open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иммунпротеинлы өстәүләр

Таралган яки фокаль **иммунпротеинлы өстәүләр**  — күпсанлы миелома, Вальденстрем макроглобулинемиясе, билгесез этиологияле  моноклональ гаммапатия, кайбер лимфопролифератив какшаулар һәм лейкемия кебек  кайбер системалы чирләрнең сирәк күренеше. Мөгезкатлау зарарлануы иң беренче  күренеше була ала.

**1.   ** Билгеләре. башлыча строманың арткы катламнары дәрәҗәсендә күпсанлы нокталы лачаулар  сыман томанланулар тасмасы ясалу (рәс. 9.64е).

**2.    ** Төп чирнең дәвалавын системалы цитостатик препаратлар яки глюкокортикоидлар  белән үткәрәләр. Мөгезкатлауның көчле зарарлануында үтәли кератопластика  кирәк.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Михаил Сабашвили

**Михаил Николаевич Сабашвили** (1900-1979) - Совет һәм Грузия туфрак белгече, авыл хуҗалыгы фәннәре докторы, профессор, Грузия ССР Фәннәр академиясе (1955) һәм АСХН Грузия ССР академигы (1957). Грузия ССР авыл хуҗалыгы фәннәре академиясе президенты (1957-1979).

## Биография
1900 нчы елның 30 гыйнварында Тбилисида туган.

1921-1926 елларда В.И.Ленин исемендәге Грузия дәүләт политехник институтының авыл хуҗалыгы факультетында укыган һәм аны мактау билгесе белән тәмамлаган.

1926 - 1957 елларда Тбилиси дәүләт университетында укытучы булып эшли, 1936 елдан ул профессор һәм туфрак фәннәре кафедрасы мөдире, соңрак гидрология, климатология һәм туфрак фәннәре кафедрасы мөдире булып эшен дәвам итә.

1946 - 1957 елларда педагогик эшчәнлеге белән беррәттән институт директоры булып Грузия ССР Фәннәр академиясенең туфрак фәннәре, агрохимия һәм мелиорация институтында тикшеренү эшләре белән шөгыльләнә. 1957 - 1979 - Грузия ССР авыл хуҗалыгы фәннәре академиясе президенты була  .

### Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
М.Н. Сабашвилиның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге климатология гидрологиясе, агротехника, туфрак фәннәре һәм Грузиядә туфрак тикшеренүләре белән бәйле була. Агрохимия һәм мелиорация өлкәсендә тикшеренүләр алып барган, Грузия ССРының дымлы субтропик зонасы һәм Советлар Союзының субтропик кызыл җире туфракларын җентекләп өйрәнгән. 1957-нче елдан М.Н. Сабашвили Халыкара туфрак галимнәре берлеге әгъзасына әверелә. 

1936 елда ул авыл хуҗалыгы фәннәре докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклый. 1936 елда СССРның Югары аттестация комиссиясе тарафыннан профессор академик титулына лаек була. 1944 елда корреспондент әгъзасы, 1955 елда - Грузия ССР Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы, 1957 елда Грузия ССР Авыл хуҗалыгы фәннәре академиясенең тулы әгъзасы итеп сайлана. М.Н. Сабашвили йөздән артык фәнни эш, шул исәптән күпсанлы монографияләр авторы  .

## Төп хезмәтләре

* Почвы влажной субтропической зоны ССР Грузии / М. Н. Сабашвили ; Под общ. ред. проф. С. А. Захарова ; Тифлисская лаборатория Всес. ин-т удобрений, агропочвоведения и агротехники. - Тифлис : Госиздат Грузии. С.-х. сектор, 1936. - 189 с.
* Почвы Грузии / М. Н. Сабашвили ; Акад. наук Груз. ССР. Ин-т почвоведения. - Тбилиси : изд. и тип. АНГССР, 1948. - 393 с.
* Субтропические красноземы СССР: Доклад на V Междунар. конгрессе почвоведов. - Москва : Изд-во Акад. Наук СССР, 1954. - 36 с

## Бүләкләре

* Ленин ордены (1954 - "Хезмәт озынлыгы һәм мактауга лаеклы хезмәте өчен") 

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Краткая географическая энциклопедия / гл. ред. А. А. Григорьев. - Москва : Советская энциклопедия, Т. 5: Юдома - Яя. Дополнения. — 1966. — 544 с.
* Биографический словарь деятелей естествознания и техники: [В 2 т.] / Отв. ред. А. А. Зворыкин ; Глав. ред. "Большой советской энциклопедии". Ин-т истории естествознания и техники Акад. наук СССР. - Москва : Большая советская энциклопедия, Т. 2: М-Я. — 1959. — 467 с.
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Авыл хуҗалыгы фәннәре докторлары
Төркем:Тифлистә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1979 елда вафатлар
Төркем:19 февраль көнне вафатлар
Төркем:1900 елда туганнар
Төркем:30 гыйнвар көнне туганнар
Матвей Мирианашвили

**Матвей Михайлович Мирианашвили** (1906-1975) - теоретик физика өлкәсендә совет һәм грузин галиме, физика һәм математика фәннәре докторы, профессор, Грузия ССР Фәннәр академиясе академигы (1974). Грузия ССР Фәннәр академиясенең Физика һәм геофизика институты директоры (1943-1951).

## Биография
1906-нчы елның 5 октябрендә Тбилисида туган.

1930-нчы елда Тбилиси дәүләт университетының физика кафедрасын тәмамлый. Харков физика һәм технология институтында фәнни-тикшеренү эшендә университетны тәмамлагач, профессор Д.Д. Иваненконың укучысы була.

1933 елдан Тбилиси дәүләт университетында фәнни-педагогик эшчәнлек белән шөгыльләнә: 1933 - 1975 - профессор һәм гомуми физика кафедрасы мөдире һәм шул ук вакытта 1959 - 1971 - әлеге университетның вице-ректоры. Укыту эшчәнлеге белән беррәттән, ул 1943 - 1951 елларда Грузия ССР Фәннәр академиясе Физика һәм геофизика институты директоры булып фәнни эш белән шөгыльләнә   .

### Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
М.М. Мирианашвилиның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге теоретик физика өлкәсендәге проблемалар белән бәйле. Төп тикшеренүләре гомуми чагыштырма һәм ферритлар теориясе, космология һәм квант электродинамикасы белән бәйле. Ул - Эйнштейн тигезләмәләрен интеграцияләү өчен яңа ысуллар тәкъдим итүче. Аның җитәкчелегендә Швингер методлары вакуум поляризация проблемалары буенча эшләнде һәм гомумиләштерелде һәм бу ысулны нуклеоннарның мезоннар белән үзара бәйләнеше өчен кулландылар.

1958-нче елда ул физик һәм математика фәннәре докторы дәрәҗәсе өчен "Вакуум поляризациясе һәм сызыксыз кыр теориясе" темасы белән докторлык диссертациясе яклый. 1933-нче елда ул СССРның Югары аттестация комиссиясе тарафыннан профессор академик титулына лаек булды. 1961-нче елда ул корреспондент әгъзасы, 1974-нче елда - Грузия ССР Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы итеп сайлана. М.М. Мирианашвили йөздән артык фәнни эш, шул исәптән югары уку йортлары өчен монографияләр һәм дәреслекләр авторы  .

Ул 1975-нче елның 23-нче гыйнварында Тбилисида вафат була.

