Хезмәтсез керемнәр

**« керемнәр»** тар аңлауда&nbsp;— шәхси хезмәтең белән бәйле булмаган шәхси табышлар. Әмма ССРБ һәм кайбер башка социалистик илләрдә «хезмәтсез керемнәр» күпкә киңрәк мәгънәдә аңлатылган һәм хакимият тарафыннан гражданнарның теләсә нинди дәүләт тикшерә алмаган икътисади активлыгын тыю өчен файдаланылган.

Хезмәтсез керемнәргә җинаять юлы белән алынган табышлар&nbsp;да (*караклык, ришвәтчелек*), шулай&nbsp;ук базар икътисадын кулланучы илләрдә тулысынча канунлы дип саналган табышлар&nbsp;да (*мәсәлән, шәхси эш буенча яллану, кертемле [[капитал]]дан килгән керем, сәүдә табышы һ.&nbsp;б.*) кертеп саналган. Хезмәтсез керемнең төп билгесе&nbsp;— кешенең дәүләт кулындагы предприятиегә, дәүләт учреждениесенә яки рөхсәт ителгән дәүләт кооперативы хезмәтенә бәйләнмәгән булуы. Кайбер пассив керемнәрнең төрләре&nbsp;дә хезмәтсез керемнәргә кертелеп карала.

Шул&nbsp;ук вакытта пенсия, стипендия, саклык кассасындагы кертемнәрдән процентлар һәм дәүләт лотереяләрендәге отышлар хезмәтсез керемгә саналмаган.

## ССРБ-дагы «хезмәтсез керемнәрнең» төрләре
* Спекуляция (*РСФСР&nbsp;ҖК 154&nbsp;маддә*)&nbsp;— табыш калдыру өчен, товарларны үзең сатып алганнан кыйбатрак бәягә сату эше.
* Валюталар операцияләре (*РСФСР&nbsp;ҖК 88&nbsp;маддә*)
* Шәхси-эшмәкәр хезмәте&nbsp;— төрле хезмәт күрсәтү&nbsp;— репетиторлык, көнкүреш техниканы төзәтү (*рәтләү*) һ.&nbsp;б. (*РСФСР&nbsp;ҖК 153&nbsp;маддә, «Шәхси-эшмәкәр хезмәте һәм коммерция арадашлыгы»&nbsp;— «Дәүләт, кооператив яки башка иҗтимагый формаларыннан шәхси-эшмәкәр хезмәтлегенә» җәза бирелгән*)
* Көмешкә куу (*РСФСР ҖК 158&nbsp;маддә*)
* Шәхси олаучылык (*ССРБ-ның [[1972&nbsp;ел]]ындагы юл хәрәкәтләре кагыйдәләрендә «транспорт чараларын җиңел табыш алу өчен кулланырга ярамый» диелгән*).

## «Хезмәтсез керемнәргә» ССРБ-да мөнәсәбәт
Дәүләттән боерык бирелгән кысачыкларга караганда, дәүләт белән арадашлыксыз очракта шактый күберәк акча эшләп булган. Берәүләр моның белән файдаланганнар. Бу хәл «хәбәрдар әгъзаларының» гына түгел, гади гражданнарның&nbsp;да канәгатьсезлекләрен барлыкка китергән&nbsp;— чөнки чикләнгән кешеләр түгәрәгенең зур керемнәре социаль гаделлеккне бозган. Шуңа күрә, «хезмәтсез керемнәргә» каршы вакыт-вакыт үткәрелгән кампанияләр, җәмгыять белән тулысынча уңай кабул ителгәннәр.

## [[Михаил Горбачёв|Гербачевның]] «хезмәтсез керемнәргә» каршы кампаниясе
1986&nbsp;елның 15&nbsp;маенда «хезмәтсез керемнәргә» каршы бөтенсоюз кампаниясе башланган.

Ул кампания тиздән туктатылган, чөнки 1986&nbsp;елның 19&nbsp;ноябрендә ССРБ-ның «Шәхси эшчәнлек хезмәте турында» яңа канун кабул ителгән.

## «Хезмәтсез керемнәр» башка илләрдә

### Өченче рейх
«Хезмәтсез һәм җиңел керемнәрне» () тыю NSDAP (*«25&nbsp;пунктлар»*) программасындагы икътисад бүлегенең өлеше булган (*10-14&nbsp;пунктлар*): 

### АКШ
АКШ-ның иҗтимагый саклау хезмәтлеге () билгеләмәсе буенча, эш түләүе яки бизнес табышы белән бәйләнмәгән керемнәр генә «хезмәтсез керемнәргә» катнашалар. Мәсәлән, АКШ-да менә нинди табышлар «хезмәтсез керемнәр» дип санала (*шушындагы керемнәрне алган кешеләр өчен генә бу керемнәр&nbsp;— «хезмәтсез керемнәр» булып чыга*):

* азык-төлек яки яшәү өчен өченче шәхесләрнең акчалары яки шушы максатларга бирелгән акчалар белән түләүләр;
* карт сугышчыларга түләүләр һәм җиңеллекләр;
* тимер юлы хезмәткәрләренә эшсезлек өчен пенсияләр һәм әсбаплар;
* дәүләт яки шәхси чыганаклардан пенсияләр;
* эшсезлек өчен әсбаплар;
* эш буенча инвалидларга түләүләр;
* иҗтимагый тәэминаты буенча әсбаплар;
* облигацияләр буенча процентлар;
* бүләкләр;
* лотереядә отышлар;
* премияләр;
* каплаулар, моңа хөкем белән билгеләнгәннәр&nbsp;дә;
* иминлек хезмәте полисе буенча түләүләр;
* иганәләр;
* алиментлар;
* акча яки табигый килеш алынган мирас;
* милекне вакытлы түләп куллану өчен биреп тору шөгыльләнүләреннән керемнәр;
* эш ташлаулар вакытындагы түләүләр яки башка профсоюз түләүләре.

## Шулай ук карагыз
* Социализм
* Капитализм
* Керем
* Пассив керем

## Искәрмәләр

Төркем:Икътисад терминологиясе