open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валерий Грубов

**Валерий Иванович Грубов** (1917 елның 3 феврале, Сольцы, Новгород губернасы, Россия империясе — 2009 елның 2 феврале, Санкт-Петербург, Россия) — совет һәм Россия ботанигы, биология фәннәре докторы (1963), Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (1996), В. Л. Комаров исемендәге премия лауреаты (1984).

## Тормыш юлы
Валерий Грубов 1917 елның 3 февралендә Новгород губернасының Сольцы шәһәрендә туган. Ленинград дәүләт университетында укый, 1940 елда биология һәм туфрак белеме факультетын тәмамлый.

Университетны тәмамлаганнан соң Грубов В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтында эшли.

Валерий Грубов 1941 елның маенда армиягә алына. Кече лейтенант исемендә Төньяк-Көнбатыш фронтта сугыша. Фронтның хәрби хәрәкәтләрендә катнашкан өчен Кызыл Йолдыз һәм 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы орденнары белән бүләкләнгән.

1942 елда ССРБ фәннәр академиясенең ботаника институты Уфага эвакуацияләнә, соңрак Башкортстанга күчкән галимнәргә Валерий Иванович та кушыла. Валерий Грубов, Модест Ильин, Ипполит Крашенинников һәм Уфа ботаника бакчасының фәнни хезмәткәре Евгения Алисова, 1959 елда төгәлләнгән, әмма 1966 елда гына нәшер ителгән «Башкорт АССР үсемлекләрен билгеләүче» китабын бастру белән шөгыльләнәләр.

1963 елда Валерий Иванович биология фәннәре докторы була, 1979 елда профессор исемендә раслана.

1984 елда «Монголиянең тамырлары үсемлекләрен билгеләү» эше өчен Грубовка В. Л. Комаров исемендәге премия бирелә.

Валерий Иванович Грубов 2009 елның 2 февралендә Санкт-Петербургта вафат була. Санкт-Петербургның Төньяк зиратында җирләнгән.

2011 елда алман ботаниклары Гудрун Кадерайт һәм Хельмут Фрайтаг Grubovia Урта Азия үсемлекләренең яңа нәселен бүлеп биргән. Элек аның төрләре хәзер таркалган Кохия нәселенә кертелгән. Алар бу нәселне «күптән түгел вафат булган Россия Ботанигы Валерий Иванович Грубов (1917—2009) хөрмәтенә» атаганнар.

## Фәнни эшләр

* 
* 
* 

## Әдәбият

* 
* Камелин Р.В. Валерий Иванович Грубов: к 70-летию со дня рождения / Р.В. Камелин, Н. Улзийхутаг, И.А. Губанов // Ботанический журнал. – 1988. – Т. 73, № 5.
* Премия им. В.Л. Комарова – В.И. Грубову // Вестник АН СССР. – 1988. – № 4.
* Gubanov I.А. Valerĳ Ivanovič Grubov: 70 Jahre alt / I.А. Gubanov, W.Hilbig // Erforsch. biol. Ress. MVR, Halle (Saale). – 1989. – Bd. 6.
* Бородина-Грабовская А.Е. Грубов Валерий Иванович // Биология в Санкт-Петербурге. 1703–2008: энциклопедический словарь / ответственный редактор Э.И. Колчинский, составители: Э.И. Колчинский, А.А Федотова. – СПб.: Нестор-История, 2011. – С.158-159.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча ботаниклар
Төркем:Русиянең атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:2009 елда вафатлар
Төркем:2 февраль көнне вафатлар
Төркем:1917 елда туганнар
Төркем:3 февраль көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Модест Ильин

**Модест Михайлович Ильин** (1889 елның 17 октябре, Гура-Кальвария, Варшава губернасы, Россия империясе — 1967 елның 9 мае) — совет ботанигы, биология фәннәре докторы, профессор.

## Тормыш юлы
Модест Михайлович Ильин 1889 елның 17 октябрендә Варшава губернасының Гура-Кальвария шәһәрендә туа. Гаилә Красноярскка күчеп килә, анда Модест башлангыч белем ала. Красноярск музее директоры Аркадий Тугаринов йогынтысында табигый фәннәр, бигрәк тә ботаника белән кызыксына башлый. 1909 елда Томск университетының медицина факультетына укырга керә. Анда ул танылган ботаник Василий Сапожниковның лекцияләренә йөргән.

1912 елда Ильин Санкт-Петербург университетының физика-математика факультетының табигый фәннәр бүлегендә укуын дәвам итәргә карар кылып, Санкт-Петербургка күчеп килә. Шулай ук Петербург университеты Гербариенда (хәзер — Россия фәннәр академиясенең Ботаника институты Гербарие) Владимир Комаров һәм Борис Федченко ассистенты булып эшли. 1916 елда Модест Михайлович Петербург университетын тәмамлый һәм Гербариядә сакчы булып эшли башлый.

Модест Ильин озак вакыт Ленинград университетында укыта, әмма даими рәвештә тикшеренүләр белән дә шөгыльләнә. Ул күп томлы «ССРБ флорасы» монографиясе өчен күп төрле үсемлекләр эшкәртүнең авторы була. 1935 елда Ильин диссертация якламыйча, биология фәннәре докторы дәрәҗәсе ала.

М. М. Ильин, төрле гаиләләреннән торган күп төр үсемлекләрнең күп санлы яңа төрләрне тасвирлап, Урта Азия флорасы буенча бик күп эшләр язган, ул үсемлекләрнең төрле гаиләләреннән күп санда яңа төрләрне тасвирлаган.

Модест Михайлович Ильин 1967 елның 9 маенда вафат була.

## Бүләкләр

* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (1945 елның 10 июне);
* РСФСРның атказанган фән эшлеклесе

## Фәнни эшләр

* *Ильин М. М.* Сем. LIII. Маревые — Chenopodiaceae Less. // Флора СССР : в 30 т. / гл. ред. В. Л. Комаров. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1936. — Т. 6 / ред. тома Б. К. Шишкин. — С. 2—354. — 956, XXXVI с. — 5200 экз.
* *Ильин М. М.* Сем. C. Мальвовые — Malvaceae Juss. // Флора СССР : в 30 т. / начато при рук. и под гл. ред. В. Л. Комарова. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1949. — Т. 15 / ред. тома Б. К. Шишкин, Е. Г. Бобров. — С. 23—184. — 742 с. — 4000 экз.
* *Ильин М. М.* Каучуконосность флоры СССР // Каучук и каучуконосы. — 2. — М.—Л., 1953. — С. 9—104.
* *Ильин М. М.* Роды 1584—1588. // Флора СССР : в 30 т. / начато при рук. и под гл. ред. В. Л. Комарова. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1962. — Т. 27 / ред. тома Б. К. Шишкин, Е. Г. Бобров. — С. 538—713. — 653 с.

## Әдәбият

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча ботаниклар
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:1967 елда вафатлар
Төркем:9 май көнне вафатлар
Төркем:1889 елда туганнар
Төркем:17 октябрь көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Санкт-Петербург Дәүләт Университеты укучылары
Төркем:Биологлар
Псевдоэксфолиатив глаукома

ПС һәм глаукома  бәйләнеше буенча күп чишелмәгән сораулар кала. КЭБ артуга псевдоэксфолиатив  материал белән «тыгылган» һәм/яки төсле катлаудан тут юылып бетүдән  трабекуланың икенчел бикләнүе, трабекуляр эндотелиаль күзәнәкләр дисфункциясе  кебек сәбәпләр китерә ала.
## Куркынычлык шартлары
•       ПС белән күзләрдә  гомуми үсеш куркынычлыгы 5 елдан 5% һәм 10 елдан 15% тәшкил итә. ПС белән  авыруларны куркынычлык дәрәҗәсе турында искәртергә һәм ел саен офтальмологик  күзәтү узарга тәкъдим итәргә кирәк.

