open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маңгытлар

**Маңгытлар** (монгол. Мангуд, Mangud) Үз исеме монгол халкын аңлата. Алар XIV гасырда Алтын Урданың Мангыт йорты өчке олысында һәм Алтын Урданың башка төбәкләрендә Кыпчак Төрки халыклар белән киң элемтәгә кергән халык. 1785-нче елда Бохара әмирлеген идарә итәр өчен Мангыт династиясен булдырдылар. Алар Чыңгызхан токымы булмаганлыкка, идарә итүен легитимлыгына нигезләнеп, Хан исеме урынына Әмир яки Би титулын алдылар. Ислам динен кабул итәләр. Клан исеме Монгол авангардлары өчен дә кулланылган. Аларның токымнары элеккеге Монгол империясенең берничә төбәгендә яшиләр. Татар, нугай һәм үзбәк халыкларында өз калдырганнар. Маңгытларның татар, нугай халкының бер токымы дип санала.

## Тарихы
Маңгытларның килеп чыгышы турында һәм телләре буенча төгәл мәгълүмат юк. В.В. Трепавлов фикере буенча җаек буе маңгытлары төркиләшкән татарлар.

XIII гасырда Шәйбән олысы, Алтын Урданың баклыкка килүендә зур роль уйныйлар. Алар Чынгысхан һәм аның оныклары гаскәрләрендә хәрби халык.

Марселя Ахметзянов фикеренчә нукрат бәкләренең Баҗманы ыру башлыгы Маңгыт зөрриятеннән

## Чыганаклар

## Тышкы сылтамалар
* Мангуты и кипчаки ч.1
* Тюркизм как историческое явление — Введение
Светлана Галәветдинова

**Галәветдинова Светлана Ишбулды кызы** (30 август 1949 ел) — галим-психолог, югары мәктәп укытучысы. Психология фәннәре кандидаты (1983), профессор. Рәсәй Федерациясенең атказанган мәгариф хезмәткәре. Башкортстан Республикасының атказанган мәгариф хезмәткәре.

## Биографиясе
Светлана **Ишбулды** кызы Галәветдинова 1949 елның 30 августында Башкорт АССРның Учалы районы Кәрим авылында туган.
Урта мәктәпне Азәрбайҗан ССРы Ленкоран шәһәрендә алтын медальгә тәмамлый.
1968-1973 елларда А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт педагогия университетының психология факультетында укый. Башкорт дәүләт педагогия институтында педагоглык һәм башлангыч белем бирү методикасы факультетында декан, психология кафедрасы мөдире булып эшли.
Светлана   Ишбулды кызы — психология фәннәре кандидаты, профессор. 2000-2009 елларда Башкортстан мәгарифне  үстерү институты ректоры.
Хәзерге вакытта Башкорт дәүләт университетының психология факультеты деканы.
Зур халыкара фәнни проект җитәкчесе.

Мактаулы исеме
* Рәсәй Федерациясенең атказанган мәгариф хезмәткәре. 
* Башкортстан Республикасының атказанган мәгариф хезмәткәре.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Психологическая газета. Галяутдинова Светлана Ишбулдина, Уфа
* Психология факультеты турында 
Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Психология фәннәре кандидатлары
Төркем:Учалы районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:30 август көнне туганнар
Камбам Үзәне

**Камбам Үзәне** ул Һиндстанда Керала штаты чиге янында Тамил Наду штатының Тһени районында үзән. Бу көньяк Һиндстанда иң мул үзән. Үзәк Тһеккади калкулыклары, Варусанаду калкулыклары һәм Кодайканал калкулыклары арасында җирләрне кертә.
Ул Тамилнадуда йөзем җитештерә торган берничә урыннарның берсе. Комбам Үзәнендә ел саен 90 000 тонна мускат йөземе һәм 10 000 тонна Томсон орлыксыз йөземе җитештерелә.

## Урыннар
1. Камбам 
2. Чиннаманур 
3. Гудалур 
4. Аскы Лагерь 
5. Сурулипатти 
6. Камая Коундан Патти 
7. Ханумантһапатти 
8. Пудупатти 
9. Раяппанпатти 
10. Анаималаянпатти. 
Төркем:Үзәннәр
Монголлар

**Монголлар** (монголча: Монголчууд, ᠮᠣᠩᠭᠣᠯᠴᠤᠳ [ˈmɔɴ.ɢɔɬ.t͡ʃot]; кытайча: 蒙古族) Көнчыгыш Азиядә яшәүче милләт. Хәзерге вакытта Монголиядә һәм Кытайның Эчке Монголия Төбәгендә төп халык булып тора. Шулай ук Россия Федерациясендә һәм Шеңҗан-Уйгыр Автономияле Районының азчылыклар булып яши.

Монгол халкына кагылышлы халыклар санына Бурят һәм Калмык халыкларын кертәләр. Калмык һәм Бурят халкын монголларның бер өлеше яки аерым халыклар дип саныйлар.

Монгол теле өчен кириллица һәм халха диалектының язмасы кулланыла.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

Төркем:Монголлар
Төркем: Монголия халыклары
Төркем:Кытай халыклары
Норфук теле

**Норфолк теле** (Pitcairn-Norfolk: Norfuk) (күбрәк Norfolk язылышы куллана башлый) яки Norf'k ул Тын океанында Норфолк Утравында асаба яшәүчеләр сөйләшә торган тел. Ул 18-енче гасыр Инглиз теле һәм Таити теле кушылмасы, иң элек ул Питкэрн утрауларыннан Питкэрн сөйләшүче яшәүчеләр тарафыннан кертелгән. Инглиз теле белән беррәттән ул Норфолк Утравының рәсмидәш теле булып тора.
Телнең куллану даирәсен киңәйтеп карыйлар, мәсәлән, балаларны өйрәтү даирәсендә, Инглиз-Норфук сүзлекләр бастыруда һәм билгеләрдә телне куллануда.
## Тышкы сылтамалар
* Learn Norfuk - Norfolk Island News 
Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Дина Сафина

**Дина Сафина**, Дина Илһам кызы Сафина (*Дина Илгамовна Сафина ; [[1989 ел|1989 ел]]ның [[29 сентябрь|29 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Яшел Үзән районы]], [[Олы Хуҗаш]]*) – рус телендә иҗат итүче драматург, белеме буенча астрофизик, Казанда «Моң» театраль мәйданчыгынды эшли, Бөтенроссия «Алтын битлек» театр премиясе лауреаты (2021).

## Тәрҗемәи хәле
1989 елның 29 сентябрендә Татарстан АССР Яшел Үзән районы Олы Хуҗаш авылында туган. Әти-әнисе, апасы ― физиклар. Тугызьеллык мәктәпне тәмамлагач, Казанга килеп, биредә 10—11 классларда, параллель рәвештә Казан университетының кече мехматында укый. 2011 елда «Астрономия» белгечлеге буенча Казан университетының физика факультетын һәм 2014 елда аспирантура тәмамлаган. КДУда укыганда, Карачай-Черкессиядә, Түбән Архыз бистәсендә урнашкан Россия Фәннәр Академиясенең астрофизика обсерваториясендә эшли. 8 ел астрофизика өлкәсендә эшләгәч, фән белән шөгыльләнүен ташлый. 6 ел куркынычсызлыкның интеграль системалары белән шөгыльләнүче эре Казан компаниясендә инженер-проектчы булып эшли. Театр һәм кино-проектлар өчен заказга сценарийлар яза башлый. Режиссер буларак, Propellers анимацион студиясе белән хезмәттәшлек итә.

## Иҗаты
Башлангыч сыйныфларда укыганда ук кечкенә хикәяләр яза. Фән өлкәсеннән киткәч, актерлык осталыгы курсларына кереп, актерлык эшен һәм режиссураны өйрәнә.

