open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Костинский

**Костинский** ― фамилия.
* Сергей Костинский (1867—1936), астроном, ил астрофотографиясенә нигез салучы, Петербург  әгъза-корреспонденты (1915), хакыйкый дәүләт киңәшчесе.
## Моны да карагыз
* Костинский, кратер.
* (3134) Костинский, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Екатерина Волкова

**Екатерина Волкова** (16 март 1964 ел) — патофизиолог. Югары мәктәп укытучысы. Биология фәннәре докторы (2004), профессор (2005).

## Биографиясе
Екатерина Станиславовна Волкова 1964 елның 16 мартында Куйбышев өлкәсендәге Куйбышев (хәзер Самар) шәһәрендә туган.

1992 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлый. 

1989 елдан Хезмәт медицинасы һәм кеше экологиясе Фәнни-тикшеренү институтында эшли. 

1997 елдан — 2-нче Уфа медицина училищесында, 2000 елдан  Уфа дәүләт авиация техник университетында укыта. 

2009 елдан  — Башкорт физик культура институтының кеше морфологиясе һәм физиологиясе кафедрасы мөдире.

«Экспериментальное моделирование патологии печени и механизмы ее коррекции» темасы буенча докторлык диссертациясе яклый.

## Фәнни тикшеренүләре
Фәнни тикшеренүләре кешенең спортта экстремаль һәм патологик хәлен өйрәнүгә багышланган. Е. С. Волкова тарафыннан биологик актив матдәләр һәм дару препаратлары (крезацин, оксиметилурацил һәм башкалар.) кулланып авыл хуҗалыгы малларының продуктлылыгын арттыру (Башкортстан Республикасының авыл хужалыгында кертелгән); саулыгында кимчелекләре булган спортчыларның морфофункциональ торышын тикшерү буенча тәкъдимнәр эшләнә.

136 фәнни хезмәт (шул исәптән 3 монография); 30 укыту-методик хезмәте, 1 уйлап табу авторы.

**Төп гыйльми хезмәтләре**

Морфофункциональные изменения в печени животных после действия ксенобиотиков. Уфа, 2001 (автордаш); 

Реактивные изменения в организме животных при патологии. Уфа, 2001 (автордаш);

Экспериментальные токсические гепатопатии и их коррекция. М., 2003.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Волкова Екатерина Станиславовна // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Самарда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1964 елда туганнар
Төркем:16 март көнне туганнар
Михаил Симонов

**Михаил Симонов** :
* Михаил Симонов (1913―2004), очучы-сынаучы, Советлар Берлеге каһарманы.
* Михаил Симонов (1929―2011), авиаконструктор, КАИда СКБ җитәкчесе  (1953―1967).
Хидэо Кодзима

— япон геймдизайнеры, сценарист һәм продюсер. Metal Gear уеннар сериясен булдыручы буларак билгеле. Kojima Productions компаниясенә нигез салучы.

## Тормыш юлы
Хидэо Кодзима 1963 елның 24 августында Токиода туган. Аңа дүрт яшь булганда, аның гаиләсе Осакага күченә. Хидэоның әтисе Икенче бөтендөнья сугышы һәм Токио бомбардировкасы кичергән. Кодзима сүзләренә караганда, аның балачак истәлекләре үлем белән бәйле була: ул чак кына елгада батып үлми, котырган эт аңа һөҗүм иткән, аны чак кына поезд бәрдермәгән. Хидэога 13 яшь булганда әтисе вафат була.
### Карьера

1986 елда Кодзима Konami компаниясенә MSX өй компьютеры өчен проектлар белән шөгыльләнүче бүлекчәгә дизайнер вазыйфасына кабул ителә. Penguin Adventure — Кодзиманың эшләнмәләр җитәкчесе ассистенты сыйфатында эшләгән беренче уены. Lost Warld — Кодзима эшләгән беренче проект, Konami тарафыннан гамәлдән чыгарылган. Беренче чыгарылган проекты — MSX 2 стандартлы компьютерлар өчен Metal Gear уены.

1988 елда Кодзима Snatcher, киберпанк элементлары белән маҗаралы видео уен булдыруда катнаша. Тәнкыйтькә карамастан, проект шактый уңышлы була.

2005 елның 1 апрелендә Кодзима командасы Kojima Production үз студиясен ала. Студия ун ел эчендә Konami бүлекчәсе сыйфатында, төрле платформалар өчен Metal Gear уеннары сериясен чыгара: Metal Gear Solid 3: Subsistence, Metal Gear Acid 2, Metal Gear Solid: Digital Graphic Novel, Metal Gear Solid: Portable Ops, Lunar Knights, Metal Gear Solid: Peace Walker, Metal Gear Rising: Revengeance, Metal Gear Solid: Snake Eater 3D.

Бер вакытта Konami белән уен дизайнеры арасында конфликт килеп чыга. 2015 елның 15 декабрендә Кодзима Konami дан китә, ә Kojima Productions таркала. 16 декабрьдә, Кодзима Sony Computer Entertainment компаниясе вәкилләре белән берлектә Kojima Productions бәйсез студия буларак яңадан торгызу һәм PlayStation 4 уен приставкасы өчен яңа уен эшләү нияте турында игълан итә. Death Stranding исеме астында уен E3 2016 күргәзмәсендә алдан игълан ителә.

## Бүләкләр һәм танылу
Newsweek Кодзиманы 2002 елның иң яхшы 10 кешесе исемлегенә керткән. 2008 елда Next-Gen журналы аны «Hot 100 Developers 2008» исемлегендә җиденче урынга урнаштырган.

Ике тапкыр Гиннесс рекордлар китабына кертелә (2008, 2019).

### Россиядә
Metal Gear Solid V: The Phantom Pain уены чыкканнан соң «Кодзима — гений» һәм «A X BY HIDEO KOJIMA» фразалары  мемга әверелә. Шуннан соң Хидэо үзенең Инстаграмында, ул аңламаган рус телле шәрехләрнең күп булуына зарлана.

2019 елның октябрендә Death Stranding уенын чыгаруга багышланган промо кампаниясе кысаларында Россиядә була. Визит барышында «Игромир-2019» күргәзмәсендә була.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* 

## Сылтамалар

* 
* Рәсми блог

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:24 август көнне туганнар
Төркем:Япониядә туганнар
Волкова

**Волкова** ― фамилия.
* Анна Волкова (?―1876), химик дипломын алган дөньяда беренче хатын-кыз (1870). 
* Екатерина Волкова (1964), биология фәннәре докторы (2004), профессор (2005).
* Лада Волкова (*[[Лада Дэнс]]*) (1969), җырчы.
* Любовь Волкова (1927—2014), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1960).
* Римма Волкова (1940—2021), опера җырчысы, РФ халык артисты (1995).
----
* **[[Волков]]**
## Моны да карагыз
* Волкова, кратер.
* Волкова, елга.