•       Бер яклы  псевдоэксфолиатив глаукома һәм икенче күздә ПС белән авыруларда глаукома  үсешенең куркынычлыгы югары (50% 5 елдан соң).

•       Бер яклы ПС белән  авыруларда икенче күздә глаукома үсешенең куркынычлыгы түбән.
## Ачыклау
1.    Гадәттә  гомернең 7 дистәсендә билгеләнә, ягъни БАПГ  соңрак.

2.     Билгеләре. Күпчелек авырулар хроник ачык почмаклы глаукомалы,  ешрак бер яклы. Кайвакыт киң ачык почмакка карамастан күз эче басымы кинәт  арта ала; бу халәтне беренчел ябык почмаклы глаукома дип ялгыш охшату мөмкин.  АПК үзгәреше һәм глаукома авырлыгы арасында ачык бәйләнеш юк.
## Дәвалау
1.    Медикаментоз дәвалау БАПГ аерылмый. Әмма дәвалау уңышлы башлануга  карамастан, күбесенчә, нәтиҗәсезлек ешлыгы алга таба кинәт арта һәм бу  авыруларга, мөгаен, лазерлы яки хирургик катнашу кирәк булачак.

2.     Лазерлы трабекулопластика трабекуланың гиперпигментациясе өчен, мөгаен, аеруча  нәтиҗәле. Шуңа карамастан әйбәт нәтиҗәдән соң башта әкренләп КЭБ арта, ә 4  елдан соң катнашу нәтиҗәләре БАПГ кебек.

3.     Иртә трабекулэктомия кулайрак; аның нәтиҗәлеге һәм өзлегүләр төре БАПГ аерылмый.

4.      Бимануаль трабекуласпирация — бу процедура нәтиҗәлеге буенча башлангыч операциядән  соң чорда трабекулэктомия тиңләштерерлек, әмма кимрәк өзлегүләр санына ия. 
## Фараз
Фараз БАПГ белән чагыштырганда начаррак, чөнки  офтальмотонус шактый арта һәм аның чагылган тәүлек үзгәрешләре еш булганга бу  барышның тиз көчәюенә китерә, кирәкле КЭБ дәрәҗәсенә җитү өчен авырулар  артыннан җентекләп күзәтү мөһим.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Ипполит Крашенинников

**Ипполит Михайлович Крашенинников** (1884 елның 19 сентябре (2 октябре), Чиләбе, Россия империясе — 1947 елның 27 октябре Ленинград, ССРБ) — совет ботанигы һәм фитогеографы. Биология фәннәре докторы (1936), профессор (1939).

## Тормыш юлы
Иполит Крашенинников 1884 елның 19 сентябрендә (2 октябрь) Чиләбе шәһәрендә сәүдәгәр гаиләсендә туа. Мәскәү реаль училищесында укый. 1905 елда Мәскәү югары техник институтына укырга керә, ләкин Мәскәү университетының физика-математика факультетының табигый бүлегендә укуын дәвам итә, 1914 елда аны тәмамлый. Шуннан соң 5 ел дәвамында Санкт-Петербург ботаника бакчасында эшләгән. 1920 елга кадәр Дон политехника институтында ассистент була. 1920—1921 елларда Крашенинников  Яңа Черкас педагогика институтында укыта, шуннан соң, Баш ботаника институты хезмәткәре булып, Мәскәүгә күчеп килә.

Иполит Крашенинников Уралга күп кенә фәнни экспедицияләр катнашучысы һәм оештыручысы булган. 1905 елда ук ул күлләрне тикшерү өчен Урал аръягына Мәскәү табигать белеме яратучылар җәмгыяте тарафыннан җибәрелә. 1909 елда Крашенинников Аргунь бассейнын өйрәнә. 1928—1931 һәм 1934—1936 елларда ул ССРБ фәннәр академиясенең Урал экспедицияләре белән җитәкчелек итә. Ипполит Крашенинников, Валерий Грубов, Модест Ильин, һәм Уфа ботаника бакчасының фәнни хезмәткәре Евгения Алисова, 1959 елда төгәлләнгән, әмма 1966 елда гына нәшер ителгән «Башкорт АССР үсемлекләрен билгеләүче» китабын бастру белән шөгыльләнәләр.

1934 елның көзендә Крашенинников диссертация якламыйча, биология фәннәре докторы дәрәҗәсе ала. 1939 елның декабрендә профессор дәрәҗәсен ала. 

Ипполит Михайлович Крашенинников 1947 елның 27 октябрендә Ленинградта вафат була.

## Бүләкләр

* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (1945 елның 10 июне);
* РСФСР атказанган фән эшлеклесе.

## Фәнни эшләр

* *Опыт филогенетического анализа некоторых евразиатских групп рода Artemisia в связи с особенностями палеогеографии Евразии*. 1946.
* *Географические работы*. 1954.
* *Роль и значение ангарского флористического центра в филогенетическом развитии основных евразиатских групп Польшей подрода Euartemisia*. 1958.

## Хәтер
Мәкәү дәүләт университетының җир өйрәнү музеенда (төп бинаның 24 катында) И. М. Крашенинников бюсты урнаштырылган.

И. М. Крашенинников хөрмәтенә аталган үсемлекләрнең нәселе һәм кайбер төрләре:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* 
* 

Төркем:Әлифба буенча ботаниклар
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1947 елда вафатлар
Төркем:27 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Чиләбедә туганнар
Төркем:1884 елда туганнар
Төркем:2 октябрь көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Всеволод Дубинин

**Всеволод Борисович Дубинин** (1913 елның 11 гыйнвары, Санкт-Петербург — 1958 елның 8 июне, Ленинград) — совет зоологы, акаролог, биология фәннәре докторы (1947).

## Тормыш юлы
Всеволод Дубинин 1913 елның 11 гыйнварында Санкт-Петербургта туган. 1931 елдан 1936 елга кадәр Ленинград университетында укый. Кандидатлык диссертациясен яклаганнан соң, 1939 елда зоология институтына эшкә керә.

Эшли башлаганнан соң өч ай узгач, армиягә алына, Беларус, Белофин, Ленинград фронтларында урнашкан була. 1942 елда аны Байкал арты фронтына җибәрәләр, анда аңа, белгеч-паразитолог буларак, куркыныч табигый-чыганак авыруларын һәм, барыннан алда, чуманы юк итү проблемаларын хәл итү йөкләнгән. 1943 елда Ленинградтагы хәрби-медицина академиясенә күчерелә. 1947 елда Зоология институтына кайта. 1947—1954 елларда Зоология музее буенча институт директоры урынбасары була. 1955 елда Дубининны ССРБ фәннәр акалемиясенең Президиумы каршындагы табигатьне саклау комиссиясе рәисе урынбасары итеп билгелиләр.

1958 елның 8 июнендә Ленинградта миокард инфарктыннан үлә.

### Гаилә
Хатыны — Мария Николаевна Дубинина (туганда Горбунова; 1911—1986), шулай ук зоолог, паразитик яссы суалчаннар буенча (аерым алганда, амфилинидлар буенча) белгеч була.