2016 елда, башкаручы буларак, Казанда «Урам сәнгате көннәре» кысаларында «Угол» иҗат лабораториясенең перформанслар сериясендә катнаша.

Казанда «Маяковский» иҗат киңлегендә «Звуки» спектакленең режиссеры һәм драматургы була.

Даугавпилста (Латвия) театр лабораториясенең «Ритуаль мәсәлләр» () спектакленың драматург-консультанты.

«Барыгыз да азат» () студиясендә «Тирамису» һәм «Угол» иҗат лабораториясендә «Децентрализация» спектакльләренең режиссеры.
 
Перформер, режиссер ярдәмчесе, драматург-консультант буларак, «Свияжск Артель», «Аннигиляция», «Город АртПодготовка», «Pro/Хәрәкәт» һәм «Шәһәр кешеләре театры» () иҗади лабораторияләрендә даими катнаша.

«Шик рухы» (*Дух сомнения*, 2017), «Кушымтасы юк» (*Припева нет*, 2018), «Шәһәр тавышлары» (*Городские звуки*),  «5mm/h» (2019 елда «Угол» иҗат лабораториясендә куелган), «Аһәң» (2020 елда Әлмәт татар драма театрында куелган) һ. б. пьесалар авторы.

Авторның пьесалары «Pro/лог», «Ремарка» һәм «Любимовка» кебек драматургия конкурсларда катнашкан. Сценарист һәм режиссер буларак кинода эшли .

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2021 – «Алтын битлек» премиясе ― «Драма / Драматург эше» номинациясендә ― «5 mm/h» пьесасы буенча «Угол» иҗат лабораториясендә куелган спектакль-медитация өчен (режиссерлар Ангелина Мигранова һәм Родион Сабиров).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* *Айсылу Кадырова*.  Дина Сафина: Когда работа бесит, всё идет наперекосяк. Идел.Реалии, 8.03.2021

Төркем:Татарстан драматурглары
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:«Алтын битлек» премиясе лауреатлары
Төркем:Астрофизиклар
Вильгельмина Граваллиус

**Вильгельмина Каролина Граваллиус**, тумыштан *Исакссон* (Isaksson) (; 1809 елның 7 көнчыгыш, Mogata — 1884 елның 22 ноябре, Карлстад) — швед язучысы.

## Биографиясе
Вильгельмина Граваллиус 1809 елның 7 сентябрендә викарий Карл Петер Исакссон һәм Анна Холберг гаиләсендә туган. 1846 елга кадәр гувернантка булып эшли.

Язучы буларак, укучыларда уңыш казанган «Högadals prostgård» (1844) беренче романы белән таныла. Башта әсәрләрен A N, W-a G-s, Förf till Högadahls prostgård, Waldemar псевдонимнары астында бастыра. 1877 елдан башлап үзенең исеме астында нәшер итә.

Викарий Thoresund Christian Gravallius белән никахы елларында (1846-1861) әдәби иҗатын бөтенләй ташлап тора. Гаиләдә бер кызлары үскән. Ире үлгәннән соң, Вильгельмина Граваллиус Стокгольм каласына күчеп китә һәм әдәбият белән шөгелләнүенә яңадан тотына.

Вильгельмина Граваллиус, үз вакытында швед журналларында һәм гәҗитләрендә басылган күп романнар авторы булып тора. Аның романнары буенча китап укучылар Швеция калалары һәм авыллары халкының тормышы белән таныша.

Язучының әсәрләре немец һәм голланд телләренә тәрҗемә ителгән.

Вильгельмина Каролина Граваллиус 1884 елның 22 ноябрендә Карлстад швед коммунасында вафат булган.

## Библиография

* Högadals prostgård : berättelse. Kabinets bibliothek af den nyaste litteraturen ; 9:3. Stockholm: [Bonnier]. 1844. Libris 2672912. Опубликовано в нескольких изданиях, переведены на немецкий язык в 1845 году, на голландский — в 1848 году.
* Anna : romantiserad berättelse ur det verkliga lifvet : novell. Stockholm. 1846. Libris 3216595
* Albumet : novell ur stockholmslifvet. Stockholm. 1864. Libris 3216516
* Upptäckten. Göteborg: Arwidsson. 1864. Libris 2996145
* Små sannsagor från östgötabygden. Norrköping: Fr. Törnequist. 1872. Libris 3218282
* Kyrkostölden : berättelse. U. o.. 1874. Libris 3217873
* Från stad och bygd : skildringar. Stockholm: Gleerup. 1877-1878. Libris 1597234
* Allt för skenet : berättelse. Stockholm: F. & G. Beijer. 1880. Libris 20915519
* Hårflätan : roman. Nytt novell-bibliotek. Ser. 2 ; 40 Bibliotek för hemmet : Vald samling af svensk och utländsk skönlitt. * Ser. 1 ; 1-17. Stockholm: K. Gustafsson. 1881. Libris 19916750
* Hämden : roman. Hemmets Bok ; 2. Stockholm: K. Gustafsson. 1884. Libris 1595905
* Farfars tall : berättelse ur folklifvet från medlet af sjuttonhundratalet. Linköping. 1889. Libris 3218559
* Från Östergötlands bygder : berättelser och skizzer. Stockholm: Oscar L. Lamms förl. 1890. Libris 9153583

## Әдәбият
Heggestad, Eva (1991). Och Fången fri: 1880-svenska om författare hemmet kvinnliga talets, och yrkeslivet konstnärskapet. Uppsala: Avd. litteratursociologi institutionen för Litteraturvetenskapliga vid, Univ. Libris 7746142. ISBN 91-85178-19-5

## Сылтамалар

* C Wilhelmina Gravallius, urn: sbl:13165, Svenskt biografiskt lexikon (art av Gösta Lundström), hämtad 2015-05-08.

## Искәрмәләр

Төркем:1884 елда вафатлар
Төркем:22 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1809 елда туганнар
Төркем:1807 елда туганнар
Төркем:7 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Мария Гажич

**Мария Гажич** (, 20 март 1860 ел, Вишера, Курск губернасы — 13 сентябрь 1935 ел, Гродно) — белорус рәссамы, реставратор, педагог, җәмәгать эшмәкәре.

## Биографиясе
Мария тимер юлы һәм Курск губернасында күперләре төзелешендә эшләгән югары вазифалы түрә Тадеуш Штановский гаиләсендә туган. Марияның әнисе, Эльжбета Нобель, швед аристократиясеннән чыккан. Гаиләдә дүрт бала булган, һәм гаилә бай яшәгән. Кышкы айларда башлыча Варшавада үткәргәннәр, җәй Аурупа буйлап сәяхәт иткәннәр. Еш кына алар Волковыск янындагы әтисенең  имениесына барганнар, анда аталары Свичлос урманында аучылык итәргә йөргән.

Хшановский балалары башлангыч белемне йортта ала, монда телләр өйрәнүгә аерым игътибар бүленә, бының өчен укытучыларны Франциядан һәм Англиядан чакырганнар. Сәнгать белемен Мария 1874-1878 елларда Варшавада Петербург сәнгатьле академиясеннән тәмамлаган Войцех Герсонның рәсем класында ала. Анда Мария Киевтан килгән ярлы табиблар гаиләсеннән Анна Билинская белән дуслаша, Анна киләчәктә күренекле поляк рәссамы, сынлы сәнгатьтә реалистик юнәлешнең ачык вәкиле була. 

1886 елда Мария Парижда Юлиан академиясында укуын дәвам итә, анда укытучылары Тони Робер-Флери, Вильям Бугро һәм Жюль Лефевр була. 1886 елның декабрендә инде мәктәп конкурсында бүләк ала. Нәкъ Марияның финанс аркылы соңрак Парижда Юлиан академиясендә Анна Билинская да белем ала.

