open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Академик Кирпичников урамы (Казан)

**Академик Кирпичников урамы**, Петр Кирпичников урамы () — Казанның Совет районындагы урам. Академик Губкин урамы белән киселештә башлана. Академик Арбузов урамы белән киселештә тәмамлана. Пионер, А. Попов, 8 Март урамнары белән кисешә. КХТИ ректоры Петр Анатолий улы Кирпичников (*[[1913 ел|1913]]-[[1997 ел|1997]]*) исемен йөртә. Почта индексы 420029.

## Тарих
Элекке исеме . 2005 елда Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары белән урамның исеме Бөек Ватан сугышында катнашкан химик-технолог, КХТИның ректоры, профессоры булып эшләгән, РСФСР атказанган фән эшлеклесе, ССРБ ФА мөхбир-әгъзасы, академик, талантлы оештыручы Петр Анатолий улы Кирпичников (*[[1913 ел|1913]]-[[1997 ел|1997]]*) истәлегенә Академик Кирпичников урамы итеп үзгәртелә.

## Игътибарга лаек обьектлар
* Казан илкүләм тикшеренү технология университеты (элекке КХТИ) биналары (Л, М корпуслары)
* Үзәк шәһәр китапханәсе

## Шәхесләр

* Гали Закиров
* Галина Лоцманова
* Йолдыз Исәнбәт
* Михаил Калашников
* Наталья Ащеулова
* Наҗия Борһанова
* Рафаэль Мөгыйнов
* Семен Коновалов

## Сылтамалар
* Улица Кирпичникова. kznportal.ru, 02.09.2011 
* Кирпичников урамы Казан картасында

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Совет районы урамнары
Искәндәр Тальковски (1894)

**Искәндәр (Александр) Тальковски** (Искәндәр Искәндәр улы (Александр Александр улы) Тальковски, ,  — , ) — ССРБ гаскәрбашы, дивизия командиры, ТАССР ҮБК ис. берләшкән татар-башкорт хәрби мәктәбе башлыгы (1923-1931), М.В.Фрунзе ис. хәрби академия башлыгы урынбасары (1940-1941). Сәяси репрессия корбаны.
## Искәрмәләр
Столяров урамы (Казан)

**Столяров урамы**, Николай Столяров урамы () — Казанның Киров районындагы урам. Урицкий урамы белән киселештән башлана. К. Цеткин урамы белән киселештә тәмамлана. Кызыл Армия урамы белән кисешә. Ике тапкыр  Советлар Берлеге Каһарманы Николай Столяров (*[[1922 ел|1922]]-[[1993 ел|1993]]*) исемен йөртә. Почта индексы 420030.

## Тарих
2000 елда Бөек Җиңүнең 55 еллыгында Казанның Киров районында (Адмиралтейство бистәсе) урам исеме ике тапкыр Советлар Берлеге Каһарманы легендар очучы Николай Столяров (*[[1922 ел|1922]]-[[1993 ел|1993]]*) истәлегенә Николай Столяров урамы итеп үзгәртелгән.

## Игътибарга лаек объектлар
* Николай Столяров исемендәге парк
* Н. Столяровка куелган бюст
* 39нчы йорт — 4нче шәһәр хастаханәсе
* Пантелеймон Дәвалаучы часовнясы

## Галерея

## Сылтамалар
*  Улица  Столярова.  kznportal.ru, 21.09.2011 
*   Все заведения на улице Столярова

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Киров районы урамнары
Столяров

**Столяров** — фамилия.
* Николай Столяров (1922-1993), ике тапкыр  Советлар Берлеге каһарманы, очучы.
* Евгений Столяров (1922-1985),  Социалистик Хезмәт Каһарманы, нефтьче.

## <small>Моны да карагыз</small>
* Столяров урамы — Казанның Киров районындагы урам.
* Столяровка —БР Мәләвез районындагы авыл.

Төркем:Фамилияләр
Павловка (мәгънәләр)

**Павловка** — топоним.
* Павловка — Чирмешән районындагы авыл.
* Павловка — БР Гафури районындагы авыл.
* Павловка — БР Нуриман районындагы авыл (*элек* бистә).
* Павловка — БР Куергазы районындагы авыл.
* Павловка — БР Бишбүләк районындагы авыл.
* Павловка — Самар өлкәсе Елхау районындагы авыл.
* Павловка — Диңгез буе крае Михайловка районындагы авыл.
* Павловка — Диңгез буе крае Чугуевка районындагы авыл.
* Павловка — Сембер өлкәсе Павловка районы үзәге, штб.
* Павловка — Рязань өлкәсендәге алга.

## Моны да карагыз
* Павловка районы
* Павловка сусаклагычы
* Павлов
* Павлово

Төркем:Топонимнар
Sorğıtta terror ğämäle

**Sorğıtta terror ğämäle** - 2017 yılnıñ 19 avgustında Sorğıt şähäre üzägendä, "Tönyaq" säwdä üzäge yanında uzğan terror ğämäle.

19 yäşlek **Artur Ğaciev** pıçaq häm balta belän cäyäwlelärgä höcüm itkän häm 7 keşene yaralağan, ikese bik awır cäräxätlär alğan.

Qua kitüdän soñ terrorçı pülisä tarafınnan üterelgän. Terrorçıda intixar quşağı muläjı berketelgän bulğan.

Älege terror ğämäle Barselonada terror ğämäle häm Turkuda höcümnär seriäseneñ ber rätendä tora.

Matbuğat beldergänçä, terror ğämäle öçen cawaplılıqnı ĞŞİD alğan.

Räsäyneñ räsmiläre häm matbuğatı Sorğıtta terror ğämäle turında yazmasqa tırışa, mäğlümat yäşerelä.

24 avgustta urıs telendäge Azatlıq radiosı beldergänçä, Sorğıtta terrorçınıñ 10 bulışçısı totqarlanğan häm terror ğämäle bulğanı pülisädä räsmi tanılğan .
## Sıltamalar
* http://www.bbc.com/russian/40995819
* https://www.znak.com/2017-08-21/smi_pri_ubitom_policiey_uchastnike_rezni_v_surgute_nashli_simvoliku_igil 

## İskärmälär

Төркем:Террор гамәлләре
Төркем:2017 ел
Төркем:19 август
Төркем:Россия тарихы
Захаров

**Захаров** — фамилия. «Захар» (,  «Йәһвәне хәтерләүче») исеменнән ясалган.
* Александр Захаров (1938), генерел-майор.
* **[[Алексей Захаров]]**
* Борис Захаров (1946), дәүләт эшлеклесе.
* Вадим Захаров (1986), җырчы, Татарстанның атказанган (*[[2017 ел|2017]]*) һәм халык (*[[2023 ел|2023]]*) артисты.
* Василий Захаров (1953), икътисадчы.
* **[[Владимир Захаров]]** :
** Владимир Захаров (1931—2016), Сахалин өлкә башкарма комитеты рәисе (1979—1985).
** Владимир Захаров (1939) , физика-математика фәннәре докторы (1971), СССР ФА академигы (1984).
* Вячеслав Захаров (1939), радиофизик.
* **[[Геннадий Захаров]]**
* Лев Захаров (1901-1972), химияче.
* **[[Николай Захаров]]**
* Петр Захаров (1917-1982), Дан орденының тулы кавалеры.
* Сергей Захаров (1878—1949), галим-туфрак белгече, фән докторы, профессор, факультет деканы.
----
* **[[Захарова]]**
** Вера Захарова (1920-2010), Бөек Ватан сугышында катнашкан беренче якут хатын-кыз очучысы. 
** **[[Светлана Захарова]]**
*** Светлана Захарова (1946), музыка белгече, концерт программасы режиссеры―алып баручы, ТАССР (1986), РФ (1996) атказанган артисты.
*** Светлана Захарова (1972), сәламәтлек саклау системасы эшлеклесе, Татарстан Дәүләт Советы депутаты.
Төркем:Фамилиядәшләр

Төркем:Фамилияләр
Алексей Захаров

* Алексей Захаров (1940), химияче.
* Алексей Захаров (1953), физикачы.
Николай Захаров

