгә багышланган 150 фәнни хезмәт язды. А. Г. Скавронская  яңа мутация геннарын ачты.

А.Г. Скавронский беренче тапкыр Сальмонелла радиорезлыгын билгеләүче геннар бурлыгын ачты һәм аларны өйрәнеп картографияләде. А.Г.Скавронскаяның соңгы тикшеренүләре патогеник микроорганизмнардагы генетик структураларны өйрәнү һәм мутацияләр булганда һәм бактерия плазмидларының роле, зыяннан соң ДНКны торгызу эшләре белән бәйле булды..

А. Г. Скавронская «Большая медицинская энциклопедия»нең «Медицина генетикасының» редакция бүлеге мөхәррире, СССР Медицина фәннәре академиясенең «Бактериянең генетикасы һәм молекуляр биологиясе» комиссиясе рәисе.

## Бүләкләре
* Халыклар Дуслыгы ордены
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
Большая медицинская энциклопедия / гл. ред. Б. В. Петровский. — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия. — Т. 11: Коамид — Криотерапия. — 1979 г. — 544 с.
## Тышкы сылтамалар
* 

Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Шри Кришна Шива гыйбадәтханәсе

**Шри Шива Кришна Гыйбадәтханәсе** (Тамил телендә:ஸ்ரீ சிவா கிருஷ்ணா கோவில்) ул төп Илаһы Вишну һәм Шива булган гыйбадәтханә. Гыйбадәтханәдә шулай ук күп башка Илаһлар бар.
## Тарихы
1962 елда Кунджукришнан әфәнде 832, Сембаванг юлында кечкенә җир мәйданын чистарткан һәм берничә изге урынны һәм Илаһны урнаштырып дога кыла башлаган. Биредә ял итү өчен такси йөртүчеләре җыелган. Кунджукришнан әфәнде үлеменнән соң, Велаютһам бу мәйданны чистарткан һәм күбрәк Илаһлар китергән. Вакыт узу белән гыйбадәтханә “Шри Шива-Кришна Гыйбадәтханәсе” дип аталган. Гыйбадәтханәгә күбрәк һәм тагын да күбрәк тугърылар килү белән һәм иганә җыелу белән гыйбадәтханәнең әйләнә-тирәсе чиста булып тотыла башлаган бу гыйбадәтханәгә дәрәҗәле кыяфәт бирә башлаган. 
1982 елда гыйбадәтханә Марсилинг Калкулыгына күчерелгән булган. Җир мәйданы якынча 25 000 фут. Гыйбадәтханә белән 1982 елдан 1987 елга кадәр төрле комитетлар идарә иткән.
1987 елда гыйбадәтханә белән яңа комитет идарә итә башлаган һәм ачу церемониясен башкарган. 1987 елның 9 декабрендә “Шанку Штһапанам” церемониясе башкарылган булган һәм шуннан соң гыйбадәтханәнең чын төзелеше башланган булган.  Гыйбадәтханәнең беренче изгеләштерү церемониясе 2008 елның 23 мартында булган.
## Гыйбадәтханә Илаһлары
Гыйбадәтханәнең Илаһлары шулардыр:
* Шри Винаягар, 
* Шри Шива-Кришнар (Төп Илаһ), 
* Шри Муруган, 
* Шри Дурга, Шри Лакшми һәм Шри Сарасвати, 
* Шри Рамар, Шри Ситһаи һәм Шри Лакшманар, 
* Шри Анджанейяр, 
* Айяппан, 
* Шри Мариамман, 
* Шри Периячи, 
* Шри Идумбар, 
* Шри Нагамма, 
* Шри Дакшинамурти, 
* Шри Вишванатһар һәм Висалакши, 
* Шри Нандһишварар, 
* Шри Каруппар, 
* Шри Мунишварар, 
* Шри Мадураи Виран, 
* Шри Баиравар, 
* Шри Чандикешварар һәм 
* Наваграхаларга табыну
## Иҗтимагый эшчәнлек
Гыйбадәтханә комплексында иҗтимагый, белем бирү һәм мәдәни эшчәнлек бара. План буенча күп пуджалар һәм һомамнар башкарыла.
Гыйбадәтханә тарафыннан тәкъдим ителгән хезмәтләргә түбәндәгеләр керә 
* Бина эчендә хезмәт
* Бина тышында хезмәт
* Кухня хезмәтләре
* Өйләнү церемонияләре, һ.б.
## Шулай ук карарга мөмкин
Сингапурда Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Temple Official website