Мария 1878 елда Варшавада сәнгатләрне дәртләндерү җәмгыяте күргәзмәсендә («Захэнца) беренче тапкыр чыгыш ясый. Шул ук елда ул Константин (Клементий-Владимир) Гажичка (1848-1900) кияүгә чыга, аның Сегеневщины янында Тополяна имениесе була. Туйдан соң Тополянага күчеп килә.

1879 елда ул Пружаны районнан килгән билгеле поляк сәясәтче һәм җәмәгать эшмәкәре Юзеф Крашевский бүләк итеп оештырылган поляк рәссамнары әсәрләренең альбомын төзүдә катнаша.

## Гродно костелы өчен эшләр галереясе

Файл:Saint Clement by Maria Gazhych.jpg|«Изге Климент» — Гродноны яклаучы, Гродно костелы алтары өчен язылган
Файл:Saint Joseph Carpenter by Maria Gazhych.jpg|«Изге Иосиф-балта остасы»
Файл:Christ icons by Maria Gazhych.jpg|«Иисус - Изге Керем башлыгы»
Файл:Theotokos by Maria Gazhych.jpg|«Гыйффәтле Богоматерь»
Файл:Saint Peter by Maria Gazhych.jpg|«Изге Апостол Петр»


## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Забытый вернисаж: вышла книга о художниках, работавшими в Гродно в 1860-1930 гг. 
* Возвращение забытых имин гродненск искусства. 
* ''Наталя Малиновская-Франке''. Да 100-х угодка начарланса дому " Родне
Төркем:1935 елда вафатлар
Төркем:20 март көнне туганнар
Төркем:1860 елда туганнар
Төркем:Курск губернасында туганнар
Төркем:13 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:XX гасыр рәссамнары
Лиза Хёрнблад

**Лиза Хёрнблад**  (; 6 март 1996, Энелви, Швеция) — швед тау чаңгычысы, тиз йөрешле дисциплинада шөгыльләнә. 2018 елда Кышкы олимпия уеннары катнашучысы.

Чаңгы спорты буенча чемпионатта башлангыч медален Лиза Хёрнблад  Швеция чикләрендә — «алтын» медалне тиз йөрешле авышлыкта — ике омтылыш суммасы буенча Хелена Рапопортны узып, 2015 елда яулый. Милли беренчелекләрдә  Хёрнбладның исәбендә барлыгы 9 җиңү исәпләнә, тагын да бу ярышта өч тапкыр призер була.

2016 елда чаңгы спорты буенча юниорларның дөнья чемпионатында катнаша һәм биеклек беренчелегенең швед дүртлесе составында көмеш медаль яулый.

Хёрнблад 2017 һәм 2019 елгы дөнья чемпионаты катнашучысы, шулай ук 2018 елда олимпиадада катнаша. Бу турнирларда иң яхшы күрсәткече булып Оре каласындагы тау чаңгысы комбинациясендә 9 нчы урыны тора.

2019 елның авгусында күнекмәләр вакытында швед кызы уң тубыгын җәрәхәтли; ары тикшерү барышында тарамышларының җәрәхәтләнүе ачыклана. Шуңа күрә Дөнья кубогына 2019/2020 ярыш мизгелендә  Хёрнблад  чыгыш ясый алмый һәм «SVT» телеканалында тау чаңгысы спорты буенча Дөнья кубогы стартларның комментатор-эксперты булып чыгыш ясый.

## Сөземтәләр

### Дөнья чемпионаты

## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Швеция
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:6 март көнне туганнар
Төркем:1996 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Гунилла Юханссдоттер

**Гунилла Бельке**, тумышы белән **Гунилла** **Юханссдоттер** (; 25 июнь 1568 ел Лильеста, Эстергетланд — 25 июнь 1597 ел, Броборг замогы Эстергетланд ) — швед короле Юхан III икенче хатыны (1585-1592 елларда аның консулы).

## Биографиясе
Гунилла (үзен үзе Гуннел дип атаган) Юханссдоттер борынгы швед аксөякләр Бельке аф Окерё нәселеннән була. Аның атасы Юхан Аксельссон Бельке (1576 елда мәрхүм) һәм әнисе Маргарет Аксельдоттер Лоссе вафат булганда, Гунилла сабый бала була. Кыз король сараенда үсә. Швеция короле Юхан IIIнең беренче хатыны Катарина Ягеллонка үлгәч, кабаттан өйләнергә була һәм ул 16 яшьлек сары чәчле чибәр Гунилланы сайлый.

Инде яшь булмаган Юханның Гунилла белән никахын корольнең туганнары да, кыз үзе дә теләми. Бигрәк тә моңа Юханның энесе Карл, (Швециянең булачак короле Карл IX) риза булмый, ул корольнең хатынлыкка берәр принцессаны чит илдән алуын тели. Моннан тыш, Гунилла яшь дворян Пер Юнссон Лильеспарре белән ярәшкән була һәм аңа биргән вәгъдәсен бозырга теләми. Әммә туганнарының басымы астында кыз ахырда корольнең яучыларын кабул итә. Туй 1585 елда Вестерос шәһәре замогында үтә. Принц Карл туйда катнашмый.

Гунилла Бельке көчле үзенчәлекле шәхес була. Протестантлыкның үтә диндар яклаучысы, ул католицизм тоткан Юханны лютеран чиркәвенең иярчене булсын өчен күп көч куя. 1592 елда ире үлгәннән соң Гунилла беразга Стокгольмның сараенда кала һәм үзенә тиешле мирасның өлешен саклап калу өчен көрәшә. Биредә аның мәнфәгатләре принц Карлның нәфрәтенә дучар була. Гунилла шулай ук Сигизмунд III Васаның (Юхан III улы һәм Польшаның короле, алар белән дин буенча каршылык була) хатыны Анна Австрийская йөзендә дошман күрә. Анна Гунилланы сарай мөлкәтнең өлешен, алар 1593 елда Сигизмунд белән Польшага барган чакта үзләштерде, дип гәепләгәч, Гунилла швед башкаласыннан китә һәм үзенең туган Эстергётланд провинциясендә Броборг замогында яши, анда аның бердәнбер улы, герцог Юхан Эстергётландский хакимлек итә (1589-1618). Упсальский соборында җирләнә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Herman Lindqvist*: Historien om alla Sveriges drottningar. — Norstedts Förlag, 2006. — ISBN 9113015249. 
* *Åke Ohlmarks*: Alla Sveriges drottningar (All the queens of Sweden). — 1976. — ISBN 9120047959. 
* *Herman Lindqvist*: Historien om alla Sveriges drottningar (History of all the queens of Sweden). — 2006. — ISBN 9789173134071. 

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Швециядә вафатлар
Джанет Агрен

**Джанет Агрен** (6 апрель 1949 ел) — швед актрисасы, күбрәк итальян киносында төшкән.

## Тормошо һәм карьерасы
Джанет Швецияда, бер интервьюсында «Төньяк Неаполь» дип атаган Ландскрунада туа.

Модель карьерасы аны Рим каласына алып килә, анда ул Алессандро Ферсена җитәкчелегендәге драма мәктәбендә актерлык осталыгына өйрәнә.

Яшь актрисаның беренче тапкыр кинода төшүе Лучано Сальсеның Colpo di stato фильмында була, беренче рольләре — «Чтиво» фильмында регистраторчы (1972) һәм «Авант!» комедиясендә шәфкать туташы.

Барча 57 картинада төшә, шул исәптән: «*Законның сул кулы*» (1975), Лучио Фульчиның «*Тере үлекләр шәһәре*» (1980) Умберто Ленциның "*Каннибаллар тамугы 2 "*(1980), «*Паника»* (1982), «*Җирән Соня»* (1985), Бад Спенсер белән «*Аладин»* комедиясе (1986) һәм "*Кеше-күсе* "(1988) фильмнарында төшә.

