open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сыер яклаучылар

**Сыер яклаучылар**, gau-raksha (күплек сан - gau-rakshak) — формаль булмаган һәм бәйсез активистлар төркемнәрен дә, рәсми оешмаларын да кертүче Һинд феномены. Һинд динендә сыер нинди булса да зыян китерергә тыелган (һәм үтерергә һәм ашарга тыелган) изге хайван булганга күрә, "сыер яклаучылар" үз бурычы булып бу хайваннарга яклау тәэмин итәргә һәм аларга зыян китерүчеләрне эзәрлекләүне күрәләр..
Шулай да, яклауның төрле формалары бар. Бөтен Һиндстан буенча филиаллары булган (:en:Bhartiya Gau Raksha Dal) Сыерлар яклау буенча рәсми Оешма күбесенчә яклау белән мәшгуль булса (сыерларга лаеклы шартлар тудырылсын өчен; акча җыя һәм аларны тоту һәм ашату өчен абзарлар кора, һ.б.), бәйсез активистлар, гадәттә Һинду милләтчеләре сыерларны яклау сәбәпле башка дин тарафдарларына һөҗүм итәләр, күбесенчә мөселманнарга. Еш кына мондый яклау "гаеплеләрне" линчлау белән тәмамлана.. Бәйсез төркемнәр активистлары еш демонстрацияләр үткәрәләр һәм шулай итеп эре автомагистральләрне блоклыйлар. Бигрәк тә көч куллану БДП-дан хөкемгә Һинд милләтчеләр килгәч арткан.

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
* Изге сыер
* :en:Cow vigilante violence in India since 2014

## Ссылки
* https://iz.ru/678044/aleksei-kupriianov/molchanie-teliat

Төркем:Һинд дине
Курепипе

**Курепипе**, *Кюрпип* — Маврикийда шәһәр. Шәһәрнең *La Ville Lumière* дип аталган (тәрҗемә иткәндә "Нур шәһәре"), чөнки ул утрауда электр үткәрелгән беренче шәһәр булган. Халык саны — 79 273 кеше..

## Тасвирлама

Курепипе, утрауның башка өлешләре белән чагыштырып караганда зур биеклектә урнашкан, шуңа күрә ул кайвакыт "үзәк плато" буларак искә алына. Шәһәрнең табигать манзарасы булып - янәшә торган сүнгән янартауның кратеры. .

Шәһәрдә MBC тапшыру корпорациясе урнашкан,, Георг V исемендәге стадион. Стадионда 6-ынчы Һинд Океаны Утраулары Уеннары үткәрелгән булган. (Jeux des Iles de L’Ocean Indien, JIOI). Курепипе Патша Колледжы һәм Изге Джозеф исемендәге колледж шәһәр үзәгендә урнашкан. Эндрю Карнеги Фонды тарафыннан 1917 елда төзелгән, ул Һинд Океаны утрауларының кулъязмалары һәм китаплары тупланмасы белән яхшы мәшһүр. Манзараларның берсе булып ботаник бакча тора, анда бөтен дөньядан сирәк пальма төрләре үсә.

Шәһәр уртача климат зонасында урнашкан, монда кыш шактый салкын, ә җәй дымлы һәм яңгырлы. Шәһәр тирәли ылыслы урманнар урнашкан, ул төбәктә бай туфрак булганның күрсәткече булып тора.

## Тарих
Французлар утрауның Франция колонизациясе башында ук торак пункт нигезләгәннәр, мөгаен, салкынча климат колонизаторларга Францияны искә төшергән. Күрше шәһәр хәттә "Новель-Франс" дип аталган булган, бу тәрҗемәдә "Яңа Франция" дип яңгырый. 1858 елда Курепипе халкы 200 кеше булган.

1860 елларда малярия эпидемиясе кабынудан соң, Порт-Луи яшәүчеләре шәһәреннән качарга һәм Курепипеда туктарга мәҗбур булганнар. Шуннан соң шәһәр актив үсә башлаган: юллар, кибетләр,йортлар мөмкин булган урыннарда төзелгән булганнар.

1865 елда Курепипедан Порт-Луига Eau-Coulée һәм Mesnil аша тимер юл төзелгән булган.

1880-енче елларда халык саны 10 000 кешедән артык булган.

1889 елның 12 ноябрендә Курепипе шәһәр булып киткән (элек ул биләмә статусына ия булган), ул Шура тарафыннан идарә ителгән булган.

Шәһәргә Беренче дөнья сугышы һәм аннан соң булган вакыйгалар зур зыян китергән, әмма нәтиҗәдә 1966 елда Маврикий Франциядән бәйсезлеккә ия булган. 1968 елда Курепипеда Шура бетерелгән булган һәм аның урынына муниципалитет торган булган. Шәһәрдә дәртле күтәрелү башланган, анда яр буе территорияләреннән күп яшәүчеләр күчеп килгән.

1980-енче елларда Ботаник бакча нигезләнгән булган, ул хәзер шәһәрнең төп манзараларның берсе булып тора.

Шәһәрдә Camp Caval-ның Һинд дине гыйбадәтханәсе урнашкан.

## Кардәш шәһәрләр
* Кастель-Гандольфо, Италия

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Municipal-curepipe.org

Төркем:Һинд дине
Гарбходака

**Гарбхода́ка** , яки **Сәбәп океаны** — Һинду космологиясендә — сулары ярты Галәмне колачлаган Галәми океан.

Пураналарда тасвирланганча, берьюлы, Хираньякша җитәкчелегендә Асурлар гаебе буенча Җир авырсызлыгын югалткан һәм Сәбәп океанына төшкән. Дөньяның терәге булган Вишну гаять зур Вараха кабан дуңгызы кыяфәтен алган да, үз мыркылдыгы белән Җирне океан суларыннан күтәргән. Хираньякша Вараха миссиясенә комачауламакчы булган. Нәтиҗәдә Вараха Хираньякша белән сугышкан һәм аны үтергән.
Пураналарда тасвирланганча, Гарбходака океаны суларында гигант күп башлы елан Шеша ята.

## Шулай ук карагыз
* Акаша

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Путу Сукрета Суранта

**Лейтенант Генерал Путу Сукрета Суранта** (Балида 1938 елның 11 апреленда туган, шулай ук **Путу Соекрета Соеранта** буларак мәгълүм) - Индонезия армиясендә югары дәрәҗә җитәкчесе һәм Парисада Һинду Дхарма Индонезия җәмгыятендә төп фигура, ул шулай ук Пангестуда (Пагуюбан Нгести Тунггалда) төп фигура булып тора.

## Гаиләсе
Ул "Нилуһ Геде Мурванингиш"ка өйләнгән, аларның дүрт баласы бар: I Putu Gede Arya Sasangka,
Niluh Made Dewi Purnamaningish, I Nyoman Bagus Wirya Suteja, һәм Полковник I Ketut Sadewa Wahyu Wijaya, Индонезия Һава Көчләре офицеры.

## Тышкы сылтамалар
*Berbakti Agar Hidup Lebih Bermakna  - Tokoh Indonesia
*Indonesian Military Elite - Cornell University

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине сәясәте
Кетут Виана

**Кетут Виана** Индонезиядә мәшһүр Һинду галиме. Ул Агама Һинду Дхарманың иң мәшһүр җитәкчеләренең берсе.

## Ышанычлары
Ул Бали халкын пуджада ташбака корбан чалмаска өндәгән һәм Ведадан цитаталар китереп Диңгез Ташбакаларын яклау буенча Индонезия регуляцияләре буенча эш итәргә өндәгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Гедонг Багус Ока

**Гедонг Багус Ока** (1921 елның 3 октябре – 2002 елның 14 ноябре) - Индонезиядә Һинд дине реформаторы һәм фәлсәфәчесе булган. Ул Агама Һинду Дхарманың иң алдынгы җитәкчеләренең берсе һәм 1980 елларда *[[Парисада Һинду Дхарма Индонезия]]* хәрәкәтен башлаган. Ул 1994 Җамналал Баҗаҗ Бүләгенә ия булган.