* Николай Захаров (1924), хокукчы.
* Николай Захаров (1929), социалстик хезмәт каһарманы.
Геннадий Захаров

* Геннадий Захаров (1921), ССРБ Каһарманы.
* Геннадий Захаров (1935), дәүләт эшлеклесе.
Павлов

**Павлов** — фамилия.
* Александр Павлов (1925—2001), Юдино тимер юлы депосы слесаре, Социалистик Хезмәт Каһарманы (*[[1976 ел|1976]]*).
* Александр Филиппович Павлов (1938―2023 ), Казан моторлар төзү заводы генераль директоры (*[[1983 ел]]дан*).
* Алексей Павлов (1832—1898), хокук белгече, фән докторы.
* Артемий Павлов (1891—1972), удмурт совет дәүләт эшлеклесе.
* Валентин Павлов (1932), механика белгече, фән докторы.
* Владимир Павлов (1911—1985), тренер (*авыр атлетика*).
* Владимир Павлов (1937), төзелеш механикасы белгече, фән докторы.
* Георгий Павлов (1910—1991), совет дәүләт эшлеклесе.
* Григорий Павлов (1920—1994),  Советлар Берлеге Каһарманы, генерал-лейтенант.
* Дмитрий Павлов (1897—1941), Советлар Берлеге каһарманы, армия генералы.
* Дмитрий Павлов (1905—?), ТАССР (*[[1938 ел|1938]]—[[1939 ел|1939]]*), РСФСР (*[[1939 ел|1939]]—[[1942 ел|1942]]*) сәүдә халык комиссары.
*'''Иван Павлов''':
** Иван Павлов (1849—1936), физиолог, физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе.
**Иван Павлов (1893—1936), хәрби башлык, очучы.
**Иван Павлов (1909—1972), хокук белгече, юридик фәннәр докторы, профессор.
----
* **[[Павлова]]** : 
** Анна Павлова (1881—1931), XX гасырның иң бөек балериналарының берсе.
** Валентина Павлова (1909—1978), актриса, Качалов театры директоры (*[[1966 ел|1966]]—[[1974 ел|1974]]*). РСФСР, ТАССР халык артисты.
** Мария Павлова (1854—1938), палеонтолог, СССР ФА мөхбир әгъзасы (1925 елдан).
** Наталья Павлова (1982), опера җырчысы (сопрано).

## Моны да карагыз
* Павловка   
* Павлово
## Искәрмәләр

Төркем:Фамилияләр
Зарифов

**Зарифов** ― фамилия.
* Габдрахман Зарифов (1917―1984), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Шамил Зарифов (1948), хакимият-хуҗалык эшлеклесе.
----
* **[[Зарипов]]**
* **[[Зарипова]]**

Төркем:Фамилияләр
Абилов

**Абилов** — фамилия.
* Шакир (Шакирҗан) Абилов (1915-2004), әдәбият галиме, фән докторы.
* Фәтислам Абилов (1915-2005),  Советлар Берлеге каһарманы, полковник.

Төркем:Фамилияләр
Борис Збарский

**Борис Збарский** (Борис Илья (Бер Элия) улы Збарский, ,  — , ) — биохимик, ССРБ МФА академиге (1944), Социалстик хезмәт каһарманы (1945). 1915-1918 елларда — Бондюг химия заводының баш химиге. 1930-1945 елларда — ССРБ МФА туклану институты директоры, 1945-1952 елларда — ССРБ МФА яман шеш биохимиясе тәҗрибәханәсенең җитәкчесе. Владимир Ленин һәм Георгий Димитров (1944) мәетләрен бәләзмләүдә катнашкан.
Анна Збруева

**Анна Збруева** (Анна Василий кызы Збруева, ,  — , ) — археолог, тарих фәннәре докторы (1952). Татарстан һәм Башкортстан территориясендәге археология һәйкәлләрен өйрәнүдә һәм археологик казу эшләрендә катнашкан. Ананьино мәдәнияте, Идел-Урал төбәгендә бронза һәм иртә тимер гасырларының тарихы турында фәнни хезмәтләр авторы.
Назар Зеблов

**Назар Зеблов** (Назар Иван улы Зеблов (Зяблов),  — ) — рәссам. Алпавыт В.В.Обуховның крепостнойларыннан. Әсәрләр: «Өч ат» (1857), «Йорт тормышы» (1858), Казанның Күккә ашу чиркәвендәге дивар бизәкләре (1867).
Иван Зедерштедт

**Иван Зедерштедт** (Иван Иван улы Зедерштедт),  — ) — акушер, медицина докторы (1850), профессор (1862). 1863-1870 елларда — Казан университетының факультет терапиясе кафедрасы мөдире, 1870-1876 елларда — шул ук университетта һоспиталь терапиясе кафедрасы мөдире. Акушерлык, ваба авыруы турында фәнни хезмтләр авторы.
Дмитрий Зейлигер

**Дмитрий Зейлигер** (Дмитрий (Самуил) Николай улы Зейлигер, ,  — , ) — математикачы, гамәли математика докторы (1894), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1927). 1892-1914, 1917-1929 елларда Казан университетында: механика (1897-1914),  механика (1927-1929) кафедралары мөдире, бер үк вакытта (1919-1925) Казан политехника институты ректоры. 1907-1914 һәм 1919-1929 елларда Казан университеты каршындагы физка-математика җәмгыяте рәисе. Казаннан тыш, Санкт-Петербургда (1914-1917), Донецкидә (1929-1932), Новочеркасскидә (1932-1935), Дондагы Ростовта (1935) укыткан.
Төркем:Математиклар
Зәйнаш

**Зәйнаш** ( — ) — морза, 1552 елгы Казан саклануы җитәкчеләреннән берсе. Рус гаскәре тарафыннан камап алынган Казан кирмәненнән һөҗүмнәр ясап, һөҗүмнәрнең берсендә  бер өлешен юк итә. Ядегәр хан белән бергә әсир төшә, һәм кайбер чыганаклар буенча, праваслау динен кабул иткән.
Петер Зейфман

**Петер Зейфман** (,  — , ) — ветеринария табибы, медицина докторы (1879), профессор (1881). 1860-1871 елларда Варшава ветеринария мәктәбе директоры, Казан ветеринария институтының беренче ректоры (1874-1881).
Сыртланова урамы (Казан)

**Сыртланова урамы**, Мәгубә Сыртланова урамы () – Казанның Идел буе районындагы (*Горки-1 микрорайоны*) урам. Җиңү проспекты белән киселештә башлана. Х. Мәүлүтов урамы белән киселештә тәмамлана. Гарифҗанов урамы белән кисешә. ССРБ Каһарманы  хәрби очучы Мәгубә Сыртланова (*[[1912 ел|1912]]-[[1971 ел|1971]]*) исемен йөртә.

## Тарих
1972 елның 30 маенда Казан хезмәт ияләре депутатларының шәһәр шурасы карары белән Казанның Идел буе районындагы урамга Советлар Берлеге Каһарманы (*[[1946 ел|1946]]*), хәрби очучы Мәгубә Сыртланова (*[[1912 ел|1912]]-[[1971 ел|1971]]*) истәлегенә аның исеме бирелгән. М.Х. Сыртланова 1947-1971 елларда Казанда яшәгән, 1971 елның  1 октябрендә Казанның Татар зиратында җирләнгән.

## Игътибарга лаек объектлар
* Балалар скверы
* 6нчы йорт – Гимнастика буенча федераль үзәк
* 21нче йорт – 10нчы балалар поликлиникасы
* 52 нче гимназия (*[[Гарифҗанов урамы (Казан)|Гарифҗанов]] урамы*). М. Сыртланова музее эшли.

## Галерея

Файл:М.Сыртланова_урамы_1.jpg|М. Сыртланова исемендәге Балалар скверы
Файл:М.Сыртланова_урамы.jpg|М. Сыртланова исемендәге Балалар скверы


## Сылтамалар
*      Казанских улиц имена. history-kazan.ru, 2011
*   Улица Сыртлановой. kznportal.ru, 20.09.2011 
*  Сыртланова урамы Казан картасында

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Идел буе районы урамнары
Александр Здановский

**Александр Здановский** (Александр Болеслав улы Здановский, ,  — , ) — химик, химия фәннәре докторы (1955), профессор (1960), Казан университетының химия кафедрасы мөдире (1959-1964). Су-тоз системаларын өйрәнүгә караган фәнни хезмәтләр авторы.

