open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Равил Хәмитов

**Равил Хәмитов** -  Татарстан Республикасының атказанган укытучысы,педагогика фәннәре кандидаты,беренче проректор
## Биография
Хәмитов Равил Габделхак улы 1961 елның 5 июлендә Татарстан АССРның Чистай шәһәрендә туган.
1978-1982 елларда-Казан дәүләт университетында белем ала. Белгечлеге-фәнни-педагогик математика.
1982-1983 елларда- А. Ф. Можайский исемендәге Ленинград хәрби-инженер институтында укый. Белгечлеге - автоматлаштырылган идарә итү системаларын математик яктан тәэмин итү.
2003-2006 елларда-Казан дәүләт технология университеты каршындагы Аспирантурада читтән торып белем ала.
Хезмәт эшчәнлеге:
* 08.1982-12.1989 - СССР Кораллы Көчләрендә хезмәт итә.
* 08.1991-11.1998 - мәктәптә математика укытучысы, математика һәм физика укытучысы, мәктәп директоры урынбасары булып эшли.
* 11.1998-05.1999 -Татарстан Республикасы мәгариф хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрү һәм яңадан әзерләү институтының укыту-методик лабораториясе методисты.
* 05.1999-10.2005 - Татарстан Республикасымәгариф хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрү һәм яңадан әзерләү институтының укыту-методик лабораториясе мөдире.
* 10.2005-09.2008 - Татарстан Республикасы Мәгарифне үстерү институтының математика һәм математик модельләштерү методикасы кафедрасы мөдире.
* 09.2007-09.2008 - Татарстан Республикасы Мәгарифне үстерү институтының мәгълүматлаштыру һәм дистанцион укыту буенча проректоры.
* 09.2008-05.2009 - Татарстан Республикасы Мәгарифне үстерү институтының укыту-методик эш һәм мәгълүматлаштыру буенча проректоры.
* 05.2009-04.2014 - Татарстан РеспубликасыМәгариф һәм фән министрлыгының Мәгариф өлкәсендә күзәтчелек һәм контроль департаментының күзәтчелек һәм контроль идарәсе башлыгы.
* 01.2013-04.2014 - Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министры урынбасары-Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгының Мәгариф өлкәсендә күзәтчелек һәм контроль департаменты җитәкчесе.
* 04.04.2014 г. - 03.2016 - "Татарстан РеспубликасыМәгарифне үстерү институты" Өстәмә һөнәри белем бирү дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе ректоры.
* 06.2016 - хәзерге көнгә кадәр - "Татарстан РеспубликасыМәгарифне үстерү институты" Өстәмә һөнәри белем бирү дәүләт бюджет мәгариф учреждениесенең икътисадый һәм стратегик үсеш буенча проректоры.
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
* Татарстан Республикасының атказанган укытучысы, 2009 ел.;
* «Казан шәһәрендәге 2013 елгы XXVII Бөтендөнья җәйге универсиадасы» истәлекле медале, 2014.

## Чыганак
* Первый проректор | "Институт развития образования Республики Татарстан"
* Министерство образования и науки Республики Татарстан 
* Хамитов Равиль Габдулхакович
Зарик

Фарсы мифологиясендә, **Зарик** (яки **Зарич**) ул Аһриман хезмәтендә Даэва. Зарик/Зарич этимологиясе Авеста теле "заири-гаона" - яшел/сары Авеста теле сүзеннән килеп чыккан). Еш хатын формасында сурәтләнеп, Зарик олыгаю һәм агу шәхесләнеше даэвасы - ул Сома/Хаома белән ассоциацияләнгән (башта, Зәрдөшт пәйгамбәр Хаомадан баш тарткан, ул аны Гаталарның Ясна 48.10-дә "алкоголь сидеге" дип атый һәм аның даэваларга табыну ритуалларында кулланышын тасвирлый). Зарикның Амеша Спента көндәш коллегасы булып Амеретат булып тора.
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Гети

**Гети** (Яңа Фарсы телендә:گيتى Гити) ул Зәрдөштлектә барлыкка китерүче Илаһ Аһура Мазда барлыкка китергән матди дөнья.
Зәрдөшт пәйгамбәр тәгълиматы буенча дөнья башта рухи итеп барлыкка китерелгән булган (Менок), соңрак матди итеп. Соңрак урта фарсы риваятьләр буенча 3000 ел соңрак Аһура Мазда тарафыннан матди рәвештә боз формасында барлыкка китерелгән булган һәм Гети дип аталган булган. Шулай да төрле урта фарсы традицияләр сакланып тора.

## Сылтамалар
*   GĒTĪG AND MĒNŌG. Encyclopaedia Iranica
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Зәрдөштлек текстлары

**Зәрдөштлек текстлары** — Зәрдөштлек тарафдарларында бар (һәм булган) ышану, дини ихтирам итүгә, әхлакка, закон бирүгә, гадәтләр һәм йолалар тасвирламаларга багышланган традицион текстлар берлеге.

## Авеста
*Төп мәкалә *'Авеста**'

Зәрдөштлекнең изге текстлары:
* Ясна («Ихтирам итү») — 72 бүлектән торган Зәрдөштлек литургиясе.
** Гаталар — Яснаның үзәк өлеше, Зәрдөшт пәйгамбәрнең гимннары
* Вендидад («Диюләргә каршы закон», 22 бүлек)
* Висперед («Барлык бүлекләр») — Яснага 24 бүлектән торган өстәмә.
* Хорде Авеста («Кече Авеста») — көнкүреш догалар җыентыгы
* Фрагментлар — төрле югалтылган насклар фрагментлары.

## Пәһләви текстлары
Сасанидлар вакытларында һәм алардан соң беренче гасырларда Сасанид чоры мирасы нигезендә Урта Фарсы телендә әдәбият.

* Зенд (Авестаның тәрҗемәсе һәм аңа комментарий)
* Дадестан-и меног-и храд («Аң рухы фикер йөртүләре») — үгет-нәсихәт дәгъва тексты
* Денкард («Ышану гамәлләре») — 9 томда Зәрдөштлек дини белемнәрнең зур күләмле энциклопедиясе (беренче икенчесе югалтылган), IX—X гасыр, авторлары — Адурфарнбаг Фаррахзадан һәм Адурбад Умедан.
* Бундахишн («Нигез барлыкка китерү») — космогония һәм дөнья корылышы тасвирламасы, XI гасыр, авторы — Фарнбаг Дадагих
* Визидагиха-и Задспрам («Задспрамның сайланганы»), космогония, Зәрдөшт тормышы, эсхатология, IX гасыр, авторы — Задспрам Джуван-Джаман.
* Дадистан-и Дениг («Ышану турында фикер йөртүләр»), абруйлы мобедның дөньявиларның сорауларына җаваплар, IX гасыр, авторы — Манушчихр Джуван-Джаман.
* Намагиха-и Манушчихр — искә алынган авторның хатлары.
* Шаист-Нашаист («Рөхсәт ителгән һәм рөхсәт ителмәгән») — дини кагыйдәләр тупланмасы.
* Шканд-гуманиг-визар («Икеләнүләрне таратучы фикер йөртү»), апологетик һәм полемик характерлы инша, IX гасыр, авторы Марданфаррух
* Пәһләви риваятьләре (авторлары: Адурфарнбаг һәм Фарнбаг Срош)
* Төрле «андарзлар» (нәсихәтләр)

## Фарсы текстлары
Яңа Фарсы телендә борынгы әдәбият

* Саддар (XI гасыр)
* Саддар Бондахеш (XVI гасыр)
* Фарсы риваятьләре (XV - XVII гасырлар)
* Зартошт-наме - Зәрдөштнең шигъри тормыш тасвирламасы (XIII гасыр, авторы - Зартошт Бахрам Пажду)

## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек текстлары
Тувалуда ислам

**[[Тувалу]]да ислам** (, ) ― азчылык дине. 1985 елда утрау-дәүләт булган Тувалуда Әхмәдия Ислам җәмгыяте барлыкка килгәннән соң, 50 гә якын әхмәдия мөселманы исәпләнә , бу Тувалу халкының (11 900 кеше, 2022 елга) 0,5 % ын тәшкил итә. Илнең башкаласы Фунафути атоллында әхмәдия мөселманнары нигезләгән мәчет – илдә бердәнбер мәчет  .

