open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мөнәвәрә Мәүлитова

**Мәүлитова Мөнәвәрә Габдерәкип кызы** (16 август 1923 ел) — галим-табиб, балалар хирургы, югары мәктәп укытучысы. Медицина фәннәре докторы (1979), профессор (1980). Башкорт АССРның атказанган фән эшлеклесе (1989), СССРның сәламәтлек саклау отличнигы (1963). С. Д. Терновский исемендәге премия лауреаты (2008).

## Биографиясе
Мөнәвәрә Габдерәкип кызы Мәүлитова 1923 елның 16 августында Башкорт АССРның Бәләбәй кантоны Урзайбаш авылында туган.

1940 елда Бүздәк районы Арыслан җидееллык мәктәбе укытучысы, 1942-1944 елларда бу мәктәп директоры булып эшли.

1944-1945 елларда ВЛКСМның Бүздәк район комитеты секретаре.

1945-1950 елларда Башкорт дәүләт медицина институтында белем ала.

1950-1953 елларда Ишембай шәһәр сәламәтлек саклау бүлеге мөдире һәм Уфа шәһәр сәламәтлек саклау бүлеге мөдире урынбасары.

1956 елдан Г. Г. Куватов исемендәге Җөмһүрият клиник дәваханәсендә эшли башлый, 1959 елдан — бүлек мөдире.

1964-1966 елларда — Уфа шәһәр сәламәтлек саклау бүлеге хирургы, шул ук вакытта, 1964-1967 елларда, 1 нче һәм 2-нче Уфа кала дәваханалары табибы, 1966 елдан — бүлек мөдире.

1966 елдан Башкорт дәүләт медицина институты (хәзерге Башкорт дәүләт медицина университеты) укытучысы.

1966-1989 елларда Башкорт АССРның баш балалар хирургы. Республикада балалар хирургиясе үстерүгә зур өлеш керткән.

1970-1989 елларда — балалар хирургиясе кафедрасы мөдире.

2001 елдан бирле Республика  балалар клиник дәваханәсендә эшли.

Балалар хирургиясе үстерүгә зур өлеш керткәне өчен Россия Медицина фәннәре академиясенең С. Д. Терновский исемендәге премиясе белән бүләкләнә (2008).

## Фәнни эшчәнлеге
Фәнни эшчәнлеге кискен һәм хроник деструктив пневмонияне диагностикалау һәм дәвалау ысулларын яхшырту, аппендикулятор перитонитны, гематогенны остеомиелитны кисәтү һәм дәвалауга бәйле.

Профессор Мәүлитова җитәкчелегендә балаларга хирургик ярдәм күрсәтү өчен нормативлар, калкан бизен хирургия юлы белән дәвалауны нигезләү, балаларда бронхоэктатик чирне иртә диагностикалау һәм аларны диспансеризацияләү буенча тәкъдимнәр эшләп чыгарыла.

Мөнәвәрә Габдерәкип кызы Мәүлитова — 170 тән артык фәнни хезмәт авторы.

## Фәнни хезмәтләре

* Профилактика инфекционных осложнений и комплексное лечение детей с сочетаний и комбинированной термической травмой, пострадавших на катастрофе. Уфа, 2004 (соавт.);
* Организация, развитие и становление детской хирургии в Республике Башкортостан.. Уфа, 2011.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* СССРның сәламәтлек саклау отличнигы (1963),
* Башкорт АССРның атказанган фән эшлеклесе (1989),
* Россия Федерациясе Медицина фәннәре академиясе Президиумының С. Д. Терновский исемендәге премиясе лауреаты (2008).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Мәүлитова Мөнәвәрә Габдрәкип кызы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — . 

Төркем:БАССР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Табиблар
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1923 елда туганнар
Төркем:16 август көнне туганнар
Валентина Чемберджи

**Чемберджи Валентина Николаевна** (11 март 1936 ел) — Россия филологы, борынгы һәм яңа телләрдән тәрҗемә итүче, әдәбиятчы һәм мемуарист. Николай Чемберджи белән Заран Левинаның кызы. СССР Язучылар берлеге әгъзасы (1982).
## Тормыш юлы һәм иҗаты

Мәскәү дәүләт университетының филология факультетының Классик филология бүлеген тәмамлый (1958). Чит ил телләре академиясендә һәм Мәскәү университетында латин, борынгы грек телләрен һәм роман телләре тарихын укыта. Ахилл Татийның «Левкиппа и Клитофонт», Самосатский Лукианның «Похвалы родине» әсәрен,  Софокл белән Меннандраның тормышыннан антик таныклыкларны, шулай ук музыка турында китаплар, Сергей Рахманиновның хатларын һәм истәлекләрен, автобиографиясен, Стравинскийның мәкаләләрен, Леонард Бернстайнның «Музыка всем» китабын, Вуди Гатриның «Поезд мчится к славе» автобиографик повестен (В. Познер белән берлектә, 1968), Хантер Дэвисның «Авторизированная биография „Битлз“» (шулай ук В. В. Познер белән берлектә, 1990) һ. б. әсәрләрне тәрҗемә итә. Шулай ук И. И. Доронина белән берлектә Агата Кристиның «Автобиогафия»сен тәрҗемә итә.

