open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Төньяк Македония президентын сайлаулар (2019)

**Төньяк Македония президентын сайлаулар** () 2019 елның 21 апрелендә узды. Әлеге сайлаулар — бәйсез җөмһүрият тарихында 1991 елдан соң алтынчы президент сайлаулар. 2009 һәм 2014 елларда сайлауларда җиңгән  өченче срокка кандидатурасын кую хокукына ия түгел.

Сайлауларның 21 апрельдә узган беренче турында Стево Пендаровски күбрәк тавыш җыя. Кандидатларның берсе дә президент булып сайлану өчен кирәкле 50 % лы баскычны уза алмау сәбәпле, 5 майда сайлауларның икенче туры уздырыла.

## Сайлау системасы
Төньяк Македония (*[[2018 ел]]ның [[12 июнь|12 июненә]] кадәр [[Македония Җөмһүрияте]]*) президенты бөтенхалык гомуми тавыш бирү юлы белән 5 елга сайлана. Бер кеше ике сроктан артык президент вазифасын били алмый. Беренче турда җиңү өчен, кандидат исәпкә алынган сайлаучыларның 50 % тан артык тавышын (904 066) җыярга тиеш. Бер кандидат та әлеге баскычны уза алмаса, ике атнадан соң, беренче турда иң күп тавыш җыйган ике кандидат арасында икенче тур уздырыла. Икенче турда исәпкә кергән сайлаучыларның 40 % ы (723 253) катнашмаса, сайлаулар узмаган санала, яңа сайлаулар игълан ителә. Сайлауларда 18 яше тулган, сайлау хокукы булган гражданнар катнаша ала. 2019 елның 29 мартына сайлаучылар реестрына 1 808 131 сайлаучы теркәлгән булган. 24 чит илдә 32 илчелек һәм консуллык бинасында сайлау мөмкинлеге тудырылган. Президентлыкка кандидат итеп 40 яшьтән өлкәнрәк, соңгы 15 елның 10 елын илдә яшәгән шәхес күрсәтелә ала. Кандидатларны ил парламентының 30 депутаты яки 10 меңнән ким булмаган сайлаучылар төркеме күрсәтә ала.

## Кандидатлар
Өч кандидат күрсәтелгән срокка (*2019 елның 23 февраленнән 9 маена*) ун меңнән артык имза  җыеп өлгерә. Стево Пендаровски 31 729, Гордана Силяновская-Давкова 15 926, Блерим Река 11 128 имза тапшыра.
 
Өч кандидат та фиркасез, сайлауларга бәйсез кандидат буларак катнашуын игълан итә. Стево Пендаровски  Македониянең социал-демократик берлеге һәм идарә итүче коалициягә керүче албан фиркаләренә таяна. Профессор Гордана Силяновская-Давкова эре оппозицион фирка — ВМРО-ДПМНЕ фиркасенә таяна. Милләте буенча албан булган Блерим Река албаннарның оппозицион парламент фиркаләренә таяна.

## Нәтиҗәләр

## Искәрмәләр


Төркем:2019 ел сайлаулары
Төркем:Төньяк Македония сәясәте
Visual Basic

**Visual Basic** - ул Microsoft ширкәтеннән аның Component Object Model программалау моделе өчен беренче мәртәбә 1991 елда чыккан өченче буын вакыйга буенча эш итә торган программалау теле. Visual Basic BASIC-тан килеп чыккан һәм график кулланучы интерфейсының (GUI) кушымталарының тиз кушымта барлыкка китерүен (RAD), Data Access Objects, Remote Data Objects яки Active X Data Objects кулланып мәгълүмат базаларына мөрәҗәгать итүне һәм Active X контрольләрен һәм объектларын җигә.

Төркем:Программа белән тәэмин ителеш
Элина Быстрицкая

**Элина Быстрицкая** (, ,  — , ) — Совет һәм Россия театр һәм кино актрисасы, педагог, җырчы. ССРБның Халык артисты (1978).
## Биографиясе
## Искәрмәләр
Python

**Python** - ул интерпретацияләнгән, югары дәрәҗә, гомуми максат программалау теле. Гайдо ван Россум тарафыннан барлыкка китерелеп һәм беренче мәртәбә 1991 елда чыгарылып, Python-ның дизайн фәлсәфәсе - кодны җиңел укырга мөмкин булу, шулай ук кодтан тыш аңлатмалар куллану.

Python программалау телендә язылган программа өлеше мисалы:

```python
def is_even(a):
    if a % 2 == 0:
        print('Even!')
        return True
    print('Odd!')
    return False
```


Төркем:Программа белән тәэмин ителеш
Төркем:Программалау телләре
Көнбатыш Бенгалия

**Көнбатыш Бенгалия** - Бенгаль култыгы янында Һиндстанның көнчыгышында урнашкан штат.

## Халкы
Көнбатыш Бенгалиянең 71%-ы Һинд дине тарафдарлары, 27%-ы Ислам дине тарафдарлары, 0,72%-ы - Христианнар, 0,31%-ы - Буддачылык дине тарафдарлары, 0,07%-ы Җәйничелек дине тарафдарлары, 0,07%-ы Сикхчылык дине тарафдарлары, 1,03%-ы - башка дин тарафдарлары, 0,25%-ы - дин тотмаучылар
## Шулай ук карарга мөмкин
* Крипамайи Кали Гыйбадәтханәсе
* Бхаджана-кутир
* Чондидаш
* Бенгалия
* Бенгаль теле
* Вишудхананда Парамаханса
* До-чала
* Хаора

Төркем:Һинд дине
Украина Президенты

**Украина Президенты** — Украина дәүләте башлыгы.
## Украина президентлары

Төркем:Украина президентлары
Илһам Шакиров исемендәге концертлар залы (Казан)

**Илһам Шакиров исемендәге концертлар залы** () — 2019 елның 26 апрелендә Казанның «Казан Экспо» халыкара күргәзмә үзәгендә ачылган мәдәният оешмасы. РСФСР халык артисты җырчы Илһам Шакиров (*[[1935 ел|1935]] —[[2019 ел|2019]]*) исемен мәңгеләштерү максатында ачылган.

## Тарих
Яңа төзелгән концерт залына җырчы Илһам Шакиров исемен бирү турында 2019 елның 18 гыйнварында артист белән хушлашу мәрасимендә Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов әйтә.
 
## Ачылу тантанасы
Концертлар залы Габдулла Тукайның тууына 133 ел тулуны билгеләп үткәрелгән Туган көн бәйрәменә туры китереп ачыла. Залда узган беренче рәсми чара — 2019 елгы Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатларын бүләкләү.

Концертлар залын ачуда Татарстан Президенты Р. Н. Миңнеханов катнаша .

## Тасвирлама
Илһам Шакиров исемендәге концертлар залы «Казан Экспо» Халыкара күргәзмә үзәге территориясендә, Габдулла Тукай исемендәге Казан Халыкара Аэропортына, шулай ук  WorldSkills чемпионаты узачак территориягә якын урнашкан.

Концертлар залының  мәйданы — 3 348,75 кв. м. Залда барлыгы 3 187 урын, шул исәптән мөстәкыйль хәрәкәтләнә алмаучы (*сәламәтлек мөмкинлекләре чикле*) тамашачылар өчен 33 урын, каралган. Зур залны 2971, 2405, 2189, 1745, 1529, 1145, 910 урынлык итеп . Биредә кием алмаштыру, сәхнәгә чыгарга чират көтү, синхрон тәрҗемә, гримерка, репетиция ясау бүлмәләре каралган. Диварларын һәм түшәмен бизәүдә Decoustic акустик панельләоре кулланылган.

## Сылтамалар
*    Концертный зал имени Ильгама Шакирова открыли в Казани. interfax-russia.ru, 26.04.2019
 
## Искәрмәләр


Төркем:Казан биналары һәм корылмалары
Төркем:Концерт заллары
Төркем:Илһам Шакиров хөрмәтенә аталган объектлар
Хәрәзем төрки теле

**Хәрәзем төрки теле** (Алтын Урда төрки, огыз-кыпчак теле, кыпчак-огыз теле) - көньяк-көнчыгыш төрки телләр төркеменә караган урта гасыр төрки әдәби тел.