Төркем:Фамилияләр
Мандельштам

**Мандельштам** ― фамилия.
* Леонид Мандельштам (1879—1944), физик, ил радиофизика фәнни мәктәбенә нигез салучыларның берсе, СССР  академигы (1929).
* Осип Мандельштам (1891—1938), Көмеш гасыр шагыйре, тәрҗемәче.
## Моны да карагыз
* Мандельштам, кратер.
* (3461) Мандельштам, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Куликовский

**Куликовский** ― фамилия.
* Пётр Куликовский (1910—2003), астроном. 
----
* Дмитрий Овсянико-'''Куликовский''' (1853—1920) — әдәбият һәм телләр белгече, профессор.
## Моны да карагыз
* Куликовский, авыл.
* (2497) Куликовский, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Пётр Токарев

**Петр Токарев** (18 октябрь 1945 ел — 29 сентябрь 2012 ел) — җырчы, педагог, югары мәктәп укытучысы. 1975-2000 елларда Башкорт дәүләт опера һәм балет театры солисты. Башкортстан Республикасының халык артисты (1995).

## Биографиясе
Петр Михайлович Токарев 1945 елның 18 октябрендә ТАССРның Минзәлә шәһәрендә туа.

Казан музыка училищесында укый. 1973 елда Свердловск шәһәрендә Җаек консерваториясен (педагогы Я. Х. Вутирас) отличие белән тәмамлый.

Консерватория тәмамлаганнан соң, Пермь опера һәм балет театрында, 1975-2000 елларда — Башкорт дәүләт опера һәм балет театрында, аннары Магнитогорск опера һәм балет театрында укыта.

Ялгыз җырлау кафедрасы доценты буларак,  М. И. Глинка исемендәге Магнитогорск дәүләт консерваториясендә белем бирә.

Җырчылар, ССРБ-ның халык артистлары А. Ф. Ведерников, Т. А. Милашкина, Е. С. Мирошниченко, А. А. Эйзеннар   белән чыгыш ясый. Россия буйлап, Германиядә, Польшада, Чехословакиядә, Италиядә (Ла-Скала) гастрольләрдә була.

Спорт белән шөгыльләнә, Волейбол һәм Чаңгы спорты буенча беренче разрядка ия, Дзюдо көрәше буенча спорт мастеры.

## Опера партияләре
Рус, итальян, француз, башкорт, татар, грузин телләрендә 60 ка якын опера партиясе, шул исәптән Фигаро партиясен («Севильский цирюльник», Дж. Россини); Онегин («Евгений Онегин» П. И. Чайковский); Альфио («Сельская честь» П Масканья); Эскамильо («Кармен», Ж. Бизе); Жермон («Травиата», Дж. Верди); граф Орлов «Летучая мышь» һәм башка партияләр башкара.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкорт АССРның атказанган артисты (1986).
* Башкортстан Республикасының халык артисты (1995).
* Дзюдо буенча спорт мастеры.

## Өстәмә мәгълүмат

* Гаиләсе: хатыны Галина Адхамовна Павлова, кызы — Елена Токарева.

## Әдәбият

* Елисеев М. «К вершинам актёрского мастерства». Вечерняя Уфа. 11.05.1984.

## Сылтамалар

* https://web.archive.org/web/20141031122425/http://www.vpgicrl.magbi.ru/ppgs/1000101/newgod.html
* https://web.archive.org/web/20141031100522/http://mediazavod.ru/articles/96689
* http://www.magcity74.ru/news/6566-svetlaja-pamjat-skonchalsja-solist-magnitogorskogo-teatra-opery-i-baleta-petr-tokarev.html
* Токарев Пётр Михайлович // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .

Төркем:18 октябрь көнне туганнар
Төркем:1945 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Шәхесләр:Башкорт дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:2012 елда вафатлар
Төркем:29 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:Татарстанда туганнар
Токарев

**Токарев** ― фамилия.
* Артём Токарев (1985), хоккейчы (һөҗүмче).
* Виктор Токарев (1924―1979), тарих фәннәре докторы (1977), профессор (1978).
* Дмитрий Токарев (1902—1993), генерал-майор (1945), Таҗик ССР (1945—1948), ТАССР (1948—1953) Дәүләт иминлеге министры.
* Пётр Токарев (1945—2012), җырчы, педагог, БР халык артисты (1995).
* Фёдор Токарев (1903—1963дән иртәрәк түгел), судья, Ленин ордены (1945).

Төркем:Фамилияләр
Зарецкий

**Зарецкий** ― фамилия.
* Марк Зарецкий (1937—2003), шагыйрь һәм тәрҗемәче, ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1987).
----
* Елена Зарецкая (1952), профессор, филология фәннәре докторы.

Төркем:Фамилияләр
Елена Зарецкая

**Елена  Зарецкая** (1952 елның 14 апрелендә туган, Мәскәү, СССР) - профессор, филология фәннәре докторы, Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясендә социаль һәм гуманитар дисциплиналар кафедрасы мөдире. 

## Биография
Елена Наумовна Зарецкая 1952 елның 14 апрелендә  Мәскәүдә туган.

1973 елда ул М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының филология факультетын тәмамлый. 

1978 елда ул Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетының аспирантурасын тәмамлый. Профессор Ю.С.Маслов җитәкчелегендә  филология фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.

1998 елда ул Мәскәү дәүләт университетында «Теория речевой коммуникации» темасы буенча филология фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.

1999 елдан ул Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясендә профессор була.

2003-нче елда Америка биографик институты  Елена Зарецкаяның биографиясен күренекле кешеләр белешмәсенә ( Great Mind of the 21st Century), .2009-нчы елда Marquis Who’s Who нәшриятына,  2009-нчы елда Who’s Who in the World  энциклопедиясенә  кертә.

Ул "Маяк" радиосында даими чыгыш ясый  .

## Гаилә
Александр Яковлевич Клаперга кияүгә чыккан. Аларның ике баласы  - Ольга һәм Дмитрий.

Хәзерге вакытта ул рәссам Анатолий Дмитриевич Чащинскида кияүдә  .

## Фәнни эше
70 тән артык китап һәм мәкалә авторы.  .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Мастерство публичного выступления от Елены Зарецкой

Ловушка для родителей a la Russe
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1952 елда туганнар
Төркем:14 апрель көнне туганнар
Александр Жданов (1858)

**Александр Маркелович Жданов** (1858 — 1914) — рус астрономы, Санкт-Петербург Император университеты ректоры (1903—1905).

## Тормыш юлы
Александр Жданов Сембер һәм 3 нче Мәскәү гимназияләрендә башлангыч белем ала, 1877 елда Санкт-Петербург университетының физика-математика факультетына укырга керә, анда астрономия белгечлеге ала.

Университет курсын тәмамлагач (1881) ул профессорлыкка әзерләнергә калдырыла һәм Пулково обсерваториясенә билгеләнә. «Гюльден ысулы кече планеталарның шәхси ачуларын билгеләү өчен» (1884) магистрлык диссертациясен яклый һәм астрономия магистры гыйльми дәрәҗәсен ала. Ике елга чит илгә командировкага алына: нигездә, Стокһольмда, Гюльденда шөгыльләнә. 1888 елда «Арадаш орбиталар теориясе һәм аны Ай хәрәкәтен өйрәнүгә кушымтасы» өчен астрономия һәм геодезия докторы дәрәҗәсе бирелә. Санкт-Петербург университетының экстраординар профессоры вазифасына билгеләнә (1890), 1895 елдан — астрономия кафедрасының ординар профессоры. 1887—1908 елларда Жданов Бестужев курсларында математик география (астрономия һәм геодезия) буенча лекцияләр укый, Санкт-Петербург Югары хатын-кызлар курсларының астрономия обсерваториясен оештыручыларның һәм җитәкчеләренең берсе була (1896 елдан), шулай ук Петербург тарих-филология институтында укыта.