Кызы — Елена Всеволодовна Дубинина (1937), әтисе кебек үк, зоология институтында акаролог була. Биология фәннәре кандидаты. «Acarina» рус акарология журналының редакция коллегиясе әгъзасы.

## Фәнни эшчәнлек
Каурый талпаннарның тормыш циклларын, физиологиясен һәм эволюциясен тикшерү белән шөгыльләнә. 26 төр каурый талпаннарның 20 меңнән артык ашказанын микроскопик тикшерүләр ярдәмендә ул әлеге паразитларның төп ризыгы булып кошларның канатларында булган липидлар тора дип билгели.

Табигатьне саклау проблемалары белән шөгыльләнә. Дубинин тырышлыгы белән радиоэкология өлкәсендәге тикшеренүләргә ярдәм күрсәтелә, аларның максаты — табигатьтә радиоактив матдәләрнең миграция юлларын күзәтү.

Фәндә беренче тапкыр 150 яңа төр, 40 ыруг һәм 10 гаилә һәм кече гаилә тасвирлаган.

## Бүләкләр
II дәрәҗә Ватан сугышы ордены, «Ленинградны саклаган өчен» һәм «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медальләре белән бүләкләнгән.

## Басмалар
136 басма, шул исәптән өч том ССРБ фаунасы авторы:

* 
* 
* 
* 
* 

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 

Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:1958 елда вафатлар
Төркем:8 июнь көнне вафатлар
Төркем:Питырбурда туганнар
Төркем:1913 елда туганнар
Төркем:11 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Биологлар
Познер-Шлоссман синдромы

**Познер-Шлоссман синдромы ** (глаукома-циклитлы криз) аскискен алгы увеит белән бәйле кабатланучан бер  яклы кискен икенчел ачык почмаклы глаукома өянәкләре белән сыйфатлана. КЭБ  арту сәбәбе кискен трабекулит үсеше санала. Гади герпес вирусының синдром  үсешендә патогенетик мөһимлеге ихтималлыгы турында мәгълүмат бар. Чир сирәк  очрый, башлыча яшьләрдә, аларның 40% HLA-Bw54 уңай җавап бар. Ир-атлар ешрак  чирли. Офтальмогипертензия берничә сәгатьтән берничә көнгә кадәр була ала.  Гадәттә бер күз зарарлана, әмма 50% очракта ике күз дә зарарлана, әмма  өянәкләр төрле вакытта була. Өянәкләр аралыгы даими түгел һәм вакыт белән  гадәттә озынрак була.

Авырулар өянәкләр югалгач та күзәтү астында  калырга тиеш, чөнки еш хроник КЭБ арту үсеш ала.

## Ачыклау
1.    Уртача  уңайсызлык, яктылык чыганакларында нурлы боҗра, бераз күрү начарлану белән билгеләнә.

2.     Биомикроскопия. Югары КЭБ булганда (40-80 мм тк. бг.) мөгезкатлау  эпителие шешүе, сулы сыекчада аерым күзәнәкләр һәм мөгезкатлауның үзәк  өлкәсендә нәфис аксыл преципитатлар.

3.      Гониоскопия. АПК ачык. Бу  тикшерүсез әлеге халәтне ябык почмаклы глаукоманың кискен өянәге дип ялгыш  охшату мөмкин. Перифериядә гониосинехияләр булмау башка ялкынсынулы  глаукомалар төрен төшереп калдырырга булыша.
## Дәвалау
Ялкынсынуны бетерү өчен урынлы стероидлар, КЭБ киметү  өчен — сулы сыекча эшләп чыгаруын туктатучы препаратлар билгелиләр. Кайбер  очракта эчкә СЯКЧ кабул итүне билгеләү максатчан.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Факолитик глаукома

**Факолитик глаукома**  (ясмык лизисы чыгарган глаукома) — катаракта артык җитешү белән бәйле ачык  почмаклы глаукома. Чир үсүче илләрдә ешрак очрый, чөнки анда катарактаны соң  билгелиләр. Трабекула ясмыкның зарарланмаган капсуласы аша сулы сыекчага үтеп  кергән зур молекуляр авырлыклы ясмык аксымнары белән тыгыла. Трабекуляр  бикләнүгә ясмык аксымнары белән макрофаглар шулай ук булыша ала. (рәс.  13.32а, б).

NB Факолитик глаукоманы факоанафилаксияле  (факоантигенлы) увеиттан аерырга кирәк, ул ясмык капсуласы зарарланганда  аксымнарга аутоиммун гранулематоз җаваптан гыйбарәт.
## Ачыклау
1.    Авырту  синдромы белән билгеләнә. Башта күрү түбән (катаракта өчен).

2.     Биомикроскопия. Мөгезкатлау шешүе, өлгереп беткән катаракта, тирән алгы  камера. Сыекчада ак кисәкләрне ачыклыйлар (рәс. 13.32в), алар югары  тыгызлыкта псевдогипопион ясый ала (рәс. 13.32г).

3.      Гониоскопия. АПК  ачык.
## Дәвалау
КЭБ-ын медикаментоз төшергәннән соң — ясмык кисәкләрен  һәм өлгереп беткән катарактаны кисеп алу. Алгы капсулотомия үткәргәндә  бәйләвеч аппаратын саклауга аерым игътибар итәргә кирәк.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Алгы камерага ясмык күчүе

## Сәбәпләре
1.      Күзнең туры җәрәхәте, хәтта бераз гына да, көчсез Цинн бәйләвечләре белән  күзләрдә ясмык күчүенә китерә ала (мәсәлән, буфтальм, гемоцистинурия — рәс.  13.34а).

2.      Кечкенә ясмык (микросферофакия), мәсәлән Вайль-Марчезани синдромында.
## Ачыклау
Ясмык күчү кискен  бәбәк бикләнүе һәм кинәт КЭБ-ы арту белән күрү мөмкинлекләре начарлануга  китерә.

Бу халәт ашыгыч буларак карала, чөнки  мөгезкатлау-ясмык бәйләнеше эндотелийның кайтмас зарарлануына китерә ала.

## Дәвалау
Башта офтальмотонусны осмослы препаратлар белән  киметәләр. Киләчәк гамәлләр бәйләвеч аппараты саклану дәрәҗәсенә һәм ясмык  тыгызлыгына бәйле.

1.    Бәйләвеч аппараты өлешчә сакланган. Авыруны аркасына яткызалар, бәбәген киңәйтәләр, шулай  итеп ясмыкның арткы камерага күчүен башкарырга тырышалар.

2.     Бәйләвеч аппараты булмаганда йомшак ясмык. Бу очракта лимбаль юл белән ленсэктомия күрсәтелә. 35  яшьтән өлкәнрәк авыруларда ясмык гадәттә бу ысул белән кисеп алырга бик тыгыз.

3.      Бәйләвеч аппараты булмаганда тыгыз ясмыкны интракапсуляр экстракция ысулы белән  кисеп алалар.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Александр Мамруков

**Александр Прокопьевич Мамруков** (1926 елның 27 декабре, Камень авылы, Иркутск өлкәсе, ССРБ — 2008 елның 9 августы, Россия) — совет галиме, физика-математика фәннәре кандидаты, РФА Себер бүлегенең атказанган ветераны.

## Тормыш юлы
Александр Мамруков 1926 елның 27 декабрендә Иркутск өлкәсенең Камень авылында туа.

1944 елда Якутия райвоенкоматы тарафыннан Кызыл армия сафларына алына. Бөек Ватан һәм совет-япон сугышларында катнашучы, Маньчжуриядә барган сугышларда катнаша. 1950 елга кадәр элемтә гаскәрләрендә хезмәт итә.