1980 еллар башында Агрен бераз музыкаль карьерасын башлый.

1990 еллар башында Джанет Агрен кинематографны калдыра һәм АКШка күчеп килә, әлеге вакытта анда яши. Итальян кинопродюсеры Карло Майеттога кияүгә чыга.

## Сайланма фильмографиясе
• Il giovane normale (1969) • Целлюлоза (1972) • Fiorina la vacca (1972) • Life Is Tough, Eh Providence? (1972) • Самый замечательный вечер в моей жизни (1972)• Авант! (1972)
• Ingrid sulla strada (1973)• Убийца забронировал девять мест (1974) • Клещ (1974) • Левая рука Закона (1975) • Урановый сговор (1978) • Идеальное преступление (1978) • Железный комиссар (1978) • Смертельная погоня (1978) • Омары на обед (1979) • Город живых мертвецов (1980) • Ад каннибалов 2 (1980) • L'onorevole con l'amante sotto il letto (1981) • Паника (1982) • Не играй с тиграми (1982) • Глаза-кинжалы (1983) • Рыжая Соня (1985) • Стальные руки (1986) • Аладин (1986) • Ночь акул (1988) • Человек-крыса (1988)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Национальная библиотека Швеции Тасвирлама — Джанет Ågren

Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:6 апрель көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Сәләхов

**Сәләхов** ― фамилия.
* Айдар Сәләхов (04.04.1964), Минзәлә районы башлыгы (*[[2013]]*).
* Валерий Сәләхов (28.11.1942), РФ атказанган укытучысы (*[[2007]]*).
* Ибраһим Сәләхов (1911-1998), язучы, Тукай премиясе лауреаты (*[[1990]]*).
* Ильяс Сәләхов (01.12.1961), Әлмәт муниципаль хезмәт институты ректоры (*[[2009]]-[[2017]]*).
* Мәкъзүм Сәләхов (13.07.1951), КФУ ректоры (*[[2002]]-[[2010]]*), ТР ФА президенты (*[[2014]]*).
* Рәшит Сәләхов (17.12.1941), ТР югары арбитраж суды рәисе (*[[1996]]*). РФ атказанган юристы.
----
* Җәваһирә Сәләхова (1925-2009), җырчы, ТАССР атказнган артисты (*[[1956]]*).
* Резедә Сәләхова (1989), актриса (Тинчурин театры).
----
* **[[Сәлахов]]**

Төркем:Фамилияләр
Драгиня Вуксанович

**Драгиня Вуксанович** (черног. Draginja Vuksanović; , Бар, Черногория Социалистик Республикасы, Югославия) — Черногория юристы, сәяси эшлекле һәм Черногория университетының хокук профессоры. Черногория парламенты депутаты һәм Черногория Социал-демократик фиркасе җитәкчесе. Черногориядә 2018 елда президент сайлауларында ул президентлыкка ил тарихындагы башлангыч хатын-кыз-кандидатлыкка була, аның сөземтәсендә өченче урынны били.

## Биографиясе
Драгиня Вуксанович 2000 елда Черногория университетының юридик факультетында белем ала, 2005 елда магистр дәрәҗәсен ала, 2011 елда шушы ук университеттан доктор дәрәҗәсенә ия була. Черногория университетының драма сәнгате факультетында һәм юридик факультетында профессор булып эшли. Француз һәм инглиз телләрендә сөйләшә, шулай ук итальян һәм испан телләрен куллана.

## Сәяси карьерасы
Драгиня Вуксанович Черногория Социал-демократик фиркасе әгъзасы (СП) һәм 2012 елдан Черногория депутаты. Черногориянең 2012 елгы чакырылыш парламентында законнар чыгару комитеты рәисе вазифасын били, сәяси система, администрация һәм суд власы, гендер тигезлек, шулай ук мәгариф, мәдәният һәм спорт буенча комитет әгъзасы булып тора. 2013 елдан 2017 елга кадәр Вуксанович Аурупа Советының Парламент ассамблеясында (ПАСЕ) Черногория Парламентының делегациясе составына керә, анда кеше хокуклары һәм юридик мәсьәләләр, җинаятьчелек һәм терроризм буенча комитет әгъзасы, мәдәният, фән һәм спорт һәм магьлүмәт чаралары һәм мәгариф, яшьләр һәм спорт комитеты әгъзасының урынбасары итеп тәгаенләнә. 2016 елда Черногориядә парламент сайлаулары йомгаклары буенча 26 - Черногория парламенты депутаты итеп сайлана. 2018 елның мартында Вуксанович киләсе президент сайлауларында катнашуы турында игълан итә. Аны Социал-демократик фирка күрсәтә һәм соңрак «ДЕМОС» фиркасе хуплый, шулай итеп, ул Черногория тарихында президентлыкка беренче хатын-кыз - кандидат. Вуксанович сайлауларда 8,2% тавыш җыеп, өченче урынны били.

2019 елның 29 июнендә Вуксанович Черногория Социал-демократик фиркасе рәисе итеп сайлана, нәтиҗәдә шул вакытка Черногория сәяси партиясен җитәкләгән бердәнбер хатын-кыз була.

## Шулай ук карагыз

* Социал-демократическая фирка Черногория
* Президентские выборы в Черногория (2018)
* Парламентские выборы в Черногория (2020)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Вуксанович драгиня сайтындағы биографияһы Социал-демократик партияһы ЧерногорияҠалып:Ref-cnr
Төркем:Әлифба буенча юристлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:7 апрель көнне туганнар
Төркем:1978 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Төркем:Черногория шәхесләре
Ольга Синявская

**Синявская Ольга Александровна** (1924—2006) — ССРБ һәм Россия табиб-педиатры, галим һәм педагог; медицина фәннәре докторы, профессор.

300-дән артык фәнни эшләр, шул исәптән 3 монография авторы

## Биографиясе
Ольга Александровна Синявская 1924 елның 14 декабрендә туган.

Югары уку йортын бетерү белән Свердловск дәүләт медицина институтында (хәзер Урал дәүләт медицина университеты, УГИ) илле елга якын эшли, анда утыз елдан артык госпиталь педиатрия кафедрасы мөдире, ул алга таба педиатрия факультетының балалар авыруы кафедрасы дип атала . 1964-1968 елларда, доцент, медицина фәннәре кандидаты буларак, балалар авырулары пропедевтикасы кафедрасы мөдире булып эшли. 1968 елда «Материалы по изучению этиологии, патогенеза, клиники и терапии экссудативного диатеза у детей»  темасына докторлык диссертациясе яклый.

О. А. Синявская җитәкчелегендә кафедрада аллергия, гастроэнтерология, нефрология, эндокринология, иммунология, иртә яшьтәге балаларда дистрофия һәм анемия, балаларга махсуслаштырылган ярдәм оештыру проблемалары буенча кандидатлык һәм докторлык диссертацияләре планында фәнни-тикшеренү эшләре башкарыла. Аның җитәкчелеге астында барча 30 кандидатлык һәм 6 докторлык диссертациясе яклана

Урал дәүләт медицина университетының галим-педиатрларының берлектәге фәнни һәм практик эшчәнлеге Уралда һәм илдә аллергодерматоз балаларга махсуслаштырылган ярдәмне оештыруны камиллаштыруда чагылыш таба. Аллергодерматоз балаларга Свердловск махсуслаштырылган үзәгенә охшаш -үзәкләр Новосибирск, Тверь, Калининград, Мурманск, Норильск, Владивосток һәм Иркутск калаларында оештырыла.

