Ришат Исмәгыйлев

**Ришат Исмәгыйлев**,  Ришат Салих улы Исмәгыйлев (*[[1920 ел]]ның [[15 апрель|15 апреле]], [[РСФСР]], [[Уфа губернасы]],  [[Уфа өязе]], [[Нимесләр]] – [[2020 ел]]ның [[3 сентябрь|3 сентябре]], [[РФ]], [[БР]], [[Нуриман районы]], [[Байгилде (Нуриман районы)|Байгилде]]*) ― мәгариф хезмәткәре, педагог, 1945―1985 елларда мәктәп директоры, Бөек Ватан сугышы ветераны, Брест крепостен саклаучыларның берсе. РСФСР халык мәгарифе отличнигы (1959), РСФСР мәктәбенең атказанган укытучысы (1960). Нуриман районының мактаулы гражданы (2020 елдан). РФ һәм БР Журналистлар берлекләре әгъзасы (2016 елдан).  «Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале иясе

## Тәрҗемәи хәле
1920 елның 15 апрелендә Уфа губернасы Уфа өязе (Башкортстанның хәзерге Нуриман районы) Нимесләр  авылында күп балалы гаиләдә туган. Әтисе Салих Исмәгыйль улы (1973―1957) «Рәсүлия» мәдрәсәсен тәмамлаган мөәзин, Нимесләр мәдрәсәсе мөгаллиме, укытучы булган. Әнисе Гафия Әхмәтвәли кызы (Әминева, 1883―1966). Соетлар хакимияте урнашкач,  гаиләгә кулак тамгасы салынып, мал-мөлкәте тартып алына. Җидееллык мәктәпне,  Кушнаренко педагогия училищесын (1940), сугыштан соң К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институтын (1955) тәмамлаган. Яшь укытучыны Благовар районы Агарды авылы  мәктәбенә эшкә җибәргәннәр. 

1940 елның 15 октябрендә Кызыл Гаскәргә хәрби хезмәткә чакырыла. Белоруссиянең Брест өлкәсе Картуз-Березы шәһәренә,  455нче укчы полкның элемтә ротасы радистлар взводында өлкән радист ярдәмчесе, радист булып хезмәт итә. 1941 елның апрель ахырында полкны җәяү марш-бросок белән  күчерәләр. 

22 июнь таңын да Брест крепостенда каршылый. Өч көн атыштан соң, исән калган офицер боерыгы белән Брест камалышыннан исән-сау чыгып, дивизия командиры генерал-майор  крепостьтагы хәлне җиткерә. Мөһим йөкләмәне үтәгәне – Брест крепосте һәм башка полклар арасында элемтә урнаштырган өчен II дәрәҗә Ватан сугышы ордены белән бүләкләнә. 

Июль башында кабат полк штабында элемтәче була. Бомбага тоту вакытында, уң аягы каты яраланып, тылга дәваланырга җибәрелгән. Курск һәм Томск шәһәр госпитальләрендә ярты ел дәвалана, тәнендәге 15  белән, коляскада туган ягына кайта, яңадан йөрергә өйрәнә. 

1942 елның кышында яңадан мәктәптә (башта укытучы, аннары мәктәп директоры булып)  эшли башлый. 1943 елдан Нуриман районы Үкәрле һәм Нимесләр тулы булмаган урта мәктәпләренең, 40 елдан артык (1945―1985 еллар) Нуриман районы Байгилде урта мәктәбе (*хәзер* Байгилде авыл лицее) директоры булып эшли. Аның җитәкчелегендә беренче тапкыр типовой проект буенча мәктәп төзелә, тирә-як авыллардан йөреп укучы  балалар өчен интернат барлыкка килә, укытучылар өчен йортлар төзелә. Үз вакытында Байгилде мәктәбенең  20 (40) гектар сөрүлек җире булган. Мәктәп укучылары анда чәчүдән алып урып-җыюга кадәр эшләгәннәр. 1950-елларда мәктәптә «Тарих-туган якны өйрәнү музее» оештырылган. 

Укытучыларның Беренче Бөтенроссия съезды (1960, Мәскәү) эшендә, БАССР укытучыларының җиде (I–VII) съездында катнаша.

2020 елның 3 сентябрендә 101нче яшендә вафат. Нуриман районы Байгилде авылы зиратында җирләнгән.

## Китаплары
«Очерки Нуримановского района» (Уфа, 1998), «Записки директора школы», «И учебой, и талантом» (Уфа, 2004), «Память жива». (Уфа: Китап, 2009)

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1957 – II дәрәҗә Ватан сугышы ордены
* 1985 – I дәрәҗә Ватан сугышы ордены
* 1960 – Хөрмәт Билгесе ордены
* «Брест герой-крепостен саклаучы» медале
* ВДНХ медальләре
* 1959 – РСФСР халык мәгарифе отличнигы
* 1960 – РСФСР мәктәбенең атказанган укытучысы
* 2000 – Нуриман районының мактаулы гражданы 
* «Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале иясе

## Гаиләсе
Хатыны Сәрвә Газиз кызы (1921― 2010), укытучы, тәрбияче. Алты баласы да республикада һәм аннан читтә танылган галимнәр һәм педагоглар: 
* Өлкәне Флюр Исмәгыйлев (1944) ― техник фәннәр докторы, УГАТУ профессоры, 
* Зинфер Исмәгыйлев (1947) ― химия фәннәре докторы, профессор, Кемерово күмер химиясе фәнни–тикшеренү институты директоры, 
* Фоат Исмәгыйлев (1949) ― техник фәннәр докторы, Губкин исемендәге Мәскәү нефть университеты профессоры,
* Рафаэль Исмәгыйлев (1951) ― авыл хуҗалыгы фәннәре докторы, БДАУ профессоры һәм үсемлекчелек кафедрасы мөдире, 
* Флюра (Имаметдинова, 1955) ― филология фәннәре кандидаты, Уфа юридик институтының кафедра мөдире, доцент.
* Салават Исмәгыйлев (1957) ― Байгилде авыл лицее директоры. 

## Хәтер
* Кушнаренко һөнәри көллияте диварына истәлек тактасы беркетелгән. 
* 2020 елда Нуриман районы Байгилде авыл лицеена исеме бирелгән. 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Ушел из жизни Ришат Исмагилов - последний защитник Брестской крепости. Ветеран РБ
* *А. Ф. Ильтинбаев*. Исмагилов Ришат Салихович.  Региональный портал «Башкортостан»
* Ришат Салихович Исмагилов, 1920 года рождения / Нимислярово. Генеалогия и архивы
*   99. Оборона продолжается.  «Республика Башкортостан», 10.05.2019

## Моны да карагыз

Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:Брест кальгасын саклаучылар
Төркем:РСФСР халык мәгарифе отличниклары
Төркем:РСФСР атказанган мәктәп укытучылары
Төркем:Мәктәп директорлары
Төркем:Башкортстан укытучылары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстан журналистлары
Төркем:«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале лауреатлары