Тувалу Конституциясе дин тоту иреген, шул исәптән, бер диннән икенче дингә күчеп, динне үзгәртү иреген, мәктәптә дини белем алудан яки мәктәптә дини тантаналарда катнашудан баш тарту хокукын гарантияли .

## Тарих
Ислам дине беренче тапкыр Тувалуда Британиянең консуллык хезмәткәре булып эшләүче әхмәдия мөселманы, чыгышы белән пакистанлы булган доктор  тарафыннан кертелгән. 1985 елда ул Тувалуга килә һәм төп эшеннән буш  вакытында җирле халыкны Ислам дине белән таныштырырга омтыла.  Ислам динен берничә җирле халык вәкиле кабул иткәч , доктор Ифтихар Ә. Аяз Әхмәдия җәмгыятенең Лондондагы офисына дәгъватчеләр җибәрүне сорап мөрәҗәгать итә. Нәтиҗәдә, Тын океанның көньягындагы утрауларда (мәсәлән, 1987 елдан Сөләйман утрауларында) эшчәнлек алып барган Гана мөселман дәгъватчесе Хафиз Җәбраил (Hafiz Jibrail) 1989 елда Тувалуда да эшчәнлеген дәвам итә. Әмма 1991 елда Хафиз Җәбраилны Кирибати утравына күчерергә туры килә, шуңа күрә аны Ганадан Әхмәдия җәмгыятендәге тагын бер  Абдул Гаффар (Abdul Ghaffar) алыштыра. Тувалуда якынча 5 ел хезмәт итеп, ул туган иленә, Ганага хезмәт итәр өчен кайта. Берничә ел дәвамында Тувалуда ислам рухание булмый торган тәнәфестән соң, 2003 елда Ганадан тагын бер дәгъватче Абдул Хәким Боатенг (Abdul Hakeem Boateng) килә һәм 2009 елга кадәр  хезмәт итә. 2009 елдан башлап Тувалуда Ганадан булмаган беренче дәгъватче – Индонезия Әхмәдия җәмгыяте вәкиле Мөхәммәд Идрис (Muhammad Idris) исламны таныту буенча эшчәнлек алып бара .

## Коръәнне тәрҗемә итү
Әхмәдия мөселман җәмгыяте 1990 елда  Коръәнне  тәрҗемә иткән . 

## Тувалу мәчете
1991 елда беренче тапкыр илнең башкаласы Фунафути  атоллында төзелгән Тувалу мәчете (Tuvalu Mosque) утрауда бердәнбер мәчет санала . Иң якындагы мәчет ― Маршалл утрауларында әхмәдия җәмгыяте төзегән мәчет .

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Океанлыкта ислам
Төркем:Тувалуда дин
Хорде Авеста

**Хорде Авеста** (*кече Авеста*) — Зәрдөштлек догалары булган Авеста өлешләренең берсе. Кече Авеста текстында 101 Ходай исеме китерелгән, биш кат дога уку кушыла. Текст Аһура Мазданы олылый һәм Ариманны каргый. Ходай Язаталар, Кояш, йолдызлар, су, җир, ут, терлек, металлар, үсемлекләр һәм кешене барлыкка китерүче буларак тасвирлана. Шулай ук Митрага, һәм Тиштрия (Сириус) һәм Ванант йолдызларына ихтирам күрсәтелә. . Догаларда байлык, сәламәтлек һәм законлы нәсел сорала..
Текстта шаһиншаһ Кей Виштаспа һәм Зәрдөштнең кияве *Джамаспа* алкышлана.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Хордэ Авеста 
Төркем:Зәрдөштлек текстлары
Төркем:Авеста
Зәнд

**Зәнд** (Пәһләви телендә: znt' [zand]) — Борынгы Иран изге китабы «Авеста»ның аңлатмалары һәм шулай ук комментаторларга хәзерге булган Иран телләренә адаптацияләнгән тәрҗемәләр алган исем. Бу аңлатмаларга комментарийларның аннан соң килгән текстлары «пазенд» атамасын алган..
Каһиннәр җәмәгатьләренең мөлкәте булып, зенд традициясе архаик телдә тезелгән изге текстларның Авеста мирасына һәм аңлавына практик мөрәҗәгать итүне тәэмин итеп Алкышлы Дин формалаштыруда һәм трансляциядә зур рольне уйнаган. Безнең кадәр көннәргә кадәр барып җиткән «Пәһләви зенды» Адурбад Махраспандан тарафыннан Авеста канонының ахыргы раслануы вакытында IV гасырда тезелгән булган дип санала.

## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Зәрдөштлек текстлары
Мартин Һауг

**Мартин Һауг** - Алман Шәркыять белгече.
## Биография
Һауг Остдорфта туган булган (хәзерге көндә Балинген өлеше), Вюрттембергта. Ул чагыштырмача соң яшьтә Штуттгартта гимназиядә укучы булган һәм 1848 елда Эберһард Карлс Тюбинген Университетына кергән, анда ул Шәрыкъ телләрен, аеруча Санскритны укыган. Аннан соң ул Гёттингенның Георг-Аугуст Университетында лекцияләргә йөргән, һәм Бонн Университетында приват-доцент вазифасына кереп яши башлаган. 1856 елда ул Һайдельберг Университетына күчкән, анда ул Бунсенга әдәби эшләрендә ярдәм иткән.
1859 елда ул Һиндстанга чакыруны кабул иткән, анда ул Пунада Санскрит өйрәнүләре суперинтенденты һәм Санскрит профессоры булган. Биредә аның Зәнд теле һәм әдәбияты белән таныш булуы аңа әдәбиятның бу тармагын киңәйтү өчен шәп мөмкинчелекләргә ия була алган. 1866 елда Штуттгартка кайтып, ул 1868 елда Мюнихка Санскрит һәм компаратив филология профессоры буларак чакырылган булган.
Һиндстан буйлап 20-нче гасыр башында кулланылган Бһандаркар, Рамакришна Гопалның популяр Санскрит кереш китапларының структурасын гомуми хасиятләрдә корылмасын булдырган доктор Һауг булган.

## Эшләре
Пунада өйрәнүләре нәтиҗәсе ''Essays on the sacred language, writings and religion of the Parsees'' (Bombay, 1862) *Изге тел буенча эсселар, Парсиларның язулары һәм дине* томы булган.
Һауг борынгы Һиндстан һәм Фарсы иле әдәбиятларын өйрәнүчегә шактый әһәмияткә ия башка эшләрне нәшер иткән. Алар арасында:
* *Die Pehlewisprache und der Bundehesch* (1854) *Пәһләви теле һәм Бундеһеш* 
* *Die Schrift und Sprache der zweiten Keilschriftgattung* (1855) *Икенче чөй язмасының язуы һәм теле*
* *Die fünf Gathas*, edited, translated and expounded (1858–1860) *Биш Гата*, *мөхәррирләнгән, тәрҗемә ителгән һәм аңлатылган*
* an edition, with translation and explanation, of the *Aitareya Brahnsana* of the Rigveda (Bombay, 1863), which is accounted his best work in the province of ancient Indian literature/ Ригведаның "Аһтарейя Браһнсана"ның* мөхәррирләнгән эше, тәрҗемә һәм аңлатма белән, ул провинциядә борынгы Һиндстан әдәбияты буенча иң яхшы эш дип санала.
* *A Lecture on an original Speech of Zoroaster* (1865) *Зәрдөштнең иң элек булганча сөйләшүе буенча лекция*
* *An old Zend-Pahlavi Glossery* (1867) *Борынгы Зәнд-Пәһләви Глоссарие*
* *Über den Charakter der Pehlewisprache* (1869) *Пәһләви теленең хасиятләре турында*
* *Das 18. Kapitel des Wendidad* (1869) *Вендидадның 18-енче бүлеге*
* *Über das Ardai-Virafnameh* (1870) *Ардаи-Вирафнамә турында*
* *An old Pahlavi-Pazand Glossary* (1870) *Фраһанг-и Паһлавиг*
* *Vedische Rätselfragen und Rätselsprüche* (1875) *Ведик йомаклар һәм табышмаклар*
== Искәрмәләр ==

*  This work in turn cites:
** [[Adalbert Bezzenberger]], *Beiträge zur Kunde der indogermanischen Sprachen'', vol. i., pp.&nbsp;70 seq, which has the particulars of Haug's life and work.
Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Санскрит белгечләре
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Алмания шәркыятьчеләре
Төркем:Бонн университетын тәмамлаучылар
Науруда ислам

**[[Науру]]да ислам** (, ) ― азчылык дине. Науруда 100гә якын мөселман исәпләнә, бу ил халкының (10 меңнән артык, 2020 елга) 0,1 % ын тәшкил итә. Науруның күпчелек халкы ― христианнар. 2011 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча,  (NCC) – утраудагы барлык конфессияләрнең иң зурысы (Науру халкының 60 % ы). Кытайдан чыккан Науру ватандашлары конфуцийчылык һәм буддизм тарафдары, аларның гомуми саны ил халкының 4 % ын, Һинд дине, Ислам һәм Яһүд дине тарафдарлары 1 % ын тәшкил итә .