1903—1905 елларда Санкт-Петербург университеты ректоры була, 1907—1910 елларда — Мәскәү уку йортының попечителе; 1911 елдан Халык мәгарифе министрлыгының сәнәгать училищелары бүлеген җитәкли.

Фәнни журналларда берничә мәкаләдән тыш, белгечләрнең игътибарын Ждановның «Recherches sur le mouvement de la Lune autour de la Terre» (Стокгольм, 1885) сочинениесы җәлеп итә.

XX гасыр башында Александр Жданов Төп штаб тарафыннан кабул ителгән рус градус үлчәүләрен фәнни эшкәртүдә актив катнаша һәм алардан геоид күләмен чыгара (т. 47 һәм 50 «Төп штабның хәрби-топография бүлеге язмалары», Санкт-Петербург, 1891 һәм 1893 еллар).

1914 елның 23 апрелендә вафат була, 25 апрельдә Петербургтагы Новодевичье монастыре зиратында җирләнә, кабере югалган.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* 
* Петров Ф. А. ЖДАНОВ Александр Маркелович // Императорский Московский университет: 1755—1917: энциклопедический словарь / составители А. Ю. Андреев, Д. А. Цыганков. — М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2010. — С. 241. — 894 с. — 2000 экз. — .

Төркем:Әлифба буенча астрономнар
Төркем:1914 елда вафатлар
Төркем:23 апрель көнне вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1858 елда туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Астрономнар
Владислав Измоденов

**Владислав  Измоденов**  - Россия галим-механигы, астрофизик, физика-математика фәннәре докторы,  Россия Фәннәр академиясе профессоры (2016).

М.В. Ломоносов  исемендәге Мәскәү дәүләт университеты механика һәм математика факультетының аэромеханика һәм газ динамикасы кафедрасы профессоры . Бер үк вакытта  Россия Фәннәр академиясенең космик тикшеренүләр институты лабораториясе мөдире, Россия Фәннәр академиясенең механика проблемалары институтында әйдәп баручы фәнни хезмәткәр  .

## Биография
Владислав Валерьевич Измоденов 1971 елның  6 сентябрендә Пермьдә  туган. 

М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында белем алган.

1993 елда механика-математика факультетын  тәмамлаган  .

Ул 1998 елда физика-математика фәннәренә кандидаты була  .

2008 елда ул Россия Фәннәр академиясенең космик тикшеренүләр институтында докторлык диссертациясен яклый.

2016 елдан Россия Фәннәр академиясе профессоры  .

1997 елдан механика-математика факультетында эшли. Башта кече фәнни хезмәткәр, аннары 1998 елдан ассистент, 2002 - 2010 - доцент һәм 2011 елдан - профессор була  .

2005 елдан ул Россия Фәннәр академиясенең космик тикшеренүләр институтында лаборатория мөдире вазыйфасында  .

2017 елдан ул «Югары икътисад мәктәбе» милли тикшеренү университетында  эшли. Россия Фәннәр академиясе Космик тикшеренүләр институты

физика  база кафедрасы профессоры булып тора  .

## Фәнни эшчәнлек
Фәнни кызыксынулары һәм тикшеренүләре астрофизик күренешләрнең катлаулы кинетик-континенталь модельләрен төзү, гелиосфера һәм йолдызара мохитнең физик процессларын өйрәнү белән бәйле   .

Фәнни хезмәтләре Россия һәм чит ил басмаларында басыла   .

## Искәрмәләр (үзгәртү)

Төркем:Пермьдә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1971 елда туганнар
Төркем:6 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Физиклар
Нормаль басымлы глаукома

**Нормаль басымлы глаукома** (НБГ), шулай ук түбән басымлы  глаукома дип атала, БАПГ варианты санала. Ул түбәндәге белән сыйфатлана.

•       Тәүлек дәвамында  уртача КЭБ дәрәҗәсе   21 мм тк. бг. күтәрелү очларын ачыклау өчен тәүлек тонометрия ярдәмендә  төшереп калдырып була.

2.      Үзеннән-үзе беткән тутлы глаукома.

**3.    ** Анамнезда КЭБ арту очраклары күз җәрәхәте, хроник алгы увеит яки урынлы стероидлы  терапия нәтиҗәсендә барлыкка килә ала.

4.      Глаукомага бәйсез челтәркатлауның нерв җепселләренең көчәюче югалуы, мәсәлән миопияле дегенерация яки  күрү нервының друзалары өчен.

**5.    ** Глаукоматоз  экскавацияне охшатучы, чокыр һәм диск колобомасы кебек күрү нервы дискының тумыштагы аномалияләре.

**6.    ** Күрү  нервы яки хиазма кысылуы белән күрү кыры үзгәрүенә китерә алган неврологик  зарарлануларны глаукоматоз дип ялгыш уйлау мөмкин, шуңа күрә клиник  күренешләре НБГ туры килмәгән авыруларга өстәмә неврологик тикшерү үткәрергә  кирәк.

**7.    ** Моңарчы булган алгы ишемияле нейропатия, аеруча артериаль формасы, дискның глаукомага охшаган  үзгәрешенә китерә ала.

**8.    **  Моңарчы булган кискен кан югалту яки шок күрү нервы башы инфарктына китерә ала.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Брауде

**Брауде** ― фамилия.
* Самуил Брауде (1886—1949), 1917-1918 елларда Казан Совет эшче-керәстиян җөмһүриятенең һөнәри берлекләр шурасы рәисе.
* Семён Брауде (1911—2003), радиофизик һәм радиоастроном.
----
* Вера Брауде (1890—1961), инкыйлабчы, дәүләт куркынычсызлыгы органнары эшлеклесе.
## Моны да карагыз
* Брауде, кратер.

Төркем:Фамилияләр
Зверев

**Зверев** ― фамилия.
* Леонид Зверев (1935—2012), физика-математика фәннәре докторы (1983), профессор (1984), Урал дәүләт университетының мактаулы профессоры (2005).
* Митрофан Зверев (1903—1991), астроном һәм астрометрист, СССР ФА әгъза-корреспонденты (1953).
* Пётр (Зверев) (1878—1929), православие дини эшлеклесе, епископ, архиепископ (1926―1927).
## Моны да карагыз
* (2323) Зверев, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Учитель

**Учитель** ― фамилия.
* Алексей Учитель (1951), кинорежиссёр, сценарийчы, РФ халык артисты (2002), «Рок» киностудиясенең сәнгать җитәкчесе. Е. Ю.  Учительның улы.
* Ефим Учитель (1913—1988), оператор, режиссёр һәм документаль киносценарий авторы, фронт кинооператоры. СССР халык артисты (1976).