1956 елда «физика» белгечлеге буенча Ленинград дәүләт университетын тәмамлаган. Халыкара геофизик елына әзерлек уңаеннан ССРБ фәннәр академиясенең Җир магнетизмы, ионосфера һәм радиодулкыннарын тарату институтының ионосфера экспедициясе составында Якутскка килә. Биредә даими эшләүче иноносфера станциясе урнаштырыла, ул 1960 елда ССРБ фәннәр академиясенең Якут филиалы составына керә һәм Юрий Шафер җитәкчелегендәге геофизик обсерваториянең бер өлеше була. 1963 елда ионосфера станциясе ионосфера тикшеренүләре лабораториясенә үзгәртелә. 1963 елдан 1993 елга кадәр Александр Мамруков аның мөдире була. Ул җитәкләгән лабораториядә 1 докторлык һәм 9 кандидатлык диссертациясе якланган.

Александр Прокопьевич җитәкчелегендә Тиксидан Якутскка кадәр вертикаль зондлау, авыш зондлау һәм ионосфераны кире-якка авыш зондлау станцияләренең меридиональ чылбыры конструкцияләнә һәм гамәлгә кертелә. Бу эш ССРБ ВДНХсының бакыр медале һәм ССРБ ФА Себер бүлегенең кызыксындыру премиясе белән билгеләп үтелә. 1973 елда Иркутск дәүләт университетында А. П. Мамруков «ССРБның төньяк-көнчыгышында субаврораль ионосфераның характеристикалары һәм үзенчәлекләре» темасына кандидатлык диссертациясен яклый.

2008 елның 9 августында вафат була. Алтай краеның Рубцово районы Безрукавка авылы зиратында җирләнгән.

100гә якын фәнни публикация авторы һәм автордашы.

## Бүләкләр
II дәрәҗә Ватан сугышы ордены, шулай ук медальләр белән дә бүләкләнә, алар арасында: «Сугышчан хезмәтләре өчен» (1945), «Японияне җиңгән өчен» (1945), II нче дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены медале (1997).

ССРБ ВДНХсының бакыр медале белән бүләкләнгән. Якут АССР Югары Советы Президиумының мактау грамотасына лаек була.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Мамруков Александр Прокопьевич
* Бессмертный полк ИКФИА СО РАН

Төркем:Совет-япон сугышында катнашучылар
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:«Японияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Сугышчан хезмәтләре өчен медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Физика-математика фәннәре кандидатлары
Төркем:2008 елда вафатлар
Төркем:9 август көнне вафатлар
Төркем:1926 елда туганнар
Төркем:27 декабрь көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Аза Аминтаева

**Аза Магомедовна Аминтаева** ( 1920 елның 1 апреле, Дзауджикау - 1997, Мәскәү ) - совет һәм рус пианисты, концертмейстер . РСФСРның мактаулы мәдәният эшлеклесе (1971), Дагстан Автономия Совет Социалистик Республикасының Халык рәссамы (1971).

## Биографиясе
Аза Магомедовна Аминтаева 1920 елның 1 апрелендә Дзауджикау (хәзерге Владикавказ) шәһәрендә туган. Махачкалада башлангыч музыкаль белем алган. 1941 елда ул Мәскәү консерваториясенең музыка училищесын, 1949 елда - Яков Владимирович Флиер классында Мәскәү консерваториясен тәмамлый . Ул Сергей Михайлович Саймонов белән концертмейстерлыкны өйрәнгән.

1937-1941 елларда Мәскәүдәге Кызыл Армиянең Техник Технология Институтында концертмейстер була. 1942 елда - Саратовтагы Сатира һәм рецензия театрында, 1943 елда - Орджоникидзедагы Төньяк Осетия радио комитетының Кече симфоник оркестрында (хәзерге Владикавказ), 1946-1949 елларда - Мәскәүдәге Автомобиль сәнәгате министрлыгында, 1947-1949 елларда - Мәскәү консерваториясендә мәктәптә, 1950-1953 елларда - СССР Хәрби-диңгез көчләренең җыр һәм бию ансамблендә эшли.

1953-1993 елларда Мәскәү консерваториясендә эшли. Биредә ул вокал һәм тынлы уен кораллары классларын алып бара, Советы концертмейстерлар рәисе була. Озак вакыт Мстислав Леонидович Ростроповичсыйныфында эшли. Ул аны илдә иң яхшы пианисткаларның берсе дип санаган. Ростропович һәм аның укучылары белән бергә Аза Аминтаева үз илендә һәм чит илләрдә күп санлы гастрольләр оештыра. Ул  А. И. Хачатурян, Д. Д. Шостакович, С. А. Габәйдуллина, Т. Н. Хренников,  Д. Б. Кабалевский, А. А. Бабаджанян һәм башка композиторлар әсәрләренең беренче башкаручысы да була.

Мактаулы дипломнар һәм күпсанлы ярышларның сертификатлары белән бүләкләнгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Селезнёв, А. Н., Лотош Е. С. Аминтаева Аза Магомедовна // Московская консерватория. От истоков до наших дней. 1866—2003 / под ред. Н. А. Мироновой. — М.: «Прогресс-Традиция», 2005. — С. 23—24. — 744 с. — 1500 экз. — .

Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:1997 елда вафатлар
Төркем:1920 елда туганнар
Төркем:1 апрель көнне туганнар
Төркем:Музыкантлар
Самвел Алумян

**Самвел Сумбатович Алумян** ( ; 3 май, 1941, Ереван - 1987 елның 7 сентябре, Бухарест) — Совет һәм Әрмәнстан пианисты, укытучы.

## Биографиясе
Самвел Алумян 1941 елның 3 маенда Ереванда инженерлар гаиләсендә туган. 1948 елда ул Еревандагы Чайковский музыка мәктәбенә С.А.Апоян классына укырга керә, аннары А.В. Айказян классында укуын дәвам итә. 1959-1964 елларда ул Яков Владимирович Флиерның фортепиано классында Мәскәү консерваториясендә укыган. 1966-нчы елда аның җитәкчелегендә аспирантураны тәмамлый.

1966-1968 елларда Ереван консерваториясендә эшли. Аннары 1968-нче елда, Яков Флиер чакыруы буенча, ул Мәскәүгә күченә һәм анда Мәскәү консерваториясендә укыта башлый. Ул М.Плетнев һәм Н.Коган кебек пианистларның формалашуына үз өлешен кертә. 1973 елдан ул үз сыйныфын укыта һәм шул ук вакытта Флиер ярдәмчесе булып эшли. Ул 30 артык студент өчен остаз була, алар арасында А. Балакаускас, Д. Григорян, В. Дяченко, И. Ермилова, А. Иванов, К. Кнорре, В. Лихперова, А. Лушин, Д. Мамбетова, Л. Мартинес, М. Никешичев, Ю. Оганесов, А. Резник, А. Романова, М. Султанова, С. Татубаева, Э. Теплухина, А. Токарев, А. Турянская, Д. Хакимова, Е. Чемберджи кебек билгеле музыкантлар була.

Ул солист һәм ансамбльче булып чыгышлар ясый, һәм 1967 елдан чит илләрдә гастрольләрдә була. "Фортепиано фантазияләре" концерт циклының инициаторы булып өлгерә.

