open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Альбина Бурангулова

**Альбина Бурангулова**  (; 10 май 1961 ел, Уфа шәһәре) — галим-табиб, Башкортстан Республикасының атказанган табибы (2007). Башкортстан Республикасының дүртенче һәм бишенче чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутаты. Җәмәгать эшлеклесе. «Бердәм Россия» Бөтенрусия сәяси фиркасе әгъзасы. Милләте — башкорт.

## Биографиясе
Альбина Ванцет кызы Бурангулова 1961 елның 10 маенда Уфа шәһәрендә Башкорт АССР Югары суды судьясы, Башкорт АССР-ның атказанган юристы Бурангулов Ванцет Камил улы гаиләсендә туган.

Югары белемле. Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлаган.

Хезмәт юлын 1996 елда Уфа шәһәренең 17-нче клиник хастаханәсендә табиб булып эшләүдән башлый.

1985 елдан — Уфа шәһәре 31-нче кала балалар поликлиникасында участок табибы.

1989 елдан — Уфа шәһәре 6 нчы балалар поликлиникасының баш табибы.

1996 елдан Уфа шәһәренең 8-нче балалар поликлиникасының баш табибы.

## Җәмәгать эшчәнлеге
2008 елда Башкортстан Республикасының дүртенче чакырылыш Дәүләт Җыелышы-Корылтай депутаты итеп сайлана, Социаль сәясәт һәм сәламәтлек саклау буенча комитет җитәкчесе була. Башкортстан Республикасының 5-нче чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтаена Бердәм республика сайлау округыннан депутат итеп сайлана, Сәламәтлек саклау, социаль сәясәт һәм ветераннар эшләре буенча комитеты рәисе урынбасары булып эшли.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
2007 елның 9 июнендә Бурангулова Альбина Ванцет  кызына Башкортстан Республикасы  Президентының УП-250-нче Указы белән «Башкортстан Республикасының атказанган табибы» дигән мактаулы исем бирелә.

## Гаиләсе
Кияүдә. Гаиләдә бер кыз тәрбияләп үстергәннәр

## Шулай ук карагыз

* Башкортстан Республикасының 5-нче чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутатлары
* Башкортстан Республикасының 4-нче чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутатлары

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Открытию гериатрических отделений при больницах нужно уделить особое внимание — Альбина Бурангулова 
* В парламенте усилен контроль за благотворительной деятельностью 

Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстанның атказанган табиблары
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Башкортстанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:10 май көнне туганнар
Рамил Бәдретдинов (1958)

**Рамил Бәдретдинов**  (17 гыйнвар 1958 ел) — курортолог. Медицина фәннәре докторы (2007). Россия Федерациясенең атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре (2006), Башкортстан Республикасының атказанган табибы (1992), Башкортстан Республикасының атказанган төзүчесе (2004), Россия Федерациясенең (2007) һәм Башкортстан Республикасының (1992) сәламәтлек саклау отличнигы. Салават Юлаев ордены кавалеры (2010).

## Биографиясе
Рамил Рафаил улы Бәдретдинов 1958 елның 17 гыйнварында Башкорт АССРның Мәчетле районы Еланыш авылында туган.

1982 елда Башкорт дәүләт медицина институтын, 1996 елда Башкорт дәүләт аграр университетын тәмамлаган.

Хезмәт эшчәнлеген 1982 елда Дуван районының санитария-эпидемиология станциясендә санитар табиб булып башлый.

1984 елдан участок  хастаханәсенең баш табибы, 1987 елда — районның баш табибы, 1993 елда — Дәүләт санитария-эпидемиология күзәтүенең Дуван территориясе берләшмәсенең баш дәүләт санитар табибы.

1994 елдан район хакимияте башлыгы урынбасары. 2001 елда — «Янгантау» шифаханәсе, 2012 елдан  «Яшел каенлык» шифаханәсе директоры, бер үк вакытта 2007 елдан  БДМУда укытучы булып эшли. Медицина фәннәре докторы (2007).

Фәнни эшчәнлеге Башкортстан Республикасының шифаханә-курорт комплексы шартларында сәламәтлекне тергезүче дәвалау эшен оештыруны камилләштерүгә багышланган. Бәдретдинов катнашлыгында терәк-хәрәкәт аппараты, периферик нерв системасы авыруларын, умырткалык  остеохондрозының неврологик күренешләрен, хроник пиелонефритны һ.б. дәвалау алымнары эшләнә.

150‑дән артык фәнни хезмәт һәм 5 уйлап табу авторы. Башкортстан Республикасының 4‑нче чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтайның депутаты. Салават Юлаев ордены белән бүләкләнгән (2010).

Өйләнгән, ул һәм кыз тәрбияли

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Россия Федерациясенең атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре (2006)
* Башкортстан Республикасының атказанган табибы (1992)
* Башкортстан Республикасының атказанган төзүчесе (2004)
* Россия Федерациясенең сәламәтлек саклау отличнигы (2007)
* Башкортстан Республикасының сәламәтлек саклау отличнигы (1992)
* Салават Юлаев ордены кавалеры (2010).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Бәдретдинов Рамил Рафаил улы // Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Бадртдинов Рамиль Рафаилович

Төркем:Башкортлар
Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары
Төркем:Башкортстанның атказанган табиблары
Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Мәчетле районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1958 елда туганнар
Төркем:17 гыйнвар көнне туганнар
Бурангулов

**Бурангулов** ― фамилия.
* Җәмил Бурангулов (1958), журналист, Шәһит Ходайбирдин премиясе лауреаты (1995). БР атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат хезмәткәре (2003).
* Мөхәммәтша Бурангулов (1888―1966), шагыйрь, драматург. БАССР халык чәчәне (1944).
----
* Альбина Бурангулова (1961), галим-табиб, БР атказанган табибы (2007). 

## Моны да карагыз
* Бурангул, топоним.

Төркем:Фамилияләр
Кайбышев

**Кайбышев** ― фамилия.
* Әскәр Кайбышев (*Оскар Кайбышев*, 1939―2017), галим-металлофизик, Россия табигый фәннәр академиясе һәм Башкортстан Фәннәр академиясе әгъзасы.
* Вадим Кайбышев (1960), медицина хезмәте полковнигы (2000). Медицина фәннәре докторы (2007), профессор. БР атказанган табибы (2000).