Төркем:Фамилияләр
Дуйсен Каипов

**Дуйсен Каипов** (шулай ук **Кайыпов;**  ;  1927 елның 1 декабре, Ташкент өлкәсенең Зангиата районы территориясендә, Үзбәкстан ССР, СССР ― 1990 елның 10 июне, Алма-Ата, Казакъстан ССР, СССР ) ― совет казакъ физигы, физика-математика фәннәре докторы (1969), профессор (1970), Казакъ ССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты  (1970)  .

## Биография
Дуйсен Каипов 1927 елның 1 декабрендә  Ташкент өлкәсенең Зангиата районы территориясендә туган.

1950 елда Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаган. Ул Казакъ ССР Фәннәр Академиясенең физика-технология институтында фәнни хезмәткәр  булып эшли башлый.

1956 елдан  Казакъ ССР Фәннәр Академиясе атом-төш  физикасы институты лабораториясе мөдире, 1957-1969 елларда ул институт директоры урынбасары, 1969-1990 елларда кафедра мөдире.

## Фәнни эшчәнлеге
Гамма-нурланыш  резонант нурланышын һәм Мёссбауэр эффектын тикшерә һәм аларның молекуляр һәм физикохимик үзлекләрен ача. 

1955 елда ул «Исследование ядерноактивных медленных мезонов, образованных космическими лучами" темасы  буенча кандидатлык диссертациясе яклый .

1968 елда - «Резонансное рассеяние гамма-лучей на ядрах» темасына докторлык  диссертациясен  яклый  .

Кайбер хезмәтләре:

** Таблицы атомных волновых функций, Л.. 1974;
** Ядерный гамма-резонанс и сопутствующие процессы, A., 1976;
** Ультрахолодные нейтроны, А., 1985.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

** [Некоторые работы на оф. сайте РГБ](https://search.rsl.ru/ru/search#q=author:(%D0%BA%D0%B0%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2%20%D0%B4%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%20%D0%BA%D0%B0%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87))
** [Ещё 3 работы на оф. сайте РГБ (ошибка в имени: вместо ДуЙсен напечатано ДусеЙн)](https://search.rsl.ru/ru/search#q=author:(%D0%BA%D0%B0%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2%20%D0%B4%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%20%D0%BA%D0%B0%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87))

Әлеге мәкаләне язганда түбәндәге материал кулланылды:«Казахстан. Национальная энциклопедия» (1998—2007), «Қазақ энциклопедиясы» по лицензии Creative Commons BY-SA 3.0 Unported.
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Алматыда вафатлар
Төркем:1990 елда вафатлар
Төркем:10 июнь көнне вафатлар
Төркем:1927 елда туганнар
Төркем:1 декабрь көнне туганнар
Карп Дворкин

**Карп Акимович Дворкин** (1909 елның 6 гыйнвары, Ляды, Смоленск губернасы, Россия империясе —1977 елның 28 июне, Ленинград, ССРБ) — атом сәнәгате системасында совет галим-химигы, техник фәннәр кандидаты (1949); Ленин премиясе (1961) һәм Сталин премиясе (1954) лауреаты.

## Тормыш юлы
Карп Дворкин 1909 елның 6 гыйнварында Смоленск губернасының Краснинск өязе Ляды бистәсендә туа.

1937 елдан органик булмаган химик белгечлеге буенча Ленинград дәүләт университетының (ЛДУ) химия факультетын тәмамлаганнан соң, Дәүләт гамәли химия институтының электрохимия лабораториясе фәнни хезмәткәре һәм ЛДУ химия факультетының органик булмаган химия кафедрасы ассистенты була.

1941—1945 елларда Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре офицеры, Волхов һәм Ленинград фронтларында Бөек Ватан сугышында катнашкан — 8 нче армиянең Химия бүлеге начальнигының өлкән ярдәмчесе. 1944 елның 30 ноябрендә командованиенең хәрби бурычын үтәгән өчен Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнә.

1949 елдан ССРБ атом сәнәгатенең ябык объектларында — ССРБ фәннәр академиясенең үлчәү приборлары лабораториясе фәнни хезмәткәре һәм бүлек башлыгы урынбасары. 1951 елдан Свердловск-45 ябык шәһәренә җибәрелә, химия лабораториясе башлыгы итеп билгеләнә. 1956 елдан ССРБ МСМның 418 нче заводының махсус химия лабораториясе (МХЛ) башлыгы.

1951 елдан башлап төп эшчәнлек белән бер үк вакытта МИФИның 3 нче бүлекчәсе гыйльми советы әгъзасы да була. 1964 елдан А. Ф. Иоффе исемендәге Ленинград физика-техник институтының өлкән фәнни хезмәткәре.

1977 елның 28 июнендә Ленинградта вафат була.

## Бүләкләр

* Кызыл Йолдыз ордены (1944);

* Ленин премиясе (1961);
* III дәрәҗә Сталин премиясе (1954) — с*әнәгатькә изотопларны бүлүнең электромагнит методын эшләү һәм гамәлгә керткән өчен һәм бу ысул белән литий-6 алу.*

* «Ленинградны саклаган өчен» медале (1943);
* «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале (1945).

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* 
* 
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:Ленин премиясе лауреатлары
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Техник фәннәр кандидатлары
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Владимир Каврайский

**Владимир Владимирович Каврайский** (1884 елның 10 (22) апреле, Сембер губернасы, Россия империясе — 1954 елның 26 феврале, Ленинград, ССРБ) — совет астрономы, геодезчы һәм картографчы; инженер-контр-адмирал (1944). Өченче дәрәҗә Сталин премиясе лауреаты (1952).

## Тормыш юлы
Владимир Каврайский 1884 елның 10 (22) апрелендә Жеребятниково авылында (хәзер Ульяновск өлкәсенең Майна районы) туган. 1916 елда Харьков университетын тәмамлый. 1921 елдан Хәрби-диңгез академиясендә эшли (1935 елдан — профессор). 1944 елдан — инженер-контр-адмирал.

Владимир Каврайскийның төп хезмәтләре математик картография һәм астрометрия өлкәләренә карый. Картографик проекцияләрнең үзенчәлекләрен гомумиләштерү, аларны бәяләүнең математик критерийларын билгеләү, шулай ук дөнья карталары һәм җир өслегенең аерым өлешләре өчен хәзерге вакытта аның исемен йөртә торган оригиналь проекцияләр (Каврайский проекциясе) эшли. Аның глобуслар ясауга багышланган эшләре кызыклы. Югары киңлектә (+60тан +80 кадәр) төгәл астрономик күзәтүләрне башкару өчен вакытны һәм киңлекне уртак билгеләү методын эшләгән. Метод тигез биеклектә ике пар йолдызны күзәтүгә нигезләнгән. Певцовның берничә җеп белән йолдыз парларның күзәтү ысулын камилләштерә. Астрономик инструментлар теориясе һәм аларны конструкцияләү белән шөгыльләнә. Яңа оптик приборлар — пеленгатор һәм наклономер уйлап тапкан, алар ярдәмендә корабның урынын навигация һәм астрономик билгеләмәләре яктыртылмаган шартларда да җиңелрәк һәм үтемлерәк була. «Гамәли астрономиягә кереш» күмәк хезмәтендәге берничә бүлек авторы, аның җаваплы мөхәррире була. 1956—1960 елларда Каврайскийның «Сайланма хезмәтләре» 2 томында басыла.