## Иртә тормышы
Гедонг Карангасемда Ни Ваян Гедонг исеме белән I Komang Layang һәм авыл шурасы әгъзасы Ni Komang Pupuh парының кызы буларак туган. Шул вакытның кызларыннан аермалы буларак әти-әнисе Гедонгка теләкләрен ашырырга азатлык биргән. Аңа мәктәпкә барырга рөхсәт ителгән булган. Шулай итеп, ул Йогьякарта һәм Җакартага укырга барган.

Йогьякартада мәктәптә, аңа Христианлыкны өйрәнергә азатлык бирелгән булган. Аның Христианлыкны өйрәнүе һәм Һинду традициясендә тууы аның Махатма Ганди белән дуслашуына сәбәп булган. Алар Христиан һәм Һинд дине фәлсәфәсе турында әңгәмә алып барганнар.

Бу ике динне өйрәнүе аны Һинду рухы дәвамчысы иткән, болар "ахимса" (көч кулланмау) һәм "сатья" (хакыйкать).

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Bali discovery 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Ганеша турында Тамил әдәбият әсәрләре исемлеге

Биредә Һинд дине Ходае Ганешага багышланган Тамил әдәбияте исемлеге. Бу исемлек тарихи принцип буенча төркемләнгән.
* *[[Винаягар Агавал]]* - Аввайяр тарафыннан язылган
* *[[Тирунараийур Винаяка Тиру ираттай манимала]]* - Намбияндар Намби тарафыннан язылган (безнең эраның якынча 10-ынчы гасыры)
* *[[Алудайя Пиллаийяр Тирувантади]]* - Намбияндар Намби тарафыннан язылган (безнең эраның якынча 10-ынчы гасыры)
* *[[Алудайя Пиллайяр Тиручабай вируттам]]* - Намбийяндар Намби тарафыннан язылган (безнең эраның 10-ынчы гасыры)
* *[[Алудайя Пиллайяр Мумманиковай]]* - Намбийяндар Намби тарафыннан язылган (безнең эраның 10-ынчы гасыры)
* *[[Алудайя Пиллайяр Тирувуламалай]]* - Намби Намбийяндар тарафыннан язылган (безнең эраның 10-ынчы гасыры)
* *[[Алудайя Пиллайяр Тируккаламбакам]]* - Намбийяндар Намби тарафыннан язылган (безнең эраның 10-ынчы гасыры)
* *[[Алудайя Пиллайяр Тируттогай]]* - Намбийяндар Намби тарафыннан язылган (безнең эраның 10-ынчы гасыры)

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан әдәбияты
Төркем:Һинд дине
Төркем:Ганапатья
Оромо теле

**Оромо**, шулай ук **галла** (үз атамасы — *Afaan Oromoo*) — Афразия телләр макрогаиләсенең Кушит тармагының теле. Ул Төньяк Африканың көнчыгыш өлешендә Сомали районында, Эфиопиядә һәм Кениянең төньяк өлешендә таралган. Ул якынча 25 миллион кеше өчен туган тел булып тора (күбесенчә - Оромо).
Элек халыкка карата да, телгә карата да "галла" төшенчәсе кулланылган, әмма хәзерге әдәбиятта ул кулланылмый.

## Язу

Оромо күбесенчә *Qubee* дигән бераз модификацияләнгән Латин әлифбасын кулланалар, әмма Гарәп әлифбасы да кулланыла. Элек шулай ук Эфиопия әлифбасы да кулланылган.

Төркем:Лингвистика
Танпура

**Танпура**, шулай ук **тампура**, **тамбура** — Һиндстан кыллы чиертмәле музыка коралы, рага башкарганда бурдон аккомпанементын барлыкка китерү өчен фон аккомпанементын барлыкка китерү өчен кулланыла. Конструкциясе һәм тавышы буенча ситарга охшаш, әмма ладлары юк (Кыллар бары тик ачык торышта кулланыла).

Тамбураның гадәттә 4 кылы бар (гәрчә 5,6 һәм кыллар белән вариантлар бар), аларның өчесе өске октаваның Са Сурасына көйләнгән, дүртенчесенең көе башкарылган рагага бәйле.

Традицион тамбурлар коралныкы булалар, ирләрнеке һәм хатыннарныкы (үлчәмнәре, тавышның биеклеге һәм көче буенча аерылып торалар). Хәзерге вакытта шулай ук электрон тамбура таралган, аның төрле рагаларга төрле тональлектә аккомпанемент өчен көйләмәләре бар.

## Шулай ук карагыз
* Һинд классик музыкасы

## Сылтамалар
* Tanpura (Tambura) — Indian Drone Instrument 
*  Музыкантам — Дроны во всех тональностях

Төркем:Музыка
Төркем:Һинд дине
Нимтала крематорие

**Нимтала Крематорие** Һиндстанда, Колкатада, Бидон Урамында урнашкан. Крематорий тарихи Нимтала яндыру гаты буларак мәгълүм, яки гади итеп Нимтала гат.

## Тарих
Яндыру гаты 1827 елда төзелгән булган. 2010 елда Һиндстанның үзәк хөкүмәте крематорийны 140 миллион (1,9 млн $) суммасына камилләштергән. Бенгали полиматх Рабиндранат Тагор анда 1941 елда шунда яндырылган булган. Крематорийда Рабиндранат Тагор Һәйкәле 2010 ел өлеше буларак матурлатылган булган.

Гат шулай ук популяр әдәбиятта күрсәтелгән булган. Ул К.Р.Мира тарафыннан, Малаялам романы, Аарачаарның 2013 ел Керала Сахитья Академик Бүләген җиңүдә әһәмиятле өлеш уйнаган.

## Әһәмиятле соңгы юлга озатулар
* Маник Бандопадхьяй
* Рабиндранат Тагор

## Шулай ук карагыз
* Каши Митра Гат крематорие
* Кеоратола крематорие

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Уппсала

**Уппсала** () — Швециянең Уппсала ленендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
Хәзерге урында 1245 елда нигезләнә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Швеция шәһәрләре
Вестерос

**Вестерос** () — Швециянең Вестманланд ленендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
10 нчы гасырда нигезләнгән дип санала.

## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Швеция шәһәрләре
Йөнчөпиң

**Йөнчөпиң** () — Швециянең Өстергөтланд ленендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
Шәһәр статусын 1284 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Швеция шәһәрләре
Сөдертелье

**Сөдертелье** () — Швециянең Стокһолм ленендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
Беренче мәртәбә 11 нче гасырда телгә алына.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Швеция шәһәрләре
Калфак

**Калфак**&nbsp;— барлык татарларда да киң таралган, шулай ук керәшен татарларында да сакланып калган борынгы хатын-кызларының баш киеме.

## Тарихы
Калфак классик татар милли киемнәренең аерылгысыз өлешенә әверелде. Калфак сәйлән белән бизәлә,

XVIII—XX гасырлар эчендә калфакның үлчәме, милли бизәкләре бик ник үзгәргән. Элегерәк йомшак материалдан эшләнгән бөтен башны каплый торган калфаклар эшләгәннәр.

XVIII гасырда аппликация технологиясе кулланыла, эреле-ваклы төрле төстәге тукыма кисәкләреннән өспочмак итеп катлап салынган колакчыннар тегелә башлый.

Калфакны бәрхәт материалдан тегәләр, кулбашка төшеп торган чуклы тасма белән бизи башлыйлар.

Соңгарак авыр тасмалар, чуклар югала, калфак кечерәк һәм уңайлырак итеп тегелә. Каты кырпаулы калфакларны шәл һәм яулык астында киеп йөриләр.

XX гасыр башында татар хатын-кызлары арасында, нигездә, зыялылар вәкилләре һәм шәһәр халкы арасында Европа кием-салым формасы киң тарала, әмма калфак хатын-кызның милләтен билгеләгән традицион баш киеме булып кала.

Совет чорында калфак көндәлек баш киеме булудан туктый һәм бары тик бәйрәмнәрдә яки милли кием сыйфатында гына сәхнә костюмына әверелде.

