Максим Березовский

**Максим Созонтович Березовский** ( 1745 - 1777 ) - Италиядә эшләгән рус композиторы . Д.С. Бортнянский белән бергә рус классик хор концертын тудыручы дип санала.

## Биографиясе
Максим Березовский 1745 елның 16 (27)  октябрендә туган. Тикшерүчеләр әйтүенчә, композиторның әтисе Сас гербы дворяны булган. Березовскийның туган урыны билгеле түгел. Балачагы гетман К. Разумовский резиденциясендә Сумщинадагы Глуховта узган дип фаразлана. Анда кечкенә Максим гетман Д. Апостол инициативасы буенча оештырылган танылган җыр мәктәбендә укый алган. Укучылар  җыр, нота грамотасын, цимбал һәм бандурада уйнауга өйрәнгәннәр. Мәктәпкә яшьләрне дә, олыларны да кабул иткәннәр. Ике ел уку вакытында алар мәктәп хорында һәм Глуховның Николай чиркәвендә җырлыйлар; гетман резиденциясендә опера, балет һәм драма спектакльләрендә, хор һәм симфоник концертларда булганнар.

Күрәсең, ул Киев дини академиядә укыган. 13 яшьтән (1758), Бөек кенәз Питер, булачак император Питер III  Федорович кортындагы чиркәүдә җырчы була,  Я.Штелин Березовский исемен 1759 һәм 1769 елларда Ораниенбаумдагы Италия операларында спектакльдә җырчы буларак искә ала  . 1763 елда  сарай яны  оркестры валторна уйынчысының кызы, Ораниенбаум театр мәктәбен тәмамлаган, театр биючесе Францина Юбершерга өйләнә

1760 нчы елларда камера-музыкант булып хезмәт иткән Березовский берничә хор концертлары һәм җырлары иҗат итә. Аның композиторлык осталыгы замандашларының күп кенә хуплау сүзләре алган — композитор әсәрләрнең зәвыгы һәм көйлелеге өчен мактаган.  Россия музыкасы тарихы М.Березовскийның классик типтагы хор концерты рус чиркәвенең " капелла " җырлау традицияләрен (инструменталь озатмыйча) Италия хор мәктәпләре җырлавы белән берләштергәнен яза. Ул 1760-нчы елларда Россиядә эшләгән италиялеләрнең әсәрләре, шулай ук Березовскийның бу жанрдагы беренче авторның хор кантатлары ярдәмендә оешкан.

1769 елның язында Березовский Болон филармониясе академиясенә җибәрелә, һәм ул 1771 елга кадәр укый. Бу иң абруйлы институт XVII гасырдан алып бөтен Европа өчен музыкантлар әзерли. Академияне тәмамлаучыларның осталыгына ышаныч аның башлыгы, танылган композитор  Мартининың югары фәнни һәм педагогик абруйына нигезләнгән, замандашлары аны "музыка алласы" дип атаганнар. Ул Березовскийның укытучысы була.

Академик исемен алу өчен, өч дәрәҗә белем алу гына түгел, имтиханнар тапшыру да кирәк була- музыка әсәре язу өчен, бик яхшы укырга  кирәк була (чөнки ул вакытта белемсез кешеләр хәерче саналган). Березовскийга билгеле бер стильдә полифоник (полифоник) композиция ясарга туры килә. Ул Болон филармония академиясендә  академик-композитор ( 1771 ) исеме өчен имтихан тапшыра - шул ук көнне Чехия композиторы Иосиф Мысливекнан да имтихан алалар, һәм бер ел элек яшь Вольфганг Амадеус Моцарт та имтихан биргән була, ул да академик исемен ала.

1771 елда Березовский Болон академиясенең чит ил әгъзасы статусын ала. Бу исем чит ил кешесенә капельмейстер булып эшләргә хокук бирә.  «Massimo Berezovsky» дип кул куйган Березовскийның антифонының протокол  әле дә академия архивында саклана. Березовскийның Италиядә булуы Болонья белән генә чикләнмәде, композитор Венециядә була, анда ул стипендия ала, һәм Россия диңгез отряды урнашкан Ливорнода була. Ливорнодагы традицион кышкы карнавал өчен Березовский Демофонт операсын яза ( П. Метастасио либретто, 1773 елда Ливорнода куелган). Риваять  ул моны Россия флотилиясе командующие Орлов теләге буенча эшләгән  дип әйтә.

Италиядә дүрт елдан артык яшәгән Березовский башка шәһәрләрдә дә булдыа. Аның «Сонаты для скрипки и чембало» китабында язу урыны — Пиза билгеләнгән. Италия архивларында «Симфония» һәм өч клавир соната ачыкланган. Әлегә кадәр төрле чыганаклардан билгеле булган кантатлар һәм концертның партитуралары табылмаган.

1773 елның октябрендә композитор Санкт-Петербургка кире кайта һәм империя театрлары коллективына билгеләнә, һәм сигез айдан соң - сарай яны капелласы  капельмейстеры була.