## Тарих
Ислам дине Науруга XX гасыр ахыры — XXI гасыр башында Иран, Гыйрак, Сомали һәм Пакистан мөһаҗирләре белән бергә үтеп керә башлый. Тын океан килешүе шартлары буенча, 2001 елдан 2008 елга кадәр Науру хөкүмәте 300гә якын Гыйрак кешесен һәм 1300 Әфганстан ватандашын кабул иткән, алар качаклар өчен әзерләнгән лагерьда ―  (элегрәк ул Австралия тоткыннары өчен сак астында тоту үзәге булган) һәм аның янындагы Мененг стадионында урнаштырылган.

2014 елның августында Австралиянең тоткыннарны сак астында тоту үзәкләренең берсе булган   тоткыннарның (абсолют күпчелеге Гыйрак һәм Ираннан) иң күп саны 1 233 кеше булган.

## Хәзерге заман
Науруда, нигездә, Иран, Гыйрак, Сомали һәм Пакистаннан чыккан 100гә якын мөселман яши. Утрауда сөнни һәм шигый мөселманнарының җәмгыятьләре бар.

Науру Конституциясе дин тоту иреген күздә тота. Дини корылмалар (гыйбадәтханәләр) төзүгә тыю булмаса да, Науруда мәчет юк.

Христианнарның Науруда күпчелек булуына карамастан, илдә мөселманнарга карата киң таралган социаль дискриминациянең бернинди билгеләре дә юк.

## Сылтамалар
*   Muslim Population by Country (Илләр буенча мөселман халкы саны).
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Океанлыкта ислам
Төркем:Науруда дин
Айгөл Шәкүрова

**Айгөл Шәкүрова**,  Шәкүрова Айгөл Эльвард кызы (1995 елның 21 декабре, Россия Федерациясе, Татарстан, Актаныш районы, Тыңламас) — драма актрисасы, Камал театры артисты (2017 елдан). 
## Тәрҗемәи хәле

1995 елның 21 декабрендә Татарстанның Тыңламас авылында туа. Гаиләдә өч бала булалар: Айгөл - олысы, энеләре Рамис (2000) һәм Данил (2006). Әтисе Эльвард исемле, әнисе - Венера. Беренче дүрт сыйныфны Тыңламас авылының башлангыч белем бирү мәктәбендә укый, соңрак, 11 сыйныфка кадәр, Актанышның 1нче санлы урта белем бирү мәктәбендә белем ала. 2013 елда Казан дәүләт мәдәният институты театраль факультетының режиссура һәм актерлык осталыгы кафедрасына актер белгечлегенә укырга керә. 2017 елда Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлый һәм Галиәсгәр Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрында эшли башлый.

## Театр
2017 елда Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрының коллективына кушыла. Әмма театрдагы эшчәнлеген иртәрәк, интситутта укыганда ук эпизодик ролләрдән башлап җибәрә. Камал театры белән Санкт-Петербург, Мәскәү, Грозный, Сәмәрканд кебек шәһәрләр буенча гастрольләр белән йөри. Тамашачыга күбрәк "Өйләнәм.tat"тагы Әлфия, "Бичара кыз"дагы Биктимер рольләре буенча таныш.
## Репертуар
* «Килә ява, килә ява...»  Зөлфәт Хәким — *Зәйнәп*
* «Өйләнәм.tat» Илгиз Зәйниев — *Әлфия*
* «Бичара кыз» Габдрахман Ильяси — *Биктимер *
* «Сүнгән йолдызлар» Кәрим Тинчурин — *Кыз*
* «Әтәч менгән читәнгә» Аяз Гыйләҗев — *Сәкинә* 
* «Романс кичәсе» Рөстәм Яхин
* «Мәңгелек буран» Чыңгыз Айтматов — *Яшь Укубала*
* «Мендәр әкияте» Олжас Жанайдаров — *Эмма *
* «Сагынырсызмы?» Артур Шәйдулла — *Айзилә*
* ТЕАТР & МУЗЫКА. ЯХИН һ.б. 
## Фильмография
* "Кайда син?" (2022) — *Айгөл*
## Шулай ук карагыз
* Камал театры
* Ләйсән Гатауллина
* Айгөл Миңнуллина
* Гөлчәчәк Гайфетдинова
* Рәйхан Габдуллина

## Сылтамалар
* https://www.youtube.com/c/tnvtatar/videos
* Айгуль Шакурова (@shakurova_aygul20) • Фото и видео в Instagram
* Айгуль Шакурова - ВКонтакте
* Шәкүрова Айгөл Эльвард кызы 
## Чыганаклар
* Камал театры сайты
* ТНВ Татарча - YouTube
* Instagram социаль челтәре

## Искәрмәләр

Төркем:Татар артистлары
Төркем:Камал театры актерлары
Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар
Александр Бард

**Александер Бенгт Магнус Бард** швед музыканты, автор, лектор, сәнгать әһеле, җыр инша итүче, музыка продюсеры, ТВ шәхесе, дини һәм сәяси активист һәм бергә авторы Йон Содерквист белән синтеист дини хәрәкәте нигезләүчеләрнең берсе. Бард Army of Lovers музыка төркеменең әгъзасы булган.
## Килеп чыгышы һәм белем алуы
Бард Швециядә, Мотала муниципалитетында, Медевида 1961 елның 17 мартында туган булган. Урта белеменең югары сыйныфларын тәмамлаганнан соң Бард Америка Кушма Штатларында һәм Нидерландта, Амстердамда укыган булган. Бард 1984 елдан 1989 елга кадәр Стокгольм Икътисад Мәктәбендә укыр өчен Швециягә кайткан. Икътисад буенча белем алуга өстәп, ул фәлсәфә язучысы һәм лектор булу тәгаен максаты белән фәлсәфә һәм иҗтимагый теория буенча көчле кызыксыну күрсәткән.

## Музыка карьерасы
Бард музыка карьерасын 1982 елда Баард исеме астында *Life in a Goldfish Bowl* синглы белән башлаган.
Икенче Барби альбомы буенча эшен тәмамлаганнан соң Бард Жан-Пьер Барда һәм Ла Камилла белән Army of Lovers формалаштырган. Army of Lovers-ның берничә пан-Аурупа хитлары булган, иң зурлары ''Crucified'' һәм *Obsession*, шул ук вакытта аларның АКШ һәм Берләшкән Корольлектә булуы кабатланган клуб чарт уңышлары белән чикләнгән булган. 
## Шәхси тормышы
Бард еллар буена интенсив дини белем алудан соң 1992 елда Зәрдөштлекнең Иран оригиналь юнәлеше тарафдары булган. Ул шул дингә күчү карарын Йән Сөдерквист белән *Syntheism - Creating God in The Internet Age* китабында фәлсәфи һәм теологик тарихта ныклы нигез булмыйча, XXI гасырда глобальләшкән һәм цифрлашкан дөнья өчен яңа дини фикер тупланмасы буларак синтеизм фикере кирәк булган йөген алып бармаячак дип раслап аңлата. Тарафдар булуны шулай ук Бард һәм Сөдерквист эшләрендә Зәрдөштлекне Таоизм һәм Буддачылык янына урнаштырудан аңлап була,  эшләрендә алар дини фикер һәм практиканың пигы буларак *The Silk Route Triad* (ефәк юл триадасы) дип сылтама ясыйлар.