Төркем:Фамилияләр
Новикова

**Новикова** ― фамилия.
* Клавдия Новикова (1957), ТР социаль тәэминат министры (*[[1996 ел|1996]]*).
* Клара Новикова (1946), юмор остасы, РФ халык артисты.
----
* **[[Новиков]]**

Төркем:Фамилияләр
Дим (мәгънәләр)

**Дим** ― күпмәгънәле сүз.
;Гидроним
* Дим, елга.
;Топоним
* Дим, БР Чишмә районы Ар авыл советы торак пункты.
* Дим, Чишмә районы Дурасов авыл советы торак пункты.
* Дим (*Демский*), Бишбүләк районы торак пункты.
* Дим, Әлшәй районы торак пункты.
* Дим, Уфа шәһәр бистәсе.
----
* Дим районы
;Псевдоним
* Баязит Дим
Бадыйков

**Бадыйков** ― фамилия.
* Канәфи Бадыйков (*[[Хәнәфи Бәдигый]]*, 1941―2020), язучы, шагыйрь, галим. Муса Җәлил премиясе лауреаты (2019).
* Рәшит Бадыйков (1932), медицина фәннәре докторы. БАССР (1975) һәм РСФСР (1986) атказанган табибы. Уфаның мактаулы гражданы (1994).

Төркем:Фамилияләр
Балилы кшатрия

**Балилы кшатрия** ул Индонезиядә Бали утравында булган Һинду кшатрия җәмәгате. Алтынчы гасырның икенче яртысы дәвамында Балида көчле кшатрия хөкем итүче династия булган. Хөкемдарлар күбесенчә берникадәр Һинд каны белән асаба Балилылар булган. Бу кланнар күбесенчә Нагаванши династиясенә караган булган. Шулай да, тиешле вакытта, бу асаба кшатрийлар беткәннәр һәм Балига иммиграцияләгән Ява кшатрийлар тарафыннан алыштырылган булган. Хәзер Балида яшәүче кшатрийларның күбесе Балига Явадан иммиграцияләгән Дэва Агунг патшасы токымы дип раслана. Шулай да, вайшья варнасыннан кшатрия статусына күтәрелгән берничә башка кшатрия кланы бар. Тулаем алганда кшатрийлар Бали Һинду халкының якынча 4%-ын тәшкил итә.
Дэва Агунг Балига Явадан күп гасыр элек үги ир туганы Арья Дамар һәм алты башка кшатрий белән күчкән дип ышаныла. Шулай да, бары тик Дэва Агунг кшатрий статусында кала алган, чөнки башка җиденең токымнары вайшья статусына кадәр деградацияләгән. Дэва Агунг кланына караган күпчелек кшатрийлар Бадонгта, Табананда, Менгуида һәм Карангасемда урнашкан. Шулай да, Бадонгта Раджа Нгрураһ Шакти Памечутан токымы булган Густи Пам'чуттан дигән тагын бер кшатрий кланы бар. Кшатрийлар шулай ук Клунгкунгта, Банглида һәм Гианьярда бар. Балида торучы *Десак, Прадева һәм Пунгакан* кебек башка кшатрий кланнары килеп чыгышы ачык билгеле түгел.

Санскрит килеп чыгышлы кшатрия сүзе Бали телендә *Satria* дип әйтелә.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Зөһрә Гафурова

**Зөһрә Гафурова**   (15 сентябрь 1940 ел) — паразитолог-гельминтолог. Медицина фәннәре докторы (1997), профессор (1997).

## Биографиясе
Зөһрә Мофаздал кызы Гафурова 1940 елның 15 сентябрендә Башкорт АССРның Бөрҗән районы Иске Собхангол авылында туа.

1963 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлаганнан соң, Кырмыскалы районында туберкулез диспансерының баш табибы була.

1968-2001 елларда Башкорт дәүләт медицина университетында эшли.

1994 елдан медицина биологиясе һәм генетика кафедрасы мөдире, 2004 елда Мәскәүдә Россия медицина Дипломнан соң белем бирү академиясендә, 2005-2010 елларда Мәскәүдә Россия сәүдә-икътисад университетында укыта.

## Фәнни тикшеренүләре
1982 елда медицина фәннәре кандидатына дәгъва итеп,  «Особенности эпидемиологии и профилактики тениаринхоза на территориях функционирования индустриальных комплексов по откорму крупного рогатого скота» темасына диссертация яклый. 1996 елда Мәскәүдә «Эколого-социальные основы эпидемиологии и профилактики основных гельминтозов на Южном Урале»  темасына докторлык диссертациясен яклый.

Фәнни тикшеренүләре кеше гельминтоздары эпидемиологиясе мәсьәләләренә багышланган. Гафурова тарафыннан Көньяҡ Уралның төрле климатик зоналары өсен гельминтозларны искәртү буенча чаралар программасы төзелә. Аның катнашлыгында паразитар авыруларны искәртү буенча федераль санитар кагыйдәләр, норма һәм гигиена нормативлары эшләнә.
 100‑гә якын фәнни хезмәт авторы.

## Сайланма хезмәтләре

* Использование животноводческих истоков, сточных вод и их осадков для орошения и удобрения сельскохозяйственных культур. М., 1995 (автордаш).
* Эпидемиология и борьба с описторхозом в Башкортостане

## Искәрмәләр


## Чыганаклар

* Гафурова Зөһрә Мофазал кызы // Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе" гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Профессорлар
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Бөрҗән районында туганнар
Төркем:Башкортстанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1940 елда туганнар
Төркем:15 сентябрь көнне туганнар
Салават Таймасов

**Салават Таймасов**  (23 октябрь 1949 ел) — галим-тарихчы, югары мәктәп укытучысы. Тарих фәннәре кандидаты (2000), доцент (2000).

## Биографиясе
Салават Усман улы Таймасов 1949 елның 23 октябрендә Башкорт АССРның Стәрлетамак шәһәрендә туган.

1973 елда Уфа нефть институтының төзелеш факультетын тәмамлый.

1973 елдан «Востокнефтезаводмонтаж» трестының Стәрлетамак идарәсендә төзүче булып эшли.

1977-1986 елларда хезмәт эшчәнлеген Үзбәк ССР-ның Карши шәһәрендә дәвам итә.

1987 елдан Стәрлетамакта яши. Стәрлетамак педагогия институтында (2012 елдан — Башкорт дәүләт университетының Стәрлетамак филиалы) укыта.

## Хезмәтләре

; Китаплары

** Участие башкирского народа в Крестьянской войне 1773—1775 годов : диссертация … кандидата исторических наук : 07.00.02. — Уфа, 2000. — 203 с.
** Восстание 1773—1774 гг. в Башкортостане. — Уфа : Китап, 2000. — 375 с. . — ISBN 5-295-02163-7.
** Восстание под предводительством Е. И. Пугачева на территории Башкортостана. — Стерлитамак : Стерлитамак. гос. пед. ин-т, 2002. — 148 с.
** Башкортостан и Казахстан в период становления Оренбургской губернии. — Стерлитамак : Стерлитамакская гос. пед. акад., 2006. — 250 с. —— ISBN 5-86111-268-1.
* Башкирско-казахские отношения в XVIII веке. — Москва : Наука, 2009. — 349 с. — ISBN 978-5-02-037567-3.
* История Стерлитамака. Пристань поколений. — Уфа «Китап», 2011. — 500 с. (автордаш)

