open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арыслан (Татарстан)

**Арыслан** — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы авыл.
## Географиясе
Арыслан Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 68 чакрым, ә район үзәге Олы Кайбычтан төньяк-көнбатышка таба 9 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
200px|thumb|left|Николай Чудотворец чиркәве
XVIII гасырда нигезләнгән. Революциягә кадәрге чыганакларда авыл Мамадыш-Арыслан исеме белән дә билгеле. 1860 елларга кадәр халкы дәүләт крәстияннәре катлавына керә, игенчелек, терлек үрчетү, мичкә ясау белән шөгыльләнә. 20 йөз башында Арысланда архитектура истәлеге — Никольский чиркәве (1901 дә төзелә), чиркәү — приход мәктәбе (1885 тә ачыла), иске дин тарафдарлары гыйбадәтханәсе, май язу йорты, 3 вак-төякләр кибете була. Бу чорда авыл җәмәгатенең имана җире 2053 дисәтинә тәшкил итә.
1920 гә кадәр авыл Казан губернасы Зөя өязенең Әҗил волостена керә. 1920 дән ТАССРның Зөя кантонында. 1927 нең 14 февраленнән — Кайбыч, 1963 нең 1 февраленнән — Буа, 1964 нең 4 мартыннан — Апас, 1991 нең 19 апреленнән Кайбыч районында.
## Демография

Төп милләтләр (2017 елгы җанисәп буенча): руслар. Авылда иске дин тарафдарлары белән бергә православие динен тоткан керәшен татарлар да яши.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 143 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 91,61%,
татарлар — 4,20%,
башка халыклар — 4,20%.

## Шәхесләр

* Валерий Фёдоров — физик, физика-математика фәннәре докторы, профессор, РФА Петербург атом-төш физикасы институтының Нейтрон тикшеренүләр бүлеге директоры (2002—2014 елларда), рентген һәм гамма-спектроскопия лабораториясе мөдире (2014 елдан).
## Мәгариф
* Арыслан башлангыч мәктәбе
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
* Каюм Насыйри. Зөя өязе авыллары
Морат

**Морат** — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы авыл.
## Географиясе
Морат Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 77 чакрым, ә район үзәге Олы Кайбычтан төньяк-көнбатышка таба 16 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих

Казан ханлыгы чорыннан билгеле. Авылны Морат дигән йомышлы татар, морза улы нигезли. 1550 елдан авыл халкын инде руслар тәшкил иткән. 1861 елга чаклы халкы крепостнойлар булып, алпавытка буйсынганнар.
## Халык саны

Милли состав (2010): руслар — 93%, татарлар — 4%, чуашлар - 3%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 104 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 94,23%,
башка халыклар — 5,77%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Дин
*Морат чиркәве
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Борындык (Кайбыч районы)

**Борындык** — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы авыл. Бәрле елгасы ярында урнашкан.
## Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән. Зур һәм Кече Борындык авылларына бүленеп йөргән. Бүгенге көндә бу ике авыл тоташып бер авыл булып торалар.
## Демография

Төп милләтләр (2010 елгы җанисәп буенча): татарлар. Халыкның төп шөгыле - игенчелек, терлекчелек.
## Мәгариф
* Борындык төп мәктәбе
## Дин
* Борындык мәчете - тарихи мәчет.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Танылган шәхесләр
* Бари Гарифуллин (1907-2003), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Гөлчәчәк Гайфетдинова, Татарстанның атказанган артисты (2016).
* Илдар Шакиров(1958), педагогика фәннәре кандидаты, Кайбыч районы мәгариф бүлеге мөдире (1993-2018), 2019 елдан Кайбыч ягы музее җитәкчесе.
* Рифкать Кәлимуллин (1927-1993), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Кайбыч районы татар авыллары
Кичке (Татарстан)

**Кичке** (, җирле атамасы — *Пүчинкә*, ) — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы авыл. Чуашстан чиге буенда урнашкан.
## Географиясе
Кичке Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 78 чакрым, ә район үзәге Олы Кайбычтан төньяк-көнбатышка таба 15 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1646 елда нигезләнгән. Авылда элек калий карбонаты заводы эшләгән.
## Демография

Төп милләтләр (2010 елгы җанисәп буенча): руслар (92 %) һәм чуашлар (8 %).