Березовский тормышының соңгы еллары турында дәлилләр капма-каршы. Композиторның беренче биографы Евгений (Болховитинов) әйтүенчә, ул "гипохондриягә төшкән" һәм "үзен пычаклаган". Кайбер биографлар бу үз-үзен үтерү Березовскийның хурланган принцесса Тараканова белән танышуы белән бәйлиләр. Композиторның хәзерге биографы М. Г. Рыцарева композитор тормышының соңгы елларының бу версиясен кире кага. Ул Березовскийның Тараканова кулга алынганчы ике ел элек Россиягә кайтканын һәм үз-үзенә кул салу версиясе Евгений китапларында XIX гасырның икенче декадасында гына күренгәнен яза; Рыцарева сүзләре буенча, Березовский 1777 елның мартында кызышыу белән авырып китә, бу аның кинәт үлеменә сәбәп була.

## Иҗаты
Д.С.  Бортнянский белән бергә Березовский классик хор концертын (инструменталь озатмыйча) ясаучы булып санала. Аның хор өчен музыкасы арасындаизге Иоанн Златоуст Литургиясе (иң танылган өлеше - "Ышанам"), хор концертлары ("Господь, воцарися", "Отрыгну сердце", "Милость и суд", "Слава в вышних Богу", "Не имамы иныя помощи"), катнаш шигырьләр (" Знаменася на нас "," В память вечную ","Хвалите господа с небес  "һ.б.). Рухи музыка өлкәсендә Березовский иҗатының иң югары ноктасы - "Картайган вакытта мине кире какмагыз" хор концерты ( 70 нче Мәдхиянең аерым шигырьләренә).

Шул ук вакытта композиторның иҗатына Көнбатыш Европа барокко музыкасы зур йогынты ясады. Италиядә Березовский, нигездә, классик музыка иҗат итә; «көнбатыш» стилистикасында — «Демофонт» опера-сериалында зур әсәрләр арасында (Ливорно, 1773) һәм скрипка һәм клавесин өчен сонат (1772) саклана. Березовскийның кайбер әсәрләре  әлегә кадәр басылып чыкмаган.

Бүгенге көндә композиторның иҗади мирасы күп Европа хор төркемнәренең репертуарына кертелгән. Бортнянский һәм Ведель белән Березовский - XVIII гасырның иң талантлы рус композиторларының берсе. Максим Созонтович Березовскийның хор әсәрләре исемлегендә атрибутикасы булган 46 пьеса бар  .

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Воротников П.М.* Березовский и Галуппи // Библиотека для чтений. Журнал словесности  т.105 (1851), с.40-55.
* *[[Лебедев, Николай Афанасьевич (писатель)|Лебедев Н. А.]]* Березовский и Бортнянский как композиторы церковного пения.&nbsp;— СПб., 1882.
* 
* Рыцарева М. Г. Максим Березовский: жизнь и творчество композитора. — 2-е. — СПб.: Композитор СПб, 2013. — С. 182—206. — 228 с. — (Русская музыкальная классика). — .
* *Герасимова-Персидская Н.* Партесный концерт в истории музыкальной культуры. М., 1983.
* *Рыцарева М.* Было ли самоубийство // Искусство Ленинграда. 1990, № 2.
* Березовский М.С. // Большая российская энциклопедия. Т.3. М.. 2005, с.357.

## Сылтамалар

* Максим Березовский — о жизни и творчестве 
* Нестор Васильевич Кукольник «Максим Созонтович Березовский»  Исторический рассказ / Предания веков. В 2-х томах. Русская историческая повесть XIX — начала XX столетия.
* 
* 
* Русский Моцарт // Официальный сайт Людмила Мироновой
* Викторина «Десять фактов биографии композитора Максима Березовского».
* Лебедева-Емелина А. В. Биографика композиторов екатерининской эпохи: соотношение документов, легенд и мифов
* О. А. Шумилина ВЕНСКАЯ РУКОПИСЬ М. БЕРЕЗОВСКОГО
* ХОРОВИЙ КОНЦЕРТ МАКСИМА БЕРЕЗОВСЬКОГО «ПРИІДІТЕ І ВИДІТЕ ДІЛА БОЖИЇ»: ВИКОНАВСЬКИЙ АНАЛІЗ Юрченко М.С.
* Березовский М. С. Хоровые произведения / Сост., ред. и вступ. ст.: М. Юрченко. К., 1989; То же. 1995 (укр. яз.)
* Миницикл как композиционная модель раннеклассического хорового концерта (на примере творчества М. Березовского) // Музыка и время. М., 2013. № 1. С. 15-19
* http://www.pravenc.ru/text/2057176.html
* Сафарова Т. Духовные концерты Максима Березовского. Проблема русской гармонии // Musica Theorica-1. МГК, 1994;
* Шумилина

Төркем:Классик чор композиторлары
Төркем:Тенорлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Россия империясе композиторлары
Төркем:Әлифба буенча композиторлар
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:1777 елда вафатлар
Төркем:2 апрель көнне вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1745 елда туганнар
Төркем:27 октябрь көнне туганнар