Көньяк Африка Республикасында ислам

**[[Көньяк Африка Республикасы]]нда ислам** (, африк. *Islam in Suid-Afrika*, ) ― азчылык дине. Ил халкының (~60 млн кеше, 2021 елга) 2―3 % ы ― мөселманнар .

## Тарих
Көньяк Африка Республикасында Ислам дине колониаль чорда җирле халыкның Көнчыгыш Африкадан килгән гарәп сәүдәгәрләре белән элемтәләре нәтиҗәсендә барлыкка килгән. 

Мөселманнарның күбесе Кейптаун, Дурбан, Порт-Элизабет, Ист-Лондон, Кимберли, Претория һәм Йоханнесбург шәһәрләрендә яши. 1991―2004 елларда Көньяк Африка Республикасының мөселман халкы 6 тапкырга арткан.

Көньяк Африка мөселманнарының күпчелеге (, 200 меңгә якын кеше) раса билгеләре буенча — катнаш (төсле) расага керә. Бу бигрәк тә  провинциясенә кагыла, анда мөселманнарның күбесе Индонезия утрауларыннан алып киленгән коллар нәселе. Әлеге төбәктә яшәүчеләрнең  (5,8 млн кеше, 2011 елга) 81,8 % ы ― христианнар,  6,5 % ы ― мөселманнар.

## Кап малай халкы
Беренче  вәкилләре Көньяк Африкага голландияле  1652 елда Капстад шәһәренә нигез салганнан соң, голландия колонистлары һәм диңгезчеләре тарафыннан китерелгән. Беренче малайлар ― Малай архипелагы утрауларыннан кол ителгән һәм аларның күбесе христиан динен кабул итеп, җирле ак тәнле Һәм Африка халкы белән аралашып, яңа — төсле төркем оештырып, Һолланд теленә күчкән.

Малай халкының Көньяк Африкага китерелгән икенче дулкыны, нигездә, Ява утравыннан сөрелгән каторжниклардан һәм фетнәчеләрдән торган. Ислам динен тоту сәбәпле, бу төркем, милли  үзенчәлекләрен югалтып бетерми, вакытлар узу белән, туган малай телен оныткан, африкаанс теленә күчкән, туган телләренең лексикасын куллануны дәвам итә.

Соңрак бу җәмгыять Көнчыгыш Африка, Мадагаскарда туып-үскән *койсаннар* һәм гарәпләр хисабына зурая. XIX гасырда кап мөселманнары җәмгыяте Көнбатыш Африкадан Америкага «тере товар» ташыганда инглизләр эләктергән элеккеге коллар исәбенә үсә. 1842 елда мөселманнар 7 500 кеше исәпләнә. Аларның борынгыдан төп яшәү районы Кейптаунның  мөселман кварталы. Анда җирле малай халкы вәкилләре Занзибар, Һиндстан, Пакистан, Малайзиядән килгән  мөселманнар белән аралашып яши. Апартеид чорында мөселманнар төсле халыкка кертеп каралган.

1994 елда илдә апартеид режимы бетерелгәч, Көньяк Азиядән икътисадый мөһаҗир булып килгән мөселманнар саны арта бара. Алар 75 меңнән 100 меңгәчә исәпләнә.

## Саны һәм таралышы
Көньяк Африка Республикасы мөселманнарының күпчелеге сөнниләр. Һиндстанлы мөселманнар җәмгыяте Хәнәфи мәзһәбенә, Малай һәм Көнчыгыш Африкалылар — Шәфигый, Төньяк Африка вәкилләре — Мәлики мәзһәбенә карый.  Эре шәһәрләрдә, аеруча Кейптаунда аз санлы шигый, әхмәдия җәмгыятьләре яши .

## Исламлаштыру
Соңгы унъеллыкларда Көньяк Африка Республикасында мөселман җәмгыятен исламлаштыруның сизелерлек артуы күзәтелә. Урамнарда йөзен дә яшерүче озын ябык киемдәге хатын-кызларны очратырга мөмкин, зур супермаркетларда хәләл ит сатып алырга мөмкин булган махсус бүлекләр пәйда булган, «хәләл» билгесе хәтта ипи һәм майда да очрый. Шулай ук мәчетләр каршындагы мөселман урта мәктәпләре, колледжлар һәм булачак имамнарны  әзерләү институтлары төзелә. Кейптаунда 1994 елдан бирле 12 мөселман мәктәбе оештырылган.

## Мәчетләр
Көньяк Африка Республикасында беренче мәчет (Әүвәл мәчете) 1798 елда ук төзелгән . 2012 елда төзелгән Низами мәчете Көньяк ярымшарның иң зур мәчете исәпләнә .


Файл:Riverside Mosque Soofie Saheb.jpg||Йоханнесбургның Низами мәчете. 2008―2012 елларда төзелгән 
Файл:Habibia 01.jpg| шәһәрендәге Суфи мәчете  
Файл:The Habibia Soofie Saheb Jamia Masjid of Cape Town, South Africa.jpg|Дурбан шәһәре мәчете
Файл:Kerk street Mosque in Johannesburg.jpg|Йоханнесбург Җамигъ мәчете. 1990 елда ачылган  
Файл:Auwal Mosque in Bo-Kaap.jpg|Кейптаун Әүвәл мәчете. 1798 елда төзелгән   
Файл:South Africa-Ladysmith-Sufi Mosque-01.jpg|Ледисмит шәһәре Суфи мәчете
 
## Әдәбият
* *Воеводский А. В.* Ислам в общественно-политической жизни ЮАР (1994—2007) // Африка: континент и диаспора в поисках себя в XX веке. М., 2008.
* *Сиим А. Ю.* Арабографическая традиция Южной Африки: Литература капских мусульман: Дис. … канд. филол. наук. СПб., 2004.

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Африкада ислам
Төркем: Көньяк Африка Республикасында ислам