1954 елның 26 февралендә Ленинградта вафат була. Пулково зиратында җирләнгән.

## Бүләкләр

* III дәрәҗә Сталин премиясе (1952) — *яңа диңгез инструментлары — пеленгатор һәм наклономер ясаган өчен*;
* Ленин ордены (1945);
* ике Кызыл Байрак ордены (1944, 1947);
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (1944).

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* *Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г.* Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с.
* Каврайский, Владимир Владимирович // Морской энциклопедический справочник в 2-х томах / Под ред. Н. Н. Исанина. — Л.: Судостроение, 1987. — Т. 1. — С. 286.

## Сылтамалар

Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1954 елда вафатлар
Төркем:26 февраль көнне вафатлар
Төркем:Сембер губернасында туганнар
Төркем:1884 елда туганнар
Төркем:22 апрель көнне туганнар
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Кызыл Байрак ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Әлифба буенча астрономнар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Харьков Император университетын тәмамлаучылар
Яссы төсле катлау синдромы

**Яссы төсле катлау синдромы **үзеннән-үзе яки моңарчы иридэктомиягә карамастан  бәбәкне киңәйткәннән соң барлыкка килгән АПК-ның кискен ябылуыннан гыйбарәт.  Яссы төсле катлау синдромы бәбәк бикләнүе белән глаукомадан яшьрәк кешеләрдә  очрый.

Яссы төсле катлау тар АПК белән бергә төсле катлауның яссы өслеге һәм  үзәктә алгы камераның гадәти тирәнлеге белән сыйфатлана. Керфексыман  үсентеләрнең алгы урнашуы төсле катлауның гадәти булмаган сыйфатына китерә  (рәс. 13.25 а). АПК мондый ябылу ысулы европеоид раса кешеләре арасында  сирәк, ә Көньяк-Көнчыгыш Азия халкында еш очрый.

Бәбәкне киңәйткәндә төсле катлау тамыры  җыерчыкларга җыелып, трабекуляр өлкәне яба. (рәс. 13.25б). Ябык почмаклы  глаукоманың кискен өянәгенең бөтен билгеләре бар, әмма алгы камера тирәнлеге  гадәти кала һәм төсле катлау кабарынкы булмый, ә яссы була.

## Дәвалау
1.     Медикаментоз терапия. Лазерлы периферия иридэктомиясеннән соң пилокарпин 1%  тамызу.

2.      Периферия иридопластикасы төсле катлауга тукымасы кыскаруы өчен «бөгелүне»  яссылатырга аргонлы лазер белән коагулянтларның урынлы салуыннан гыйбарәт.  Башлангыч шартлар: дулкын озынлыгы 200 мкм, экспозиция вакыты 0,2 секунд, көч  400 мВ. Һәр квадрантка якынча 10 коагулянт салалар. Төсле катлау тамыры  җитәрлек кыскармаса, өстәмә коагуляция кирәк булырга мөмкин.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Евгений Аксёнов

**Евгений Аксенов** (1933-1995) — совет һәм Россия астрономы. МДУның П. К. Штернберг исемендәге Дәүләт астрономия институты директоры (1977-1986 елларда). 1978 елдан СССР Фәннәр академиясе астрономия советының «Күк йөзе механикасы» секциясе җитәкчесе.

## Биографиясе
Евгений Петрович Аксенов Рязань өлкәсенең Скупинский районы Побединка бистәсендә туган. 1957 елда Мәскәү дәүләт университеты механика-математика факультетының астрономия бүлеген, аннан соң шунда ук аспирантураны тәмамлый.

1960 елдан П.К. Штернберг исемендәге дәүләт астрономия институтында эшли (1973-1977 елларда — директор урынбасары, 1977-1986 елларда — директор булып).

1970 елдан алып — Мәскәү дәүләт университеты профессоры.

Төп хезмәтләре күк механикасы сферасына карый. Җирнең ясалма иярченнәре хәрәкәтенең иң тулы аналитик теориясен төзи. Бу теория базасында аның җитәкчелегендә  югары аныклыктагы фотографик, лазер һәм доплер күзәтүләр буенча Җирнең ясалма иярченнәре  орбиталары элементларын ачу методикасы эшләнгән һәм исәпләү программасы булдырылган.

Е. А. Гребеников һәм В. Г. Демин белән берлектә ике хәрәкәтсез үзәкнең гомуми бурычын тикшерү буенча эшләр циклын башкара һәм әлеге мәсьәләнең гомуми карарын кабул итә, хәрәкәтнең барлык төрләрен сыйфатлы тикшерү үткәрә, аларның тотрыклылыгын карый. «Теория движения искусственных спутников Земли» монографиясе авторы (1977).

## Сайланма хезмәтләре

## *Гребеников Е. А., Абалакин В. К., Аксёнов Е. П., Дёмин В. Г., Рябов Ю. А.* Справочное руководство по небесной механике и астродинамике. М.: Наука, 1971, 600с.
## *Гребеников Е. А., Абалакин В. К., Аксёнов Е. П., Дёмин В. Г., Рябов Ю. А.* Справочное руководство по небесной механике и астродинамике. Изд. II, дополн. и переработ. М.: Наука, 1976, 850с.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* ССРБ Дәүләт премиясе лауреаты (1971).
## Әдәбият
* 
## Сылтамалар
** К 70-летию Евгения Петровича Аксенова
** Шамаев Владимир. ГАИШ. Астросовет. Фрагменты истории. М.: Астр-космосинформ. 2019. 504 с. ISBN 978-5-900242-52-1

Төркем:11 октябрь көнне туганнар
Төркем:1933 елда туганнар
Төркем:26 март көнне вафатлар
Төркем:1995 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча астрономнар
Төркем:Россиядә җирләнгәннәр
Төркем:Мәскәү өлкәсендә туганнар
Енгван Ким

**Енгван  Ким** (1911 елның 12 ноябре, Усть-Сидими авылы, Уссури өлкәсе, Диңгез  буе өлкәсе, Россия Империясе - 1994 елның 14 декабре, Алматы, Казахстан ) - Совет һәм Казакъстан галиме, физика-математика докторы (1959), профессор (1950), Казакъ ССР Фәннәр Академиясенең корреспондент әгъзасы (1962), Казакъ ССРның атказанган галиме (1981)  .

## Биография
**Енгван Инсугович Ким**  1911 елның 12 ноябрендә  Россия Империясенең Диңгез буе  өлкәсе (хәзерге Хасан районы ) Усть-Сидими авылында туган.

1932 елда Никольск-Уссури педагогик көллиятен, 1937 елда Мәскәү дәүләт университетын  тәмамлый.
## Фәнни эшчәнлеге

* 1937-1945 елларда Кызылорда педагогик институтында укытучы, өлкән укытучы, бүлек мөдире, декан, 1942-1943 елларда  директоры урынбасары. 

* 1945-1951 елларда  КазДУ бүлеге мөдире. 

* 1951-1953 елларда Ростов дәүләт педагогик институтының кафедра мөдире, декан, доцент (1955-1956). 

* 1955-1956 елларда - СССР Фәннәр академиясенең математика институтында докторант. 

