open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Харуг

**Харуг** () — Таҗикстанның Таулы Бәдәхшан автономияле вилаятендә урнашкан шәһәр, вилаятьнең административ үзәге.
## Тарих
Шәһәр статусын 1932 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Искәрмәләр

Төркем:Таҗикстан шәһәрләре
Төркем:Таулы Бәдәхшан автономияле вилаяте торак пунктлары
Равил Сәйфетдинов

**Равѝл Гарәфетдѝн улы Сәйфетдѝнов** (14 октябрь 1938&nbsp;— 10 февраль 2018)&nbsp;— татар шагыйре, педагог, публицист, дин әһеле. Россиянең мәгариф отличнигы, Татарстанның атказанган укытучысы.

## Тәрҗемәи хәле
Сәйфетдинов Равил Гарәфетдин улы 1938 елның 14 октябрендә Яшел Үзән районының Мулла Иле авылында туган. Урта мәктәпне бетергәч, 1956—1961 елларда Казан дәүләт университетында укыган.

1961—1963 елларда Самара өлкәсендәге Гали урта мәктәбендә укытучы булып эшләгән. 1963—2007 елларда берөзлексез Мулла Иле мәктәбендә хезмәт иткән: авыл мөгаллиме буларак, татар теле һәм әдәбияты, рус теле һәм әдәбияты, алман теле, гарәп теле, дин тарихы фәннәрен укыткан. 1968—1970 елларда&nbsp;— завуч, 1971—2000 елларда мәктәп директоры булган.

Равил хәзрәт Сәйфетдин 2005 елдан алып Мулла Иле мәчете имам-хатыйбы вазифаларын башкарды. 2017 елда рухи-әхлакый традицияләрне үстерүдә, тынычлык һәм конфессияара килешүне ныгытуда зур көч куйганы өчен Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты белән бүләкләнде.

2018 елның 10 февралендә вафат.

## Библиографиясе
* Кичке шәфәкъ. Шигырьләр җыентыгы // Казан, 2001
* Мулла Иле моңнары. Шигырьләр, хикәяләр, мәкаләләр җыентыгы. // Казан, 2010
* Бәхет үзәне: шигырьләр, поэма // Казан: Татарстан китап нәшрияты, 2014
* Аксакал язмалары. Шигырьләр, хикәяләр, мәкаләләр җыентыгы // Казан, 2017

## Бүләкләре
* СССР мәгариф министрлыгының Мактау Грамотасы 
* Татарстанның атказанган укытучысы (1998)
* Россиянең мәгариф отличнигы
* Хезмәт ветераны
* Рухи-әхлакый традицияләрне үстерүдә, тынычлык һәм конфессияара килешүне ныгытуда зур көч куйганы өчен Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* ''Р. Сәйфетдинов.'' Гөлсем өйгә кайтадыр — «Безнең мирас» журналы, 2015.
* ''Әнәс Гайзуллин.'' Бәхет үзәне хуҗасы... — Matbugat.ru дайджест-порталы, 2015.

## Моны да карагыз

Төркем:Педагоглар
Төркем:Татар шагыйрьләре
Төркем:Мәгариф өлкәсендә мактаулы исемнәр
Төркем:Татарстанның атказанган укытучылары
Төркем:Яшел Үзән районында туганнар
Төркем:Татар дин әһелләре
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Рамнавами

**Рам(а)на́вами** (, ) — Һинд диненең бәйрәме, аның барышында Рама килүе бәйрәм ителә - бу Айодхьяның риваять борынгы Һиндстан шаһзадәсе булган, ул Һинд динендә Вишнуның аватары буларак хөрмәт ителә. Рама-навами Һинд дине ай календареның Наваратри фестиваленың соңгы, тугызынчы көнендә бәйрәм ителә, шукла-пакши көнендә - Һинд дине ай календаре буенча Чайтра аеның якты яртысының тугызынчы көнендә. Кайбер төбәкләрдә бәйрәм итү тугыз көн бара, алар Рама-наваратра дип атала.

Раманавами көнендә "Рамаяна" яки "Рамачаритаманаса" декламациясе була, Рама, Сита һәм Хануман данына бхаджаннар һәм киртаннар җырлана, ә фестивальның соңында пуджа һәм аратидан соң прасада өләшелә. Бәйрәм өчен бизгәлгән Һинд дине гыйбадәтханәләрендә Веда мантралар җырлау белән барган махсус яджналар һәм чәчәкләр һәм җимешләр тәкъдим итүләр була. Бу көндә Кояш калыкканнан бирле ашамыйча торалар, шуннан соң бәйрәмнең кульминациясе була. Көньяк Һиндстанда, бу көндә Рама һәм Ситаның өйләнүе бәйрәм ителә, гыйбадәтханәләрдә рухи гаиләнең өйләнүенең купшы ритуалы үткәрелә, ул Ситарама-кальянам дип атала һәм Рама исемнәре киртаны белән бергә бара.

Иң купшы итеп, фестиваль Рама тормышы белән бәйле урыннарда бәйрәм ителә: Уттар-Прадешта Айодхьяда, Андхра-Прадешта Бхадрачаламда һәм Тамилнадта Рамешварамда. Рама-навами көнендә шулай ук Шобха-ятралар үткәрелә, Сита, Лакшман һәм Хануман муртилары арбалары белән процессиялар алып барыла. Айодхьяда бу көндә меңнәрчә кешеләр Сараю изге елгасында коеналар.
## Казанда бәйрәм итү
Казанда Юдино бистәсендәге ИСККОН Кришна гыйбадәтханәсендә Рамнавами үткәрелгән. Киртан, лекция, мәдәни программа, маха-киртан, вегетариан табын булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Дини бәйрәмнәр
Төркем:Һинд дине бәйрәмнәре
Путин (мәгънәләр)

**Путин** — фамилия.
* Владимир Путин (1952), РФ президенты.
* Игорь Путин (1953), бизнесмен, В. Путинның туганнан туганы.
* Роман Путин (1977), бизнесмен, ФСБ офицеры, И. Путинның улы.

## <small>Моны да карагыз</small>
* Путиново — Киров өлкәсе Кикнур районындагы авыл.

Төркем:Фамилияләр
Нигериядә Һинд дине

**Һинд дине** **Нигерия**гә күбесенчә Һиндстаннан күчеп килгән Һинд дине тарафдарлары белән һәм Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте аша үтеп кергән. Синдхлар Нигериягә беренче булып унтугызынчы гасыр башында килгән. Алар башта, беренче чиратта сәүдә белән мәшгуль булган, әмма соңрак сәүдә белән кызыксынуларын дәвам итеп, башка өлкәләргә җитештерүгә һәм һөнәри хезмәтләргә үтеп кергәннәр. Уңышлы унъеллыкларында алар гаять зур инвестицияләр ясаганнар, 4 миллиард US$-тан күбрәк.  Шул рәвешле, алар актив текстиль секторында мәшгуль булганнар, шулай ук фармацевтика, инженер сәнгатендә һәм башка өлкәләрдә.

## Һиндле чыгышлы Һинд дине тарафдарлары
Һиндстан да Нигерия дә икесе дә Британия Империясенең өлешләре булган. Һиндлеләр, Мөселманнар да Һинд дине тарафдарлары да, Бөек Британиянең Африка колонияләренә тимер юлларында эшләр өчен күчкәннәр. Шулай да Нигерия Гражданнар Сугышы дәверендә Һиндле халыкның күбесе я Берләшкән Корольлеккә, я Америка Кушма Штатларына, я кире чыгышлары иленә киткәннәр.

1970-енче еллардан башлап, Нигерия хөкүмәте һәм берничә шәхси фирма Һиндле табибларны, укытучыларны, инженерларны һәм башка һөнәр ияләрен яллый башлаган. 1980-енче еллар ахырына, Һиндле белгечләрнең күбесе, илнең нефть табышлары шактый кимеп, илдә кырыс икътисади проблемалар башлангач, Һиндстанга кайтканнар. Моңа карамастан Нигериядә 217 000 Һиндле экспатриат яши.

