Иван Папанин

**Иван Дмитриевич Папанин** ( , Севастополь - 30 гыйнвар 1986 ел, Мәскәү ) - Арктиканың совет тикшерүчесе, география фәннәре докторы ( 1938 ), контр-адмиралы ( 1943 ), ике тапкыр Советлар Союзы Герое ( 1937, 1940 ).

## Биографиясе
Иван папанин  Севастополь шәһәрендә  Хәрби-диңгез  флоты диңгезче  гаиләсендә туган. Грек чыгышлы рус  .

### Белеме
1909 елда ул земство башлангыч мәктәбен, 1929 елда - Осоавиахимның махсус курсларын, 1931 елда - Почта һәм телеграф халык комиссариатының Югары элемтә курсларын, 1932 елда - Планлаштыру академиясенең элемтә факультетының беренче курсын тәмамлый.

### Революциягә кадәр эше
Механика остаханәләре токаре Черноаз (октябрь 1909-июнь 1912) укучысы, Севастополь остаханәләре  (июнь 1912-декабрь 1913), Ревелдә суднолар төзү заводы (хәзер — Таллин) (декабрь 1913-декабрь 1914)  токаре. 1914 елда хәрби хезмәткә алына (флотка эләгә).

### Гражданнар сугышында катнашу
1918-1920 елларда Папанин Украина һәм Кырымдагы Гражданнар сугышында катнаша. 1920 елның 17 августында А.В. Мокрусов җитәкчелегендә 11 кешедән торган отряд Капсихор янындагы көймәдән Врангель тылында  сугышырга төшә. Аннда  шулай ук Папанин да була. 1920 елның көзендә ул тагын бер тапкыр фронт сызыгын кичеп һәм Кырым портларына эвакуацияләнгән Врангельнең Рәсәй армиясе гаскәрләренә каршы забастовкаларда катнашып, 1920 елның 10 ноябрендә 24 диңгезче көче белән Кырымга кайта  .

1920 елдан-Көньяк-Көнбатыш фронтының диңгез көчләре белән идарә итүче оператив идарә комиссары.

1920 елның ноябрендә  ул Кырым гадәттән тыш комиссиясе командиры итеп билгеләнә.

1921 елда ул Харкауга Украина Үзәк Башкарма комитетының хәрби командиры итеп күчерелә, аннары 1921 елның июленнән 1922 елның мартына кадәр Кара диңгез флотының Революцион хәрби советы секретаре булып эшли.

**Поляр тикшерүче**

1922 елда Мәскәүгә диңгез эшләре халык комиссариатының Хуҗалык идарәсе комиссары, 1923 елда почта һәм телеграфлар Халык комиссариатына эшләр идарәчесе һәм Үзәк хәрби сак идарәсе башлыгы итеп күчерелә. 1923-1925 елларда югары элемтә курсларында белем ала, аннан соң Якутиягә Томмотдагы радиостанцияне төзү буенча экспедиция башлыгы урынбасары сыйфатында җибәрелә.

1932-1933 елларда Бухта Тихая поляр станциясе (Франц-Иосиф Жире), ә 1934-1935 елларда  Челюскин  борынында станция башлыгы була

1937 - 1938 елларда ул дөньядагы беренче "Төньяк полюс" станциясен җитәкли. Уникаль дрейфта алынган фәнни нәтиҗәләр 1938 елның 6 мартында СССР Фәннәр академиясенең Гомуми җыелышына тәкъдим ителә һәм белгечләр тарафыннан югары бәяләнә. И.Д. Папанин һәм калган катнашучылар география фәннәре докторлары дәрәҗәсен ала.

**Алга таба карьера**

1939-1946 елларда Төп төньяк диңгез юллары башлыгы, 1941 елның 15 октябреннән — шулай ук Ак диңгездә ташу буенча Дәүләт оборона комитеты вәкиле булып эшли. 1946-1949 елларда-авыру буенча пенсиядә  (стенокардия  ).

1949 елдан 1951 елга кадәр экспедицияләр буенча СССР Фәннәр академиясенең океанология институты директоры урынбасары була, 1951 елдан башлап гомер азагына кадәр СССР ФА ОМЭРНЫ — СССР ФА диңгез экспедицияләре эшләре бүлегенең космик тикшеренүләр һәм космик тикшеренүләр хезмәтен, СССР ФА буйсынундагы бүлекчәне җитәкли.  1956 елдан - Борок авылындагы СССР Фәннәр академиясенең эчке сулар биология институты директоры. СССР географик җәмгыятенең Мәскәү бүлеге рәисе.

Карелия АССРыннан 1 һәм 2 чакырылыш СССР Югары Советының Милли Советы депутаты  .

Ул 1986 елның 30 гыйнварында вафат була. Аны Мәскәүнең Новодевичье зиратында  жирлиләр .