* 1956-1964 елларда Харьков политехник институты бүлеге мөдире, бер үк вакытта 1957-1964 елларда Харьков педагогик институты профессоры. 

* 1964-1994 елларда  Казакъстан Фәннәр академиясенең математика һәм механика институты лабораториясе мөдире һәм Казакъстан дәүләт университеты кафедрасы мөдире булып эшли  .

* 1959-нчы елда «Об одном классе сингулярных интегральных уравнений и некоторых задачах теплопроводности для кусочно-однородных сред» дигән темага докторлык диссертациясен яклый  .
Төп фәнни әсәрләре "Теории с частными производными" темасына багышланган. Э)  .

## Искәрмәләр
При написании этой статьи использовался материал из издания «Казахстан. Национальная энциклопедия» (1998—2007), предоставленного редакцией «Қазақ энциклопедиясы» по лицензии Creative Commons BY-SA 3.0 Unported.
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Алматыда вафатлар
Төркем:1994 елда вафатлар
Төркем:14 декабрь көнне вафатлар
Төркем:Русия империясендә туганнар
Төркем:1911 елда туганнар
Төркем:12 ноябрь көнне туганнар
Горин

**Горин** ― фамилия.
* Виталий Горин (1971—1995), Россия Федерациясе Каһарманы (1997).
* Григорий Горин (*Офштейн*; 1940—2000), язучы-сатирик, драматург, сценарийчы, телетапшырулар алып баручы. РФ атказанган сәнгать эшлеклесе (1996).

Төркем:Фамилияләр
Әхмәр Азнабаев

**Әхмәр Азнабаев** (23 май 1934 ел — 4 октябрь 2021 ел) — КПССның Башкортстан өлкә комитеты күренекле эшлеклесе, соңыннан тел белгече, педагог‑методист, югары мәктәп эшлеклесе.

1976-1989 елларда КПССның Башкортстан өлкә комитеты бүлеге мөдире; 1989-2001 елларда Башкорт дәүләт педагогия институты (хәзерге М. Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университеты) проректоры. Башкорт АССРның 10 нчы һәм 11 нче чакырылыш Югары Советлары депутаты. Педагогия фәннәре кандидаты (1967), профессор (1994). Башкортстан Республикасының атказанган халык мәгарифе хезмәткәре (1994), Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2007). Җәлил Киекбаев исемендәге премия лауреаты (2006). Дуслык ордены иясе.

## Биографиясе
Әхмәр Мөхәммәтдин улы Азнабаев 1934 елның 23 маенда Башкорт АССРның Учалы районы Кобагыш авылында туган.

1960 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлый. 1960-1962 елларда Белорет педагогия училищесында укыта.

1965 елдан  Башкорт дәүләт университетында эшли.

1971 елдан КПССның Башкортстан өлкә комитеты аппаратына алына, ә 1976 елдан фән һәм уку йортлары бүлеге мөдире була. 1988 елда Уфага республика «хуҗасы» Шакировның хилафлыкларын тикшерергә КПСС ҮКыннан комиссия төшә. 
Уфа вузларына аспирантурага «милли квота»лар буенча титул халык вәкилләрен генә алу практикасы ачыклана. Хокук бозуларны оештырган обкомның фән һәм уку йортлары бүлеге мөдире Азнабаев эшеннән куыла.

1989 елдан Башкорт дәүләт педагогия институтының фән буенча проректоры. 2001 елдан шул ук уку йортында башкорт теле кафедрасы мөдире, 2009 елдан — укытучы.

Галим 2021 елның 4 октябрендә Уфа шәһәрендә вафат була.

## Гыйльми эшчәнлеге
Фәнни тикшеренүләре синтаксис, башкорт теленең тарихи грамматикасы проблемаларына багышланган. 100-дән артык гыйльми һәм укыту-методик хезмәт, шул исәптән урта махсус һәм югары уку йортлары өчен дәреслекләр авторы. Башкорт АССРның 10 нчы һәм 11 нче чакырылыш Югары Советлары депутаты.

## Хезмәтләре

* Башкорт телендә аерымланган  иярчен кисәкләр. Уфа, 1965;
* Башкорт теленең кушма җөмлә синтаксисы. Уфа, 2007;
* Сопоставительная грамматика русского и башкирского языков. Уфа, 2006

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган халык мәгарифе хезмәткәре (1994)
* Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2007)
* Дуслык ордены
* Җәлил Киекбаев исемендәге премия  лауреаты

## Гаиләсе
Улы: Булат (7.03.1966), галим-тарихчы, югары мәктәп укытучысы. Тарих фәннәре докторы (2007).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Азнабаев Әхмәр Мөхәммәтдин улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Җәлил Киекбаев премиясе лауреатлары
Төркем:Башкорт галимнәре
Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:Учалы районында туганнар
Төркем:Башкорт милләтчеләре
Исаев

**Исаев** ― фамилия.
* **[[Алексей Исаев]]**
** Алексей Исаев (1924—1997), экскаватор машинисты, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1972), Бөгелмә шәһәренең шәрәфле ватандашы (1991). 
** Алексей Исаев (1906—1945), сержант, бүлек командиры, Советлар Берлеге Каһарманы (1945, үлеменнән соң).
* Борис Исаев (1935—2004), 1969-1973 елларда КПСС Аксубай РК беренче сәркәтибе, 1973-1984 елларда ТАССР ЮШ рәисе урынбасары (беренче урынбасары). 
* Габделбари Исаев (1907—1983), 1956 елдан Ленинград җәмигъ мәчете имам-хатыйбы. 1975-1980 елларда — СССР Европа өлеше һәм Себер мөселманнарының диния нәзарәте мөфтие.
* Николай Исаев (1945), инженер-электромеханик, СССР дәүләт премиясе лауреаты (1984). Казан оптика-мехника заводы генераль директоры (1999―2000).
* Олег Исаев (1964—1996), майор, РФ Каһарманы (1996, үлеменнән соң). 
* Пётр Исаев (1924—2012), физика-математика фәннәре докторы (1970), профессор (1987), Россия  академигы (2001), РФ атказанган фән эшлеклесе (2003).
* Серафим Исаев (1914—1989), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).
## Моны да карагыз
* Исаев, кратер.
* Исаев урамы, Казан урамы.
* (14834) Исаев, астероид.
## Шулай ук карагыз
* Исай, авыл.

Төркем:Фамилияләр
Калинина

**Калинина** ― фамилия.
* Людмила Калинина (1915—2014), 1941-1945 елларда танк гаскәрләренең ремонтлау-торгызу полкы командиры; инженер-полковник.
* Татьяна Калинина (1946), тарих фәннәре кандидаты (1970).
----
* **[[Калинин]]**
## Моны да карагыз
* Калинина, елга.

Төркем:Фамилияләр
Калинин

**Калинин** ― фамилия.
* Ариан Калинин (1927―2016), эндокринолог, медицина фәннәре докторы (1967), Россия фәннәр академиясе мөхбир-әгъзасы (2014).
* Геннадий Калинин (1916—1975), география фәннәре докторы (1946), профессор (1954), СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты (1970).
* Константин Калинин 
** Константин Калинин (1859―1916), генерал-майор, Казан губернасы жандарм идарәсе башлыгы (1905-1916).
** Константин Калинин (?),  полковнигы.
* Михаил Калинин («*Бөтенсоюз старостасы*», 1875—1946), совет дәүләт эшлеклесе, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1944).
* Николай Калинин (1888—1959), археолог, тарихчы. 
----
* **[[Калинина]]**
## Моны да карагыз
* *[[Калинин (шәһәр)|Калинин]]* ― Тверь шәһәренең 1931―1990 еллардагы исеме.