Төркем:Химиклар
Сыртланова урамы (Бәләбәй)

**Сыртланова урамы**, Мәгубә Сыртланова урамы (, ) — Башкортстанның Бәләбәй шәһәрендәге урам. Совет урамы белән киселештә башлана. Бәләбәйнең  «Автонормаль» заводына (БелЗАН) борылып тәмамлана. Көнчыгыш, Нефтебаза, , 9 Май,  урамы, Чишмә тыкрыгы, , Кирпеч,  Ямашев,  урамнары белән кисешә.  елгасын, Шәһәр сөт комбинаты буасын кисеп үтә. Почта индексы 452000. Бәләбәйдә туган ССРБ Каһарманы   хәрби очучы Мәгубә Сыртланова (*[[1912 ел|1912]]-[[1971 ел|1971]]*) исемен йөртә.

## Игътибарга лаек объектлар
1нче а йорты — Бәләбәй «Автонормаль» заводы («БелЗАН» АҖ).

## Галерея

Файл:М.Сыртланова_урамы_(БР).jpg|Бәләбәй «Автонормаль» заводы («БелЗАН» АҖ)


## Сылтамалар
*  Мәгубә Хөсәен кызы Сыртланова. belebey.ru 
*  Сыртланова урамы Бәләбәй картасында
## Искәрмәләр

Төркем:Русия урамнары
Төркем:Бәләбәй
Сыртланова урамы

**Сыртланова урамы** — Мәгубә Сыртланова истәлегенә аталган урам.
* Сыртланова урамы — Казанның Идел буе районындагы урам.
* Сыртланова урамы — БР Бәләбәй шәһәрендәге урам.

Төркем:Урамнар
Наталья Зеленкова

**Наталья Зеленкова** (Наталья Петр кызы Зеленкова, ,  — , ) — цитофизиолог, гистолог, биология фәннәре докторы (1948), 1963-1982 елларда — Казан медицина университетының үзәк фәнни тикшеренү тәҗрибәханәсе мөдире.
Юрий Зеленов (1961)

**Зеленов Юрий Александрович** (1 сентябрь 1961, Бөгелмә, Татар АССР) — кинематографта эшләүче Россия рәссамы.

## Биографиясе
Юрий Александрович Зеленов 1961 елның 1 сентябрендә Татарстан АССРның Бөгелмә шәһәрендә туган.  1978 елдан 1982 елга кадәр 1982 елда Лениногорск  педагогия училищесының  сәнгать-графика бүлегендә укый, 1982—1984 елларда сәнгать һәм гомуми белем бирү мәктәпләрендә рәсем укытучысы булып эшли. 1989 елда С.А. Герасимов исемендәге Бөтенсоюз дәүләт кинематография институтының сәнгать факультетын тәмамлый  (белгечлеге- уен киносы, театр һәм телевидение рәссамы).  Уку вакытында «Любовь с привилегиями» (режиссеры В.Кучинский) һәм «Зверобой» (режиссеры Станислав Ростоцкий) фильмнарында куючы рәссам ассистенты була. Бөтенроссия дәүләт кинематография институтын тәмамлаганнан соң «Экран» Иҗат берләшмәсенең сәнгать телефильмнары студиясендә, аннары төрле студияләрдә рәссам-куючы булып эшли.

Ул рәссам-куючы буларак эшләгән беренче фильм - Роман Качановның — «Не спрашивай меня ни о чём» фильмы. 

Бүген аның фильмографиясендә 30дан артык фильм, шул исәптән «Урод» (режиссер Роман Качанов), «Не спрашивай меня ни о чем» (режиссер Иван Бирюков, Роман Качанов), «Сочинение ко дню Победы» (режиссер Сергей Урсуляк), «Спас под березами» (8 серия, режиссеры  Леонид Эйдлин), «Танкер «Танго» (6 серия, режиссеры Бахтиер Худойназаров), «Я сыщик» (8 серия, реиссеры Рәүф Кубаев), «Путь лидера» (Казакъстан, режиссеры  Рөстәм Абдрашев), «Старшая сестра» (4 серия, режиссеры Фархот Абдуллаев), шулай ук режиссер Дмитрий Астраханның кайбер фильмнары - "Леди на день", "Тартарен из Тараскона" "Темная ночь", "Ночной таверны огонек", "Золотая страна", "Иго любви", "Деточки", "Жизнь после жизни" һәм башка бик күп фильмнар.

Экспозициядә фильмнарга эскизлар, шулай ук рәссамның матур һәм график эшләре, ул язган кинематографистлар портретларын күрергә мөмкин.

## Фильмографиясе

### Рәссам-куючы

# 1991 — Не спрашивай меня ни о чём
# 1992 — Суббота
# 1992 — Святки
# 1993 — Урод
# 1995 — Мелочи жизни
# 1997 — Брегет
# 2001 — Леди на день
# 2002 — Сочинение ко Дню Победы
# 2003 — Спас под берёзами
# 2003 — Тартарен из Тараскона
# 2004 — Танкер «Танго»
# 2006 — Темная ночь
# 2007 — Я&amp;nbsp;— сыщик
# 2007 — Иго любви
# 2010 — Ночной таверны огонек
# 2010 — Поцелуй сквозь стену

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* http://www.kino-teatr.ru/kino/painter/ros/24225/works/
* 
Төркем:ВГИК тәмамлаучылар
Төркем:Бөгелмәдә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:1 сентябрь көнне туганнар
Иван Засорин

**Иван Засорин** (Иван Михаил улы Засорин,,  — , ) — майор, Советлар Берлеге каһарманы (24.3.1945). Маҗарстан территориясендәге сугышларда батырлык күрсәткән.
Юрий Застела

**Юрий Застела** (Юрий Кирилл улы Застела, ,  — , ) — авиация йөрткечләрен төзү өлкәсендә галим, техник фәннәр нәмзәте (1951), профессор (1964), ТАССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1960). 1942-1988 елларда Казан авиация институтында: авиайөрткечләр назариясе кафедрасы мөдире (1953-1979), моторлар төзү факультеты деканы (1951-1955), ректор (1955-1967). ТАССР ЮШ депутаты (1963-1967).
Рәис Шәйхелисламов

**Рәис Шәйхелисламов**, Рәис Фалих улы Шәйхелисламов (*[[1951 ел]]ның [[24 октябрь|24 октябре]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]*) — Татарстанның дәүләт эшлеклесе. 2004–2007 елларда Татарстанның мәгариф министры (*2004 елның 9 сентябреннән* мәгариф һәм фән министры). Педагогия фәннәре кандидаты (*[[Казан]], [[1989 ел|1989]]*), икътисад фәннәре докторы (*[[Петербург]], [[2002 ел|2002]]*). Профессор (*2004*). Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (*2012*).

## Тәрҗемәи хәле
1951 елның 24 октябрендә ТАССР Мөслим районы үзәге Мөслим авылында биш балалы гаиләдә туган. Мөслим урта мәктәбен, «*урта мәктәптә физика, математика укытучысы*» белгечлеге буенча Алабуга дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетын (*[[1974 ел|1974]]*), Казан дәүләт педагогия институтында аспирантура (*[[1987 ел|1987]]*), «*икътисадчы-менеджер*» белгечлеге буенча Казан дәүләт университетының икътисад факультетын (*[[2001 ел|2001]]*) тәмамлаган. Мөслим районы Салавыз-Мухан мәктәбендә математика һәм физика, Яр Чаллы шәһәренең 20нче урта мәктәбендә математика, Казан төзүче-инженерлар институтының Яр Чаллы филиалында (*кичке факультетта*) матанализ һәм аналитик геометрия укыта. Хәрби хезмәттә булып кайткач, бер ел Тукай районы Шилнәбаш сигезьеллык, тугыз ел Бәтке урта  мәктәпләрендә директор вазифасын башкара.