Чемберджиның үзенең — «В путешествие со Святославом Рихтером», «В доме музыка жила», «О Рихтере его словами», «Истории Мнемозины» һ. б. китаплары — башлыча музыкага һәм музыкантларга багышланган. «XX век Лины Прокофьевой» (2008) китабы Сергей Прокофьевның хатыны Лина Ивановна Прокофьеваның биографиясен тәүге тикшерү булып тора. Рихтер һәм Алина Прокофьева турындагы китаплары инглиз, француз, испан һәм немец телләрендә тәрҗемә ителгән. Валентина Николаевна СССР Язучылар берлеге (1982) әгъзасы. 2012 елда «Астрель» нәшриятында «Собачья жизнь. Устар» китабы дөнья күрә. Анда авторның язмышын, үзенең тормышын һәм иҗатын билгеләгән күп санлы һәм күп төрле вакыйгалар турында бәян ителә.
Россия византинисы С.А. Иванов әйтүенчә, латыннан аның беренче укытучысы була (мәктәп елларында шәхси дәреслекләр ала).

## Гаиләсе

Кызы (В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Познер белән никахтан) — композитор һәм пианист Екатерина Чемберджи (1960). Улы (математик С. М. Мельников белән никахтан) — пианист Александр Мельников (1973).

## Әсәрләре

* «В путешествии со Святославом Рихтером». Москва, РИК «Культура», 1993. (Переведена на французский, финский и немецкий языки.)
* «Истории Мнемозины» «Разноцветные гаммы». Москва. Изд. «Присцельс», 1998.
* «В доме музыка жила». Москва, Изд. «Аграф», 2002.
* «О Рихтере его словами». Москва, Изд. «Аграф», 2004. (Переведена на итальянский язык.)
* «XX век Лины Прокофьевой». Москва, Изд. «Классика — XXI», 2008. (Переведена на испанский язык.)
* «Устар. Собачья жизнь». Москва, Изд. «Астрель», 2012.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Биография  на сайте «Агентство ФТМ, Лтд.»
* Валентина Чемберджи в «Журнальном зале»

Төркем:11 март көнне туганнар
Төркем:1936 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Рус теленә тәрҗемәчеләр
Рукмини Дэви Гыйбадәтханәсе

**Рукмини Дэви Гыйбадәтханәсе** ул Һиндстанда, Гөҗәратта, Дваркадан 2 км (1,2 миль) ераклыкта гыйбадәтханә. Ул Рукмини Алиһәсенә багышланган (Ходай Кришнаның баш патшабикәсе һәм Двапара Югада Лакшми Дэвиның инкарнациясе). Гыйбадәтханәгә 2500 ел дип әйтелә, әмма хәзерге формада ул 12-нче гасырга карый дип әйтелә.
## Тасвирлама
Ул тышында Илаһлар һәм Алиһәләр потлары белән бай кисеп ясалып бизәлгән гыйбадәтханә, ә sanctum-да Рукмининың төп сурәте урнашкан. Манараның нигезендә панельләрдә кисеп ясалган *наратхалар* (кеше сыннары) һәм кисеп ясалган *гаджатхаралар* (фил сыннары) сурәтләнгән.
## Риваятьләр
Рукмини һәм ире Кришнаның яшәү гыйбадәтханәләренең ераклыгын аңлатыр өчен кызык риваять сөйләнә. Дурваса олы хәкиме (ул кызу холкы һәм каргышлар салу өчен мәгълүм) соравы буенча Кришна һәм Рукмини йортларында аш өчен Дурвасаны алып өйләренә арбада тарткан. Юлында Рукмини сусавын басар өчен су сораган, Кришна аңа эчәр өчен аяк бармагы белән җирне казып Ганга суын чыгарган. Әмма Дурваса Рукмини аңа су бирмәгәнгә үпкәләгән. Шулай итеп, ул аңа иреннән читтә яшәргә торырга каргыш салган.
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Һинд дине
Рима Царева

**Царева Рима Шөгәй кызы** (1 май 1941, Уфа, БАССР) — СССР һәм Россия югары мәктәп педагогы. Филология фәннәре кандидаты (1975), педагогия фәннәре докторы (1998), профессор (1999). РСФСРның халык мәгарифе отличнигы (1990), Башкортстанның атказанган укытучысы (1996), Россия Федерациясенең мактаулы югары профессиональ белем бирү хезмәткәре (2004).

## Биографиясе
Царева Римма  Шөгәй  кызы 1941 елның 1 май көнендә Уфада туа.

1964 елда ул Стәрлетамак дәүләт педагогия институтын тәмамлый. Аннары Бәләбәй районының Спартак урта мәктәбендә укытучы булып эшли. 1965нче елдан алып БДУның Стәрлетамак филиалында (1985-1986 елларда филология факультетының декан урынбасары) укыту эшен алып бара.

1975 елда — Римма Царева  филология фәннәре кандидаты, 1998 елда педагогия фәннәре докторы, тагын бер елдан -  профессор.

