Lillian Giş

**Lillian Giş**, Lillian Dayana Giş (; *[[1893 yıl|1893 yılnıñ]] [[14 oktäber|14 o]]*''ktäbere''*, [[Оһайо (штат)|Ohayo]], [[Спрингфилд (Огайо)|Spriñfild]] — [[1993 yıl|1993 yılnıñ]] [[27 fevral|27 fevrale]], [[Нью-Йорк (штат)|Nyu-York]], [[Nyu-York]]*) — karyerası 75 yıl (1912—1987) däwam itkän Amerika ,  häm . 1910-yıllardan alıp 1920-yıllar axırına qädär äydäp baruçı kino yoldızı bulğan, ayıruça  filmnarı buyınça bilgele.  däwereneñ iñ kassalı «» (1915) filmında töp rolne başqarğan. Aktrisa  apası. 

Karyerasın balaçaqta teatr melodramalarında uynap başlağan. 1912 yılda Meri Pikford rekomendatsiäse buyınça apalı-señelle Gişlar Griffitnıñ kinosında («Kürenmi torğan doşman») debüt yasağannar häm soñınnan anıñ küp kenä quyılışlarında töşkännär.

Tawışlı kino barlıqqa kilü belän teatrğa qaytqan häm klassik repertuar uynağan. Kinoda epizodik räweştä kürengän, kürenekle eşläre arasında: «» vesternı (1946, İkençe plandağı xatın-qız role öçen «Oskar» nominatsiäse) häm «» trillerı (1955). Televiziädä aktiv eşlägän (1950—1980-yıllar). Karyerasın 93 yäşendä «» (1987) filmı belän tämamlağan.

1970 yılda kino sänğätenä kertkän öleşe öçen   layıq bulğan.  anı  17-nçe urınğa quyğan. Soñğı yıllarda telsez kinonı saqlaw öçen aqtiv çığış yasağan. Aktörlıq texnikasınıñ novatorı dip tanılğan, «Amerika kinosınıñ berençe ledisı» dip atala. 1972 yılda  kertelgän. 

## Biografiäse

### Çığışı
«Kino, Griffit häm min» memuarlarında aktrisa anıñ ata-babaları arasında inglizlär (Amerikağa 1632 yılda kilgännär), fransuzlar,  häm  buluwın kürsätkän. Ğailäneñ berençe buwınnarı danker qärdäşläreneñ protestant ağımına qarağan. Şulay uq anıñ tuğannarı arasında AQŞnıñ 12-nçe prezidentı Zakari Teylor da bulğan.

Änise,  (tuğan waqıttağı iseme — Meri Robinson Makkonnell, 1876—1948), çığışı belän  bulğan,  dinen totqan. Ätise, Ceyms Li Giş (1912 yılda wafat), çığışı belän alman . Ul Spriñfildta (Ohayo) bakaleya firmasında eşlägän, bulaçaq xatını belän eşlekle säfärdä şunda tanışqan da. Alar 1893 yılnıñ 8 ğinwarında öyläneşkännär, ä şul uq yılnıñ 14 oktäberendä Lillian tuğan.

### İrtä yılları

Lillianğa yaqınça ber yäş bulğanda, anıñ ätise Deytonda konditer kibete açqan, anda 1898 yılnıñ 11 martında alarnıñ tağın ber qızı —  tuğan. Şunnan soñ ozaq ta ütmi Ceyms Nyu-Yorkqa yäşärgä kitkän. Meri konditer kibetendä eşläwen däwam itkän, läkin aqça citmägän, şuña kürä ul da qızları belän Nyu-Yorkqa küçenergä qarar qılğan. Ozaqlamıy ätise ğailäsen taşlap kitkän. Bülmäne aktrisalarğa tapşırğanda, Meri Giş alarnıñ kiñäşen totqan häm şulay uq teatr karyerasın başlağan.