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 46 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 93,48%,
чуашлар — 4,35%,
башка халыклар — 2,17%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Бәли (Татарстан)

**Бәли** — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы авыл. Бәрле елгасының уң ярында урнашкан. Колангы станциясе авыл читендә тора.
## Географиясе
Бәли Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 57 чакрым, ә район үзәге Олы Кайбычтан төньяк-көнчыгышка таба 15 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән. Авыл атамасы Би Гали исеменнән чыккан.
## Демография

=

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 174 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 77,01%,
татарлар — 14,37%,
башка халыклар — 7,47%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,15%.

## Милли составы
2002 елга: татарлар — 10%, руслар — 85%, чуашлар - 5%.
2010 елга: татарлар — 14%, руслар — 79%, чуашлар - 5%, украиннар - 2%.
## Күренекле шәхесләре

* Тихон Хрисанфов (1892 — 1974) - совет дәүләт эшлеклесе, Чуаш АССР хәрби комиссары.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Балтач (Кама Тамагы районы)

**Балтач** (, *[[каратай сөйләше|мрд.-кар.]] Балтась*)— Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы авыл.
## Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
## Демография

Төп милләтләр (2010 елгы җанисәп буенча): татарлар, каратайлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 164 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96,34%,
башка халыклар — 3,66%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Бишалаб

**Бишалаб** — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы авыл. 
## Географиясе
Бишалаб Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 61 чакрым, ә район үзәге Кама Тамагыннан төньяк-көнбатышка таба 26 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 16 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 93,75%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 6,25%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Куйбышев Затоны

**Куйбышев Затоны** (*Затун*) — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы торак пункт.
## География
Куйбышев Затоны Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 72 чакрым, ә район үзәге Кама Тамагыннан көньяк-көнбатышка таба 8 чакрым ераклыкта урнашкан.

Куйбышев Затоны Идел елгасының (Куйбышев сусаклагычының) уңъяк ярында, Иделгә Ишимка һәм Мордовская елгалары кушылу урыны янында,  район үзәгеннән 7 километр көньяк-көнбатыштарак урнаша. Якындагы тимер юл станциясе — Каратун (50 километр ераклыкта).
### Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Тарих
1929 елда шәһәр тибындагы бистә статусы бирелә. 1954 елда Куйбышев сусаклагычы төзелү сәбәпле икенче урынга күчерелә.
## Халык

Милли состав (2002): руслар — 74,3%, татарлар — 22,1%, чуашлар — 1,0%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 2457 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 70,70%,
татарлар — 24,91%,
башка халыклар — 4,15%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,24%.

## Икътисад
Суднолар ремонтлау заводы.
## Бистә белән бәйле шәхесләр

* Александр Костерин
* Герман Балуев

## Шулай ук карагыз
* Затон мәктәбе
* Куйбышев Затоны кадетлар интернат мәктәбе
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Татарстан шәһәр тибындагы бистәләре
Искавыл

**Мукшы Каратае**, **Искавыл** (, *[[каратайча|мрд.-кар.]] Искавыл*) — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы авыл. 
## Географиясе
Искавыл Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 76 чакрым, ә район үзәге Кама Тамагыннан көньяк-көнбатышка таба 16 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 35 кеше яши, шул исәптән:
мордва — 54,29%,
урыслар — 42,86%,
башка халыклар — 2,86%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Татарстан мукшы авыллары
Каратал (Башкортстан)

**Каратал** — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан татар авылы.
## Демография

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Лабышка

**Лабышка** — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы авыл. 
## Географиясе
Лабышка Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 38 чакрым, ә район үзәге Кама Тамагыннан төньяк-көнбатышка таба 33 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 61 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 78,69%,
татарлар — 13,11%,
таҗиклар — 8,20%.

## Шәхесләр

* Иван Гладилов (1894-1920), революция хәрәкәтендә катнашучы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татар энциклопедиясе, Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты.
Адай (Кукмара районы)

**Адай** — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
 
## Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 416 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 99,04%,
башка халыклар — 0,96%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.
## Шәхесләр

* Исхак бине Габделкәрим (1730-1802), таш кисүче.
* Васыйл Зыятдинов (1955), ТР атказанган табибы.
* Шамил Якупов (1956), рәссам, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2017).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Кенәгәр

**Кенәгәр** — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
 
## Географиясе
Кенәгәр Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 118 чакрым, ә район үзәге Кукмарадан көньяк-көнчыгышка таба 11 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): чирмешләр.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 109 кеше яши, шул исәптән:
чирмешләр — 90,83%,
татарлар — 5,50%,
башка халыклар — 2,75%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,92%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.
## Авыл белән бәйле шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Түбән Арбаш

**Түбән Арбаш** — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
## Географиясе
Түбән Арбаш Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 116 чакрым, ә район үзәге Кукмарадан көньяк-көнчыгышка таба 26 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 60 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96,67%,
башка халыклар — 3,33%.

## Шәхесләр

* Гаяз Җамалиев (1925), РСФСРның атказанган урманчысы (1968).
* Рәфыйк Таһиров (1966), Әлмәт театры актеры, ТР халык артисты.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Лубян

**Лубян, Лубиян** — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
## География
Лубян Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 145 чакрым, ә район үзәге Кукмарадан көньяк-көнчыгышка таба 35 чакрым ераклыкта урнашкан.

Авыл Нократ елгасының уң ярында, аңа Лубянка елгасы кушылу урынында, Кукмарадан 35 километр көньяк-көнчыгышрак урнаша.
### Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.
## Тарих
1938—2002 елларда шәһәр тибындагы бистә статусын йөрткән.
## Халык

Төп милләтләр: 
* 1989 елгы җанисәп буенча: татарлар — 53,4%, руслар — 39,6%, арлар — 3,6%, чирмешләр — 1,4%.
* 2002 елгы җанисәп буенча: татарлар — 48,2%, руслар — 44,9%, арлар — 3,4%, чирмешләр — 1,1%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1390 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 54,68%,
татарлар — 41,01%,
башка халыклар — 4,32%.

## Мәгариф
* Лубян урман-техник көллияте
## Шәхесләр

* Миләүшә Хәбетдинова (1972), КФУ доценты, фән кандидаты
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Иштуган (Кукмара районы)

**Иштуган** — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
 
## Геграфия
Шәһәр тибындагы Кукмара посёлогыннан 25 км көнбатыштарак, Бөре елгасының югары агымы буенда. 
### Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.
## Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән. Революциягә кадәрге чыганакларда Иштуган Пүчинкәсе исеме белән мәгълүм. 1860-елларга кадәр халкы дәүләт крәстияннәре катлавына керә, игенчелек, терлекчелек, йон тетү, киез итек басу белән шөгыльләнә. 20 йөз башында Иштуганда вак-төякләр кибете эшли. Бу чорда авыл җәмәгатенең имана җире (Иске Кенә-Юмья авылы җирләрен дә кертеп) 1306 дисәтинә тәшкил итә. 1920 гә кадәр Казан губернасының Мамадыш өязе Иске Юмья волостенда; 1920 дән ТАССРның Мамадыш кантонында. 1930 ның 10 августыннан - Кукмара, 1963 нең 1 февраленнән - Саба, 1965 нең 12 гыйнварыннан Кукмара районында.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): арлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 55 кеше яши, шул исәптән:
удмуртлар — 100%.

## Икътисад
Халкының төп шөгыле - кырчылык.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Әстерхан (Татарстан)

**Әстерхан** () — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.
 
## Географиясе
Әстерхан Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 37 чакрым, ә район үзәге Лаештан төньяк-көнбатышка таба 20 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1567 елда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 175 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 58,86%,
урыслар — 33,71%,
чуашлар — 5,14%,
башка халыклар — 2,29%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Емельяново (Пижанка районы)

**Емельяново** () — Киров өлкәсенең Пижанка районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).

## Искәрмәләр

Төркем:Пижанка районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Нурминкә (Лаеш районы)

**Нурминкә** — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1992 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 50%,
татарлар — 47,79%,
башка халыклар — 1,86%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,35%.

## Шәхесләр

* Антонина Барышева (1937), кырдыручы, ССРБ дәүләт премиясе лауреаты.
* Тимур Шиһабетдинов (1983), 2025 елдан «ТАИФ» АҖ генераль директоры.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Новые Поляны (Лаеш районы)

**Новые Поләны** — Татарстан җɵᴍһүриятсының Лаеш районындагы авыл.
ᴨучтьı индексы — 422617.
## Климат

Климат уртача континенталь. көппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 143 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 89,51%,
татарлар — 9,79%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,70%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Мирәтәк

**Мирәтәк** — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.
## Географиясе
Мирәтәк Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 58 чакрым, ә район үзәге Лаештан төньяк-көнчыгышка таба 18 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Халкы
2017 елда – 53 кеше (руслар – 40%, керәшен татарлары – 60%).

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 47 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 53,19%,
татарлар — 44,68%,
шул исәптән керәшен татарлары — 27,66%,
башка халыклар — 2,13%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Бәкер (Лениногорск районы)

**Бәкер** — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
 
## Тарих
1760-елларда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
## 

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 491 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96,74%,
башка халыклар — 2,44%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,81%.

## Күренекле кешеләр

* Алмаз Борһанов, драма актеры, Камал театры артисты.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Сәламәтлек саклау
* «Бәкер» санаторий-профилакторие
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Ивановка (Лениногорск районы)

**Ивановка** — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
 
## Тарих
XIX гасырда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 44%, чуашлар — 30%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 480 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 51,46%,
татарлар — 25,42%,
чуашлар — 10,83%,
таҗиклар — 5,62%,
башка халыклар — 6,67%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Марьяновка (Диңгез буе крае)

**Марьяновка** () — Диңгез буе краеның Кировский районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.

## Халык
Халык саны динамикасы:

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (83%), украиннар (16%).

## Искәрмәләр

Төркем:Кировский районы торак пунктлары
Төркем:Диңгез буе крае торак пунктлары
Түбән Чыршылы (Лениногорск районы)

**Түбән Чыршылы** — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
## Тарих

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 609 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 93,60%,
башка халыклар — 6,40%.

## Инфраструктура

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Сәнгатьтә
### Җырлар
* "Түбән Чыршылы авылына багышланган җыр" (Әнвәр Бакиров көе, Рамазан Байтимеров сүзләре - *Кайда гына юллар чакырса да*...)
* "Чишмәле ил - Түбән Чыршылы" (Фәнис Мотыйгуллин сүзләре, Каюм Шәрәфеев көе - *Кайда гына гомер кичерсәк тә*...)
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Яңа Елхово

**Яңа Елхово** — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
## Географиясе
Яңа Елхово Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 208 чакрым, ә район үзәге Лениногорскидан төньяк-көнбатышка таба 42 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 60 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 80%,
таҗиклар — 10%,
урыслар — 8,33%,
башка халыклар — 1,67%.

## Танылган шәхесләр

* Мәсгуть Миңлекәев (1930), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Арташ

**Арташ** — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл. 
## Географиясе
Арташ Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 128 чакрым, ә район үзәге Мамадыштан төньяк-көнбатышка таба 16 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1710 елда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 96 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98,96%,
башка халыклар — 1,04%.

## Авыл җирлегендә туган күренекле шәхесләр

* Шаһинур Мостафин (1948—2020) - шагыйрь, прозаик, публицист, журналист. Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы. Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре.
* Миңнура Хәйруллина (1926-2016) - Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Нәзифә Кәримова (1947), журналист, язучы.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Акман (Бакалы районы)

**Акман** — Башкортстанның Бакалы районында урнашкан керәшен татарлары авылы.
## Демография

## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Нәҗип Асанбаев

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Алкин (Мамадыш районы)

**Алкин** — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл. 
## Тарих
1822 елда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 26 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Билгеле шәхесләр

* Ильяс Сәетгәрәй улы Алкин (28.11 (11.12).1895—27.10.1937) — географ, Урта Азия карталары буенча белгеч, сәясәтче, 1919—1920 елларда Башревком әгъзасы, хәрби комиссар, Башкортстанның халык хуҗалыгы шурасы рәисе, 1919 елның башында Башкорт корпусы штабы башлыгы, Россия ватандашлар сугышында катнашучы, 1917—1918 еллардагы Бөтенрусия оештыру җыелышы әгъзасы. 1920 елның маенда беренче мәртәбә кулга алынган. Сталин репрессияләре корбаны.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Олы Арташ (Мамадыш районы)

**Олы Арташ** — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл. 
## Тарих
Авыл бик борынгылардан: Идел буе Болгары чорында ук нигезләнгән
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): чуашлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 52 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98,08%,
шул исәптән керәшен татарлары — 69,23%,
башка халыклар — 1,92%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Танылган шәхесләр

* Иван Иванов (1927-2011), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Югары Тәкәнеш

**Югары Тәкәнеш** — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл. 
## Географиясе
Югары Тәкәнеш Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 122 чакрым, ә район үзәге Мамадыштан төньяк-көнбатышка таба 37 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
“Тәкәнеш авылы урыны элек сазлыклы, елгалар белән араланган булган. Монда Кабык Күпер исемле авылдан кешеләр килеп, Дегет базы дип йөртелгән җиргә йортлар корганнар, Тәкәнеш тугыз нәселдән үскән. Иң зур нәсел – Сәлтинеке, ярты Тәкәнеш шул нәселдән. Аннан кала Эти нәселе зур.
Югары Тәкәнешнең зират урынына башта ике карт килеп утырганнар. Алар канаулар казып, суларны агызып, сазлыкларны киптергәннәр. Йортлары яныннан агып үткән елга суында ерактан агып килгән йомычкаларны күреп, анда да авыл барын белгәннәр.”
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 261 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 99,23%,
башка халыклар — 0,77%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Гришкино (Киров өлкәсе)

**Гришкино** () — Киров өлкәсенең Тужа районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.

## Искәрмәләр

Төркем:Киров өлкәсенең юкка чыккан торак пунктлары
Төркем:Тужа районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Җәнлек совхозы

**Җәнлек совхозы** — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы поселок. 
## Географиясе
Җәнлек совхозы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 112 чакрым, ә район үзәге Мамадыштан көньяк-көнбатышка таба 40 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 674 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 82,34%,
шул исәптән керәшен татарлары — 17,21%,
урыслар — 15,73%,
башка халыклар — 1,63%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,30%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Җөри

**Җөри** — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл.
## Географиясе
Җөри Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 141 чакрым, ә район үзәге Мамадыштан төньяк-көнбатышка таба 26 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1710 елда хәзерге Теләче районының Иске Җөри авылыннан күчеп килгән халык нигез салган.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 221 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 97,29%,
шул исәптән керәшен татарлары — 81,90%,
башка халыклар — 2,71%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Авылда туган күренекле кешеләр

* Иван Егоров (*[[1961]]*) — «Ак Барс» холдинг компаниясе» ААҖ җитәкчесе, Татарстан Республикасы керәшен иҗтимагый оешмасының идарә җитәкчесе.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Катмыш (Мамадыш районы)

**Катмыш** — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл. 
## Тарих
1680 елда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
=

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 387 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 97,42%,
башка халыклар — 2,33%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,26%.

## Күренекле кешеләр

* Рахманкол Дуслиев — Емельян Пугачёв явының полковнигы.
* Хәлил Мәхмүтов — Татарстанның халык артисты.
* Фәрит Имамов (1960), язучы, рәссам,  журналист.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Бөрсет

**Бөрсет** — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл. 
## Географиясе
Бөрсет Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 115 чакрым, ә район үзәге Мамадыштан көньяк-көнбатышка таба 42 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1920-елларда нигезләнгән.
Берсул (бәрсил) - урта гасыр гарәп чыганакларында телгә алына торган этноним. Болгарларның бер кабиләсе VIII – IX гасырларда берсуллар, ягъни көмеш болгарлар Бөрсет су бассейнына килеп утырган һәм елганы үз исеме белән атаган. Алар Чулманның уң як яры буйлап Бөрсеттән Алабугага кадәр төпләнгәннәр.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 76%, татарлар — 21%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 41 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 68,29%,
татарлар — 26,83%,
башка халыклар — 4,88%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Шәхесләр

* Павел Саначин (1918—1984), РСФСР атказанган архитекторы.
* Хуҗа Бәдигый (1887-1940), тел галиме, фольклорчы, дәреслекләр авторы. Сәяси репрессия корбаны.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Акчишмә (Мамадыш районы)

**Акчишмә** — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл. 
## Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 35 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Авыл җирендә туган танылган кешеләр

* Әхмәт Гадел (1942-2012) – танылган татар шагыйре, кинодраматург, публицист, СССР Язучылар берлеге әгъзасы. Әхмәт Гадел һәм аның әтисе Зур Мәшләк авылы зиратында күмелгәннәр.
* Гариф Бәйкиев (1901-1938), КПССның Кайбыч һәм Яңа Юл район комитетлары беренче сәркәтибе.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Никифорово (Архангельск өлкәсе)

**Никифорово** () — Архангельск өлкәсенең Вельск районы составына керүче авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

## Сәгать поясы
left|100px
Халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

## Халык
2010 елда биредә 204 кеше яшәве билгеле.

2010 елгы җанисәп буенча авылда руслар (100%) яши.