## Библиография
* *The Netocrats*, with Jan Söderqvist (2000)
* *The Global Empire*, with Jan Söderqvist (2002)
* *The Body Machines*, with Jan Söderqvist (2009)
* *The Futurica Trilogy*, with Jan Söderqvist (2012)
* *Syntheism – Creating God in the Internet Age*, with Jan Söderqvist (2014)
* *Digital Libido - Sex, power and violence in the network society*, with Jan Söderqvist (2018)

## Шулай ук карарга мөмкин
*:en:Netocracy
*:en:Syntheism

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Video interview with Alexander Bard (English)

Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Швеция җырчы-шагыйрьләре
Төркем:Швеция музыкантлары
Төркем:Швеция язучылары
Төркем:Стокгольм икътисад мәктәбен тәмамлаучылар
Төркем:Яңа дини агымнарга нигез салучылар
Төркем:ҺБТК
Төркем:Футурологлар
Яңа Ярмәк

**Яңа Ярмәк** () — Россиянең Самара өлкәсенең Камышлы районындагы татар авылы. Ярмәк авыл җирлеге составына керә.

## Географиясе
Авыл Самара өлкәсенең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгы, урман-дала зонасында, Сок елгасының сул ярында, район үзәге Камышлыдан көньяк-көнбатышка таба якынча 15 километр ераклыкта урнашкан (туры сызык буенча). Диңгез өстеннән  96 метр биеклектә урнашкан.

; Климат

Климат уртача континенталь. Һаваның уртача еллык температурасы 3,1 ° C. Иң җылы айның (июль) һава температурасы 19,2 ° C (абсолют максимум 37 ° C); иң салкын (гыйнвар) -13,3 ° C (абсолют минимум -46 ° C). Еллык уртача явым-төшем 430 мм, аларның күбесе җылы вакытка туры килә. Кар каплавы 163 көн дәвам итә.

## Тарихы
Ярмәк авылының Ярмәк исеме алып китүе Хөсәенев Туйбактыйның улы Ярмөхәммәд исеме белән бәйле. Бу тирәләр, шул исәптән Ярмәк авылының җирләре дә Казан ханлыгына караган була. 1521-1533 елларда Казан ханлыгында Мөхәммәтәмин һәм Сафагәрәйләр хан булып торганда Туйхуҗа ыруыннан Казан татары Асылхуҗа улы Хөсәенне ханнар күп сандагы җир һәм тарханлые дәрәҗәсе белән бүләклиләр. Унсигезенче гасыр башында хәзерге Камышлы төбәге Надир волостенә кергән.

Инкыйлабка кадәр авыл халкы 4 катлауга бүленгән: башкортлар, типтәрләр, мишәрләр һәм «мещаннар». Соңгы төркемгә керүчеләр авылга иң соң төпләнүчеләр. Аларга җир бирелмәгән, алар ям (почта) хезмәтен үтиләр.

Ярмәк исемле авыллар өчәү: Иске яки Түбән Ярмәк, Яңа Ярмәк һәм Югары Ярмәк (хәзерге Байтуган). Типтәрләрнең бер өлеше 1782 елны рөхсәт алып, бөлгән алпавыт Блудов калдырган җиргә күчеп утыралар. Шул рәвешле Яңа Ярмәк авылы барлыкка килә.

## Халык саны

; Гендер составы

2010-нчы Бөтенроссия Халык санын алу мәгълүматлары буенча, халыкның гендер структурасында ир-атлар 46,1%, хатын-кызлар - 53,9% тәшкил итә.

; Милли составы

2002 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча татарлар халыкның милли структурасында 460 кешенең 96% тәшкил иткән.

## Шәхесләр

* Алия Арысланова — татар журналисты.

## Искәрмәләр

Төркем:Камышлы районы торак пунктлары
Денискино

**Денискино** (*Денис авылы*; ) — Самара өлкәсенең Шонталы районындагы авыл, Денискино авыл җирлегенең административ үзәге.

## Географиясе
Авыл район үзәге Шонталы станциясеннән төньяк-көнчыгышка таба якынча 9 километр ераклыкта урнашкан (туры сызык буенча).

## Тарихы
Татарлар авыл җирлеге территориясенә XVII йөз ахырында – XVIII йөз башында урнаша башлыйлар. Яңа Кама аръягы саклану сызыгы төзелү белән бәйле рәвештә күчеп килүчеләр агымы 1730 елларда көчәя. Бу чорда Денискино авылына нигез салына. Рәсми рәвештә 1850 елдан бирле телгә алына.

1917 елга авылда 1000нән артык хуҗалык, дүрт мәчет һәм мәдрәсә булган.

## Халык саны
2002 елда авылда 1341 (99% татарлар), 2010 елда 1128 кеше яшәгән.

## Шәхесләр

* Ф. М. Әхмәтвәлиев — генерал‑майор.
* Минсәгыйть Вәлиуллин — мактаулы нефтьче.

## Дин
Бүгенге көндә Денискино авылында ике мәчет эшли. XX гасыр башында исә 4 мәчет һәм мәдрәсә эшләп килгән.

1910-елларда төзелгән мәчет бүгенгә кадәр хезмәт күрсәтә. Аның ишекләре советлар чорында да ябылмаган.

## Мәдәният
Хәзерге вакытта авылда «Тамчы», «Чишмә», «Чулпан» (халык исемен йөртә) фольклор ансамбльләре һәм «Мизгел» балалар ансамбле эшли. Ел сан Сабан туе үткәрелә.

2010 елда авыл мәктәбенең бер кабинетында ислам музее ачыла.

## Мәгариф
Денискино авылында урта мәктәп эшли, татар теле предмет буларак укытыла.

## Искәрмәләр

Төркем:Шонталы районы торак пунктлары
Шәкүрова

**Шәкүрова** ― фамилия.
* Айгөл Шәкүрова (1995), Камал театры артисты (2017 елдан).
* Һаҗәр Шәкүрова (1940―2019), Тинчурин театры актрисасы, ТР халык артисты (1999).
----
* **[[Шәкүров]]**

Төркем:Фамилияләр
Йолдыз (Самар өлкәсе)

**Йолдыз** () — Самар өлкәсенең Камышлы районы Камышлы авыл җирлеге кысаларында ташландык татар авылы.

## Географиясе
Ул район үзәге Камышлы авылыннан төньяк-көнбатышка туры сызык буенча якынча 4 километр ераклыкта урнашкан.

## Тарихы
Авылга 1920-нче елларда Камышлы авылыннан күчеп килүчеләр тарафыннан нигез салынган .

## Халкы
2002 елда да, 2010 елда да даими яшәүче халкы булмаган.

## Шәхесләр

* Рөстәм Мингалим (1937―2014) — татар шагыйре, драматург, Татарстанның халык шагыйре, Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (2005).

## Искәрмәләр

Төркем:Камышлы районы торак пунктлары
Төркем:Самар өлкәсенең юкка чыккан торак пунктлары
Иске Балыклы (Самар өлкәсе)

**Иске Балыклы** () — Россиянең Самара өлкәсенең Камышлы районындагы татар авылы. Балыклы авыл җирлеге составына керә.

## Географиясе
Авыл Самара өлкәсенең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгы, урман-дала зонасында, Тиләгәзе елгасы ярында, район үзәге Камышлыдан көньякка таба якынча 13 километр ераклыкта урнашкан (туры сызык буенча). Диңгез өстеннән  96 метр биеклектә урнашкан.

; Климат

Климат уртача континенталь. Һаваның уртача еллык температурасы 3,1&nbsp;°C. Иң җылы айның (июль) һава температурасы 19,2&nbsp;°C (абсолют максимум 37&nbsp;°C); иң салкын (гыйнвар) -13,3&nbsp;°C (абсолют минимум -46&nbsp;°C). Еллык уртача явым-төшем 430 мм, аларның күбесе җылы вакытка туры килә. Кар каплавы 163 көн дәвам итә.