## Төп хезмәтләре

* Некоторые вопросы поляризации вакуума и нелинейной теории поля. - Тбилис. гос. ун-т им. Сталина. - Тбилиси:  1958. - 189 с

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Физики : Биогр. справ. / Ю. А. Храмов; Под ред. А. И. Ахиезера. -  : Наука, 1983. — 400 с.
* Физики: Биогр. справочник / Ю. А. Храмов. - Киев : Наук. думка, 1977. — 509 с
* Труды Конференции физиков, посвященной 80-летию со дня рождения академика Академии наук ГрузССР профессора Матвея Михайловича Мирианашвили. - Тбилиси : Изд-во Тбил. ун-та, 1989. - 302 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Тифлис дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:ССРБ физиклары
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Тифлистә туганнар
Төркем:Математиклар
Төркем:Физиклар
Габонда ислам

**[[Габон]]да ислам** (, ) ― азчылык дине, төрле чыганаклар буенча, ил халкының (2,2 млн кеше, 2020 елгы халык саны алу мәгълүматлар буенча) 1 % ыннан башлап 12 % ына кадәр кешесе – ислам дине тарафдары. Ил халкының 73 % ы – христианнар (католиклар һәм протестантлар) . Халыкның 10 % ы ― җирле дини ышанулар тарафдары, 5 % ы ― бернинди дә дин тотмый яки атеистлар.

## Тарих
Габон мөселманнарының 90 % ы ― илдә яшәүче чит ил кешеләре, күпчелеге сөнниләр. 
## Мөселман оешмасы
2004 елда ил башкаласы  Габондагы мөселманнарның беренче конференциясе уздырыла. Бу конференциянең максаты ― илдә толерант, бердәм исламны алга этәрү. Конференция барышында Габонның 34кә якын ислам җәмгыяте башлыклары чара кулуарларында  Ислам эшләрен берләшеп үткәрү турында килешүгә кул куйган. Конференция нәтиҗәләре буенча Мөселман гыйбадәте турында хартия кабул ителгән һәм *Габонда Ислам эшләре буенча югары совет* () төзелгән. Габондагы Ислам эшләре буенча югары совет ― барлык Габон мөселманнарын берләштергән оешма. Оешманың рәисе ― 2009 елдан Габон президенты .

Габон Конституциясе нигезендә, барлык гражданнар да дини иректән файдалана. Хөкүмәт дин тотучыларның дини хокукларын хөрмәт итә. Кайбер мөселман бәйрәмнәре (Ураза бәйрәме һәм Корбан бәйрәме) илдә  ял көннәре булып санала.

Габон дәүләт телевидениесе, төрле христиан конфессияләре руханиларына биргән кебек, имамнарга да бушлай эфир вакыты бирә.

1974 елдан Габон ― Ислам Хезмәттәшлеге Оешмасы әгъзасы.

Элек протестантлар Габон Кораллы Көчләре католикларга һәм мөселманнарга эшкә кабул иткәндә һәм хезмәт итүдә өстенлек бирә, дип раслаган.

Габонда президент вазифасы 1973 елдан мөселманнар кулында. 1967―2009 елларда Габон Республикасы Президенты  (1935―2009) ― католик динендә булган, 1973 елда Ливиягә визиты вакытында Ислам динен кабул иткән . 2009 елдан ил президенты  шулай ук мөселман.

## Мәгариф
Габонда ислам, католик һәм протестант конфессияләренең башлангыч һәм урта мәктәпләре эшли. Бу мәктәпләр Габон мәгариф министрлыгында теркәлергә тиеш, ул әлеге дини мәктәпләрнең дәүләт мәктәпләре өчен таләп ителә торган стандартларга туры килүен тәэмин итү өчен җавап бирә. Хөкүмәт шәхси мәктәпләргә, дини яки дөньяви мәктәп булуына карамастан, акча бүлеп бирми.

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Африкада ислам
Төркем:Габонда ислам
Мухин

**Мухин** ― фамилия.
* Василий Мухин (1901―1952), ветеринария фәннәре докторы (1940), профессор (1941), ТАССР атказанган фән эшлеклесе (1950).
* Виктор Мухин (1949), биология фәннәре докторы (1991), профессор (1994). РФ атказанган фән эшлеклесе (2010).
* Марат Мухин (20.06.??), композитор, музыкант, тавыш режиссеры, аранжировкалаучы, саундпродюсер.
----
;Мухина
* Равия Мухина (1955), табиб-ревматолог, ТР (2002) һәм РФ (2019) атказанган табибы.

Төркем:Фамилияләр
Бредихин

**Бредихин** ― фамилия.
* Александр Бредихин (1951), химия фәннәре докторы (1993), профессор. 
* Фёдор Бредихин (1831—1904), астроном, Мәскәү император университетының атказанган профессоры.

## Моны да карагыз
* Бредихин, кратер.

Төркем:Фамилияләр
Сабинин

**Сабинин** ― фамилия.
* Дмитрий Сабинин (1889—1951), ботаник, үсемлекләр физиологы, проректор (1923—1924), кафедра мөдире (1924—1929, 1932—1948).
* Леонид Сабинин (1942), гандболчы, регбичы һәм регби тренеры, Себер федераль университеты доценты.
## Моны да карагыз
* (6591) Сабинин, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Салуквадзе

**Салуквадзе** () ― фамилия.
* Лаша Салуквадзе (1981), футболчы (сакчы), РФ чемпионатларының алтын (2008, 2009) һәм бронза (2010) призчысы.
* Реваз Салуквадзе (1929―2000), физика-математика фәннәре докторы (1974), профессор (1974), Грузиянең Милли фәннәр академиясе академигы (1993).

Төркем:Фамилияләр
Бондаренко

**Бондаренко** ― фамилия.
* Александр Бондаренко (1922—1997), Казан шәһәр хезмәт ияләре депутатлары шурасының башкарма комитеты рәисе (1965―1985).
* **[[Виктор Бондаренко]]**
** Виктор Бондаренко (1943—2007), сәясәтче, завод директоры (1981―1986), Украинаның халык депутаты (1-2нче чакырылыш).
** Виктор Бондаренко (1953), фәлсәфә фәннәре докторы (1996), профессор (1997).
* Григорий Бондаренко (1934), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1975).
* Илья Бондаренко (1870—1947), архитектор, реставрацияче, сәнгать белгече.
* Михаил Бондаренко (1913―1947), очучы, майор, ике тапкыр Советлар Союзы Герое.
## Моны да карагыз
* Бондаренко урамы, Казандагы урам.
* Бондаренко, кратер.

Төркем:Фамилияләр
Анна Быховская

**Анна  Быховская** (1901-1996) — Мәскәү дәүләт университетының биология факультетының тәүге  деканы.

## Биографиясе
Быховская Анна Марковна Велиж шәһәрендә туган. Урта белемне экстерн ысулы белән ала, чөнки акча булу сәбәпле гимназиядә укый алмый. Шәхси дәресләр бирә, башлангыч мәктәптә укытучы булып эшли. 1920 елда ВКП(б.) сафына керә.

1927 елда Мәскәү дәүләт университетының физика-математика факультетының биология бүлеген тәмамлый. Цитология һәм гистология кафедрасында Г. И. Роскинга аспирантурага укырга керә. Доцент дәрәҗәсенә ия була.