1987 елдан Алабуга дәүләт педагогия институтының Яр Чаллы филиалы (*[[1990 ел]]дан [[Яр Чаллы дәүләт педагогика институты|институт]]*) укытучысы. 1992 елдан Чаллы шәһәренең халык мәгариф идарәсе җитәкчесе. 1997 елда Яр Чаллы шәһәрендә Казан дәүләт университетының филиалын оештыра һәм аның директоры итеп билгеләнә. 2004–2007 елларда Татарстанның мәгариф (*2004 елның [[9 сентябрь|9 сентябреннән]]* мәгариф һәм фән) министры. 2007 елдан Татарстан Республикасы мәгарифен үстерү институты () ректоры. Хәзер КФУның Психология һәм мәгариф институты Мәгариф хезмәткәрләренең белемен күтәрү һәм камилләштерү Идел буе төбәкара үзәге директоры.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2005 ― «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале
* 2012 ― Татарстанның атказанган фән эшлеклесе
* 2024 ― «Фидакарь хезмәт өчен» медале ― *күпьеллык нәтиҗәле фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм югары квалификацияле белгечләр әзерләүгә зур өлеш кертүе өчен*.
## Искәрмәләр

## Әдәбият
# *[[Флүр Баһаутдинов|Ф. Н. Баһаутдинов]].* Без Мөслим балалары. К.: Идел-Пресс, 2006. ISBN 5-85247-005-4

## Сылтамалар
*   Мәгариф хезмәткәрләренең белемен күтәрү һәм камилләштерү Идел буе төбәкара үзәге рәсми сайты 
* КФУ сайтында рәсми бите 

Төркем:Татарстанның мәгариф министрлары
Төркем:Педагогика фәннәре кандидатлары
Төркем:Икътисад фәннәре докторлары
Төркем:Профессорлар
Төркем:Ректорлар
Төркем:Алабуга дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Казанның меңьеллыгы хөрмәтенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Евгения Захарова

**Евгения Захарова** (Евгения Иван кызы Захарова, , ) — туфрак белгече, агрохимик, авыл хуҗалыгы фәннәре нәмзәте (1999). 

1999 елда «ТР Арча районы «Игенче» һәм Биектау районы «Чулпан» күмәк предприятиеләре мисалында адаптив агроландшафт игенчелек системасын булдыру һәм җитештерү үзләштерүе» хезмәте өчен ТР дәүләт премиясенә лаек булган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
 

## Моны да карагыз
Тәүзыйха Зарипова

**Тәүзыйха Гәрәй кызы Зарипова** (1930 елның 12 гыйнвары,  — 2018 елның 3 сентябре, Татарстан, Россия) — авыл хуҗалыгы хезмәткәре, сарык үрчетүче. Авыл хуҗалыгын үстерү өлкәсендә казанышлар һәм бишьеллык (1966—1970) планын үтәү өчен Социалистик Хезмәт каһарманы исеменә лаек булган (1971).

## Биография
Тәүзыйха Зарипова 1930 елның 12 гыйнварында Татарстан АССРның Баулы районы Мортаза авылында туа. Әтисе Киров исемендәге җирле колхозда агроном булып, әнисе гади колхозчы булып эшли. Балачак еллары Бөек Ватан сугышы белән туры килгән. Кыз, барлык авыл яшьтәшләре белән бергә, өлкәннәргә кыр һәм фермаларда авыр крестьян эшен башкарырга ярдәм итә, моның өчен «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медаленә лаек була.

Сугыштан соң сарыклар үстерү хезмәтен сайлый, моңа утыз елга якын гомерен бирә. 1944—1946 елларда — бригадир, 1951—1954 елларда — учётчы, 1954 елдан «Ирек» колхозының сарыкчылык фермасында сарык үрчетүче булып эшли. 1962 елдан бирле сарык үрчетүче, 1975 елдан пенсиягә чыкканчы унике ел дәвамында Баулы районының С. М. Киров исемендәге колхозның сарыкчылык фермасы мөдире. 1972 елдан 1978 елга кадәр Баулы район cоветының халык депутаты.

Лаеклы ялга чыкканнан соң Тәүзыйха Зарипова ире Илһам (нәсел механизаторы) белән бергә өч баласын тәрбияләгән: кызлары Альбина һәм Илмира, шулай ук өлкән улы Альберт.

Ютазы районы Кәрәкәшле авылында яшәгән. 2018 елның 3 сентябрендә вафат була.

## Бүләкләр
1971 елда Тәүзыйха Зариповага Социалистик Хезмәт каһарманы исеме бирелә һәм Ленин ордены тапшырыла (VIII бишьеллык планын үтәүдә югары нәтиҗәләр өчен);

Шулай ук «Хөрмәт Билгесе» ордены һәм медальләр белән бүләкләнә, алар арасында «Аеруча хезмәт күрсәткән өчен», ССРБ ВДНХ медале дә бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:«Аеруча хезмәт күрсәткән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Александр Земляков

**Александр Земляков** (Александр Сергей улы Земляков, , ) — мехника өлкәсендә галим, техник фәннәр докторы (1991) профессор (1992), ССРБ дәүләт премиясе лауреаты (1984).
Насиональ Футбол Клубы

**«Насиональ» [[футбол]] клубы** (исп. *Club Nacional de Football*) – 1899 елда нигезләнгән  Монтевидео шәһәреннән спорт оешмасы. Уругвайның лигасында уйный.

## Казанышлар
* **Уругвайның лигасында:** өч тапкыр чемпионы (1902, 1903, 1912, 1915, 1916, 1917, 1919, 1920, 1922, 1923, 1924, 1933, 1934, 1939, 1940, 1941, 1942, 1943, 1946, 1947, 1950, 1952, 1955, 1956, 1957, 1963, 1966, 1969, 1970, 1971, 1972, 1977, 1980, 1983, 1992, 1998, 2000, 2001, 2002, 2005, 2005/6, 2008/9, 2010/11, 2011/12, 2014/15, 2016)
* **Либертадорес кубогы:** кырык алты тапкыр чемпионы (1971, 1980, 1988)
* **Интерконтиненталь кубогы:** кырык алты тапкыр чемпионы (1971, 1980, 1988)

## Сылтамалар
* Рәсми сайт 
*  Facebookта
*  twitterда
*  Google+тә

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча футбол клублары
Төркем:Уругвай футбол клублары
Сергей Землянов

**Сергей Землянов** (Сергей Александр улы Землянов,  — ) — 1 нче гилдия сәүдәгәре, икмәк белән сату итүче, аннары парахутчылык хуҗасы. 1896-1917 елларда Казан шәһәр думасы гласные, 1901-1917 елларда Казан шәһәр банкының хисаплау комитеты әгъзасы, 1909-1917 елларда шәһәр финанс комиссиясе әгъзасы, 1904-1908 елларда Казан елга укухасенең  шурасы рәисе.

## Моны да карагыз
* Землянов йорты
Гайфуллин

**Гайфуллин** — фамилия.
* Александр Гайфуллин (1984), математик, РФ ФА әгъза-корреспонденты (2016).
* Әбдерахман Гайфуллин (1908-1945), ССРБ Каһарманы.
* Васил Гайфуллин (1937), ТР мәгариф министры (1990-1997).
* Илнур Гайфуллин (1989), балет артисты, Тукай премиясе лауреаты (2025).
* Миңлеәхмәт Гайфуллин (1914-2002), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
----
;Гайфуллина
* Алсу Гайфуллина (10.03.1966), шагыйрә.
* Миңнеруй Гайфуллина-Хәбибуллина, шагыйрә, педагог.
* Рәмзия Гайфуллина (1938), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Эсфира Гайфуллина (1929), спортчы (*байдаркада ишү, чаңгы*).

Төркем:Фамилияләр
Андрей Зенитов

**Андрей Зенитов** (Андрей Михаил улы Зенитов,,  — , ) — химик-технолог, ССРБ дәүләт премиясе лауреаты (1952, яңа синтетик каучык төрен эшкәртү һәм кулланышка кертү өчен), Казан синтетик каучык заводының баш инженеры (1949-1959, 1963-1973), ТАССР  химия сәнәгате идарәсенең баш инженеры (1959-1963).
Төркем:Химиклар
Любовь Зенитова

**Любовь Зенитова** (Любовь Андрей кызы Зенитова, , ) — химик-технолог, техник фәннәр докторы (1992), профессор (1994), ТР атказанган фән эшлеклесе (2001).