Нигерия Хөкүмәте чит илдән килгәннәргә либераль һәм дискриминациясез гражданлык бирү сәясәтен алып бара. Илдә Һиндле чыгышлы 8 000 Нигерияле яши. Бөтенесе бергә, Һиндле чыгышлы Нигериялеләрне һәм экспатриатларны кертеп, Нигериядә 25 000 Һинд дине тарафдары яши. Күбесе Лагоста яшиләр.

## Нигерия чыгышлы Һинд дине тарафдарлары
ИСККОН дәгъвачылары тырышлыгы белән кайбер җирле Нигериялеләр Һинд диненә күчкән.
ИСККОН Нигериядә Һаре Кришна төркеме башлаган Лагоста, Апапада Веда Иганә Комплексын изгеләштергән.

## Саи Оешмасы
Шри Сатья Саи Сева (Хезмәте) Оешмасы 1972 елда җәмәгать, иганә трасты буларак, Сатья Саи Баба миссиясен тәэмин итәр өчен нигезләнгән булган; һәрберәүгә бушлай эчү суы, дарулар һәм белем тәэмин итә. Үзәк Шри Сатья Саи Баба Үзәге дип аталган очрашу урыны Ибаданда нигезләнгән булган һәм табышсыз рухи оешма буларак теркәлгән. Урын 19 апрельда 99 елга арендаланган булган төрле иганәчеләр акчасына. Лагоста, Саи эшчәнлеге Виктория Утравында шәхси өйдә башланган булган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*African Hindu Council Mobilizes
*There is a strong Indian community of about 25,000-30,000 in Nigeria 
*Indian Diaspora in Africa/ Nigeria

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Нигериядә дин
Алексей Павлов

**Алексей Павлов** (, ,  — , ) — юрист, чыганклар белгече, яшерен киңәшче (1892), Мәскәү университетының атказанган прафисыры (1884), Санкт-Петербург ФАнең мөхбир әгъзасы (1873).
Павал Павлов

**Павал Павлов** (Павал Павал улы Павлов, ,  — , ) — Рус праваслау чиркәве рухание, Казан Тихвин чиркәвенең баш рухание, Инҗилне татар теленә тәрҗемә итүче.
## Искәрмәләр
Сергей Павлов

**Сергей Павлов** (, ,  — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1961).
Фёдор Павлов

**Фөдор Павлов** (, ,  — , ) — чуаш телендә иҗаит иткән шагыйрь, драматург, көйязар, чуаш драматургиясенә һәм чуаш һөнәри музыкасына нигез салучыларның берсе.
Валентина Павлова

**Валентина Павлова** (, ,  — , ) — СССР театр актеры һәм театр педагогы, ТАССРның һәм РСФСРның халык артисты (1956, 1970), Казан дәүләт рус драма театры директоры (1967-1975).
## Искәрмәләр
Александр Павловский

**Александр Павловски** (, ,  — , ) — Беларус дәүләт эшлеклесе, дипломат, Беларус Чик буе гаскәрләренең Баш идарәсе башлыгы (1996-2001), Беларус Чик буе гаскәрләре дәүләт комитеты рәисе (2001-2007), Беларусның Франциядәге, Испаниядәге һәм Португалиядәге илчесе (2008-2012).

Төркем:Илчеләр
Эйреда Һинд дине

*Төньяк Ирландиядә Һинд дине турында мәгълүмат өчен [[Төньяк Ирландиядә Һинд дине]]* мәкаләсен карагыз.

**Ирландиядә (Ирланд телендә үзатамасы буенча: Эйреда) [[Һинд дине]]** процент нисбәте буенча иң тиз үсүче диннәрнең берсе. Шуңа да карамастан илдә теркәлгән гыйбадәтханәләрнең саны күп түгел.

## Демография

2016 ел Ирландия Халык Санын алу Ирландиядә 14300 яшәүче Һинд дине тарафдарын язган, бу халыкның 0,30%-ы. 2011 елда Ирландия Халык Санын Алуы Ирландиядә 10688 яшәүче Һинд дине тарафдарын игълан иткән, бу халыкның 0,23%-ы. Бу 2002 елда Ирландиядә Һинд дине тарафдарларының саннарыннан өч мәртәбә күбрәк булган (шул вакытта 3099 Һинд дине тарафдары язылган булган) һәм 1991 елда Һинд дине тарафдарларыннан 11 мәртәбә күбрәктән артык.

2011 ел халык санын алу буенча, Һинд дине тарафдарларының саны Методистлардан (6842, 5318-гә азрак) күбрәк булган. Һинд дине шулай ук Буддизмны (8703, 2187-гә артык) узып киткән, бу аны Ирландиядә зурлык буенча 8-енче дин иткән (динен күрсәтмәгәннәр һәм динсезләрдән башка).

2016 ел халык санын алу буенча, Һинд дине 34%-ка артып 14 000 кеше санын узып киткән, бу Исламнан да тизрәк булган (шул ук период эчендә 29%-ка үсеш). Һинд дине хәзер халыкның 0,3%-ын тәшкил итә, ул 25 ел эчендә ун мәртәбә үскән (1991 ел халык санын алуыннан бирле 2016 ел халык санын алуга кадәр). Һинд дине хәзер 7-енче иң зур дин, Иллечеләрдән алда.

## Һинд дине гыйбадәтханәләре
Биредә Ирландиядә мәшһүр Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге китерелгән.

### Донегал
Донегал Графлыгында гыйбадәтханәләр:
*Hindu Temple and Indian Community Centre, Letterkenny, Co. Donegal

### Дублин
Дублинда гыйбадәтханәләр:
*Hare Krishna Cultural Centre (ISKCON), Dublin 1.
*Vinayaka Temple, Kingswood, Dublin 24.
*Sarva Sampradaya Hindu Temple Ireland (HCCI), Lucan, South Dublin.

### Меатх
Меатх Графлыгында гыйбадәтханәләр:
*B.A.P.S. Swaminarayan Sanstha, Enfield, County Meath.

## Шулай ук карагыз
*Ирландиядә дин
*Төньяк Ирландиядә дин
*Төньяк Ирландиядә Һинд дине
*Берләшкән Корольлектә Һинд дине
*Англиядә Һинд дине
*Шотландиядә Һинд дине
*Уэльста Һинд дине
*Көнбатышта Һинд дине

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Михаил Павелкин

**Михаил Павелкин** (, ,  — , ) — СССР гаскәрбашы, танк гаскәрләренең генерал-лейтенанты (1945).
Николай Падиус

**Николай Падиус** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы, Европа чемпионы (2007), Россия чемпионатларының алтын (2003) һәм көмеш (2004) призчысы.
Арий Пазовский

**Ари Пазовски** (, ,  — , ) — СССР дирижеры, СССРнең халык әртисе (1940), РСФСРнең һәм УССРның атказанган әртисе (1925, 1935), Сталин премиясе лауреаты (1941, 1942, 1943), Мәскәүдәге Зур театрының баш дирижеры һәм сәнгать җитәкчесе (1943-1948).
Евсигний Пайгусов

**Евсигни Пайгусов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Александр Палицын

**Александр Палицын** (, ,  — , ) — генерал-лейтенант, Волын һәм Казан (1899-1902) губерна җандар идарәләре башлыгы.
Палладий (Шерстенников)

**Паллади** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Казанның Ходай алдыннан килүче Ибан (1924-1926) һәм Кизик (1926-1930) кәшишханәләре баш рухание, Алабуга (1930-1933), Ржев (1933-1936), Олонец һәм Петрозаводск (1936-1937) һәм Калинин (1937-?) епискобы, Симәй һәм Павлодар (1947-1949), Иркутск һәм Чита (1949-1958) һәм Сарытау һәм Вольск (1958-1963) архиепискобы, Орөл һәм Брянск митрополиты (1963-1970).
Михаил Панарин

**Михаил Панарин** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
## Искәрмәләр

Төркем:Советлар Берлеге Каһарманнары
Вадим Панин

**Вадим Панин** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы, Россия чемпионатларының көмеш призчысы (2007, 2011).
## Искәрмәләр
Максим Пантелеймоненко