Biş yäşendä**** teatr karyerasın Lillian da başlağan — berençe tapqır säxnägä ul aktrisa Alisa Nayls belän turneda çıqqan («Katorjannıñ buy-buy kurtkasında» pyesası). Afişalarda anı «Baby Lilian» dip atağannar. Aldağı yıllarda apalı-señelle häm änise törle truppalar belän gastrollärgä yörülären däwam itkännär, bu Lilliannı möstäqillekkä öyrätkän.

Nyu-Yorkta Giş ğailäse Smit (bulaçaq Pikfordlar) ğailäse belän duslaşqan, alar belän fatir arendalağan. Smit ğailäseneñ olı qızı Gledis (bulaçaq Meri Pikford), soñraq apalı-señelle Gişlar yazmışında möhim rol’ uynayğan.

Cäy köne Meri küñel açu parkında konditer kibete açqan, ä Lillian belän Doroti rässamnarğa pozalaştırıp aqça eşlägännär. Kiläse sezonnarda Lillian Sara Bernar truppasında biegän, annarı änise häm señlesennän ayırım gastrollärdä bulğan.

Apalı-señelle üsep citkäç, teatr eşen tabu qıyınlaşqan. Ğailä İst-Sent-Luisqa tuğannarı yanına küçengän, anda Meri «» kinoteatrı yanında konditer kibete açqan. Lillian başlanğıç belemne  monastır’ mäktäbendä alğan.

Tizdän konditer kibete yanğan (iminiätläştermiçä), häm ğailä yañadan bäla xälendä qalğan. Alar Massillonğa tuğannarı yanına küçengän. Ätiseneñ qatı awıruwı turında belgäç, Lillian Oklahomada anıñ yanına barırğa tırışqan, läkin küreşü bulmağan. Ceyms Li Giş 1912 yılnıñ ğinwarında wafat bulğan. Ul waqıtqa Meri qızları belän yañadan Nyu-Yorkqa teatr eşe ezlärgä kitkän.

### Kinodağı karyerası
Berwaqıt Giş ğailäse dustı Gledis Smit (inde Meri Pikford bularaq bilgele) yanına barğan. Pikford kinoda yuğarı xezmät xaqı turında söylägän häm alarnı rejissör  belän tanıştırğan. Tegese «» filmı öçen ike yäş aktrisa ezlägän, sınawlar ütkärgän häm şunda uq apalı-señelle Gişlarnı raslağan. Şul uq könne alar Griffitnıñ başqa filmında — «»nda  sıyfatında töşkännär. «Kürenmi torğan doşman»nı töşerü öç kön alğan, gonorar, könenä 5 dollar, teatrdağı xezmät xaqınnan artıp kitkän.

Gärçä Giş ğailäse başta teatrğa yöz totqan bulsa da, kinoda totrıqlı xezmät xaqı cälep itüçänräk bulıp çıqqan. Lillian yaña moxitkä bik tiz iäläşkän, xätta 12 säğätlek eş köne dä sizelmiçä ütep kitkänen bilgeläp ütkän. Ul qısqa metrajlı filmnarda törle rollär uynağan, läkin berençe uñışı «Ana yöräge» (1913) filmı belän kilgän. Tänqitçelär anıñ uyında yasalmalıq bulmawın bilgeläp ütkännär.

Griffitnıñ berençe tulı metrajlı eşläreneñ berse bulğan «» (1913) möhim waqiğa bulğan. Çın dan aktrisağa «»nnan (1915) soñ kilgän. Griffit, anıñ sälätenä tayanıp, aña rolne ışanıp tapşırğan, läkin näticäse kötelgännän dä artıp kitkän. Giş üze äytkänçä, bu uñış anıñ öçen kötelmägän xäl bulğan, ä matbuğat maqtawlarda şulqädär berdäm bulğan ki, filmda barı tik ul häm anıñ partnörı ğına qatnaşqan kebek toyılğan.

«» filmında aktrisa üzeneñ iñ tanılğan sürätläreneñ bersen tudırğan, anda ul dramatizmnıñ yuğarı noqtasına ireşä alğan. Kino tarixçısı  filmnıñ kimçeleklärenä qaramastan, Giş tudırğan rol’ şeltäsez dip yazğan.