## Бүләкләре һәм исемнәре

* Ике тапкыр Советлар Союзы Герое (1937, 1940); 
* тугыз Ленин ордены(1937, 1938, 1944 елның мае, 11/26/1944, 1945, 1956, 1964, 1974, 1984); 
* Октябрь Инкыйлабы ордены (1971); 
* Ике Кызыл Байрак ордены  (1919, 1950); 
* Нахимов ордены, I дәрәҗә (1945)  ; 
* Ватан сугышы ордены, 1 дәрәҗә (1985); 
* Ике Кызыл Байрак Хезмәт ордены  (1955, 1980); 
* Халыклар Дуслыгы ордены (1982); 
* Кызыл Йолдыз ордены (11.1945  ); 
* "Сугышчан хезмәтләре өчен" медале  (03.11.1944); 
* "Японияне җиңү өчен" медале (1946) 
* "Мәскәү оборонасы өчен" медале (1944) 
* "Арктиканы саклау өчен" медале (1945) 
* "Германияне җиңү өчен" медале (1945) 
* медале "Владимир Ильич Ленинның 100 еллыгын искә алу уңаеннан" ; 
* "Эшчеләр һәм крестьяннарның Кызыл Армиясенең XX еллыгы" юбилей медале (1940); 
* СССР географик җәмгыятенең зур алтын медале (1979) 
* бүтән медальләр, чит ил бүләкләре.

----

* География фәннәре докторы (1938); 
* Контр-адмирал (1943); 
* Мурманск шәһәренең мактаулы гражданины (1974); 
* Архангельск шәһәренең мактаулы гражданины (1975); 
* Севастополь Герой шәһәренең мактаулы гражданины (1979); 
* Липецк шәһәренең мактаулы гражданины; 
* Ярославль өлкәсенең мактаулы гражданины ; 
* Мактаулы Кырым кешесе. 
* "КПСУда 50 ел" билгесе

## Хәтер
* Папанин исеме белән аталганнар:
** Таймыр ярымутравында борын,  исеме 1937 елда барлыкка килә;
** Антарктидада Эндерби жирендә Папанин тауы (координаталары: ), беренче тапкыр картада 1962 елда билгеләнгән, 1965 елда исем бирелә.;
** Тын океанда су асты тау (координаты: ), совет галимнәре ачыклаган;
** Сиваш култыгында утрау-(Азов диңгезе);
** И.Д.Папанин исемендәге Эске су биология институты;
** Боз классының коры йөге (проект 10621) Мурманск диңгез пароходчылыгы.
** Мәскәү, Королев, Красногорск, Минск, Алма-Ата, Екатеринбург, Севастополь, Липецк, Мурманск, Рыбинск, Ярославль, Смоленск, Брест, Минск, Барнаул, Винница һәм башка торак пунктларда Папанин исемендәге урамнар
** И. Д. Папанин исемендәге фәнни-спорт экспедиция.
** 23550 проектлы универсаль патруль корабльләр. 2017 елның апрелендә Адмиралтейские верфи предприятиесендә [ВМФ] нигез салынган».
**И.Д. Папанин фәнни-тикшеренү карабы (И.Д.Папанин), 1986 елда төзелгән,хәзерге вакытта Россия Фәннәр Академиясенең Байкал фәнни-тикшеренү флоты составына керә
* 1938 елдан 1986 елга кадәр Папанин яшәгән йортта (Арбат, 45) 1996 елда мемориаль такта ачыла..
* Ярославль өлкәсе [Борок (Некоуз районы)|Борок] бистәсендә Папанин исемендәге музей ачыла.
* 1954 елда Севастопольдә аңа һәйкәл куела.
* 2003 елда Мурманскта һәйкәл ачыла.
* Севастополдә музей ачыла.
* Миндәк авылында (Башкортостан) Папанин исемендәге мәктәп.
* Симферополдә Папанин исемендәге 11нче мәктәп,  Ушинский урамы, 4 (хәзер юк).


Файл:Могила полярника Ивана Папанина.JPG|Мәскәүдәге Новодевич зиратындагы Папанин кабере 
Файл:Памятник И.Д. Папанину.JPG|Мурманскта аның исемендәге урамдагы Папанинга һәйкәл 
Файл:Papanin Ivan D. Bust 14Aug10.jpg|Архангельск штатындагы Төньяк диңгез музеенда Папанин бюсты 


## Библиография
Иван Дмитриевич Папанин - популяр фән китаплары авторы:

* Боз өстендәге тормыш ( 1938 ); 
* "Боз һәм ут" ( 1977 ).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Визе В. Ю. Моря Российской Арктики: В 2 т. —  Т. II. — М.: Paulsen, 2016. — 340 с. — (Международный полярный год). — .
* Лурье В. М. Адмиралы и генералы Военно-Морского флота СССР в период Великой Отечественной и советско-японской войн (1941—1945). — СПб.: Русско-балтийский информационный центр БЛИЦ, 2001. — 280 с. — 2000 экз. — .
* 
* *Членов А.* Особое задание. — М.: Детлит, 1977.

## Сылтамалар

* 
* Папанин Иван Дмитриевич: Русское географическое общество.

Төркем:География фәннәре докторлары
Төркем:Ике тапкыр Советлар Берлеге Каһарманнары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:«Японияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:«Мәскәүне саклау өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Сугышчан хезмәтләре өчен медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:I дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Байрак ордены кавалерлары
Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Советлар Берлеге Каһарманнары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1986 елда вафатлар
Төркем:30 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Акъярда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1894 елда туганнар
Төркем:26 ноябрь көнне туганнар