Төркем:Фамилияләр
Корнилов

**Корнилов** ― фамилия.
* Виталий Корнилов (1935—1997), инженер-физик, РФ дәүләт премиясе лауреаты (1997), Урал электр химиясе комбинаты директоры (1987-1997).
* Геннадий Корнилов (1951), тарих фәннәре докторы, профессор.
* Лавр Корнилов (1870—1918), хәрби башлык, инфантерия генералы, Иреклеләр армиясенең беренче баш сәргаскәре. 
* Пётр Корнилов (1896—1981), сәнгать белгече, профессор.
* Юрий Корнилов (1947), спортчы (*байдарка һәм каноэда ишү*), СССР атказанган тренеры.
----
* **[[Корнилова]]**
## Моны да карагыз
* '''Корнилов''' фетнәсе

Төркем:Фамилияләр
Алексидзе

**Алексидзе** () ― фамилия.
* Леван Алексидзе (1926―2019), хокук фәннәре докторы (1963), профессор (1965), Грузия Милли Фәннәр Академиясе академигы (2001). 
* Мераб Алексидзе (1930―1993), физика-математика фәннәре докторы (1957), профессор (1959), Грузия ССР Милли Фәннәр академиясе академигы (1988).

Төркем:Фамилияләр
Даниленко

**Даниленко** ― фамилия.
* Валерий Даниленко (?), филология фәннәре докторы, Иркутск дәүләт университеты профессоры.
----
* Татьяна Даниленко (1983), Украина телевизион журналисты.

Төркем:Фамилияләр
Алексей Ганский

**Алексей Павлович Ганский** (1870 елның 8 (20) июле, Николаевка авылы (Ганское), Ананьев өязе, Херсон губернасы — 1908 елның 29 июле (11 августы), Симеиз, Ялта өязе, Таврия губернасы, Россия империясе) — Россия астрономы, геодезчы һәм гравиметрчы.

## Тормыш юлы
1870 елның 8 (20) июлендә Херсон губернасы Ананьев өязе Николаевка (Ганское) авылында (хәзер Одесск өлкәсе) туган. Әти-әнисе — Павел Петрович Ганский (1837—1910) һәм Елена Алексеевна Зимницкая. Абыйларының берсе — рәссам Пётр Ганский. Апасы Софья авиатор В. П. Быстрицкийга кияүдә була.

Ананьевск гимназиясендә (1883—1886) укый, аннары Ришель лицеенда (1886—1890), аны тәмамлаганнан соң математика фәннәре бүлеге буенча Новороссийск университетының физика-математика факультетына укырга керә. 1891 елда Мәскәү университетына күчә, әмма 1892 ел башында гаилә хәлләре буенча Новороссийск университетына кайта, аны 1894 елда тәмамлый. Аннары, 1897 елдан бирле, Сорбоннада астрономия, математика һәм физика классында укый. Париж янында Медон обсерваториясендә эшли.

1905 елдан — Пулково обсерваториясе хезмәткәре. Пулково обсерваториясенең Симеиз бүлеген оештыру инициаторы (1908).

1908 елның 29 июлендә (11 август) Симеизда фаҗигале рәвештә һәлак була. Ялтада Поликурово зиратында җирләнгән.

## Фәнни эшчәнлек
Алексей Ганскийның төп фәнни тикшеренүләре Кояш физикасына карый. Яңа Җиргә, Испаниягә һәм Урта Азиягә тулы кояш тотылуын күзәтү өчен экспедицияләрдә катнаша. 1897—1905 елларда кояшлы даимине билгеләү, кояш таҗын тотылусыз күзәтү, Чулпанны күзәтү өчен Монбланга 9 тапкыр менә. 1897 елда 11 яшьлек кояш циклында кояш таҗы формасының үзгәрүен күрсәтә. Шпицбергенга (1899, 1901) градус һәм гравиметрик үлчәүләр өчен Россия-Швеция экспедицияләрендә катнаша.  Сыйфатлы кояш таплары фотографияләрен ала, кояш таҗы формасының таплар санына бәйле булуын ачыклый. 1905 елда аерым фотосфера гранулаларының уртача гомер озынлыгы 2-5 минут тәшкил итә, аннары алар таркала һәм яңалары белән алмаштырыла, дип билгели.

Рус астрономия җәмгыяте вице-президенты, Халыкара кояш комиссиясенең Рус бүлеге сәркатибе. Рус астрономия җәмгыяте исеменнән тапшырыла торган дәүләт Николай II премиясе (1901) һәм П. Ж. С. Жансен исемендәге премия һәм медаль (1904), Франциянең мактаулы легионы ордены белән бүләкләнә. Аның исеме белән Ганский кратеры һәм 1927 елның 29 августында Симеиз обсерваториясендә С. И. Белявский һәм Н. Иванов тарафыннан ачылган кече планета (1118 Hanskya) атала.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* *Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г.* Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с.
* *Перель Ю. Г.* Выдающиеся русские астрономы. — М.—Л.: Гос. изд-во техн.-теорет. лит.,, 1951. — С. 194—211. — 216 с.

## Сылтамалар

* Ганский Алексей Павлович «Родовое гнездо» сайтында
*

Төркем:Әлифба буенча астрономнар
Төркем:Почетлы легион ордены кавалерлары
Төркем:1908 елда вафатлар
Төркем:11 август көнне вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Одесса өлкәсендә туганнар
Төркем:1870 елда туганнар
Төркем:20 июль көнне туганнар
Төркем:Новороссийск Император университетын тәмамлаучылар
Азнабаев

**Азнабаев** ― фамилия.
* Әхмәр Азнабаев (1934—2021), педагогика фәннәре кандидаты (1967), профессор (1994).
* Марат Азнабаев (1939), медицина фәннәре докторы (1987), профессор (1989), БР ФА академигы (1995), РСФСР (1986) һәм БАССР(1977) атказанган табибы, РФ (2004) һәм БР (1991) атказанган фән эшлеклесе.
* Румил Азнабаев (1941),  Бөтендөнья башкортлар корылтае башкарма комитеты рәисе (2012―2015).
----
;Азнабаева
* Лилия Азнабаева (1963), медицина фәннәре докторы (2003), профессор (2012). БР атказанган табибы (2013).
* Флүрә Азнабаева (1937), педагогика фәннәре кандидаты (1988).
## Моны да карагыз
* Атнабаев

Төркем:Фамилияләр
Василий Галицкий

**Василий Иванович Галицкий** (;  1912 елның 6 июне, Бердичев, Киев губернасы, Россия империясе — 1990 елның 9 июне, Киев, ССРБ) — совет галиме, географ, геоморфология өлкәсендә белгеч, педагог, география фәннәре докторы (1971 елдан), профессор (1972). ССРБ Географик җәмгыятенең мактаулы әгъзасы (1985 елдан).