XII гасырда Хәрәземдә килеп чыккан тел, Аму-Дәрья елгасы буенда огызлар, ә Сыр-Дәрья буенда кыпчаклар торганга күрә бу тел огыз һәм кыпчак сөйләмнәренә хас булган. Хәрәзем Алтын Урдада кергәннән соң, хәрәзем теле Алтын Урданың рәсми төрки сөйләмнәренең берсе була, Идел буенда, Себердә, Кырымда, Кавказда кулланылган.

XV - XVII гасырда хәрәзем һәм кыпчак телләре нигезендә Иске татар теленең әдәби формасы формалашкан.

Заманча татар теле белән кайбер аермалар бар, мисал өчен: татарча - күзләрегез, хәрәземчә - *көзләреңез* һ.б.

Хәзерге халәте: юкка чыккан тел.
Тамерлан Беляк

**Тамерлан Беляк** (,  — , ) — РИ хәрби эшлеклесе, янарал-майор (1915). Рус-япун сугышы вакытында бәтәрәй командиры.  Беренче бөтендөнья сугышы вакытында 18 нче артиллерия бригадасының 2 нче дивизионы командиры. 1915/1916 елдан отставкада.
## Моны да карагыз

## Искәрмәләр
Юзеф Беляк

**Юзеф Беляк** (,  — , ) — Польша гаскәрбашы, янарал-майор (1772). Җидееллык, 1792 елгы рус-поляк сугышларында катнашучы. 1764-1772 елларда татар атлы полкы командиры. Костюшко күтәрелеше (1794) вакытында корпус командиры.
## Моны да карагыз

## Искәрмәләр
Юрий Беляков

**Юрий Беляков** (,  — , ) — инженер-механик, техник фәннәр нәмзәте (1973), СССР дәүләт премиясе иясе (1984). 1960-19?? елларда  «Союз» тәҗрибә-конструкторлык бюросында: инженер, әйдәп баручы конструктор, баш конструктор урынбасары. 1986-1987 елларда Казандагы Гамәли оптика институты директоры; 1987-1994 елларда Казан оптика-механика заводы директоры.
## Искәрмәләр
Аллаяр Беләшев

**Аллаяр Беләшев** (,  — , ) — язучы, төбәкне өйрәнүче. Беренче шигырьләре 1915 елда «Шура» журналында басыла. *«Көйле сүзләр бәйләме»* шигъри җыентыгы, *«Әҗе авылы хакында»* китабы авторы.
## Искәрмәләр

Төркем:Төбәк тарихчылары
Петр Беневоленский

**Петр Беневоленский** (,  — , ) — фтизиатр, медицина фәннәре докторы (1943), профессор (1952). 1950-? елларда Казан стоматология институтында; 1952 елдан Казан ГИДУВында йогышлы авырулар кафедрасы мөдире.
## Искәрмәләр
Александр Беннигсен

**Александр Беннигсен** (,  — , ) — тарихчы, фәлсәфә докторы. 1946-? елларда Франция хөкүмәтендә Россиягә кагылышлы документлар бүлеге мөдире. 1950-еллардан Париж Югары тикшеренүләр институтында, гарәп илләреннән башка ислам дине таралышы тарихы кафедрасы мөдире; 1971-1983 елларда Чикаго университеты профессоры. Хезмәтләре Россия империясе тарихына һәм ССҖБда яшәүче мөселман халыкларының милли хәрәкәте тарихына карый.
## Искәрмәләр

Төркем:Советологлар
Төркем:Франция тарихчылары
Лев Берг

**Лев Берг** (,  — , ) — химик, химия фәннәре докторы (1943), профессор (1947), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1956). Казан ветеринария институтында (1919-1930), Гомуми химия тәҗрибәханәсендә (Ленинград, 1930-1934), СССР ФА гомуми һәм нәорганик химия институтында (Мәскәү, 1934-?). 1950 елдан янә Казанда: СССР ФА КФ Химия институтында сиктыр мөдире (1950-1962); Казан университетының нәорганик химия кафедрасы мөдире (1953-1959). 1965-1968 елларда термик анализ буенча халыкара конфедерация президенты.
## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Савелий Бергольц

**Савелий Бергольц** (,  — , ) — дирижер, ТАССРның һәм РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1939, 1956). 1938-1940 елларда ТДОһБТнең баш дирижеры һәм музыкаль җитәкчесе. 1934-1938 һәм 1941-1949 елларда - Свердловск музыкаль кәмит театрының баш дирижеры. 1953-1965 елларда Куйбышев, 1965-1967 елларда - Азәрбайҗан опера һәм балет театрларында шул ук вазифада.
## Искәрмәләр
Владимир Бердников

**Владимир Бердников** (,  — , ) — машиналар белгече, техник фәннәр докторы (1976), профессор (1977). 1962-? елларда Казан университетында, 1975-1990 елларда машиналар һәм механизмнар нәзариясе кафедрасы мөдире.
## Искәрмәләр
Александр Бережной

**Александр Бережной** (,  — , ) — җылылык физикасы белгече, техник фәннәр докторы (1989), профессор (1991). 1953 елдан КАИдә, инженерлык графикасы кафедрасы мөдире (1974-1985). Хезмәтләре газлар диффузиясенә карый.
## Искәрмәләр
София Березина

**София Березина** (,  — , ) — электрохимик, химия фәннәре докторы (1978), профессор (1984). 1941-1944 елларда СССР ФА нәорганик химия институтында; 1946-1994 елларда - РФА КФҮ гомуми һәм органик химия институтында, электрохимия тәҗрибәханәсе мөдире (1972-1986). Хезмәтләре металл һәм металл эретмәләрне электр агымы ярдәмендә утырмага төшерүгә карый.
## Искәрмәләр
Астраханит

**Астрахани́т** (**блёдит**) — минерал, натрий һәм магнийның сулы сульфаты. Тозы караңгы төстә, хлорид-сульфат типлы Әстерхан өлкәсе күлләреннән һәм Кара-Богаз-Гол култыгыннан табыла. Na2SO4·MgSO4·4H2O. Башка, хәзерге вакытта киң таралган атамасы — блёдит — мәшһүр алман химигы К. Блёде хөрмәтенә (; 1773—1820). Салкын суда эри, тәме бераз гына ачы-тозлы.

Астраханит глаубер тозыннан (натрий сульфаты) Na2SO4 һәм ачы тоздан (магний сульфаты) MgSO4 тора. Сулыкларда температура түбәнәйгәндә рападан бик озак үсә.

Натрий сульфатын пыяла җитештергәндә, целлюлоза ясаганда, текстиль, сабын җитештерү һәм башка сәнәгать тармакларында кулланалар.

## Шулай ук карагыз
* Глауберит
* Мирабилит
* Рапа

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* Астраханит в базе webmineral.com
* Блёдит в Геовикипедии
* 

Төркем:Минераллар
Төркем:Икеләтә тозлар
Төркем:Сульфатлар (минераллар)
Төркем:Натрий минераллары
Төркем:Магний минераллары
Төркем:Химия
Керала

**Керала** - Һиндстанның көньяк-көнбатыш Малабар Ярында урнашкан штат.

## Халкы
Кералада 54,73% Һинд дине тарафдарлары, 26,56%-ы Ислам дине тарафдарлары, 18,38%-ы Христианлык тарафдарлары.

## Моны да карагыз
* Кожикоде янында Boeing 737 һәлакәте
## Шулай ук карарга мөмкин
* Шри Рама Гыйбадәтханәсе, Рамапурам
* Шри Маха Ганапати Гыйбадәтханәсе
* Равишварапурам Шива Гыйбадәтханәсе
* Веллоор Перунтхатта Шива Гыйбадәтханәсе
* Шри Рама Гыйбадәтханәсе
* Җаганнатх Гыйбадәтханәсе, Талассери
* Джанардана Гыйбадәтханәсе
* Тхирувамбади Шри Кришна Гыйбадәтханәсе
* Акшараабхьяасам
* Араттупужа Гыйбадәтханәсе
* Амарамкаву
* Чураккотукаву Бхагавати Гыйбадәтханәсе
* Удупи Анантешвара Гыйбадәтханәсе
* Валия Кунамбайкулам Гыйбадәтханәсе
* Гандхари Амман Ковил
* Ченанкаву
* Һинду Аикья Веди
* Шри Парашурама Гыйбадәтханәсе
## Искәрмәләр