Ольга Синявская «Вестник педиатра» журналының редколлегия әгъзасы булып тора, съездларда,  конгрессларда, балалар проблемасы буенча конференцияларда, шул исәптән халыкара конференцияләрдә катнаша. Ул лекцияләр укый һәм практик дәресләр үткәрә — яшь галимнәр һәм студентлар белән белемен уртаклаша. Педиатрия факультеты деканы була, һәм күп еллар дәвамында педиатрия һәм кардиология буенча диссертация советы рәисе, педиатрия буенча проблема комиссиясенең рәисе, шулай ук балалар табиплары җәмгыйәтенең рәисе булып тора

2006 елда Екатеринбургта вафат була.

Ольга Александровна Синявская «РСФСР-ның атказанган фән эшмәкәре» мактаулы исеменә лаек булган,Кызыл Байрак Хезмәт ордены, медалләр, шул исәптән «Хезмәт батырлыгы» өчен медаль белән бүләкләнә.
 
11 декабрдә 1-се Свердловск Өлкә балалар клиник дәваханәсендә О.А.Синявскаяның тууына 90-еллык уңаеннан мемориаль такта ачу тантанасы үтә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Знаменитые екатеринбур и свердловски

Төркем:14 декабрь көнне туганнар
Төркем:1924 елда туганнар
Төркем:2006 елда вафатлар
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:«Аеруча хезмәт күрсәткән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:СБКФ әгъзалары
Марго Дитц

**Марго Стефани Перссон Дитц** (; 1990, Сальтшебаден, Швеция) — швед телетапшырулар алып баручысы һәм блогер. «Let's Dance» бию шоу катнашучысы, «*Hemliga beundrare[sv]*» танышулар шру-программасының рәсми вәкиле һәм YouTube каналында «*Partitempen*» сәяси программа авторы, анда 2021 елдан 300 000 подписчик исәпләнә.

## Биографиясе
Марго Дитц 1990 елның 25 сентябрендә Сальтшебаденда туган. 2017 елда Якоб Либерманнан аның улы туа, Либерманга 2019 елда ул кияүгә чыга. 2019 ел азагында аерылыша.

2017 елдан Nordic Entertainment Group  компаниясендә эшли. 2018 елда Guldtuden «Video of the Year» социаль челтәрләрендә бала тууга багышланган ролик өчен дүрт номинациядә җиңүче була. Шул ук елда Elle гала-концертында «Influencer of the Year» номинациясендә награда яулый

Дитц TV4 каналында билгеле шәхесләр өчен Let's Dance 2018 бию шоуында катнаша; бию буенча аның партнеры Александр Вайнберг була. 2019 елдан TV3 каналында *Hemlig beaundrare* танышулар шоу телетапшыруларын алып баручы.

2018 елда Youtube каналында «Partitempen» каналын терки, канал өчен сайлаулар астына швед фирка лидерларыннан интервью ала. Аның максаты-яшьләрне сәясәткә җәлеп итү. Аның Эдда Буш белән очрашудан соң видео өчен идеясе барлыкка килә, ул 2018 елда беренче тапкыр сайлый алган 400 000 күчү яшь сайлаучыны җәлеп итү кыенлыклары турында сөйли.

«Partitempen» каналының асылы фирка лидерларыннан алынган гади телеинтервьюдан аерыла. Фирка лидерлары интервьюда агымдагы вакигалар турында үз фикерен әйтә.

## Библиография

* Dietz M. Your best life —  Bookmark Förlag, 2019. — P. 190. — .

### Балалар һәм үсмерләр әдәбияты

* 
* 

## Наградалары

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* Partitempen
Төркем:Телетапшырулар алып баручылар
Төркем:25 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1990 елда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Швециядә туганнар
Адрияна Ходжич

**Ходжич Адрияна**  (, ; 1975, Косовска-Митровица) — Босния чыгышлы Косово сәясәтчесе, 2020 елда 10 декабреннән Төньяк Митровица мэры урынбасары сыйфатында эшли. Ул 2019 елның 3 мартыннан 2020 елның 12 апреленә кадәр Косово Җөмһүриятенең урындагы үзидарә һәм хакимияте министры вазифасын били.

## Биографиясе
Адрияна Ходжич 1975 елда Титова-Митровица шәһәрендә туган, кала шул чакта Косово автономияле крае составында булган.

Адрияна Ходжич җәмәгать эшмәкәрлеге тәҗрибәсен Косово сугышы төгәлләнгәннән соң туплый, шул вакытта Косовоның төньягында һәм көньякта серб анклавларда хөкүмәт карамагында булмаган секторда проектлар белән җитәкчелек итә. Башта Адрияна Ходжич үз эшмәкәрлеген гуманитар акция аша (авыр гаиләләргә торак бирү, азык, медикаментлар һәм утын бүлеп бирә), ә ары бу общинада икътисади үсеш проектлары аша тормышка ашыра.

2012 елның 20 июлендә Адрияна Ходжич Төньяк Митровица яңа барлыкка килгән административ идарә башлыгы итеп тәгаенләнә, ә аннары 2019 елның 12 апреленнән 2020 елның 3 мартына кадәр чорда Косово хакимияте һәм Рамуш Харадинаянең икенче кабинеты әгъзасы буларак урындагы үзидарә министры вазифасын били.

2020 елда 10 декабрендә Ходжич  Милан Радевич янында Төньяк Митровица мэры урынбасары вазифасына керә.

Ходжич Косовода ике босния муниципалитетын оештыру яклы чыгыш ясый, һәм 2021 елда парламент сайлауларында «Берләшкән җәмәгать» исеме астында үзенең исемлеген җитәкли, сайлаучыларның 6 379 тавышын яки 0,81 % тавыш җыя, аннары аның өчен тавышның күпчелеген этник серблар бирә

## Искәрмәләр

Төркем:1975 елда туганнар
Төркем:Сербиядә туганнар
Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Косово шәхесләре
Имби Паю

**Паю Имби** (, 3 июнь 1959, Йыгева районы, Эстон ССР ы) — эстон сәясәтчесе, журналист, документаль фильмнар сценарие авторы һәм режиссеры.

Имби Паю Вильяндиск мәдәният училищесында, Тарту шәһәренең музыка училищесында һәм Эстония гуманитар институтында (хәзер Таллин университетының бер өлеше булып тора) укыган. 1990—1995 елларда Хельсинки университетында политология өйрәнә.

«Ванемуйне» театрында хор солисты һәм Эстон ССР ы Дәүләт радиосында эшли, Эстония һәм Финляндияда төрле телеканал һәм газета хезмәткәре була. 

1999 елда Имби Паю Йыгевамаа өязенең Вытиквере авылында китап байрамын оештыру инициаторы була. Әдәби салон формасындагы «Вытиквере китап авылы» исемен алган бу чара () ачык һавада үткәрелә. 2001 елда төзегән өчен «Вытиквере китап авылы» чарасын оештыру һәм төбәкнең мәдәни тормышы үсешенә булышлык итүе өчен Эстония президенты Леннарт Мери Имби паюны Ак йолдыз Ордены медале белән бүләкли.

2005 елда Финляндияда Имби Паю «Кире кагылган истәлекләр» () документаль фильмы өстендә эшен тәмамлый. 2006 елда фин телендә шул ук исемле китап чыга, аның кереш сүзен Эстония президенты Тоомас Хендрик Ильвес яза. 2007 елда «Кире кагылган истәлекләр» китабы эстон телендә, ә 2010 елда рус телендә нәшер ителә. Шулай ук бу китап швед, инглиз һәм немец телләрендә басылып чыга.

Имби Паю «Фин култыгы сеңлеләре» () документаль фильмының авторы һәм режиссеры булып тора, аның премьерасы 2009 елда үтә. Соңрак фильм нигезендә документаль роман языла, ул фин, швед теле һәм эстон телләрендә басылып чыга.

