Зур Эт йолдызлыгы

**Зур Эт йолдызлыгы** () — көньяк ярымшардагы йолдызлык, Орионнан көньяк-көнчыгышта урнаша; күк йөзенең иң якты йолдызы Сириусны эченә ала. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары декабрь–гыйнвар айларында була. Россиянең үзәк һәм көньяк өлкәләрендә күренә.

## Йолдызлар
**Зур Эт ''α*** — [[Сириус]] (,  — «якты» яки «эссе көн»), −1,46 [[йолдызча зурлык]]тагы [[йолдыз]]. [[Җир]]дән 8,6 [[яктылык елы]] ераклыкта урнаша һәм аның [[яктыртучанлык|яктыртучанлыгы]] [[Кояш]]ныкыннан 23 тапкып артыграк. Шуңа күрә ул [[күк йөзе]]ндә иң якты йолдыз булып тора.

*'Зур Эт *β*** — [[Мирзам]] ( ''мирзам'' — «өндәүче» яки ''мурзим'' — «бәй», ) — +1,98 [[күренмә йолдызча зурлык]]тагы аклы-күкле [[якты зур йолдыз]]. [[Җир]]дән якынча 500 [[яктылык елы]] ераклыкта тора.

**Зур Эт *γ*** — [[Мөхлифәйн]] ( ''мөхлифәйн'' — «этнең күзе», ) — +4,11 [[күренмә йолдызча зурлык]]тагы аклы-күкле [[якты зур йолдыз]]. [[Җир]]дән якынча 402 [[яктылык елы]] ераклыкта тора.

**Зур Эт *δ*** — [[Вәзен]] ( ''вәзн'' — «авырлык», ) — йолдызлыкның яктырыш буенча өченче йолдыз. Бу +1,83 [[күренмә йолдызча зурлык]]тагы сарылы-аклы [[үтә зур йолдыз]]. [[Җир]]дән якынча 1800 [[яктылык елы]] ераклыкта тора.

**Зур Эт *ε*** — [[Газараэ]] ( ''әл-‘әҙара’'' — «гыйффәтле кызлар», ) — +1,51 [[күренмә йолдызча зурлык]]тагы күк [[якты зур йолдыз]]. [[Җир]]дән якынча 430 [[яктылык елы]] ераклыкта тора. Аның яктыртучанлыгы [[Кояш]]ныкыннан 20&nbsp;000 тапкыр артыграк, ә өслегенең температурасы 25&nbsp;000 К тәшкил итә.

**Зур Эт *ζ*** — [[Фуруд]] ( ''фуруд'' — «ялгыз», «аерылган»)— +3,02 [[күренмә йолдызча зурлык]]тагы куш йолдыз. [[Җир]]дән якынча 336 [[яктылык елы]] ераклыкта тора. **Зур Эт *ζ* A** — [[баш эзлеклелек]]тәге аклы-күкле [[йолдыз]] үзенең күренмәс иптәше **Зур Эт *ζ* B** белән гомуми масса үзәге тирәсендә 675 көн эчендә әйләнеп чыгалар.

**Зур Эт *η*** — [[Әлгазраэ]] ( ''әл-‘әҙра'' — «гыйффәтле кыз», ) — +2,45 [[күренмә йолдызча зурлык]]тагы күк [[үтә зур йолдыз]]. Аның яктыртучанлыгы [[Кояш]]ныкыннан 300&nbsp;000 тапкыр артыграк, ә өслегенең температурасы 22&nbsp;000 К тәшкил итә.

**Зур Эт VY** — бәлки иң зур һәм иң якты йолдызлардан берсе йолдыз, [[гадәттән тыш зур йолдыз]]. Аның радиусы 1420 Кояшныкына (≈17–19 а.б.) тигез, әмма массасы зур түгел — 30–40 Кояшныкы. Шуңа күрә аның тыгызлыгы гадәттән тыш түбән һәм 0,000005–0,00001 кг/м³ тәшкил итә. Җирдән 5000 яктылык елы ераклыкта урнаша.

=== Әл-Газараэ яки «Гыйффәтле Кызлар» йолдызлар төркеме ===
Мөхәммәд әл-Әхсаси әл-Мөвәккыйт якынча [[1650 ел]]да тәмамланган зайичәсендә Зур Эт ''ε'' — **Әүвәл әл-Газраэ** (Беренче Кыз), ''ο''² — **Сани әл-Газраэ** (Икенче Кыз), ''δ'' — **Салис әл-Газраэ** (Өченче Кыз), ''η'' — **Рабигъ әл-Газраэ** (Дүртенче Кыз) гарәп исемнәре йөртәләр, ә берлектә — **әл-Газараэ** (Гыйффәтле Кызлар).

== Тарих һәм исемнәр ==
Зур Эт — борынгы йолдызлык, эткә охшаган якты йолдызлар төркеме Сириус йолдызы тирәсендә оешты. [[борынгы грек мифологиясе|Борынгы греклар карашлары]] буенча бу [[Орион (мифология)|Орионның]] яки [[Икарий (Аттикалы)|Икарийның]] эте. [[Әл-Бируни]] үзенең [[1030 ел]]да тәмамланган «[[Мәсгуд кануны]]нда» [[Клавдий Птолемей|птолемейныкы]]  («эт») сүзене **Кәлбеләкбәр*' ( *әл-кәлб әл-әкбәр'' — «зур эт») сүзләре белән тәрҗемә иткән.

## Искәрмәләр

Төркем:Йолдызлыклар