**Максим Пантелеймоненко** (, ,  — , ) — Украина һәм РФ волейболчысы, Украина чемпионатларының көмеш (2002/03, 2003/04) һәм бронза (2000/01, 2001/02, 2005/06, 2006/07) призчысы, Россия чемпионатларының алтын (2009/10, 2010/11), көмеш  (2012/13) һәм бронза (2013/14) призчысы.
Владимир Пантюшенко

**Владимир Пантүшенко** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче), РФ 2 нче дивизионының «Үзәк» (1997) һәм «Көньяк» (2000) зоналары җиңүчесе.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Александр Панцырев

**Александр Панцырев** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (ярымсакчы).
Михаил Пальмин

**Михаил Пальмин** (, ,  — , ) — язучы, Казан һәм Санкт-Петербург университетлары профессоры.
Владимир Панаев

**Владимир Панаев** (, ,  — , ) — рус телендә иҗат иткән шагыйрь, яшерен киңәшче (1844), Санкт-Петербург ФА академигы (1841), Казан университетының шәрәфле әгъзасы.
Артём Параховский

**Артөм Параховски** (, ,  — , ) — Беларус баскетболчысы, Россия чемпионатының көмеш призчысы (2016), Латвия чемпионы (2011).
Кузьма Парфёнов

**Кузьма Парфөнов** (, ,  — , ) — СССР гаскәрбашы, генерал-майор (1945).
Эдуард Парцикян

**Эдуард Парцикән** (, ,  — , ) — Әрмәнстан футболчысы (ярымсакчы), Әрмәнстан милли футбол җыелмасы әгъзасы (2003).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Велко Паунович

**Велко Паунович** (, ,  — , ) — Сербия футболчысы һәм футбол тренеры, яшьләр арасында дөнья чемпионаты җиңүчесе (2015), Сербиянең Ел тренеры (2015).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Александр Панков (1904)

**Александр Панков** (, ,  — , ) — СССР хәрби эшлеклесе, УССР Югары шурасы депутаты (3 нче чакырылыш).
Василий Парин (1877)

**Васили Парин** (, ,  — , ) — табиб, РСФСҖнең атказанган табибы, Пермь һәм Ижау медицина институтларына нигез салучыларның берсе, Пермь университетының медицина факультеты деканы (1921-1923).
Цюрихта Һаре Кришна Гыйбадәтханәсе

Цюрихта **Һаре-Кришна-Гыйбадәтханәсе** ул Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте нигезләгән гыйбадәтханә, ул шул ук вакытта Швейцариядә яшәгән Тамилларның әһәмиятле гыйбадәтханә булып тора. Гыйбадәтханә янында матур бакча бар.

## Тарихы
Бу Бергштрассе, 54 -тә урнашкан вилла ИСККОН тарафыннан 1980-ынчы елда сатып алынган булган. Аннан соң ремонтланган булган.

## Тәкъдим итүләр
Беренче катта алтарь белән Кришнага табына торган дога бүлмәсе бар. Шулай ук төрле эшчәнлек өчен кечкенә заллар бар. Беренче катта китапханә һәм ИСККОН нигезләүчесе Прабхупаданың күргәзмәсе бар. Өстәрәк бүлмәләрдә монахлар яши, анда публика керми. Бакчада яхшы һава торышы булганда ризык ашыйлар. Керү янында кечкенә кибеттә китаплар, хуш исле яндыру әйберләре һәм башка әйберләр сатыла.
Һаре Кришна Гыйбадәтханәсендә атна саен традицион якшәмбе программасы уза, аңа теләсә кем килә ала. Программа 15 сәгатьтә башлана, бөтен кеше Махамантраны җырлый, 16 сәгатьтән лекция була, ә 17 сәгатьтән бергәләп вегетариан табын ашала. 19 сәгатьтә кичке Бхаджан башлана, аның дәверендә алтарь янә бизәлә. Бхаджанны өлешчә ИСККОН тарафдарлары, өлешчә Тамиллар алып баралар.

## Сылтамалар
*  Krishna-Gemeinschaft Schweiz mit Programm
*   Angaben zum Tempel bei relinfo.ch

Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Kemerovo säwdä-küñel açu üzägendä yanğın

**Kemerovo "Qışqı çiä" säwdä-küñel açu üzägendä yanğın** - 2018 yılnıñ 25 martında Kemerovo şähärendäge säwdä üzägendä başlanğan zur yanğın. Yanğınnıñ mäydanı 1500 kvadrat metr täşkil itä, qatlawlılığı 3 ball belän bäyälänä. Kemerovo ölkäsendä federal' däräcädäge "Ğädättän tış xäl" iğlan itelä.

Räsmi mäğlümat buyınça yanğında **64 keşe häläk bulğan**, şul isäptän 41 bala, läkin tağı yaqınça 300 keşe xäbärsez yuğalğan, kübesençä balalar, räsmi xakimiät bu sannı raslamıy. Şulay uq kontakt zooparktağı 200 xaywan yanıp betkän.

Räsäy tarixında säwdä-küñel açu üzägendä iñ zur yanğın.

28 martta Räsäydä mätäm köne iğlan itelä.

Yanğından soñ Kemerovoda rizasızlıqlar başlana, 7 säğätlek miting waqıtında vitse-gubernator Tsivilöv tezlärdä torıp xalıqtan ğafu ütende.

## Tikşerü

Yanğın waqıtında küp bozular bulğan: keşelär kinozalda yaptırıla, yanğın signalizatsiäse sünderelä.

Yanğın 4 nçe qatta başlanğan, säbäpläre tikşerelä.

## Sıltamalar

*https://www.azatliq.org/a/29124426.html

Төркем:Русия тарихы
Төркем:Янгыннар
Австриядә Һинд дине

**[[Австрия]]дә [[Һинд дине]]** башка дини берләшмәләргә караганда аз оешкан. 1998 елдан бирле төрле төркемнәрнең берсе "Австриядә Индуист Дин Җәмгыяте" бар.. 2001 ел халык санын алу буенча 3629 кеше теркәлгән булган. Рәсмиләр Һинд дине тарафдарларының санын берничә мең дип саныйлар, бөтенесе дә теркәлгән оешмаларга кермәгән дип санап.

## Тарихы
1980 елда Бенгалларның Бимал Кунду хәзер дә булган күбесенчә Һиндстан субкыйтгасыннан чыгышлы Һинд дине тарафдарларының беренче төркеме. Кунду, мәшһүр химия белгече, каһин буларак эшли, пуджалар һәм башка дини ритуаллар үткәрә. "Австриядә Индуист Дин Җәмгыяте"нең шул вакыттагы президенты Мукундрай Джоши инициативасы буенча Кундуның җитәкчелегендә "Һинду Мандир Җәмгыяте" барлыкка килгән. 
Шуның белән Һинд дине тарафдарлары юридик зат булган.

## Дога кылу урыннары
2010 елда Венада дөньявилар нигезләгән өч мандир, Һинд дине гыйбадәтханәсе булган. Бу вакытлыча арендаланган урыннар, Венаның сигезенче кварталында идән асты бүлмәсе һәм тугызынчы районда Афро-Азия Институтында бүлмә. Уналтынчы районда төркем Һинд дине агымнары арасында аерым тармак тарафдарлары, шулай да Һинд дине тарафдарлары. Ышанучылар яраткан теге яки бу гыйбадәтханәгә йөриләр. Тагын бер Мандир Зальцбургта Шиссштатгасседа 1990-ынчы еллар башыннан бирле бар.
Һәрбер гыйбадәтханәгә билгеле атна көннәрендә яки Һинд дине бәйрәмнәрендә барырга мөмкин, дәвамлы ачылу юк. Афро-Азия Институында Бимал Кунду җитәкчелегндә "Һинд дине берлеге" инде ике унъеллык актив һәм мәдәният ара һәм динара әңгәмәдә катнаша.

## Төркемнәр
Һинд субкыйтгасыннан чыгышлы кешеләрдән гайре, Австриядә Көнбатыш кешеләр белән Яңа дини агымнар тарафдарлары бар, алар үзләрен шулай ук Һинд дине тарафдарлары дип атыйлар.