Төркем:Керала
Төркем:Һинд дине
Тамилнад

**Тамилнад** (, ) — Һиндстан штатларының берсе.

Башкаласы — Ченнаи шәһәре.
## Тарих
1950 елда нигезләнгән.
## Халык

Дин тотучыларның 87.58%ы – һиндиләр, 6.12%ы – христианнар, 5.86%ы – мөселманнар (2011)..
## Шулай ук карарга мөмкин
* Кайчинам Кайчинешварар Гыйбадәтханәсе

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан
Төркем:Һинд дине
Төркем:Тамилнад
Уттаракһанд

**Уттаракһанд** (, ) — Һиндстан штатларының берсе.

Башкаласы — Деһрадун шәһәре.
## Тарих
2000 елда нигезләнгән.
## Халык

Дин тотучыларның 82.97%ы – һиндиләр, 13.95%ы – мөселманнар, 2.37%ы – сикһләр (2011)..
## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан
Төркем:Һинд дине
Уттар-Прадеш

**Уттар-Прадеш** (, , ) — Һиндстан штатларының берсе.

Башкаласы — Лакһнау шәһәре.

## Тарих
1950 елда нигезләнгән.
## Халык

Дин тотучыларның 79.73%ы – һиндиләр, 19.26%ы – мөселманнар (2011)..
## Шулай ук карагыз
* Дукх Харан Натх Мандир
## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
* Дукх Харан Натх Мандир

Төркем:Һиндстан
Төркем:Һинд дине
Академик Парин урамы (Казан)

**Академик Парин урамы** () — Казанның Идел буе районында урнашкан урам.
## Географиясе
Җиңү проспектыннан башланып, Ырынбур трактына барып җитеп тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1972 елның 22 синтәбреннән йөртә.
## Урам белән бәйле шәхесләр

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Идел буе районы урамнары
Нөксә төшү юлы урамы (Казан)

**Нөксә төшү юлы урамы** () — Казанның Совет районында урнашкан урам.
## Географиясе
Ломжа урамыннан башланып, Вознесенски бистәсенә барып җитеп тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен ? елдан йөртә.
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Дмитрий Незванкин

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Совет районы урамнары
Чыңгыз Айтматов урамы (Казан)

**Чыңгыз Айтматов урамы** () — Казанның Совет районында урнашкан урам.
## Географиясе
Юлиус Фучик урамыннан башлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 2009 елның 13 ноябреннән йөртә.
## Урам белән бәйле шәхесләр

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Совет районы урамнары
Рихард Зорге урамы (Казан)

**Рихард Зорге урамы** () — Казанның Совет һәм Идел буе районнарында урнашкан урам.
## Географиясе
Зорге урамы белән киселештән башланып, Имәнлек урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1967 елның 6 маеннан йөртә.
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Адлер Тимергалин
* *[[:d:Q4755855|Андрей Макаров]]*
* Борис Тимеркәев
* Васили Игнатьев
* Галина Ившина
* Дмитрий Иванов
* Зәүр Бәширов
* Илидә Бәширева
* Искәндәр Биктаһиров
* Искәндәр Гыйләҗев
* Ленар Җамалетдинов
* Марсил Төхфәтуллин
* Михаил Марков (1951)
* Наил Мөхәммәтҗанов
* Николай Никифоров
* Нурмөхәммәт Хисамов
* Ринат Сабиров
* Рәисә Иванова
* Рөстәм Килдебәкев
* Софья Гуляк
* Татьяна Ларионова
* Җәүдәт Фәйзрахманов

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Казанның Идел буе районы урамнары
Төркем:Казанның Совет районы урамнары
Мадхья-Прадеш

**Мадхья-Прадеш** - үзәк Һиндстанда штат.

## Халкы
2011 ел халык санын алу буенча Мадхья-Прадеш халкының 90,9%-ы Һинд дине тарафдарлары, 6,6%-ы - Мөселманнар, 0,8%-ы - Җәйничелек тарафдарлары, 0,3%-ы - Христианлык тарафдарлары, 0,2%-ы - Сикхчылык тарафдарлары, 0,3% -ы - Буддачылык тарафдарлары.

File:Khajuraho - Kandariya Mahadeo Temple.jpg|Кандария Махадэв, Кһаҗураһо
File:Teli Ka Mandir, Gwalior.jpg|Тели Ка Мандир, Гвалиор
File:Lakshmi Temple, Orchha.jpg|Шива Гыйбадәтханәсе, Бходжпур
File:Shiva Temple, Bhojpur 01.jpg|Лакшми Гыйбадәтханәсе, Орчха
File:Amarkantak4.jpg|Борынгы гыйбадәтханәләр, Амаркантак


## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карарга мөмкин
* Кһаҗураһо
* Вамана Гыйбадәтханәсе, Кһаҗураһо
* Читрагупта гыйбадәтханәсе, Кһаҗураһо
* Хелиодор баганасы
* Чинтаман Ганеша Гыйбадәтханәсе, Уджжайн
* Тханджавур Веллаи Винаякар Гыйбадәтханәсе
* Брахма Гыйбадәтханәсе, Кһаҗураһо

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һиндстан
Шамил Хәмзин

**Шамил Хәмзин** (;, ,  — , ) - легаль булмаган совет разведчигы, полковник (тәхәллүсе — *Халеф)*.
## Биографиясе

Татар гаиләдә туа. Аңа 7 яшь тулгач, гаилә Казанга күчеп китә.

Ленинград электротехника институтында укыган.
Сугыш вакытында Мәскәүдә хәрби заводта эшләгән.

1944 елны Тышкы разведка идарәсе (НКГБ) хезмәткәре булырга тәкъдим бирелгән.

Рихард Зорге җитәкчелегендәге совет резидентурасы юкка чыккан соң, СССР разведкасы Япониядә ышанычлы мәгълүмат чыганагы булмаган, моны төзәтү өчен Хәмзинга бурыч куелган.

Кертү буенча операция өчен старт мәйданчыгы итеп Кытай сайланган.

## Искәрмәләр
Котдусов

**Котдусов** — фамилия.
* Җәвид Котдусов (1927—), хор дирижеры, профессор, ТАССР (*[[1968 ел|1968]]*), РСФСР (*[[1977 ел|1977]]*) атказанган сәнгать эшлеклесе. Ш. Й. Котдусованың улы.
----
* Шәфыйка Котдусова (1910—1956), җырчы, пианиночы, ТАССР атказанган артисты.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Дхарана

**Дхарана** (Санскрит  धारणा сүзеннән) тәрҗемә иткәндә "акылның игътибарын җыю яки концентрацияләү (сулышны туктату белән бергә)", яки "тоту, кию, тәэмин итү, саклау, искә төшерү (хәтер), яхшы хәтер" гамәле, яки "нык булу, какшамау, ... , билгелелек". Бу төшенчә вербаль тамыр "дхри"га бәйле, ягъни тоту, алып бару, тәэмин итү, чишү. Дхарана исем булып тора.

*Дхарана* Патанджалиның Аштанга Йога яки Раджа Йогасында аңлатылганча алтынчы баскыч булып тора.  Сигез буынның тәфсилле аңлатмасы өчен, "Патанджалиның Йога Сутралары"на мөрәҗәгать итегез.

*Дхарана* "тоту", "төз тоту", "концентрация" яки "бердәнбер игътибар җәлеп иткән" дип тәрҗемә ителергә мөмкин. Пратьяхараның алдан килүче өлешендә сизүләрне тышкы вакыйгалардан читләтү кертелгән. *Дхарана* моны дәвам итеп үстерә һәм "экагарта" яки "экагарта читта"га кадәр үстерә, бу бердәнбер нокталы концентрация, ул бу контекстта Саматха белән тугандаш. Мэһле Дхаранага шулай дип билгеләмә бирә: "Акыл бер объект турында уйлый һәм башка фикерләрдән арына; объект турында белү шулай да бүлдеренә."