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шиваизм
Төркем:Вишнуизм
Янис Цимзе

**Янис Цимзе** (, 1814 елның 3 июле, Россия империясе, Лифляндия губернасы – 1887 елның 22 октябре, Валка, Лифляндия) – латыш музыка белгече, хор дирижёры, композитор һәм педагог, латыш хор музыкасына нигез салучы.
## Тәрҗемәи хәле
Янис Цимзе 1814 елның 3 июлендә Россия империясенә кергән Лифляндия губернасының Венден өязендә урнашкан Симзе исемле утарда, утар идарәчесе гаиләсендә туа. Раун мәктәбендә башлангыч белем ала һәм аны 1830 елда тәмамлый. 16 яшеннән шәхси укытучы булып эшли, Вольмарда мәхәллә мәктәбендә укыта.

1835 елның көзендә Вайсенфельдс шәһәрендәге укытучылар семинариясенә җибәрелә. Монда ул Швейцария һәм Австриядәге халык мәктәпләре тәҗрибәсен өйрәнә һәм Вольмарда шундый ук семинарияне ачарга дип хыяллана. 1838 елда бу уку йортында укуын тәмамлый. Шуннан соң Берлин университетында ирекле тыңлаучы булып Ф.А. Дистервегтан математика һәм дидактика курсларын да ала. Бу елларда Янис скрипкада уйный башлый. Хәзер аны халык музыкасы мәсьәләләре кызыксындыра, шуңа күрә ул педагог, алман халык җырларын туплаучы Лүдвиг Эрк дәресләренә йөреп, алман фольклорын һәм музыка нигезләрен өйрәнә.

1839 елдан Вольмарда укытучылар семинариясен җитәкли, 1853 елдан шундый ук оешманы Валка шәһәрендә җитәкли. Цимзеның семинариясе мәхәллә мәктәпләре өчен латыш укытучыларын әзерли торган беренче махсус уку йорты була. 42 ел эчендә ул дүрт йөздән артык шәкерт укытып чыга. Аларның күбесе соңрак латыш һәм эстон укытучылары булган.
XIX гасырда укытучы вазыйфасы кешенең мәгърифәтче дә, музыкант та, әдип тә, җәмәгать эшлеклесе булуын да таләп иткән. Гасырның икенче яртысында укытучылар еш кына хорлар оештырып, шулар ярдәмендә җәмгыять белән эшләгән. Янис Цимзе да студентларының музыкаль сәләтләрен үстерүгә аерым игътибар бирә, моның өчен хорларны куллана. Аның тәҗрибәсе латыш телендә балалар һәм халык хорлары таралуга башлангыч бирә. Цимзе, шулай итеп, 4 тавышлы ир-ат һәм катнаш хорлар өчен латыш халык көйләрен беренче булып эшкәртә (барысы 350 якын җырны эшкәртә). Янис эшкәрткән көйләрнең күбесе хәзер дә хор репертуарларында саклана.

1872 — 1884 елларда Цимзеның сигез өлештән торган җырлар җыентыгы – *"Dziesmu rota" (Җырлар такыясы)* – басылып чыга. Латвиядә беренче һөнәри җыр тупланмасы латыш хор сәнгатенең нигезенә әверелә. Цимзе латыш халык музыкасын туплау, бастыру, эшкәртү, фәнни яктан өйрәнү хәрәкәтенә чын мәгънәсендә нигез салучы була. Укучылары белән берлектә Бөтен Эстония һәм Бөтен Латвия җыр бәйгеләрен дә оештырырга өлгерә.

Янис Цимзе 1881 елның 22 октябрендә Валкада вафат була һәм Лугажи мәхәлләсе зиратында җирләнә.
 
## Хәтер
Рига, Валка һәм Вольмарда Янис Цимзе исемен йөрткән урамнар бар.

2014 елда Латвиядә Цимзеның 200-еллыгы бәйрәм ителә. Эстон композиторы Рене Ээспере аңа багышлап «Ante Lucem» ораториясен яза. Аның премьерасы «Цимзе аһәңе» дип аталган халыкара җыр бәйрәмендә оештырыла, бәйрәмдә Эстония һәм Латвиядән 2000 якын җырчы катнаша.

