Волость

**Во́лость** яки **вулыс**&nbsp;— Россиядә XI&nbsp;гасырдән XX&nbsp;гасырның 30-нчы елларына кадәр гамәлдә булган административ-территориаль бүленеш берәмлеге, крестьян җәмәгате җирлегендә барлыкка килгән. Борынгы рус дәүләтендә «волость» сүзе кенәз биләмәләрен аңлаткан һәм «җир», «ил», «өлкә» мәгънәсендә йөргән.

## Тарих
XII—XVI&nbsp;гасырларда волостьлар бүленеше сарай, баяр, монастырьлар җирләренә хас була. Ул җирләр кенәз тарафыннан волость идарәчеләре вазифасын үтәүчеләргә идарәлеккә тапшырылган; халыктан биләмә хуҗасы (*кенәз, баяр һ.&nbsp;б.*) файдасына салым-керемнәр җыелган. XIV&nbsp;гасыр урталарыннан волостьлар воеводалар идарәлегендәге өязләр составына керә. XVI&nbsp;гасыр уртасында уздырылган җир реформасы буенча, аерым хуҗа билгеләгән «волость идарәчелеге» (*«волостелей»*) тәртибе бетерелә, күпчелек өязләрдә ул земствоның сайлап куелган органнарына алыштырыла. XVII&nbsp;гасыр&nbsp;— XVIII гасырның 1-нче яртысында волость «стан», «пригород» кебек вак административ бүленеш берәмлекләре белән янәшә яши. Император Павел&nbsp;I-нең 1797&nbsp;елның 7&nbsp;август фәрманы белән казна авылларының волостьларга бүленеш һәм идарәчелек тәртибе урнаштырыла (*«О разделении казённых селений на волости и о порядке их внутреннего управления»*). Фәрман нигезендә төбәктә яшәүче дәүләт крестьяннәре саны 3&nbsp;000&nbsp;чамасы булган очракта волость идарәсе булдырылган. Соңрак, дәүләт крестьяннәре авылларыннан тыш, патша сарае (*удел*) авылларында&nbsp;да волостьлар оештырыла.

Элекке Казан ханлыгы биләмәләрендә XVI&nbsp;гасырның 2-нче яртысында башта сарайга караган һәм ясаклылар авылларында, XVIII&nbsp;гасырдан губернаның барлык өлешендә волостьларга бүленеш тәртибе кертелә. Дәүләт милке министры граф П.&nbsp;Д.&nbsp;Кисилёв тәкъдим иткән реформа җирлегендә урыннарда дәүләт крестьяннәре белән идарәчелеккә, волость идарәләреннән тыш, волость җыеннарын җыю карала. Алар урыннардагы дәүләт милке палаталарына яки округ идарәләренә буйсынган. «1861&nbsp;елның 19&nbsp;февраль нигезләмәләре» таләбенчә, крепостнойлыктан азат ителгән крестьяннәр эшен карау өчен тагын бер оешма&nbsp;— волость мәхкәмәсе булдырыла. Волостьлар 1861&nbsp;елдан&nbsp;— җәмәгать арадашчылары күзәтчелегендә, 1874&nbsp;елдан&nbsp;— өяз крестьян кабулханәләре, 1889&nbsp;елдан&nbsp;— земство башлыклары карамагындагы сословиеле крестьяннәр идарәсе берәмлеге була. 1917&nbsp;елгы Февраль революциясеннән&nbsp;соң волость земстволары оештырыла, волость шул төбәктә яшәүче барлык сословиеләр өчен үзидарә берәмлегенә әверелә. 1920&nbsp;елда ТАССР оештырылгач, волость кантоннарда төп административ-бүленеш берәмлеге була. ТАССР-да районнарга бүленеш барышында волостьлар бетерелә (1930).

## Әдәбият
# Градовский&nbsp;А.&nbsp;Д. История местного управления в России. СПб., 1868. Т. 1; 
# Мелкая земская единица: Сборник статей. СПб., 1902. Вып. 1; 
# Дружинин&nbsp;Н.&nbsp;М. Государственные крестьяне и реформа П.&nbsp;Я.&nbsp;Киселёва. М., 1946. Т. 1; 
# Греков&nbsp;Б.&nbsp;Д. Крестьяне на Руси: В 2&nbsp;т. М., 1952-54; 
# Зайончковский&nbsp;П.&nbsp;А. Отмена крепостного права в&nbsp;России. М., 1968; 
# Зырянов&nbsp;П.&nbsp;Н. Социальная структура местного самоуправления капиталистической России (1861-1914) // Исторические записки. М., 1982. Вып. 107.

## Моны да карагыз
* Өяз
* Губерна

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Татар энциклопедиясе 

Төркем:Татарстан тарихы
Төркем:Россия империясенең административ бүленеше