*Дхарана* тирән концентратив медитациянең башлангыч баскычы булып тора, биредә шунда игътибар тупланган объект акылда аңсыз тотыла, һәм аң аннан читләнми. "Дхарана", Дхьяна һәм Самадхи арасында аерма (аларның Самьяманы кертүуче "интеграциясе) шунда ки, элек медитация объекты, мистик, һәм медитация объекты аерым булып калалар. Ягъни мистик яки мистикның мета-аңы объектка медитация турында белә дигән сүз һәм берәүнең үзе турында, бу объектта концентрацияләнү. Караучы тәҗрибәлерәк булып киткәч, Дхьянаның дәвам итүче баскычында йөри, һәм объект белән бер булып китә. Гомумән алганда, концентрация объекты булып Ходай тора, яки Атман - ул Ходай чагылышы булып тора.

## Шулай ук карагыз
* Самьяма
* Башлаучының аңы
* Тратак

## Билгеләмәләр

## Искәрмәләр
* Maehle, Gregor (2006). Ashtanga Yoga: Practice and Philosophy. Doubleview, Western Australia: Kaivalya Publications. ISBN 978-0-9775126-0-7. OCLC 71245040.

## Тышкы сылтамалар
* Dharana Comments on the Patanjali’s Scheme.
* Dharana, by ''Yogacharya'' 

Төркем:Йога
Төркем:Һинд дине
Герш Берим

**Герш Берим** (,  — , ) — физик, физика-математика фәннәре докторы (1989), профессор (1990). 1971-1995 елларда Казан авыл хуҗалыгы институтында, 1988 елдан физика һәм математика кафедрасы мөдире. 1995-1997 елларда Кампинас (Бразилия), 1997-? елларда - Эрланген-Нүрнберг университетлары профессоры. Хезмәтләре статистик физикага карый.
## Искәрмәләр

Төркем:Физиклар
Осия Берим

**Осия Берим** (,  — , ) — инженер-төзүче, ТАССРның атказанган төзүчесе (1978), СССР дәүләт премиясе иясе (1971).  1954-1985 елларда «Татаргражданпроект» институтының баш конструкторы. Казанда төзелгән Үзәк стадион (1960), цирк (1967), «Татарстан» кунакханәсе (1970) һ.б. проектлар авторларыннан берсе.
## Искәрмәләр
Бәркә Фәкыйһ

**Бәркә Фәкыйһ** (, ) — шагыйрь, фәкыйһ, хәттат. Чыгышы белән Идел буеннан. Әфзалетдин Котбинең «Хөсрәү вә Ширин» поэмасын күчереп язган; билгесез авторның «Китабе иршадел-мөлүк вәс-сәлатыйн» («Патша һәм солтаннарны хак юлга өндәү китабы») дигән әсәрнең тәрҗемәсе (яки күчермәсе) дә аңа нисбәт ителә.
## Искәрмәләр
Валентин Беркутов

**Валентин Беркутов** (,  — , ) — педагог, педагогия фәннәре докторы (1992), профессор (1995), ТРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1992). Казан финанс-икътисад институтында (1960-1966), Казан танк укуханәсендә (1966-1973), СССР ПФА Гомуми педагогика ФТИнең Казан дидактика тәҗрибәханәсендә (1973-1976), Казан ветеринария институтында (1976-1994) эшләгән. 1995-?? елларда Казан пединституты профессоры. Хезмәтләре татарларда математикадан белем бирү үсеше тарихына карый.
## Искәрмәләр
Александр Берлин

**Александр Берлин** (,  — , ) — химик, химия фәннәре докторы (1974), РФА академиге (2003), ТР Дәүләт премиясе иясе (2001). 1963 елдан РФАнең Химик физика институтында: тәҗрибәханә мөдире (1978), бүлек мөдире (1989), директор урынбасары (1994), директор (1996-2017).  Хезмәтләре химик кинетика, макрокинетика, полимерлар һәм композицион материаллар химиясе һәм физикасына карый.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
 

## Шулай ук карагыз

Төркем:Химиклар
Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты

**** (, ) — югары белем бирү учреждениесе. 1886 елны нигезләнгән — Россиядә иң өлкән техник югары уку йортларының берсе, Европада беренче булып электротехника өлкәсендә махсуслашкан югары уку йорты.

## Тарихы
## Шәхесләр
### Ректорлар

### Укытучылар

### Тәмамлаучылар

## Рәсемнәр галереясы

Файл:LETI Acsel Berg.png|Аксель Бергка мемориаль тактасы
Файл:LETI Popov.png|Александр Поповка мемориаль тактасы
Файл:LETI Vologdin.png|Валентин Вологдинга мемориаль тактасы
Файл:Leti 2009.JPG|Төп беренче корпус (2009 ел)
Файл:Leti 5 bulk.JPG|Бишенче корпус янындагы университетка керү комплексы


## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз

* Россия югары уку йортлары исемлеге

Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:1886 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Санкт-Петербург университетлары
Төркем:Россия университетлары
Төркем:Техник югары уку йортлары
Нангтхоукхонг Гопинатх Мандир

**Нингтхоукхонг Гопинатх Мандир** Һиндстанда, Манипур штатында, Нингтхоукхонг шәһәрчегендә Һинд дине Гопинатх Ходаена багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул Манипурда икенче иң зур гыйбадәтханә.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Манипур

**Манипур** Һиндстанның төньяк-көнчыгышында урнашкан штат.
## Халкы
Манипур халкының 41%-ы Һинд дине тарафдарлары, 41%-ы Христианлык дине тарафдарлары, 8%-ы Ислам дине тарафдарлары, 8%-ы Шаманизм дине тарафдарлары, 0,25%-ы Буддачылык дине тарафдарлары, 0,23%-ы Херака дине тарафдарлары, 0,07%-ы Иудаизм дине тарафдарлары, 0,05%-ы Сикхчылык дине тарафдарлары, 0,38%-ы динсез.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Манипури браминнар
* Каина (Манипур)
* Һиндстанда, Манипурда Һинд дине

Төркем:Һинд дине
Александр Бортников

**Александр Бортников** (;, ,  — , ) — Россия дәүләт эшлеклесе. Федераль иминлек хезмәте директоры 2008 елның 12 маеннан башлап. Армия генералы (2006).
## Биографиясе

1951 елның 15 ноябрендә Молотов шәһәрендә туа, ул вакытта Пермь шәһәре шулай дип аталган. 1966 елда БЛКЯБнә кере.

## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Украинадагы низаг аркасында шәхси санкцияләргә дучар булганнары
Криометр

**Криометр** - объектларның бик түбән температураларын үлчәү өчен кулланылган термометр.

Криометрлар буларак кулланыла торган җайланмалар бик күп:
#термопарлар: болар якынча 1К температураны үлчәү өчен кулланылырга мөмкин.
#пар басымы термометрлары: болар 0,5 К-га кадәр температураларны үлчәү өчен кулланырга мөмкин.
#каршылык термометрлары: болар якынча 0.01K арасында температураларны үлчәү өчен кулланырга мөмкин.
#эрүче борылма термометрлар: болар 0.001K һәм 0.5K арасында температураларны үлчәү өчен кулланылырга мөмкин.
#каршылык тавышы термометрлары: болар 0.001K-га кадәр температураны үлчәү өчен кулланылырга мөмкин.
#магнит термометрлар: болар 0.001 K температураларда кулланылырга мөмкин.
#атом-төш термометрлар: болар бик түбән температураларны, мәсьәлән, 0.0000001 K-ны үлчәү өчен кулланыла.