## Шулай ук карагыз
* Татар милли киемнәре
* Чуаш калфагы

## Чыганаклар
* Калфак — татарский женский головной убор
* Калфак — изготовление и вышивка

Төркем:Татар киемнәре
Төркем:Хатын-кызларның баш киеме
Йони

**Йо́ни** (Санскрит телендә:योनि, yoni) — еш аналыкны, вульваны, хатын-кыз аналыгын аңлаткан Санскрит төшенчәсе. Турыдан-туры мәгънәдә ул "карын", "туу урыны" дигәнне аңлата.
Сүзнең күптөрле мәгънәләре бар - дөньяви контекстта да, дини контекстта да: "чыганак, килеп чыгыш, ял итү урыны, сыйдырыш, саклау урыны, торак, йорт, оя".

.

̃Һинд динендә йони хатын-кыз кабул итүче башның чагылышы, пассив принцип, ул лингам булган актив ир кеше принцибына каршы.. Йони Шактиның символы булып тора һәм Ходайның башка хатын-кыз аспектлары. Киңрәк мәгънәдә йони эчтә буш, кабул итүче яки эчкә бөгелгәнне чагылдыра.

Джозеф Кэмпбелл йонины Кали Алиһәсе белән ассоциацияли, бу кара кан эчүче Алиһә, Шива Ходаеның хатыны..

Йони һәм лингам дип санарга кабул ителгән иң борынгы археологик табылмалар Хараппада һәм Мохенджо-Дарода казылмаларда табылган булганнар һәм Һинд үзәне цивилизациясенә карыйлар.

## Шулай ук карагыз
* Лингам

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Төркем:Шиваизм
Парамарибо районы

**Парамарибо** - Суринамның районы, ул Парамарибо һәм аның тирәләрен колачлый.
Парамарибо районының халык саны - 240 924 кеше, бу тулаем илнең халкының яртысы диярлек, һәм мәйданы 182 км².

Район башта 17-енче гасырда Берләшкән Корольлек тарафыннан колонизацияләнгән булган Форт Уиллоуби төзелгән булган. Бу форт соңыннан Нидерландларга күчкән һәм Форт Зееландия дип атала башлаган. Бу өлкә һәм Парамарибо шәһәре Нидерланд һәм Британия колониясе арасында Бреда Килешүе (1667)нә кадәр күчкән һәм Икенче Англо-Бур Сугышыннан соң бөтен Суринам Голландиягә күчкән.

## Ресортлар

Парамарибо 14 ресортларга бүленгән (*ressorten*):
* Beekhuizen
* Blauwgrond
* Centrum
* Flora
* Latour
* Livorno
* Munder
* Pontbuiten
* Rainville
* Tammenga
* Weg Naar Zee
* Welgelegen

## Парамарибо районында Һинд дине гыйбадәтханәләре
* Hare Krishna Temple (ISCKON Suriname)
* Arya Dewaker Temple
* Brahmanand Arya Mandir
* Shiv Parvati Bhaktaradj Mandir
* Shri hanuman Mandir
* Shri Shiva Mandir
* Shri Vishnu Mandir

## Галерея

Paramaribo District 01.jpg|
Paramaribo district 02.jpg|
Paramaribo district 03.jpg|
Paramaribo district 04.jpg|
Paramaribo district 05.jpg|
Paramaribo district 06.jpg|
Paramaribo_district_07.jpg|
Paramaribo_district_08.jpg|
Paramaribo_district_09.jpg|
Paramaribo_district_10.jpg|
Paramaribo_district_11.jpg|
Paramaribo district 12.jpg|
Paramaribo_district_13.jpg|
Paramaribo_district_14.jpg|
Paramaribo_district_15.jpg|
Paramaribo_district_16.jpg|
Paramaribo_district_17.jpg|
Paramaribo district 18.jpg|
Paramaribo_district_19.jpg|
Paramaribo district 20.jpg|


## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Казан чиркәү укытучылары мәктәбе бинасы (Казан)

**Казан чиркәү укытучылары мәктәбе бинасы** — Казанның Декабристлар урамында урнашкан, 1895-1906 елларда чиркәү укытучылары мәктәбе (1906-1918) өчен төзелгән бина. Мәктәп ябылганнан соң биредә беркадәр вакыт керәшен семинариясе эшләп ала; шуннан соң бинада бер-бер артлы бакчачлык техникумы, 124 санлы заводның идарәсе, госпиталь, мәктәп һәм башка мәгариф оешмалары урнаша.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Декабристлар урамы
Казан шәһәренең байрагы

Россия Федерациясе Татарстан Җөмһүриятенең башкаласы Казан шәһәренең байрагы.
**Казан шәһәренең байрагы** тукымасына Казан шәһәренең гербы төшерелгән, шуңа күрә байрак классик герблы флаглар исәбенә керә.

## Сурәтләү
Байрак 1438 — 1552 елларда Казан ханлыгы  байрагындагында сүрәтләнгән канатлы, дүрт аяклы, уксыман телле һәм койрыклы аждаһа (сазаган) сурәте нигезендә эшләнгән. 
Казан шәһәренең байрагы буе 2:3 нисбәтле булган аклы-яшелле турыпочмаклы тукымадын гыйбәрәт. Байракның уртасында Казан гербы. Флаг кинлегенең өске 4/5 өлеше — ак төстә, астагы 1/5 өлешее — яшел төстә.
Тукыманың бу өлешендә кызыл канатларын җәйгән, алтын томшыклы һәм алтын тырнаклы киммәтле таҗ белән зиннәтләндерелгән кара аждаһа төшерелгән.

## Символиканың аңлатмасы
Аҗдаһа — көчне, бөеклекне, тормышны, яктылыкны, зирәклекне, какшамаслыкны, үлмәслекне һәм мәңгелек яңарышны символлаштыра. Тел сүрәтендәге ук — импульс, тизлекне һәм максатка ымтылуны  аңлата. Җир —тормыш һәм байлыкларны саклаучы, тормыш символы булып тора. Таҗ — үсешнең югары баскычына ирешү символы. Казан башлыгы —Казан статусын һәм аларның борынгы традицияләрен күрсәтә. 
Төсләр түбәндәгеләрне аңлата:
* Яшел төс— яз, шатлык, өмет, табигать символы, муллык, чәчәк атуны, тотрыклылыкны аңлата. 
* Алтын — югары кыйммәт, байлык, бөеклек, тотрыклылык, ныклык, көч, игелек, интеллект, интуиция һәм зарарлану, кояш яктысы символы. 
* Көмеш—камиллек, вөҗданлылык, уй-ниятләрнең чисталыгы, тынычлык символы. 
* Кызыл — кыюлык, бетмәс-төкәнмәслек, җитлегү, энергия, яшәүгә сәләтлелек символы
* Кара— иминлек, зирәклек, гаделлек һәм яшәешнең мәңгелек символы.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарстан Республикасы Милли китапханәсе 

Төркем:Әлифба буенча байраклар
Төркем:Казан
Төркем:Татарстан байраклары
Оденсе

**Оденсе** () — Даниянең Көньяк Дания төбәгендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
988 нче елда нигезләнә.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Дания шәһәрләре
Дацюань-Татар милли волосте

**Дацюань-Татар милли вулысы** (кытай.  大泉塔塔尔族乡, пиньинь: *Dàquán Tǎtǎ'ěrzú xiāng*, , уйг. داچۈەن تاتار يېزىسى) — Кытайның Шеңҗан-Уйгыр автономияле районы Санҗи һуэй автономияле округы Цитай өязенә керүче милли вулыс.

Вулыс 1830нчы елларда Себердән күчеп килгән татарлар берләшеп яшәгән районда 1989 елның 25 июлендә оештырыла.

Вулысның мәйданы — 1400 км2. Халкы 4108 кеше тәшкил итә, шуларның 1450 кеше (35 %) татар булып исәпләнә. Вулысның халкы нигездә, авыл хуҗалыгы һәм үсемлекчелек белән мәшгүл.