; Мәкаләләре

* 
* Ногайская Орда и ул отношения с Россией. // Вопросы истории. — 2006. — № 1. — С. 121-127. — ISSN 0042-8779.
* Роль Оренбургской экспедиции в присоединении Башкирии к России (1730-е гг.) // Вопросы истории. — 2008. — № 2. — С. 144—149. — ISSN 0042-8779.
* Южные башкирские территории в начале ХVIII века   2016 елның 4 март көнендә архивланган. // Ватандаш. — 2008. — № 4. — ISSN 1683-3554.
* Алдар-Кусюмовское восстание и политическое положение Башкортостана в первой трети XVIII века   2014 елның 11 октябрь көнендә архивланган. // Ватандаш. — 2008. — № 8. — ISSN 1683-3554.
* Об отношениях башкир с казахами Младшего Жуза в период правления Нурали-хана //  Вестник Челябинского государственного университета. - 2009. - № 37 (175). История. Вып. 36. - С. 54-
* Основание Оренбургской губернии в 1744 г. // Вопросы истории. — 2009. — № 12. — С. 141-144. — ISSN 0042-8779.
* Земельный аспект ранней истории Стерлитамака(недоступная ссылка) // Ватандаш. — 2010. — № 6. — ISSN 1683-3554.
* Стерлитамак в XVIII веке(недоступная ссылка) // Ватандаш. — 2011. — № 2. — ISSN 1683-3554.

## Сылтамалар

* Таймасов Салават Усманович  // Стерлитамакский филиал Башкирского государственного университета.
Төркем:Уфа нефть институтын тәмамлаучылар
Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары
Төркем:Стәрлетамакта туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:23 октябрь көнне туганнар
Илдар Уразбахтин

**Илдар Уразбахтин**  (9 май 1954 ел) — галим-хирург, югары мәктәп укытучысы. Медицина фәннәре докторы (2005). Башкортстан Республикасының атказанган табибы (2005). Башкортстан Республикасының фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт премиясе лауреаты (2007).

## Биографиясе
Уразбахтин Илдар Мидхәт улы 1954 елның 9 маенда Башкорт АССРның Бозаяз районы, хәзерге Башкортстан Республикасының Кырмыскалы районы, Атҗитәр авылында туган.

1978 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлый. Шул елда Уфаның 8‑нче хастаханәсендә хирург булып хезмәт юлын башлый. 

1979 елдан Аскын үзәк район хастаханәсендә, ә 1981 елдан  Уфаның 21‑нче хастаханәсендә  эшли. 

2004-2014 елларда Башкорт дәүләт медицина университетының өстәмә белем бирү институтында укыта.

## Фәнни эшчәнлеге
Уразбахтин Илдар Мидхәт улының фәнни эшчәнлеге корсак куышлыгы әгъзаларында кискен хирургик авырулар булган кешеләрне диагностикалауга һәм дәвалауга багышланган. Ул эндоскопик, эндохирургик тикшерүләр үткәрә, тукымалардагы патологик үзгәрешләрне объективлаштыру өчен төс метрологиясен өйрәнә. 

Уразбахтин 270 кә якын фәнни хезмәт авторы, 7 уйлап табуга патент иясе

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
— Башкортстан Республикасының атказанган табибы (2005),

— Башкортстан Республикасының фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт премиясе лауреаты (2007).

## Хезмәтләре

* Хирургия абдоминальных повреждений. М., 2005 (автордаш);
* Применение лазерной допплеровской флоуметрии в эндоскопии и эндохирургии при неотложных заболеваниях органов брюшной полости. М., 2006  М., 2006 (автордаш).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* [Уразбахтин Илдар Мидхәт улы // Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .]
* Уразбахтин Илдар Мидхәт улы
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкортстанның атказанган табиблары
Төркем:Кырмыскалы районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1954 елда туганнар
Төркем:9 май көнне туганнар
Габделхак Сафиуллин

**Габделхак Сафиуллин**  (1 сентябрь 1934 ел) — табиб. ССРБ-ның сәламәтлек саклау отличнигы (1975), Башкорт АССР-ның атказанган табибы (1976). Мәчетле районының мактаулы гражданы (2009).

## Биографиясе
Габделхак Кашаф улы Сафиуллин 1934 елның 1 сентябрендә Башкорт АССРның (хәзерге Башкортстан) Мәчетле районы Олы Кызылбай авылында туган.

Олы Кызылбай сигезьеллык, Әләгәз урта мәктәбен тәмамлаган.

1954 елдан Карл Маркс исемендәге колхозда эшли.

1964 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлый һәм шул ук елны Әләгәз участок больницасының баш табибы вазыйфасына тәгаенләнә.

1968 елдан Олы Ыктамак үзәк район больницасында рентгенолог булып эшли.

1969 елда «Карагай» шифаханәсенең баш табибы итеп тәгаенләнә, 1984 елдан шул шифаханәдә ординатор булып эшли.

1997 елдан кабаттан Олы Ыктамак үзәк район больницасында рентгенолог булып эшли.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* ССРБ-ның сәламәтлек саклау отличнигы (1975)
* Башкорт АССР-ның атказанган табибы (1976)
* Мәчетле районының мактаулы гражданы (2009).

## Искәрмәләр


## Чыганаклар

* Мечетлинский район Республики Башкортостан: энциклопедия / Редкол.: Ю. Ю. Султанов (гл.ред.), Н. Ф. Ахкамова (сост.), Г. К. Бикташева (отв.ред.) и др. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:иллISBN 978-5-9613-0148-9

## Сылтамалар

* Сафиуллин Габдулхак Кашапович. Страница почетного гражданина на официальным сайте Мечетлинского района  
* Об истории санатория «Карагай»

Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Мәчетле районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1934 елда туганнар
Төркем:1 сентябрь көнне туганнар
Рөстәм Әхмәдиев

**Рөстәм Әхмәдиев** (; 13 гыйнвар 1961 ел) — галим-физиолог. Медицина фәннәре докторы (2006), профессор (2008).

## Биографиясе
Рөстәм Рәис улы Әхмәдиев 1961 елның 13 гыйнварында Уфада табиб гаиләсендә туган.

1984 елда Башкорт дәүләт медицина институтының дәвалау факультетын тәмамлаган.

1984—1987 елларда — Башкорт дәүләт медицина институтының нормаль физиология кафедрасында аспирантурада укый.

1989-1991 елларда —  ВЦПХГ «Аллоплант» нейрофизиология  лабораториясен оештыруда катнаша һәм шунда эшли.

1992—2012 елларда (өзеклек белән) Башкорт дәүләт педагогия институты һәм М. Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университеты хезмәткәре, шул исәптән 2009 елдан Сәламәтлек мониторингы һәм коррекциясе үзәге директоры

1995 елда «медицина фәннәре кандидаты» гыйльми дәрәҗәсенә диссертация  яклый. (Мәскәү, РУДН).

1997 елда доцент исеме ала.

