Көньяк-Урал дәүләт гуманитар-педагогика университеты

**** (, ) — югары педагогик уку йорты, Чиләбе өлкәсенең иң борынгы югары уку йортларының берсе, 1934 елда педагогик институт буларак нигез салына.

1995 елда институт университет статусына ия була һәм *Чиләбе дәүләт педагогика университеты* итеп үзгәртелә. Университетның барлык эшчәнлеге Дәүләт стандарты һөнәри белем бирүне гамәлгә ашыруга, педагогик кадрларны һөнәри әзерләүнең сыйфатын күтәрүгә, уку процессын интенсификацияләүгә, укытуның яңа формаларын эзләүгә, булачак укытучыларның шәхесен иҗади үстерүгә юнәлдерелгән. 2009 елда ЧДПУ Сыйфат Менеджмент Системасы BS EN ISO 9001:2000 стандартына туры килүне NQA вәкаләтле оешманың халыкара бәяләү һәм теркәүне уза, шулай ук ЧДПУ «Ышанычлы репутация» реестрына кертелә. 2013 елда университетта урта һөнәри белемле кадрлар әзерли башлаучы көллият ачыла. Бүгенге көндә университет 4 һөнәри белем дәрәҗәсен гамәлгә ашыра: урта һөнәри белем, югары һөнәри белем — бакалавриат, югары һөнәри белем — магистратура һәм югары һөнәри белем — югары квалификацияле кадрлар әзерләү (аспирантура).

## Тарих
1934 елда Чиләбе педагогия институты буларак нигез салына. 1995 елда Чиләбе дәүләт педагогика университеты итеп үзгәртелә, ә 2016 елда Көньяк-Урал дәүләт гуманитар-педагогика университеты исемен ала.

85 елдан артык тарихында университет педагогика өлкәсендә 85 000 белгеч чыгара.

2015 елның көзендә Чиләбе дәүләт педагогика университетын һәм Чиләбе дәүләт университетын берләштереп, Евразия дәүләт гуманитар-педагогика университетын оештыру мәсьәләсе күтәрелә.

## Факультетлар, институтлар һәм югары мәктәпләр

* **Мәктәпкәчә белем бирү факультеты**
** Педагогика һәм балачак психологиясе кафедрасы
** Мәктәпкәчә белем теориясе, методикасы һәм идарә итү кафедрасы
* **Табигать-технологик факультет**
** Гомуми биология һәм физиология
** Химия, экология һәм химия укыту методикалары
** География һәм географиягә укыту методикалары
** Технология һәм психолого-педагогик фәннәр
* **Инклюзив һәм төзекләндерү мәгариф факультеты**
** Социаль эш, педагогика һәм психология кафедрасы
** Махсус педагогика, психология һәм предмет методикалары кафедрасы
* **Чит телләр факультеты**
** Инглиз һәм инглиз телен укыту кафедрасы
** Инглиз филологиясе кафедрасы
** Француз һәм француз телләрен укыту методикасы кафедрасы
** Немец һәм немец телен укыту методикасы кафедрасы
* **Тарих факультеты**
** Гомуми тарих кафедрасы
** Россия тарихы һәм хокук кафедрасы
* **Халык сәнгате факультеты**
** Хореография кафедрасы
* **Башлангыч сыйныф укытучыларын әзерләү факультеты**
** Рус теле, әдәбияты, рус теле һәм әдәбиятын укыту методлары кафедрасы
** Математика, табигать белеме, математика һәм табигать белемен укыту методлары кафедрасы
** Педагогика, психология һәм предмет методлары кафедрасы
* **Һөнәри-педагогика институты**
** Автомобиль транспорты, мәгълүмати технологияләр һәм техник дисциплиналарны укыту методикалары кафедрасы
** Һөнәри белем бирү педагогларын һәм фән методикаларын әзерләү кафедрасы
** Икътисад, идарә һәм хокук кафедрасы
** Көндезге уку бүлеге
** Читтән тыш уку бүлеге
* **Психология факультеты**
** Теоретик һәм гамәли психология
* **Физика-математика факультеты**
** Математика һәм математика укыту методикалары кафедрасы
** Физика һәм физиканы укыту методикалары кафедрасы
** Информатика, информацион технологияләр һәм информатика укыту методикалары кафедрасы
* **Филология факультеты**
** Әдәбият һәм әдәбият укыту методикалары кафедрасы
** Рус теле бүлеге һәм рус телен укыту методикалары кафедрасы
* **Югары физик культура һәм спорт мәктәбе**
** Физик тәрбия кафедрасы
** Тормыш куркынычсызлыгы һәм медицина-биологик дисциплиналар кафедрасы
** Физик культура һәм спорт теориясе һәм методикалары кафедрасы
* **КУрДГПУ көллияте**
* **Миасс шәһәрендә КУрДГПУ филиалы**