Дацюань-Татар милли вулысы Шаньдун департаментында Богда таулыгының төньягында, тауның авыш тигезлегенең аскы өлешендә грунт суларының субасар тугаенда урнашкан. Вулысның рельефы көньяктан биек, төньяктан диңгез кимәленнән 872 метрдан 772 метрга тиклем түбәнрәк. Чәчүлек мәйданы 1400 квадрат километр тәшкил итә, чәчүлекләр таулы һәм Лаквань күле буе тигезлегенә бүленә.
25760 гектарга якын мәйданны культивацияләнә, җан башына 6,2 гектар җир тура килә. Фермерлар бодай, кукуруз, шикәр чөгендере, арпа, тәмәке, җитен, люцерна һәм башка культуралар үстерәләр.

Der SPIEGEL мәгълүматына караганда,Кытай хакимияте Шеңҗан-Уйгыр автономияле районында яшәүче мөселманнарны кытайга әйләндерергә, барлык башка халыклардан котылып 100 % кытайлардан торган җәмгыять булдырырга тели. Татар активистлары Кытай хакимиятен геноцид өчен хөкем итәргә чакырган.

## Бүленеше

Административ яктан волость ике авылдан тора: Шименцюань һәм Дацюаньху. Татар авылының татарчаса Чишмә була.

## Шулай ук карагыз
* Татарларның дөнья буенча таралышы

## Чыганаклар
* Китайская энциклопедия *(кыт.)*

## Искәрмәләр


Төркем:Татарлар
Төркем:Кытай милли волостьләре
Төркем:Кытай халыклары
Роскилле

**Роскилле** () — Даниянең Зеландия төбәгендә урнашкан шәһәр.

## Географиясе
Шәһәр Зеландия утравының көнчыгыш өлешендә урнашкан. Порт һәм тимер юллар төене.

## Тарих
980-елларда нигезләнә. 1443 елга кадәр Дания башкаласы.
## Халык

## Галерея

Файл:Roskilde Cathedral aerial.jpg|Роскилле җәмигы (1995 елда ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелә).
Файл:Roskilde ratusz mpazdziora.jpg
Файл:Bondetinget (Roskilde).jpg


## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Дания шәһәрләре
Һөрсһольм

**Һөрсһольм** () — Даниянең Башкала төбәгендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
18 нче гасырда нигезләнә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Дания шәһәрләре
Кристиансанн

**Кристиансанн** () — Норвегиянең Вест-Агдер фүлкесендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
1641 дә нигезләнгән.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Норвегия шәһәрләре
Саннес

**Саннес** () — Норвегиянең Рогаланн фүлкесендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
Шәһәр статусын 1860 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Норвегия шәһәрләре
Шиен

**Шиен** () — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

## Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

## Әдәбият
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

Төркем:Казакъстан торак пунктлары
Төркем:Алматы өлкәсе торак пунктлары
Госайкунда

**Госайку́нда** () — Һималай тауларыларының Непал өлешендәге Лангтанг милли паркында урнашкан күл, Һинд динендә дини сәфәр кылуның популяр урыны.

## Урнашуы
Непалда, Расува округында 4380 метр биеклегендә урнашкан. Күл Тришули елгасы чыганагы булып тора һәм Дхунче-Госайкунда-Хеламбу популяр туристик маршрутында урнашкан. Бу төбәктә бөтенесе бергә 108 күл һәм Лаурибина биек тау үткеле урнашкан (диңгез дәрәҗәсеннән 4610 метр югарырак). Елда алты ай (октябрьдан июньга кадәр) күл боз астында урнашкан.Непал хөкүмәте 2011 елда Дхунче һәм Госайкунда күле арасында кабель күтәргече төзү проекты турында игълан иткән.

## Барлыкка  килүе турындагы легенда
"Махабхарата"да һәм Пураналарда тасвирланганча, берьюлы Дэвалар һәм асуралар Сөт Океанында май яза башлаганнар һәм аннан амританы алмакчы булганнар. Май язудан океан тирәнлегеннән үлем агуы халахала күтәрелгән. Агу бөтен якларга тарала башлаган һәм беркем дә аны туктата алмаган. Шул вакытта Вишну җитәкчелегендә Дэвалар Шивага мөрәҗәгать иткәннәр. Алар аны Кайлаш тавы өстендә тапканнар, анда ул хатыны Парвати белән утырган. Дэвалар Шива алдында баш игәннәр, аңа догалар укыганнар, аңа һәртөрле дан әйткәннәр һәм бөтен Локалар (Өч дөнья) буенча ага башлаган. Шива куркынычта булган Галәм яшәүчеләренә мәрхәмәтле булып киткән. Мистик көчләре ярдәмендә, Шива агу микъдарын киметкән, учына җыйган һәм шундук эчкән. Риваятьнең кайбер юрамаларының берсе буенча агуны эчкәннән соң Шиваның саф су эчәсе килде һәм ул үз өч япьле чәнечкесе белән җиргә бәргән. Шул ук мәлдә Госайкунда күле барлыкка килгән, ул һаман да дини сәфәр кылу урыны булып тора.

## Галерея

File:The_Holy_Gosainkunda_Lake,_Rasuwa.jpg|Госаинкунда Күле
File:Gosaikunda of Rasuwa.jpg|Госаинкунда Күле
File:The Frozen Lake.JPG|Каткан Госайкунда
File:Frozen Gosaikund.jpg|Каткан Госайкунда
File:Laurebinayak.JPG|Лауребинаяк
File:Gosainkunda_lake.JPG|Госаинкунда Күле


## Шулай ук карагыз
* Сөт океанында май язу
* Халахала

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Непал географиясе
Төркем:Гималайлар
Төркем:Әлифба буенча күлләр
Гент

**Гент** (, ) — Голландия телендә сөйләшүче Бельгия шәһәре, Фламанд өлкәсендә Ялган һәм Эскут кушылган урында урнашкан. Бу Көнчыгыш Фландерс өлкәсенең башкаласы һәм 1559 елдан Гент епископы урыны булып тора. 269,597 кеше белән бу Бельгиядә Антверпеннан соң икенче урында тора. Гент агломерациясенең якынча 455,000 кешесе бар.

Иске Фландрия өлкәсе башкаласы, зур драпер һәм сәүдәгәр шәһәр, аннары Карл V туган җир, ул XII гасырдан икътисадый һәм мәдәни чәчәк ату чорын кичерде, хәтта XIV-XVI гасыр. Бу акыллы чордан алып, Гент шәһәр үзәгенә өстәгән мул архитектура мирасын саклап калды.

Моннан тыш, ул бүген мөһим мәдәни тормыш (театр, опера, музейлар), ел саен ике миллионга якын кунакны җәлеп итә торган халык тамашалары фестивале (Gentse Feesten) һәм халыкара кинофестиваль белән тере. бу шәһәр планлаштырылган туристик үзәк.

Бүген Гент - Бельгиянең иң күп студентлар шәһәре, университет, күп югары уку йортлары һәм югары уку йортлары, һәм биотехнология кебек күп өлкәләрдә әйдәп баручы үзәккә әйләнде. Гент диңгез порты, эчке минус, илдә тонналар буенча өченче зур порт, бу шәһәргә сәнәгатен диверсификацияләргә мөмкинлек биргән, әле дә традицион текстиль эшчәнлеге өстенлек итә.

## Тарих
Беренче тапкыр 665 елда телгә алына.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бельгия шәһәрләре
Аиндра Грамматика Мәктәбе

**Аиндра (Индра) Санскрит грамматика мәктәбе** Панининың "Аштадхьяи"сында искә алынган унбер Санскрит грамматика мәктәпләренең берсе. Ул Һинд динендә Ходайлар патшасы Индрага ишарә итеп аталган. Мәшһүр шәркыятьче Артур Коук Бёрнэлл "Аиндра мәктәбе Санскрит грамматикасы" дигән 1875 ел мәктәбендә тәфсилләп язган. Бёрнэлл ышануынча Санскрит грамматикасы буенча күпчелек Панини булмаган системалар бу грамматика мәктәбенә карый, ул иң хөрмәт ителгән һәм Индраның үзе тарафыннан нигезләнгән дип ышаныла.