2000 елда Башкортстан физик культура институтының морфология һәм физиология кафедрасын оештыра,шунда 2000-2005 елларда җитәкчелек итә.

2006 елда «медицина фәннәре докторы» гыйльми дәрәҗәсенә диссертация  яклый.

2008 елда профессор гыйльми  исемен ала.

2016 елдан Җөмһүрият клиник психотерапия үзәге хезмәткәре.

Гыйльми-педагогик һәм клиник эшенең гомуми стажы 30 елдан артык.

## Фәнни эшчәнлеге
Рөстәм Рәис улы җитәкчелегендә һәм консультация үткәргәндә ике докторлык һәм сигез кандидатлык диссертациясе якланган.

110 фәнни хезмәт һәм ике уйлап табу, 250-дән артык мәкәлә, шул исәптән 2 автор таныклыгы, җиде монография һәм биш уку әсбабы авторы.

Фәнни эзләнүләр өлкәсе — компьютер синдромы һәм аутоагрессив тәртип психологиясе, экстремаль тәэсир иткәндә күрү функциясе патофизиологиясе. Аның катнашлыгында психофизиологик процессларны анализлау өчен «Landolt» һәм «Digit» компьютер программалары  эшләнгән.

## Фәнни хезмәтләре

* Психофизиологические аспекты оценки и восстановления зрительных функций у пользователей компьютерами. Уфа, (автор.)

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Әхмәдиев Рөстәм Рәис улы // Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:13 гыйнвар көнне туганнар
Владимир Кузьменко

*Владимир Кузьменко* (8 август 1954 ел ) — совет һәм фирка эшлеклесе, Башкортстан Республикасы Югары Советының хатын-кызлар эше, гаиләне саклау, аналык һәм балалык буенча комиссия әгъзасы.

1990 елның 11 октябрендә БАССР-ның уникенче чакырылыш Югары Советының өченче сессиясендә республиканың дәүләт суверенитеты турында Декларация кабул иткән Башкорт АССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутаты.

## Биографиясе
Кузьменко Владимир Петрович 1954 елның 8 августында Башкорт АССРның Уфа шәһәрендә туган. 

Милләте буенча украин, югары белемле. 1981 елда Башкортстан медицина институтын тәмамлаган.

Хезмәт юлын 1971 елда урта мәктәпне тәмамлагач, Уфа электр лампалары заводында тукар булып башлый.

1972-1974 елларда Совет Армиясендә хезмәт итә.

1981 елда Башкортстан медицина институтын тәмамлагач, Салават машина төзүчеләр заводының медик-социаль бүлегендә табиб булып эшли.

1982-1988 елларда Уфа шәһәренең 8-нче хастаханәсендә хирург булып эшли.

1988 елдан Уфа шәһәре Орджоникидзе районы сәламәтлек саклау бүлеге мөдире вазыйфасында эшли.

Уфа шәһәренең Орджоникидзе районы 5нче Северный сайлау округыннан Башкорт АССРның 12-нче чакырылыш Югары Советының халык депутаты итеп сайлана. Башкортстан Югары Советының хатын-кызлар эше, гаиләне саклау, аналык һәм балалык буенча комиссия әгъзасы.

## Карагыз

* БАССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутатлары исемлеге

## Искәрмәләр


## Чыганаклар

* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104

## Сылтамалар

* 12 созыв (БАССР)
Төркем:Шәхесләр:Уфа
Төркем:Шәхесләр:Салават
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1954 елда туганнар
Төркем:8 август көнне туганнар
Рафаил Әбсәләмов

**Рафаил Әбсәләмов** () 9 май 1950 ел — сәламәтлек саклау өлкәсе ветераны, санитар-табиб. 1990 елның 11 октябрендә БАССР-ның уникенче чакырылыш Югары Советының өченче сессиясендә республиканың дәүләт суверенитеты турында Декларация кабул иткән Башкорт АССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутаты. Милләте — башкорт.

## Биографиясе
Рафаил Риза улы Әбсәләмов 1950 елның 9 маенда Башкорт АССРның Баймак районы Темәс авылында туган.

Югары белемле — 1978 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлаган.

Хезмәт юлын 1968 елда һөнәри-техник училище тәмамлаганнан соң, Магнитогорск шәһәрендә «Уралдомнаремонт» төзелеш идарәсендә электрогазосварщик булып  башлап  җибәрә.

1969-1971 елларда Совет Армиясендә хезмәт итеп кайтканнан соң, туган районындагы «Һәүәнәк» совхозында электрогазосварщик булып эшләвен дәвам итә.

1972-1978 елларда Уфада Башкорт дәүләт медицина институтында укый.

1978 елдан Стәрлетамак шәһәр санитария-эпидемия станциясендә коммуналь гигиена бүлеге мөдире булып эшли.

1990 елда Стәрлетамак шәһәре 127нче Красногвардейский сайлау округыннан Башкорт АССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутаты итеп сайлана.

БАССР Югары Советының экология һәм табигать ресурсларын рациональ файдалану буенча комиссия  әгъзасы була

Аннары Стәрлетамакның табигатьне саклау хезмәте җитәкчесе булып эшли

## Гаиләсе
Өйләнгән,  ул һәм кыз тәрбияләп үстергәннәр

## Шулай ук карагыз

* БАССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутатлары исемлеге

## Искәрмәләр


## Чыганаклар

* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 16.

## Сылтамалар

* 12 созыв (БАССР)
* Стерлитамак — самый чистый город
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Баймак районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1950 елда туганнар
Төркем:9 май көнне туганнар
Мөнир Әбүбәкеров

**Мөнир Әбүбәкеров**  (7 март 1954 ел) — дәүләт хезмәткәре, үзешчән рәссам. 1995 елдан — Башкортстан Дәүләт Җыелышы — Корылтайның Вәкилләр  палатасы оештыру бүлегенең баш белгече, 1998-2015 елларда кеше хокуклары буенча сектор мөдире.

## Биографиясе
Мөнир Риза улы Әбүбәкеров 1954 елның 7 мартында Башкорт АССРның Салават районы Аркавыл авылында туа.

1971 елда авылында урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, 1972—1978 елларда Башкорт дәүләт медицина институтының санитар-гигиена факультетында югары һөнәри белем ала.

Хезмәт юлын Салават районында санитар-эпидемиология станциясендә санитар табибы булып башлый.

1987 елда Салават район Советы башкарма комитеты секретаре итеп сайлана, 1991—1992 елларда район Советы башкарма комитеты рәисе урынбасары була.

1991 елдан — Саклык банкысының Салават районы бүлекчәсе управляющие, 1995 елдан — Башкортстан Дәүләт Җыелышы — Корылтайның Вәкиллләр палатасы оештыру бүлегенең баш белгече, 1998 елда кеше хокуклары буенча сектор мөдире итеп тәгаенләнә һәм бу вазыйфада 17 ел эшли.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Россия Федерациясенең Кеше хокуклары буенча уполномоченныеның Мактау кәгазе.