## Искәрмәләр

Төркем:Латвия музыкантлары
Төркем:Латвия композиторлары
Төркем:Латвия мәгърифәтчеләре
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Шәхесләр
Төркем:«Вики-яз — 2020» бәйгесе мәкаләләре
Александра Поварова

**Александра Ивановна Поварова** (1924 - 1998) — совет авыл хуҗалыгы бригадиры,  Ульяновск өлкәсенең Инза районы «Панциревский гослемптезавод» сөт савучысы, Социалистик Хезмәт Каһарманы(1971).
## Тәрҗемәи хәле
Александра Ивановна Поварова 1924 елда Ульяновск өлкәсенең Илинский Колдаис авылында рус крестьян гаиләсендә туган.

Башлангыч сыйныфны тәмамлагач, 14 яшеннән ул "Коммунизмга юл" коллективында эшли башлый. Икенче бөтендөнья сугышы башлангач, ул фронтка китә.  Шофер булып хезмәт итә, алгы сызыкка снарядлар китереп тора.

Фронттан кайткач, Андрияновкадагы терлекчелек фермасында сөт савучы булып эшли башлый. Югары хзмәт җитештерүчәнлегенә ирешә. Ул ел саен һәр сыердан 6000 килограммнан артык сөт җитештерүгә өлгәшә. Сөт  җитештерү фермасының бригадиры итеп билгелән.

ССБР Югары Советы Президиумы 1971 елның 8 апрелендәге указы белән, авыл хуҗалыгында зур казанышлары һәм сөт саву рекордлары өчен Александра Ивановна Поваровага Ленин ордены, «Урак һәм Чүкеч» медале бирелә,   Социалистик Хезмәт Каһарманы исеменә лаек була.

1979 елда ул лаеклы ялга китте.

Александра Ивановна Поварова 1998 елда вафат була, Инза районының Пантсиревка авылында җирләнә.

## Бүләкләре
Хезмәттәге уңышлары өчен бүләкләре:

* «Урак һәм Чүкеч» медале (04/08/1971)
* Ленин ордены (04/08/1971)
* Ватан сугышы ордены 2 дәрәҗә (03/11/1985)
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (03/22/1966)
башка медальләр.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
## Литература
* Шкунов В.Н. Где волны Изны плещут. - Ульяновск, 2012.

## Тышкы сылтамалар
## Ссылки
*
Александра Нуждина

**Александра Васильевна Нуждина** (1925 елның 10 июне - 23 март 2003) — сәвит машина төзелеше алдынгысы, Сарытау шәһәрендә ССРБ афтaᴍабил сәнәгате министрлыгының 3 нче Дәүләт подшипник заʙуты шлифовшчигы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
## Тәрҗемәи хәле
Александра Нуждина 1925 елның 10 июнендә Рəзән шәһәрендә урьıс гаиләсендә туа.

Шәһәр мәктәбендә укый. Сугыш башланганда Сарытау шәһәренә эвакуацияләнә. 1942 елда 3нче Сарытау подшипник заʙутына эшкә урнаша. Бөек Ватан сугышы елларында кәсəбә хәрби техника өчен подшипниклар чыгаручы  илдә бердәнбер кәсəбә була. заʙут берничә тапкыр бомбардировкаларга дучар була. Александра Васильевна кыска вакыт эчендә шлифчы һөнәрен үзләштерә. Производство алдынгысы булып китә. Җиденче җидееллык чорында ул югары җитештерү нәтиҗәләренә ирешә.

ССРБ Югары Сәвиты Президиумының 1966 елның 22 ауᴦысындагы указы белән машина төзелешенә керткән аерым казанышлары һәм югары җитештерү казанышлары өчен Александр Васильевнага Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме бирелә, ул Ленин урдᴎны һәм «Урак һәм Чүкеч» медале белән бүләкләнә.

8нче чакырылыш ССРБ Югары Сәвиты депутаты, шулай ук 1968 елда ССРБ профсоюзларының XIV съезды делегаты булып катнаша.

## Бүләкләре
Хезмәттәге уңышлары өчен бүләкләнә:
* «Урак һәм Чүкеч» медале (22.08.1966)
* Ленин урдᴎны (22.08.1966)  
* башка мидәлләр.

## Чыганаклар
* Депутаты Верховного Сәвита СССР. Восьмой созыв. - М., 1970 год. 
## Тышкы сылтамалар
* 

Төркем:Сарытауда вафатлар
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:Ленин урдᴎны кавалерлары
Тамара Каценеленбоген

**Тамара Давыдовна Каценеленбоген** (1894, Двинск, Витебск губернасы - 1976, Ленинград) - совет архитекторы, шәһәр төзүчесе, Россиядә беренче хатын-кыз архитекторларның берсе. Торак йортлар һәм мәктәпләр төзү буенча белгеч.