## Аиндра, Катантра мәктәпләре һәм Толкаппийям
Бёрнэллның Аиндра мәктәбен эзләү аны Көньяк Һиндстанга алып килгән, ул анда Тамил телендәге "Толкаппийям" грамматика эшен очраткан. Бу эшкә уникенче гасырда Илампуранар тарафыннан язылган керештә эш "аиндрам нирайнда Толкаппийям" ("үз эченә Аиндра"ны кертүче) дип тасвирлый. Моны Бёрнэлл пре-Панини грамматика мәктәбенә күрсәтә.

Дәвам итеп, Бёрнэлл Токаппийямның ике Панини булмаган грамматикасы белән тәфсилләп чагыштырган, атап ук әйткәндә "Катантра" Санскрит грамматикасы мәктәбе һәм Көньяк Һиндстанның "Каччайяна" Пали мәктәбе. Чагыштыруларда нигезләнеп һәм Тамил белән Санскрит/Пали структур аермалар булуга таянып, Бёрнэлл фараз иткәнчә Толкаппийям тулаем "Катантра" мәктәбенә карый.

Ул шулай ук Толкаппийямның һәм соңрак Тамил грамматикаларның күп техник төшенчәләре гади Санскрит төшенчәләре тәрҗемәләре булган, ул аларны Аиндра мәктәбенә яки башка Панинига кадәр текстларга карый торган итеп күрсәтә.

Санскритның әһәмиятен күрсәткәч Толкаппийям берникадәр хуплауга ирешкән, аның Аиндра мәктәбе белән барлык Панини мәктәпләренең Санскрит грамматикасы якынлаштыруы каршылык очраткан. Кайбер галимнәр Санскритның үзенең йогынтысы соравы буенча әзрәк тугъры караш яклы булганнар.

Пали һәм Тамил грамматикаларына "Катантра" мәктәбенең йогынтысын күрсәтеп һәм Аиндра мәктәбе белән элемтәне күрсәтеп, дәвам итеп Бёрнэлл Аиндра мәктәбе тарафыннан кулланылган һәм Панинилылар үзләре тарафыннан кулланылган техник төшенчәләр аермаларын күрсәтүен дәвам иткән.

## Шулай ук карагыз
* Санскрит грамматикасы мәктәпләре
* Панини
* Толкаппийям
* Вьякарана
* Санскрит грамматикасы

## Билгеләмәләр

## Искәрмәләр
* Trautmann, Thomas R. 2006. Languages and nations: the Dravidian proof in colonial Madras. Berkeley: University of California Press, pp.&nbsp;52–54.
* Burnell, Arthur Coke. 1875. On the Aindra school of Sanscrit Grammarians: their place in the Sanscrit and subordinate literatures.

Төркем:Лингвистика
Төркем:Һинд дине
Төркем:Санскрит
Саба таңнары (газета)

**«Саба таңнары»** — 1930 елдан Татарстан АССР (*[[1991 ел]]дан* Татарстан) Саба районы үзәге Байлар Сабасында татар телендә чыгучы газета. 2003 елдан *«[[Татмедиа]]»* АҖ  филиалы. Атнаның чәршәмбе, җомга көннәрендә («Атна вакыйгалары» кушымтасы белән) чыга. Абүнә буенча Саба, Теләче районнарында таратыла.

## Тарих
Саба районы 1930 елның 10 августында төзелә. 1930 елның октябрь-ноябрь айларында район газетасын булдыру буенча эш башлана.  ВКП(б) Татарстан өлкә комитеты редактор итеп Зыя Маликовны җибәрә. Саба районы башкарма комитеты сәркатибе булып эшләгән Гыйльмулла Әхмәдуллин редакциягә эшкә күчерелә. 1930 елның 25 ноябрендә чыга башлаган газетага «Колхоз байрагы» дигән исем бирелә.

Басмаханә эшен җайга салу өчен Казаннан Локман Хәйруллин җибәрелә (*газетаның беренче санын җыючы*). Беренче санны Хәлил исемле кеше басуы мәгълүм. Хәбәрчеләр туплау, материаллар җыйнау рәткә салына. Типографиянең полиграфик базасы ныгый.

Районнарны эреләндерү сәясәтенә бәйле, газета 1962 елның 5 маенда чыгудан туктатыла. Сабалылар Арчада чыгучы «Коммунизмга» газетасын алдыра. 1963 елның апрель аеннан газета «Җиңү байрагы» исеме белән янәдән торгызыла. 1963 елдан типография мөстәкыйль оешма булып эшли башлый (*1968—1998 елларда директоры — Хәтимә Дәминова*).

1990 елның 22 сентябреннән «Саба таңнары» булып чыга башлый.

1998 елдан компьютер системасы белән чыгарыла.

Район газетасында ел дәвамында нәтиҗәле хәбәрчелек иткән матбугат активистларына 1967 елда хәбәрче Закир Йосыпов (*[[1928 ел]]да үтерелгән*) исемендәге премия булдырылган. «Мишә дулкыннары» исемле әдәби-музыкаль берләшмә эшли .

Рәсми сайтында яңалыклар кирилл һәм латин хәрефләре белән татарча һәм урысча алып барыла.

## Мөхәррирләр
«Колхоз байрагы» (1930), «Җиңү байрагы» (1963), «Саба таңнары» (1990 елның 22 сентябреннән) газеталары редакторлары:
* Зыя Маликов
* Саимә Кәримова
* Гыйльмулла Әхмәдуллин
* Насыйр Абдуллин
* Дәүләт Мөхәммәтшин
* Федор Степанов
* Габделбәр Галиәкбәров
* Газиз Нәбиуллин (1944—1954 елларда)
* Кәрим Сафин
* Тимершәех Әхмәтшин
* Хөснулла Шәфигуллин (1963—1978 елларда)
* Федор Ермаков (1978—1981 елларда)
* Тәлгат Нәҗмиев (1981—2008 елларда) 
* Рөстәм Исмәгыйлов (2008 елның сентябрь аеннан)

## Бүләкләре
* Татарстан АССР Югары Советы Мактау грамотасы (1990) 
* Татарстан Республикасы Мактау грамотасы (2000)  
* Татарстан Президентының Рәхмәт хаты (2005) — *газетаның 75 еллыгы уңаеннан* 
* «Бәллүр каләм» 13нче җурналистлар конкурсы призы (2010)

## Әдәбият
# *[[Тәлгат Нәҗмиев|Т. Нәҗмиев]], [[Мәгъсум Хуҗин|М. Хуҗин]]*. Яшә, Саба-Йорт!  Казан: «Матбугат йорты» нәшрияты, 1999, 154нче, 218нче битләр. ISBN 5-89120-073-2

## Сылтамалар
*  Рәсми сайты
*  Саба таңнары. Вконтактедагы сәхифәсе
*   Саба таңнары. Instagram

## Искәрмәләр


Төркем:Татарстан гәҗитләре
Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Саба районы
Шарлеруа

**Шарлеруа** (, ) — Бельгиянең Эно правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
1669 да нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бельгия шәһәрләре
Халахала

**Халахала** (Санскрит телендә: हलाहल), (Halāhala) Һинд дине риваятьләрендә — Океаннан үлемсезлек нектарын амританы алырга теләгән Дэвалар һәм Асуралар тарафыннан Сөт океаныннан алынган агу. Май язудан океан тирәнлегеннән башта үлем агу халахала китереп чыгарылган. Агу төрле якларга ага башлаган һәм моңа беркем дә каршы тора алмаган. Шул вакытта Вишну белән башта дэвалар ярдәм өчен Шива Ходаена мөрәҗәгать иткәннәр. Алар аны Кайлаш тавы түбәсендә тапканнар, анда ул хатыны Парвати белән утырган. Дэвалар Шива алдында буйсынганнар, аңа догалар укыганнар, аңа төрлечә дан җырлаган һәм бөтен Трилока буенча агыла торган агудан коткарырга сораганнар. Үз догалары белән дэвалар Шивага яхшылык кылырга теләгәннәр, ул аларны халахала агу куркынычыннан коткарырга теләр өчен. Тиздән Шива куркынычта булган Галәм яшәүчеләренә мәрхәмәтлелек хисе сизә башлаган. Гәрчә агу ул бөтен Галәм буйлап ага торган итеп бик күп булса да, Шива, мистик көчләре ярдәмендә аларның микъдарын киметкән һәм бөтен агуны учына җыеп эчкән. Агу Шиваның муенында зәңгәр тасма калдырган һәм шуннан бирле ул Нилакантха (зәңгәр муенлы) буларак мәгълүм булган. Нәрсә булганын ишеткәч, Парвати, Брахма, Вишну һәм барлык дэвалар Шивага рәхмәт догалары укыганнар.
Риваятьләрнең берсе буенча, агу эчкәннән соң Шивага саф су эчәсе килгәч, ул җиргә өч япьле чәнечкесе белән суккан. Шул ук мәлдә Госайкунда күле барлыкка килгән, ул һаман да Һинд дине тарафдарлары өчен дини сәфәр кылу урыны булып тора.