Б. Сметана исемендәге "Прага язы" Халыкара пианистлар конкурслары лауреаты (Прага, 1963, 3нче премия), Дж. Энеску (Бухарест, 1967, 1нче премия) һәм башкалар.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Никешичев М. В. Алумян Самвел Сумбатович // Московская консерватория. От истоков до наших дней. 1866—2003 / под ред. Н. А. Мироновой. — М.: «Прогресс-Традиция», 2005. — С. 20—21. — 744 с. — 1500 экз. — . 
* Алумян Самвел Сумбатович // А — Гонг. — М. : Советская энциклопедия : Советский композитор, 1973. — Стб. 113. — (Энциклопедии. Словари. Справочники : Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / гл. ред. Ю. В. Келдыш ; 1973—1982, т. 1).

Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Мәскәүдә җирләнгәннәр
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1987 елда вафатлар
Төркем:7 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:Ереванда туганнар
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:3 май көнне туганнар
Крашенинников

**Крашенинников** ― фамилия.
* Ипполит Крашенинников (1884—1947), биология фәннәре докторы (1936), профессор (1939).
* Николай Крашенинников (1878—1941), язучы, беллетрист, прозаик, драматург.
## Моны да карагыз
* (14069) Крашенинников, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Дубинин

**Дубинин** ― фамилия.
* Всеволод Дубинин (1913—1958), биология фәннәре докторы (1947).
* Иван Дубинин (1888—1920), инкыйлаб эшлеклесе, большевик, Мәскәү шәһәр шурасы башкарма комитеты әгъзасы.
----
* Ирина Дубинина (1923―2021), пианистка, сәнгать фәннәре кандидаты (1952), профессор (1973), РСФСР (1981), ТАССР (1970) атказанган сәнгать эшлеклесе.
## Моны да карагыз
* (6359) Дубинин, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Любовь Кемулариа-Натадзе

**Любовь Кемулариа-Натадзе** (Любовь Манучаровна Кемулариа-Натадзе; 1891-1985) - грузин һәм совет ботанигы, таксономист, биология фәннәре докторы, профессор, Грузин ССРының мактаулы галиме, Грузин ССР Фәннәр Академиясе Ботаника институтының өлкән тикшеренүчесе.

## Биографиясе
1916 елда ул Тифлис хатын-кызлар өчен югары курсларның табигый факультетын тәмамлый, 1925-1926 елларда Грузия дәүләт университетының педагогика факультетының биология бүлегенең лекцияләрендә катнаша.

1911 елда ул Тифлис Ботаника бакчасында стажер булып эшли башлый, 1913 елдан  Гербарийның галим-сакчысы ярдәмчесе, һәм 1918-1933 елларда Гербарий башлыгы.

1919 елдан алып 1952 елгача ул Тбилисиның төрле югары уку йортларында ботаника курсларын алып бара: 1926 кадәр  Грузия авыл хуҗалыгы институтын Ботаника кафедрасы ассистенты, аннары доценты була, соңрак, 1952 елга кадәр ул эшләгән А.С. Пушкин исемендәге исемендәге педагогик институтта эшли.

1933 елда ул Тбилиси Ботаника институтына (Грузия ССР Фәннәр академиясе Ботаника институты) үсемлек таксономиясе һәм география бүлегендә өлкән тикшеренүче булып китә, 1980 елдан гомеренең соңгы көннәренә кадәр фәнни консультант була.

1941 елда "Aster нәселендәге кавказ вәкилләре системасына" темасына кандидатлык диссертациясен яклый (фәнни җитәкчесе Дмитрий Иванович Сосновский була), ә 1965 елда «Кавказда Ranales тәртибе һәм аның таксономиясе»темасына докторлык диссертациясен яклый.

"Грузия флорасы" ның беренче һәм икенче басмаларының адаптацияләре авторы, шулай ук  "Абхазия флорасы", "Тбилиси флорасы", "Азәрбайҗан флорасы", "Кавказ флорасы" (икенче басма) авторы. Ул фән өчен яңа 80 төр, ыру һәм төр эчендәге таксон ача һәм сурәтли.

## Сайланма хезмәтләре
Любовь Манучаровна 100дән артык әсәрнең авторы һәм автордашы була, аларның кайберләре:

* 
* 
* 
*  (Сем. *Polygalaceae* совместно с М. Давлианидзе, сем. *Hypericaceae* совместно с Ц. Гвиниашвили).
*  (Совместно с Р. И. Гагнидзе).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* 
* 
* 

Төркем:Тифлис дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1985 елда вафатлар
Төркем:19 февраль көнне вафатлар
Төркем:1891 елда туганнар
Төркем:14 февраль көнне туганнар
Ольга Цой

**Ольга Семёновна Цой** (1924 елның 8 декабре, Хабаровск крае, ССРБ — 2002 елның 29 июне, Санкт-Петербург, Россия) — Казакъ ССРның Талды-Курган өлкәсе Каратал районы Ворошилов исемендәге колхозның совет звеночысы, Социалистик Хезмәт Каһарманы.

## Тормыш юлы
Ольга Цой крестьян гаиләсендә туа. Кореялы. 1930 еллар уртасында, кореялыларның күченү дулкынында, әти-әниләре белән Казакъстанга, Талды-Курган өлкәсенә чыгарыла. Кечкенәдән әти-әнисе белән басуда эшли. 1939 елда, җиде сыйныфны тәмамлаганнан соң, колхозда кырчы булып эшли башлый.

1944 елда Талды-Курган өлкәсенең Каратал районы Ворошилов исемендәге колхозда төрле эшче булып эшли. Тиздән идарә тарафыннан дөге үстерү буенча кырчылык звеносы җитәкчесе итеп билгеләнә. Беренче елны ук бүлекчәне лидерлыкка чыгара. 1946 елда Ольга Цой звеносы, планны арттырып, гектардан 30 центнер дөге җыйган.

1947 елда колхоз шикәр чөгендере үстерә башлый һәм Ольганы звеночы буларак чөгендер үстерүчеләр арасына күчерәләр. Яңа эшне башлап, Ольга Цой җентекле эш планы төзи, аның нигезендә аның звеносының һәр әгъзасы, иң элек, шикәр чөгендерен үстерү өчен авыл хуҗалыгы техникасы буенча махсус уку узырга тиеш була. Кыш көне аның звеносы әгъзалары укыган, үсемлекләрне тукландыру өчен ашламалар әзерләгәннәр, орлыклар запасы туплаганнар, кирәкле авыл хуҗалыгы әйберләрен әзерләгәннәр. Звенога шикәр чөгендере үстерү өчен 10 гектар сөрүлек беркетелә. Мәйдан зур булуга карамастан, орлык чәчүне бер көн эчендә башкарганнар. Ике гектардан звено 809,65 центнер шикәр чөгендере җыеп алган, ә калган басулардан 349 центнер уңыш алынган.

ССРБ Югары Советы Президиумының 28 мартындагы Указы белән 1948 елда шикәр чөгендереннән яхшы уңыш алган өчен Ольга Цойга Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме бирелә, ул Ленин ордены һәм «Урак һәм Чүкеч» алтын медале белән бүләкләнә.

Шул ук 1948 елда Ольга Цой Ленинградка китә, Ленинград дәүләт университетының көнчыгыш факультетына корей теле филологы белгечлеге буенча укырга керә. 1953 елда югары филология белеме турында диплом ала.