## Тарихы
Авылны 1733 елда, Казан губернасының Арча өязе Балыклы авылы кешеләре нигезли. Шул ук вакытта, авылга Иделнең уң ярыннан мишәрләр күпләп күченә, соңрак казан татарлары йогынтысында «казанлашалар». 1859 елда авылда 143 йортта 974 кеше яшәгән.

## Халык саны

; Милли составы

2002 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча татарлар халыкның милли структурасында 658 кешенең 98% тәшкил иткән. 2010 елда авылда 599 кеше яшәгән.

## Шәхесләр

## Дин

Авылда бер мәчет бар.

## Мәдәният

Иске Балыклы авылында мәдәният йорты, аның каршында «Кояшкай» балалар вокаль ансамбле эшли.

## Искәрмәләр

Төркем:Камышлы районы торак пунктлары
Паллондҗи Мистри

**Паллондҗи Мистри**, Паллондҗи Шапурдҗи Мистри (*,  — , *) — Һиндстанда туган Ирландияле миллиардер һәм иң бай Ирландияле булган Шапурдҗи Паллондҗи Груп рәисе. *[[Блумберг Миллиардерлары Индексы]]* буенча 2021 елның 9 апреленә аның байлыгы US$28,0 миллиард дип фаразланган булган. Тата Санста 18,4% өлеше белән ул Һиндстанның иң зур шәхси конгломераты Тата Групта иң зур өлеш тотучы, ул ширкәтнең беренчел өлеш тотучысы Тата филантроп Берләшкән Трастлары, алар кызыксынуның 66 процентын тоталар.

## Иртә тормышы
Паллондҗи Мистри Гөҗәраттан Парси гаиләсендә туган булган.
Мистрилар әһәмияткә ия төзелеш ширкәте Шапурдҗи Палллондҗига ия. Төркемнең патриархы һәм Паллондҗиның әтисе Форт даирәсендә җир билгеле урыннарын, Һоңг Коңг & Шанхай Банкы, Грайндлэйлар Банкы, Стандард Чартэрд Банкы, Һиндстанның Дәүләт Банкы һәм Һиндстан Резерв Банкы биналарын төзегән.
## Карьерасы
Аның әтисе 1930-ынчы елларда беренче мәртәбә Тата Санс-та өлешләрне сатып алган, хәзер бу өлеш 18,4% дәрәҗәдә, бу Мистрины беренче чиратта иганә Тата Трастлары тарафыннан контрольдә тотылган Тата Санс-ларда иң зур шәхси өлеш тотучы итә.
Паллондҗи Мистри Шапурдҗи Паллондҗи Группның рәисе булып тора, аның аша ул Шапурдҗи Паллондҗи Констракшен Лимитед, Форбс Текстильләр һәм Еурика Форбс Лимитедның иясе булып тора.
Ул Ассоушиэйтед Цемент Компанизның элеккеге рәисе.
Аның улы Кирус Паллондҗи Мистри 2011 елның сентябреннән 2016 елның октябренә кадәр Тата Санс-ның рәисе булган.
Тата Төркеме эчендә ул Тата империясенең Мумбаи штаб-фатирлары тирәли көчләрен җитәкләвенең тыныч ләкин үзенә ышанучан рәвеше өчен «Бомбей Йортының Фантомы» буларак мәгълүм.
## Бүләкләре

Мистриның кыска биографиясе Манодҗ Намбуруның «Риэлторлыкның Моголлары» 2008  ел китабында язылган булган.
2016 елның январендә Һиндстан Хөкүмәте тарафыннан сәүдә һәм сәнәгать тармагында кертеме өчен Падма Бһушан белән бүләкләнгән булган.
## Шәхси тормышы
2003 елда, Паллондҗи Һиндстан гражданлыгын  Дублинда 1939 елда туган Ирландия гражданы булган Пэт «Пэтси» Перин Дубашка өйләнү нигезендә Ирландия гражданы булган. Ул Мумбаида яшәвен дәвам итә. Ирландиянең гаиләнең кызыксынуы күбесенчә атлар белән мавыгу; Мистри 200 акр (0,81 км²) мәйданлы ат заводына һәм Һиндстанда, Пунеда  10 000 квадрат фут (930 м²) йортка ия.
Мистриның ике угылы һәм ике кызы бар. Аның олы угылы Шапур Мистри (1964 елда туган) Шапурдҗи Паллондҗи Груп белән идарә итә, шул ук вакытта аның кече угылы Кирус Мистри берничә ел дәвамында Тата групның рәисе буларак хезмәт иткән. Мистриның олырак кызы Лайла һәм кечерәк кызы Алу кияүгә чыкканнар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* A section of the Tata family Tree
* Information about holding by Pallonji in Tata sons

Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Парсилар
Төркем:Миллиардерлар
Төркем:Лондон империя көллиятен тәмамлаучылар
Илшат Гыйләҗев

**Илшат Гыйләҗев**, Илшат Фәрит улы Гыйләҗев (*[[1960 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]],  [[Балтач районы (Башкортстан)|Балтач районы]],  [[Иске Янбай]] ― [[2022 ел]]ның [[6 март]]ы, [[РФ]], [[БР]], [[Нефтекама]]*) ― скульптор, рәссам, уеп ясау остасы, 1997 елдан РФ Рәссамнар берлеге әгъзасы, Башкортстанның атказанган рәссамы (2012).

## Тәрҗемәи хәле
1960 елның 1 гыйнварында БАССР  Балтач районы  Иске Янбай авылында биш балалы гаиләдә туган. Армиягә киткәнче, авылда комбайнчы ярдәмчесе, кичке мәктәптә физика укытучысы булып эшләгән. Армия хезмәтен Алманиядә уза: АДРдагы совет гаскәрләре төркемендә танк дивизиясе каршындагы аерым разведка батальонында хезмәт итә.

Башкорт дәүләт педагогика институтының  сәнгать-графика факультетын тәмамлаган (1985). Институтны тәмамлаганнан соң, Нефтекама шәһәрендә яши һәм рәсем укытучысы булып эшли.

2022 елның 6 мартында 62 яшендә вафат, үлем сәбәбе — коронавирус инфекциясеннән соң өзлегүләр . Туган авылында җирләнә .

## Иҗаты
Скульптор буларак, металл (кара металл, алюминий һәм бронза), боз белән эшли. Аның «Скрипкалы кыз» исемле диплом эше шулай ук металлдан-алюминийдан эшләнгән булган.

1997 елдан «Мирас» иҗат төркеме һәм РФ Рәссамнар берлеге әгъзасы.

Скульпторның иҗат  эшләре М. В. Нестеров исемендәге Башкорт дәүләт сәнгать музеенда (*[[Уфа]]*), Нефтекама картиналар галереясендә, «Мирас» картиналар галереясендә (*[[Нефтекама]] шәһәре, БР*), Габдулла Галиевның (Батырша) мемориаль музей-йортында (*[[Иске Балтач (Балтач районы)|Иске Балтач]],  [[Балтач районы (Башкортстан)|Балтач районы]]*) саклана.

## Хезмәтләре
* Нефтекамада Җиңү солдатына һәйкәл 
* «Киләчәк тавышы», «Скрипка белән кыз» скульптуралары 
* Боз шәһәрчекләре
* Сургут шәһәре мәчетен бизәү эшләре һ.б.
## Күргәзмәләре
* 1985 елдан башлап республика, зона, төбәк, төбәкара, Бөтенроссия, Бөтенсоюз һәм халыкара күргәзмәләрдә катнаша.
* 1998 елдан ― «Ташта скульптура» () республика һәм халыкара симпозиумнарында катнашучы.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2012 ― Башкортстанның атказанган рәссамы 
* 2004 ― Салават Юлаев һәм аның көрәштәшләренең шәхесләренә һәм батырлыгына багышланган рәсем сәнгатенең иң яхшы әсәренә республика күргәзмә-конкурсы ― «Скульптура» номинациясендә дипломанты (III премия һәм III дәрәҗә Диплом) 
* 2004 ― Республика конкурсының (*Уфа*) «Тимерчелек эше» номинациясендә ― «Алтын куллы оста» исеме  
## Гаиләсе
Хатыны Земфира Филхат кызы, сәнгать мәктәбе укытучысы. Кызлары Айгөл, Инга.
## Сылтамалар
*  Гилязов Ильшат Фаритович (Нефтекамск). РО ВТОО "СОЮЗ ХУДОЖНИКОВ РОССИИ" РБ
*   Гилязов Ильшат. Культурный мир Башкортостана
* *Ульяна Максимова.*  Ильшат Гилязов: «Мне важно, чтобы новая работа не повторяла то, что я делал вчера». «В ГОРОДЕ Н. Журнал для жителей города Нефтекамска»
*   Настоящий художник. Люди творчества нашего города. Сайт МОБУ ДОД ЦТТДиЮ