## Шулай ук карагыз
* Сөт океанында май язу

Төркем:Һинд дине
Төркем:Мифология
Төркем:Шиваизм
Барбадоста Һинд дине

Һинд дине Барбадоста азчылык дине булып тора, аны халыкның 0.46%-ы тота.

## Демографиясе
1990 елда Һинд дине тарафдарлары халыкның 0.24 %-ы булган, 2000 елда ул 0.34 %-га кадәр үскән. Шуннан соң ул 2010 ел халык санын алудан соң салмак кына 0.46%-ка кадәр үскән.

Барбадоста күпчелек Һинд дине тарафдарлары Сент-Майклда һәм Крайст Чёрчта яшиләр. Гәрчә Көнчыгыш Һиндлеләр Барбадосның бары тик 1.3 %-ын тәшкил итсәләр дә, Барбадослыларның бары тик 0,46%-ы Һинд дине тарафдарлары.

* Вакланмалы саннарда нокта белән вакланмалы өлеше бүленеп күрсәтелгән

## Хәзерге Җәмгыять
Барбадоста Һинд дине тарафдарлары күбесенчә якынча 80 Синдхи гаиләсеннән гыйбарәт. Шуларның һәрберсенең өй изге урыны бар. Күп еллар буена Синдхилар Һинд динен өйдәге изге урыннарында тотканнар, монда һәрбер Һинд дине Илаһына, һәм шулай ук Бхагавад Гита укыла. Башка китаплар да укыла, мәсьәлән, Гуру Грантх Сахиб. Барбадоста Һинд дине тарафдарларының күпчелеге Беастан Махараҗ Чарансингһҗи тарафдарлары (Пәнҗабта Амритсарның районы), Шри Сатья Саи Баба яки Садху Васвани тарафдарлары. Бу вегетарианнар һәм алкоголь эчмәүчеләр җәмәгате.

Уэлчеста Сент-Майклда Һинд дине гыйбадәтханә бар. Барбадоста Һинд дине тарафдарлары Холи яки Пхагваһ кебек Һинд дине фестивальләрен бәйрәм итәләр.

## Шулай ук карагыз
*Панамада Һинд дине
*Ямайкада Һинд дине

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Барбадоста дин
Бхаручи

**Бхаручи** - бу хәзерге көнгә кадәр килеп җиткән Ману Смрти яки Ману законнары турында (бхашья) комментарий, ул Дхармашастраның өлеше. Ул без белгән Ману Смрти буенча иң борынгы комментарий. һәм Ману Смртиның башка төп комментаторы Медхатитхи тарафыннан кулланылган чыганакларның берсе.

## Даталау һәм Тарихи Контекст
Баручи язылган тарихи контекст турында әз мәгълүм, әмма П.В.Кане раслаганча, ул 1050 елдан соң язылган булырга мөмкин түгел, чөнки Яджнавалкья Смрти буенча Митаксараның мәшһүр комментарий авторы Баручи комментариен язуынды искә ала.  Яджнавалкья Смрти комментаторы Вишварупа шулай ук Баручины чыганак буларак куллана. Патрик Оливэлл Баручины безнең эраның 8-енче гасырга карый дип күрсәтә, шул ук вакытта Җ.Дункан М.Дэретт аны безнең эраның 600-650-енче елларга карый дип раслый.  Баручины шул ук вакыт периодына карый торган дип әйткән тагын ике автор бар, берсе "Дхармашастра"ны язган һәм берсе юрист булган, шулай да Кане алар бер кеше булган булган, чөнки бер үк вакытта шул ук исем астында ике мәшһүр язучы булу мөмкинчелеге аз.

## Темалар
Бхаручиның төп эчтәлеге патшаның вазифаларына карый, бигрәк тә патша дхарма чыганагы буламы-юкмы икәненә. Дэрэттның Бхаручи тикшергән карашы буенча патшаның бернинди закон бирү хагы булмаган, әмма патшаның "дхармашастра" тарафыннан инде кертелгән объектлар җайлылыгы максаты өчен вакытлы эдиктлар чыгару куәте булган.  Кейн килешә, ул раслаганча "патша "дхарма" чыганагы түгел, әмма төрле варналарны (сыйныфларны) һәм ашрамаларны (кеше тормышы этапларын) бәйләүче кагыйдәләрне билгеләүче булып шастра тора."

## Билгеләмәләр

Төркем:Һинд дине
Габдулла Мотыйгуллин

**Габдулла Мотыйгуллин**, Габдулла (*Абдулла*) Мотыйгулла улы Мотыйгуллин (*[[1923 ел]]ның [[11 сентябрь|11 сентябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Лаеш кантоны]], [[Түбән Саурыш (Теләче районы)|Түбән Саурыш]] — [[1988 ел]]ның [[27 гыйнвар]]ы, [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Саба районы]], [[Байлар Сабасы]]*) — Бөек Ватан сугышында катнашкан яугир, 1нче Украина фронтының 5нче армиясе 97нче укчы дивизиясе 292нче укчы полкының отделение командиры.  Дан орденының тулы кавалеры (*[[1944 ел|1944]], [[1944 ел|1944]], [[1946 ел|1946]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1923 елның 11 сентябрендә Татарстан АССР Лаеш кантоны (*хәзерге* Теләче районы) Түбән Саурыш авылында керәстиян гаиләсендә туган. Җидееллык мәктәпне тәмамлаган. Яшь вакытта күмәк хуҗалыкта эшләгән. 1942 елда Кызыл гаскәргә алынып, Бөек Ватан сугышына китә. Беренче чыныгуны Сталинград сугышында ала. 1943 елның маеннан 5нче армияннең 97нче укчы дивизиясендә  булып хезмәт итә. Днепрны кичкәндәге батырлыгы өчен 1944 елда III дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. Днестр елгасын кичеп, 164нче биеклекне (*[[Молдавия]]*) алгандагы батырлыгы өчен II дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. Варшава шәһәрен азат итүдәге батырлыгы өчен I дәрәҗә Дан орденына лаек була (*әлеге бүләк үзенең иясен ун елдан гына эзләп таба*). Сугышны Дрезденда тәмамлый. 1946 елда хәрби хезмәттән азат ителә.

Сугыштан соң Кытай Халык Республикасында төзелештә эшли, Владивосток портында йөкче,  коючы була, Казакъстанда чирәм җирләр күтәрә, шахтада күмер чаба. 1986 елда Казакъстаннан  күченеп кайта. 1988 елның 27 гыйнварында вафат була. Кабере Сабаның Тимершык авылы ягы зиратында. Район хәрби комиссариаты гранит кабер ташы куйдырган.

## Хәтер
Саба музееның (*[[1994 ел]]ның [[13 май|13 маеннан]] [[Татарстан Республикасының милли музее|ТР берләштерелгән Дәүләт музее]] филиалы*) дүртенче бүлеге күргәзмәсендә Габдулла Мотыйгуллинның шәхси әйберләре, документлары, аның тормышына багышлап төзелгән альбом урын алган.