## Искәрмәләр
*Oxford dictionary of science, 1999, 4th edition, .

Төркем:Үлчәү
Хәлил Беспаев

**Хәлил Беспаев** (,  — , ) — геолог, геология-минералогия фәннәре докторы (1984), профессор (1994), Казакъстан дәүләт премиясе иясе (1995). 1964-1969 елларда КазССР ФА Президиумында сәркәтип, академик-сәркәтип урынбасары. 1969 елдан КазССР ФА Геология фәннәре институтында: тәҗрибәханә мөдире (1971 елдан), директор (1995-2000).
## Искәрмәләр

Төркем:Геологлар
Александр Бессонов

**Александр Бессонов** (,  — , ) — телләр белгече, этнограф, фольклорчы, Рус география жәмгыятенең хакыйкый әгъзасы (1909), татар һәм башкорт әкиятләрен җыючы. Төрки филология, фольклор һәм этнографиягә караган хезмәтләр авторы.
## Искәрмәләр
Иннокентий Бессонов

**Иннокентий Бессонов** (,  — , ) — архитектор, архитектура академиге (1844). 1837-1863 елларда Казан губерна архитекторы, бер үк вакытта (1837-1845) Казан укыту округы архитекторы. Бессонов проекты белән Казан университетының Иске клиника бинасы (1848, Михаил Коринфскийның проектына үзгәртүләр кертә), шәһәр театры (1845-1853), Язгы Микулай чиркәве бинасы (1849-1853, А.К.Ломан белән берлектә), Спас-Яктырылу монастыреның чаң манарасы (1858), күп кенә торак йортлар төзелә.
## Искәрмәләр
Мизорам

**Мизорам** - төньяк-көнчыгыш Һиндстанда урнашкан штат. Мизорам тәрҗемә иткәндә "Мизо халкы җире" дигәнне аңлата.

## Халкы
Мизорамда халыкның 87%-ы Христианнар, 8,5%-ы Буддистлар, 2,75%-ы Һинд дине тарафдарлары, 1,35%-ы Мөселманнар, 0,03%-ы Җәйничелек тарафдарлары, 0,03%-ы Сикхчылык тарафдарлары, 0,16%-ы башка дин тарафдарлары яки динсез.
## Һинд дине
Мизорамның Тхуампуи даирәсендә Айзавл шәһәренең ОМ гыйбадәтханәсе урнашкан. Коласиб Шива Гыйбадәтханәсе Мизорамда тагын бер мәшһүр гыйбадәтханә булып тора.

Төркем:Һинд дине
Валия Кунамбайкулам Гыйбадәтханәсе

**Валия Кунамбайкулам Гыйбадәтханәсе** яки **Валия Кунампайкулам гыйбадәтханәсе** (Малаялам телендә: വലിയ കൂനമ്പായിക്കുളം ക്ഷേത്രം) Һиндстанда, Кераланың Коллам районында Ваддаккевила янында Кунамбайкуламда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Бу Кералада иң борынгы гыйбадәтханәләрнең берсе һәм Бхадракалига багышланган (популяр рәвештә ул "Кунамбайкулатхамма" дип атала, ягъни "Кунамбайкуламның анасы"). Гыйбадәтханә Валия Кунамбайкулам Шри Бхадракали Кшетра Трасты идарәсе астында. Трастның Коллам районында Парипаллида Валия Кунамбайкулатхамма Инженерлык һәм Технология Колледжы дигән Инженерлык Колледжы бар.

Гыйбадәтханәдә көн саен табыну 04:00-дә башлана һәм биредәге вакыт буенча 21:00-дә бетә. Гыйбадәтханәнең мәшһүр ел саен фестивале булып Коллам эрасында Февраль яки Мартка караган айда, Сукоярның Бхарани Накшатрасына караган "Кумбха Бхаранаи Махолсавам" булып тора. Фестиваль белән ел саен оештырылган Чандра Понгал йоласында меңнәрчә хатын-кызлар катнаша.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Official site 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Шри Сваминараян Мандир, Брайтон

**Шри Сваминараян Мандир, Брайтон** - ул Англиянең көньяк-көнчыгыш ярында, Брайтон энд Хоув шәһәренең Портслейд даирәсендә урнашкан Сваминараян Һинду Гыйбадәтханәсе. 1999 елның 19 сентябренда иннагурацияләнеп Сваминараян Берләшкән Корольлектә 10-ынчы Сваминараян гыйбадәтханәсе булган. Гыйбадәтханә Сваминараян Сампрадайның ISSO бүлегенә карый.
Мурти Прасиштха Ведик гимннар җырлап Ачарья Махараджшри Теджендрапрасад Панде тарафыннан ясалган булган. Чарага Берләшкән Корольлектә Һиндстан Югары Коммиссионеры, Парламент Әгъзасы һәм Брайтон Мэры килгән.

## Шулай ук карагыз
*Брайтон энд Хоувда табыну урыннары исемлеге

## Билгеләмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Сваминараян хәрәкәте
Анантха Падманабха Свами Гыйбадәтханәсе

**Анандһападманабһа Свами** Һинд дине Ходае Вишнуга багышланган 108 Дивья Десамнарның азрак мәгълүм булганы. Ул безнең эраның якынча сигезенче яки тугызынчы гасыр башына карый. Гыйбадәтханә ике таштан киселгән гыйбадәтханәсе өчен мәшһүр, берсе Шивага багышланган, икенчесе Вишнуга. 6-ынчы бүлмә артында зур җир асты урыны бар. Ул турыдан-туры Патшалар Сараена тоташкан.

## Шулай ук карагыз
* Бадами Мәгарә Гыйбадәтханәләре

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Шиваизм
Джеймс Кук Обсерваториясе

**Джеймс Кук Обсерваториясе** яки гади итеп әйткәндә *Кук Обсерваториясе* дөньяда иң көнчыгыш астрономик обсерватория. Ул Яңа Зеландиядә, Төньяк Утрауда, Гисборнда, Титирангида (Каити Калкулыгы) урнашкан. Ул капитан Джеймс Кук хөрмәтенә аталган.

Төркем:Астрономия
Һимачал-Прадеш

**Һимачал-Прадеш** (, ) — Һиндстан штатларының берсе.

Башкаласы — Шимла шәһәре.
## Тарих
1971 елда нигезләнгән.
## Халык

Дин тотучыларның 95.17%ы – һиндиләр, 2.18%ы – мөселманнар, 1.16%ы – сикһләр,  1.15%ы – буддачылар (2011)..
## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан
Төркем:Һинд дине
Петр Бетев

**Петр Бетев** (,  — , ) — драма актеры, РСФСРның халык әртисе (1983). 1951-1966 елларда Әчинск, Кемерово, Тамбов шәһәрләре театрларында хезмәт итә. 1966-2002 елларда Казан зур драма театрында.  Төп рольләре: Победоносиков («Мунча», В.В.Маяковский), Нуретдин («Җилкәнсезләр», К.Тинчурин), Бокка («Көзге хәлләр», А.Николаи), һ.б.
## Искәрмәләр
Николай Бех

**Николай Бех** (,  — , ) — хуҗалык эшлеклесе, РФнең атказанган машина төзүчесе (2010). «КамАЗ» ҖБнең Чулман кою заводы (1980-1984), Чулман трактор заводы (1984-1987) директоры. 1987-1997 елларда КамАЗ ААҖ генераль директоры. 2001-2002 елларда «Сибур» ширкәте вице-президенты, 2002-2003 елларда - «Курган машиналар төзү заводы» ААҖ директорлар шурасы рәисе.

2021 елның 3 апрелендә Мәскәүдә 75 яшендә вафат.

## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:КамАЗ
Владимир Бечко-Друзин

**Владимир Бечко-Друзин** (,  — , ) — архитектор, Казан укыту округы (1863-1898), Казан шәһәр (1870-1874) архитекторы; бер үк вакытта (1885-1886) Казан университеты архитекторы. Бечко-Дузин проектлары буенча М.П.Марко-Михайлов йорты (1880), Д.Д.Лисицин кибетләре (1872) һ.б. биналар төзелә.
## Моны да карагыз


## Искәрмәләр
Нагаленд

**Нагаленд** - Һиндстанның төньяк-көнчыгышында урнашкан штат. Ул көнбатышта Ассам белән, төньякта Аруначал Прадеш һәм Ассам белән, көнчыгышта Мьянма дәүләте белән, көньякта Манипур белән чиктәш.
## Халкы

Нагаленд халкының 88%-ы Христианнар, 8,74%-ы Һинд дине тарафдарлары, 2,44%-ы Мөселманнар, 0,34%-ы Буддачылык тарафдарлары, 0,13%-ы Җәйничелек тарафдарлары, 0,1%-ы Сикхчылык тарафдарлары, 0,14%-ы Нага халык дине тарафдарлары, 0,1%-ы динсез.
## Һинд дине
Нагалендта Димапур Калибари Гыйбадәтханәсе урнашкан.