1996 елда — Башкортстанның атказанган укытучысы, 1990 елда — РСФСР-ның халык мәгарифе отличнигы, 2004 елда — Россия Федерациясенең мактаулы югары профессиональ белем бирү хезмәткәре исемнәре белән бүләкләнә.

Цареваның гыйльми эшчәнлге югары мәктәп педагогикасы, чит ил әдәбияты тарихы мәсьәләләренә багышланган.

Аның 240 ка якын фәнни хезмәте бар.

## Гыйльми хезмәтләре

* Психолого-педагогические потенциал зарубежной литературы. Стәрлетамак, 2013
* Зарубежная литература XIX века: романтизм и реализм. Стәрлетамак, 2014

## Мактаулы  исемнәре һәм бүләкләре

* Башкортстанның атказанган укытучысы (1996)
* РСФСРның халык мәгарифе отличнигы (1990)
* Россия Федерациясенең мактаулы югары профессиональ белем бирү хезмәткәре (2004)

## Сылтамалар

* Ә. Н. Акбутина тәрҗ. Царева Рима Шөгәй кызы // Башҡорт энциклопедиясе.—  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Россиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре
Төркем:РСФСР халык мәгарифе отличниклары
Төркем:Россия педагоглары
Төркем:ССРБ педагоглары
Төркем:Стәрлетамак дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Педагогика фәннәре докторлары
Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:1 май көнне туганнар
Татьяна Шабанова

**Шабанова Татьяна Дмитриевна** (8 март 1947, Минеральные Воды, Ставрополь крае) — СССР һәм Россия тел белгече, укытучы. Филология фәннәре докторы (1999), профессор (1999). Башкортстанның атказанган фән эшлеклесе (2002).

## Биографиясе
Шабанова Татьяна Дмитриевна 1947 елның 8 мартында Ставрополь краеның Минеральные Воды шәһәрендә туа.

1971 елда Пятигорск чит телләр педагогия институтын тәмамлый. Шабанова Уфала Башкорт дәүләт педагогия институтында укыта башлый. 1977-1988 елларда инглиз теле кафедрасының мөдире була. 1996-2006 елларда Татьяна Дмитриевна чит телләр факультеты деканы вазифасын били.

1999 елда ул филология фәннәре докторы исемен яклый. Шул ук елда профессор дәрәҗәсенә лаек була. 2002 елда Башкортстанның атказанган фән эшлелесе исеме белән бүләкләнә.

Татьяна Шабанованың гыйльми эшләре тел структурасының  лингвистик берәмлекләр семантикасына, инглиз телен һәм рус телен типологик өйрәнүгә багышланган.

Шабанова 100г якын фәнни хезмәтнең авторы була.

## Гыйльми хезмәтләре

* Семантическая модель английских глаголов зрения: теоретик‑эксперимент. исслед. Уфа, 1998
* Семантические модуляции в глагольной лексике английского и русского языков в единстве семантического, когнитивного и конструктивного подходов. Уфа, 2015
* История английского языка, Саарбрюккен, 2016

## Сылтамалар

* Р. Ә. Сиражитдинов тәрҗ. Шабанова Татьяна Дмитриевна // Башкорт энциклопедиясе —  уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:8 март көнне туганнар
Славенка Дракулич

**Славенка Дракулич** (хорв. Slavenka Drakulić, 4 июль 1949 ел, Риека, шул чакта Югославия) — хорват сәясәтчесе һәм журналисты, хорват һәм инглиз телләрендә язган.

## Биографиясе
Славенка Дракуличның әтисе — Югославия армиясе офицеры, әнисе — дәүләт хезмәткәре. Дракулич Загреб университетында чагыштырма әдәбиятне һәм социологияне өйрәнә.1982 елдан журналистика белән шөгыльләнә, төрле хорват басмалары өчен яза, шул исәптән — феминизм темаларына. Сербка кияүгә чыга, кызы Ружананы таба. 1990 еллар башында, Дубравка Угрешич һәм Хорватиянең башка берничә сәясәтче белән беррәттән ватанчылык җитмәүдә һәм хорват халкына бозым җибәрүдә милләтче матбугат тарафыннан гаепләнә http://womenineuropeanhistory.org/index.php?title=The_Five_Witches ), кызы белән бергә илдән чыгып китә. Швецияда яши, һәм хәзер үзенең тормышын Стокһольм һәм Загреб арасында үткәрә. Дөньяның эре газета  һәм журналларында басылып чыга.

## Китаплары

### Очерклары һәм эсселары

* Смертные грехи феминизма/ *Smrtni grijesi feminizma* (1984)
* Как мы пережили коммунизм и даже смеялись при этом/ *Kako smo preživjeli komunizam i čak se smijali*, о жизни женщин в странах социализма (1991)
* Балканский экспресс: фрагменты с другой стороны фронта/ *Balkan Express: Fragmenti s druge stane rata* (1992)
* Кафе Европа: жизнь после коммунизма/ *Cafe Europa: Život nakon komunizma* (1996)
* Они бы муху не обидели: военные преступники перед трибуналом в Гааге/ *Ne bi ni mrava zgazili: ratni zločinci na sudu u Hagu* (2005)
* Экскурсия по музею коммунизма/ *A Guided Tour Through the Museum of Communism* (2011)