Төркем:Химиклар
Бруно Зернит

**Бруно Зернит** (Бруно Иван улы Зернит, ,  — , ) — шагыйрь. 1920-елларның азагыннан Казанда яшәгән. Төп әсәрләр:  (1941),  (1944) шигъри җыентыклары,  (1949),  (1957) поэмалары.
Сергей Зернов

**Сергей Зернов** (Сергей Алексей улы Зернов, ,  — , ) — зоолог-һидробиолог, ССРБ ФА академиге (1931), Россия һидробиологиясенә нигез салучыларның берсе. 1897 елда инкыйлаб хәрәкәтендә катнашканы өчен Нократ губернасының Малмыж өязенә сөрелә, шунда ул Шушма, Нократ елгаларындагы планктонны тикшерә, Казан университеты каршындагы зоология музее каталогларын тулыландыра һәм системалаштыра. 1902-1914 елларда Акъяр биология стансасы мөдире, 1924-1930 елларда ССРБ ФА Зоология музее директоры һәм Мәскәү университетының һидробиология кафедрасы мөдире. 1931-1942 елларда ССРБ ФА Зоология инстиуты директоры, 1938-1944 елларда ның җаваплы мөхәррире.
Лев Зефиров

**Лев Зефиров** (Лев Николай улы Зефиров, ,  — , ) — физиолог, биология фәннәре докторы (1968), профессор (1968), 1968-1991 елларда Казан университетының  кешеләр һәм хайваннар физиология кафедрасы мөдире.
Михаил Зефиров

**Михаил Зефиров** (Михаил Михаил улы Зефиров, ,  — , ) — дин галиме. 1851 елдан Казан руханилар академиясе укытычысы, 1857-1869 елларда — КРА профессоры, бер үк вакытта (1863 елдан) 1 нче Казан ирләр һимназиясе укытучысы. 1869-1872 елларда Тамбов руханилар акдемиясе риктыры. 1872-1879 елларда Казан университетында илаһият (богословие) укытучысы, 1880-1888 елларда Казан ветеринария институты укытучысы.
Тимур Зефиров

**Тимур Зефиров** (Тимур Лев улы Зефиров, ,  — , ) — гистолог, физиолог, медицина фәннәре докторы (1999), профессор (2000), Казан федераль университетының анатомия, физиология һәм кеше сәламәтлеген саклау кафедрасы җитәкчесе.
Габделгазиз Зыятдинов

**'


**Габделгазиз Зыятдинов''' (Габделгазиз Габдрахман улы Зыятдинов, ,  — , ) — актер, ТАССРның халык артисты (1968). Әстерхан (1929-1930), Мәскәү (1930-1932, актер һәм директор урынбасары), Ленинград (1933-1934) татар театрларында, 1934 елдан Татар академия театрында эшләгән. Әһәмиятле рольләр: Хайдел, Мирвәли («Бишбүләк», «Шомлы көннәр», Т. Гыйззәт), Хөсәен Ямашев («Тукай», Ә. Фәйзи).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:ТАССР халык артистлары
Васил Зыятдинов

**'
**Васил Зыятдинов''' (Васыйл Биләл улы Зыятдинов, ,  — , ) — ортопед, табиб, медицина фәннәре докторы (2003), ТР атказанган табибы (1996), ТР гигиена һәм эпидемиология үзәгенең баш табибы (2011 елдан).
## Искәрмәләр
Нәҗип Зыятдинов

**'
**Нәҗип Зыятдинов''' (Нәҗип Зыятдин улы Зыятдинов, ,  — , ) — авыл хуҗалыгы җитештерүен оештыручы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1976). 1973-1996 елларда Тукай районы «Гигант» уртак хуҗалыгы директоры. ТАССР ЮШ (1955-1959, 1971-1975) һәм ССРБ ЮШ (1989-1991) депутаты.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Әмирхан Еники урамы (Казан)

**Әмирхан Еники урамы** () — Казанның Вахитов районындагы (*Калуга микрорайоны*) урам.  Вишневский урамы белән киселештә башлана. Иптәшләр  белән киселештә тәмамлана. Заслонов, Эшче Яшьләр , Үзәк  белән кисешә. Почта индексы 420097. Татарстанның халык язучысы Әмирхан Еники (*[[1909 ел|1909]]-[[2000 ел|2000]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элек Өченче тау урамының (*соңрак* Калинин урамының) бер өлеше булган. 2005 елда Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары белән Калинин урамының Вишневский урамыннан башланган өлешенә Татарстанның халык язучысы Әмирхан Еники (*[[1909 ел|1909]]-[[2000 ел|2000]]*) истәлегенә аның исеме бирелгән.

## Игътибарга лаек объектлар
* 23нче йорт — 98нче татар-рус урта мәктәбе
* 2/53нче йорт — «Чабаксар трикотажы» кибете
* 1/51нче йорт — 585 Gold зәркән кибете

## Галерея

Файл:Ә.Еники_урамы,23.jpg|98нче татар-рус урта мәктәбе


## Сылтамалар
*  Улица Амирхана Еники. kznportal.ru, 24.08.2011 
*   Их именами названы улицы Казани. Вконтакте, 11.05.2015

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Төркем:Әмирхан Еники
Нәкый Исәнбәт урамы (Казан)

**Нәкый Исәнбәт урамы** () — Казанның Совет районындагы (*Гвардия микрорайоны*) урам. Гвардия  белән киселештә башлана. ЖБИ-3 заводына җитеп төгәлләнә. Седов урамы белән кисешә. Почта индексы 420037. Татарстанның халык язучысы Нәкый Исәнбәт (*[[1889 ел|1889]]-[[1992 ел|1992]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элек Инкыйлаб  бер өлеше булган. 2005 елда Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары белән Инкыйлаб урамының   Гвардия урамыннан башланган өлешенә Татарстанның халык язучысы Нәкый Исәнбәт (*[[1889 ел|1889]]-[[1992 ел|1992]]*) истәлегенә аның исеме бирелгән.

## Игътибарга лаек объектлар
* 57нче йорт — РФ Тикшерү комитетының ТР буенча Тикшерү идарәсенең аеруча мөһим эшләрне тикшерү буенча 1нче бүлеге
* ЖБИ-3 заводы (*[[Седов урамы (Казан)|Седов урамы]], 2/2нче йорт*) биналары

## Шәхесләр
* Артем Логинов

## Сылтамалар
* Нәкый Исәнбәт урамы Казан картасында

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Совет районы урамнары
Гаяз Исхакый урамы (Казан)

**Гаяз Исхакый урамы** () — Казанның Вахитов районындагы (*[[Иске Татар бистәсе]]*) урам.  Рөстәм Яхин урамы белән киселештә башлана. Казанның Үзәк базарына җитеп төгәлләнә. Чернышевский, Таҗи Гыйззәт урамнары белән кисешә. Татар язучысы Гаяз Исхакый (*[[1878 ел|1878]]-[[1954 ел|1954]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Инкыйлабка кадәр исеме Варлам урамы. Совет чорында Володарский урамының бер өлеше булган. 2005 елда Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары белән Володарский урамының Сакко һәм Ванцетти (*хәзер* Рөстәм Яхин) урамыннан башланган өлешенә татар язучысы Гаяз Исхакый (*[[1878 ел|1878]]-[[1954 ел|1954]]*) истәлегенә аның исеме бирелгән.
 