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча рәссамнарТөркем:Башкортстан рәссамнарыТөркем:Башкортстанның атказанган рәссамнарыТөркем:ССРБ рәссамнарыТөркем:Русия рәссамнарыТөркем:Башкортстан скульпторларыТөркем:Башкорт дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:COVID-19 коронавирус авыруыннан вафат булучылар
Вильгельм Гейгер

**Вильгельм Людвиг Гейгер** - Алман Һиндстан һәм Иран белгече, пали, сингал теле һәм дивехи телләре буенча белгеч, Авестология һәм Буддология буенча эшләр авторы, физик Һанс Гейгер һәм климатолог Рудольф Гейгерның әтисе.

## Биографиясе
Нюрнбергта Инҗилче каһин гаиләсендә туган. Белемен Эрланген — Нюрнберг Университетында мәшһүр Иран белгече һәм Буддачылык белгече Фридрих фон Шпигель фәнни җитәкчелеге астында алган. 1878 елда фәлсәфә докторы дәрәҗәсенә ия булган. 1891 һәм 1920 еллар арасында Эрланген университетында профессор булган. 1895 елда Шри-Ланкага тел өйрәнү өчен сәяхәткә барган. Магдалена Гейгерга өйләнгән булган, Гейгерлар гаиләсендә биш бала булган.

## Алман телендә нәшер ителгән эшләре
* Ceylon. Tagebuchblätter und Reiseerinnerungen, Wiesbaden 1898.
* Dipavamsa und Mahavamsa, die beiden Chroniken der Insel Ceylon, Erlangen, Leipzig 1901.
* Dîpavamsa und Mahâvamsa und die geschichtliche Überlieferung in Ceylon, Leipzig 1905.
* Pāli Dhamma vornehmlich in der kanonischen Literatur, München, 1920. (Магдалена Гейгер белән бергә автор булып)
* Elementarbuch des Sanskrit, de Gruyter, Berlin und Leipzig, 1923.
* Singhalesische Etymologien. Stephen Austin and Sons, 1936.
* Beiträge zur singhalesischen Sprachgeschichte, Bayerischen Akad. der Wiss., München 1942.
* Die Reden des Buddha : Gruppierte Sammlung, Saṃyutta-nikāya, translation of Saṃyutta-nikāya, Beyerlein-Steinschulte, Stammbach, 1997.

## Инглиз телендә нәшер ителгән эшләре
* The Age of the Avesta and Zoroaster, Ф. Шпигель белән бергә автор булып, инглиз теленә тәрҗемә: Dārāb Dastur Peshotan Sanjānā, London 1886.
* Civilization of the eastern Iranians in ancient times, with an introduction on the Avesta religion, London 1885–1886.
* Zarathushtra in the Gathas, and in the Greek and Roman classics, Friedrich Heinrich Hugo Windischmann белән бергә автор булып; Leipzig 1897.
* The Dīpavaṃsa and Mahāvaṃsa and their historical development in Ceylon, перевод на анг.  Ethel M. Coomaraswamy, Colombo 1908.
* The Mahavāmsa or the Great Chronicle of Ceylon, инглиз теленә тәрҗемә: Bode, Mabel Haynes, Pali Text Society, London 1912.
* Maldivian Linguistic Studies, Colombo 1919.
* The Language of the Väddās, Calcutta 1935.
* A Grammar of the Sinhala language, Colombo 1938.
* Pali Literature and Language, Calcutta 1943. 
*  Cūlavamsa : being the more recent part of the Mahāvamsa, инглиз теленә тәрҗемә: Christian Mabel Duff Rickmers, Colombo 1953.
* Culture of Ceylon in mediaeval times, Wiesbaden 1960.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Биография (инг.)

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Буддизм
Төркем:Пали
Сам (Шаһнамә персонажы)

**Сāм** (Фарсы телендә:سام) , шулай ук **Саам** дип транслитерацияләнә, борынгы Фарсы иленең риваять каһарманы һәм Шаһнамә эпосының әһәмиятле персонажы. Ул Нариманның улы, Гаршаспның оныгы һәм Залның әтисе булган. Ул Ферейдун, Манучеһр һәм Новзар хөкеме вакытында Иранда хөкем сөргән. Ул Манучеһр тарафыннан Забулистан (Систан), һәм шуннан соң Мазандаран белән хөкем итәргә билгеләнгән булган. Манучеһрдан соң, Новзарның бозылган һәм ялгыш хөкеме булганга күрә, Иран хөкемдарлары Самнан Иран белән хөкем итәргә сораганнар. Сам кабул итмәгән һәм Новзар яклы булган һәм аңа Ферейдун һәм Манучеһрга иярергә киңәш иткән.  
Фарсы телендә Деһхода сүзлегенә нигезләнеп Сāм яки Саам Ут дигәнне аңлата.
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Шаһнамә персонажлары
Батталова

**Батталова** ― фамилия.
* Гөлназ Батталова, җырчы.
* Гөлүсә Батталова (1982), шагыйрә.
----
* **[[Батталов]]**
* **[[Баталов]]**

Төркем:Фамилияләр
Йаз Мубаракай

**Шаһйаз Йәзди** "**Йаз**" **Мубаракаи** (1975 елның 24 октябрендә туган) ул Австралия сәясәтчесе. Ул Джандакот сайлау районының вәкиле булып 2017 Көнбатыш Австралия дәүләт сайлавыннан бирле Көнбатыш Австралия Закон Бирү Ассамблеясының Австралия Лейборист Фиркасенең Көнбатыш Австралия Тармагының әгъзасы булып тора.
Мубаракаи Һиндстанда туган булган һәм 1997 елда Австралиягә эмиграцияләгән булган. Ул Парси Атәшпәрәст җәмәгатенә карый. Аның Көнбатыш Австралиядә, Сэксесста почта офисы һәм ул Кокбёрн Сентралда Majestic India һәм Cafe Royal-га ия булып тора һәм элек ул Кокбёрн Шәһәре Киңәшмәсендә хезмәт иткән.

## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Хөршид Маркер

**Хөршид KA Маркер** Пакистанлы эшмәкәр һәм элеккеге карап тору министры булган. Ул 1993 елда Куреши карап тору министрлыгында Су һәм Энергия министры булган.
## Иртә тормышы һәм белем алуы
Маркер Кеттада 1925 елның 21 ноябрендә туган булган. Ул баштагы белемен Һиндстанның Уттарахан штатында Дун Мәктәбендә алган. Шуннан соң ул белем алуын Кембридж Университетында тәмамлаган.

## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Сербохорват теле

**Сербохорва́т теле**  — Көньяк славян телләренең берсе. Элеккеге Югославиядә әдәби тел буларак каралган (әмма 1954 елдан бирле рәсми рәвештә ике әдәби норманың булуы танылган булган), Югославия таралуыннан соң тел өсте койнесы булып тора. Элеккеге Югославия территориясендә (Словения һәм Төньяк Македониядән башка) диалектлар җыелмасына таяна.
Зур Россия Энциклопедиясе сербохорват телен «серблар, хорватлар, бошняклар һәм каратау халкы теле» буларак билгеләмә бирә.
Элеккеге Югославиянең төрле республикаларында төрлечә атала:
* Сербиядә — серб-хорват теле;
* Хорватиядә — хорват-серб теле;
* Босния һәм Һерцеговинада — босний-хорват-серб теле;
* Черногориядә — босний-хорват-каратаулы-серб теле.