### Романнары

** Голограммы страха/ *Hologrami straha* (1987)
** Мраморная кожа/ *Mramorna koža* (1995)
** Вкус мужчины/ *Okus čovjeka* (1997)
** Как будто меня там нет/ *Kao da nisam tamo* (2000, 2010 елда экранлаштырылган, см.: http://www.imdb.com/title/tt1456477/, Ирландя режиссёры Хуанита Уилсон Ирландиядә берничә премия һәм Истанбул ХКФ премиясен ала)
** Фрида, или О боли/ *Frida ili o boli*, Фрида Кало турында роман (2007)
** Тело, сделанное из тела: яхшылык турында хикәя/ *Tijelo njenog tijela: priče o dobroti* (2007)

## Оп line mäqälälär

* На сайте ''Eurozine''

## Җыелма басмалары

* *Sabrani eseji* (Ике мең биш)

## Танылуы
Дракулич китаплары дөньяның бик күп телләренә, шул исәптән кытай теленә тәрҗемә ителгән. Ул — Аурупа үзара аңлашуга керткән өлеше өчен Лейпциг китап премиясе лауреаты, 2005.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Биография, обзор творчества
* На сайте ''Женщины в истории Европы''
* Интервью, 2009
* Славенка Дракулич на радио ''Свобода''
* Отрывки из книги ''Как мы пережили коммунизм…'' 
Төркем:Журналистлар
Төркем:Язучылар
Төркем:Шәхесләр:Хорватия
Төркем:4 июль көнне туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:Күптелле язучылар
Зәйтүнә Дударева

**Дударева Зәйтүнә Мохтар кызы** (24 октябрь 1954 ел) — галим-тел белгече. 1999-2006 елларда Стәрлетамак дәүләт педагогия институты һәм Зәйнәп Биишева исемендәге Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе проректоры. Филология фәннәре докторы (2006). Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2005).

## Биографиясе
Зәйтүнә Мохтар кызы Дударева (кыз фамилиясе Тимербулатова) 1954 елның 24 октябрендә Башкорт АССРның Октябрьский шәһәрендә туган. З.М.Тимербулатовның сеңлесе. Бала чакта журналист булырга хыяллана, «Стерлитамакский рабочий»  газетасы   тарафыннан  оештырылган «Юнкор» исемле яшь корреспондентлар түгәрәгендә шөгыльләнә, газеталарга кыска мәкаләләр яза. Җәйге каникулларны агасы белән авылда үткәрәләр, атасы балаларын авыр эштән курыкмаска өйрәтә. Зәйтүнәгә хәтта комбайнчы ярдәмчесе булып йөрергә туры килә. Тырышлык һәм сабырлык сыйфатлары аңа университетта укыган чакта төзелеш отряды комиссары булганда да һәм аннан соң да тормышта да ярдәм итә.

1977 елда Башкорт дәүләт университетының филология факультетын тәмамлый. Шушы ук елда Стәрлетамак дәүләт педагогия институтында эшли башлый. Башта рус теле кафедрасында — ассистент, аннары — өлкән укытучы, доцент. 1999 елдан алып — читтән торып уку һәм икътисади мәсьәләләре буенча, 2006 елдан читтән  торып уку һәм социаль мәсьәләләр буенча проректор вазифасын били. 2006 елның декабреннән Уфа дәүләт авиацион техник университетының Стәрлетамактагы филиалында эшли: башта — директор урынбасары, ә 2010 елдан  гуманитар һәм социаль икътисади фәннәр кафедрасы мөдире.

Аспирантурада Мәскәү дәүләт педагогия университетында укый, докторлык диссертациясен Екатеринбургта яклый.

## Фәнни эшчәнлеге
Галим буларак Дударева З. М. озак еллар дәвамында фәнни тикшеренүләрен башкорт теле һәм рус теле материалында когнитив лингвистика проблемаларына багышлый, башкорт һәм рус телләренең вакыт мәгънәсе лексикасын өйрәнә. Мондый чагыштыру эше бик кызыклы, чөнки вакыт төшенчәсе халыкның менталитетын һәм философиясен чагылдыра.

70 тән артык фәнни хезмәт авторы.

**Төп гыйльми хезмәте:**

Контрастивное исследование концептуальной сферы «Время» в русской и башкирской языковых картинах мира. Екатеринбург; Стерлитамак, 2004

## Искәрмәләр

## Һылтанмалар

* Дударева Зәйтүнә Мохтар кызы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Октябрьскида туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1954 елда туганнар
Төркем:24 октябрь көнне туганнар
Елена Данилко

**Данилко Елена Сергеевна** (31 май 1970 ел) — тарихчы. Тарих фәннәре докторы (2007). РФА Н. Н. Миклухо-Маклай исемендәге этнология һәм антропология институты гыйльми-мәгариф үзәге җитәкчесе.

