Яңа Кенәр урта мәктәбе

**Яңа Кенәр урта мәктәбе **, *рәсми тулы исеме* Татарстан Республикасы Арча муниципаль районының «Социалистик Хезмәт Герое Габдрахманова С. З. исемендәге Яңа Кенәр урта гомуми белем мәктәбе» муниципаль бюджет гомуми белем учреждениесы () ― Татарстанның Арча районы Яңа Кенәр авылында урнашкан, Татарстан Республикасы мәгариф һәм фән министрлыгы карамагындагы татар телендә белем бирүче урта гомуми белем бирү мәктәбе. 2012―2015 елларда ― лицей. 2020 елда мәктәпкә Социалистик Хезмәт Каһарманы Стелла Зәки кызы Габдрахманова исеме бирелгән.

## Тарих

Яңа Кенәрдә иң беренче мәчет 1828 елда Зәйни бай, икенче мәчет 1860-елларда Мортаза бай иганәсенә төзелгән. Авылда барлыгы 3 мәчет булган. Ул чорда мәчетләр мәгариф үзәкләре булган ― алар каршында мәктәп-мәдрәсәләр, шулай ук борынгы китапларны күчереп язу остаханәләре эшләгән.
* 1925 елда авылда биш сыйныфлы **башлангыч мәктәп** ачыла. Әлеге мәктәпнең беренче укытучылары ― Вәли Хәйруллин һәм аның хатыны Мәрьям Хәйруллина, Мәсхүт Арсланов һәм Сара Арсланова. 
* 1930 елда авылда крестьян яшьләре мәктәбе () эшли башлый. 
* 1932 елдан ― **җидееллык мәктәп**.
* 1935 елда, Яңа Кенәр авылы Кызыл Юл (1956 елдан Тукай) районы  үзәгенә әйләнгәч, җидееллык мәктәп **урта мәктәп** итеп үзгәртелә.
* 1939―1940 елларда агачтан бурап, ике катлы яңа бина төзелә (директор Лотфулла Гайнуллин). Әлеге бинада Апаз, Пөшәңгәр, Чымбулат, Шашы, Кышлау кебек тирә-юнь авыллардан балалар да йөреп укый. Мәктәп үсә, районның иң зур мәктәбенә әйләнә.   
* 1941 елда авыл яшьләренең кичке мәктәбе ачыла. Көндез колхоз кырларында эшләгән яшүсмерләр әлеге мәктәптә кичен укый. 
* 1945―1984 елларда Яңа Кенәр урта мәктәбен 3772 кеше тәмамлый.
* 1952―1982 елларда директорның уку-укыту эшләре буенча урынбасары булып Фарахшат Нури кызы Бигашева эшләгән. Әлфия Галләм кызы Бәдретдинова пионер оешмасын җитәкләгән
* 1978 елда, Татарстан укытучылары арасында беренчеләрдән булып, рус теле укытучысы Стелла Зәки кызы  Габдрахмановага Социалистик Хезмәт Герое исеме бирелгән.
* 1996―1997 уку елында мәктәп республикада икенче урынны ала.
* 2011―2012 уку елында Яңа Кенәр урта мәктәбе **лицейга** әйләнә. Аерым фәннәрне (физика, математика) тирәнтен өйрәнү ― лицейның мөһим үзенчәлекләреннән берсе. Лицей сыйныфларының саны 76 % тәшкил итә (16 сыйныф), шулай ук аерым эш планы буенча укытылучы бер кадет сыйныфы.  Укыту теле: татар һәм рус телләре. 5в, 6в, 7в, 8в, 9в сыйныфларында мари милләтеннән булган балалар укый. 
* Югары Оры, Кызыл-Яр, Түбән Оры, Яңа Ашыт, Сөрде авыллары башлангыч гомуми белем мәктәпләре, Арча муниципаль районы Башкарма комитетының 2011 елның 25 августындагы 885нче номерлы карары нигезендә, Яңа Кенәр урта мәктәбе филиалына әверелә.
* 2015 елдан ― **урта мәктәп**.
* 2019 елдан РСФСР ның атказанган укытучысы, Бөек Ватан сугышы ветераны Рәгыйб Усман улы Халитов исемендәге укучылар һәм укытучыларың төбәкара «Бәхет биргән туган җирем» фәнни-гамәли конференциясе уздырыла.
* 2020 елда туган телдә (татар, чуаш, мари, мордва) белем бирү буенча республика конкурсында җиңеп, 500 мең сумлык грантка ия була.
* 2020 елда мәктәпкә Социалистик Хезмәт Каһарманы Стелла Зәки кызы Габдрахманова исеме бирелгән.
* Мәктәп каршында мәктәп туган якны өйрәнү музее, «Ләйсән», «Невада» хореография коллективлары, «Әкият» мәктәп театры эшли.