## Таралу өлкәләре
* Серб теле Сербия, Каратауның һәм Босниядә Республика Сербскаяда рәсми тел булып тора.
* Хорват теле — Хорватиядә һәм Босния һәм Һерцеговинаның бер Федерациясендә.
Элеккеге Югославиянең барлык яшәүчеләре (словенецлар һәм македонецлардан кала) асаба лексиканы куллансалар сөйләмнәре үзара аңлаешлы. Асаба лексиканы куллану хәтта бер ил эчендә аңламауга китерә ала, чөнки телнең асаба диалектларының аермасы кайвакыт башка телләр белән аермадан да зуррак.
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Иске Усман (Камышлы районы)

**Иске Усман** (*Мәтәби*; ) — Россиянең Самара өлкәсенең Камышлы районындагы татар авылы. Иске Усман авыл җирлеге составына керә.

## Географиясе
Авыл Самара өлкәсенең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгы, урман-дала зонасында, Сук елгасы кушылдыгы булган Мус елгасы ярында, район үзәге Камышлыдан көньяк-көнчыгышка таба якынча 16 километр ераклыкта урнашкан (туры сызык буенча). Диңгез өстеннән 185 метр биеклектә урнашкан.

; Климат

Климат уртача континенталь. Һаваның уртача еллык температурасы 3,1&nbsp;°C. Иң җылы айның (июль) һава температурасы 19,2&nbsp;°C (абсолют максимум 37&nbsp;°C); иң салкын (гыйнвар) -13,3&nbsp;°C (абсолют минимум -46&nbsp;°C). Еллык уртача явым-төшем 430 мм, аларның күбесе җылы вакытка туры килә. Кар каплавы 163 көн дәвам итә.

## Тарихы
Авылны казан татарлары нигезләве генә билгеле. 1910 елда авылда 143 йортта 909 кеше яшәгән. Камышлы төбәге татар авылларыннан иң кечкенә авыл булып саналган.

## Халык саны

; Милли составы

2002 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча татарлар халыкның милли структурасында 100% тәшкил иткән. 2010 елда авылда 443 кеше яшәгән.

Авыл халкы сөйләше татар теленең урта диалекты камышлы сөйләшенә карый.

## Шәхесләр

## Дин

Авылда бер мәчет бар. 1930 елларга кадәр мәдрәсә эшләп килгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Камышлы районы торак пунктлары
Дәүләткол (Самар өлкәсе)

**Дәүләткол** () — Самар өлкәсенең Камышлы районы Камышлы авыл җирлеге кысаларында татар авылы.

## Географиясе
Авыл Самара өлкәсенең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгы, урман-дала зонасында, Сук елгасы кушылдыгы булган Мус елгасы ярында, район үзәге Камышлыдан төньякка таба якынча 5 километр ераклыкта урнашкан (туры сызык буенча).

; Климат

Климат уртача континенталь. Һаваның уртача еллык температурасы 3,1&nbsp;°C. Иң җылы айның (июль) һава температурасы 19,2&nbsp;°C (абсолют максимум 37&nbsp;°C); иң салкын (гыйнвар) -13,3&nbsp;°C (абсолют минимум -46&nbsp;°C). Еллык уртача явым-төшем 430 мм, аларның күбесе җылы вакытка туры килә. Кар каплавы 163 көн дәвам итә.

## Тарихы
Авылга 1922-нче елларда Камышлы авылыннан күчеп килүчеләр тарафыннан нигез салынган .

## Халкы
2002 елда авылда 148, 2010 елда 149 кеше яшәгән, барысы да татарлар.

Авыл халкы сөйләше татар теленең урта диалекты камышлы сөйләшенә карый.

## Дин

Авылда бер мәчет бар.

## Мәдәният
Авылда мәдәния йорты, аның каршында «Дисәнә» фольклор коллективы эшләп килә.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

Төркем:Камышлы районы торак пунктлары
Дәүләткол

**Дәүләткол** — кеше исеме, торак пунктлар атамасы.

;Башкортстан

* Дәүләткол (Күгәрчен районы)
* Дәүләткол (Мәләвез районы)

;Самар өлкәсе

* Дәүләткол (Самар өлкәсе)
Александр Белл

**Александр Грейэм Бэлл**, туганда исеме **Александр Белл** уйлап табучы, галим һәм беренче практик телефонны патентлаган дип расланган шәхес. Ул шулай ук 1885 елда American Telephone and Telegraph Company (AT&T) ширкәтенең бергә нигезләүчесе булган.
Белл телефон уйлап тапканнан соң аның аннан соң тормышын күп башка уйлап чыгарулар билгеләгән, алар арасында оптик телекоммуникацияләрдә, гидроэлпәләрдә һәм аэронавтикада новаторлык эшләре. Гәрчә Бэлл Дәүләт Географик Җәмгыятенең 33 нигезләүчеләрнең бересе булмаса да, аның 1898 елның 7 январеннан 1903 елга кадәр икенче президент буларак хезмәте вакытында журналга йогынтысы зур булган.
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Яңа Балыклы (Самар өлкәсе)

**Яңа Балыклы** () — Россиянең Самара өлкәсенең Камышлы районындагы татар авылы. Балыклы авыл җирлеге составына керә.

## Географиясе
Авыл Самара өлкәсенең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгы, урман-дала зонасында, Тиләгәзе елгасы кушылдыгы Карамалы елгасы ярында, район үзәге Камышлыдан көньякка таба якынча 15 километр ераклыкта урнашкан (туры сызык буенча).

; Климат

Климат уртача континенталь. Һаваның уртача еллык температурасы 3,1 ° C. Иң җылы айның (июль) һава температурасы 19,2 ° C (абсолют максимум 37 ° C); иң салкын (гыйнвар) -13,3 ° C (абсолют минимум -46 ° C). Еллык уртача явым-төшем 430 мм, аларның күбесе җылы вакытка туры килә. Кар каплавы 163 көн дәвам итә.

## Тарихы
Авылны 1927-1928 елларда Самар өлкәсе Камышлы районы Балыклы авылы кешеләре нигезли.

## Халык саны

; Милли составы

1928 елда авылда 275 кеше, 1931 елда 290, 1961 елда 252, 1975 елда 195, 2010 елда авылда 59 кеше яшәгән, татарлар.

Авыл халкы бакчачылык, терлекчелек һәм кошчылык белән шөгыльләнә. 1993-2016 еларда 
«Правда» колхозы эшләгән.
 

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

Төркем:Камышлы районы торак пунктлары
Расси Моди

**Рустомдҗи Хомусдҗи Моди**, күбесе кешегә **Расси Моди** буларак мәгълүм Tata Steel-ның сәркатибе һәм идарә итүче мөдире һәм Tata Group-ның әйдәп баручы әгъзасы булган.
## Иртә еллары
Расси 1918 елның 17 январендә Бомбейда (хәзер Мумбаи) Парси общинасы Атәшпәрәст гаиләсендә туган булган. Аның әтисе Сэр Хоми Моди булган. Аның әнисе Леди Дҗербаи Моди кыз фамилиясе буенча Дубаш булган. Рассиның ике ир туганы Кали Һоми Моди һәм Пайлу Моди булган.
Һиндстанда берничә ел укыганнан соң, ул дәвам итеп укыр өчен Англиягә җибәрелгән булган. Ул Изге Сиприан Мәктәбендә, Һәрроу Мәктәбендә һәм соңрак Оксфорд Университетында Крайст Чёрчта укыган. Һиндстанга кайтуына ул офис ярдәмчесе буларак Tata Steel-га кушылган булган.

## Карьерасы
Моди Tata Steel-га 1939 елда кушылган булган һәм 1953 елда персонал мөдире вазифасына кадәр югары эшкә куелган булган. 1965 елда ул Чи Материаллар Мөдире вазыйфасына керешкән булган. 1970 елда ул Операцияләр Мөдире булып билгеләнгән булган һәм 1972 елда Кушылган Идарә Мөдире булган.
Ул Tata Steel Ltd-ның иң юмарт Идарә Мөдире булган. Ул күп бүләкләрне башлаган, мәсәлән, AC Maruti Suzuki 800-не барлык Tata Steel бүләк менеджерларына бирүне. 
Аның Tata Steel Заводында беркайчан да забастовкасы булмаган. 
Tata Steel-дан 1993 елның мартында эштән киткәч, шул вакыттагы Һиндстан премьер-министры, Шри П В Нарасимһа Рао Модины Һиндстан Һава Юлларының һәм Air India-ның кушылган рәисе итеп билгеләгән.
Мәшһүр архитектор Хафиз Контрактор тарафыннан төзелгән, һәм үз исеме кушылган Расси Модиның Камиллек Үзәгендә Тата Груп-ның архивлары саклана.