## Биографиясе
Елена Сергеевна Данилко 1970 елның 31 маенда Башкорт АССРның Дәүләкән районы Бакча авылында туган. 1995 елда Башкорт дәүләт университетын (тарих факультетының археология бүлеге) тәмамлый. 1992 елдан алып ТТӘИдә, 1993 елдан — Этнологик эзләнү үзәгендә эшли. 2002 елдан бирле РФАның Этнология һәм антропология институтында (Мәскәү): 2007 елдан алып — төп гыйльми хезмәткәр, 2008 елдан — этнографик гыйльми белем бирү үзәге мөдире. 2000 елда «Старообрядчество на Южном Урале: историко-этнографическое исследование» темасы буенча кандидатлык диссертациясе яклый. 2007 елда РФАның Этнология һәм антропология институты докторантурасын тәмамлый һәм докторлык диссертациясе яклый ( темасы: «Механизмы самосохранения русских и финно-угорских старообрядческих общин Урало-Поволжья»).

## Фәнни эшчәнлеге
Фәнни тикшеренүләре Урал-Идел халыклары этнографиясенә, визуаль антропологиягә багышланган.

100-дән артык фәнни хезмәт, 10 га якын этнографик фильм — «Башкорт атының кымызы» («Кумыс из башкирской лошади»; 2003), «Учук» (2005), «Җиде утлы ук» («Семиогненная стрела»»; 2009) һәм башкалар авторы.
## Җәмәгать эшчәнлеге
2005-2009 елларда — Россия этнографлар һәм антропологлар ассоциациясенең башкарма директоры.

«Вестник  Чувашского государственного университета» журналы редколлегия  әгъзасы.

Хәзерге вакытта РФА Н.Н.Миклухо-Маклай исемендәге этнология һәм антропология институты гыйльми-мәгариф үзәге җитәкчесе.

2019 елның 1 гыйнварыннан — М. В. Ломоносов исемендәге МДУ-ның диссертацион советы әгъзасы (тарих факультеты)

Славислар конгрессы янындагы старообрядчылыкны тикшерүләр буенча халыкара комиссия составына керә.

«Камера-посредник» визуаль антропологиясе Мәскәү халыкара фестиваленең башкарма директоры. 2013 елда әлеге фестивальнең Чикаго каласындагы сайлау комиссиясе (SVA Film and Media Festival in Chicago) һәм Сибиу шәһәрендә (Румыния) «Астра» халыкара документаль фильмнар фестивале әгъзасы була (Astra Film Festival of Documentary Film).

Россия халыклары турында тапшырулар циклы аналитик редакторы була («Культура» телеканалында «Россия — любовь моя» тапшыруы).

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
«Золотое сердце Словонии» фестивале лауреаты (2015, Хорватия, Төп приз, Александров Е. В., Лихачев Р. А., Федосова К.А. белән берлектә)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Данилко Елена Сергеевна // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Данилко Елена Сергеевна
* «Социальные науки сегодня повернули к человеку». Как меняет мир визуаль антропология 
*

Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Дәүләкән районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1970 елда туганнар
Төркем:31 май көнне туганнар
Ванесса Фернандеш

**Ванесса де Соуза Фернандеш** (;  14 сентябрь 1985 ) — португаль триатлончысы, дөнья чемпионы һәм Олимпия уеннарының көмеш призёры.

## Биографиясе
Ванесса Фернандеш 1985 елның 14 сентябрендә Перозинью шәһәрендә туган. Ул 1984 елда Португалия Туры җиңүчесе велосипедчы Вечеслав Фернандешның кызы була. Спорт белән шөгелләнергә һәм уңышлар казанырга аны 10000 метрга йөгерү буенча 1996 елгы Олимпия чемпионы Фернанда Рибейру илһамландыра. Ванесса үз туган клубы өчен чыгыш ясый башлый, шуннан соң «Белененсеш» клубына күчә, соңрак юниорлар дөнья чемпионатында җиңү яулый.

2004 елда ул үзе өчен беренче булган Афина Олимпиадасында чыгыш ясый, биредә сигезенче урынны били.

2007 елдан ул триатлон буенча дөнья чемпионы һәм бишенче тапкыр Европа чемпионы була. 2004 елдан 2008 елга кадәр ул Дөнья кубогының егерме этабында җиңүче була (2003 елда Мадрид, 2004 елда Мадрид, Рио-де-Жанейрода, 2005 елда Масатлан, Мадрид, пекин, Нью-Плимут, 2006 елда Акаба, Масатлан, Мадрид, Пекин, Корне-Брук, Гамбург, 2007 елда Исигаки, Лиссабон, Пекин, Салфорд, Мадрид Родос һәм Мадридта, 2008 шулай ук Мадридта), ул бу күрсәткеч буенча австрияле Эмма Карниды узып китә, беренче урынга чыга.

2008 елда Пекиндагы Олимпия уеннарында финишка икенче килә, Португалиянең беренче спортчысы булып, триатлонда медаль яулый.

Ванесса Лондонга 2012 елгы Олимпия уеннарына эләгә алмый.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Шәхесләр:Португалия
Төркем:14 сентябрь көнне туганнар
Төркем:1985 елда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Португалиядә туганнар
Фатыйма Ганиева

**Ганиева Фатыйма Нуретдин кызы** (25 март 1909 ел — 1989 ел) — укытучы, СССРның II чакырылыш (1946) Югары Советы депутаты. Башкорт АССРның атказанган укытучысы (1944), «Хөрмәт Билгесе» ордены кавалеры (1939).