## Шәхесләр
### Ректорлар

* 1934—1935 — Щукин Иван Яков улы, доцент
* 1935—1937 — Зеленский Иван Кондратий улы (репрессияләнгән)
* 1937—1941 — Жибарев Павел Борис улы, и.ф.д., профессор
* Май—июль 1941 ел — Клюкин Дмитрий Александр улы, доцент
* 1941—1943 — Старцев Виктор Степан улы, г.ф.к., доцент
* Май—июль 1943 ел — Гуревич Приам Владимир улы, профессор
* 1943—1944 — Редько Фёдор Андрей улы, доцент
* 1944—1952 — Жданов Василий Андрей улы, п.ф.к., доцент
* 1952—1956 — Алпатов Николай Иван улы, п.ф.д., профессор
* 1956—1961 — Карманов Анатолий Георгий улы, ф.ф.к., доцент
* 1961—1964 — Тяжельников Евгений Михаил улы, и.ф.к., доцент
* 1964—1971 — Томин Николай Андрей улы, п.ф.д., профессор
* 1971—1994 — Шулепов Сергей Василий улы, м.ф.д., профессор, РФ Атказанган фән эшлеклесе
* 1994—2000 — Арменд Александр Филипп улы, п.ф.д., профессор, РФ Атказанган укытучысы, РФ Атказанган югары мәктәбе хезмәткәре
* 2000—2010 — Латюшин Виталий Виктор улы, п.ф.к., профессор, РФ Атказанган югары мәктәбе хезмәткәре
* 2010—2017 — Садырин Владимир Виталий улы, п.ф.к., доцент, 1 класслы дәүләт киңәшчесе
* 2017— — Чумаченко Татьяна Александр кызы, и.ф.д., доцент

### Укытучылар

### Тәмамлаучылар

Университет тарафыннан 50 меңнән артык белгеч чыгарылган. Университетны тәмамлаган меңнән артык кеше «РФ Атказанган укытучысы» исемен йөртә, 1200дән артык педагог орден һәм медальләр белән, 5 меңнән артык педагог «Халык мәгариф отличнигы» мактау билгесе белән бүләкләнгән.

* Кропотов Юрий Пётр улы — Чиләбе шәһәренең Мактаулы гражданины, РСФСРның Атказанган мәдәният хезмәткәре, туризм буенча СССР спорт мастеры (1955)
* Скобликова Лидия Павел кызы — тимераякта шуу спорты буенча алты тапкыр олимпия чемпионы, СССРның атказанган спорт мастеры, и.ф.к., профессор (1960)
* Щербакова Галина Николай кызы — язучы, сценарист
* Гостев Анатолий Герман улы — РФ халык укытучысы, п.ф.д., профессор
* Брызгалов Юрий Василий улы — шагыйрь, тәрҗемәче (1973)
* Середа Андрей Василий улы — шагыйрь, язучы, драматург (1984)
* Гришина Елена Дмитрий кызы — бард, Ильменский һәм Грушинский фестивальләренең берничә тапкыр лауреаты
* Яшин Вадим Виктор улы — футболчы, мини-футбол буенча дөнья чемпионы (1994)
* Елесина Елена Борис кызы — биеккә сикерү буенча олимпия чемпионы (2000)
* Сибилёва Татьяна Валерий кызы — спорт йөреше буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры, биш тапкыр Россия чемпионы, Пекиндагы XXIX җәйге Олимпия уеннарында катнашучы (2008)
* Орлов Юрий Михаил улы (1928—2000) — д.пс.н, саноген фикерләүгә нигез салучы, И.М. Сеченов исемендәге Беренче Мәскәү дәүләт медицина университеты кафедра мөдире
* Поповский Александр Сергеей улы — шагыйрь, Россия язучылар берлеге әгъзасы
* Шерстнева Аглая Александр кызы — РФ Атказанган укытучысы
* Стародубцев Дмитрий Андрей улы — җиңел атлетика буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры, XXIX (Пекин, 2008) һәм XXX (Лондон, 2012) җәйге Олимпия уеннары катнашучысы.

## Искәрмәләр



## Сылтамалар
*Университетның рәсми сайты

* Базанов М. А. Повседневность провинциального педагогического института в отражении его протокольной документации: случай ЧГПИ (1936—1937) // Гороховские чтения: Материалы шестой региональной музейной конференции / сост., науч. ред. Н. А. Антипин. Челябинск, 2015. С. 598—600.

* Базанов М. А. Научно-исследовательская деятельность Челябинского педагогического института во второй половине 1930-х годов // Гороховские чтения: Материалы шестой региональной музейной конференции / сост., науч. ред. Н. А. Антипин. Челябинск, 2015. С. 593—597.

* Базанов М. А. Большой террор в провинциальном вузе: случай директора Челябинского педагогического института И. К. Зеленского // Magistra Vitae: электронный журнал по историческим наукам и археологии. 2016. № 2. С. 66-79.

## Шулай ук карагыз

* Россия югары уку йортлары исемлеге

Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Россия университетлары
Төркем:1934 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Россиянең педагогика югары уку йортлары
Төркем:Чиләбе