## Әдәбият
# *[[Тәлгат Нәҗмиев|Т. Нәҗмиев]], [[Мәгъсум Хуҗин|М. Хуҗин]]*. Яшә, Саба-Йорт! Казан: «Матбугат йорты» нәшрияты, 1999, 40нчы, 152нче, 222нче битләр. ISBN 5-89120-073-2

## Сылтамалар
*  Абдулла Мотыйгулла улы Мотыйгуллин. «Ватан каһарманнары» патриотик интернет-проекты

## Искәрмәләр


Төркем:Дан орденының тулы кавалерлары
Мотыйгуллин

**Мотыйгуллин** — фамилия.
* Габдулла Мотыйгуллин (1923-!988),  Дан орденының тулы кавалеры.
* Таһир Мотыйгуллин (1935-2005), театр һәм кино актеры, *РФ халык артисты (1993) ([[Калининград]])*.
----
* Рузия Мотыйгуллина (1950), Камал театры актрисасы, *РФ атказанган (2001), [[ТАССР халык артисты|ТАССР халык]] (1991) артисты.*
## Моны да карагыз
* Камил Мотыйгый 

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Түбән Саурыш

**Түбән Саурыш** — топоним.
* Түбән Саурыш — Аксубай районы авылы.
* Түбән Саурыш — Теләче районы авылы.
## Моны да карагыз
* Иске Саурыш
* Олы Саурыш
* Саурыш, авыл.
* Саурыш, елга.

Төркем:Топонимнар
Тынычлык проспекты (Яр Чаллы)

**Тынычлык проспекты** — (рус. проспект Мира) — Татарстанның Яр Чаллы шәһәрендә урнашкан урам.
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Ильяс Ихсанов

## Искәрмәләр

Төркем:Яр Чаллы урамнары
Ишвара Гита

**Ишвара Гита** (Дэванагари: ईश्वर गीता, IAST: (Īśvara Gītā)) Һиндстанда төзелгән Санскрит тексты. Анда шулай ук Ишвара дип аталган Шива Ходае өйрәтүләре бар, һәм аңа Һинд фәлсәфәсенең Самкхья һәм Йога мәктәпләре йогынты ясаган. Бу эш Бхагават Гитадан соңрак килгән һәм кимендә шуннан үрнәк алган. Ул Курма Пурананың икенче өлешенең (уттара вибхага)ның 11 бүлеген эченә кертә.
Ишвара Гитада Бхагавад Гитада булмаган күп темалар бар, мәсьәлән, лингага табыну һәм иң Олы Ходай Шива, ә Кришна түгел дигән фикер. Ишвара Гитада шулай ук Патанджалиның 8 катлы (аштанга) Йогасының һәм Шайвизмның Пашупата текстының йогынтысы күренә. Бу текстка манускрипт формасында берничә комментарие бар, 16-ынчы гасыр Һинду полиматының Виджнанабхикшуныкын кертеп.
Ишвара Гита аерым итеп Инглиз теленә, Француз теленә һәм Итальян теленә тәрҗемә ителгән булган, һәм Курма Пурананың тулаем тәрҗемәсе өлеше буларак Инглиз теленә.

## Иң элек чыганаклар: Санскрит басмалар һәм тәрҗемәләр

* Dumont, P.-E. (ed. and tr.) (1934). L’Īśvaragītā: Le Chant de Śiva. Baltimore: Johns Hopkins Press.
* Gupta, Anand Swarup (ed.) (1971). The Kūrma Purāṇa. Varanasi: All-India Kashiraj Trust.
* Nicholson, Andrew J. (tr.) (2014).  Lord Siva's Song: The Isvara Gita. New York: SUNY Press.
* Piantelli, Mario (ed. and tr.) (1980). Īśvaragītā, o, Poema del Signore. Parma: L. Battei.
* Tagare, G.V. (tr.) (1982). The Kūrma Purāṇa, Part II. Delhi: Motilal Banarsidass.

## Тышкы сылтамалар

;English
* '''', its Philosophy as expounded by '''', Surendranath Dasgupta, 1940
;Sanskrit
*Kurma Purana, part II (Sanskrit only) in IAST Unicode (UTF-8) .

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Кортрейк

**Кортрейк** (, ) — Билгиянең Көнбатыш Фландрия правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
Рум империясе заманында нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Билгия шәһәрләре
Мукден конгрессы

**Мукден конгрессы (төрки-татарларның I Ерак Көнчыгыш съезды)** — танылган татар җәмәгать эшлеклесе Г. Исхакый башлангычы буенча 1935 елның 14 февралендә Мукдендә (Кытай) үткән  Ерак Көнчыгышта яшәүче (Кытай, Корея, Япония, Маньчжоу-Го) татар эмиграциясе вәкилләренең җыелышы. Конгресста төбәкнең татар якташлар вәкилләреннән 41 делегат, 100-дән артык урындагы «Идел-Урал» комитеты әгъзалары, Маньчжурии һәм Япониянең рәсми вәкилләре катнаша. Урындагы татар сәяси, дини, мәдәни оешмаларны берләштерү — конгрессның төп максаты була.. Конгресс Россиядәге коммунистик үзгәрешләргә, шулай ук Ак гвардиянең эмиграция вәкилләре үткәргән Россияне кире торгызу сәясәтенә  тискәре бәя бирә.

Татарларның Россия чикләрендә территориаль һәм дәүләт бәйсезлеге (Урало-Идел штаты) алуы ориентир итеп алына. Җәмәгатьчелек вәкилләренең конгресс карарларына карашы төрлечә була. Совет гражданнары һәм Ак гвардияның эмиграция вәкилләре оппозицион һәм дошманнарча карашта булса, күпчелек татарлар битараф карашта кала. «Украинский вестник» газетасы битләрендә  Г. Исхакыйнең идеяларын пропагандалаучы  украина җәмәгатьчелеге генә конгресс карарларын  яклап чыга. Г. Исхакый татар эмигрантларында ССРБ-га дошманлык уята алмый, Япония һәм Мантчжоу-Го рәсми вәкилләре идеяне хуплаудан баш тарта.

Конгресста Ерак Көнчыгышның төрек-татар мөселманнарының Идел-Урал милли-дини комитетын оештырыла. 30нчы елларда Европа, АКШ һәм Австралиягә татарларның эмиграциясе көчәүгә карамастан, 1935 — 1945 елларда Ерак Көнчыгышта комитет татарларның мәдәни һәм дини ихтыяҗын канәгатьләндерә, һәм татар якташларының китапханә, басмаханә,мәктәпләре белән идарә итә. Төбәктә татар диаспоры үсешенә  «Милли Байрак» газетасы һәм «Шакирдләр таңы» журналы зур өлеш кертә. Харбиндә 1937 елда мәчет ачу, 1938 елда картлар һәм инвалидлар приюты, 1940 елда ятим балалар һәм хәленнән килмәгән ата-аналарнаң балалары  өчен пансион ачу — комитетның мөһим казанышлары була.

1945 елда Квантун армисе тар-мар ителгәч һәм Япония капитуляциясеннән соң «Идел-Урал» комитеты эшчәнлеге туктатыла, күпчелек җитәкчеләре совет контрразведкасы тарафыннан кулга алына.