## Биографиясе һәм  хезмәт эшчәнлеге
Фатыйма Нуретдин кызы Ганиева 1909 елның 25 мартында хәзерге Башкортстан Республикасы Белорет районы Мышы (Атналы) авылында ярлы крестьян гаиләсендә туган. Атасы 1919 елда, анасы  һәм туганнары 1921 ачлык елында үләләр. Үксез ятим калган Фатыйма башта Сәрмән балалар йортында, шуннан Уфада Ленин исемендәге мәктәп-интернатта тәрбияләнә. Биредә аның аң-белем даирәсен киңәйтүгә, шәхес итеп тәрбияләүгә Мөхлис Тукаев, Хәнифә Мостафина кебек әйбәт тәрбиячеләр, Николай Краснов, Вафа Сөләйманов, Александр Тюлькин, Сәгыйт Мифтахов кебек атаклы укытучылар зур йогынты ясый.

Шулардан  үрнәк  алып, Фатыйма Ганиева иң мактаулы һәм гүзәл һөнәр — укытучы эшен сайлый.  Ул  К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әдәбият факультетын уңышлы тәмамлый.

1935-1937 елларда Белорет шәһәрендә совет-партия мәктәбендә башкорт теле һәм әдәбиятын укыта, шуннан Баймак районы 1 нче Эткол һәм 2нче Эткол мәктәпләрендә эшли. Укыту-тәрбия эшендә ирешкән  уңышлары өчен 1939 елда «Хөрмәт Билгесе» ордены белән бүләкләнә. Бу югары бүләкне аңа 8 августа СССР Югары Советы Президиумы рәисе М.И.Калинин үзе тапшыра.

Авыр сугыш елларында барлык укытучылар кебек, яшьләрне илгә тугрылык рухында тәрбияли, мәктәптә балалар укыту белән бергә колхозда бригадир да була.

1944 елда Фатыйма Ганиевага «БАССР мәктәбенең атказанган укытучысы» дигән мактаулы исем бирелә. 1946 елда ул икенче чакырылыш СсСР Югары Советы депутаты итеп сайлана.

1949 елда Стәрлетамакка күчеп, В. И. Ленин исемендәге мәктәптә балалар укыта, 1951-1969 елларда Баймак районы «Җылаер» совхозы мәктәбендә укытучы була, мәктәп директоры вазифасын башкара.

Шушындый мактаулы исем һәм югары бәяләр Ф. Н. Ганиеваны зур эшләргә рухландыра. Ул вакытын һәм көчен кызганмый, армый-талмый балалар белән эшли, башкорт теле һәм әдәбиятын укыту буенча бай тәҗрибә туплый. Ул район мәктәпләрендә таратыла,  укыту-тәрбия эшендә куллану өчен республика мәктәпләренә өйрәнү өчен тәкъдим ителә. Аның турында газета-журналларда күп языла.

Укытучы һөнәрен сайлап, бу эштә ирешкән уңышлары, халык ихтирамын яулавы белән Фатыйма Нуретдин кызы үзен бәхетле саный.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
* Башкорт АССРның атказанган укытучысы (1944)
* «Хөрмәт Билгесе» ордены кавалеры (1939)

## Сылтамалар

* Яйыҡбаев К. Я. Мәгърифәтче мөгаллимнәр, күренекле укытучылар һәм мәгариф эшлеклеләре.
Төркем:ССРБ Югары Шурасы депутатлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:1989 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Белорет районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1909 елда туганнар
Төркем:25 март көнне туганнар
Джессика Харрисон

**Джессика Харрисон** (; 27 октябрь 1977, Шеффилд, Йоркшир һәм Хамбер) — инглиз чыгышлы француз триатлончысы, триатлон буенча күп тапкыр Франция чемпионы. Ике олимпия уеннары катнашучысы.

## Биографиясе

### Иртә еллары
Джессика Харрисон 5 яшендә йөзү белән шөгыльләнә башлый. Моннан тыш ул атасы белән тау велосипедында шуа, бу нәтиҗәдә аны 11 яшендә триатлонга алып килә

### Профессиональ карьерасы
Джессика Франция җыелма командасына индерелә, аның белән Стефани Диназ-Гро күнекмәләр үткәрә. 2008 елның Җәйге олимпия уеннарында Ханбалыкта Джессика 12 нче урынны били, ә дүрт елдан соң Лондон уеннары катнашучысы була.

Харрисон һәм Кароль Пеон олимпия дистанциясендә 2009 Франция чемпионы титулына төп дәгъва итүчеләр була. Биредә Кароль Пен Харрисоннан соң икенче урын алып,  титул яулый, ә Харрисон әле гражданлык алмаган була . Бу юлы спортчылар шул ук тәртиптә финишка килә, ә Харрисон беренче титулны яулый.

Джессика Харрисон Лондонда Дөнья кубогында этапта 32-се урын алганнан соң 36 яшендә үз карьерасын тәмамлый.