## Тәрҗемәи хәле
Двинскта туган. 1911-1916 елларда хатын-кызлар политехник институтының архитектура бүлегендә укыган - бу Россия империясендә хатын-кызлар өчен беренче югары техник уку йорты булган. Аның олы абыйсы - Николай Давидович Каценеленбоген шулай ук танылган архитектор булды. Революциядән соң Петроградтагы Сәнгать академиясенең архитектура факультетына керде. Аны 1923 елда тәмамлады.
Күп кенә эре конкурсларда катнашты, берничә шәһәрдә торак кварталлары проектлады. 1934 елда ул да кергән архитекторлар төркеме беренче тапкыр заводта тышкы һәм эчке эш өчен декоратив блоклар җитештерә башлады. 1937-1938 елда Ной Троцкий белән берлектә 20гә якын мәктәп проектлады.

## Сайланган әсәрләр
*Мәскәүдә Хезмәт Сарае проектына конкурс (1923)
*"Мәскәү-Нарвский металлист" торак кварталы, 3 йорт заманча адреслар белән: Стачек проспекты, 22-24, Трефолев урамы, 11 (1927-1928 еллар, Г.А.Симонов белән берлектә)
*Бабуринский торак массивы (1927-1930 еллар, Г.А.Симонов һәм В.А. Жуковская белән берлектә)
*"Большевик" заводның торак массивы. (1926-1932 еллар, Г.А.Симонов белән берлектә)
*Щемиловский торак массивы (1928-1932 еллар, Г.А.Симонов белән берлектә)
*Кондратьевский торак массивы Кондратьев проспектында, 40. (1929-1931 Л. М. Тверской, Г.А.Симонов, И.Г.Капцюг, белән берлектә).
*Калугада ТЭЖЭ районы төзелеш проекты  (1930)
*Мурманск үзәген планлаштыру һәм төзү проекты (1930)
*Батенинский торак массивы (1930 - 1933 еллар, Г.А.Симонов, Б. Р. Рубаненко, А.Р.Соломонов, П.С.Степенов, В.А.Жуковская белән берлектә)
*Батенин мунчалары (1930 - 1933 еллар, Г.А.Симонов, Б.Р.Рубаненко белән берлектә)
*Невский химкомбинатының Октябрьск ярындагы торак йортлары, 22 һәм 26. (1930-1934)
*Урман проспектындагы, 61 "Белгечләр йорты" (1934-1937; Б. Р. Рубаненко, Л.К.Абрамова һәм Г.А.Симонов белән берлектә)
*231 нче мәктәп,Крюков каналы ярындагы, 20 йорт (1937, Н.А.Троцкий белән берлектә)
*Дәүләт Рус музее каршындагы гимназия, Санкт-Петербург, Искусств мәйданы, 2 йорт (1938, Н.А.Троцкий белән берлектә)
*Санаторий "Новые Сочи" (1955)

## Галерея

Рәсем:Мәскәү-Нарвский металлист.jpg|Сакнкт-Петербург, "Мәскәү-Нарвский металлист" торак кварталы, Проспект Стачек, йорт 22 (1927-1928 еллар, Г.А.Симонов, Т.Д.Каценеленбоген), апрель 2020.
Рәсем:Мәскәү-Нарвский металлист24.jpg|Сакнкт-Петербург, "Мәскәү-Нарвский металлист" торак кварталы, Проспект Стачек, йорт 24 (1927-1928 еллар, Г.А.Симонов, Т.Д.Каценеленбоген), апрель 2020.
Рәсем:Мәскәү-Нарвский металлист11.jpg|Сакнкт-Петербург, "Мәскәү-Нарвский металлист" торак кварталы, Трефолева урамы, йорт 11 (1927-1928 еллар, Г.А.Симонов, Т.Д.Каценеленбоген), апрель 2020.


## Моны да карагыз
Ленинград авангарды архитектурасы
## Искәрмәләр

Төркем:ССРБ архитекторлары
Төркем:Совет авангарды архитекторлары
Төркем:Хатын-кыз архитекторлар
Мария Андрякова

**Мария Егоровна Андрякова** (1923 елның 4 ноябре — 1995 елның 25 декабре) — совет авыл хуҗалыгы алдынгысы, Мордовия АССР Иске Шәйга районының «Победа» колхозы тракторчысы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
## Тәрҗемәи хәле
Мария Андрякова 1923 елда Мордовия Республикасының Игенер-Пятина авылында крестьян гаиләсендә туган.