Төркем:Һинд дине
Димапур Калибари Гыйбадәтханәсе

**Димапур Калибари Гыйбадәтханәсе** Һиндстанның Нагаленд штатында Димапур шәһәрчегендә Кали Алиһәсенә багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә 1956-ынчы елда төзелгән булган. Аның 50-еллыгы 2006-ынчы гасырда бәйрәм ителгән булган, шул вакытта төрле җәмәгать хезмәтләре башланган булган, мәсьәлән, медик хезмәт һәм китапханә. Төбәктә яшәүчеләр өчен төрле Һинду фестивальләр оештырыла, мәсьәлән, Дурга Пуджа. Гыйбадәтханә Төньяк-Көнчыгыш Һиндстанда иң мәшһүр гыйбадәтханәләрнең берсе булып тора һәм җирле иганәчеләр Джей Си Дас һәм М.М.Мазумдер һәм шулай ук башкаларның күп кертеме белән төзелгән булган. Ул яхшы тәэмин ителә һәм төбәктә хөрмәт ителә торган табыну урыны булып тора.

## Гео координаталары
*Киңлек = 25.9043, Озынлык = 93.7253
*Киңлек    = 25 градус,   54.3 минут   Төньяк
*Озынлык = 93 градус,   43.5 минут   Көнчыгыш  

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Пурмандал

**Пурмандал** (шулай ук **Чһота Каши** дип атала) Һиндстанда, Җамму һәм Кәшмирда, Самба районында Дэвика Елгасында урнашкан авыл. Авыл һәм аның гыйбадәтханәләре Һинд дине тарафдарлары өчен дини сәфәр кылу урыны булып тора, ышану буенча елгада коену җанны чистарта.

## Географиясе
Пурмандал Дэвика Елгасы ярларында калкулыкларда, Җаммудан якынча 30 км көньяк-көнчыгышта һәм Виджайпурга юл буенча Самбадан якынча 25 км төньяк-көнбатышта урнашкан.

## Тирәсе
Дэвика Мандал авылы аша Пурмандалдан Уттарвеһнига таба ага. Уттарвеһни асаба диалектта төньякка таба агучы дигәнне аңлата. Ул елга көньяктан төньякка ага торган сирәк урыннарның берсе. Рамешварам һәм Бхутешвар Мандалда борынгы гыйбадәтханәләр булып тора.

## Кызыксыну урыннары
Парватига багышланган Пурмандал Гыйбадәтханәсе елганың көнбатыш ярында төзелгән. Берничә башка гыйбадәтханә Шива Ходаена багышланган. Якынча 1830-ынчы елга карый торган яхшы халәттә зур "һавели" (коттедж) бар һәм берничә күбесенчә каты җимерек "дхармасала" (дини сәфәр кылучылар өчен ял итү йортлары) бар. Бу корылмаларның күбесе 1813 елдан 1898 елга кадәр даталанган фрескалар белән бизәлгән.

## Транспорт
Автобуслар авылны Җамму белән тоташтыра.

## Чаралар
Һәр елны биредә Мела оештырыла. Тугърылар Девак елгасында изге коену башкаралар һәм алкышларга омтылалар. Һәм елда барысы 12 Мела зур чарасы оештырыла. Һәрбер Меланың билгеле исеме бар, мәсьәлән, Чайтра Чаудиш, Шивраатри Мела һ.б.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Гоа гыйбадәтханәләрендә кулланылган Ваханалар

Биредә Гоа гыйбадәтханәләрендә кулланылган Ваханалар исемлеге:

*Палакһи (шулай ук Шикбика дип аталырга мөмкин), агачтан, көмештән һәм кайвакыт хәтта алтыннан ясалырга мөмкин
*Лалакһи
*Сукһасана
*Ратһа (Тугърылар тарафыннан җилкәләрдә алып барыла торган арба)
*Маһаратһа (Тугърылар тарафыннан тартылган арбалар)
*Симаһаваһан
*Гарудваһан
*Наука ( көймә, Конкани телендә "Сангод" )
*Макһар ( таган, шулай ук Долваһана яки Дольяантра дип атала )
*Амбари ( фил )  
*Ашваваһана
*Виджая Ратһа ( ат арбасы )
*Шеша Ваһан 
*Гаджаваһан
*Врушаб яки Нанди Ваһаны

## Шулай ук карагыз
*Аграшала
*Гоа гыйбадәтханәсе
*Гоада гыйбадәтханәләр исемлеге

## Искәрмәләр
*"Gomantak Prakruti ani Sanskruit",Volume 1,By B.D.Satoskar,Published by Shubhada Saraswat Prakashan,Mumbai.
*"Shree Devi Kalika",by Shreepadrao P.Madkaikar,Kalika Prakashan,Goa,April 1984,Pages-5-78

Төркем:Һинд дине
Степан Бечко-Друзин

**Степан Бечко-Друзин** (,  — , ) — архитектор һәм инженер. 1890-1898 елларда Казан зимства губерна башкармасы инженеры. 1894-1895 елларда Родионованың затлы нәсел кыз балалар институты архитекторы, 1895-1917 елларда Казан укыту округы архитекторы, 1896-1900 елларда Казан дары заводы архитекторы. Бечко-Друзин проекты белән Алабуга шәһәрендә реаль укуханә (1882), Түбән Осланда Радонеж Сергее чиркәве (1907-1908), Чистайдагы Беренче ир балалар гимназиясе бинасы, Казанда С.М.Марко йорты (1906) һәм башка йортлар төзелә. 1914-1930 елларда Казанның төрле уку йортларында укытучы эшендә.

## Моны да карагыз
*

## Искәрмәләр
Илья Бибиков

**Илья Бибиков** (,  — , ) — РИ хәрби-дәүләт эшлеклесе, янарал-поручик (1786), яшерен киңәшче, сенатор (1792). Җидееллык, рус-төрек (1768-1774) сугышларында катнашкан. 1780-1783 елларда Казан губернаторы, 1784-1790 елларда Новгород-Северски калгайлыгы хакиме.
## Искәрмәләр
Вадим Бивойно

**Вадим Бивойно** (,  — , ) — инженер-технолог, СССР дәүләт премиясе иясе (1971).  1944 елдан Казан боралак заводында: баш технолог (1948-1960), баш инженер (1960-1975), директор (1975-1983).
## Искәрмәләр
Габдрәшит Бигиев

**Габдрәшит Бигиев** (,  — , ) — металлург, техник фәннәр нәмзәте (1964), профессор (1979), РСФСРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1979). 1946 елдан Магнитогорски дәүләт металлургия институтында: корыч металлургиясе кафедрасы мөдире (1954-1989), проректор (1960-1970). Хезмәтләре корыч эретү процессларын математик модельләштерүгә карый.
## Искәрмәләр

Төркем:Математиклар
Мөхәммәтәкрам Биглов

**Мөхәммәтәкрам Биглов** (,  — , ) — РИ хәрби-дәүләт эшлеклесе. Бәләбәй земство идарәсе рәисе (?-?), Уфа губернасыннан 2 нче Дәүләт Думасы депутаты (1907, мөселман фракциясе җиткәчесе). 1917-1918 елларда 95 нче мөселман полкы командиры (Казан). 1919 елда Колчак әрмесендә, 16 нчы татар укчы полкы командиры.
## Искәрмәләр
Инбер Шәфыйков

**Инбер Шәфыйков**, Инбер (*Иңбер*) Вәгыйзь улы Шәфыйков (*[[1941 ел]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] — [[2001 ел]], [[РФ]], [[ТР]], [[Яр Чаллы]]*) — үзешчән композитор, җырчы, музыкант, курайчы. Яр Чаллыда һәм тирә-як районнарда бик күп балаларны курайда уйнау серләренә өйрәткән педагог..