### Франция олимпия комитетында катнашуы
Профессиональ спорт карьерасы белән беррәттән Джессика халыкара триатлон федерациясенең һәм Аурупа триатлон федерациясенең вәкиле булып тора. Ул Франциянең Олимпия комитеты каршындагы югары дәрәҗәдәге  спортчыларның Милли комитеты, шулай ук FFTri Милли спорт комиссиясе әгъзасы булып тора.

Ул 2018 елның апрель аеннан Мартен Фуркад рәислеге астында ун сигезле кешедән торган спортчылар комиссиясенә керә. Алар 2024 елда булачак Олимпия һәм Паралимпия уеннарына хәзерлек өстендә эшли.

### Шәхси тормышы
Джессика Харрисон Кароль Пеон белән мөнәсәбәттә тора. 2010 елда ул Пен белән бергә махсус *Triathlète* журналы өчен спортта, башлыча триатлонда гомосексуализмга багышланган доклад белән чыгыш ясый.

Ул «Mako» азык компаниясе хуҗасы.

## Искәрмәләр

Төркем:Олимпия уеннарында катнашучылар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Шәхесләр:Франция
Төркем:27 октябрь көнне туганнар
Төркем:1977 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Англиядә туганнар
Ханна Ильд

**Ханна Ильд** (), **Ханна Пруули** () һәм шулай ук **Ханна** (, 1981 елның 12 маенда Таллинда туган) Эстония җырчысы, пианист һәм җыр авторы.

## Биография

### Карьера
3 яшендә Ханна балалар музыка студиясенә укырга керә, аннары Эстония радиосы һәм җырлау студиясен тәмамлый. 7 яшеннән Эстон телевидениесе хорында җырлый башлый. Таллин музыка мәктәбендә фортепиано классын тәмамлый. 13 яшендә ул "Балачак иле" җырын яза һәм 1995-нче елда Эстония балалар җыр конкурсында җиңү яулый. Ул Таллин университетын медиа һәм реклама белгечлеге белән тәмамлый һәм төрле музыкаль чараларны оештыручы булып эшли.

1997-нче елда Ханна ялгыз карьерасын башлый. Ул "Ялгыз җан" җыры белән Евровидение өчен илкүләм сайлауда 2 нче урынны ала, 2001 елда "Salaja" җыры белән Эстониянең иң яхшы бию хиты өчен Эстония Язучылар Ассоциациясе премиясенә лаеклы дип табыла . 2003 һәм 2004 елларда ул Эстония музыка премиясендә илнең иң яхшы җырчысы итеп күрсәтелде  . 2003 елда ул премияне башкаручы буларак алды, аның дисклары иң күп сатылучы дип танылды .

«Ballads 2» альбомын язу өчен, Ханнаның ире җитәкче булган магнитофон студиясе 200,000 $ - 250,000 $ акча җыя башлады. Эстония җитештерүчеләре бу актны 1,4 миллион аудиториядә акылсыз эксперимент дип атадылар. Бу реклама кампаниясе Эстония тарихында иң кыйммәте булды  . Альбомны сатып алган кешеләрMercedes-Benz A-Class  автомобиле уйнатуда катнаштылар, ләкин лотереядан соң сату күләме кимеде  . 2005-нче елда Ханна диск сату ягыннан иң күп сатылган альбом һәм иң популяр җырчы буларак ике премия алды .

2007 елның 13 октябрендә Ханна Ильд Уембли стадионында Англия һәм Эстония футбол матчы алдыннан чыгыш ясады, ике гимнны да җырлады. 

### Хәйрия концертлары

* Гыйнвар 2004 - балалар йортында концерт. Валга, Көньяк Эстония.
* Март 2004 - хирургик операция ярдәмендә менингиттан соң яңадан торгызылган малай хөрмәтенә концерт.
* Май 2004 - мәктәптә белем алган һәм медицина реабилитациясен алган ярлы гаиләләрдәге балаларга аукцион.
* 2004 елның декабре - Эстониянең Милли симфоник оркестры белән өч телевизион концерт берничә аномалия белән туган ятим Жаннага ярдәм итеп бирелә.
* 2004 елның декабре - Эстония ятимнәрен яклап симфоник оркестр белән концерт, концертта 700 бала катнашты.
* Февраль 2005 - ятимнәргә укуда булышу максатыннан Зонта Фонды ярдәмендә концерт.
* Февраль 2005 - Эстониянең көньягында урнашкан балалар йортында концерт.

## Дискография

* Salaja (2001)
* Ballads (2002)
* fly Away (2003)
* Ballads 2 (2004)
* Hannah Live (2005)
* Everything is Changing (2007)

## Бүләкләре

* Estonian Music Awards: лучший танцевальный хит (2001)
* Estonian Pop Music Annual Awards Golden Record: лучшая певица (2003)
* Estonian Pop Music Annual Awards Golden Record: лучшая певица (2005)
* Estonian Pop Music Annual Awards Golden Record: лучший альбом (2005)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Официальный сайт 
* Masters, Tim. Hannah: Estonia's 'electric' export, BBC News (23 October 2009). Дата обращения 26 октября 2009.
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1981 елда туганнар
Төркем:12 май көнне туганнар
Ану Кааль

**Ану Арвидовна Кааль** (; туган 4 ноябрь, 1940, Таллин) - Эстония, Совет операсы һәм оперетта җырчысы (лирик-колоратура сопрано), укытучы. СССР халык артисткасы (1981).