2009 елда фин сәясәтче Софи Оксанен белән бергә Имби Паю Финляндияда «За всем стоял страх» документаль җыелма чыгара, ул Эстония тарихының совет чоры темаларына төрле авторларның мәкаләләреннән тора. 2010 елда «За всем стоял страх» җыентыгы эстон телене тәрҗемә ителеп басылып чыга.

2011 елда ачык Эстония Фонды Килешүенең 15-се премиясе лауреаты була.

2013 елның 4 июнендә Финляндия Республикасы Илчелегенең тантанасында Имби Паю Финляндиянең Арыслан Орденының I сыйныф Рыцарь тәресе белән бүләкләнә.

Эстонияда да, Финляндияда да яши.

## Рус телендәге басмалары

* «Отвергнут воспоминания». Тәрҗемә с этого Светланы тамагы карм; предисловие: Тоомас Хендрик Ильвес. Издательство Эстонски энциклопедии, 2010.
* О ценностях и чувстве поддержки. Postimees (1 апреля 2009)
* Ими Паю: где корни эстонски раболе?. Postimees (8 июня 2012)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
Төркем:3 июнь көнне туганнар
Төркем:1959 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:ССРБда туганнар
Төркем:Әлифба буенча кинорежиссёрлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Алина Урушадзе

**Алина Урушадзе** (; (7 гыйнвар 2004, Рига, Латвия) — грузин фигуристы, элек Латвия өчен чыгыш ясаган. 2019 елгы Босфор Кубогы һәм 2019 елгы Volvo Open Cup бронза призеры. 2019 елда юниорлар арасында дөнья чемпионатында 11 нче урын һәм 2020 елда үсмерләрнең кышкы Олимпия уеннарында фигуралы йөрү буенча бишенче урынны били.

## Карьерасы
Урушадзе Ригада туган һәм үскән, заманында Латвия өчен чыгыш ясады. 2018 елның октябреннән Грузия өчен чыгыш ясый.

### 2018/2019 мизгеле
2018 елның октябрендә Урушадзе Ереванда үсмерләрнең Гран-при этабында чыгыш ясый. Кыска программалы да һәм ирекле программаларда да бишенче урын алуына карамастан, гомуми зачетта ул алтынчы урында була. Бу чор фигурист өчен мизгелдә соңгысы була.

Урушадзе юниорларның мөһим ярышларында чыгыш ясавын дәвам итә, шуннан соң үсмерләрнең Европа кышкы олимпия фестивалендә катнаша, анда кыска программада дүртенче була, ләкин ирекле программадан соң алтынчы урынга төшеп китә, һәм үсмерләр арасында 2019 елда дөнья чемпионатында 11 нче урында була.

Юниорлар арасында дөнья чемпионатында Урушадзе кыска программалы ун бишенче урында була, әмма ахыргы көндә ирекле программада, гомуми зачетта да ун беренче урынны били.

### 2019/2020 мизгеле
Урушадзе Франциядә юниорлар арасында Гран-при этабында сигезенче урын һәм Хорватиядә алтынчы урынны били. Ул 2020 елларда Лозаннада үсмерләрнең кышкы Олимпия уеннарында катнаша һәм бишенче урынны били. Өлкәннәр арасында ИСУ чемпионатында беренче тапкыр чыгыш ясагач, ул Грацада Европа чемпионатында унбишенче урынны били. Бер айдан соң Алина юниорлар арасында дөнья чемпионатында катнаша, анда 15 нче урында була.

Урушадзе Монреальдә үтәчәк дөнья чемпионатына җыелма команда составына керә, әмма март аенда башланган коронавирус пандемиясе аркасында мизгел старты үткәрелми.

### 2020/2021 мизгеле
Ел барча дәвам иткән пандемия аркасында конькида узышучыларның халыкара берлеге Гран-при этабын географик урын нигезендә үткәрергә карар итә. Урушадзе өлкәннәрнең Rostelecom Cup 2020 Гран-при этабында беренче тапкыр чыгыш ясагач, соңгы унынчы урынны били.

## Нәтиҗәләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Урушадзе, Алина (англ.) на официальном сайте Международного союза конькобежцев.

Төркем:Олимпия уеннарында катнашучылар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:7 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:2004 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Ригада туганнар
Жужанна Кошут

**Жужанна «Жужа» Эржебет (Лизавета) Паулина Кошут** (мадьярса  Kossuth Zsuzsanna „Zsuzsa“ Erzsébet Paulina, 19 февраль 1817, Шаторальяуйхей, Боршод-Абауй-Земплен — 29 июнь 1854 (37 яшь), Нью-Йорк) — венгр шәфкать туташы, 1848-1849 елларда Венгрия революциясе героинясы.

## Биографиясе

Жужанна Кошут  1817 елның 19 февралендә Шаторальяуйхей шәһәрендә туган. Ул Лайош Кошутның, 1848 елда ихтилал лидеры һәм дәүләт эшмәкәренең сеңлесе була.

Агалы-сеңелле Кошутлар 1831 елда холера пандемиясе вакытында Югары Венгрияда (хәзер — Словакия) эшли. Карантинда алар пациентларда була. Әлеге вакытта Жужанна соңыннан үзенә шул кадәр кирәк булган туташ  эше осталыгына ия була. 

1841 елда Рудольф Масленьига (*Rudolf Meszlényi*) кияүгә чыга. Алар Лайош Кошутның Яклау советы ағзалары була. 1848 ел башында өченче баласы туу алдыннан тол кала. 

Ференц Флор җитәкчелеге астында хәрби-медицина хезмәтен үзгәртеп корганнан соң аның агасы Лайош Кошут Жужаннаны Венгрия госпитальләренең олуг шәфкать туташы итеп тәгаенли. Аңа Венгрияда барлык хәрби медицина системасы өчен яуаплылыкты йөкләтәләр, һәм ул 72 хәрби госпитальгә нигез сала. Ул шулай ук 23 апрельда ирекле башлангычта хатын-кызларга шәфкать  туташлары булырга чакыра һәм волонтер-шәфкать туташларының эшен оештыра. Шулай итеп, Флоренс Найтингейл Кырым сугышы вакытында шундый ук эшчәнлек башлардан 5-6 ел алдан хәзерге туташлар эшенә нигез төзәүче була. 

Венгрия күтәрелеше бастырылгач австриялеләр аны кулга ала. Ул азат ителә, әммә власлар ягыннан эзәрлекләүләргә дучар була. Жужанна Кошут абруйлы ханым рәвешендә Комарно кәлгәсенә үтеп керә һәм камерада чех сәяси тоткыннары менән очраша. Аннары радикаль демократ, шагыйрь, публицист һәм сәяси эшлекле Йозеф Фрич Вацлав бу турыда телгә ала. 1851 елда ул икенче тапкыр кулга алынгач, американнар кысыла һәм аның мәңгегә Венгрияга кайтмау шарты белән аны азат итүгә ирешә. Моннан соң ул АКШ-ка күченә. Ул Нью-йорк шәһәрендә   1854 елның 29 июнендә 37 яшендә үпкә авыруыннан вафат була.

## Хәтер
1989 елда Венгрия почтасы Жужанна Кошут сүрәте белән 5 форинт номиналында почта маркасы чыгара. Дизайнның авторы Андраш Суньоги.

2017 елда, Жужанна  Кошутның тууына 200-ел айканлы венгр форинтының истәлекле тәңкәләре чыгарыла. Дизайнның авторы булып рәссам Ильдико Эрёш (*Erőss Ildikó*) тора, ул аверсында хәрби госпиталне һәм реверсында Жужанна Кошутның портретын сүрәтли.