## Игътибарга лаек объектлар
* 7нче йорт — «Смена» заманча мәдәният үзәге
* 13нче йорт — Казан төбәк элемтә үзәге
* 15нче йорт — White Hostel хостелы
* Үзәк базар (*[[Межлаук урамы (Казан)|Межлаук]] урамы*)
## Шәхесләр

* Владимир Лушников

## Сылтамалар
* Улица Гаяза Исхаки. kznportal.ru. 31.08.2011 
* Урам панорамасы

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Төркем:Гаяз Исхакый хөрмәтенә аталган объектлар
Катанов тыкрыгы (Казан)

**Катанов тыкрыгы**, Николай Катанов тыкрыгы () — Казанның Вахитов районындагы (*[[Постау бистәсе]]*) урам (*тыкрык*). Көнчыгыш һәм төрки телләр белгече Николай Катанов (*[[1862 ел|1862]]-[[1922 ел|1922]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элекке исемнәре — инкыйлабка кадәр *[[Өченче Казан ирләр гимназиясе|Өченче]] гимназия тыкрыгы*, 1923 елга кадәр *Городецкий тыкрыгы, Гимназия тыкрыгы*, 1920 еллар ахырына кадәр *Коммуна мәктәбе тыкрыгы*, 1930 еллардан *Мәктәп урамы*, 1950 еллардан **. 2005 елда Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары белән Мәктәп тыкрыгының Маяковский урамыннан башланып, Свердлов урамы (*хәзерге* Петербург урамы) белән тәмамланган өлешенә Көнчыгыш һәм төрки телләр белгече, Казан дәүләт университеты һәм Казан руханилар академиясе укытучысы, беренче хакас профессоры  Николай Катанов (*[[1862 ел|1862]]-[[1922 ел|1922]]*) истәлегенә аның исеме бирелгән. Н.Ф. Катанов шул тыкрыкта яшәгәнгә күрә, инкыйлабка кадәр үк тыкрыкның халык арасындагы рәсми булмаган исеме «Катанов тыкрыгы» булган.

## Игътибарга лаек объектлар
  
* Бөек Ватан сугышы мемориалы
* 8нче йорт — Академик Арбузовлар музее
* 1нче йорт — ССРБ Каһарманы Б.К. Кузнецов исемендәге кадет мәктәбе-интернат (Чемезов йорты, *[[Октябрь инкыйлабы|инкыйлабка]] кадәр* Өченче ирләр гимназиясе)
* «Катанов» торак комплексы

## Галерея

Файл:Катанов_тыкрыгы.jpg|Академик Арбузовлар музее. *<small>Фото:fototerra.ru</small>*
Файл:Катанов_тыкрыгы,1.jpg|Кадет мәктәбе-интернат


## Тыкрык белән бәйле шәхесләр

* Гариф Гобәй
* Эрнст Улумбәков

## Әдәбият
# Республика Татарстан: Памятники истории и культуры. Каталог-справочник. Казань, 1989.

## Сылтамалар
*  Прогулка по Казани: Школьный переулок. info.tatcenter.ru, 13.10.2006
* В Казани появился переулок, названный именем монархиста-черносотенца. ruskline.ru, 22.07.2005 
* Катанов тыкрыгы Казан картасында

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Төркем:Николай Катанов
Борһан Шаһиди урамы (Казан)

**Борһан Шаһиди урамы** () — Казанның Вахитов районындагы (*[[Ям бистәсе (казан)|Ям]] бистәсе*) урам. Габдулла Тукай урамы белән киселештә башлана. Сәетгалиев урамы белән киселештә тәмамлана. Чернышевский, Таҗи Гыйззәт, Рөстәм Яхин урамнары белән кисешә.  Кытай дәүләт эшлеклесе Борһан Шаһиди (*[[1894 ел|1894]]-[[1989 ел|1989]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элекке исеме — Ухтомский урамы. 2005 елда Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары белән Ухтомский урамының Вокзал алды мәйданыннан башланган өлешенә Кытай Халык Җөмһүриятенең сәяси-киңәшү шурасы рәисе урынбасары, чыгышы белән Казан губернасы Тәтеш өязе татары  булган Борһан Шаһиди (*[[1894 ел|1894]]-[[1989 ел|1989]]*) истәлегенә аның исеме бирелгән.

## Игътибарга лаек объектлар
* Тимер юл вокзалы
* Вокзал алды мәйданы
* Борһан Шаһиди скверы
* 7нче йорт — «Смена» заманча мәдәният үзәге
* 11/16нчы йорт — «Дон Кихот» кунакханәсе

## Галерея

Файл:Kazan vokzal.jpg|Казанның тимер юл вокзалы яны мәйданының Б. Шаһиди урамыннан күренеше
Файл:kazan-railstation-suburban.jpg|Шәһәр яны тимер юл вокзалының Б. Шаһиди урамыннан күренеше


## Сылтамалар
* Улица Бурхана Шахиди. kznportal.ru, 20.10.2011 
*  Борһан Шаһиди урамы Казан картасында

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Худяков урамы (Казан)

**Худяков урамы**, Михаил Худяков урамы () — Казанның Вахитов районындагы (*[[Тихвин бистәсе]], [[Иске Татар бистәсе]]*) кечкенә урам (*тыкрык*). Габдулла Тукай урамы белән киселештә башлана. Мәскәү урамы белән киселештә тәмамлана. Почта индексы 420021. Тарихчы Михаил Худяков (*[[1894 ел|1894]]-[[1936 ел|1936]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элекке исемнәре — Тихвин коймасы, Тукай тыкрыгы. 2005 елда Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары белән Тукай тыкрыгының  Тукай урамыннан башланган (*келәт, койма, җимерекләрдән торган*)  өлешенә, Казан ханлыгы тарихын язган, сәяси золымга эләккән тарихчы Михаил Худяков (*[[1894 ел|1894]]-[[1936 ел|1936]]*) истәлегенә аның исеме бирелгән.

## Игътибарга лаек объектлар
  
* 3нче йорт — офис
* 4нче йорт — Тихвин православие чиркәве 
* 15нче йорт — апарт-отель (*кунакханә*)

## Галерея

Файл:Kazan Tikhvinskaya Church 08-2016.jpg|Тихвин православие чиркәве
Файл:М.Худяков_урамы,_15.gif|15нче йорт — апарт-отель (*кунакханә*). *<small>Фото: veleskazan.ru</small>*
Файл:Kryashen Cultural Center Kazan.jpg|


## Сылтамалар
*  Улица Михаила Худякова. kznportal.ru, 18.10.2011
* Почтовый индекс улицы Худякова

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Раил Зыятдинов

**'
**Раил Зыятдинов''' (Раил Шәһәретдин улы Зыятдинов, ,  — , ) — авыл хуҗалыгы җитештерүен оештыручы, ТР дәүләт премиясе лауреаты (2001), ТАССРның атказанган агрономы (1984), РФның атказанган авыл хуҗалыгы эшлеклесе (1994), икътисад фәннәре нәмзәте (1997), «Татплодовощпром» АҖ генераль директоры (1986 елдан). 2000-2008 елларда ТР Дәүләт Шурасы депутаты.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Фәрит Җиһангиров

**Фәрит Җиһангиров** (Фәрит Нургали улы Җиһангиров, ,  — , ) — спортчы (чирәмдәге хоккей, туплы хоккей), ССРБ атказанган спорт остасы (1984). ССРБ чемпионы (1973, 1975-1976, 1978-1979, 1982-1983, 1985-1987), ССРБ халыклары спартакиадасы җиңүчесе (1979, 1983), 1980 елдагы Җәйге Олимпиадасының бронза мидәле иясе, Европа чемпионатының көмеш мидәле иясе (1983); Кыйтагаара (1984) һәм ССРБ (1986-1987) кубоклары иясе.
Габдулла Җиһаншин

**Габдулла Җиһаншин** (Габдулла Габдрахман улы Җиһаншин, ,  — , ) — агроном, кырчы, үсемлекләр белгече, авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (1969), профессор (1970), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1970), ТР ФАнең шәрәфле әгъзасы (1998), ТР дәүләт премиясе лауреаты (2001, үләнчел соргы игү технологиясен булдыру, аны куллану һәм орлыкчылыгын оештыру өчен). ТАССР авыл хуҗалыгы министрлыгының авыл хуҗалыгы пропагандасы бүлеге башлыгы (1950-1952), Казан авыл хуҗалыгы институты проректоры (1952-1955), Казан югары фирка мәктәбенең авыл хуҗалыгы кафедрасы мөдире (1955-1961), Татарстан авыл хуҗалыгы ФТИнең директоры урынбасары (1965-1974), Мари (1974-1980) һәм Казан (1955-1961, 1963-1965, 1980-1990) университетларында үсемлекчелек кафедрасы мөдире.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Шулай ук карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Чистай авыл хуҗалыгы техникумын тәмамлаучылар
Айрат Җиһаншин