## Кызыксынуы
Авыл табигатен  сурәтләргә ярата. Аның эшләрендә чынбарлык, табигыйлек ачык чагылыш таба. Салават районының Малаяз авылында, Салават Юлаев музеенда, Янгантауда, Уфада күргәзмәләре үтә.

«Печән мәле» (2016), «Кылган» (2015), «Курай белән натюрморт» (2017), «Уралда май» (2017), «Кышкы миләш» (2018), «Хәтер» дип аталган хезмәтләре аеруча танылу  алган.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Земля салаватская, земля батыра. / Автор-составитель: Сабирьянова С. Г. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2010.. — 400 с.  

Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Салават районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1954 елда туганнар
Төркем:7 март көнне туганнар
Рәфис Кадыйров

**Рәфис Кадыйров** (; (7 июнь 1955 ел) — Башкортстан сәясәтчесе, «Восток» банкы җитәкчесе (1988-95).

1990 елның 11 октябрендә БАССР-ның уникенче чакырылыш Югары Советының өченче сессиясендә республиканың дәүләт суверенитеты турында Декларация кабул иткән Башкорт АССР-ның 12-нче чакырылыш Югары Советы депутаты, Югары Советның Республиканың, шәһәр һәм районнарының социаль һәм икътисади үсеш буенча комиссия әгъзасы.

## Биографиясе
Рәфис Фәез улы Кадыйров 1955 елның 7 июнендә Башкорт АССР-ының Аскын районы Күнгәк авылында туган.

Милләте буенча башкорт, югары белемле — 1983 елда Башкортстан дәүләт медицина институтын, 1993 елда Россия  Фәннәр академиясенең Икътисад һәм социология институтын тәмамлаган.

Хезмәт юлын, 1974 елда медицина училищесын тәмамлагач, район ашыгыч ярдәм станциясендә фельдшер булып башлый.

1974-1976 елларда Совет Армиясендә хезмәт итә. Ерак Көнчыгыш больницасында фельдшер булып эшли.

Медицина институтын тәмамлагач, Уфада 13нче хастаханәдә  интернатура үтә.

1984-1989 елларда 21нче хастаханәдә реаниматолог.

1989-1993 елларда «Восток» кооператив банкының идарәсе җитәкчесе.

1993 елдан «Восток» халыкара сәүдәгәрлек банкының җитәкчесе.

Уфа шәһәре Совет районы, 63нче Молодежный сайлау округы Башкорт АССРның 12-нче чакырылыш Югары Советының халык депутаты итеп сайлана.

Башкортстан Югары Советының республиканың, кала һәм районнарының социаль һәм икътисади үсеш буенча комиссия әгъзасы.

## Шулай ук карагыз

* БАССР-ның 12нче чакырылыш Югары Советы депутатлары исемлеге

## Искәрмәләр


## Чыганаклар

* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104

## Сылтамалар

* 12 созыв (БАССР)

Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Аскын районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Башкортстан мөселманнары Диния нәзарәте

**Башкортстан мөселманнары Диния нәзарәте** (, ) ― Уфада урнашкан үзәкләштерелгән дини оешма. Башкортстанда теркәлгән җирле  мөселман дини оешмаларының бер өлешен берләштерә

## Тарих

XX гасыр башында кайбер җирле сәясәтчеләр Эчке Россия һәм Себер мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәтеннән аерым дини идарә булдыру кирәклеге турында фикерләрен белдереп килә.

1917 елның 15 ноябрендә Башкорт хөкүмәте составында дини эшләр бүлеге оештырыла (мөдире ).

1918 елның 2 октябрендә 8 кантонда казыйлар билгеләнүе турында документ кабул ителгән.

1918 елның 26 августында «Башкорт хөкүмәте хәбәрчесе» газетасы Ырынбурда Дини идарә эшли башлавы турында хәбәр итә.

1921 елның мартында Стәрлетамак кантоны Аллагуват авылында узган руханилар корылтаенда 5 кантонның дини оешмалары кергән Дини идарә оешуы игълан ителә .

### Яңа заман
1992 елның 21 августында Уфада Башкортстан мөселман руханиларының (120 мәхәлләдән 300ләп вәкил) гамәлгә кую съездында республика Диния нәзарәте төзелә, устав кабул ителә, 5 елга мөфти, ике урынбасар һәм ике әгъза составында Президиум сайлана. Башкортстан Республикасы мөфтие итеп  Н. М. Нигъмәтуллин сайлана.

2006 ел башында БР мөселманнары Диния нәзарәте составында 259 мәчет теркәлгән, республиканың 211 мәчете Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәтенә караган.

2019 елның 28 апрелендә БР мөселманнарының Диния нәзарәте рәисе мөфти Нурмөхәммәт хәзрәт Нигъмәтуллин отставкага китә .

2019 елның 29 апрелендә БР мөселманнарының Диния нәзарәте рәисе вазифаларын  итеп Айнур хәзрәт Биргалин билгеләнә. 2019 елның 16 октябрендә Башкортстан мөселманнары диния нәзарәтенең VIII җыенында күпчелек тавыш белән Айнур хәзрәт Биргалин Диния нәзарәтенең рәисе-мөфти итеп сайлана .

2024 елның 24 октябрендә Уфада узган Башкортстан мөселманнары Диния нәзарәтенең IX Корылтаенда киләсе биш елга рәис итеп Айнур хәзрәт Биргалин сайланган. Бердәнбер намзәт итеп чыгарылган. Аның намзәтен Корылтайда катнашкан Башкортстан Башлыгы Радий Хәбиров та хуплаган.

2024 елның 1 гыйнварына БР мөселманнары Диния нәзарәте составына 856 җәмгыять керә.
## Җитәкчелек
; Мөфтиләр :
* 1992–2009 ― Нурмөхәммәт хәзрәт Нигъмәтуллин (1946–2019)
* 2019– ― Айнур хәзрәт Биргалин (1989 елгы)

## Уку йортлары
*  (мәдрәсә, Уфа);
* «Галия» ислам көллияте (мәдрәсә, Уфа);
* «Нур-әл-Иман» мәдрәсәсе (Стәрлетамак)

## Басма органнары
* «Ислам һәм җәмгыять» газетасы
* «Рисаләт» газетасы
* «Диянәт» журналы
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Официальный сайт
*  Официальная страница ДУМ РБ  ВКонтакте
*  aynurbirgalin ВКонтакте

Төркем:Мөселманнарның Диния нәзарәтләре
Төркем:Башкортстанда ислам
Төркем:1992 елда нигезләнгән дини оешмалар
Сәгыйть Мәсәлимов

**Сәгыйть Мәсәлимов**  (4 октябрь 1950 ел — 21 апрель 2022 ел) — тарих фәннәре кандидаты, Социаль белем бирү академиясенең гамәлдәге әгъзасы, Россиянең хәрби фәннәр академиясе профессоры. Көнчыгыш икътисад-юридик гуманитар академиясенең беренче проректоры.