1938 елда гади колхозчы булып эшли башлый. Бөек Ватан сугышы елларында тракторга тагучы булып эшли. 1944 елда тракторчылар курсын темамлый, «Фордзон» тракторы штурвалын кулына алып эшли башлый.

1945 елдан Мария Андрякова «Победа» колхозының өлкән тракторчысы булып бертуктаусыз эшли һәм киң профильле механизатор булып үрли. Мария елдан-ел үзенең җитештерү күрсәткечләрен яхшырта һәм 1965 елда тракторда 750 гектар җир сөрә..   

ССРБ Югары Советы Президиумының 1966 елның 22 мартындагы Указы белән авыл хуҗалыгында югары нәтиҗәләргә ирешкәне һәм уңышны җыеп алуда рекорд күрсәткечләре өчен Мария Егоровна Андряковага Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме бирелә, ул Ленин ордены һәм «Урак һәм Чүкеч» медале белән бүләкләнә.

Соңрак склад мөдире вазыйфасына күчерелә.

7нче чакырылыш РСФСР Югары Советы депутаты, шулай ук Мордовия АССР Югары Советы һәм Мельцан авыл Советы депутаты итеп сайлана.

Туган авылында яши. Мария Егоровна Андрякова 1995 елның 25 декабрендә вафат була..

## Бүләкләре
Хезмәттәге уңышлары өчен лаек була:

* «Урак һәм Чүкеч» медале (22.03.1966)
* Ленин ордены (22.03.1966)
* башка медальләр.

## Истәлек
Иске Шәйгедә Геройлар мемориалында аның исеме мәңгеләштерелгән.

## Чыганаклар
Герои Социалистического Труда - уроженцы Мордовии. - Саранск, 1976.

## Тышкы сылтамалар
* 
## Искәрмәләр

Төркем:Мордовиядә вафатларТөркем:Социалистик Хезмәт КаһарманнарыТөркем:Ленин ордены кавалерлары
Зур Кливлендның Шива Вишну Һинд дине гыйбадәтханәсе

**Зур Кливлендның Шива Вишну Һинд дине гыйбадәтханәсе** - ул Парма, Оһайода Кливленд Метрополитэн Даирәсененең Һинд дине тарафдарларына хезмәт итә торган Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә 12 000 Һинд дине тарафдарына хезмәт итә һәм аңа елына 30 000 кеше килә.
## Тарихы
1983 елда Һинд дине тарафдарлары даими урнашулары булмаганга күрә, Кливленд Дәүләт Университетында очраша торган булганнар. Берничә урын эзләп каралган булган, мәсьәлән, Оһайода Төньяк Роялтонда калдырылган бина, әмма планнар чынга ашмаган, чөнки җәмәгать Һиндуларны кабул итә алмаган. 1987 елда  $200 000 суммага 22 акр җир белән янган бина сатып алынган булган. 1989 елда яндырылган бина $350 000 акча кулланып янә төзекләндереленеп өске каты һәм йөрү мөмкинчелеге белән аскы катлы бина булган. 1989 елның 10 сентябрендә гыйбадәтханәгә 2000 Һинд дине тарафдары килеп иннаугурация булган.. 1997 елда гыйбадәтханә үсүче Һинд дине тарафдарларына җайлаштырырлык итеп янә төзекләндерелеп 32 акрга кадәр киңәйтелгән булган, моңа якынча $20 миллион сумма сарыф ителгән булган.

## Дизайны
Гыйбадәтханәнең ике алтаре бар, сул якта Шива һәм уң якта Вишну. Ганеша алтаре Шива алтареннан уң яктан һәм Дурга һәм Лакшми алтарьлары Шива һәм Вишну алтарьлары арасында. Нанди үгезе Шива алтареннән тышта урнашкан һәм карашы Шивага юнәлгән. Стеналарда күп Һинд дине Илаһлары һәм Алиһәләре сыннары корылган. Гыйбадәтханәнең мәйданы 11 000 квадрат фут.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шиваизм
Төркем:Вишнуизм
Дөнья Браһмо Киңәшмәсе