Ataqlı işarä — yılmayunı imitatsiäli torğan barmaqlar belän awız poçmaqların kütärü — aktrisa repetitsiälärdä oçraqlı räweştä uylap tapqan. Bu işarä anıñ böten dönyada vizit kärtäçkäse bulğan.

Ätise-boksçınıñ geroinänı qıynawı ayıruça dramatizmğa ireşkän: aktrisa anı öç täwlek diärlek yoqısız repetitsiälägän, monı  Griffit törkemeneñ ğäcäyep fidaqärlege misalı itep kitergän.

1920 yılda Lillian rejissör bularaq debüt yasağan («Üz iren modelläşterep»). «» (1920) häm «Dawıl yätimnäre» (1921) filmnarında töşkän. Griffit eşlägän «Biograph» studiäsennän kitkännän soñ «» belän kontrakt imzalağan, anda anıñ berençe eşe «» (1926) bulğan.

### Teatrğa qaytuwı
1928 yılda Giş «MGM»dan kitkän häm teatrğa qaytqan. Tawışlı kino barlıqqa kilü belän sirägräk töşä başlağan, yañadan teatrda çığış yasıy başlağan, AQŞta ğına tügel, çit illärdä dä gastrollärdä bulğan. Soñraq intervyuda ul üzeneñ zamança kinematografqa mönäsäbäte turında bolay digän: «Min kinoda töşüwemne däwam ittem, läkin sirägräk. Süz ğämälne üterä. Filmnar tamaşaçılarnı kierenkelektä totmıy başlağan. Ä küñelsez filmnarda töşü küñelsez».

1943—1945 yıllarda teatr truppası sostavında Amerika buylap turne yasağan, «», «», «» spektakllärendä uynağan.

### Soñğı yılları

Lillian Giş Griffit belän ğömereneñ axırına qädär qalğan, anıñ häm anıñ xatını turında qayğırtqan, Griffit 1948 yılda ülgänçe. 1946 yılda «» filmındağı eşe öçen «Oskar»ğa nominatsiä alğan. 1960—1970-yıllarda aktrisa qayber filmnarda («» (1967), «» (1978) kürengän.

1970 yılda ul kinematograf üseşenä kertkän öleşe häm aktörlıq ostalığı öçen  , 1984 yılda cıyılma icadi kertkän öleşe öçen Amerika kinoinstitutınıñ premiäsen alğan.

1984 yılda 90 yäşlek aktrisa «»da «» balet quyılışında qatnaşqan. Soñğı kino eşe «Avgust kitları» (1987) draması bulğan, anda ul Bett Deyvis häm  belän bergä uynağan.

Aktörlıq eşçänlegennän tış, Giş öç film ssenaristı bulğan: «Tormışta iñ möhime» (1918), «Üz iren modelläşterep» (1920), «Kömeş balqış» (1951).

Lillian Giş 1993 yılnıñ 27 fevralendä yoqı waqıtında yöz yäşkä qädär berniçä ay da yäşämiçä wafat bulğan. Nyu-Yorkta señlese Doroti yanında cirlängän. Kiäwdä bulmağan, balaları bulmağan.

## Añlatmalar


## İskärmälär

## Ädäbiät

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:14 октябрь көнне туганнар
Төркем:1893 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Сприңфилдта (Оһайо) туганнар
Төркем:27 февраль көнне вафатлар
Төркем:1993 елда вафатлар
Төркем:Нью-Йоркта вафатлар
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:АКШ телсез кино актрисалары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:Әлифба буенча кинорежиссёрлар
Төркем:Әлифба буенча сценаристлар
Төркем:Франция Сәнгать һәм әдәбият ордены командорлары
Төркем:Кеннеди үзәге премиясе лауреатлары
Төркем:«Алтын глобус» премиясе лауреатлары
Төркем:«Оскар» мактаулы премиясе лауреатлары
Төркем:АКШ кинематографы актрисалары
Төркем:АКШ театры актрисалары