## Искәрмәләр

Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Төркем:19 февраль көнне туганнар
Төркем:1817 елда туганнар
Төркем:29 июнь көнне вафатлар
Төркем:1854 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Нью-Йоркта вафатлар
Төркем:Маҗарстанда туганнар
Александра Герасименя

**Александра Викторовна Герасименя** (; 1985 елның 31 декабре, Минск, Беларус ССР, ССРБ) — Беларусия йөзүчесе, 2012 елгы Олимпия уеннарының ике тапкыр вице-чемпионы (50 һәм 100 метрга ирекле стильдә), 2016 елгы Олимпия уеннарының бакыр призёры (50 метрга ирекле стильдә), «озын суда» (50 метрлы бассейн) һәм «кыска суда» (25 метрлы бассейн), Дөнья һәм Европа чемпионатларының алтын медальләре иясе. Универсиада чемпионы (2009, 2011 һәм 2013). Беларусь Республикасының атказанган спорт мастеры (2012).

## Спорт казанышлары
2003 елда Александра Герасименя допингны кулланган өчен 4 елга дисквалификацияләнгән. Соңрак җәза срогы 2 елга кыскартылган.

Югары казанышларына 2010—2012 елларда ирешә. 2010 елда ул Будапештта Су спорт төрләре буенча Европа чемпионатында 50 метрга аркада йөзүдә җиңү яулый (шунда ук 100 метрга ирекле стильдә икенче була). 2011 елда Шанхайда узган дөнья чемпионатында Александра ирекле стиль белән 100 метрга йөзүдә беренче урынны Данияле Джанетт Оттесен белән бүлешкән.

2012 елның 2 августында Лондонда узган Олимпия уеннарында Александра ирекле стиль белән 100 метрга йөзүдә, Олимпия рекорды белән (53,00 сек) йөзгән Нидерландлы Раноми Кромовидьойога оттырып, милли рекорд белән (53,38 секунд) көмеш медаль яулый. 4 августта ирекле стиль белән 50 метрга йөзүдә Герасименя милли рекорд белән йөзә (24,28 сек), әмма Кромовидьойога (24,05 сек) оттыра.

2012 ел ахырында 25 метрлы бассейнда ирекле стиль белән 50 метрга йөзүдә башта Шартрда узган Европа беренчелегендә, аннары Истанбулдагы дөнья чемпионатында алтын медаль яулый.

2013 елның җәендә Казанда узган Универсиадада өч алтын (50 һәм 100 метрга ирекле стильдә, 50 метрга баттерфляй стильдә) һәм бер көмеш (50 метрга аркада) ота. Ирекле стиль белән 50 метрга йөзүдә Герасименя өченче Универсиадада рәттән җиңү яулый.

2016 елда Рио-де-Жанейрода узган җәйге Олимпия уеннарында ирекле стиль белән 50 метр дистанциягә финал йөзүендә бакыр медаль яулый.

2019 елның 7 августында спортчы спорт карьерасының тәмамлануы турында белдерә.

## Җәмәгать эшчәнлеге
18 августта Беларусь Республикасы спорт тармагы вәкилләренең 2020 елның 9 августында узган Беларусь Республикасы Президентын сайлауларны дөрес түгел дип тану таләбе белән ачык хатына кул куйган.

2020 елның 14 октябрендә Герасименя Вильнюска күченә һәм Белоруссиянең спорт теләктәшлеге фондын җитәкли.

2021 елның 2 апрелендә Александра Герасименьгә каршы 361 ст. 3 ө. буенча җинаять эше кузгатылган.

## Шәхси тормыш
2017 елның августында Александра белорус йөзүчесе Евгений Цуркинга кияүгә чыга, 2018 елның 17 сентябрендә парның кызы София туа.

## Бүләкләр

* 2012 — III дәрәҗә Ватан Ордены
* 2016 — Почёт Ордены

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Александра Герасименя на сайте sports-reference.com
* Александра Герасименя: «Второй Герасимени в Беларуси не будет»

Төркем:Беларусия дәүләт икътисад университетын тәмамлаучылар
Төркем:Минскта туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1985 елда туганнар
Төркем:31 декабрь көнне туганнар
Төркем:Йөзүчеләр
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Сара Назарбаева

**Сара Алпыс кызы Назарбаева** (; 1941 елның 12 феврале, Кызыл Җар авылы, Караганда өлкәсе, Казакъ ССР, ССРБ) — Бөбек милли фондына нигез салучы һәм аның Президенты. Казакъстанның беренче Президенты Нурсолтан Назарбаевның хатыны.

## Тормыш юлы
Сара Назарбаева 1941 елның 12 февралендә Караганда өлкәсенең Кызыл Җар авылында туа. Куандык ыруы Морат токымыннан Аргын нәселеннән килеп чыга.

Бер тапкыр кияүдә була, 1962 елда Нурсолтан Назарбаевка кияүгә чыга. Өч кызы (Дарига, 1963; Динара, 1967; Алия, 1980), сигез оныгы (Нурали, 1985; Алтай, 1990; Айсултан, 1990—2020; Венера, 2000; Дениза, 2004; Алиша, 2010; Тиара, 2007; Алсара, 2011), ике оныкчыгы (Лаура, 2003; Алан, 2005) бар.

1992 елның февраленнән — «Бобек» Республика балалар хәйрия фондына нигез салучы һәм президенты.

1994 елның июленнән — «Казакъстанның SOS балалар авыллары» фонды президенты («Киндердорф Интернациональ» Австрия фонды филиалы).

1999 елның мартыннан «Демография» хәйрия фондының Попечительләр советы рәисе.

«Үзаң» дип аталган әхлакый-рухи кыйммәтләрне торгызу буенча белем бирү проекты авторы: аның төп максаты — гомумкешелек кыйммәтләрен торгызу, балаларны үз-үзе белән һәм әйләнә-тирә дөнья белән гармониядә яшәргә өйрәтү.

## Китаплар
Сара Назарбаева сәламәт яшәү рәвешенә багышланган берничә китап авторы:

* Порфирий Корнеевич Ивановның «Детка» системасын кулланып, укучыларның сәламәтлеген ныгыту һәм үстерү, аларның әхлакый тәрбиясенең педагогик проблемалары (1999);
* Кеше сәламәтлеге һәм П. К. Ивановның «Детка» системасы (1999, автордаш);

* Үзенә юл. Порфирий Корнеевич Ивановның сәламәт шәхес тәрбияләү ысулы буларак өйрәтүе (1999);

* Тормыш этикасы (2001);
* Мәхәббәт белән (2001);
* «Үзаң» (2009). Казакъстанда яңа уку фәне өчен дәреслек.

## Бүләкләр

* I дәрәҗә Дуслык ордены (Достык) (2001 елның декабре);
* Чыңгыз Айтматов исемендәге Алтын медаль (2003 елның ноябре) — *үзаң фәлсәфәсенә һәм уку культурасына керткән өлеше өчен;*
* БМО — ЮНИСЕФ Балалар фондының истәлекле медале (2007 елның декабре);
* Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасының Ихсан Дограмачи исемендәге халыкара премиясе;
* «SOS-Киндердорф» Халыкара фондының Алтын медале (1999 ел) — *ятим балалар мәсьәләләрен хәл итүдә аерым казанышлары өчен;*
* «Unity» халыкара премиясе;
* «Курманжан датка» премиясе — *үсеп килүче буынның сәламәтлеген саклау, хәйриячелек һәм рухи формалаштыру өлкәсендә нәтиҗәле эшчәнлеге өчен;*
* Казакъстан Республикасының Мактаулы мәгариф хезмәткәре;
* «Бердәмлек йолдызлары» дәүләт премиясе лауреаты;
* Дан һәм намус ордены (Урыс Православ Чиркәве, 2011);
* I дәрәҗә Изге равноапостол княгиня Ольга ордены (РПЦ, 2016);
* II дәрәҗә «Барыс» ордены (2017);
* I дәрәҗә «Барыс» ордены (2019)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Информация о лауреатах премии «Звезды Содружества» в 2010 году на сайте МФГС 
Төркем:2нче дәрәҗә Барыс ордены кавалерлары
Төркем:1нче дәрәҗә Барыс ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:12 февраль көнне туганнар
Таити теле