1955 елдан 1962 елга кадәр Козицкий исемендәге заводта эшли. 1971 елга кадәр Ленинградның төрле фәнни-тикшеренү оешмаларында эшли. 1971 елдан 1980 елга кадәр Ленинград дәүләт университетының гамәли математика факультетында өлкән инженер булып эшли.

Санкт-Петербургның Төньяк зиратында җирләнгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2002 елда вафатлар
Төркем:29 июнь көнне вафатлар
Төркем:Хабаровск краенда туганнар
Төркем:1924 елда туганнар
Төркем:8 декабрь көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Иридо-ясмык бикләнүе

1.    **Патогенез**. КЭБ арту микросферик ясмык белән бәбәк бикләнү  нәтиҗәсендә барлыкка килә, аның бәйләвеч аппаратының өлеше зарарланган була  һәм булган бәйләвеч җепселләре күгән вазифасын башкара (рәс. 13.346).

2.**Дәвалау** бәбәк бикләнүен мидриатиклар яки лазерлы иридэктомия ярдәмендә бетерүдән тора. Миотикларны билгеләү ярамый, чөнки бу бәбәк бикләнү дәрәҗәсен көчәйтә ала. Икенче күздә кисәтүче лазерлы иридэктомияне башкаралар.

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Геморрагик глаукома

## Патогенез
Җәрәхәтле гифема  трабекуляр челтәр эритроцитлар белән бикләнү өчен ВГД арту сәбәбе була ала.  Кан куерыгы белән бәбәк томалану АПК бикләнүен көчәйтә. Кабатланган кан  савулар, беренчесеннән караганда авыррак еш була, җәрәхәттән соң 3-5 көн  дәвамында үсәргә мөмкин һәм кара тәнле авырулар өчен күбрәк хас.  Ураксыман-күзәнәкле гемоглобинопатия белән авыруларны җәрәхәттән соң  геморрагик өзлегүләр үсеше куркынычлыгы төркеме буларак карала.

## Куркынычлык шартлары
Күпчелек җәрәхәтле гифемалар куркыныч түгел һәм  үзеннән-үзе суырылып бетә, әмма дәвамлы офтальмогипертензия күрү нервы  зарарлануына һәм мөгезкатлауның канлы имбибициясенә китерә ала. Бу симптом  тиз үсә ала, ә суырылуга еллар кирәк була ала. Күрү нервы КЭБ > 50 мм тк.  бг. артса, 2 көн дәвамында зарарлана. Гифема биеклеге — фаразның һәм  өзлегүләр барлыкка килү куркынычлыгының мөһим күрсәткече.

•       Алгы камераның  яртысыннан кимрәк алган гифемада (рәс. 13.35а) офтальмогипертензия 4%  очракта, башка өзлегүләр — 22% үсеш ала, ә азактагы күрү үткенлеге 6/18  күбрәк — 78% очракта тәшкил итә.

•       Алгы камераның  яртысыннан күбрәк алган гифемада (рәс. 13.35б) КЭБ  85% очракта күтәрелә, башка өзлегүләр 78%  билгеләнгән, ә азактагы күрү үткенлеге 6/18 күбрәк — 28% очракта гына  билгеләнгән.

## Дәвалау
Зур гифемаларда хастаханәгә салу кирәк.

1.    Терапия

•     Сулы сыекча эшләп чыгаручы урынлы һәм/яки системалы  блокаторларны КЭБ дәрәҗәсенә карап билгелиләр. Миотикларны куллану максатчан  түгел, чөнки алар бәбәк бикләнү күренешләрен көчәйтә ала.

•     Урынлы стероидларны икенчел кан агу һәм ялкынсынулы  җавап үсешенең куркынычлыгын киметү өчен кулланалар.

•     Мидриатикларны даими мидриаз өчен кулланалар, чөнки  бәбәк җаваплары төсле катлау һәм керфексыман җисем тамырларыннан кан агу  кабатлануына китерә ала.

**2.    **  Канның хирургик эвакуациясе һәм аны трабекулэктомия белән катнаштыру  яки ансыз түбәндәге очракларда күрсәтелә.

•      2 көн дәвамында КЭБ  > 50 мм тк. бг. яки 7 көн дәвамында КЭБ > 35 мм тк. бг. булса.

•      Мөгезкатлауның иртә кан белән имбибициясендә, ул тыгыз  томанлануларга кадәр берничә сәгать дәвамында көчәя ала.

•      5 көн дәвамында сакланган тулаем гифемада, алгы  периферияле синехияләр һәм хроник икенчел глаукома үсешен булдырмау өчен.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
АПК рецессиясендә глаукома

## Патогенез
АПК рецессиясе туры җәрәхәттән соң керфексыман җисемнең  (төсле катлау тамыры һәм склераль тибенке арасында) контузион ертылуы белән  бәйле була ала. АПК рецессиясенең кайбер дәрәҗәсен җәрәхәтле гифема белән  күпчелек авыруларда ачыклыйлар, ләкин 6-9% очракта гына глаукома җәрәхәттән  соң 10 ел дәвамында үсеш ала.

КЭБ арту, мөгаен,  трабекулалар зарарлануы белән, ә турыдан-туры АПК рецессиясе белән бәйле  түгел. Әмма глаукома куркынычлыгы күбрәк дәрәҗәдә нәкъ рецессия дәрәҗәсе  белән бәйле. Глаукома җәрәхәт булгач, айлар яки еллардан соң үсеш алырга  мөмкин, шуңа АПК халәтен вакыт-вакыт тикшерергә кирәк.
## Ачыклау
1.     Бер  яклы хроник глаукома белән билгеләнә. Җентекләп анамнез җыю һәм гониоскопиясез ачыклау  катлаулы.

2.     Биомикроскопия. Кичергән контузия билгеләренә туры килә, алар бераз  гына була ала, мәсәлән сфинктерның кечкенә ертылуы.

3.     Гониоскопия. Керфексыман җисемнең аномаль киңәюе, мөгаен, зарарлану  өлкәләрендә җөйләнү һәм тут утырмасы белән бәйле (рәс. 13.36а). Киләчәктә бу  өлкә фиброз тукыма белән каплана ала. Караганда АПК гиперпигментациясен  ачыклыйлар (рәс. 13.36б), аны пигментлы глаукома күренеше дип уйлау мөмкин,  аеруча мөгезкатлау эндотелиенда тут гранулалары булганда.

NB Ике күзнең АПК һәм шулай ук бер күзнең  төрле сектор почмагын чагыштыру мөһим.
## Дәвалау
1.    Медикаментоз терапия, икенчел ачык почмаклы глаукоманың башка төрләрендә  кебек еш нәтиҗәсез була. Лазерлы трабекулопластика шулай ук нәтиҗәсез.

2.     Трабекулэктомия белән антиметаболитлар куллану — иң нәтиҗәле хирургик  катнашу.

3.     Фильтрлаучы ясалма дренажларны трабекулэктомиянең тискәре нәтиҗәләрендә кулланалар.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Иридокорнеаль эндотелиаль синдром

## Классификация
Иридокорнеаль  эндотелиаль синдромда (ИЭС) башлыча бер  күз зарарлана, яшь һәм урта яшьтәге хатын кызлар ешрак интегә. Синдромга  бер-берсе белән еш катнашкан 3 сирәк үзгәрешләр төре керә: (a) төсле катлауның  көчәюче атрофиясе:  (б) төсле катлау невусы (Коган-Риз синдромы), (в) Чандлер синдромы.