## Тормыш юлы
Василий Галицкий 1912 елның 6 июнендә Киев губернасының Бердичев шәһәрендә туа. 1930 елдан 1933 елга кадәр Уман социаль тәрбия институтында укый. Аннары укытучы булып эшли. 1934—1941 елларда Ленинград дәүләт университетының география факультетында читтән торып укый. Белгечлеге — географ-геоморфолог.

1940 елдан — Киев педагогия институтының география укытучысы.

Бөек Ватан сугышында катнашучы. 1941 елда Киев саклану операциясендә истребитель батальонда үз теләге белән катнаша. Сугыштан соң Киров педагогия институтының физик география кафедрасында өлкән укытучы булып эшли. 1950 елдан 1953 елга кадәр — Днепропетровск чит телләр институтының өлкән укытучысы, декан урынбасары. 1953 елдан — Курск педагогия институтының өлкән укытучысы, доценты, профессоры. 1972—1977 елларда — физик география кафедрасы мөдире.

1976 елдан ССРБ фәннәр академиясенең геофизика институтының география бүлегендә эшли.

1971 елда «Палеогеоморфологик анализның төп принциплары һәм методлары: Преднепровск түбән тигезлеге территориясе мисалында» темасына докторлык диссертациясен яклый.

ССРБ мәгариф министрлыгының география буенча методик совет әгъзасы, Украина географик җәмгыяте президиумы әгъзасы, География секторының гыйльми советы әгъзасы, «Комплекслы географик тикшеренүләр» проблемасы буенча Украина Милли фәннәр академиясенең фәнни совет бюросы әгъзасы. 1985 елдан ССРБ географик җәмгыятенең мактаулы әгъзасы.

## Фәнни эшләр
100 дән артык фәнни эш авторы.

# Ископаемые формы карста как показатель новейших тектонических движений // Уч. зап. Курского гос. пед. ин-та. — 1958. — Вып. 10. — С. 203—212.
# Геоморфология долины р. Ворсклы // Изв. Всес. геогр. об-ва. 1968. № 2.
# 
# Роль рельефа в формировании естественных ресурсов (на примере северо-запада Курской области) // Науч. тр. КГПИ. Т. 73 (166): Природные условия Курской и сопредельных областей. — Курск, 1976.- С. 15-28.
# Современные ландшафтные процессы в пойменных природных территориальных комплексах. В кн.: Оптимизация природной среды в условиях концентрации производства. Кишинев: Штиинца, 1978, с. 64-66.

## Бүләкләр

* «Киев оборонасы өчен» медале

## Әдәбият

* Скавронський П. Вчений-географ — наш земляк // «Земля Бердичівська», № 47 (15166) від 8.06.2002 р.

## Искәрмәләр


Төркем:ССРБ географлары
Төркем:ССРБ педагоглары
Төркем:География фәннәре докторлары
Төркем:Киевта вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1990 елда вафатлар
Төркем:9 июнь көнне вафатлар
Төркем:1912 елда туганнар
Төркем:6 июнь көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Корнилова

**Корнилова** ― фамилия.
* Зөлфирә Корнилова (1939—2015), медицина фәннәре докторы, профессор, РФ атказанган табибы.
* Любовь Корнилова (1852—1892), инкыйлаб хәрәкәте эшлеклесе, «Сәяси Кызыл Хач» оешмасына нигез салучыларның берсе.
----
* **[[Корнилов]]**
## Моны да карагыз
* Корнилова, авыл.

Төркем:Фамилияләр
Яо Мин

**Яо Мин** (, 1980 елның 12 сентябре, Шанхай, Кытай) — Кытай баскетболчысы, спорт комментаторы, Кытай баскетбол ассоциациясе президенты. «Хьюстон Рокетс» (НБА) командасы өчен үзәк позициядә уйнаган. НБАда чыгыш ясаган вакытта, 229 см буй белән, чемпионатта иң югары уенчы була. 2004 елда Афинада узган Олимпия уеннарында һәм 2008 елда Пекинда узган Олимпия уеннары ачылышында Кытай җыелма командасының байрак йөртүчесе.

## Карьера
Яо Минның әти-әнисе профессиональ баскетболчы булганнар. Әтисенең буе 202 см, ә әнисенең 190 см, 10 яшьтә үк Яоның буе 165 см тәшкил иткән.

Яо «Шанхай Шаркс» өчен яшүсмер чагында үк уйный башлый һәм әлеге команда өчен 5 ел дәвамында чыгыш ясый, соңгы елда Кытай баскетбол ассоциациясе (КБА) чемпионы була. 2002 елда драфтта 1 нче сайлау хокукына ия булган «Хьюстон Рокетс» командасы тарафыннан сайлана. Моңа кадәр НБАда нибары ике кытайлы гына уйнаган. Беренче сезоннан ук Мин ел саен барлык йолдызлар матчында катнаша. Шуңа да карамастан, «Рокетс» плей-офф стадиясендә зур уңышларга ирешмәгән. Җәрәхәтләнүләр аркасында Мин 2009/2010 елгы сезонны тулысынча калдыра һәм Төркиядә 2010 елгы дөнья чемпионатында уйнамый. 2016 елда Яо Мин баскетболның дан залына кертелә.

Яо 2000 елда Сиднейда узган җәйге Олимпия уеннарында Кытай җыелмасында дебют ясый. Ван Чжичжи һәм Менгке Батыр белән бергә алар «Бөек дивар»ны төзегәннәр. 2004 елгы Олимпия уеннарының ачу тантанасында Кытай әләмен күтәреп барган, аның сүзләренә караганда, ул «күптәнге хыялын тормышка ашырган». 2004 елгы уеннарда, гомумән алганда, команда уңышсыз чыгыш ясый, әмма Мин баскетбол турнирының символик җыелма командасына керә. 2006 елгы дөнья чемпионатында Кытай 1/16 финалга гына җитә.

Аның хатыны Е Ли Кытайның хатын-кызлар баскетбол командасы өчен чыгыш ясаган.

Яо Мин Кытайның иң танылган һәм бай кешеләренең берсе, кайбер эре компанияләр аның белән контрактлар төзегән. Аның НБАдагы беренче еллары турында документаль фильм төшерелә, ә ул автордаш буларак үз автобиографиясен яза. 2009 елның июлендә Яо Мин үзенең элеккеге Кытай «Шанхай Шаркс» клубын сатып ала, аңа җитди финанс кыенлыкларын җиңәргә һәм турнир таблицасының төбеннән күтәрергә ярдәм итү өчен. Яо Мин шулай ук спорт комментаторы булып эшли, баскетбол ярышларыннан репортажлар (шул исәптән 2012 елгы Олимпия уеннарының баскетбол турнирыннан) алып бара. 2017 елда Яо Мин Кытай баскетбол ассоциациясе (CBA) президенты итеп сайлана.

Контур буенча күчереп алынган Яо Мингның көлке йөзе танылган Bitch Please интернет мемына әйләнә. Мем көлдергеч кызыксыкмауны символлаштыра.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Баскетболның Дан залы сайтында профиль
* Яо Минның рәсми фан-клубы

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1980 елда туганнар
Төркем:12 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Кытайда туганнар