## Чыганаклар

## Шулай ук карагыз
* Австриядә танылган диннәр

## Сылтамалар
* Seite Hinduistische Religionsgesellschaft 
* Liste hinduistischer Gruppen in Österreich
* Hindugemeinschaft 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Семён Пахман

**Семөн Пахман** (, ,  — , ) — юрист, хокук белгече, Россия империясе сенаты әгъзасы (1881), хакыйкый яшерен киңәшче (1896), Казан, Харковь һәм Санкт-Петербург университетлары профессоры.
Пахомий (Кедров)

**Пахомий** (, ,  — , ) — православие дин эшлеклесе, Новгород-Северский (1911-1917) һәм Чернигов епискобы (1917-19??).
## Искәрмәләр
Кылычүлән

**Кылычүлән** (*кылыч уты*, *кылыч үләне, җир тамыры, җиртамыр*, ) —  ародчалар гаиләлегеннән күпъеллык үләнчел үсемлек.
## Искәрмәләр

Төркем:Үләннәр
Язгы утчәчәк

**Язгы утчәчәк** (*язгы аучы үләне, сары умырзая*, ) —  казаякчалар гаиләлегеннән күпъеллык үләнчел үсемлек.
## Искәрмәләр

Төркем:Үләннәр
Юрий Пахомов

**Юрий Пахомов** (, ,  — , ) — генерал-майор, РФ ДИХнең Төмән өлкәсе буенча идарәсе башлыгы (2007-2011).
## Искәрмәләр
Пётр Пашино

**Пөтр Пашино** (, ,  — , ) — Көнчыгышны өйрәнүче, тарихчы, этнограф, тәрҗемәче, нәшир, дипломат һәм укытучы.
Валентин Паширов

**Валентин Паширов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
Виктор Пашутин

**Виктор Пашутин** (, ,  — , ) — патофизиолог, яшерен киңәшче (1896), Санкт-Петербург хәрби-медицина академиясе башлыгы (1890-1901).
Евгений Пашутин

**Евгени Пашутин** (, ,  — , ) — СССР һәм Россия баскетболчысы, баскетбол тренеры, СССР чемпионатының көмеш призчысы (1991), Россия чемпионатларының алтын (2003), көмеш (1994, 1995, 1997, 1998, 1999, 2001, 2002) һәм бронза (1996) призчысы, Казан УННКСының баш тренеры (2010-2012, 2014-2017).
Захар Пашутин

**Захар Пашутин** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы, дөнья чемпионатының көмеш призчысы (1998), Европа чемпионатының алтын (2007) һәм бронза (1997) призчысы, Россия чемпионы (2002/2003, 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008), Евролига чемпионы (2005/2006, 2007/2008).
Лариса Пейсахович

**Лариса Пейсахович** (, ,  — , ) — РФ һәм Исраил байдарка һәм каноэда ишүчесе, дөнья (1995, 1998, 2002) һәм Европа (1997) чемпионатларының бронза призчысы.
Пётр Пекарский

**Пөтр Пекарски** (, ,  — , ) — рус әдәбиятен һәм тарихын өйрәнүче, библиограф, Санкт-Петербург ФА академигы (1864), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1871).
Всеволод Первушин

**Всеволод Первушин** (, ,  — , ) — табиб, галим, Пермь университеты проректоры (1924-1927).
Николай Первушин

**Николай Первушин** (, ,  — , ) — рус теле укытучысы, Макгилл һәм Оттава университетлары профессоры.
Игорь Перевезенцев

**Игорь Перевезенцев** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ футболчысы (сакчы, ярымсакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Василий Перевощиков

**Васили Перевощиков** (, ,  — , ) — язучы, фәлсәфәче, Дерпт университеты профессоры, Петербург ФАнең шәрфәле әгъзасы (1841).
Дмитрий Перевощиков

**Дмитри Перевощиков** (, ,  — , ) — астроном, математик һәм механик, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1877), Петербург ФА академигы (1855), Мәскәү университеты ректоры (1848-1850), Мәскәү университетының атказанган профессоры (1851).
Төркем:Математиклар
Пётр Перемежко

**Пөтр Перемежко** (, ,  — , ) — табиб, гистолог, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1888), Киев университетының медицина факультеты деканы (1872-1875).
Сергей Перетягин

**Сергей Перетәгин** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (һөҗүмче), Россия чемпионатының бронза призчысы (2014).
Станислав Пермяков

**Станислав Пермәков** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (сакчы), Беларус чемпионы (2004).
Никлас Перссон

**Никлас Перссон** (, ,  — , ) — Швеция һоккейчесе (һөҗүмче), дөнья чемпионатларының алтын (2013), көмеш (2011) һәм бронза (2009, 2010) призчысы, Швеция чемпионатларының көмеш (2007, 2008) һәм бронза (2009, 2010) призчысы.
Николай Пестонов

**Николай Пестонов** (, ,  — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1946).
Максим Пестушко

**Максим Пестушко** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Петр (Гасилов)

**Пөтр** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Саткы (1922-1924), Уса (1924-1932), Курган (1929-1930) һәм Сызран (1934-1937) епискобы.
Пётр (Зверев)

**Пётр** (, ,  — , ) — православие дин эшлеклесе, Балахна (1919-1922) һәм Старица (1922-1924) епискобы, Воронеж һәм Задонск архиепискобы (1926-1927).
## Искәрмәләр
Александр Петренко

**Александр Петренко** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы, Россия чемпионатының көмеш (1996) һәм бронза (1994, 1995, 1998, 2000) призчысы.
Александр Петров (1923)

**Александр Петров** (, ,  — , ) — «Уралтяжтрубстрой» трестында «Жилстрой»участогының блок торак йортларын монтажлаучылар бригадиры, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1958).
## Искәрмәләр
Алексей Петров (1910)

**Алексей Петров** (, ,  — , ) — математик, физик-теоретик, УССР АФ академигы (1969), Казан университетының гравитация һәм чагыштырмалык теориясе кафедрасы мөдире (1960-1970).
Төркем:Математиклар
Төркем:Физиклар
Башкортстан Республикасының Конституция Суды

**Башкортстан Республикасының Конституция Суды** ()— Башкортстан хөкем влачының орган.

Корылтай кабул иткән законнарны Башкортстан Конституциясенә каршы булу, Башкортстан Республикасы Конституциясе тормышта үтәлешен баш тикшерүче орган.

2000-2009 елларда Хөкем рәисе вазифасын Әдһәмов Илдус Әнәс улы башкарды.

2009-2014 елларда Хөкем рәисе вазифасын Гумерова Люция Шагал кызы башкарды.

2014 елдан Хөкем рәисе - Еникеев Зөфәр Иргали улы.

Төркем:Башкортстан дәүләт төзелеше
Куштау

**Куштау** () — шихан, Стәрлетамак каласыннан 18 км көнчыгышта һәм Уфа каласыннан 140 км көньякта тора. Ишембай районы биләмәсендә урнашкан. Куштау да бу тирәдәге башка (Торатау, Йөрәктау, Аста) кебек 2008 — шорт-лист проектында «Русиянең җиде могҗизәсе» (Шихан буларак) билгеләнгән.

## Физик-географик характеристика
Диңгез биеклеге дәрәҗәсеннән чикләнмәгән биеклеге — 357 м. Туфрак кирәк — 251 м. Ике куш сырт формасында Төньяктан Көньякка сузылган. Тауның яныннан көньяк чиге һәм көнбатыштан Агыйдел елгасы борылыш ясап ага. Якын-тирәдә кына Стәрлетамакның «Шихан» ял йорты урнашкан. Көнчыгышта «Куштау» тау чаңгысы комплексы бар. Башка шиханнар беррәттән, Торатау Тропик җилсезлек соңгы палеозой риф массаларыннан 230 млн ел элек барлыкка килгән.

## Юкка чыгару

2018 ел ахырында Башкортстан Хөкүмәте «Башкортстан сода компаниясе» чималын эшләү өчен тауны эшкәртергә дигән карар кабул итә (Радий Хәбиров тарафынан).
2019 елның августында аны эшкәртү өчен дә 2039 елга кадәр рөхсәт бирелә. Җирле халык, җәмәгатьчелек Йөрәктау һәм Торатауга табигать һәйкәле буларак саклау статусы бирелгән кебек, Куштауны да саклап калу өчен көрәшә башлый.