**Дөнья Браһмо Киңәшмәсе** - ул 1864 елда нигезләнгән "Браһмо Вәкаләтле Киңәшмәсе" өчен яңа исем. 2009 елда элеккеге Браһмо Вәкаләтле Киңәшмәсендә биш әгъза булган: берсе Ади Браһмо Самаҗтан, икәү Ади Дһармнан, берсе
Садһаран Браһмо Самаҗтан (көньяк) һәм берсе Садһаран Браһмо Самаҗтан (төньяк).
2007 елда элеккерәк теркәлгән киңәшмә "Дөнья Браһмо Киңәшмәсе" Браһмо Киңәшмәсе Оешмасы тарафыннан Брахмоизм кыйммәтләрен - аеруча аның яхшы исемен һәм теологиясен яклау өчен чакырылган булган, чөнки Браһмолар тарафыннан ясалган күп сайтлар спаммерлар кулларына эләккән һәм башка сайтларга сылтый торган итеп ясалган булганнар. Шул елны Браһмо кибер-закон белгече җитәкчелегендә күп сайтлар янә Брахмоизмга сылтый башлаган.
## Шулай ук карарга мөмкин
*:en:Adi Brahmo Samaj
*:en:Adi Dharm
*:en:Brahmo Conference Organisation 
*:en:Sadharan Brahmo Samaj
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* World Brahmo Council

Төркем:Һинд дине
Руру Кшетраның Ришикеш Комплексы

**Руру Кшетраның Ришикеш Комплексы** ул көньяк-көнбатыш Непалда,  Лумбини Зонасында  Палпа районында урнашкан.  Ул әһәмиятле Һинд дине дини сәфәр кылу урыны һәм Һинд дине эпосларында искә алынган кремация урыны булып тора.
## Урын тасвирламасы
Комплекс  урта гасыр һәм  Сан чорының төрле архитектура комбинациясе стилендә. Урын һаман яхшы сакланган булып тора һәм хәзерге вакытта әһәмиятле Ведик ритуаллар башкарылган изге Һинд дине урыны булып тора.
Якындагы Риди торак пункты һаман урта гасыр хасиятләрен һәм архитектурасын саклап тора һәм Ришикеш комплексына бәйле. Ришикешның Руру Кшетраның яшәп торучы мирасы һаман сакланып тора, даими рәвештә фестивальләр һәм ярминкәләр уздырыла, Ведик ритуаллар һәм мәдәнияте дәгъвасына караган табыну практикалары һәм Бһактини Амалар (хатын-кыз дәрвишләр) практикалары.

## Дөнья Мирасы статусы
Бу урын ЮНЕСКО Дөнья Мирасы алдан килә торган исемлегенә мәдәният төркеменә 2008 елның 30 январендә өстәлгән булган.

## Искәрмәләр



Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Александра Токарева

**Александра Васильевна Токарева** (1926 елның 26 июле — 1992 елдың 1 марты) — совет авыл хуҗалыгы алдынгысы, Пенза өлкәсе дуңгызлар симертү буенча түбән Новомово колхозара базасының дуңгызчысы,  Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).

## Тәрҗемәи хәле
Александра Токарева 1926 елда Пенза өлкәсенең Түбән Ломов районы Югары Ломов авылында туа. Башлангыч белемне авылда ала. 1941 елда фабрика-завод укыту мәктәбен тәмамлый һәм үз теләге белән фронтка китә.

Бөек Ватан сугышы елларында Мәскәү янанда Зенит-прожектор полкында хезмәт итә. 1945 елда Кызыл армиядән демобилизацияләнә. Югары Ломовның "Победа"шырпы фабрикасында автоматчы булып эшли башлый.

Даими төнге сменалар булу сәбәпле 1966 елда дуңгыз фермасына күчә. Лаеклы ялга чыкканчы фермада эшли. Югары җитештерү күрсәткечләренә ирешә. 1971 елда СБКФ әгъзалары сафына баса.

ССРБ Югары Советы Президиумының 1971 елның 8 апрелендәге Указы белән авыл хуҗалыгында югары нәтиҗәләргә ирешкәне һәм терлекчелектәге рекорд күрсәткечләре өчен Александра Васильевна Токаревага Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме бирелә, ул Ленин ордены һәм «Урак һәм Чүкеч» медале белән бүләкләнә.

1980 еллар уртасында пенсиягә чыга.

Югары Ломов авылында яши. Александра Васильевна Токарева 1992 елның 1 мартында вафат була.

;Бүләкләре
Хезмәттәге уңышлары өчен аңа лаек була:

* «Урак һәм Чүкеч» медале (08.04.1971)
* Ленин ордены (08.04.1971)
* I дәрәҗә Ана медале
* II дәрәҗә Ана медале
* башка медальләр.
## Чыганаклар
* Пензенцы - Герои Социалистического Труда. - Пенза, 1988. 
## Тышкы сылтамалар
* 

Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:СБКФ әгъзалары