**Таити теле** ул күбесенчә Француз Полинезиясенең Җәмгыять утрауларында сөйләшелә торган Полинезия теле. Ул Көнчыгыш Полинезия төркеменә карый.
Таити теленең Көнбатыш колонистлары килгәнгә кадәр язма традициясе булмыйча, сөйләм теле беренче мәртәбә Лондон Миссионер Җәмгыяте миссионерлары тарафыннан 19-ынчы гасыр башында язылган булган.
## Хәлләре
Таити теле Француз Полинезиясендә сөйләшелә торган асаба Полинезия телләренең иң мәшһүре. Бу телләргә түбәндәгеләр керә:
- Маркиз утрауларында 8000 кеше тарафыннан сөйләшелә торган Маркиз теле, аның ике суб-бүлеге бар, Төньяк-көнбатыш һәм Көньяк-көнчыгыш,
- Па'умоту - Туамоту утрауларында якынча 4000 кеше тарафыннан сөйләшелә,
- Аустрал, Аустрал утрауларында якынча 3000 кеше тарафыннан сөйләшелә,
- Рапа, Рапа Итида якынча 400 кеше тарафыннан сөйләшелә,
- Ра'ивавае, Аустрал утрауларында якынча 900 кеше тарафыннан сөйләшелә,
- Мангарева, Гамбье утрауларында якынча 600 кеше тарафыннан сөйләшелә.
## Тышкы сылтамалар
*1851 Tahitian–English dictionary
*1898 Tahitian-French dictionary
*Tahitian Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)
*Académie Tahitienne – Fare Vānaa 
*Puna Reo – Cultural Association, English section too
*Index cards of  and  names from the 1960s archived with Kaipuleohone
Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Карин Лангебо

**Карин Лангебо** (, тулы исеме *Hillevi Karin Langebo*; 1927—2019) — швед опера җырчысы (сопрано) һәм арфада уенчы.

## Биографиясе
Карин Лангебо 1927 елның 5 октябрендә Шеллефтеода музыкаль гаиләдә туа — әтисе органчы һәм хор җитәкчесе була, ә әнисе — чиркәү җырчысы. Карин апасы һәм әнисе белән чиркәү хорында иртә җырлый башлый.

1946 елда Стокгольмның Король югары музыка мәктәбендә укый башлый: 1946—1951 елларда — җырга, 1951—1953 елларда — опера җырына, 1947—1953 елларда — арфада уйнарга өйрәнә. Карин Лангебо 1951 елда музыка укытучысы, ә 1974 елда укытучы дипломы ала. Аның укытучылары арасында — Йозеф Хислоп, Арне Суннегард һәм Хьордис Шимберг. Моннан тыш, ул Париж, Вена һәм Зальцбургта укый.

Лангебо 1955 елда  Кристина Нильсон стипендиясен ала, һәм киләсе елда Дроттнингхольм сарай театры сәхнәсендә Моцартның «Притворная простушка» операсында Нинетта роле белән дебюты  була.  Аннары Швеция, шулай ук чит ил сәхнәләрендә күп санлы опера рольләрен башкара, шулай ук музыка концертларында романслар белән чыгыш ясый. Карин Лангебо арфист буларак Швеция радиосының симфоник оркестрында, Стокгольм филармониясе оркестрында һәм Король сарай оркестрында катнаша. 1962 елдан 1966 елга кадәр чорда Лангебо Осло шәһәренең Норвегия операсында; Исландиянең Милли театрында Рейкьявикта эшли башлый, анда «Свадьба Фигаро» операсында Сюзанна ролен башкара. Карин Лангебо шулай ук радио һәм телевидениеда чыгыш ясый. 1950—1960 елларда ул радио хоры катнашучысы була, берничә язмада катнаша. Ике сериалда (Ett resande teatersällskap һәм Dårfinkar & dönickar) катнаша, 1996 елда ул Скансен этнографик комплексында узган швед Allsång på Skansen телевизион программасында катнаша.

1960 елда җырчы *Drottningholmsteaterns vänners förtjänstmedalj* медаленә лаек була; 1964 елда —*Statens konstnärsstipendium* стипендиясен, ә 1973 елда *Stockholms stads kulturstipendium* стипендиясен ала. 1985 елда нәтиҗәле эшчәнлеге өчен артист киемнәренең Дәүләт гарантиясенә ия була (гомергә дәүләт матди ярдәме)

2019 елның 27 ноябрендә Стокгольмда вафат була. Юрсхольм *Danderyds kyrkogård* зиратында җирләнә

1953 елда Карин Лангебо Ларс Лиллибьёрн (*Lars Lilliebjörn*) кияүгә чыга, 1954 елда уллары Питер туа.

## Әдәбият

* Lundmark, Per Erik (1980). *«Karin Langebo, sångerska med många strängar på sin harpa». * Vi[sv] (1980:20).

## Искәрмәләр

Төркем:Опера җырчылары
Төркем:Шәхесләр:Швеция
Төркем:5 октябрь көнне туганнар
Төркем:1927 елда туганнар
Төркем:27 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:2019 елда вафатлар
Төркем:Сопранолар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Швециядә туганнар
Лидия Дёмёльки

**Лидия Шаковичне Дёмёльки**  (мадьярса  Sákovicsné Dömölky Lídia; 9 март 1936, Будапешт) — рапирада венгр фехтовальщигы, дүрт тапкыр дөнья чемпионы, 1964 елда Җәйге Олимпия уеннарында, Венгрия җыелмасы составында командалы рапирада чемпион.

## Биографиясе
Лидия  Дёмёльки 1936 елда Будапешт шәһәрендә туган. 1955 елда Римда фехтование буенча дөнья чемпионаты   Дёмёльки Венгриянең җыелма командасы составында фехтование буенча рапирада шәхси һәм команда зачетында җиңү яулый. Бу аның халыкара шәхси беренчелектә бердәнбер җиңүе булып кала. 1959 елда Венгрия җыелма командасы фехтование буенча дөнья чемпионатында кабаттан җиңүче була.

Җәйге олимпия уеннарында 1960 елда Римда венгр рапирачылар командасы көмеш медаль яулый. 1963 елда Гданьскта фехтование буенча дөнья чемпионатында Лидия Дёмёльки  шәхси беренчелектә һәм командалы уенда, ватандашы Уйлаки Ильдико-Рейтенан калышып, икенче урынны били. 1964 елда Токиода Җәйге олимпия уеннарында фехтование буенча дөнья чемпионаты Венгрия җыелма командасы команда зачетында җиңү яулый. 1968 елны Мехикода Җәйге олимпия уеннарында Венгрия җыелма командасы икенче урын яулый. Дёмёльки Венгриянең җиде тапкыр чемпионы була.

Лидия дөнья чемпионы фехтовальщик Йожеф Шаковичта тормышта була. Йожеф ике тапкыр призер булган 1956 елгы Җәйге олимпия уеннарыннан соң пар АКШ-ка күчеп китә, әммә 1957 елда алар Венгрияга әйләнеп кайта. Будапештта яшиләр. Дёмёльки 2009 елда тол кала

Лидия Шаковичне Дёмёльки тренерлык белеме ала. Ул тренер һәм спорт журналисты булып эшли, эстетика һәм гимнастика буенча берничә китапның автордашы һәм Венгрия олимпия комитетының әгъзаларының берсе була.

## Искәрмәләр

Төркем:9 март көнне туганнар
Төркем:1936 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Маҗарстанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Җәйге Олимпия уеннарында катнашучылар