**Айрат Җиһаншин** (Айрат Госман улы Җиһаншин, ,  — , ) — фармаколог, медицина фәннәре докторы (1996), профессор (1999), КДМУның фармацевтика кафедрасы деканы (1998-2009), КДМУның халыкара эшчәнлек буенча проректоры (2009-2014).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Альварес Җиһаншин

**Әлварес Җиһаншин** (Әлварес Габдулла улы Җиһаншин, ,  — , ) — агроном, авыл хуҗалыгы фәннәре нәмзәте (1968), ТАССРның атказанган агрономы (1984), РФ дәүләт премиясе дауреаты (1995).
Соңми суешы

**Соңми суешы** яки **Ми Лай суешы**, **Соңмидә масс-күләм үтереш** (вьетнамча *Thảm sát Sơn Mỹ*) — АКШ гаскәре кылган хәрби җинаять, 1968 елның 16 мартында Көньяк Вьетнамның Куаңгай вилаяте Соңми округы Ми Лай авылында АКШ солдатлары берничә авылларның хәрби булмаган **504 кешесен үтергән, шул исәптән 173 бала, 182 хатын-кыз (алар арасында 17 йөкле), 60 карт**.

АКШ солдатлары үтерү алдыннан күпчелек корбаннарны газаплаган, хатын-кызларны көчләгән.

Әлеге җинаять дөнья җәмгыятенең ачу хисен күтәргән һәм АКШ кылган Вьетнам сугышында төп символик вакыйга булып санала.

504 кешене үтерү өчен бер генә АКШ гаскәрие **Уильям Келли** җаваплылыкка тартылган, ләкин 3,5 еллык өй сагында булганнан соң акланган.

## Тарих

1968 елның 16 мартында артиллериядән атыштан соң  лейтенант Уильям Келли җитәкләгән 1-нче взвод авылга кереп, чокырда 50 крестьянны үтергән, соңрак авылда кулга алынган 100 әсирне бетергән, шул ук Биньэй авылында кылган.

Авылга кергән 100 АКШ гаскәриедән масс-күләм үтерештә 30 АКШ хәрбие актив катнашкан.

Икенче взвод Микхе-4 авылына кергәч бөтен кешеләрне үтерә башлаган. Пирс комиссиясе бенча үтерешләр максатчан бетерүгә әйләнгән.

## Корбаннар

Соңми суешында корбаннар саны төгәл билгеләнмәгән. Авылда урнаштырылган һәйкәлдә 1-82 яшьлек 504 исем күрсәтелгән:
*173 бала
*182 хатын-кыз (шул исәптән 17 йөкле хатын)
*60 карт
*60 яшькә яшьрәк 89 ир-ат

## Сылтамалар

* Обобщённые данные доклада комиссии Пирса  
*http://echo.msk.ru/programs/netak/2043628-echo/ Суд над лейтенантом Уильямом Келли по обвинению в убийстве мирных жителей. США, 1970-1971 гг.

Төркем:АКШ тарихы
Төркем:Вьетнам сугышы
Төркем:Кыргыннар
Төркем:Хәрби җинаятьләр
Әхмәтша Җиһаншин

**Әхмәтша Җиһаншин** (Әхмәтша Җиһанша улы Җиһаншин, ,  — , ) — шахталар төзүче. 1927-1939 елларда Донбасс шахталарында , 1939 елдан Чиләбе өлкәсендә, 1941 елдан «Приморскуголь» комбинатының 21 һәм 8 санлы шахталарында . Күмер чыгару, күмер шахталарын торгызу һәм төзү, хезмәт җитештерүчәнлеген күтәрүен тәэмин иткән яңа эш ысулларын кертү өчен Социалистик хезмәт каһарманы исеменә лаек булган (1948).
Габдрахман Җиһаншин

**Габдрахман Җиһаншин** (Габдрахман Җиһанша улы Җиһаншин, ,  — , ) — автоматлаштырылган идарә системалары өлкәсендә галим, техник фәннәр докторы (1991), профессор (2000), автоматлаштырылган технология комплекслары белән идарә итү системалары нең директоры (1991-1995).
Галимҗан Җиһаншин (1924)

**Галимҗан Җиһаншин** (Галимҗан Җиһанша улы Җиһаншин, ,  — , ) — авыл хуҗалыгы ширкәте җитәкчесе, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1978), Мамадыш районы «Чулпан» күмәк хуҗалыгы рәисе. ТАССР ЮШ депутаты (1955-1959).
Ильяс Җиһаншин

**Ильяс Җиһаншин** (Ильяс Исхак улы Җиһаншин, ,  — , ) — дин әһеле, ислам белгече. Ислам динен кабул итүгә 1000 ел исемендәге Казан югары мөселман мәдрәсәсе ректоры (1990-еллардан), ТҖ мөселманнарының Диния нәзарәте аппараты җитәкчесе (1999-?).

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Ильяс Җиһаншин «Татарлар» тапшыруында

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале лауреатлары
Рафаил Җиһаншин

**Рафаил Җиһаншин** (Рафаил (Рафаел) Рәхимҗан улы Җиһаншин, ,  — , ) — плазма физикасы өлкәсендә галим, техник фәннәр докторы (1998), профессор (2000). «Вакууммаш»  (аннары ) нең генераль директоры урынбасары (1989-?), «Алвак» ФҖБнең генераль директоры (2001-?).
Нәсимә Җиһаншина

**Нәсимә Җиһаншина** (Нәсимә Мансур кызы Җиһаншина, ,  — , ) — актёр, РСФСРның атказанган артисты (1957). 1946 елдан Минзәлә театрында. Әһәмиятле рольләре: Галиябану («Галиябану», М. Фәйзи), Саҗидә («Тамырлар», Ю. Әминов), Сәрвиназ («Уракчы кыз», С. Шәкүров).
Федор Зигмунд

**Федор Зигмунд** (Фөдор Франц улы Зигмунд, ,  — , ) — механика һәм җылылык алмашу өлкәләрендә галим, техник фәннәр докторы (1968), профессор (1970). Казан химия технология институтында: тәҗрибәханә мөдире (1937-1940), сугыш кирәк-яраклары факультеты деканы (1940-1943), процесслар һәм аппаратлар, һидравлика һәм гомуми химия технологиясе (1943-1947), процесслар һәм аппаратлар (1954-1956) кафедралары мөдире. 1972-1977 елларда Казан төзүче-инженерлар институтының җылылык алмашу кафедрасы мөдире.
Галимҗан Җиһаншин

* Галимҗан Җиһаншин *([[1929]]-[[1986]])* – ТАССР Үзәк дәүләт архивы директоры *([[1972]]-[[1986]])*
* Галимҗан Җиһаншин *([[1924]]-[[1994]])* – күмәк хуҗалык рәисе.
Дания Заһидуллина

**Дания Заһидуллина**, Дания Фатих кызы Заһидуллина (*[[1964 ел]]ның [[1 октябрь|1 октябре]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Әмәкәй]]*) — әдәбият галиме, филология фәннәре докторы (*[[2001 ел|2001]]*), КФУ профессоры (*[[2001 ел]]дан*), ТР ФА мөхбир-әгъзасы (*[[2007 ел|2007]]*), хакыйкый әгъзасы (*[[2011 ел|2011]]*). ТР ФА баш гыйльми сәркатибе (*[[2007 ел|2007]]*), вице-президенты (2016―2023) . ТР язучылар берлеге әгъзасы (*[[2005 ел|2005]]*). ТР язучылар берлегенең Җамал Вәлиди (*[[2006 ел|2006]]*) һәм Илдар Юзеев (*[[2005 ел|2005]]*) исемендәге әдәби премияләр лауреаты. Филология фәннәре буенча диссертацияләр яклау шурасының гыйльми сәркатибе. Бөтендөнья татар конгрессының VI корылтаенда Милли Шура рәисе урынбасары итеп сайланган (*[[2017 ел|2017]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1964 елның 1 октябрендә Татарстан АССР Мөслим районы (*[[1962 ел|1962]]-[[1964 ел]]ларда* Сарман районы) Әмәкәй авылында туган. Әмәкәй урта мәктәбен (*[[1981 ел|1981]]*), Казан дәүләт университетының филология факультетын (*[[1986 ел|1986]]*), аспирантурасын (*[[1993 ел|1993]]*) тәмамлаган. Балтач районы Түнтәр, Казан шәһәре  мәктәпләрендә татар теле һәм әдәбияты укытучысы, 1989 елдан КДУның татар әдәбияты кафедрасында лаборант, 1992 елдан укытучы булып эшли. 1993 елда филология фәннәре кандидатлыгына, 2001 елда татар әдәбияты теориясе тарихы буенча филология фәннәре докторлыгына диссертация яклаган. КФУның хәзерге заман татар әдәбияты һәм аны укыту методикасы кафедрасы мөдире.