## Әдәбият
# Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.
# Гайнетдинов Р. Б. Тюрко-татарская политическая эмиграция: начало XX века — 30-е годы. — Наб. Челны, Камский издательский дом, 1997.
# «… Политический акт представителей многомиллионного мусульманского мира…» «Гасырлар авазы — Эхо веков» № 1/2 1999
## Сылтамалар
* "Бүгенге торышы төрки-татар милли хәрәкәте, Ерак Көнчыгышта" (1935), пред.  к.ист.б. Рөстәм Гайнетдинова 

## Искәрмәләр

Төркем:Кытай тарихы
Төркем:Татар милли хәрәкәте чаралары
Остенде

**Остенде** (, , ) — Бельгиянең Көнбатыш Фландрия правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
Шәһәр статусын 1265 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бельгия шәһәрләре
Руселаре

**Руселаре** (, ) — Бельгиянең Көнбатыш Фландрия правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
Беренче тапкыр 847 елда телгә алына.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бельгия шәһәрләре
Геңк

**Геңк** () — Бельгиянең Лимбург правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
Беренче тапкыр 1108 елда телгә алына.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бельгия шәһәрләре
Гипс-1

**Гипс-1** — Татарстанның Кама Тамагы районында гипс җитештерү урыны. Иделнең текә ярында (Богородское таулары), Куйбышев сусаклагычы кимәленнән 20 метр биеклектә, Тенеш бистәсеннән көньяк-көнчыгышка таба урнашкан. Мәгарәнең озынлыгы 2680 метр, сыдыручы тау токымнары — гипс белән доломит, керү юллары 11. Туристлар өчен уңайлы булган, хәзерге көндә файдалынылмаган гипс штоленнарының берсе булып тора
Штоленнар 1930-нчы елларда «семисаженник» дигән гипс пластын эшләгәндә барлыкка килә. 1950 елга эшкәртү эшләре туктатыла. Системада 11 өлешчә җимерелгән чыгу юллары бар. Системада быраулар, вагонеткалар өчен рельс калдыклары сакланган
2005 елда беренче җимерелү очрагы була, ә 2011 елда икенсе очрак. Европада иң зур рудник булып исәпләнгән Тенеш руднигына керү тыелган.

Гипс-1 мәгарәсенә керү янындагы мәйданчык  буларак кулланыла.
## Моны да карагыз
Сөйки мәгарәләре

## Искәрмәләр

Төркем:Спелестология
Төркем:Татарстан мәгарәләре
Төркем:Татарстан тарихы
Төркем:Кама Тамагы районы
Бәдигый

**Бәдигый** — псевдоним (*фамилия*).
* Хәнәфи Бәдигый (*[[Канәфи Бадыйков]]*, 1941), язучы, галим, *[[Муса Җәлил премиясе]] (2019).*
* Хуҗа Бәдигый (1887-1940), тел галиме, фольклорчы, педагог. Сәяси репрессия корбаны.
## Моны да карагыз
* Бадюгина
* Бәдретдинов

Төркем:Шәхесләр
Заһиров

**Заһиров** — фамилия.
* Мәгъсүм Заһиров (1937), нефть чыгару җиһазларын тутыгудан саклау буенча белгеч, фән докторы, *ТР (1993) һәм РФ (1993) атказанган фән һәм техника эшлеклесе, ССРБ (1988) һәм ТР (1996) дәүләт бүләге иясе.*
* Наил Заһиров (1925-2014),  , фән докторы. *РСФСР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1982) ([[Красноярск]]).*
----
* Сания Заһирова (1918-2018), аяк киеме тегүче,  Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
## Моны да карагыз
* Закиров
* Заһитов

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Кәшшаф Тәрҗемани

**Кәшшаф Тәрҗемани** (Кәшшафетдин Кыяметдин улы Тәрҗемани, ,  — , ) — дин һәм җәмәгать эшлеклесе, илаһиятче.

## Биография

Кәшшафетдин Кыяметдин улы Тәрҗеманов 1877 елда Казан губернасы Спас өязе (Татарстанның хәзерге Әлки районы) Иске Әнҗерә авылында мулла гаиләсендә туа. Туган авылында әтисеннән һәм Казандагы «Мәрҗания» мәдрәсәсендә белем ала. 1904-1917 елларда Казандагы Ак мәчетнең имам-хатыйбы, бер үк вакытта «Мөхәммәдия» мәдрәсәсе укытучысы; Бөтен Россия мөселманнарының өченче җыены катнашучысы (1906). 1917 елдан Эчке Россия һәм Себер мөселманнарының Үзәк диния нәзарәте казые, 1924-1928 елларда «Ислам мәҗәлләсе» журналы мөхәррире. Ризаэтдин Фәхретдин үлгәчтен мөфти вазифасын башкара (1936).

Ш. Мәрҗани тууга 100 ел тулу уңае белән чыгарылган «Мәрҗани мәҗмугасы»ның редколлегия әгъзасы, авторларының берсе, олуг галимнең мирасын барлауда якыннан катнашучы (1912—1915), Эчке Россия һәм Себер мөселманнарының Милли идарә әгъзасы (1918), Согуд Гарәбстанында үткәрелгән Бөтендөнья мөселманнар корылтае (1926), Бөтенроссия мөселман корылтайлары делегаты (1914, 1917), Үзәк Диния нәзарәтенең ачларга һәм ятим балаларга ярдәм итү буенча вәкаләтле комиссиясе рәисе (Мәскәү, 1921—1923).

Хаксызга гаепләнеп кулга алына (1936 елның июле, кайбер мәгълүматларда 1938 елның 17 октябре). Шәхес культы корбаны. Реабилитацияләнә (1956).

## Аның турында

Тәрҗеманов Җ. «Ислам мәҗәлләсе вә Кәшшаф казый Тәрҗемани һәм... «Тәүбә» мәчетендәге кәмитлек // Шәһри Казан.— 1992.— 31 октябрь, 3 ноябрь.

Салихов Р.Р.,  Хәйретдинов Р.Р. Татарстан җөмһүрияте: татар халкының тарихи һәм мәдәни һәйкәлләре (XVIII гасыр ахыры — ХХ гасыр башы). — Казан: Фест, 1995.— 34—35 б.

Үтәбай-Кәрими Р. Дәһшәтле дәвер корбаннары // Гасырлар авазы  = Эхо веков.— 1996.— № 1/2.— 178 б.

Рахимов С. Галимджан Баруди: «Мусульмане ожидали от Советской власти особой милости...» // Гасырлар авазы = Эхо веков.— 1997.— № 1/2.— С. 171—174.

Миңнул­лин Җ.С.    Ш. Мәрҗанинең 100 еллыгын бәйрәм итү // Мәрҗани: тарих һәм хәзерге заман. Халыкара фәнни конференция материаллары.— Казан, 1998.— 39—43 б.

Медресе г. Казани XIX — нач.  ХХ  вв.:  Сборник документов и материалов / Отв. сост. Горохова Л.В., под общ. ред. Ибрагимо­ва Д.И.— Казань: Гасыр, 2007.— С.309.

## Шулай ук карагыз


## Искәрмәләр
Мөхәммәттаип Алтынбаев

**Мөхәммәттаип Алтынбаев** (Мөхәммәттаип Шиһабетдин улы Алтынбаев, ,  — , ) — дин эшлеклесе, Үтәмеш мәдрәсәсе мөдире, Казанның Солтан һәм Печән мәчетләре имам-хатыйбы (1910-1920-елларда).
## Искәрмәләр
Әфтах Тәрҗеманов

**Әфтах Тәрҗеманов** (Әфтахетдин Кыяметдин улы Тәрҗемани, ,  — , ) — дин  эшлеклесе, Казанның Ак мәчете имамы (192?-1929).
## Балалары
* Әмин Тәрҗеманов (1924-2010), җылылык физикасы белгече, фән докторы, *[[Татарстанның атказанган фән һәм техника эшлеклесе|ТР атказанган фән һәм техника эшлеклесе]] (1981)*. 
* Әнвәр Тәрҗеманов (?-?), КАИ доценты. 
* Габбәс Тәрҗеманов (1913—2001), Воронеж политехника институты профессоры. 
* Гаммәр Тәрҗеманов (?—?), «Красное Сормово» (*[[Түбән Новгород]]*) заводының баш сварщигы. 
* Җәвад Тәрҗеманов (1920—1995), язучы, галим, техник фәннәр кандидаты, *[[Татарстанның атказанган фән һәм техника эшлеклесе|ТР атказанган фән һәм техника эшлеклесе]] (1981)*. 
* Нух Тәрҗеманов (1900-1998), «Вакууммаш» КазНИИ . 
## Шулай ук карагыз


## Искәрмәләр