## Биографиясе
Сәгыйть Гайнислам улы Мәсәлимов 1950 елның 4 октябрендә туа. Урта белем алганнан соң хезмәт юлын 18 яшендә Шакша бистәсендә  заводта башлый. Бер үк вакытта Башкорт дәүләт университетының тарих факультетында кичке бүлектә белем ала. Хәрби хезмәтен Германияда, Совет гаскәрләре төркемендә үтә.1973 елдан башкаланың 115-нче мәктәбендә эшли башлый, мәктәп комсоргы була. БДУ-ны уңышлы тәмамлаганнан соң, Башкорт дәүләт педагогия институтының ССРБ тарихы кафедрасына эшкә килә һәм 1997 елга кадәр бер урында эшли. 1983 елдан 1997 елга кадәр вузның профком рәисе булып эшли.1993 елда үз аллы дәүләтнеке булмаган югары уку йортын — Көнчыгыш икътисад-юридик гуманитар академиясеннән оештыручылар төркеменә кушыла, аннары аның тәүге проректоры була. Аграр һәм социаль тарих буенча китаплар һәм мәкаләләр авторы. Сәгыйть Гайнислам улы 2022 елның 24 апрелендә Уфа шәһәрендә вафат була.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
ССРБ Югары мәктәбе отличнигы Россия Мәгариф министрлыгының Мактау кәгазе«Россия Федерациясенең югары һөнәр бирүнең мактаулы хезмәткәре»

## Чыганаклар

* ПАМЯТИ ПЕРВОГО ПРОРЕКТОРА АКАДЕМИИ ВЭГУ, ИЗВЕСТНОГО УЧЕНОГО МАСАЛИМОВА САГИТА ГАЙНИСЛАМОВА
* Восточный институт экономики, гуманитарных наук, управления и права (ВЭГУ), НОУ
* Беседа с Масалимовым С. Г. о роли голода в жизни общества

Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары
Төркем:Россиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:2022 елда вафатлар
Төркем:21 апрель көнне вафатлар
Төркем:1950 елда туганнар
Төркем:4 октябрь көнне туганнар
Викторов

**Викторов** (Ви́кторов) ― фамилия.
* Борис Викторов (*Борис Друкер*, 1947—2004), шагыйрь һәм тәрҗемәче.
* Виталий Викторов (1960), медицина фәннәре докторы (2002), профессор (2003). РФ (2008) һәм БР (2002) атказанган табибы.
* Константин Викторов (1878―1958), физиолог, ветеринария фәннәре магистры (1907), профессор (1916), РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1948).

Төркем:Фамилияләр
Роберт Кәүcәров

**Роберт Кәүсәров**   (; 16 апрель 1941 ел) — сәламәтлек саклау өлкәсе ветераны. 1976 елдан Уфа каласындагы 17-нче клиник хастаханәнең баш табибы. 1990 елның 11 октябрендә Башкорт АССРның уникенче чакырылыш Югары Советының өченче сессиясендә Башкортстанның дәүләт суверенитеты турында декларация кабул иткән Башкорт АССР-ның 12-нче чакырылыш Югары Советы депутаты. Югары Советның Закон, законлылык һәм хокук тәртибе мәсьәләләре буенча комиссия әгъзасы.

## Биографиясе
Роберт Дамир улы Кәүсәров 1941 елның 16 апрелендә Башкорт АССРның Краснокама районы Яңа Каенлык авылында туган.

Милләте татар, югары белемле — 1969 елда Башкортстан медицина институтын тәмамлаган.

Хезмәт юлын, 1960 елда Бөре медицина училищесын тәмамлагач, Яңавыл район хастаханәдәсендә башлый.

1960-1963 елларда Совет Армиясе сафында хәрби хезмәттә була. 1969 елда Башкортстан медицина институтын тәмамлагач, нейрохирург булып эшли.

1976 елдан Уфа шәһәрендә 17-нче клиник хастаханәнең (хәзерге 17-нче балалар клиник шәһәр хастаханәсе) баш табибы.

26 ел дәвамында 70 урынлы хастаханәнең баш табибы булып эшли, бу вакытта хастаханәдә  үзәк һәм периферик нерв системасының авырулары һәм җәрәхәтләр вакытында операцияләрнең барлык төрләре эшләнә. Аның инициативасы буенча 1978 елда 17-нче хастаханәдә 45 урынга исәпләнгән балалар нейрохирургия бүлеге ачыла. Бүлек заманча дәвалау-диагностика аппаратурасы белән җиһазландырыла: «Оптон» операция микроскобы, микрохирургия саклагыч корылма, 1995 елда «Соматон» компьютер томографы алына.

Уфа шәһәренең Орджоникидзе районы 54-нче Строитель сайлау округы Башкорт АССРның 12-нче чакырылыш Югары Советының халык депутаты итеп сайлана.

Башкортстан Югары Советының закон, законлылык һәм хокук тәртибе мәсьәләләре буенча комиссия әгъзасы.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* «ССРБ-ның Сәламәтлек саклау отличнигы» билгесе бирелә (1980) 
* Башкортстанның атказанган табибы (1991 ел)
* «Россия Федерациясенең атказанган табибы» (1996) 

## Шулай ук карагыз

* БАССР-ның 12-нче чакырылыш Югары Советы депутатлары исемлеге

## Искәрмәләр


## Чыганаклар

* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104

## Сылтамалар

* 12 созыв (БАССР)

Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Кызыл Кама районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:16 апрель көнне туганнар
Виталий Викторов

**Виталий Викторов** (11 июль 1960 ел) — анестезиолог — реаниматолог. Медицина фәннәре докторы (2002), профессор (2003). Россия Федерациясенең (2008) һәм Башкортстан Республикасының (2002) атказанган табибы.

## Биографиясе
Викторов Виталий Васильевич 1960 елның 11 июлендә Башкорт АССРның Миякә районы Суыккул-Михайловка авылында туа.

1987 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлаганнан соң, Җөмһүрият балалар психоневрология үзәгендә табиб-анестезиолог-реаниматолог, анестезиология-реаниматология бүлеге мөдире булып эшли, 1999 елның 12 гыйнварыннан алып биредә Ашыгыч медицина ярдәме хастаханәсендә педиатрия баш табиб урынбасары булып эшли.

2001 елдан белән гамәли сәламәтлек саклау өлкәсендәге эшне педагогик һәм фәнни-методик эшчәнлек белән беррәттән дипломнан соң белем бирү институтының педиатрия һәм балалар хирургиясе кафедрасында ассистент (2001-2003 еллар) һәм профессор (2003-2011 еллар) сыйфатында алып бара.