2020 елның августың Башкортстанның Ишембай районындагы Куштау тавы итәгендә берьяктан "Башкорт сода ширкәте" хезмәткәрләре һәм ОМОН, икенче яктан, шиханны саклап калуны яклаучылар арасында бәрелешләр башлана. Активистлар тоткарлана башлый.

«Башинформ» агентлыгы Телеграм челтәрендә җирле хакимиятнең кайбер  каналлары язуына нигезләнеп, Башкортстанда Куштауны яклау чараларында нигездә радикал исламчылар, ваһһабилар катнаша дигән мәгълүмат тарата.

Август ахырында Куштау активистлары белән очрашуда Башкортстан Республикасы җитәкчесе шиханга сакланучы табигать һәйкәле статусы бирү өчен докуменлар әзерлеген белдереп, 4 сентябрьдә статус биреләчәген белдерә.

## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстан географиясе
Михаил Петров

* Михаил Петров (1904)
* Михаил Петров (1905)
* Михаил Петров (1930)
Михаил Петров (1905)

**Михаил Петров** (, ,  — , ) — ар телендә иҗат иткән язучы, шагыйрь һәм тәрҗемәче. Төп әсәре - «Вуж Мултан» (Иске Мултан) романы (1956).
Павел Петров

**Павел Петров** (, ,  — , ) — Көнчыгышны өйрәнүче, телләр белгече, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1899), Казан университетында санскрит теле укутычысы, Мәскәү университетының атказанган профессоры.
Яков Петров

**Яков Петров** (, ,  — , ) — СССР дәүләт эшлеклесе, ВКП(б)ның Сөндер (1943-1945), Орнар (1945-1946) һәм Муркаш (1946-?) район комитетларының 1 нче сәркатибе, СССР ЮШ депутаты (1946-1950).
Руслан Әүләев

**Руслан Әүләев** (Руслан Шамил улы Әүләев, , ) — Россия баскетболчысы (һөҗүмче), Россия чемпионатларының алтын (2002), көмеш (2005) һәм бронза (2001) призчысы, Россия кубогы иясе (2004).
Башкортстан Конституциясе

**Башкортстан Конституциясе** — Башкортстан Республикасының төп законы. Башкортстан Конституциясе Башкортстан Югары Советы тарафыннан 1993 елның 24 декабрендә кабул ителде.

Башкортстан Республикасының 2000 елның 3 ноябрендәге 94-з санлы Законы, Башкортстан Республикасының 2002 елның 3 декабрендәге 369-з санлы Законы, Башкортстан Республикасының 2006 елның 15 июнендәге 322-з санлы Законы, Башкортстан Республикасының 2008 елның 18 сентябрендәге 23-з санлы Законы, Башкортстан Республикасының 2009 елның 13 июлендәге 146-з санлы Законы, Башкортстан Республикасының 2011 елның 19 маендагы 395-з санлы Законы, Башкортстан Республикасының 2012 елның 28 июнендәге 545-з санлы Законы тарафыннан кертелгән үзгәрешләр һәм өстәмәләр кабул ителде.

Башкортстан Конституциясенә үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү турындагы тәкъдимнәрне түбәндәгеләр индерә ала:
#Башкортстан Дәүләт Җыелышы депутатларының билгеләнгән санының кимендә өчтән бер өлеше;
#Башкортстан Башлыгы;(өченче абзац Башкортстан Республикасының 2014 елның 4 мартындагы 57-з санлы Законы редакциясендә)
#Башкортстан Республикасы Конституция Суды.

## Йөкмәткесе
**Беренче кисәк**

1-се бүлек. Башкортстан Республикасының конституцион королошо нигезләре

2-се бүлек. Кеше һәм гражданның хокуклары, ирекләре һәм бурычлары

3-нче бүлек. Башкортстан Республикасының административ-территориаль корылышы һәм башкаласы

4-се бүлек. Законнар чыгару власы

5-се бүлек. Башкарма кул

6 нчы бүлек. Башкортстан Республикасында җәмәгать влачының нәтиҗәле эшләү гарантияләре

7-се бүлек. Хөкем власы

8-се бүлек. Урындагы үзидарә

9 нчы бүлек. Акча һәм бюджет

10 нчы бүлек. Башкортстан Республикасының дәүләт символлары

11 нче бүлек. Башкортстан Конституциясенә үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү тәртибе

**Икенче кисәк**

Йомгаклау һәм күчү положениеләре

Төркем:Башкортстан дәүләт төзелеше
Юлия Петрова

**Юлия Петрова** (, ,  — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966), ЧАССРның атказанган сәнгать хезмәткәре (1976), РСФСҖнең  атказанган җиңел һәм туку сәнәгате хезмәткәре (1982).
Ацо Петрович

**Ацо Петрович** (, ,  — , ) — Югославия баскетболчысы, Сербия баскетбол тренеры, Казан УНИКСының баш тренеры (2007-2009, 2012-2013).
Бранимир Петрович

**Бранимир Петрович** (, ,  — , ) — Сербия футболчысы (ярымсакчы), Сербия һәм Каратау чемпионы (2004/05), Кытай чемпионатының көмеш призчысы (2005), ФМЛ беренчелеге җиңүчесе (2012 ).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Михаил Петров-Тинехпи

**Михаил Петров-Тинехпи** (, ,  — , ) — җәмәгать эшлеклесе, тарихчы һәм этнограф, ЧАССР Үзәк музее директоры (1926-1930).
Михаил Петролай

**Михаил Петролай** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (ярымсакчы).
Игнатий Петухов

**Игнатий Петухов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
## Искәрмәләр
Либор Пивко

**Либор Пивко** (, ,  — , ) — Чехия һоккейчесе (һөҗүмче), яшьләр арасында дөнья чемпионы (2000), Чехия чемпионатларының алтын (2010), көмеш (2007) һәм бронза (2002) призчысы.
Дмитрий Пигалев

**Дмитри Пигалев** (, ,  — , ) — СССР дәүләт эшлеклесе, Сталинград өлкә башкарма комитеты рәисе (1938-1948).
Андрей Пилявский

**Андрей Пиләвски** (, ,  — , ) — Украина фуболчысы, Украина милли футбол җыелмасы әгъзасы, Исраил чемпионы (2011).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Пимен (Пегов)

**Пимен** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Бакы (1911-1912), Ирәван (1912-1915), Балта (1915-1917), Подольск һәм Брацлав (1917-1919, 1920-1921) епискобы, Подольск һәм Брацлав (1921-1922) һәм Каманича һәм Брацлав архиепискобы (1935-1937).
Альберт Пинкевич

**Альберт Пинкевич** (, ,  — , ) — педагог, 3 нче Петроград педагогия (1918-1920), Урал дәүләт (1920-1921) һәм 2 нче Мәскәү дәүләт (1926-1930) университетлары ректоры.
Адам Петроуш

**Адам Петроуш** (, ,  — , ) — Чехия футболчысы (сакчы), Чехия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2002-2003).