## Тәрҗемәи хәле
1941 елда Татарстан АССР Мөслим районы үзәге Мөслим авылында укытучылар гаиләсендә туган. Бертуганнары — Асия, китапханәче; Мэлс, токарь; Лена (*[[Мөслимә Шәфыйк]]*, 1937―2023 ), радиожурналист; Рәшит (1949), атказанган хәрби очучы. 
Инбер яшьтән үк халык уен кораллары белән кызыксына. Армиядә хезмәт иткәндә хәрби тынлы уен кораллары оркестрында уйный. Казан музыка укуханәсен тәмамлый. Студент елларыннан ук көйләр язу белән мавыга. Әлмәт, Алабуга музыка һәм сәнгать укуханәләрендә укыта. 1970 елдан Яр Чаллы шәһәрендә яши.

## Иҗаты
Композитор һәм курай ясау остасы Ифрат Хисамов белән танышып, үзе дә курай ясау эшенә керешә. Яр Чаллының шәһәр балалар үзәгендә бик күп балаларны курайда уйнау серләренә төшендерә. Иңбер Шәфыйков — гомеренең 30 елын сәхнәгә багышлап, татар мәдәниятен үстерүгә зур өлеш керткән, күп еллар «Чулман» ансамблен җитәкләгән үзешчән композитор, җырчы, курайчы.

1993 елда Яр Чаллының шәһәр балалар иҗат сарае каршындагы «Нур» милли мәдәниятне һәм сәнгатьне өйрәнү бүлегенең беренче җитәкчесе итеп билгеләнә. Үзе җитәкләгән бүлектә курайчылар, гармунчылар ансамбльләре оештыра. Шәкертләрен олы сәхнәгә чыгара.

2001 елда Чаллы шәһәрендә вафат.
 
## Хәтер
* 2011 елдан Яр Чаллыда Инбер Шәфыйков истәлегенә республикакүләм «Моңлы курай» курайчылар бәйгесе оештырыла.
## Искәрмәләр
 
## Әдәбият
# *[[Флүр Баһаутдинов|Ф. Н. Баһаутдинов]]*. Без Мөслим балалары. К.: «Идел-Пресс», 2006 ел, 541нче бит. ISBN 5-85247-005-4

## Сылтамалар
*  Инбер Шәфыйков. «Моңлы курай» сайты

Төркем:Казан музыка училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Курайчылар
Төркем:Укытучылар
Шәфыйков

**Шәфыйков** — фамилия.
* Габбас Шәфыйков (1916—?), фирка һәм хуҗалык эшлеклесе.
* Газим Шәфыйков (1939—2009) , язучы (*[[Уфа]]*).
* Инбер Шәфыйков (1941—2001), үзешчән композитор, җырчы, курайчы.
* Таймас Шәфыйков (1899—1947), БАССР ҮБК рәисе (1929-1931).
* Ягъсуф Шәфыйков (1937―2022), язучы, публицист.
----
* **[[Шәфыйкова]]**
** Әминә Шәфыйкова (1974), 2012 елдан Башкортстан мәдәният министры.
** Гөлсирә Шәфыйкова (1955), шагыйрә, язучы.
** Кәүсәрия Шәфыйкова (1949—2017), шагыйрә, җырлар авторы (*[[Яңавыл]]*)
** Рисалә Шәфыйкова (1940—), ветеринар-вирусолог, фән докторы, профессор (1992).
 
## Моны да карагыз
* **[[Шәфигуллин]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Романовлар

**Романовлар**
**Рома́новы** —мондый фамилияне XVI гасыр азагыннан йөртүче  рус бояр ыругы; 1613 елдан бирле —  рус патшалар династиясе һәм 1721 елдан — Бөтенроссия императорлары,
## Романовлар фамилиясе
Беренче булып Романовлар фамилиясен Федор Никита улы йөртә башлый (ул шулай ук патриарх Филарет) әтисе  Никита Романов улы һәм бабасы Роман Юрий улы Захарьиннар хөрмәтенә.
### Герб

## Шәҗәрә агачлары

Файл:House of Romanov family tree (1347-2014) by shakko (RU).jpg|Романовлар йорты бөтен дәвердә (1347 елдан бүгенге көнгә кадәр)
Файл:House of Romanov family tree (1347-1917) by shakko (RU).jpg|Романовлар йорты төшерелгәнче (1347 елдан 1917 елга кадәр)
Файл:House of Romanov family tree (1613-1917) by shakko (RU).jpg|Романовлар йорты патша булыуын патшалыксыз калганга хэтле (1613 елдан 1917 елга кадәр)
Файл:House of Romanov family tree (rulers) by shakko (RU).jpg|Монархи из дома Романовых 
Файл:House of Romanov family tree (rulers with wives) by shakko (RU).jpg|Монархи из дома Романовых с супругами
Файл:House of Romanov family tree (1613-1762) by shakko (RU).jpg|Царствующий дом Романовых до пресечения в мужском колене (с 1613 по 1762 год)
Файл:House of Romanov family tree (1762-1917) by shakko (RU).jpg|Гольштейн-Готторп-Романовы (с 1762 по 1917 год)


## Романовлар тарихы
### Алды тарихы

Туган риваять буенча, Романовларның ата-бабалары Руська  «Пруссиядән» XIV гасыр башында чыкканнар.

## Сылтамалар

* Объединение членов рода Романовых
* Официальный сайт Российского Императорского Дома 
* Официальный сайт Российского Монархического Движения
* РОМАНОВЫ картинная галерея 
* *[[Соколов, Николай Алексеевич (следователь)|Николай Соколов]]* Убийство Царской Семьи. Судебное расследование убийства Императорской семьи Романовых в 1918 году
* *[[Скотт, Стаффан|С. Скотт]]* Романовы. Биография династии — М.: «Захаров», 2006, информация об издании

* Фотографии Романовых на портале «История России в фотографиях»

*
Төркем:Рус династияләре
Төркем:Бөек кенәзләр
Төркем:Боярлар нәселе
Төркем:Россия тарихы
Төркем:Тарихи дәүләтләр
Одиша

**Одиша** (элек Орисса буларак мәгълүм булган)  — көнчыгыш Һиндстанда урнашкан штат. Ул төньяк-көнчыгышта Көнбатыш Бенгалия, төньякта Җаркһанд, көнбатыш һәм төньяк-көнбатышта Чһаттисгарх белән һәм көньякта Андһра-Прадеш белән чиктәш.
## Халкы
Орисса штаты халкының 94%-ы Һинд дине тарафдарлары, 2,8%-ы Христианнар, 2,2% - Мөселманнар, 1,14%-ы Сарнаизм дине тарафдарлары, Сикхлар, Буддистлар һәм Җәйничеләр барысы бергә 0,1% тәшкил итә.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Банджари
* Пури
* Вишванатх Шива Гыйбадәтханәсе, Бхубанешвар
* Ахадачанди Гыйбадәтханәсе
* Шри Гопинатх Гаудия Матх
* Нилакантешвар Гыйбадәтханәсе
* Навагунҗара
* Ниламадхав Гыйбадәтханәсе
* Ямешвар Гыйбадәтханәсе
* Маднешвар Шива Гыйбадәтханәсе
* Җаганнатх Гыйбадәтханәсе, Корапут
* Нарсингнатх
* Харишанкар Гыйбадәтханәсе
* Одагаон Рагхунатх Гыйбадәтханәсе
* Конарк Кояш гыйбадәтханәсе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һиндстан штатлары һәм территорияләре
Нарсингнатх

**Нру-симһа-натһ** Көнбатыш Ориссада Баргарх районында урнашкан кечкенә авыл, гыйбадәтханә һәм туристик урын.

## Әһәмияте

Нарасимһа сүзенең мәгънәсе ярым-кеше һәм ярым-арслан Натһаның мәгънәсе Хуҗа яки Ходай. Мисырда ярым-хатын-ярым-арслан Сфинкс дип атала һәм Персиядә Мантикор дип атала. Һинд дине мәдәниятендә Нарасимха Ходай Вишну 10 аватараларының яки инкарнацияләрнең берсе булып тора.