## Патогенез
ИЭС һәр өч вариантының төп билгесе мөгезкатлауның  атипик эндотелиаль күзәнәкләре санала, алар пролиферацияләп АПК өлкәсе һәм  төсле катлау өслегенә үтеп керә ала. Бу үзгәрешләрне тасвирлау өчен  «пролифератив эндотелиопатия» атамасы тәкъдим ителде. ИЭС глаукома һәм  мөгезкатлау дистрофиясе яки аларның катнашмасы көчәюенә китерә ала. Глаукома  сәбәбе АПК синехиаль бикләнүе санала. Күпчелек ИЭС'ның мөгезкатлау  зарарлануында ПЧР гади герпес вирусы ДНК-сын ачыкларга мөмкинлек бирә, бу  аның вируслы килеп чыгышын фаразларга мөмкинлек бирә.

## Клиник яктан үзенчәлекләре
1.      Биомикроскопия

•      Корэктопия (бәбәк күчү) (рәс. 13.37а).

•      Үзгәрмәгән төсле катлауда псевдокория (ясалма бәбәк  ясалу) (рәс. 13.37б).

•      Төрле дәрәҗәдә төсле катлау атрофиясе (рәс. 13.37в, г).

**2.   ** Гониоскопия. Киң колачлы периферия синехиясе, ул Швальбе сызыгының  алгы өлкәсенә кадәр җитә ала (рәс. 13.38).

**3.   ** Глаукома якынча 50% очракта үсеш ала.

## Аерым үзенчәлекләре
Бөтен формалары  үзенчәлекле күренешкә ия, аларны бер-берсеннән аеру җиңел. Әмма билгеләр  катнашмасында диференциаль диагностика катлаулы, ә вакыт үтү белән бер  билгеләр икенчесенә күчә ала.
Дифференциаль диагностика төсле катлау үзгәрешләренә  бәйле.
1.     Төсле катлауның көчәюче атрофиясе — төсле катлауның чагылган үзгәрешләре  (кара рәс. 13.37).

**2.    ** Төсле катлау невусы (Коган-Риз синдромы) — алгы өслек буенча таралган невус (рәс. 13.39а) яки  төсле катлау төерләре (рәс. 13.39б). Төсле катлау атрофиясе 50% очракта юк  яки уртача дәрәҗәдә була ала. Моңа карамастан корэктопия чагылган була ала.

NB Төсле катлауның таралган меланомасын һәм  төсле катлау невусы синдромын аеру мөһим.

3. Чандлер   синдромы — мөгезкатлауның  эндотелиаль «көмеш дага» сыман үзгәрешләре (рәс. 13.40а), бу күрү начарлану  һәм мөгезкатлау шешү өчен нурлы боҗра белән еш бара (рәс. 13.40б). Стромаль  атрофия 60% очракта булмый яки төрле авырлык дәрәҗәсендә була ала; корэктопия  җиңел һәм уртача дәрәҗәдә чыгылган була ала.
Бу ике синдром кебек глаукома гадәттә җитди  үзгәрешләргә китерми һәм КЭБ дәрәҗәсе гадәти кала ала.

## Глаукоманы дәвалау
1.     Медикаментоз терапия гадәттә нәтиҗәсез.

**2.    ** Трабекулэктомия  хәтта  антиметаболитлар катнашмасы белән катнашу өлкәсендәге җөйләнү өчен гел уңышлы  түгел.

3.      Фильтрлаучы дренаж хирургия еш кирәк.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Күз эчендәге шешләрдә глаукома

Күз эчендәге шешләрнең якынча 5% очрагында икенчел КЭБ  арту үсеш ала. Шеш урнашуына карап офтальмогипертензиянең берничә варианты  мөмкин.
## Трабекуляр бикләнү
Трабекуляр бикләнү түбәндәге патологияләр нәтиҗәсендә  үсеш ала.
1.     АПК'га төсле катлауның каты меланомасы үсеп керү
(рәс. 13.41а).
2.     Трабекуляр өлкәгә төсле катлау меланомасыннан неопластик күзәнәкләр үсеп  керүе (рәс. 13.41 б). Трабекуляр бикләнүнең сәбәбе сирәк кенә ретинобластома  була.
3.     Меланомалитик глаукома кайвакыт төсле катлау меланомасы белән күзләрдә үсеш  ала һәм трабекуляр ярыкларның макрофаглар белән бикләнүе белән бәйле, алар  тут һәм шеш күзәнәкләрен факолитик глаукомада кебек фагоцитлаганнар (рәс.  13.41в).
## АПК-ның икенчел ябылуы
АПК-ның икенчел ябылу сәбәпләре түбәндәгеләр була ала.
1.    Неоваскуляр глаукома — хориоидея меланомасы яки ретинобластомада иң еш  сәбәп.
2.     Керфексыман  җисем меланомасында (рәс. 13.41г) яки күзнең арткы өлешенең зур шешендә иридо-ясмык диафрагмасының алга күчүе.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Төркиядә Һинд дине

**[[Төркия]]дә [[Һинд дине]]** тарафдарлары ― 300 кешедән һәм якынча 100 гаиләдән торган зур булмаган дини җәмгыять. Һиндстанның шулай ук *Reliance Industries*, *Tata Motors* һәм *Indorama* вәкиллекләре аша Төркиядә кече бизнес вәкиллеге бар. Төркиядәге Һиндстанлыларның күбесе Һинд дине тарафдары, һәм җәмгыять Төркиядә индуистларның төп өлешен тәшкил итә. Соңгы вакытта Һиндстаннан туризмны һәм мәдәниятне үстерү һәм аларны Төркия җәмгыяте белән иң яхшы мөнәсәбәтләр урнаштыру чаралары буларак таныту буенча күп көч куела.

## Тарих
Фригия һәм Лидия патшалыкларының диннәренең берсе Һинд дине булган Ахеменид Империясенә кушылуы Һинд дине тәэсиренең бер мисалы булып торадыр.
Шулай ук Борынгы дөнья заманында хәзерге Төркия территориясе Селевкидлар Империясенә кергән булган. Бу гаять зур мәйданлы дәүләтнең көнчыгыш өлешендә Гандара (Гандһара) өлкәсе Һинд диненең төрле формаларының үзәкләренең берсе булган.

## Хәзерге заманда
Һинд дине Төркиядә азчылык дине булып тора. 
Төркиядә 100 Һинду гаиләсе бар, бу 250-дән күбрәк кеше. Аларның күбесе халыкара ширкәтләрдә эшләүче Һиндле кешеләр булып тора.
Арда Өйрәнү Фондының 2010 ел мәгълүматы буенча Төркиядә 728 Һинд дине тарафдары яшәгән.
Төркиядә Һинд дине белән уртак хасиятләре күп инанулар арасында Зәрдөштлек, шулай ук Тәңречелек, Буддачылык (40 000 кеше) һәм Бәһаи дине (як. 21 000 кеше) дип кабул итәргә була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Stuck in the Awaraa days?

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Төркиядә дин
Иридошизиста глаукома

**Иридошизис **— өлкән  яшьтәгеләрдә очраган, ешрак ике яклы сирәк патология. 90% очракта ябык  почмаклы глаукомада үсеш ала. Кискен яки кабатланучы АПК ябылуы КЭБ-ның югары  дәрәҗәсе өчен төсле катлау атрофиясе белән тәмамлана дип уйланыла.

1.     Биомикроскопия

•      Алгы камера сайлыгы (рәс. 13.43а).

•      Иридошизис гадәттә төсле катлауның аскы бүлекләрендә  үсеш ала.

•      Барыш авырлыгы строма эчендәге атрофия (рәс. 13.43б)  белән төсле катлау битләре катламлануы (рәс. 13.43в) һәм фиброз тукыма белән  алмашуга (рәс. 13.43г) бәйле.

2.    Гониоскопия АПК тараюын һәм периферия гониосинехияләре белән өлешчә  ябылуын ачыклый.

3.    Дәвалау перифериянең лазерлы иридотомиясе үткәрү белән  киләчәктә глаукоматоз зарарлануларны кисәтүгә юнәлгән терапиядән тора.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Эпителий үсеп кергәндә глаукома

## Патогенез
Эпителий үсеп керү күзнең алгы бүлеге хирургиясендә яки  җәрәхәтендә сирәк һәм була алган өзлегүләрнең куркынычы санала. Конъюнктива  яки мөгезкатлау эпителие җәрәхәт тишеге аша кереп күзнең алгы бүлегендә  кистоз яки таралган пролиферациягә китерә.
Пролиферациянең  таралган варианты мөгезкатлау эндотелие, трабекула, төсле катлау яки  керфексыман җисемдә эпителиаль күзәнәкләр таралышы белән сыйфатлана (рәс.  13.42а), бу эпителиаль кисталар ясалуы урынына икенчел глаукома ясалышына еш  китерә. КЭБ арту сәбәбе моңарчы барлыкка килгән гониосинехияләр, трабекуляр  өлкә үзгәрешләре, формалашкан эпителиаль мембрана һәм/яки купкан эпителиаль  һәм ялкынсыну күзәнәкләр белән трабекулалар тыгылу катнашмасы санала.
## Ачыклау
•      Сүлпән барышлы операциядән соң увеит.

•      Кисем өлкәсендә пыяласыман җисемнең алгы бүлекләрендә  һәм мөгезкатлауның арткы өслеге буенча тигезсез чикле ачык мембрана булу  белән таралган эпителизация.

•      Бәбәк деформациясе. 
## Дәвалау
Дәвалау эпителий үсеп керүе кабатлануын булдырмауга яки  эпителиаль кисталарының киләчәктә авыр глаукома формасы үсү белән таралган  эпителизациясенә яңадан үсеп чыгуын булдырмауга юнәлгән.

1.    Астагы  төсле катлау, керфексыман җисемнең pars plicata өлеше, күз агының бөтен катламнары һәм барышка җәлеп  ителгән мөгезкатлау белән бергә трабекуляр бикләнүне кисеп алу. Ясалган кимчелекне гомосклера белән ябалар. Төсле  катлауның зарарланган өлкәсен аргонлы лазер белән коагуляция урыны агарганга  кадәр коагуляциялиләр.

2.     Криотерапияне мөгезкатлауның арткы өслеге, АПК өлкәсе һәм керфексыман  җисем буенча эпителий таралышын булдырмау өчен транссклераль үткәрәләр.  Тирә-яктагы тукымалар зарарлануын булдырмау өчен күз эченә һава кертәләр.

3.      Фильтрлаучы ясалма дренажларны эпителийның киң колачлы үсеп керүе, дәвалауга җавап  бирмәгән һәм хирургик кисеп алу үткәрү мөмкинлеге булмаган глаукомада  кулланалар.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Стердж-Вебер синдромы

**Стердж-Вебер синдромы** (энцефалотригеминаль ангиоматоз)  — тумыштагы  очраклы факоматоз.

1. Классификациясе

• Өч системалы форма, бу очракта патологик барышта бит, йомшак һәм  пәрәвезсыман ми тышчалары, шулай ук ​​күзләр җәлеп ителә.

• Ике системалы форма, бу очракта  бит һәм күзләр яки бит һәм баш мие тышчалары зарарлана.

2.      Билгеләре

•      Өч тармаклы нервның бер яки берничә (рәс. 24.55а)  тармакларының иннервацияләү өлкәсендә биттә «ялкынланучы» невус (каверноз  гемангиома, «портвейн төсендәге» тимгел). Гадәттә ясалу бер яклы, сирәк ике  яклы.

•      Ипсилатераль баш түбәсе яки баш арты лептоменингаль  гемангиома (рәс.24.55б) контралатераль яки гомуми фокаль яки гомуми эпилепсия  өянәкләренә, гемипарезга яки гемианопсиягә китерә ала.

3.    Офтальмологик күренешләре. Ипсилатераль   глаукома, эписклераль гемангиома һәм төсле катлау гетерохромиясе.
## Глаукома патогенезы
Бит гемангиомасы ягында якынча 30% авыруларда, аеруча  ул өске кабакны җәлеп итсә, глаукома үсеш ала (рәс. 13.48а). КЭБ арту  гомернең беренче 2 елында 60% очракта билгеләнә һәм буфтальмга китерә ала. Калган  очракларда глаукома һәрвакытта да үсеш алырга мөмкин: сабыйлыктан алып балигъ  яшькә кадәр. Патогенез бәхәсле һәм еш билгеле түгел.

•      Яңа туганнарда глаукома трабекулодисгенез белән генә  килеп чыга ала.

•      Өлкәнрәк яшьтә глаукома эписклераль веналарда (эписклераль  ангиомада артериовеноз анастомоз белән бәйле булган) басым күтәрелгәндә үсеш  ала (рәс. 13.48б).

## Дәвалау
**1.   ** Медикаментоз терапия урынлы простагландиннар аналогларын кулланганда  нәтиҗәле була ала.

**2.   ** Гониотомия АПК аномалияләрендә уңышлы.

3.     Трабекулотомия һәм трабекулэктомия катнашмасы глаукоманың башлангыч  стадияләрдә яхшы нәтиҗәләр бирә.

Трабекулотомия АПК'ның тумыштагы  аномалиясендә сулы сыекча агып китү киртәсен юк итә, трабекулэктомия  эписклераль веналар аша өстәмә агып китү юлын бирә.

NB Операция хориоидея кубарылу һәм  супрахориоидаль кан савуның югары куркынычлыгына ия.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Александр Антышев

**Александр  Антышев**  (20 февраль 1942 ел) — тел белгече. Филология фәннәре докторы (2002).

## Биографиясе
Антышев Александр Николаевич 1942 елның 20 февралендә БАССРның  Олы Теләк районы Кызыл Октябрь авылында (хәзер Башкортстанның Иглин районы Олы Теләк авылы) туган.
## Хезмәт эшчәнлеге

1964 елда  Башкорт дәүләт университетын тәмамлый  һәм шунда ук хезмәт юлын башлый.

1977 елдан  Башкорт дәүләт педагогия институтында — немец теле кафедрасы мөдире, 1987-1996 елларда — чит телләр факультеты деканы.

1982-1986 елларда Лейпциг һәм Эрфурт педагогия институтларында (Алмания) укыта.

1998 елдан бирле Башкорт дәүләт авиация институтында эшли (2003 елга кадәр — немец теле кафедрасы мөдире).

Фәнни тикшеренүләре чагыштырма тел гыйлеме проблемаларына, немец телендә һәм рус телендә антропонимнарны өйрәнүгә багышланган.

60-ка якын фәнни хезмәт авторы.

**Төп фәнни хезмәте:** Имена. Немецкие антропонимы. Уфа, 2001.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Антышев Александр Николаевич // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
* Антышев, Александр Николаевич — Имена. Немецкие антропонимы : &#91;Монография&#93;

Төркем:Иглин районында туганнар
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Тел галимнәре
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:1942 елда туганнар
Төркем:20 февраль көнне туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе