МС-6Х ай проекты

**МС-6Х Ай проекты** ул фән, мәдәният һәм спортны үстерүгә ярдәм фонды (Украина), Милли авиация Университеты (Киев, Украина), Internationaler Verein zur Förderung sozialer und kultureller Projekte (Берн, Швейцария) һәм Linitiative culturelle: le développement de science, culture et media (Франция) Ай өслегендә эшләү өчен билгеләнгән МС — 6х Планетоходы прототибын булдыру буенча халыкара хәйрия оешмасының Халыкара фәнни проекты.

## Тасвирлама
МС-6Х ай йөртүчесе Google Lunar X PRIZE программасы кысаларында төзелгән Audi Lunar Quattro (Германия), Hakuto (Япония) кебек кечкенә габаритлы планетоходларга карый. МС-6Х ай йөртүчесе җиңел металллар нигезендә пластиклардан һәм иретмәләрдән эшләнгән. Ай йөртүченең гомуми авырлыгы 5 кг, Максималь тизлеге 14 км/сәг. Алты электр двигателе кояш батареяләре һәм литий-ион аккумуляторлары белән туклана. МС-6Х ай йөртүчесе дөньяда беренче ай йөртүче булып тора, ул авария нәтиҗәсендә түбәгә ауганда тәгәрмәчләргә автомат рәвештә әйләнү системасы һәм пычрану вакытында кояш панельләрен ай реголитыннан чистарту системасы белән җиһазландырылган.

Ай йөртүче МС-6ХНЫҢ зурлыгы: 56.52 см озынлык; 34.79 см киңлек; 22.44 см биеклек.

МС-6Х ай йөртүчесе айда 14,77 Җир көне дәвамында яктырту шартларында эшләү өчен билгеләнгән һәм радиоизотоп энергия чыганаклары юк.

Киң җәмәгатьчелеккә МС-6Х ай йөртүчесенең прототибы 2020 елның 17 февралендә Милли авиация университетында (Киев шәһәре, Украина) тәкъдим ителде.. Шул ук вакытта НАУ һәм «фәнне, мәдәниятне һәм спортны үстерүгә ярдәм Фонды» Халыкара хәйрия оешмасы арасында хезмәттәшлек һәм партнерлык турында килешү имзаланды.

МС-6Х ай йөртүчесе прототибын сынауның беренче этабы 2020 елның 16 июнендә презентация кысаларында НАУДА уздырыла. Тест сынаулары вакытында МС-6Х ай йөртүчесе прототибының йөрү сыйфатлары, видеотрансляция мәгълүматларын онлайн-режимда идарә итү һәм тапшыру системалары тикшерелә. Ай йөртүченең хәрәкәт итү механизмы, ул адымлы двигательләр хисабына хәрәкәт итә, һәр тәгәрмәчне төгәл урнаштыру мөмкинлеге бирә. Прототипта микрокомпьютер белән идарә ителә торган видеокамера урнаштырылган.

## Проект командасы

* Александр Данильчук, проектка нигез салучы һәм җитәкчесе (Украина);
* Роберт Насибулин, үсеш буенча Директор (Украина);
* Борис хлобыстов, Проджект менеджеры (Украина);
* Руслан Кудайбергенов, баш дизайнер (Казахстан);
* Сергей седых, баш консультант (Финляндия).

## НАУ вәкилләре

* Исаенко Владимир, НАУ ректоры;
* Батыр Халмурадов, «гражданлык һәм сәнәгать куркынычсызлыгы» кафедрасы профессоры;
* Бойченко Сергей, «экологик куркынычсызлык» уку-фәнни институты директоры;
* Бабикова Екатерина, яңа технологияләр һәм лидерлык институты директоры;
* Николаев Кирилл, «экологик куркынычсызлык» факультеты деканы урынбасары.
* МС-6Х планетоходын Ай өслегенә китерү һәм проектның максаты

МС-6Х ай йөртүчесен Украина галимнәре һәм уйлап табучылары Украина Милли авиация университетының аэрокосмос институты белгечләре катнашында эшли. Айга очу ULA (itited Launch Alliance) Vulkan Centaur ракетасында һәм Американың Astrobotic компаниясенең утырту модулендә яки SpaceX компаниясенең Falcon 9 ракетасында Nova-C (Intuitive_Machines) яки Blue Moon утырту модуле белән файдалы йөк буларак мөмкин (Зәңгәр Оригин). МС-6Х проект эшләре һәм җитештерүе фәнне, мәдәниятне һәм спортны үстерүгә ярдәм итү Фонды Халыкара хәйрия оешмасы спонсорлары һәм акчалары хисабына башкарыла.

## Халыкара хезмәттәшлек

2022 елда проектка Internationaler Verein zur Förderung sozialer und kultureller Projekte ассоциациясе, Швейцария кушыла, ә 2024 елда МС-6Х ай проектына Linitiative culturelle ассоциациясе кушыла : le développement de science, culture et Media, Франция.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Сайт Международной благотворительной организации «Фонд поддержки развития науки, культуры и спорта», Украина 
* Статья на странице Института новейших технологий и лидерства Национального авиационного университета 
* Статья на сайте Крылья. Все об украинский авиации
* Трансляция испытаний лунохода МС-6Х по каналу 2+2 в передаче «Затерянный мир», см. с 5 мин. 12 сек