## Сурәтләр галереясе

## Искәрмәләр

* http://www.orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/june2006/engpdf/150-157.pdf
* Advances in Limnology By Mishra - page no 223-224
* Introducing Orissa By Balaram Mohanty - page no 102
* History of library development By B. D. Panda - page no.59
* Conservation and Utilization of Medicinal and Aromatic Plants By S Sahoo - page no. 22
* Yogadas : Nrusimha Charita (Edited by N.Pruseth),Padampur: Dora Art Press
* The environmentalism of the poor: a study of ecological conflicts and valuation By Juan Martinez-Alier -page no. 261
* Tourism directory, Orissa by Orissa (India). Dept. of Tourism & Cultural Affairs - page no. 69
* Land and people of Indian states and union territories: in 36 volumes. Orissa By S. C. Bhatt, Gopal K. Bhargava - page no. 418, 419
* Orissa Govt. e-magazine - Orissa Review - July 2003 - page no. 103, 104, 105
* Encyclopaedia of tourism resources in India, Volume 2 By Manohar Sajnani Page no. 280
* India, a reference annual - by Ministry of Information and Broadcasting. Publications Division. India. page no. 739

## Тышкы сылтамалар

* on Facebook
* on Panoramio
* Temple Art, Kirtimukha, Roaring Lion and Flying Vidyadharas
* [Navaratna Journal Jan-Feb 2008 Page 7 - Study on Cultural Heritage of [Bargarh] District]
* Tourism Website of Bargarh
* Gandhamardan Hill Trek

Төркем:Һинд дине
Харишанкар Гыйбадәтханәсе

**Шри Шри Харишанкар Дэвастхана**(), Һиндстанда,  Ориссада Гандһамардан калкулыклары авышлыгында гыйбадәтханә. Ул табигать манзараларына һәм ике Һинд дине Ходаена Вишну һәм Шивага бәйле булу өчен мәшһүр. Изге урын буларак, гранит ятак буенча узучы агым белән ул кайбер зиярәт кылучыларга тынычлык хисе биргән. Гандһамардһан калкулыкларның каршы Нарсингнатх Гыйбадәтханәсе. Ике гыйбадәтханә арасында платода борынгы Буддачылык корылмасы хәрабәләре табылган булган, алар борынгы Парималгири Университеты калдыклары дип санала.
## Тарихы

Харишанкар Ходае 14-енче гасырда Көнбатыш Ориссаның Чаухан династиясе патшасы тарафыннан табылган булган. Шул вакыттан бирле, бу Ходайга табыналар. 12-енче гасыр белән даталанган биюче Ганеша табылган булган. Гыйбадәтханә шул вакытта Махараджа Ваиджиял Дэв Чаухан патшабикәсе Дурлабха Дэви әмере буенча төзелгән булган.
## Фестивальләр
*Барлык Экадаши, Санкранти
*Шивратри
*Макар Санкранти
*Маагһа Мела

## Урнашуы
Ул Одишада, Балангир районында урнашкан. Иң якын тимер юл станциясе Харишанкар Юлы ул гыйбадәтханәдән бары тик 32 км ераклыкта. Гыйбадәтханәдән тимер юл станциясенә кадәр регуляр рәвештә такси йөри. 
## Шулай ук карарга мөмкин
*Нарсингнатх
*Патора Дам
*Кантабанджи
*Бангомунда
*Һариһара

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Odisha Tourism
*Odisha Government
*scenery of the place which attracted two Lords to stay together
*Report on archaeological survey

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Айрат Нуретдинов

**Айрат Нуретдинов**, Айрат Рәфкать улы Нуретдинов (*[[1971 ел]]ның [[11 ноябрь|11 ноябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Бөгелмә]]*) – Татарстанның сәясәт һәм хуҗалык эшлеклесе, 2012—2019 елларда ТР Президенты ярдәмчесе, 2019 елның 6 маеннан «Таттелеком» АҖ генераль директоры. Татарстанның атказанган икътисадчысы.

## Тәрҗемәи хәле
1971 елның 11 ноябрендә Татарстан АССР Бөгелмә шәһәрендә туган. «Радиофизика һәм электроника» белгечлеге буенча Казан дәүләт университетын тәмамлаган (*[[1994 ел|1994]]*).

1995—1996 елларда Казандагы «Алида-Про» фирмасының фонд кибете идарәчесе.

1996—2005 елларда Казан шәһәре администрациясенең коммуналь хуҗалык белән идарә итү буенча комитетында: беренче категорияле белгеч, әйдәүче белгеч, бүлек мөдире, комитет рәисенең урынбасары, комитет рәисе.

2006 елдан Казан башкарма комитетының җитәкчесе урынбасары.

2007—2009 елларда Казанның Киров районы хакимияте башлыгы.

2009—2012 елларда ТР җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрының беренче урынбасары.

2012 елның июленнән ТР Президенты ярдәмчесе. 2012 елның октябреннән ТР Президенты каршындагы дәүләт җир резервлары фонды попечительләр шурасы рәисе. 2018 елның 9 мартыннан намуссыз йорт төзүчеләрдән зыян күргән шәхесләрне яклау республика фонды шурасы әгъзасы.

2019 елның 6 маенннан (*[[Лотфулла Шәфигуллин]] урынына*) «Таттелеком» АҖ генераль директоры.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Татарстанның атказанган икътисадчысы
* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале

## Гаилә хәле
Өйләнгән, ике кызы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Айрат Рафкатович Нуретдинов. Деловой центр РТ — интернет-портал TatCenter.ru
* Айрат Рәфкать улы Нуретдинов. ТР Президенты порталы
*  Айрат Рафкатович Нуретдинов . Портал «Официальный Татарстан»

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган икътисадчылары
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстан оешмалары җитәкчеләре
Банджари

**Банджари** Һиндстанда, Ориссада киң табыныла торган Һинд дине Алиһәсе. Ориссаның көнбатыш һәм көньяк өлешләрендә күп Банджари гыйбадәтханәләре бар. . Маджурсаһида Банджари гыйбадәтханәсе Ориссада киң танылган. Банджари шулай ук Маджурсахида Ниал гаиләсе өчен төп Алиһә булып тора. Маджурсахида Банджариның иң популяр фестивальләрнең берсе булып Магһа Пуджа булып тора. Чайтра Маджурсахида Банджарига бәйле булган фестиваль булып тора.

## Банджариның кыскача тарихы

## Банджари гыйбадәтханәләре
* Маджурсахи
* Джунагарһ
* Райпур

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шактизм
Төркем:Һинд дине Илаһлары
Сәлимә Әминова

*
*'Сәлимә Салават кызы Әминова*' (*1969 елның 19 сентябре, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе, РСФСР, БАССР, Уфа*) — [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]] балетмейстеры (*1992 елдан*), режиссер. Хореография училищесында укыта ([[2018 ел|2018]] [[ел]]дан). [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] (*2007*).

== Тәрҗемәи хәле ==
1969 елның 19 сентябрендә  [[Уфа]]да туа. 1993 елда [[Казан сәнгать һәм мәдәният институты|Казан сәнгать институтының]] хореография факультетын тәмамлаган. 1992 елдан [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Татар Академия театрында]] балетмейстер булып эшли.

== Хезмәтләре ==
Түбәндәге спектакльләргә бию күренешләре куйды: *«Зәңгәр шәл»  (К. Тинчурин); «Шәҗәрә», «Гөргөри кияүләре», «Хушыгыз!» (Т. Миңнуллин); «Баскетболист», «Казан егетләре» (А. Гыйләҗев); «Кыю кызлар» (Т. Гыйззәт); «Җан Баевич» (Г. Исхакый); «Ханума» (А. Цагарели), «Мәңгелек буран» (Чыңгыз Айтматов буенча Илгиз Зәйниев куйган, 2018)* һ. б. Шулай ук, аерым концерт номерлары да куя.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[2007 ел|2007]] — [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]]

== Гаилә хәле ==
Ире [[Илдус Габдрахманов]], [[Камал театры]] актеры, [[ТР халык артисты]] (*2014'').

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Сәлимә Әминова. Камал театры сайты
*  Салима Салаватовна Аминова (видео, 2:15)

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Шәхесләр:Камал театры
Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар
Әминова

**Әминова** — фамилия.
* Нәҗибә Әминова (1945), шагыйрә.
* Сәлимә Әминова (1969), балетмейстер.
----
* **[[Әминов]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр