Михаил Лаврентьев (1900)

**Михаил Лаврентьев**, Михаил Алексей улы Лаврентьев (, *[[1900 ел]]ның  [[19 ноябрь|(19) ноябре]], [[Казан]] — [[1980 ел]]ның [[15 октябрь|15 октябре]], [[Мәскәү]]*) — математик һәм механика гыйлеме белгече, Украина ССР ФА академигы (*[[1939 ел|1939]]*), вице-президенты (*[[1946 ел|1946]]-[[1948 ел|1948]]*), ССРБ ФА академигы (*[[1946 ел|1946]]*), вице-президенты (*[[1957 ел|1957]]-[[1975 ел|1975]]*). Социалистик Хезмәт Каһарманы (*[[1967 ел|1967]]*), Ленин (*[[1958 ел|1958]]*) һәм ССРБ Дәүләт (*[[1946 ел|1946]], [[1949 ел|1949]]*) премияләре лауреаты. ССРБ ФА Себер бүлеге (*[[Новосибирск]]*) оештыручысы  һәм  беренче җитәкчесе (*[[1957 ел|1957]]-[[1975 ел|1975]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1900 елның  (19) ноябрендә Казанда туган. Бабасы, әбисе, әтисе, әнисе — төп Казан кешеләре. Әтисе Алексей Лаврентий улы Беренче Казан гимназиясен (*[[1893 ел|1893]], алтын медальгә*), Казан университетының физика-математика факультетын (*[[1897 ел|1897]], 1нче дәрәҗә дипломга*) тәмамлаган. Казан униаерситеты (1922 елдан Мәскәү университеты) профессоры. Әнисе Анисия Михаил кызы приход мәктәбен тәмамлаган, кияүгә чыкканчы тегүче булып эшләгән.
Михаил Алексей улы 10 яшендә гаиләсе белән Алманиягә китә. Гёттингенда алман телен, соңрак Парижда француз телен өйрәнә.

## Казанда
Казанга кайткач, гаилә «Новикова дачасы»нда (*хәзерге* «Казанский» санаторие территориясе) дүрт бүлмәле фатирда яши. 1912 елда Казанның коммерция укузанәсенә (*хәзерге* Казан авыл хуҗалыгы академиясе) 2нче сыйныфка укырга керә. Математика укытучысы М.Н. Ивановский тәэсирендә математика һәм физика фәннәре белән җитди шөгыльләнә башлый. 1918 елда 6 сыйныф тәмамлау (*тулы булмаган урта белем*) турында диплом белән (*[[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң, махсус декрет буенча, туу турында таныклык белән 17 яшьтә университетка укырга керергә рөхсәт ителә*) Казан университетының физика-математика факультетына укырга керә. Х.М. Мөштәри, М.М. Сегель, Б.Л. Лаптев белән бергә укый. Аналитик геометрияне, математик анализны, физиканы Д.Н. Зейлингер, Н.Н. Парфентьев, Д.А. Голдгаммер, Е.А. Болотов кебек күренекле галимнәрдә укый. 3нче курста ук механика кабинетына ассистент итеп эшкә алалар, беренче курс студентлары белән дәресләр үткәрүне ышанып тапшыралар. Гаилә дусты күренекле математик Н.Н. Лузин тәкъдиме белән гаилә 1921 елда Мәскәүгә күчә. Шулай итеп, М.А. Лаврентьев Казан университетында 4 еллык программаны үзләштереп китә.

## Мәскәүдә
1922 елдан Мәскәү университетын тәмамлый. Шунда ук гыйльми-педагогик хезмәт башкара, профессор (*[[1929 ел|1929]]*).

1939-1941 елларда Украина ССРда: Киев университетында эшли. Украина ССР ФА академигы (*[[1939 ел|1939]]*), вице-президенты (*[[1946 ел|1946]]-[[1948 ел|1948]]*).

1935-1960 елларда ССРБ ФА В.А. Стеклов исемендәге Математика институты директоры.

1949-1952 елларда Мәскәү төгәл механика һәм исәпләү техникасы институты директоры.

1950-1953, 1955-1957 елларда ССРБ ФА физика-математика фәннәре бүлеге академик-сәркатибе.

ССРБ ФА Себер бүлеген (*[[Новосибирск]]*) оештыру тәкъдиме белән чыгучы һәм 1957-1975 елларда бүлек президиумының беренче рәисе.
 
## Хезмәтләре
Функцияләр теориясе, дифференциаль тигезләмәләр теориясе, тулаем мохит механикасы, гамәли физика өлкәләрендә яңа юнәлешләр ача.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Ике Сталин (ССРБ Дәүләт) премиясе (*[[1946 ел|1946]], [[1949 ел|1949]]*)
* Биш Ленин ордены (*[[1953 ел|1953]], [[1956 ел|1956]], [[1960 ел|1960]], [[1967 ел|1967]], [[1975 ел|1975]]*)
* Дүрт Хезмәт Кызыл Байрагы ордены 
* 2нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены
* Октябрь Инкыйлабы ордены
* 1958 Ленин премиясе 
* 1967 Социалистик Хезмәт Каһарманы
* 1971 Шәрәфле легион ордены кавалеры (*[[Франса|Франция]]*)
* 1978 ССРБ ФА Ломоносов исемендәге алтын медале
* 1966 Болгария ФА шәрәфле әгъзасы
* 1971 Париж ФА чит ил әгъзасы
* 1971 Алмания «Леопольдина» академиясенең чит ил әгъзасы
* 1966-1970 Халыкара математик берлекнең вице-президенты
 
## Хәтер
1980 елның 15 октябрендә Мәскәүдә вафат. Новосибирскида .
* Казанның Яңа Савин районында урамга исеме бирелгән.

## Чыганаклар
# Большая российская энциклопедия. В 35 томах. Том 16 (Кр-Ла). М.: НИ БРЭ, 2010. ISBN 978-5-85270-347-7
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Әдәбият
# Бикбулатов Р. Казань. Знаменитые люди. Казань: «Заман», 2003. ISBN 5-89052-016-4
# Новосибирцы — Герои Отечества. Новосибирск, 2010.

## Сылтамалар
*  М.А. Лаврентьев «Ватан каһарманнары» проекты сайтында

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча математиклар
Төркем:ССРБ механиклары
Төркем:Академиклар
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:Ленин премиясе лауреатлары
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Математиклар