2002 елның июленнән Уфа шәһәренең 17-нче шәһәр балалар клиник хастаханәсенең баш табибы итеп тәгаенләнә. Бер үк  вакытта 1990 елдан БДУ-ның дипломнан соң белем бирү институтында эшли. 2011 елда педиатрия һәм балалар хирургиясе кафедрасы мөдире, бер үк вакытта 2012 елдан алып институт директоры вазифасын башкара.

Викторовның бөтен хезмәт эшчәнлеге Уфа шәһәре дәвалау учреждениеләрендә эшләү белән бәйле. 2003 елның 1 августыннан әлеге вакытка кадәр Уфа шәһәре шәһәр округы хакимиятенең Сәламәтлек саклау идарәсе начальнигы булып эшли.

## Фәнни эшчәнлеге
Фәнни эшчәнлеге абдоминаль хирургиядә операция ясаганда һәм операциядән соңгы чорда әгъзаларның һәм организм системаларының функциональ җитешмәүчәнлеген, сепсис азып китүгә морфофункциональ һәм генетик бирешүчәнлекне өйрәнүгә багышланган. Викторов тарафыннан септик процессны һәм шокны интенсив дәвалау ысуллары камилләштерелгән һәм дәвалау практикасына кертелгән.

200-дән артык фәнни хезмәт, шул исәптән 5 монография, Россия Федерациянең 5 уйлап табуы, 12 уку кулланмасы бастыра.

Гыйльми җитәкче сыйфатында 5 медицина фәннәре кандидатын әзерләгән. Әлеге вакытта аның җитәкчелегендә 1 кандидатлык һәм 1 докторлык диссертацияләре үтәлә.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
Фәнни-гамәли эшчәнлек өлкәсендәге казанышлары өчен дәүләт бүләкләренә лаек була:

* «Башкортстан Республикасының атказанган табибы» (2002)
* елда — «Россия Федерациясенең атказанган табибы» ( 2008)
* Чечен Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгының «Сәламәтлек саклау отличнигы» билгесе
* Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы
* Россия Тәбигый фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты
* Абхазия дәүләт университетының почетлы профессоры

## Төп хезмәтләре
Экстренная колопроктология. Уфа, 2001 (автор.).

## Искәрмәләр


## Чыганаклар

* Викторов Виталий Васильевич // Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Башкортстанның атказанган табиблары
Төркем:РФ атказанган табиблары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Миякә районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1960 елда туганнар
Төркем:11 июль көнне туганнар
Равил Шәвәлиев (1958)

**Равил Шәвәлиев**  (3 февраль 1958 ел)— галим-хирург, медицина фәннәре докторы (2005), Башкортстан Республикасының атказанган табибы (1998). Башкортстан Хирурглар ассоциациясенең «Алтын скальпель» премиясе лауреаты.

## Биографиясе
Равил Рәшит улы Шәвәлиев 1958 елның 3 февралендә БАССР-ның Бүздәк районы Табанлыкүл авылында туган (хәзерге шушы ук районның Бүздәк авылы).

Башкорт дәүләт медицина институтын 1981 елда тәмамлый. Хезмәт юлын Уфа шәһәренең 3 нчы санлы хастаханасендә хирург булып эшли башлый.

1986 елдан Башкортстан Республикасының Сәламәтлек саклау министрлыгында эшли. 1994 елдан баш белгеч, 1995 елдан министр  ярдәмчесе булып эшли.

1997 елда кандидатлык диссертациясе яклый. 2002 елдан хирургик авырулар кафедрасы доценты гыйльми дәрәҗәсе бирелә. 2005 елда докторлык диссертациясе яклый.

1998 елдан Башкорт дәүләт медицина университетында госпиталь хирургиясе профессоры дәрәҗәсендә студентларны укыта башлый.

2000 елда Башкорт дәүләт медицина университетының клиникасында хирургия бүлеге мөдире итеп тәгаенләнә, ул җитәкләгән бүлек корсак куышлыгы органнары авыруларына экстрен һәм планлы медицина ярдәме күрсәтә.

## Фәнни эшчәнлеге
Шәвәлиев Равил Рәшит улының фәнни эшчәнлеге гомуми һәм корсак әгъзалары хирургиясе мәсьәләләренә багышланган. 

300‑гә якын фәнни хезмәт һәм 15 уйлап табу, 4 укыту-методик әсбап авторы.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Шәвәлиев Равил Рәшит улы // Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — . 
* Сайт БГМУ 
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Бүздәк районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1958 елда туганнар
Төркем:3 февраль көнне туганнар
Равил Шәвәлиев

**Равил Шәвәлиев :**
* Равил Шәвәлиев (1957), хоккейчы, тренер, СССР спорт мастеры, ТР атказанган физик тәрбия хезмәткәре.
* Равил Шәвәлиев (1958), медицина фәннәре докторы (2005), БР атказанган табибы (1998).
Дмитрий Петров

**Дмитрий Юрьевич Петров** (1958 елның 16 июле, Яңа Мәскәү, Тула өлкәсе) — Россия синхрон тәрҗемәчесе, М.С. Нарикбаев исемендәге КАЗГЮУның Югары гуманитар мәктәбе профессоры. 2012—2016 елларда — «Культура» телеканалында «Полиглот» реалити-шоу алып баручы-укытучысы.

## Тормыш юлы
Дмитрий Петров 1958 елның 16 июлендә Тула өлкәсенең Яңа Мәскәү шәһәрендә туа. 1975 елда Морис Торез исемендәге Мәскәү дәүләт чит телләр институтына (МГПИИЯ, хәзер — Мәскәү дәүләт лингвистика университеты) укырга керә. Соңрак Петров бу югары уку йортта тәрҗемәчелек факультетының инглиз телен тәрҗемә итү һәм тәрҗемә итү практикасы кафедрасында укытучы булып эшли.

Матбугатта бастырылган интервьюда Дмитрий Петровның 30 дан артык тел белән таныш булуы хәбәр ителә. Үз раслаулары буенча, 50 телдә укырга мөмкин, әмма 8 тел белән эшли: инглиз, француз, итальян, испан, алман, чех, грек һәм һинд.

2011 елның декабрендә, Казакъстан Республикасы мәдәният министрлыгының Телләр комитеты заказы буенча төзелгән «Тілашар ENTER» яңа цикллы телевизион проекты кысаларында казакъ телен өйрәнү буенча мотивация курсы үткәрә.

2012 елның гыйнварыннан 2016 елның июненә кадәр — «Культура» телеканалында «Полиглот» белем бирү программасы алып баручы-укытучысы. Тапшыруның барлыгы сигез сезоны чыккан: инглиз, итальян, француз, испан, алман, һинд/урду  , португал һәм кытай телләре буенча.

Рус такмакларының чит телләргә тәрҗемәләр авторы. Матбугат хәбәрләренә караганда, Дмитрий Петров Михаил Горбачев, Борис Ельцин, Владимир Путин белән эшләгән.