## Искәрмәләр

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Григорий Петрухин

**Григори Петрухин** (, ,  — , ) — керәстиян, Казан губернасыннан II чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Борис Пинсон

**Борис Пинсон** (, ,  — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе, ВКП(б)ның Витебск губерна комитетының җаваплы сәркатибы (1921), ВКП(б)ның Татарстан өлкә комитетының җаваплы сәркатибе (1923-1924).
Сергей Пионтковский

**Сергей Пионтковски** (, ,  — , ) — тарихчы, Коммунистик җәмгыять фәннәре академиясе (1928) һәм БССР ФА академигы.
Альберт Пирх

**Альберт Пирх** (, ,  — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, Казан губернаторы (1830-1831).
Василий Пискунов

**Василий Пискунов** (, ,  — , ) — хәрби очучы, Советлар Берлеге каһарманы (1944).
## Искәрмәләр
Алексей Платонов

**Алексей Платонов** (, ,  — , ) — инженер-конструктор, Сталин премиясе лауреаты (1950), Сталинград трактор заводының баш инженеры (1949-1950).
Денис Платонов

**Денис Платонов** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (һөҗүмче), Россия чемпионатларының алтын (2007, 2014, 2016) һәм бронза (2004, 2006, 2008, 2009) призчысы.
Михаил Плещеев

**Михаил Плещеев** (, ,  — , ) — баяр (1682), Казан воеводасы (1678-?).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Татарстан тарихы
Владимир Плющев

**Владимир Плүшчев** (, ,  — , ) — Россия хоккей тренеры, Казан «Ак Барсы»ның баш тренеры (2002-2003).
Андрей Пионтковский (1898)

**Андрей Пионтковски** (, ,  — , ) — СССР юрист, җинаи хокук өлкәсендә галим, РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1943), СССР ФАнең мөхбир әгъзасы (1968).
Андрей Пионтковский (1862)

**Андрей Пионтковски** (, ,  — , ) — юрист, җинаи хокук докторы (1900), дәүләт киңәшчесе (1901), Казан университетының юридик факультеты деканы (1910-1911, 1913-1915).
Джулиан Һаксли

**Джулиан Сорелл Һаксли** (, 22 июнь 1887— ) — инглиз биологы, эволюционист һәм гуманист, сәясәтче. Эволюциянең синтетик тәгълиматын төзүчеләрнең берсе, ЮНЕСКО беренче генераль директоры, бу оешманы барлыкка китерүдә төп рольне уйнаучы шәхесләрнең берсе, Бөтендөнья кыргый табигать фондына нигез салучыларның берсе

## Тормыш юлы
Джулиан – борынгы Һаксли нәселенең вәкиле. Ул үзе биолог Томас Һакслиның оныгы; энесе – танылган инглиз язучысы Олдос Һаксли, абыйсы – Нобель бүләге иясе Эндрю Һаксли.

Оксфорд университетының Бейллиол-көллиятен тәмамлый, аннары шунда 1910-1912 елларда зоологиядән лекцияләр укый.

1956 елда Патша җәмгыятенең Дарвин медале белән бүләкләнә. 1958 елда рыцарь дәрәҗәсенә лаек була.

## Шәхси карашлар
Джулиан Һаксли һуманизм кыйммәтләрен тарату өчен күп хезмәт куя, чыгышлар ясый. Ул төрле һуманизм оешмаларында әгъза була, шул исәптән, Халыкара һуманизм һәм этика берлегендә әгъзалык итә.  Эйнштейн, Томас Манн һәм Джон Дьюи белән бергә Нью-Йоркның Беренче һуманистик җәмгыятендә җитәкчелек итә.

## Фәнгә керткән өлеш
; Эволюциянең синтетик теориясе
Джулиан Һаксли эволюциянең синтетик тәгълиматын барлыкка китерүдә зур роль уйный, моннан тыш, аны популярлаштыруга да зур өлеш кертә.
; Терминнар
Хәзерге фән куллана торган берничә истилахны Джулиан Һаксли уйлап тапкан:
* Ритуаллашу, 1914.
* Этник төркем, 1936.
* Клин, 1938.
* Морф, 1942.
* Клада, 1957.
* Трансһуманизм, 1957.
* Града, 1959.

## Искәрмәләр

Төркем:Оксфорд университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Бөекбритания сәясәтчеләре
Төркем:22 июнь көнне туганнар
Төркем:1887 елда туганнар
Төркем:14 февраль көнне вафатлар
Төркем:1975 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Биологлар
Тышлау

**Тышлау** (, )- йортно яки тирене яки башка материалны катламын тәэмин итү өчен ысул.

Төзелештә кулланыу максатлары:
#җылылык изоляциясе дәрәҗәсен тәэмин итү 
#һава торышына каршылык күрсәтә. яңгыр, җил, кар, кояштан яклау функцияләре
#тышкы күренеш яхшырту өчен

Тышлауда киң спектрлы материаллар кулланыла: агач, металл, кирпеч, винил һәм композит материалларны үз эченә ала торган алюминий, агач, катнашмасы берсе цемент һәм полистирол.

Хәзерге вакытта бик күп фасад системалары бар:

1.	ДИАТ

2.	U-KON

3.	КрамосАЛ

4.	EuroFox

5.	A-System

6.	Alucom

7.	Интеграл

8.	КТС-ВФ

9.	Марморок

10.	Фасад-мастер

11.	Олис

12.	ФАССТ

13.	Навек

14.	ФС Союз

15.	Краспан

16.	СИАЛ

17.	ZIAS

18.	ИСМ Фасад

Клинкер плитка тышлау өчен DIAT, РОНСОН кулланыла. Кирпеч тышлау өчен U-kon, ABC, Hilti һәм башкалар кулланыла.

Төркем:Төзү материаллары
Николай Поздеев

**Николай Поздеев** (, ,  — , ) — Казанда, Мәскәүдә һәм Ярославльда иҗат иткән архитектор, реставратор, Александр пассажы архитекторы (1880-1883), Ярославль шәһәр архитекторы (1883-1892).
Викентий Поклевский-Козелл

**Викенти Поклевски-Козелл** (, ,  — , ) — эшмәкәр, хәйрияче, җәмәгать эшлеклесе, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1904), РИ дәүләт шурасы әгъзасы (1907-1912).
Иван Покровский

**Иван Покровски** (, ,  — , ) — табиб, III чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Борис Поленов

**Борис Поленов** (, ,  — , ) — геолог, Пермь университетының физика математика факультеты деканы (1916-1917) һәм проректоры (1920-1921).

Төркем:Геологлар
Виктор Полетаев

**Виктор Полетаев** (, ,  — , ) — Россия волейболчысы, Европа уеннарының бронза призчысы (2015), Россия чемпионы (2014-2016).
Владимир Поливанов

**Владимир Поливанов** (, ,  — , ) — җәмәгать эшлеклесе, һофмейстер (1906), Сембер губернасы дворяннары җитәкчесе (1898-1915), РИ дәүләт шурасы әгъзасы (1906-?).
Германиядә Һинд дине

## Германиядә Һинд дине белән кызыксыну башланулар
Элек Һинд дине белән Германиядә аз санлы сәүдәгәрләр, илчеләр яки гастрономнар кызыксынган. 19-ынчы гасырдан башлап реформаланган Һинд дине тарафдарлары булган. Гегель, Шлегель бертуганнар, Гердер, фон Һумбольдт, Артур Шопенһауэр эшләре нигезендә алман Индологиясе барлыкка килгән, аның вәкилләре булып Макс Мюллер һәм Пауль Дэуссен булганнар. Шопенһауэр Упанишадалар турында шулай әйткән:

Бу, бәлки, бөтен дөньяда иң файдалы һәм мавыктыргыч укудыр; ул минем тормышым юанычы иде һәм үлемемнең юанычы булачак. 


## Икенче Бөтендөнья Сугышыннан соң
1950-нче еллардан бирле Һиндле Һинд дине тарафдарлары Германиягә күченә башлаганнар. 1970-енче еллардан бирле Шри Ланкадан Тамиллар Германиягә сыену эзләүче качаклар булып Германиягә килә башлаганнар (Аларның күбесе Һинд дине тарафдарлары булган). 2000 елда Германиядә 90 000 Һинд дине тарафдары булган.
2007 елда Берлинда 6000 Һинд дине тарафдары булган. 2009 елда Түбән Саксониядә якынча 5000 Һинд дине тарафдары яшәгән.

REMID статистикасы буенча, 2011 елда Германиядә фараз ителгәнчә 120 000 Һинд дине тарафдары яшәгән булган. Алар арасында якынча 42000-45000 Шри Ланка Тамиллары булган; 35 000 - 40 000 - Һиндле; 7500-дән артыграгы Европа чыгышлы Көнбатыш кешеләре һәм 7 000-10 000 Әфганстан Һинд дине тарфдарлары булган. Беренче Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте гыйбадәтханәсе 1970-енче елда Һамбургта төзелгән булган. Германиядә берничә йөз Бали чыгышлы Һинд дине тарафдарлары яши, аларның төп гыйбадәтханәсе Һамбургта урнашкан.