## Искәрмәләр

Төркем:Вельск районы торак пунктлары
Дүсмәт (Пономаревка районы)

**Дүсмәт** — Ырынбур өлкәсенең Пономаревка районында урнашкан борынгы татар авылы. Казан — Ырынбур юлы (IP-239) өстендә урнашкан. Район үзәгеннән 40 км читтә, көньяк-көнчыгыш тарафта. 700 якын кеше яши, татарлар.

1744 елны Казан губернасы игенчеләре нигезләгән. Күчеп килүчеләр Яңа Мәскәү юлында ям хезмәтен башкарганнар.

ААҖ "Маяк" терлекчелек белән шөгыльләнә.

Урта мәктәп эшли, татар теле укытыла. 2012 елда 88 бала укыды.

Дүсмәт авылыннан Фәннүр Гайсаров — Ырынбурда 1991 елдан чыгып килүче «Яңа вакыт» газетасы мөхәррире чыккан. 
## Демография
Халык саны динамикасы:
	
Милләтләр (2010): татарлар — 96,0%, руслар — 2,3%.	
## Искәрмәләр

Төркем:Ырынбур өлкәсе татар авыллары
Яңабирде (Татарстан)

**Енабердино** — Татарстан Республикасының Менделеевск районындагы авыл.
 
## Географиясе
Яңабирде Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 202 чакрым, ә район үзәге Менделеевскидан төньяк-көнчыгышка таба 8 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1710 елда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): арлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 353 кеше яши, шул исәптән:
удмуртлар — 82,44%,
урыслар — 12,18%,
башка халыклар — 4,25%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,13%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Актаҗик

**Актаҗик** (, ) — Татарстан Республикасының Менделеевск районындагы мари авылы. Буҗай елгасы буенда урнашкан.
 
## Географиясе
Актаҗик Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 201 чакрым, ә район үзәге Менделеевскидан төньяк-көнбатышка таба 14 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): чирмешләр.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 173 кеше яши, шул исәптән:
чирмешләр — 89,02%,
урыслар — 4,62%,
башка халыклар — 6,36%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.
## Авыл белән бәйле шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
‎
Яңа Кокшан

**Яңа Кокшан** (, ) — Татарстан Республикасының Менделеевск районындагы торак пункт. Әлегә муниципаль статусы  — бистә (федераль классификатор буенча).
Кокшан Ушков сәүдәгәрләрнең заводы буларак 1850 елда нигезләнә. Анда зур күләмдә күкерт һәм тоз әчемәләре, сульфатлар, хлорлы бур, күк балчык (глинозем), калий һәм натрий хромпигы, штыклы бакыр чыгарылган.
## Географиясе
Яңа Кокшан Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 195 чакрым, ә район үзәге Менделеевскидан төньяк-көнбатышка таба 18 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 168 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 44,64%,
урыслар — 38,69%,
удмуртлар — 5,36%,
чирмешләр — 4,76%,
башка халыклар — 6,55%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Камай (Менделеевск районы)

**Камай** (, ) — Татарстан Республикасының Менделеевск районындагы авыл.
 
## Тарих
1678 елда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 393 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 79,39%,
урыслар — 12,47%,
башка халыклар — 5,85%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 2,29%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.
## Танылган шәхесләр

* Вафирә Гыйззәтуллина (1946 — 2001), җырчы.
* Россия театр һәм кино актеры, Россия Федерациясенең халык артисты (2022) Камил Тукаевның (1961) әнисе Камайда туган. .
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Югары Юшады

**Югары Юшады** — Татарстан Республикасының Минзәлә районындагы авыл.
 
## Географиясе
Югары Юшады Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 247 чакрым, ә район үзәге Минзәләдән көньяк-көнбатышка таба 19 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1704 елда нигезләнгән.
## Авылда туган күренекле шәхесләр

* Гиоргий Куприянов (28.03.1956), Минзәлә районы башлыгы (*[[2004]]-[[2010]]*), «Татспиртпром» ААҖ генераль директоры (*[[2010]]-[[2015]]*).
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 127 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 81,89%,
шул исәптән керәшен татарлары — 14,96%,
урыслар — 14,17%,
башка халыклар — 3,94%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Николаевка (Минзәлә районы)

**Николаевка** — Татарстан Республикасының Минзәлә районында урнашкан авыл. Минзәлә елгасыннан 3 км ераклыкта, Минзәлә шәһәреннән 25 км көньяк-көнчыгышка таба, Йомры Ялан (рус. “Круглое Поле”) тимер юл станциясеннән 105 км ераклыкта, төньяк-көнчыгыш яктан 12 км Казан-Уфа автотрассасында урнашкан.
1876 елда Николавкада 89 хужалык булып, аларда 551 кеше яшәгән, соңгы халык санын исәпкә алу буенча авылда 467 кеше исәпләнгән.
## Николаевка авылының тарихы
Николаевка авылы тарихы Россия империясенең 18 гасырда алып барган сәясәте белән бәйле. Бертуган алпавытлар Матвей һәм Никита Можаровларның шушы төбәктәге шактый гына татар авылларын җирләре, болыннары һәм урманнары белән бергә сатып ала. Шушы бертуганнарның тагын берсе – Николай Моҗаров хәзерге Башкортстандагы Урмы, Йөзмә, Татарстанның Зәй районындагы күп авыллар белән бергә, Тауборын авылын да бик күп җирләре белән сатып ала. Тауборыннан куылган татарлар урынына Можаров Пенза, Тамбов һәм Смоленск губерналарындагы авылларның крестьяннарын күчереп утырта. Һәм шушы Тауборын 18 гасыр азагында Можаровның үз исеме белән, ягъни Николавка дип атала башлый.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 329 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 82,37%,
татарлар — 16,41%,
башка халыклар — 0,91%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,30%.

## Николаевка авылының халык шөгыле

Крестьяннарның күпчелеге җир эшкәртү, мал асрау, таш чыгарып, алардан амбарлар, терлек абзарлары төзү белән шөгыльләнгән.
Бүгенге көндә Николаевка мәдәният йорты каршында эшләп килүче “Рябинушка” һәм “Калинка” рус фольклор ансамбльләре белән танылган.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Мәйдан 12/2006 
* Мензелинский край: история и современность/ Сост: Ю.Ю. Юсупов, М.Н.Сафиуллин. – М.: 2006. – 497с.
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Яңа Маҗын

**Яңа Маҗын** — Татарстан Республикасының Минзәлә районындагы авыл.
## Географиясе
Яңа Маҗын Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 254 чакрым, ә район үзәге Минзәләдән көньяк-көнчыгышка таба 30 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 276 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 89,13%,
татарлар — 9,42%,
башка халыклар — 0,72%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,72%.

## Шәхесләр

* Василий Конов
* Виталий Кузнецов
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Аю авылы

**Аю** — Татарстан Республикасының Минзәлә районындагы авыл.
 
## Географиясе
Аю авылы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 261 чакрым, ә район үзәге Минзәләдән көньяк-көнчыгышка таба 16 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1725 елда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 336 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 92,26%,
урыслар — 6,55%,
башка халыклар — 1,19%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.
## Шәхесләр

* Венер Моратов (*Габделкәрим хәзрәт*, 1983-2019), Мөслим җәмигъ мәчетенең имам-хатыйбы (2017 елның 18 августыннан 2019 елның 15 февраленә кадәр).
* Айдар Шияпов (1987), спортчы (*гер күтәрү*), 10 мәртәбә Татарстан чемпионы, дөнья чемпионы (2006), Россиянең спорт мастеры (2006).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Гөлек (Минзәлә районы)

**Гөлек** — Татарстан Республикасының Минзәлә районындагы авыл.
 
## Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 301 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98,01%,
башка халыклар — 1,99%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.
## Шәхесләр

* Язучы, фән докторы, профессор Галия Әхмәтованың (1954—2015) бабасы Шәех Әхмәтов (1904—1971), әбисе Камал Гәрәева (1910—1991), әтисе Дөфәр (1931—) Гөлектә туганнар, 1935 елда Себергә (Чита өлкәсенә) күчерелгәннәр.
* Галимҗан Әхмәтшин (1947), Татарстанның һәм РФ атказанган табибы. 1990―1995 елларда Татарстан Югары Советы депутаты.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Вәрәшбаш

**Вәрәшбаш** — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
 
## Географиясе
Вәрәшбаш Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 265 чакрым, ә район үзәге Мөслимнән төньяк-көнчыгышка таба 7 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 216 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96,30%,
башка халыклар — 3,70%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.
## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Тимерхан Борһанов

* Линар Әхмәтов (1959), педагогика фәннәре докторы, КФУ Алабуга институты профессоры.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Дусай (Мөслим районы)

**Дусай** — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
 
## Тарих
1920-елларда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 147 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98,64%,
башка халыклар — 1,36%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.
## Танылган шәхесләр

* Бадыйк Салихов (1910—1956) — Дан орденының тулы кавалеры (*1922-1941, 1946-1956 елларда яшәгән*).
* Әхмәтҗан Хәмәдишин (*[[Әхмәт Дусайлы]]*, 1949—2020) — язучы.
* Лилия Садриева (1962) шагыйрә, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (2012).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Мари-Бүләр (Мөслим районы)

**Мари-Бүләр** — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
Почта индексы — .
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 248 кеше яши, шул исәптән:
чирмешләр — 95,97%,
башка халыклар — 1,21%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 2,82%.

## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Асылгәрәй Япиев (1929), теш табибы, профессор (*[[Ижау]]*).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Метрәй (Мөслим районы)

**Метрәй** — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
## Авыл җирлегендә туган күренекле кешеләр

* Ленар Гайсин () — галим, техник фәннәр кандидаты, Россия Федерациясенең почетлы химигы, Татарстан Республикасының атказанган химигы, Татарстан Республикасының атказанган рационализаторы, Татарстан Республикасының дәүләт премиясе лауреаты, ССРБның спорт мастеры.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 582 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 97,94%,
башка халыклар — 1,89%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,17%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Яңа Усы

**Яңа Усы** — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
## Географиясе
Яңа Усы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 273 чакрым, ә район үзәге Мөслимнән көньяк-көнчыгышка таба 10 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 324 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 80,56%,
шул исәптән керәшен татарлары — 38,89%,
урыслар — 16,67%,
башка халыклар — 2,78%.

## Авылда туган танылган кешеләр

* Никон Егоров (*[[1906 ел|1906]] — [[1966 ел|1966]], [[Мәскәү]]*), полковник, космонавтлар укытучысы.
* Артем Пискунов *([[1989]])* — Тинчурин театры актеры, «Тантана», Дамир Сираҗиев премияләре лауреаты.
* Виктор Шадрин (1930), спортчы (байдарка), СССР, РСФСР чемпионы; КДУ галиме.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Мәлләтамак

**Мәллә-Тамак** — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
## Географиясе
Мәлләтамак Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 256 чакрым, ә район үзәге Мөслимнән төньяк-көнбатышка таба 7 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.
## Тарих
XVII гасырда нигезләнгән. 
Оренбург губернасы, Минзәлә өязе Ирәкте вулысының үзәге була. 1865 елда был өяз  Уфа губернасына керә.
ХХ гамыр башында авылда Ирәкте вулысы идарәлеге, 2 мәчет, 3 мәктәп, су тирмәне, хуҗалык кибете, 3 бакалея кибете теркәлгән.
1920 еллардан Татар АССР-ның Минзәлә кантоны, 1930 елдан — Мөслим районы, 1963 елдан — Сарман районы, 1965 елдан — янә Мөслим районы составына керә.
## Халык саны
2010 елда 579 кеше яшәгән. Төп халкы — татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 436 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 97,02%,
башка халыклар — 2,98%.

## Һәйкәлләр

* 2024 ― Габдулла Тукай бюсты
## Дин
;Ислам

* «Сөләйман» мәчете
## Шәхесләр

* Илдар Мөхәммәтдин улы Закиров (195?), журналист, Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре (2010).
* Рәфис Измайлов (1940―2011), журналист.
* Рафаэль Юнысов (1950), 1994 елдан «Чаллы икмәге» АҖ генераль директоры.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чияле Алан

**Чияле Алан** — Татарстан Республикасының Норлат районындагы авыл.
 
## Географиясе
Чияле Алан Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 174 чакрым, ә район үзәге Норлаттан төньяк-көнбатышка таба 13 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1710 елда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): чуашлар — 72%, руслар — 27%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 354 кеше яши, шул исәптән:
чуашлар — 72,32%,
урыслар — 22,88%,
башка халыклар — 4,80%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.