## Бүләк
* Падма Бһушан (1989)
## Китаплары
* Russi Modi: The Man who also made Steel *Расси Моди*:*Шулай ук корыч ясаган кеше*
* Russi Modi: The Man And His Vision *Расси Моди*: *Кеше һәм аның карашы*
## Шулай ук карарга мөмкин
* Up, close and intimate with Russi Mody
## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Кавас Биллимориа

**Кавас Биллимориа** (1962 елның 25 октябрендә туган булган) Һиндстан дзюдокасы. Ул парсилар общинасыннан атәшпәрәст. Ул 1992 Җәйге Олимпия уеннарында ирләрнең авыр йөк чарасында ярышкан.
## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Кирибатида ислам

**[[Кирибати]]да ислам** (, ) ― азчылык дине . 2012 елның хөкүмәт хисабы нигезендә, Кирибати халкының 96 % ы – христианнар , 1 % ы – башка диннәр тарафдарлары дип исәпкә алынган. Әлеге хисап нигезендә, мөселманнар ил халкының 0,01 % ын тәшкил итә .
 
## Тарих
Тын океан төбәгенең башка дәүләтләренә караганда, Кирибатида Ислам тарихы чагыштырмача яшь. Әлеге утраулар Британия колониаль империясе составына кергән чорда, Кирибатига Британиянең Африкадагы һәм Һиндстандагы колонияләреннән массакүләм миграция булмаган. Кирибатида Ислам тарихы бары тик XX гасыр ахырында гына башлана. 1989 елда мөселман  ганалы Хафиз Җәбраил Әхмәд Сәид Тын океанның көньяк өлешенә җибәрелә. 1991 елда ул Кирибати утравына килеп җитә, бу дәүләттә беренче (әхмәдия) мөселман җәмгыяте төзи . 2005 елда халык санын алу мәгълүматларына караганда, утрауларда мөселманнарның саны турында бернинди мәгълүмат та хәбәр ителми. Әмма утрауларда эшчәнлек алып барган дини оешмалар илдә 140 мөселман яшәгәнен күрсәтә, бу ил халкының гомуми саныннан 0,01 % ны тәшкил итә. 2016 елның октябрендә АКШ сәясәтчесе  Кирибатида була һәм мөселман җәмгыяте вәкилләре белән очраша, дини азчылык төркемнәре алдында торган проблемалар турында фикер алыша . 

## Хәзерге заман
Кирибати Конституциясе (11нче статья) вөҗдан иреген һәм дин тоту иреген гарантияли . Хәзерге вакытта Әхмәдия мөселман җәмгыяте – Кирибатида иң зур мөселман берләшмәсе. Берләшмә җитәкчесе имам Фахат сүзләренчә, мөселманнар һәм христианнар арасында зур булмаган низаглар булган, әмма сөйләшүләр нәтиҗәсендә алар барысы да туктатылган һәм хәзер төрле дини конфессияләр вәкилләре арасында каршылык юк .

Кирибати башкаласы  зур булмаган җамиг мәчете бар, шунда ук Әхмәдия мөселман җәмгыятенең дини үзәге урнашкан. Җомга намазлары һәм җәмгыять җыелышлары биредә уза. Шулай ук Кирибати законнары мөселманнарга үз йортларында намаз укырга мөмкинлек бирә .

## Сылтамалар
* Илләр буенча мөселманнар саны
* Рәсми сәхифә.  twitter.com 
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Океанлыкта ислам
Төркем:Кирибатида дин
Гүзәл Гафарова

**Гүзәл Гафарова:**
* Гүзәл Гафарова (1992). Тинчурин театры актрисасы.
* Гүзәл Гафарова (1994), Әтнә театры актрисасы.
Карабикол

**Карабикол** (*Карабикул*; ) — Самара өлкәсенең Шонталы районындагы татар-мордва авылы, Каменка авыл җирлегенә керә.

## Географиясе
Авыл район үзәге Шонталы станциясеннән көнчыгышка таба якынча 26 километр ераклыкта урнашкан (туры сызык буенча).

## Тарихы
Татарлар авыл җирлеге территориясенә XVII йөз ахырында – XVIII йөз башында урнаша башлыйлар. Яңа Кама аръягы саклану сызыгы төзелү белән бәйле рәвештә күчеп килүчеләр агымы 1730 елларда көчәя. Рәсми рәвештә 1850 елдан бирле телгә алына.
Революциягә чаклы халкы Башкорт-мишәр гаскәре казаклары катлавына кергән.

## Халык саны
2002 елда авылда 148 (68% татарлар), 2010 елда 117 кеше яшәгән., шуларның 84 кешесе татарлар, калганнары мордва.

## Шәхесләр

* Р.М.Гайнуллин – Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы эшлеклесе.
* физика‑математика фәннәре докторы Р.Х.Калимуллин.

## Дин
Авылда мәчет 1905 елда төзелә. Бүгенге көндә Карабикол авылында бер мәчет эшли.

## Мәгариф

2004 елга кадәр авылда башлангыч мәктәп эшләгән.

## Икътисады

«Красный путь» колхозы оештырыла, 1963 елда Татар Әбдекие авылы колхозы белән Камил Якуб исемендәге колхозга берләштерелә, 1991 елда кире аерыла, 2000 елда АОҖ «Карабикулово» ширкәтенә үзгәртелә.

## Искәрмәләр

Төркем:Шонталы районы торак пунктлары
Татар Әбдекие

**Татар Әбдекие** () — Самара өлкәсенең Шонталы районындагы татар авылы, Каменка авыл җирлегенә керә.

## Географиясе
Авыл район үзәге Шонталы станциясеннән көньяк-көнчыгышка таба якынча 18 километр ераклыкта урнашкан (туры сызык буенча).

## Тарихы
Татарлар авыл җирлеге территориясенә XVII йөз ахырында – XVIII йөз башында урнаша башлыйлар. Яңа Кама аръягы саклану сызыгы төзелү белән бәйле рәвештә күчеп килүчеләр агымы 1730 елларда көчәя. 1752 елда авылга нигез салына.

1910 ел мәгълүматлары буенча, авыл хуҗалыгы җирләренең гомуми мәйданы 4732 дисәтинә тәшкил иткән, земство почта станциясе эшләгән, 2 су тегермәне, сабын заводы, мәчет, мәдрәсә була. 1928 елга кадәр Бөгелмә өязе Әбдеки волосте үзәге була, 
1924 елдан башлап, Богырыслан өязе Шонталы волосте составында.

## Халык саны
2002 елда авылда 537 (98% татарлар), 2010 елда 474 кеше яшәгән, шуларның 452 кешесе татарлар.

2017 елда авылда 212 хуҗалык исәпләнгән 
500гә якын кеше яшәгән.

1770-1780 елларда авылдан чуашлар күченеп Чуаш Әбдекие авылын нигезли.

## Шәхесләр

Авылның танылган кешеләре арасында дзюдо буенча СССРның атказанган спорт мастеры —
Х.Х.Бикташев, физика‑математика фәннәре докторы Н.К. Гайсин бар.

## Дин
Бүгенге көндә Татар Әбдекие авылында бер мәчет эшли.

## Социаль тармак
Авылда клуб, китапханә,
фельдшер-акушерлык пункты эшли. Мәдәният йорты каршында «Сердәш» ансамбле оештырылган.

2016 елда авылда икенче өлкә авыл Сабантуе уза.

## Мәгариф
1910 елда авылда мәдрәсә булуы билгкде. 1930 елларда мәктәп ачыла, 2011 елдан Денис авылы урта гомуми белем бирү мәктәбенең филиалы итеп үзгәртелә. 

## Икътисады
1930 еллар башында Камил Якуб исемендәге колхоз оештырыла, 3 крестьян фермер хуҗалыгы эшли.

## Искәрмәләр

Төркем:Шонталы районы торак пунктлары