## Штуттгарттагы Шри Ситхи Винаягар Ковил гыйбадәтханәсе күренешләре
***Sri SithiVinayagar Kovil e.V.**,  Lehmfeldstraße 18, 70374 Stuttgart 

File:Sri Sithi Vinayagar.jpg|thumb|Sri Sithi Vinayagar
File:Kovil General View.jpg|thumb|Kovil General View
File:Friday Annathanam at Sri Sithivinayagar Kovil.jpg|thumb|Every Friday with Annathanam


## Һинд диненең сәнгать формалары:Бию
Һинд диненең асылын ачыклау өчен, мөгаен, төрле форма классик Һинд биюләр белән танышырга кирәк, бигрәк тә Бхаратанатьям, Катак яки Одисси. Бхаратанатьям - мифик бию, аның төрле чагылдыру ысуллары шулай ук Тамил гыйбадәтханәләрендә куллана, аларның ритуаллары күбесенчә Һинд диненә карый. Бхаратанатьям һәм Һинд классик биюнең башка стильләре Германиянең төрле урыннарында өйрәтелә һәм тамашачыларга тәкъдим ителә.

## Шулай ук карагыз
* Илләр буенча Һинд дине
* Германиядә Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге
* Германиядә дин

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* [url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6269627.stm] Һинд дине тарафдарлары Европа Берлегендә свастиканы тыюга каршы чыкканнар.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Уфа шәһәренең беренче җәмигъ мәчете

**Уфа шәһәренең беренче җәмигъ мәчете** () — Башкортстан Республикасында һәм Уфа шәһәрендә иң төп мәчетләрнең берсе. Адресы: Башкортстан, Уфа шәһәре, Тукай урамы 48-се санлы йорт. Мәчет бинаһы мәдәни һәйкәл дип игълан ителгән.
## Тарих
Мәчет 1830 елда Ырынбур мөселман диния назараты мөфтей Габдрәхимов Габдесәләм кушуы буенча Уфа шәһәренең 2-се гилдия сәүдәгәре Ходайси Мөмин Таһир улы акчасына төзелә.

1894-1911 елларда инженер-архитектор И. Милев проекты буенча реконструкция уздырыла.

1920-се елларгача Беренче Уфа җәмигъ мәчете Россия мәчетләре арасында төп мәчет вазифасы ролен башкара.

Мәчеттә «Госмания» мәдрәсәсе һәм дә ике сыйныф рус-башкорт училищесы булган.

1960 — 1992 елларда Беренче җәмигъ мәчете Уфа шәһәрендә эшләп килгән бердәнбер мәчет исәпләнгән.
## Искәрмәләр


Төркем:Уфа мәчетләре
Төркем:Россия мәдәни мирасы объектлары
Михаил Полиновский

**Михаил Полиновски** (, ,  — , ) — Казан университеты укытучысы, Нократ губернасы укуханәләре директоры (1835-184?).
Пётр Полторацкий

**Пөтр Полторацки** (, ,  — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, яшерен киңәшче (1891), Нугурыт (1874-1882), Архангельск (1882-1883), Уфа (1883-1889) һәм Казан (1889-1904) губернаторы.
Игорь Полыгалов

**Игорь Полыгалов** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Антон Полюткин

**Антон Полүткин** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (сакчы).
Антон Понкрашов

**Антон Понкрашов** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы, 2012 елгы Олимпия уеннарының бронз призчысы, Европа чемпионатларының алтын (2007) һәм бронза (2011) призчысы.
Җәгъфәр Пончаев

**Җәгъфәр Пончаев** (Җәгъфәр Насыйбулла улы Пончаев, ,  — , ) — мөселман дин эшлеклесе, Санкт-Петербург шәһәренең җәмигъ мәчете имам-хатыйбы (1977-?), Санкт-Петербург ислам дин һәм хокук институты ректоры (2008-2012).
## Искәрмәләр

Төркем:Русия мөфтиләре
Төркем:Мир-Гарәп мәдрәсәсен тәмамлаучылар
Александр Понятов

**Александр Понәтов** (, ,  — , ) — электр инженеры, 1956 елда беренче коммерцияле видеомагнитофонны чыгагран Ampex ширкәтенә нигез салучы (1944-?).
Яков Попелянский

**Яков Попеләнски** (, ,  — , ) — нерв авырулары белгече, медицина фәннәре докторы (1963), профессор (1963), РФның атказанган фән эшлеклесе (1997), КДМИнең нерв авырулары кафедрасы мөдире (1967-?).
Иван Поплавский

**Иван Поплавски** (, ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1872), Байкал аръягы өлкәсе вице-губернаторы (1863-1865), Иркутск шәһәр думасы гласные (1872-1875, 1877-1885).
Александр Попов (1808)

**Александр Попов** (, ,  — , ) — Көнчыгышны өйрәнүче, Казан университетында, 1 нче Казан ирләр гимназиясендә һәм Казан руханилар академиясендә маңгул теле укытучысы.
## Искәрмәләр
Валериан Пономарёв

**Валериан Пономарёв** (, ,  — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1945), Сталин премиясе лауреаты (1946).
Антон Пономарёв

**Антон Пономарёв** (, , ) — Россия һөнәри хоккейчысы (сакчы).
Алексей Попов (1978)

**Алексей Попов** (, ,  — , ) — Россия һәм Казакъстан футболчысы (сакчы), Казакъстан милли футбол җыелмасы әгъзасы (2010), Россия чемпионы (2008, 2009).
## Искәрмәләр

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Шакирҗан Мөхәмәтҗәнов һәйкәле

**[[Шакирҗан Мөхәммәтҗанов]] һәйкәле** — Советлар Берлеге Герое Шакирҗан Мөхәмәтҗәнов скульптурасы, Башкортстан Җөмһүрият йорты алдында урнашкан Ленин исемендәге паркында куелган.

## Тарих
Һәйкәлнең авторы скульптор Эйлин Л. Ю., архитекторы — Грибов А. П. Һәйкәлнең проекты 1949 елның сентябрендә илнең билгеле скульпторлары тарафыннан тикшерелде һәм металдан коерга тәкъдим ителде. Сын Ленинград шәһәренең «Монументскульптура» заводында коела.

Советлар Берлеге Герое Шакирҗан Мөхәмәтҗәновка һәйкәл Өфөлә 1951 елның 9 маенда каһарман хөрмәтенә исеме үзгәртелгән паркта куела.

Һәйкәл бронзадан янына, алсу гранит постаментка куела. Ул кулына автомат тоткан, алга баручы 2,5 метр биеклектәге барча күзле фигурадан гыйбарәт. Салдатның башында - каска, хәрби киеме кирәк плащ-палатка ябынган. Постаментка рус телендә «Герою Советского Союза Александру Матросов» дигән сүзләр чүкеп язылган.

Элек һәйкәл үзәк аллеяда куела.

Соңрак, 1970-80-се еллар аралыгында, Матросов исемендәге паркы «В. И. Ленин исемендәге парк» дип бозу сәбәпле, һәйкәл республика Эчке эшләр министрлыгының Югары мәктәбе территориясенә күчерелә.

Якынча шул чорда Өфедәге Җиңү паркында А. Матросовка һәм аның батырлыгын кабатлаган Миңлегали Гөбәйдуллинга яңа һәйкәл ачыла.

Соңыннан һәйкәлне яңадан паркка күчерәләр, тик хәзер ул үзәк аллеяда түгел, ә төптәрәк урнаштырыла.