2019 елда «Univer» телеканалында татар телен өйрәнү буенча дәресләр циклын алып барган. «Туры сүз» лекторий циклында телләр тарихы турында аудиокитаплар циклын язган, «Сүзләр тылсымы» һәм «Дөнья теле» китапларын, инглиз, алман, француз, грек һәм испан телләрен мөстәкыйль өйрәнү дәреслекләр чыгарган.

2012 елда Мәскәүдә Дмитрий Петровның Инновацион-коммуникатив лингвистика үзәге ачыла.

## Шәхси тормыш
Өйләнгән, хатыны — Анамика Саксен, Һиндстанда туып-үскән, тәрҗемәче. Өч баласы бар: уллары Демьян һәм Илиан, кызы Арина.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Центр лингвистики Дмитрия Петрова
* Как научить полиглота новому языку? Интервью с Д. Ю. Петровым
* Ведущий шоу «Полиглот» Дмитрий Петров: «Сложности с Гай Германикой? Все мы с её особенностями как-то уживались» *Вечерняя Москва*, 10 января 2014
* Youtube та Дмитрий Петров видеоблогы

Төркем:Полиглотлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:ССРБ тәрҗемәчеләре
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1958 елда туганнар
Төркем:16 июль көнне туганнар
Төркем:Мәскәү лингвистика университетын тәмамлаучылар
Фәрит Каев

**Фәрит Каев**  (25 апрель 1955 ел) — табиб, хуҗалык хезмәткәре. Башкортстан Республикасының атказанган табибы (1992). Мәчетле районының мактаулы гражданы (2017), «Хезмәт ветераны» (2000), югары категорияле табиб (1992). Салават Юлаев ордены кавалеры (2019).

## Биографиясе
Фәрит Галихан улы Каев 1955 елның 25 апрелендә Башкорт АССР-ның (хәзерге Башкортстан) Мәчетле районы Ләмәзтамак авылында туган.

1972 елда Ләмәзтамак урта мәктәбен, 1978 елда Башкорт медицина институтының (хәзерге Башкорт дәүләт медицина университеты) дәвалау факультетын тәмамлаган.

1978—1979 елларда Уфа шәһәренең 1-нче шәһәр клиник  хастаханәсендә хирург булып эшли.

1979 елдан 1998 елга кадәр Мәчетле районының Зур Ыктамак үзәк хастаханәсендә табиб-хируг (1979-1980), баш табибның дәвалау буенча урынбасары һәм бер үк вакытта табиб-хирург (1981—1985), баш табиб (1985—1996), табиб-психиатр (1996—1998) булып эшли.

1998—2012 елларда Мәчетле Балалар һәм ата-аналары өчен җөмһүрият пульмонология шифаханәсенең баш табибы.

2012—2019 елларда Мәчетле районының «Карагай» шифаханәсендә баш табибы булып эшли.

Берничә чакырылыш Мәчетле район Советы депутаты, ике чакырылыш Мәчетле районы муниципаль район Советы җитәкчесе.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган табибы (1992)
* «Хезмәт ветераны» (2000)
* Россия Федерациясе Президентының Рәхмәт хаты (2011)
* Мәчетле районының мактаулы гражданы (2017)
* Салават Юлаев ордены (2019)

## Чыганаклар

* Мечетлинский район Республики Башкортостан: энциклопедия / Редкол.: Ю. Ю. Султанов (гл.ред.), Н. Ф. Ахкамова (сост.), Г. К. Бикташева (отв.ред.) и др. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:илл.  ISBN 978-5-9613-0148-9

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Замечательные люди Башкортостана. Каев Фарит Галиханович
*

Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары
Төркем:Башкортстанның атказанган табиблары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:25 апрель көнне туганнар
Клара Локманова

**Клара Локманова** (4 гыйнвар Бер мең тугыз йөз кырык биш) — микробиолог, фармаколог. Медицина фәннәре докторы (2000). БАССР‑ның атказанган табибы (1986), ССРБ‑ның сәламәтлек саклау отличнигы (1980).

## Биографиясе

Локманова Клара Абдулла кызы 1945 елның 4 гыйнварында Башкортстан АССРның Мәләвез районы (хәзер Башкортстан Республикасының Куергазы районы) Ермолаевка авылында туган. 1963 елда урта мәктәпне тик бишлегә генә тәмамлаганнан соң, Башкорт дәүләт медицина институтына укырга керә, 1969 елда аны кызыл дипломга тәмамлый. И. И. Мечников исемендәге вакциналар һәм сывороткалар Уфа Гыйльми-тикшеренү институтына эшкә юллама ала. 

1974 елда Мәскәү гыйльми-тикшеренү институтында максатлы аспирантураны тәмамлый ала һәм «Вирусология» темасына саклану яклый.

«Иммунопрепарат» предприятиесендә бүлек начальнигы, 1983 елда — баш технолог, 1987 елда — бүлек начальнигы — сыйфат буенча директор урынбасары, бер үк вакытта 1995 елдан өлкән гыйльми хезмәткәр, 1996 елда — төп гыйльми хезмәткә, 2001-2005 елларда һәм 2007 елдан баш гыйльми хезмәткәр; 2009 елдан  БДМУ‑да эшли.

2000 елда медицина фәннәре докторы дәрәҗәсенә дәгъва итеп, «Фармакология» темасына  диссертация  яклый.

Локманова Клара Абдулла кызының фәнни эшчәнлеге паротит вирусын культивацияләү ысулларын камилләштерүгә, урынлы  иммунобиологик препаратлар һәм фитопрепаратлар өчен дару формаларын эшләп чыгаруга багышланган. Локманова катнашлыгында яраларны төзәтүче  (чәчү люцернасы һәм Bacillus subtilis бактерияләр нигезендә) һәм вирусларга каршы тәэсир итүче (кешенең лейкоцитлар интерфероны) дарулар эшләнә һәм дәвалау практикасына кертелә. Төп фәнни журналларда басылып чыккан 125 фәнни хезмәт, 30 мәкалә һәм 13 уйлап табу авторы.

Локманова Клара Абдулла кызы җитәкчелеге астында медицина фәннәре кандидатлыгына 5 диссертация әзерләнә һәм яклана, дару препаратларының заманча дару формаларын булдыру буенча тикшеренүләр  үткәрелә.

«Педиатрия» һәм «Фармация» (читтән  торып уку һәм көндезге бүлектә) белгечлеге буенча укыган студентларга фармакология буенча лекцияләр укый, практик дәреслекләр үткәрә.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* ССРБ‑ның сәламәтлек саклау отличнигы
* РФ Сәламәтлек саклау министрлыгының Мактау грамотасы
* Башкортстан Республикасының Мактаулы грамотасы
* «Башкортстан Республикасының атказанган табибы»

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Лоҡманова Клара Абдулла ҡыҙы // Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Лукманова Клара Абдулловна 
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстанның атказанган табиблары
Төркем:Куергазы районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1945 елда туганнар
Төркем:4 гыйнвар көнне туганнар