Мәскәү дәүләт университетының биология факультеты барлыкка килгәннән соң, беренче декан һәм аның тарихында әлегә бердәнбер хатын-кыз-декан. Бу вазифага 1930 елның 21 августында тәгаенләнә. Декан вазифасын 1930 елдан алып 1931 еллар буенча били. 1931 елның 18 апрелендә университетта факультет-кафедраль структура бетерелә. А. М. Быховская Мәскәү дәүләт университетының зоология бүлеге җитәкчесе итеп билгеләнә. 1933 елның 1 маеннан Мәскәү дәүләт университетында факультетлар тергезелә — Быховская биология факультеты деканы вазифасын башкаручы итеп тәгаенләнә. 1935-1937 елларда Мәскәү дәүләт университетының зоология фәнни-тикшеренү институты директоры булып эшли.

1937 елның 10 июнендә Быховская «үзенең эшендә күп кенә сәяси хаталар җибәрүче һәм партия  уяулыгын югалтучы» буларак Биология факультеты белән җитәкчелек итүдән читләтелә. Шул ук 1937 елда Мәскәү дәүләт университетының зоология фәнни-тикшеренү институты директоры вазифасында кулга алына.

1947 елдан Сәмәркандта медицина паразитология һәм малярия институтында, 1960 нчы елларда административ бүлек буенча директор урынбасары булып эшли.

Үзбәкстанда 95 яше тулуга 10 көн калганда вафат була.

## Хезмәтләре

** *Быховская А. М.* 1960. Республиканское совещание и научная конференция по вопросам борьбы с паразитарными заболеваниями в Узбекистане. 1) Мед. ж. Узбекистана. No 11, 74—75.
** *Быховская А. М., Ибадов А. У.* Леонид Михайлович Исаев, Ташкент, 1964
** *Крамарь В. С., Быховская А. М., Каторкин Е. Н.* и др. — «Мед. паразитол.», 1974, No 6, с. 694—697.
** *Крамарь В. С., Кудрявцева Н. Ф., Быховская А. М.* и др. — «Мед. паразитол.», No 3, с. 293—296.

## Адресы

* 1937 елның октябренә кадәр — Мәскәү, Маросейка урамы, 9, кв. 34.

## Чыганаклар

** Летопись Московского университета
** ''Каллиникова В. Д.'' Некролог // Вестник Московского университета: Серия 16. Биология. 1996 № 1. Стр. 65
** Зоологический музей Московского университета в лицах _ Б 

### Тәкъдим ителгән чыганаклар

** Автобиография — «Фронт науки и техники», 1936, № 3.
** «За пролет. кадры», 17 июня 1937. Статья нападает на нее за мягкость к «врагам»;
** «За пролет. кадры», 17 октября 1937. Статья объявляет, что она сама «враг».
** *Слухов Ф.* 90 лет ее жизни: В эти весенние праздничные дни старейшая жительница Самарканда А. М. Быховская отмечает свой «круглый» юбилей // Ленинский путь,—1991,—20 марта.

## Искәрмәләр

Төркем:Мәскәү дәүләт университеты укытучылары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:1901 елда туганнар
Төркем:1996 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Үзбәкстанда вафатлар
Төркем:Русия империясендә туганнар
Kalidas Dih

**Kalidas Dih** (**कालिदास डीह**) jaqynça Hindstanda, Biharnyñ  Madhubani rajonynda Uçhaith Sthan awylynda urnaşqan tarihi häm izge uryn. Bu awylda Kalidas Dih bularaq mäğlüm şlam öyeme bar. Kalidasa häm anıñ  eşläre synnary bar. Kalidasa küpçelek eşlären monda yazğan. Ul Kalidasanıñ xatiräläreneñ berse. Ul Uçhaith Bhagwati alqyşlary belän monda jaqtyrtyluğa ireşkän. Ul irtäräk tormyşyn uryn janynda Gurukulda uzdyrğan.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Алексей Пажитнов

**Алексей Леонидович Пажитнов** (1955 елның 16 апреле, Мәскәү, ССРБ) — совет һәм америка программисты, геймдизайнер, «Тетрис» уенын уйлап табучы.

## Тормыш юлы
Алексей Пажитнов 1955 елның 16 апрелендә Мәскәүдә туа. Әтисе — әдәбият белгече һәм философ Леонид Николаевич Пажитнов (1930—1997), әтисе ягыннан бабасы — актёр Николай Викторович Пажитнов. 1967 елда, аңа 11 яшь булганда, Пажитновның әти-әнисе аерылышалар. Мәскәүнең 91 нче математика мәктәбен тәмамылый.

1977 елда Пажитнов ССБР Фәннәр академиясендә җәйге практика уза. 1979 елда Мәскәү авиация институтын тәмамлагач, ул ССБР Фәннәр академиясе каршындагы А. А. Дородницын исемендәге исәпләү үзәгенә эшкә урнаша. Ясалма интеллект һәм сөйләмне танып белү проблемалары белән шөгыльләнә. 1984 елда шунда ук танылган «Тетрис» уенын уйлап таба.

1988 елда Bullet-Proof Software фирмасы ярдәме белән AnimaTek (уен программасы белән тәэмин итү) компаниясен оештыра. 1991 елда Владимир Похилько белән бергә АКШка күчеп килә, ә соңрак, 1996 елда, Хенк Роджерс белән бергә «Тетрис» компаниясенә нигез сала.

1996 елның октябрендә «Microsoft» компаниясенә күчә, анда Pandora's Box башваткычларын эшләү белән шөгыльләнә. 2005 елда «Microsoft»тан китә.

1997 елда Computer Gaming World Алексей Пажитновны уен индустриясендә иң йогынтылы кешеләр исемлегендә дүртенче урынга куйган.

2005 елның 18 августында WildSnake Software компаниясе Алексей Пажитновның бу компаниягә кушылуы һәм яңа уеннар сериясен булдыра башлавы турында анонс чыгара.

2007 елның 7 мартында Game Developers Choice Awards First Penguin Award бүләгенә лаек була.

2009 елның 24 июнендә LARA — Der Deutsche Games Award Мактау бүләгенә лаек була.

## Шәхси тормыш
Өйләнгән, хатыны Нина. Ике улы бар: Пётр һәм Дмитрий. Улы Дмитрий 2017 елда Рейнир тавында тау чаңгысы һәлакәтендә үлә.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Страница сотрудника Moby Games — Alexey Pajitnov
* 
* ''Как написать «Тетрис»'', Colta.ru, Интервью 11 сентября 2011 года
* Это были самые лучшие и продуктивные годы моей работы как геймдизайнера,«Геймдев от первого лица», Интервью 9 сентября 2021 года.

Төркем:ССРБ уйлап табучылары
Төркем:1956 елда туганнар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:16 апрель көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:14 март көнне туганнар
Төркем:Мәскәү авиация институтын тәмамлаучылар
Төркем:Программистлар
Микроспороидаль кератит

## Патогенез
**Микроспоридия** — Microspora spp. оппортунистик патогены булган облигатлы күзәнәк  эчендәге спора ясаучы садә. Спора үзенең үзенчәлекле поляр көпшә формасы өчен  хуҗа күзәнәгенә үтеп кергәч, инфекция барлыкка килә. БИДС таралуга кадәр  микроспоридия кешедә сирәк чир тудыргычы иде.

Гомуми  инфекциянең иң еш күренеше — энтерит, ешрак кератоконъюнктивит кебек  офтальмологик күренешләре бар.

## Ачыклау
1.     Билгеләре

•       Ике яклы хроник  таралган нокталы эпителиаль кератит (рәс. 9.21а).

•       Әкренләп көчәюче  тирән стромаль кератит (рәс. 9.21б) кайчакта иммунокомпетент авыруларда була  ала.