Төркем:Уфа һәйкәлләре
Бад-Эльстер

**Бад-Эльстер** () — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Тышкы сылтамалар

* Алмания коммуналары, 2008 елның гыйнвары (Excel: Таблица SA61)

## Искәрмәләр

Төркем:Алмания шәһәрләре
Төркем:Саксония шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Василий Попов

**Васили Попов** (, ,  — , ) — РИ хәрби-дәүләт эшлеклесе, хакыйкый яшерен киңәшче (1807), Россия империя сенаты әгъзасы һәм Камер-коллегия презденты (1797-1799), РИ дәүәт шурасы әгъзасы (1802-1822).
Григорий Попов

**Григорий Попов** (, ,  — , ) — тарихчы, өлкәне өйрәнүче, педагог, Якут өлкә өлкәне өйрәнү музее мөдире (1928-1929).
## Искәрмәләр
Константин Попов

**Константин Попов** (, ,  — , ) — РИ биатлончысы, җәйге биатлон буенча дөнья чемпионатларының алтын (1998), көмеш (1997) һәм бронза (1997) призчысы.
## Искәрмәләр
Заһир Исмәгыйлев һәйкәле

**Заһир Исмәгыйлев һәйкәле** — Уфа шәһәренең Киров районында куелган монумент.

## Тарих
Композитор Заһир Исмәгыйлевка һәйкәл Өфенең Ленин урамында Башкорт дәүләт опера һәм балет театры белән янәшә урнашкан Театр скверында, композитор хөрмәтенә аталган Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты каршында куелган. Һәйкәл Заһир Гариф улы нигез салган һәм 20 еллап җитәкләгән югары уку йортына 40 ел тулган көннәрдә — 2008 елның 18 октябрендә тантаналы рәвештә ачыла.

Бу — Башкортстанда Заһир Исмәгыйлевка беренче һәйкәл. Һәйкәлнең авторы — Салават Юлаев исемендәге җөмһүрият Дәүләт премиясе лауреаты, Башкортстанның атказанган рәссамы Хәниф Мирзаһит улы Хәбибрахманов. Автор әйтүенчә, аңа тере чакта композитор белән очрашырга туры килмәгән, шуңа күрә һәйкәлне эшләгәндә ул фото - һәм видеоматериал кулланган. Һәйкәлнең архитекторы — Салават Юлаев исемендәге бүләк лауреаты Сергей Анатолий улы Голдобин.

Заһир Исмәгыйлев иҗади илһам килгән вакытында, кулына камыш курай тотып, утыргычта утыра итеп сурәтләнгән. Һәйкәл бронзадан эшләнгән, киртә белән уратылган. Постаментта башкорт һәм рус телләрендә:
**Бөйөк башҡорт композиторы Заһир Исмәғилев<br/>Выдающийся башкирский композитор Загир Исмагилов**
дип язылган.

## Сылтамалар
* *Эльмира Сабирова.*  В Уфе открыли памятник выдающемуся композитору Загиру Исмагилову. ИА «Башинформ», 18.10.2008

Төркем:Уфа һәйкәлләре
Дуслык монументы

**Дуслык монументы** (, ) — башкортларның Россия патшалыгына кушылуына 400 ел тулу уңаеннан, 1965 елда Уфа шәһәрендә, Агыйдел ярында куелган һәйкәл. Скульпторлары — Бабурин Михаил Федорович, Г. П. Левицкая, архитекторлар — Г. И. Гаврилов, Е. И. Кутырев.
1974 елда монументка РСФСР Министрлар Советы карары белән «*дәүләт әһәмиятендәге һәйкәл*» статусы бирелә.

## Тарих
Булачак монумент урынында агачтан эшләнгән Уфа кирмәне торган. Әлеге кирмән 1759 елда зур янгыннарның берсендә янып беткән. Аннары ул урынга Торыйсын чиркәве корылган. Дини бина 1930 елда ябылган, 1956 елда шартлатылган.

1957 елда башкорт кабиләләренең Россия патшалыгына ирекле кушылуының 400 еллыгы бәйрәм ителә. Агыйдел ярында әлеге датага багышланган һәйкәл куелачагы турында язулы плитә урнаштырыла:
«Здесь будет сооружён монумент в память 400-летия добровольного присоединения Башкирии к Русскому государству»
Әмма монументны проектлау эшләре 4 елдан соң гына башлана, ә һәйкәл билгеләнгән урынына 1965 елның 7 августында куела. Скульптуралар Ленинградның «Монумент-скульптура» заводында коелганнар. Һәйкәл астындагы бункерда милләтара дуслык музее ачу һәм стелалар эчендәге баскыч буенча менеп була торган  кору планнары тормышка ашмый кала.

2006 елда «Башкортстан Республикасында төзекләндерү елы» игълан ителү уңаеннан һәйкәл һәм аның тирә-юне төзекләндерелә. 
 
Ул Агыйдел елгасы буйлап йөзүчеләргә дә, күпер аша автобусларда үтүчеләргә дә мәһабәт булып күренеп тора.

## Тасвирлама

Дуслык идеясе билгеләре булып алсу граниттан эшләнгән ике вертикаль стела тора. Әлеге стелалар кылыч  эшләнеп, кылычлар саплары белән җиргә утыртылганнар. Стеланың биеклеге 35 *м*.

Һәйкәлнең дүрткырлы нигезендә, стелаларның ике ягында, бронзадан эшләнгән, бер-берсенә ярымборылып утырган ике хатын-кыз скульптурасы урнашкан. Россияне һәм Башкортстанны гәүдәләндерүче әлеге скульптураларның кулында тынычлык билгесе булган дәфнәдән үрелгән таҗлар. Монументта «1557 — 1957» дип еллар уелган, рус һәм башкорт телләрендә: 
**СЛАВА ВЕЛИКОЙ БРАТСКОЙ ДРУЖБЕ РУССКОГО И БАШКИРСКОГО НАРОДОВ <br />РУС ҺӘМ БАШҠОРТ ХАЛЫҠТАРЫНЫҢ БӨЙӨК ТУҒАНЛЫК ДУСЛЫҒЫНА ДАН**
дип язылган.
Монументтагы чуен барельефлар (*барлыгы 40 сын*) башкорт кабиләләре биләренең рус подданствосы алуы мизгелен, рус һәм башкорт эшчеләренең кул кысышуын, төзелеш, авыл хуҗалыгы, сәнәгать, фән һәм мәдәният символикасын гәүдәләнерә. Агыйдел елгасыннан һәйкәлнең нигезенә 100 тупсалы гранит баскыч алып менә. Һәйкәл  диаметры 13 *м* һәм биеклеге 6 *м*. Хатын-кыз сыннарын сынчы Бабуринның үз кызыннан (*?-[[2007 ел|2007]]*) һәм Гнесиннар институты инглиз теле укытучысы Зөһрә Моратовадан (*?-[[2006 ел|2006]]*) күчереп ясаганнар.


Ufa Monument at winter.jpg| 2011 йылда
Монумент Дружбы.jpg


## Шулай ук карагыз
*Башкортстанның Рус дәүләтенә кушылуы
## Сылтамалар
* *Павел Распопов, Ринат Зиятдинов.*  Монумент Дружбы. Портал «Наш Урал», 17.01.2016.

## Искәрмәләр


Төркем:Уфа һәйкәлләре
Төркем:Россия мәдәни мирасы объектлары
Матвей Попов

**Матвей Попов** (, ,  — , ) — СССР гаскәрбашы, Төньяк Урал (1942-1943) һәм Орел (1943-?) хәрби бүлгеләре сәргаскәре.
## Искәрмәләр
Николай Попов (1828)

**Николай Попов** (, ,  — , ) — Рус праваслау чиркәве рухание, Нократ руханилар семинариясе ректоры (1881-1891).
## Искәрмәләр
Николай Попов (1854)

**Николай Попов** (, ,  — , ) — психиатр, Казан, Варшава, Новороссия һәм София университетлары профессоры.
## Искәрмәләр
Нил Попов

**Нил Попов** (, ,  — , ) — тарихчы, архивчы, Россия тарихы докторы (1869), Санкт-Петербург ФАнең мөхбир әгъзасы (1883), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1879), Казан һәм Мәскәү университетлары профессоры.
## Искәрмәләр
Марко Попович

**Марко Попович** (, ,  — , ) — Хорватия баскетболчысы, Хорватия (2004) һәм Литва (2007, 2008, 2012) чемпионы.
Игорь Портнягин

**Игорь Портнәгин** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы, Россия чемпионы (2009), Россия кубогы (2009, 2017) һәм суперкубогы (2010) иясе.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Михаил Порай-Кошиц

**Михаил Порай-Кошиц** (, ,  — , ) — химик-кристаллограф, СССР ФАнең мөхбир әгъзасы (1974), МДУның кристаллография лабораториясе мөдире (1952-1974).

Төркем:Химиклар
Андрей Поснов

**Андрей Поснов** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).