## Гыйльми эзләнүләр өлкәсе
200дән артык хезмәте (*шул исәптән, 13 укыту-методик, 98 фәнни хезмәт*) басылган. Аның җитәкчелегендә 2 докторлык, 9 кандидатлык диссертациясе якланган.
* Инкыйлабка кадәр эшләгән мәктәп һәм мәдрәсәләрдә әдәбият укытуның торышы
* Татар әдәбиятын мәктәпләрдә укыту методикасы
* XX гасыр башы татар әдәбияты вәкилләре һәм галимнәре Г. Сәгъди, Г. Баттал, Г. Ибраһимов, Ш. Бабич, Н. Хәлфин, Гали Рәхим, Ә. Хәсәни, Әхнәф Таңгатаров, Мөхәммәтхәнәфи Кайбышев, Фәйзи Вәлиев һ.б. басылмаган хезмәтләрен өйрәнү һәм нәшер итү

## Китаплары

## Җәмәгать эшчәнлеге
Бөтендөнья татар конгрессының  VI корылтаенда Милли Шура рәисе урынбасары итеп сайланган (*[[2017 ел|2017]]*).
2024 елда Милли шурадагы рәсми вазыйфасын туктаткан.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2005 — Илдар Юзеев премиясе
* ТР язучылар берлегенең Җамал Вәлиди исемендәге әдәби премиясе  (*[[2006 ел|2006]]*).
* 2019 — «Фидакарь хезмәт өчен» медале

## Искәрмәләр

## Әдәбият
# *[[Флүр Баһаутдинов|Ф.Н. Баһаутдинов]]*. Без Мөслим балалары. К.: «Идел-Пресс», 2006. ISBN 5-85247-005-4
# *[[Әхмәдулла Әхмәтгалиев|Ә.Ә. Әхмәтгалиев]]*. Мөслим төбәге. Тарихи сәхифәләр. Яр Чаллы: «Яр Чаллы типографиясе» ДУП, 2003.

## Сылтамалар

*  ТР ФА рәсми сайтындагы сәхифәсе
*  КФУ рәсми сайтындагы сәхифәсе 

## Моны да карагыз

Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Профессорлар
Төркем:Академиклар
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Әдәбият галимнәре
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Илдар Юзеев премиясе лауреатлары
Төркем:Җамал Вәлиди премиясе лауреатлары
Рөстәм Заһидуллин

**Рөстәм Илдус улы Заһидуллин** ( яки , *[[1986 ел]]ның [[29 апрель|29 апреле]], [[Казан]]*) — хокук белгече, ТР юстиция министры (*[[2017 ел]]ның [[22 июнь|22 июненнән]]*). Юридик фәннәр кандидаты (*[[2011 ел|2011]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1986 елның 29 апрелендә Казанда туган. Әтисе — Илдус Заһидуллин, тарихчы галим, әнисе — Дания Заһидуллина, әдәбият галиме, академиклар. Казан дәүләт университетының юридик факультетын (*[[2008 ел|2008]]*), аспирантурасын  (*[[2011 ел|2011]]*) тәмамлаган.
 
2006 елдан «Татарстан балык хуҗалыгы» җитештерү берләшмәсендә () эшли: 2006-2008 елларда юрист, 2008-2009 елларда хокук бүлеге башлыгы.
 
2011-2014 елларда Татарстан прокурорының ТР канун чыгаручы һәм башкарма органнары һәм җирле үзидарә органнары белән элемтәләр буенча ярдәмчесе.

2014 елның 11 августыннан ТР юстиция министрының беренче урынбасары, 2017 елның 22 июненнән ТР юстиция министры.

## Сылтамалар
* Загидуллин Рустем Илдусович. «Эксперт Татарстан», 23.06.2017 
* Заһидуллин Рөстәм Илдус улы. ТР эшлекле үзәге сайты

## Искәрмәләр

Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Юридик фәннәр кандидатлары
Төркем:Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Заһидуллин

**Заһидуллин** — фамилия.
* Илдус Заһидуллин, тарихчы галим.
* Марат Заһидуллин (1978), банк директорлар шурасы рәисе.
* Равил Заһидуллин (1960), рәссам.
* Рамил Заһидуллин (30.11.1965), спортчы (*тимераякта шуу*).
* Рәшит Заһидуллин (18.11.1964), педагог, режиссер (*[[Тинчурин театры]]*), РФ атказанган артисты.
* **[[Рәис Заһидуллин]]**
**Рәис Заһидуллин (1932-1998), машина йөртүче, Социалистик Хезмәт Каһарманы. 
**Рәис Заһидуллин (01.01.1972), Сембер өлкәсе мәгариф министры (2016-2017).
* Рөстәм Заһидуллин (29.04.1986), ТР юстиция министры (2017). И. Һәм Д. Заһидуллиннарның  улы.
* Сергей Заһидуллин (16.05.1965), РФ Дәүләт Думасы депутаты.
* Фәхретдин Заһидуллин (1911-1998), ССРБ Каһарманы.
* Шакир Заһидуллин (1955), кино режиссеры (Санкт-Петербург).
----
* **[[Заһидуллина]]:**
** Аделина Заһидуллина (1993), рапирачы, Олимпия уеннары (2021), дөнья (2016, 2019), Европа (2016, 2019) чемпионы.
** Әлфия Заһидуллина (1936), җырчы, РСФСР атказанган артисты (1987).
** Гөлсинә Заһидуллина (1955), икътисадчы, фән докторы.
** Дания Заһидуллина (1964), ТР ФА академигы. 
** Лия (Елизавета) Заһидуллина (1946), TV дикторы, РФ атказанган артисты (1997).

Төркем:Фамилияләр
Лилия Җиһаншина

**Лилия Җиһаншина** (Лилия Евгений кызы Җиһаншина, ,  — , ) — фармаколог, медицина фәннәре докторы (1995), профессор (2000), ТР ССМның штаттан тыштагы баш клиник фармакологы (1999-?)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Рәшит Җиһаншин

**Рәшит Җиһаншин** (Рәшит Вәли улы Җиһаншин, ,  — , ) — җәррах, медицина фәннәре докторы (1981), профессор (1982). РСФСРның атказанган табибы (1979), Төмән медицина инстиутының проректоры (1979-?).
Ивановски вулысы (Зөя өязе)

**Ивановски вулысы**  — Казан губернасы Зөя өязе составындагы административ-территориаль берәмлек.

Вулысның үзәге булып Ивановский авылы торган.

## Чыганаклар
* Список с писцовой и межевой книги города Свияжска и уезда письма и межевания Никиты Васильевича Борисова и Дмитрия Андреевича Кикина (1565—1567 гг.). — Казань: Тип. Имп. Ун-та, 1909 — XIII. — 143 с.

Төркем:Зөя өязе вулыслары
Панау (Питрәч районы)

**Панау** — Татарстан Республикасының Питрәч районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1095 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 61,83%,
татарлар — 32,88%,
шул исәптән керәшен татарлары — 5,39%,
башка халыклар — 3,84%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,46%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.