Ибраһим Терегулов

**Ибраһим Терегулов**, Ибраһим Вәлиулла улы Терегулов (*[[1852]]-[[1921]]*) — мәгърифәтче, педагог, , Казанда Шәрык клубын оештыручы һәм беренче рәисе (*[[1906]]*), Сәмәрканд педагогия институты профессоры (*[[1920]]-[[1921]]*).

## Тәрҗемәи хәле

1852 елда Уфа шәһәрендә туган. Бәләбәйдә мәдрәсәдә, Уфада рус гимназиясендә белем ала. Казан ветеринария институтын тәмамлаган (*[[1878]]*). Казан университетының тарих факультетында ирекле тыңлаучы була. 1897 елгы халык саны алу вакытында Казандагы бер участок җитәкчесе була.

## Хезмәт юлы
Студент вакытта «Касыймия», «Апанай» мәдрәсәләре шәкертләренә рус теле, мәдрәсә каршындагы мәктәптә табигать белеме, ботаника, зоология фәннәреннән белем бирә. Рус, алман, француз телләрен камил үзләштерә.
* 1878-1912 Варшава ветеринария институтына эшкә чакырудан баш тартып, Казан татар укытучылар мәктәбендә эшли. Әлеге мәктәпкә нигез салучыларның берсе.
* 1906-1908  Казан император университетында студентлар инспекторы ярдәмчесе.
* 1915-1916 елларда Мәскәүдә татар мәктәпләре инспекторы.

## Инкыйлабтан соң
Инкыйлабтан соң Ырынбур шәһәрендә татар мәктәпләрендә укыта, мөселман мәгариф бүлеге мөдире булып эшли. 1918-1920 елларда татар укытучылары әзерләүче курслар оештыра, үзе дә өчьеллык курсларда укыта. Ырынбур губернасы кыргыз (*[[казакъ]]*) мәгариф халык комиссариатында мәктәпләр буенча инспектор була. 1920 елда Сәмәрканд педагогия институтының биология кафедрасына професор вазифасына чакырыла. 1921 елда Сәмәркандта вафат була.

## [[Шәрык клубы]] рәисе
1906 елда Казанда Шәрык клубын оештыруда катнаша, клуб шурасының беренче рәисе була. 1907 елда әлеге клубта татарча ачык лекцияләр уку эшен башлап җибәрүче: йогышлы авырулар һәм аларга каршы көрәшү юллары турында сөйли.

## Фәнни һәм иҗтимагый эшчәнлеге
Татар халкы арасында аң-белем таратуда күренекле галим Каюм Насыйри традицияләрен дәвам итә. Тормыш-көнкүрешнең төрле өлкәләренә (*терлекчелек, гигиена, бакчачылык, игенчелек һ.б.*) караган фәнни-популяр китаплар язып бастыра. Рус әдәбияты әсәрләрен (А.С. Пушкин, М.Ю. Лермонтов, Н.В. Гоголь, Л.Н. Толстой, А.К. Толстой, А.Н. Островский һ.б.) татарчага тәрҗемә итеп бастыра. Лев Толстойның татарчага тәрҗемә ителгән «*Первый винокур*» комедиясен бастыруга цензура каршы төшә. Татарча фәнни терминнар булдыруда зур хезмәте бар. «Йолдыз» газетасын чыгаруда катнаша. Мәскәү, Ырынбур якларында татар мәктәпләре булдыруда аның өлеше зур. 1906 елның 5 маенда куелган татарча беренче спектакльгә дә рөхсәтне ул ала.

## Китаплары
# Бәрәңге, аның  һәм аны үстерү. Казан, 1913.
#  тугрысында. Казан, 1913.
#  китабы. Безне чолгап алган һава . Казан: Домбровский басмаханәсе, 1897.
# Кыйраәт китабы. Су. Казан, 1897.

## Гаиләсе
* Хатыны — галим Мөхәммәтгали Мәхмүдов кызы Бибигайшә (Гайшәбикә) Терегулова, язучы, тәрҗемәче. 5 кызы:
** Әминә, ире Әбүбәкер Терегулов, табиб.
** Мәдинә, ире Камил Кәрим, юрист.
** Рәбига
** Фатыйма
** Хәлимә (*[[1905]]-[[2000]]*), татар хатын-кызларыннан беренче музыка белгече, ире Әхмәт Булат, музыка белгече.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Хезмәт Батыры

## Әдәбият
# *Җ. Миңнуллин*. Шәрык клубы. Казан: ТКН, 2013.
# *З. Шәрәфетдинов, Я. Ханбиков*. Татарстан педагогикасы тарихы. Казан, 1998.
# Б. Солтанбәк. Затлы нәсел улы. «Казан утлары», 1994 ел, № 5.
# *Л. Мортазина*. Ибраһим Терегулов — мәгърифәтче педагог. «Мәгариф», 2015 ел. № 12.

## Сылтамалар
*   И. В. Терегулов «Милләттәшләр» сайтында

## Искәрмәләр


Төркем:Мәгърифәтчеләр
Төркем:Укытучылар
Төркем:Профессорлар
Төркем:Казан дәүләт ветеринария институтын тәмамлаучылар
Төркем:Тәрҗемәчеләр
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Хезмәт Батырлары