•       Склерокератит һәм  эндофтальмит (сирәк).

**2.    ** Биопсия һәм гистология үзенчәлекле споралар һәм  күзәнәк эчендәге паразитлар ачыклыйлар.

## Дәвалау
**1.   ** Эпителий  патологиясен медикаментоз терапия: урынлы фумагиллин билгеләү.  БИДС-да югары актив антиретровируслы терапия (ЮААРТ) нәтиҗәле була ала.  Стромаль зарарлануда комбинация кулланалар: урынлы фумагиллин һәм эчкә  альбендазол 400 мг көн саен 2 атна дәвамында, икенче курс — 2 атнадан соң.  Авырулар гепатотоксинлык куркынычлыгы өчен күзәтү астында булырга тиеш.

**2.    ** Кератопластика күрсәтелә ала, әмма чир рецидивында трансплантатның  перифериясе зарарланырга мөмкин; калган тукыманың криотерапиясе бу  куркынычлыкны киметергә мөмкин.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Юлиана Яхнина

**Юлиана Яковлевна Яхнина** ( 1928 ел 6 март, Мәскәү - 4 август, 2004 ел Мәскәү.) - Совет һәм рус тәрҗемәчесе һәм әдәбият белгече .

## Биография
Яхнина Юлиана Яковлевна 1928 нче елның 6 мартында Мәскәүдә  туган.

Юлий Мартовның туганнан туган сеңлесе. .

Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаган. М.В. Ломоносов ( 1950 ). СССР Язучылар берлеге әгъзасы (1968).

Ул француз, швед,норвег һәм дания телләреннән тәрҗемә иткән. Төп тәрҗемә эшләре : Андре Моруа, Жан-Поль Сартр («Слова», «Тошнота»), Маргерит Юрсенар, Франсуаз Саган («Здравствуй, грусть!»), Мишель Бютор, Филипп Соллерс, Мишель Турнье, Патрик Модиано, Ханс Кристиан Андерсен, Кнут Гамсун, Юхан Борген, Август Стриндберг, Герман Банг, Карен Бликсен, Сигрид Унсет, Эйвинд Юнсон, Ханс Кристиан Браннер, Пер Улов Энквистланың проза һәм  публицистик  әсәрләре.

Ул тәрҗемә семинарын җитәкли, яшь тәрҗемәчеләр белән бик күп эшли.

Новодевичье зиратына күмелгән.

### Тәрҗемәләре

** Сигсгорд И. Палле один на свете. М., 1957. В. Островский белән берлектә.Сартр Ж.-П. Слова. М., 1966.
** Перрюшо А. Жизнь Ван Гога. М., 1973. С. Тарханова белән берлектә.
** Кюртис Ж.-Л. Мыслящий тростник. М., 1975.  Ю. Лунгина белән берлектә.
** Мерль Р. Мальвиль. М., 1977.  Г. Сафронова белән берлектә.
** Перрюшо А. Поль Гоген. М., 1979.
** Перрюшо А. Жизнь Ренуара. М., 1979.  С. Тарханова белән берлектә.
** Муберг В. Твой срок на земле. М., 1981.
** Леклезио Ж.-М.-Г. Пустыня. М., 1984.

## Бүләкләре
"Чит ил әдәбияты" журналы премиясе лауреаты (1989) -  Ж.-П. Сартрның «Тошнота» романын  тәрҗемә иткән өчен;

Морис Ваксмахер премиясе (1997); Швеция академиясенең әдәби премиясе;

Төньяк Йолдыз ордены (2002).

## Искәрмәләр (үзгәртү)

## Сылтамалар

** В Журнальном зале
** «Иду в ногу со Степашиным»: Интервью газете «Книжное обозрение»
** Н. Мавлевич. Памяти Юлианы Яхниной // «Иностранная литература», 2005, № 2
** Ю. Яхнина. Три Камю

Төркем:ССРБ Язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:ССРБ тәрҗемәчеләре
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:2004 елда вафатлар
Төркем:4 август көнне вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:1928 елда туганнар
Төркем:6 март көнне туганнар
Ганада ислам

**[[Гана]]да ислам** (,  ) ― динамик үсештәге диннәрнең берсе.

## Тарих
Хәзерге  Гана территориясендә ислам 1390-елларда барлыкка килгән .
Урта гасырларда Ислам таралышы, барыннан да элек, Төньяк Африка бәрбәрләре белән сәүдә элемтәләренә бәйле. XV гасырдан ислам илнең төньяк өлешендә тарала башлый.

XIX гасыр башында мөселманнар саны Нигериянең төньягыннан күчеп килгән мөселман качаклар хисабына арткан.

1970-еллардан Африкада исламизм таралуга карамастан, Ганада мөселманнар һәм христианнарның үзара тыныч яшәеше сакланып кала.

## Саны һәм таралышы
2010 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, Гана Республикасында ил халкының (31 млн кеше, 2020 елга, бәяләү) 17 ―  25 % ы ― мөселманнар. Мөселман җәмәгатьчелеге илдә мөселманнарның саны 30 % тәшкил итә, дип раслый.

Гана мөселманнарының 51 % ы ― Мәлики мәзһәбендәге сөнниләр, Шәфигый мәзһәбе вәкилләре дә бар. Мөселманнарның 16 % ы ― Әхмәдия мөселманнары (Ганада 1926 елдан яшәп килә) һәм 6 ― 8 % ы  ― шигыйлар һәм ваһһабилар.

Мөселманнар күбесенчә илнең төньягында яши. Ислам фульбе, гурма, хауса, лоби, буса, вала, дагомба, мампруси этник төркемнәре арасында киң таралган.

Шигый исламы тиз таралу 1980-елларда илгә Ливан сәүдәгәрләре килеп җитүгә бәйле . 

Гана мөселманнары арасында Суфичылык аз таралган булса да, биредә  һәм  тәрикатьләре вәкилләре бар.

## Оешма

Ганада эшләүче Мөселман советы (Muslim Council of Ghana) мөселманнарга дини һәм социаль-икътисади мәсьәләләрне хәл итәргә ярдәм итә, шулай ук Мәккәгә хаҗ оештыра.

Ил хөкүмәте мөселманнарга Рамазан аенда ярдәм күрсәтә .

## Мәгариф
Мөселман халкы күп булган районнар һәм шәһәрләрдә башлангыч һәм урта дини белем алырга тәкъдим итүче ислам яки гарәп мәктәпләре эшли.

## Танылган мөселманнар
* Мөбарәк Вакасо (2002), футболчы.

## Мәчетләр

Bole Mosque.jpg|  ― Ганада Боле шәһәрендә балчыктан ясалган мәчетләрнең берсе 
Nakore Mosque, Upper West Region, Ghana 3.JPG| 
Mosque, Tamale, Northern region, Dagbon.jpg| шәһәре мәчете
Ahmadiyya Muslim Mosque.Tamale.jpg|Тамале шәһәрендә Әхмәдия мәчте

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* ''International Religious Freedom Report for 2014. Ghana'' (Америка Кушма Штатлары Дәүләт Департаменты)

Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Африкада ислам
Төркем:Ганада ислам
Александр Алексеев

**Александр Алексеев** :
* Александр Алексеев (1851―1916), юрист, атказанган профессор һәм Мәскәү университетының юридик факультеты деканы.
* Александр Алексеев (1901—1982), Франция рәссамы (график), китап бизәүче, аниматор, «энәле экран»ны уйлап табучы.
* Александр Алексеев (1978), фотограф, икътисад фәннәре нәмзәте (2004), документаль фильмнар режиссеры.
Алексеева

**Алексеева** ― фамилия.
* Ирина Алексеева (1954), музыка педагогы, сәнгать фәннәре докторы (2006), профессор (2006). БР атказанган мәгариф хезмәткәре (2017).
* Татьяна Алексеева (1928—2007), аантрополог, РФА академигы (1991), тарих фәннәре докторы (1969), профессор.
----
* **[[Алексеев]]**

Төркем:Фамилияләр
Яхимович

**Яхимович** ― фамилия.
* Варвара Яхимович (1913—1994), геология-минералогия фәннәре докторы (1959), профессор (1969), БАССР атказанган фән эшлеклесе (1964), РСФСР атказанган геологы (1984).
* Зинаида Яхимович (1931—2018), тарих фәннәре докторы, профессор.

Төркем:Фамилияләр
Гугушвили

**Гугушвили** () ― фамилия.
* Виссарион Гугушвили (1945), 1991―1992 елларда Грузиянең премьер-министры.
* Паата Гугушвили (1905―1987), икътисад фәннәре докторы (1940), профессор (1940), Грузиянең Милли фәннәр академиясе академигы (1974). 

Төркем:Фамилияләр
Кискен бактериаль конъюнктивит

**Кискен бактериаль конъюнктивит** - киң таралган, күзнең йогышлы бүлендек белән туры кагылудан чыккан, гадәттә, үзе бетә торган чир. Иң таралган инфекцион агентлар: H. influenzae, S. pneumoniae, S. aureus һәм Moraxella catarrhalis.

1.    Симптомнар

•      Кискен кызару, ком хисе, кыздыру һәм бүлендек булу.

•      Гадәттә барышка ике күз дә тартыла, ләкин гел бер үк вакытта түгел.

•      Уянганда кабаклар бик еш ябышкан һәм авыр ачыла.

2.             Билгеләре

•      Таралган конъюнктива инъекциясе һәм тарзаль тәлинкәләрнең көчле имчәкле җавабы (рәс. 8. 4а).

•      Бүлендек вируслы конъюнктивитта кебек башта сулы, ләкин соңрак лайлалы-үлеклегә әйләнә (рәс. 8. 4б).

•      Бик еш өске мөгезкатлауның нокталы эпителиаль эрозияләре очрый.

3.             Лаборатор тикшерүләр гадәттә үткәрмиләр.
## Дәвалау
Якынча 60% очраклар үзеннән-үзе 5 көн эчендә бетә. Бик еш дәвалануны тизләтү һәм кабат йогуны булдырмау өчен антибиотиклар билгелиләр. Олыларда киң колачлы антибиотикларны һәр 2 сәг. 5-7 көн дәвамында кулланалар. Балаларда яхшы нәтиҗәләрне гель яки май кулланганда алып була. Билгеле бер урынлы йогынтылы антибиотикны кулланганда яхшырак клиник яки микробиологик нәтиҗәләргә ирешүнең дәлиле юк.

**NB** Урынлы йогынтылы антибиотикны куллану алдыннан кабакларны бүлендектән чистартырга кирәк.

1.              Фузидий әчелеге— ул ябышкан йөзмә, аны стафилококклы инфекциядә кулланалар, ләкин фузидий әчелеге күпчелек грамтискәре бактерияләр чыгарган инфекцияләрдә нәтиҗәле түгел.

2.              Тамчылар. Хлорамфеникол, ципрофлоксацин, офлоксацин, ломефлоксацин, гатифлоксацин, моксифлоксацин, гентамицин, неомицин, фрамицетин һәм полимиксин Б (белән бацитрацин яки триметоприм кушылмасы).

3.              Майлар тамчыларга караганда озак вакыт дәвамында югарырак тупланышны тәэмин итә, ләкин көндез аларның кулланышын чикләргә кирәк, чөнки алар күрүне начарлата. Май формасындагы антибиотиклар: хлорамфеникол, гентамицин, тетрациклин, фрамицитин һәм полимиксин Б (белән бацитрацин яки триметоприм кушылмасы).

**NB** Күпчелек кискен бактериаль конъюнктивит очраклары куркынычсыз бара, ләкин балаларда H. influenzae чыгарган конъюнктивитта 25% очракта отит үсеш ала.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Менингококклы конъюнктивит

**Менингококклы конъюнктивит** бик еш балаларда очрый һәм бик сирәк — олыларда. Менингококклы конъюнктивит беренчел яки икенчел була ала. Якынча 35% халык симптомсыз N. meningitidis таратучысы булып тора.

1.             Беренчелконъюнктивит түбәндәгечә чагыла ала.

•      Инвазив булмаган чир.

•     Системалы симптоматика белән инвазив чир (бизгәк, септицемия һәм минингит) 10-15% очракта үлем очрагы белән тәмамлана. Инвазив чир үсеше куркынычлыгы үз вакытында профилактик антибиотик белән дәвалау булмаганда 10-20 тапкыр арта.

2.             Икенчел конъюнктивит күзне ахыргы септицемия фазаларында зарарлый ала, ләкин бу сирәк була.
## Ачыклау
•      Кискен конъюнктивит субконъюнктиваль геморрагияләр (рәс. 8. 6) һәм колак тирәсе лимфа төерләре зураю белән бара ала.

•      30% очракта кератит үсеш ала, ул җәрәхәтләнү һәм тишелүгә китерә ала.
## Дәвалау
1.             Урынлы пенициллин яки цефотаксим тамызу.

2.             Системалы профилактиканы менингит үсеше куркынычлыгын киметү өчен үткәрәләр.

•      Конъюнктивит белән авыруларга эчкә ципрофлоксацин 750 мг бер вакытта; альтернатива буларак — мускул эченә цефтриаксон 250 мг яки цефотаксим 500 мг билгелиләр.

•      Инвазив чир белән турыдан-туры авыру тирәсендәгеләр профилактик дәвалау сыйфатында эченә ципрофлоксацин 500 мг бер вакытта алырга тиеш. Бу чара беренчел конъюнктивит белән авыруларга таләп ителми.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Өлкәннәрнең хламидияле конъюнктивиты

**Өлкәннәрнең хламидияле конъюнктивиты** — C. trachomatis D-K серотөрләре чыгарган гениталий тирәсе инфекциясе.  Зарарлану урогениталь бүлендекләрдән була, әмма 10 % очракларда инфекция чыганагы булып күз зарарлануы була ала. Инкубация чоры якынча 1 атна тәшкил итә.
Chlamydia spp. —  облигатлы күзәнәк эчендәге бактерияләр, алар күзәнәктән тыш үрчи алмый, шуңа күрә хуҗа күзәнәкләренә бәйле. Chlamydia ике формада яши: тотрыклы күзәнәктән тыш элементар җисем һәм көчсез күзәнәк эчендәге бүленүче ретикуляр җисем.
## Урогениталь инфекция
1.             Ирләрдә хламидияле инфекция ешрак үзенчәлекле булмаган уретрит һәм гонококклы булмаган уретритка китерә. Шулай ук ул эпидидимитка китерә ала һәм Рейтер чире триггеры булып тора.

2.             Хатыннарда хламидияле инфекция дизурия, кече оча ялкынсынуы һәм перигепатитка (Fitz-Hugh-Curtis синдромы) китерә ала. Хроник сальпингит кысырлыкка китерә ала.

3.   Аскискен бер яки ике яклы конъюнктива инъекциясе, яшь түгелү һәм бүлендек белән билгеләнә. Дәвалау булмаганда конъюнктивит хроникка әйләнә һәм берничә ай дәвамында үзен сиздерә ала.

4.             Билгеләре

•     Сулы яки лайлалы-эренле бүлендек.

•     Зур фолликуллар, кагыйдә буларак, аскы гөмбәздә күренә (рәс. 8. 7а), шулай ук өске тарзаль конъюнктива катнаша ала.

•     Мөгезкатлауның перифериясе инфильтрациясе конъюнктивит үсеш алганнан 2-3 атна узганнан соң барлыкка килә ала (рәс. 8. 7б)

•     Колак яны лимфа төерләренең бераз зураюы.

•     Азган очракларда фолликуллар әзрәк чагылган, бераз конъюнктиваль җөйләнү һәм өске паннус үсеш ала.

5.     Тикшерү ысуллары

•      Хламидия ДНК-сын ачыклау өчен ысул булып ПЧР тора.

•      Тиз һәм очсыз тикшеренү конъюнктива ягымнарында моноклональ антитәнчекләрнең туры флюоресцент микроскопиясе булып тора (рәс. 8. 7в).

•      Стандартлы бер пассажлы McCoy күзәнәкләрен үрчетү гликогенлы өстәүләр ачыклый, ләкин мондый ысул кимендә 3 көнгә сузыла (рәс. 8. 7г).

NB Чир венерик булганлыктан, авыруны венерологик диспансерга  җенси юл белән күчкән башка мөмкин инфекцияләргә тикшерү һәм дәвалау өчен юнәлтергә кирәк.
## Дәвалау
1.             Урынлы эритромицин яки тетрациклин маен куллану башлангыч чагылыш симптомнарын киметә.

2.             Системалы терапия. 10 көн дәвамында доксициклин 100 мг 2 тапкыр көнгә. Азитромицин 1 г бер вакытта күзәнәк эченә йогынты ясау өчен өлешчә файдалы.

NB Системалы терапияне венерик чирне ачыклау яки кире кагуга кадәр башларга кирәк түгел.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Туганнар бленнореясы

**Туганнар бленнореясы** (туганнар конъюнктивиты) туганнан соң 2 атна дәвамында чирле анадан тудыру вакытында йоктыру нәтиҗәсендә үсеш ала.

Бу чир шулай ук туганның иммунитеты җитмәгәнлеге һәм күз алмасының алгы өслегенең камил төзелеше булмаганга бәйле (лимфоид тукыма булмау һәм чагыштырмача юка яшь пәрдәсе).

1. N. gonorrhoeae үсеш алган илләрдә хәзерге вакытта еш очрамый, ләкин шулай да җитди тудыргыч булып тора.

2.  C. trachomatis үсеш алган илләрдә күбесенчә чир тудыргычы булып тора; пневмония, отит һәм ринитка китерә ала. Башка патоген агентлар. S. aureus, S. pneumoniae, H. influenzae һәм Enterobacteriacae (Bacillus spp., E. coli һәм Klebsiella spp. ). Гади герпес вирусы (гадәттә HSV-2) сирәк тудыргыч һәм гадәттә гомуми вируслы инфекция шулай ук энцефалит белән бәйле.

Повидон-йод 2,5% — кыйбат булмаган туганнар бленореясын чыгарган барлык билгеле инфекцион агентларга каршы нәтиҗәле чара. Җитәрлек чара булып туганда бер тапкыр тамызу санала. Кайвакыт эритромицин 0,5% яки  тетрациклин 1% маен кулланалар.

## Ачыклау
**1.    ** Гадәттә туганнан соң 3-19 көнгә   ачыклана.

2.             Билгеләре

•      Гадәттә ике яклы кабаклар шешү гонококклы инфекциядә бик чагыла (рәс.8. 9а).

•      Бүлендек башта сүлле-геморрагик, соңрак — лайлалы-эренле.

•      Имчәкле конъюнктиваль җавап кайчакта псевдомембраналар белән була ала (рәс. 8. 9б).

•      Җәрәхәт һәм тишелү кебек мөгезкатлауның катнашуы N. gonorrhoeae йокканда аеруча чагылырга мөмкин. Дәвалау булмаганда C. trachomatis конъюнктиваль җөйләнү һәм мөгезкатлауның периферия паннусы сәбәбе була ала.

3.             Тикшерү ысуллары

•      Экссудатны диплококкларны (N. gonorrhoeae) ачыклау өчен Грам буенча буяу һәм өстәүләрне (Chlamydia — рәс. 8. 9в) ачыклау өчен Гимза буенча буяу.

•      N. gonorrhoeae ачыклау өчен шоколадлы агарга яки Thayer-Martin мохитенә чәчү.

•      Chlamydia ачыклау өчен иммунофлюоресцентлы анализ.

•      Chlamydia һәм Neisseriae ДНК-сын ачыклау өчен ПЧР.

## Дәвалау
Ашыгыч дәвалауны балалар инфекционисты билгели.

**1.  **           Хламидийлы инфекциядә  эчкә эритромицин этилсукцинат 2 атна дәвамында кулланалар. Пневмониягә карата шик булганда дәвалауны 3 атнага кадәр озынайталар. Эритромицин яки тетрациклин маен өстәмә буларак кулланалар, ләкин монотерапия итеп түгел.

**2.    **         Гонококклы инфекциядә  цефтриаксон  яки цефотаксим вена яки мускул эченә бирәләр.

**3.    **         Башка бактериаль инфекцияләрдә  хлорамфеникол яки неомицин майларын 4 тапкыр көнгә кулланалар. Авыр очракларда системалы антибиотиклар кулланалар.

**4.    **         Гади герпес вирусын ачыклаганда системалы ацикловир 14 көн дәвамында һәм урынлы 5 тапкыр көнгә бирәләр.

NB Балада хламидия яки гонорея диагнозы расланса, венеролог ата-ананы һәм аларның иптәшләрен дәвалый.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Кискен геморрагик конъюнктивит

**Кискен геморрагик конъюнктивит** энтеровирус 70 яки коксаки вирусы А24 өчен була. Конъюнктивит тиз үсеш ала һәм тиз бетә. Инфекция вирус күзгә турыдан эләккәндә яки традицион медицина алымнарын үткәргәндә, фекаль-ораль юлга караганда, югары ихтималлык белән тарала.

1.    Кагыйдә буларак, ике яклы кыздыру, яшь түгелү, уңайсызлык хисе һәм кабаклар шешү белән  сизелә. Кайбер авыруларның ул очракта бугаз авырта һәм хәлсезлек хисе билгеләнә.

2.             Билгеләре

•      Субконъюнктиваль геморрагияләр һәм фолликуляр конъюнктивит.

•      Колак яны лимфа төерләре зураю.

NB N. meningitidis һәм herpes simplex шулай ук очраклы геморрагик конъюнктивит чыгара ала.

3.             Дәвалау. Вирусларга каршы дәвалау бу инфекцияләрнең берсесеннән дә юк. Дәвалау чаралары комплексына санитар-аңлату эше ярдәмендә авырулар санын чикләү тора.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Йогышлы моллюск чыгарган конъюнктивит

**Йогышлы моллюск** —  ике сырмалы ДНК-дан торган махсус поксвирус чыгарган тире инфекциясе һәм чагыштырмача сәламәт балаларны зарарлый; чирләү чиге 2 алып 4 яшькә кадәр туры килә (рәс. 8. 11а). Чир таралышы йоктырганнарга кагылу һәм авыру кешеләр аша килеп чыга.  Күпсанлы, ә кайвакыт катнаштырылган зарарланулар иммунитет җитмәгәндә табыла.
Бик еш КИВ-йоктырган кешеләрдә инфекция таралышы ияк өлкәсендә була.
## Ачыклау
1.     Өзлексез бер яклы күз ярсытуы һәм бераз уңайсызлык хисе белән  сизелә.