## Директорлар
* Беренче мөдир ― Гариф Салихов
* ....
* 1939 елдан ― Лотфулла Гайнулллин (?―1943), Бөек Ватан сугышында һәлак булган.
* 1945 елдан ― Карташов
* 1946―1948 елларда ― Зиннәт Ишмөхәммәтов
* 1948―1953 елларда ― Усман Бикташев
* 1953―1974 елларда ― Хәсән Нәҗми улы Сабитов
* 1975―1984 елларда ― Рәгыйб Усман улы Халитов, РСФСР атказанган укытучысы (1960―1975 елларда «Мөмкинлекләре чикләнгән балалар өчен Яңа Кенәр мәктәп-интернаты» директоры, 1984―1986 елларда Яңа Кенәр авыл советы рәисе)
* 1984―1986 елларда ― Р. А. Шаһиев
* 1986―1990 елларда ― Ш. Ә. Вәлиев
* 1990―1993 елларда ― И. И. Иванов
* 1994―1998 елларда ― Надия Гаптелфәрт кызы Фатыйхова 
* 1999―2007 елларда ― Т. Х. Әхмәтов
* 2007―2009 елларда ― Р. Д. Сәгъдиев
* 2009―2011 елларда ― И. Г. Фәйзрахманов
* 2012 елдан (лицей директоры) ― З. И. Хәйруллина
*  ― Әгъзам Әдеһәм улы Гайфуллин, мәктәп тарихында 17нче директор.

## Мәктәпне тәмамлаган күренекле шәхесләр
### Каләм осталары
* Мостафа Ногман (1912―1976), татар шагыйре, тел галиме.
* Равил Вәли (1942―2020), язучы, журналист.
* Галиәхмәт Шаһи (1949), татар шагыйре.
* Нәҗип Мадьяров (1928―2002), татар шагыйре.
* Хәбибулла Фәтхуллин
* Рафаил Төхфәтуллин (1924―1994). язучы.
* Илфат Фәйзрахманов (1961), газета баш мөхәррире.
* Рәмис Латыйпов (1977), Татарстан Республикасы Атказанган матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр хезмәткәре, журналист.
* Раилә Вәлиуллина
* Илүзә Касыймова
* Гөлнур Миннебаева
* Айзилә Сабирова

### Фән эшлеклеләре
* Марсель Әхмәтҗанов (1939), филология фәннәре докторы, професор.
* Фәрит Бәйрәмов (1947), техник фәннәр докторы, профессор 
* Нәкыйп Гыйниятуллин (1938―2014), техник фәннәр кандидаты, профессор.
* Фирдәвес Ермаков (1927), техник фәннәр докторы, профессор.
* Марсель Маликов
* Инсур Садыйков

### Сәхнә осталары
* Илгиз Баязитов, үзешчән композитор.
* Азат Зарипов (1970), актер, режиссер, КДМИ доценты.
* Рафил Зәйнуллин 
* Гафур Каюмов (1959―2018), актер, драматург, театр режиссеры.
* Люция Хәсәнова (1971), җырчы, Татарстанның атказанган артисты (1986).
* Салих Хисмәтуллин
* Нурзадә (Вәлиуллина), җырчы, Татарстанның атказанган артисты (2019).

### Спортчылар
* Рәфыйк Мадьяров (1953), самбочы, СССР чемпионы

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *А. Сабинский, И. Газизова*. Герой мәктәбендә. «Мәгариф», 2021 ел, июнь, 18-24нче бит.

## Сылтамалар
*   Мәктәпнең «Татарстан Республикасында электрон мәгариф» порталындагы рәсми сәхифәсе 
*   Яңа Кенәр урта мәктәбе. instagram.com
*   Яңа Кенәр. Tatarica Онлайн-энциклопедиясе
*     История развития школы. Классташлар Яңа Кенәр

Төркем:Арча районы мәктәпләре
Төркем:1925 елда нигезләнгән уку йортлары