2.              Билгеләре

• Кабак кырыенда балавыз сыман ялтыраулы һәм кендек сыман тартылу белән тонык төер һәм фолликуляр конъюнктивит һәм бераз лайлалы бүлендек катнашмасы (рәс. 8. 11б).

•      Иммунитет җитмәгән авыруларда кайвакыт бульбар төерләр барлыкка килә (рәс. 8. 11в).

•      Озак барышта һәм дәвалау булмаганда эпителиаль кератит яки паннус үсеш алырга мөмкин.

**NB** Хроник конъюнктивит белән  кешеләрдә моллюск белән зарарлануны үткәрмәс өчен керфекләр үсеше сызыгын җентекләп тикшерергә кирәк.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Павел Якобсон

**Павел Якобсон** ( 1902 - 1979 ) - совет галим-психологы һәм укытучысы, психология фәннәре докторы (1962).

Берничә фәнни хезмәт авторы. Фәнни-тикшеренү эше  психология, сәнгать психологиясе, техник фикерләү һәм иҗат психологиясе, хисләр психологиясе өлкәләренә карый.

## Биография
**Павел Максимович Якобсон**   1902 елда туган.

1918-1922 елларда ул Мәскәү дәүләт университетының тарих-филология факультетының психология һәм фәлсәфә бүлегендә укыган.

Университетны тәмамлагач, Павел Якобсон педагоглык хезмәтен урта мәктәптә психология укытучысы булып башлый. 1925 елдан башлап Н.К. Крупская исемендәге коммунистик тәрбия Академиясендә эшли, фәнни-тикшеренү һәм методик эшләр алып бара, сәнгать белем бирү учреждениеләрендә психология укыта ( Дәүләт сәнгать фәннәре академиясе,   Россия театр сәнгате университеты ).

Бөек Ватан сугышында катнашкан.1941елның  июлендә Якобсон үз теләге белән Мәскәү ополчениесенең 8нче Краснопреснен дивизиясе сафына керә Вязьменск плацдармында һәм Ельня астында барган сугышларда катнаша, анда каты яралана. Демобилизацияләнә һәм 1942 елдан Мәскәү дәүләт университетының психология кафедрасында ассистент булып эшли, 1944 елдан СССР педагогик фәннәр академиясе психология институтында өлкән тикшерүче була.

1960-нчы елда П. М. Якобсон "Психология чувств" темасы буенча докторлык диссертациясен яклый. Хисләр һәм эмоцияләр психологиясе проблемаларын тикшерә, балаларда эмоциональ-сенсор өлкәсенең үсешен өйрәнә. Соңгы елларда ул социаль психология һәм шәхес психологиясе өлкәсендә фәнни эш алып бара.

Ул 1979 елның 9 сентябрендә вафат була.

## Искәрмәләр

## Чыганаклары

* Педагогик энциклопедия. / Баш мөхәррирләр И.А.Каиров һәм Ф.Н.Петров. Т. 4. - М .: Совет энциклопедиясе, 1968. - 912 б.

## Сылтамалар

** Павел Максимович Якобсон 
** Институт психологии РАН − Якобсон Павел Максимович
** Рубцов В. В. Выдающиеся психологи Москвы. Часть 2. Московский государственный психолого-педагогический университет. 2016. — 363 с.  ISBN 978-5-94051-148-0.

Төркем:ССРБ психологлары
Төркем:ССРБ педагоглары
Төркем:Мәскәү дәүләт университеты укытучылары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:Психология фәннәре докторлары
Төркем:1979 елда вафатлар
Төркем:9 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:1902 елда туганнар
Әхмәт Юзбеков

**Әхмәт Юзбеков** - Биология фәннәре докторы,М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының  биология факультеты профессоры,  Россия Федерациясенең  югары һөнәри белем бирү өлкәсенең мактаулы хезмәткәре.

## Биография
Юзбеков  Әхмәт  Кадимали улы 1952 елда Дагстан Республикасының Хив авылында туган  Әтисе - дәүләт хезмәткәре, тарихчы; әнисе - хуҗабикә.

1974 елда Ленинград (Санкт-Петербург) дәүләт университетының биология һәм туфрак фәннәре факультетын  тәмамлый. "Иң яхшы квалификация эше" конкурсында диплом эше Ленинград университетлары арасында I дәрәҗә дипломы белән бүләкләнә (Ленинград, 1974).

1979 елда Ленинград университетының үсемлекләр физиологиясе һәм биохимиясе кафедрасында аспирантура тәмамлый, кандидатлык диссертациясен яклый; биология фәннәре кандидаты  гыйльми дәрәҗәсе бирелә.

1994 елда Украина Фәннәр академиясенең үсемлек физиологиясе һәм генетикасы институтында докторантура тәмамлый ( Киев), докторлык диссертациясен яклый; биология фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсе бирелә.

1996 ел - профессор исеменә лаек була.

1996 - Нью-Йорк Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы исеменә лаек була.

1996 елдан Экология һәм тормыш эшчәнлеге иминлеге халыкара фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы.

1979-2005 елларда фәнни хезмәткәр вазыйфаларында эшли, доцент, профессор, биология кафедрасы мөдире, биология факультеты деканы .

2005—2015  елларда  М.В. Ломоносов исемендәге МДУның биология факультетының гомуми экология кафедрасының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре  .

2015—2019 елларда  гомуми экология кафедрасы профессоры; хәзерге вакытта - М.В. Ломоносов исемендәге МДУның биология факультетының Экология һәм үсемлекләр географиясе кафедрасы профессоры. .

## Фәнни эшчәнлеге
Ә. К. Юзбеков - экология өлкәсендә танылган белгеч:

140 тан артык фәнни һәм укыту-методик эшләр авторы.

Ике монографиясе басылган:

1.«Мониторинг потоков парниковых газов в природных экосистемах» (автордаш, 2017);

2. «Экономическое регулирование воздействий производственной деятельности на окружающую среду: проблемы и решения» (2019).

Әйләнә-тирә мохитне саклау өлкәсендә патентларга ия.

## Искәрмәләр (үзгәртү)

Төркем:Мәскәү дәүләт университеты укытучылары
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Гвинея-Бисауда ислам

**[[Гвинея-Бисау]]да ислам**  , ) ― күпчелек дине. Гвинея-Бисау халкының күпчелеген мөселманнар (50 %) , аннары христианнар (34 %) һәм җирле диннәргә ышанучылар (7,9 %) тәшкил итә.

## Саны һәм таралышы
Гвинея-Бисау халкының (1,7 млн, 2018 ел, бәяләү) яртысыннан артыгы ― ислам дине тарафдарлары. Илдәге мөселманнарның 40 % ы ― Мәлики мәзһәбе сөнниләре, 6 % ы ― шигыйлар,  2 % ы ― әхмәдияләр . 36 % ы үзләрен «мөселман» дип кенә саный. Суфичылык тәэсире бар.

## Тарих
Гвинея-Бисау халыклары төрле вакытта исламны кабул итә. Мәсәлән, *фульбе* этник төркеме  безнең эраның IX гасырында мөселман булган , *мандинка* төркеме ислам динен XII гасырда кабул итә .

Урта гасырларда Ислам таралу, барыннан да элек, Төньяк Африка бәрбәрләре белән сәүдә элемтәләре урнашуга бәйле булган.

Фула һәм Мандинка этник төркемнәре вәкилләре 1076 елда Гана  империясен тар-мар иткән вакытта бәрбәр  союздашлары була. 1750―1900 елларда алар ислам байрагы астында изге сугышларда (җиһад) бик күп катнаша .

1446 елда коллар сәүдәгәре  җитәкчелегендәге Португалия экспедициясе, Африка ярларында яңа ачылган җирне Гвинея дип атый. Нуну Триштан һәм әлеге экспедиция әгъзаларының бер өлеше җирле халык тарафыннан үтерелгән.
Алдагы 20 ел дәвамында португалиялеләр ярга туктамаган. 1466 елда Португалия короле үзенең подданныйларына Гвинеяне үзләштерү хокукын биргән. Озак вакытлар Португалиянең йогынтысы Көнбатыш Африка яр буенда Кашау (1588 елда нигез салынган) һәм Бисау (1687 елда нигез салынган) торак пунктлары белән чикләнә; алар белән идарә итү Кабо-Верде колониясе кысаларында башкарыла. 1879 елда Португалия биләмәләре «Португалия Гвинеясе» дигән колониягә берләштерелгән. Башта Португалия бары яр буен гына контрольдә тота алган. XX гасыр башында, ислам динен тотучы яр буенда яшәүчеләр ярдәмендә, португалиялеләр континентның эчендә яшәүче мәҗүси динендәге кавемнәргә каршы кампания башлап җибәргән. 1974 елның 24 сентябрендә Гвинея-Бисау бәйсезлек игълан итә .

## Әхмәдия җәмгыяте

1995 елда Гвинея-Бисауда Әхмәдия мөселман җәмгыяте барлыкка килә.
2001 елның 20 августында Гвинея-Бисауның ул чактагы президенты  барлык Әхмәдия мәчетләрен ябарга һәм илдән бу тәгълиматны җиткерүче барлык вәгазьчеләрне, шул исәптән чит ил эшләре министрын чыгарып җибәрергә боера . 2005 елның гыйнварында Әхмәдия җәмгыяте мөселманнарына дини эшчәнлекләрен яңадан башларга рөхсәт ителә, ике айдан соң, шул ук елның мартында, янә тыела . 2006 елда хөкүмәт Әхмәдия җәмгыятенә үз диннәрен ачыктан-ачык тоту хокукын бирә .

Гвинея-Бисау ― Ислам Хезмәттәшлеге Оешмасы әгъзасы.

## Сылтамалар
* Отчет 2010 о свободе вероисповедания в Гвинее-Бисау 

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Африкада ислам
Төркем:Гвинея-Бисауда ислам
Шукурян

**Шукурян** () ― фамилия.
* Самвел Шукурян (1950), физик, физика-математика фәннәре докторы (1990), профессор (1993), Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясе академигы (1996). Фән һәм техника өлкәсендә Әрмәнстан Республикасының Дәүләт премиясе лауреаты (2013).
* Юрий Шукурян (1940), техник фәннәр докторы, профессор, Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясе академигы (1996). Әрмәнстан Республикасының мактаулы галиме.

Төркем:Фамилияләр
Перов

**Перов** ― фамилия.
* Василий Перов (1833—1882), рәссам-передвижник.
* Николай Перов (1954), физика-математика фәннәре докторы, профессор. 2013 елдан Мәскәү дәүләт университетының физика факультеты магнетизм кафедрасы мөдире.

Төркем:Фамилияләр
Лендруш Хуршудян

**Лендруш Аршакович Хуршудян** (; 1927-1999) - совет һәм әрмән галиме, икътисад тарихы укытучысы, Тарих фәннәре докторы, профессор, Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы (1990), Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (1996).

## Биография
1927 елның 1 маенда Әрмәнстан ССРының Горис өлкәсе Шинуайр авылында туган.

1946 - 1951 елларда Ереван дәүләт университетының тарих факультетында, 1952 - 1955 елларда әлеге университетның аспирантурасында укыган.

1956 - 1974 елларда ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең Тарих институтында фәнни ярдәмче һәм өлкән фәнни ярдәмче булып эшләде. 1974 - 1977 елларда Әрмәнстан дәүләт педагогик институтында укытучы хезмәтендә фәнни коммунизм кафедрасы мөдире булып эшләде.

1977 - 1999 елларда Ереван дәүләт университеты тарих факультетында әрмән халкы тарихы бүлеге мөдире булып эшли. 1991 елдан 1993 елга кадәр - Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең Тарих һәм икътисад кафедрасы академик-сәркатибе урынбасары вазифасын били  .

### Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
Л.А.Хуршудянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге әрмән сораулары, Әрмәнстан милли идеологиясе һәм Әрмәнстан сәяси партияләре һәм ассоциацияләре, диаспора һәм Нагорно-Карабах тарихы, Әрмәнстандагы милли азатлык көрәше, икътисад тарихы белән бәйле иде. Шулай ук, Әрмәнстанда Совет хакимиятен булдыру һәм Кавказның революцион хәрәкәте мәсьәләләрен тикшерә.

1956 елда ул “С.Г. Шаумян - Коммунистлар партиясе һәм Совет дәүләтенең күренекле шәхесе (1917-1918)" темасы белән кандидатлык диссертациясен, 1967 елда  тарих фәннәре докторы дәрәҗәсе өчен "Хәзерге этапта Әрмәнстан чит ил партияләре" темасына докторлык диссертациясен яклады. 1980 елда аңа профессор академик исеме бирелде. 1990 елда ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы, 1996 елда Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы итеп сайланды. Л. A. Хуршудян сиксәннән артык фәнни хезмәт, шул исәптән әйдәп баручы фәнни журналларда басылган фәнни язмалар авторы   .

### Иҗтимагый-сәяси эшчәнлеге
1990 елдан Л.A. Хуршудян Әрмәнстан Коммунистлар партиясенең XXIX Конгрессы Президиумы әгъзасы итеп сайланды 

Ул 1999 елның 7 июнендә Ереванда вафат була.

## Төп хезмәтләре

* С.Г.Шаумян - Коммунистлар партиясе һәм Совет дәүләтенең күренекле шәхесе (1917-1918) / В.М. Молотов исмендәге Ереван дәүләт университеты. - Ереван: 1956
* Хәзерге этапта әрмән чит ил партияләре. - Ереван, 1965. - 557 б.
* Хакыйкать - тарихи фәннең бердәнбер критерие: Антиарм. компаниясенең яңа этабының сәбәпләре һәм максатлары. Нагор. Карабах / Л. А. Хуршудян; Ереван. дәүләт ун-т. - Ереван: Ереван нәшрияты. Университет, 1989. - 45 б. ISBN 5-8084-0124-0 

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Кыскача әрмән энциклопедиясе: 4 томда / [Т. ред. К. Худавердян]. - Ереван: Төп ред. Әрмәнстан Совет Энциклопедиясе, 2 том: 1990. - 766 б. - ISBN 5-89700-003-4
Төркем:Ереван дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:ССРБ тарихчылары
Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:Ереванда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1999 елда вафатлар
Төркем:7 июнь көнне вафатлар
Төркем:1927 елда туганнар
Төркем:1 май көнне туганнар