## Биография
1959 елдан Таллин музыка мәктәбендә вокалга өйрәнә. 1963 елда ул Таллин музыка мәктәбен тәмамлый (1975 елдан - Георг Отс исеме белән аталган) , 1968 елда - Таллин консерваториясендә (хәзерге Эстония музыка һәм театр академиясе ) укый.

1963 елдан ул хор җырчысы, 1967 елдан 1996 елга кадәр Таллиндагы Эстония опера һәм балет театры (хәзерге Эстония милли операсы) солисты.

1971 - 1972 елларда ул «Ла Скала» театрында (Милан) (Рената Карозио классында) стажировка үтә .

Концерт чаралары үткәрә. Ул камера җырчысы булып чыгыш ясый. Ул вокал һәм симфоник әсәрләр спектакльләрендә катнаша.

Чит илләргә гастрольләр белән чыга.

1984 елдан Эстон музыка һәм театр академиясендә укыта.

"Индла" корпорациясенең мактаулы чыгарылыш сыйныф укучысы.

9-нчы чакырылыш Эстония ССР Югары Советы депутаты.

### Шәхси тормышы
Ире, альпинист Хиллар Кааль киңәше буенча, ул альпинизм белән шөгыльләнә. 1958 елда Эльбрус башына менәргә тырыша. Ире 1983 елда вафат була.

## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

* Эстониядә җыр конкурсы (2 урын, 1967)
* Таллинда Литва, Беларусия һәм Эстониянең яшь башкаручылары өчен конкурс (1 нче урын, 1968)
* Вокалистларның бөтен Союз конкурсы. М.И. Глинка (лауреат, Киев, 1968)
* Эстония ССРының мактаулы артисткасы (1974)
* Эстония ССР халык артискасы (1977)
* СССР халык артискасы (1981)
* Эстония ССР ВЛКСМ комсомол премиясе (1978) 
* Халыклар дуслыгы ордены (1980)
* Ак йолдыз ордены, III класс (2001)
* Үрнәк эш өчен медаль (1969)
* Эстония ССР театр берлеге премиясе (1975)
* Эстония ССР Театр Союзы премиясе (1980) 
* Алма-Атадагы X Бөтен Союз Телевидение Фестивале дипломы (1983)
* Чит илләр белән дуслык һәм мәдәни мөнәсәбәтләр өчен Совет җәмгыятьләре берлеге премиясе (1983)
* Эстония ССР Югары Советының хөрмәт сертификаты (1985).

## Дискография

* 1982 — Песни и романсы (фортепиано Фрида Бернштейн)
* 1984 — В. А. Моцарт, В. Беллини, Г. Доницетти, арии (с Национальным симфоническим оркестром Эстонии, дирижёры П. Лилье и П. Мяги)
* 1985 — Два арии (В. А. Моцарт, Г. Доницетти) и дуэт (В. А. Моцарт) с В. А. Куслапом (альбом «RAT Эстонские оперные солисты»)

## Искәрмәләр

Төркем:Сопранолар
Төркем:ССРБ халык артистлары
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:ССРБ актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1940 елда туганнар
Төркем:4 ноябрь көнне туганнар
Люция Гомәрова

**Гомәрова Люция Шаһбал кызы** (1 гыйнвар 1959 ел) — галим-юрист, дәүләт эшлеклесе һәм югары мәктәп укытучысы. 2009-2014 елларда Башкортстан Республикасының Конституция Суды рәисе. Юридик фәннәр кандидаты (1986), доцент. Башкортстан Республикасының атказанган юристы.

## Биографиясе
Люция Шаһбал кызы Гомәрова 1959 елның 1 гыйнварында Башкорт АССРның Хәйбулла районында туган.

1976-1977 елларда «Союзнефтемашремонт» җитештерү берләшмәсендә  копировальщик булып эшли.

1977-1982 елларда Башкорт дәүләт университетында «хокук белгече» һөнәре буенча белем ала.

1982-1986 елларда тикшеренүче стажер булып эшли, Ленинград дәүләт университетының аспирантурасында укый.

1986 елда «Совет дәүләт идарәлеге органы тарафыннан компетенцияне тормышка ашыруның административ-хокук гарантияләре» темасына диссертация  яклый (гыйльми җитәкчесе: Дрейшев Борис Владимирович).

1987-1996 елларда — Башкорт дәүләт университетында ассистент, өлкән укытучы, доцент.

1996 елдан алып — Башкортстан Республикасының Конституция Суды судьясы. 2009-2014 елларда — Башкортстан Республикасы Конституция суды җитәкчесе.

20-дән артык гыйльми публикация авторы.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган юристы (2006);
* Россия Федерациясе Хөкем советының «Гадел хөкемгә хезмәт иткән өчен» күкрәк билгесе (2007);
* Башкортстан Республикасының Мактау грамотасы (2009).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Гумерова Люция Шагибаловна на сайте «Кто есть кто в Республике Башкортстан» 

Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Башкортстан
Төркем:Башкортстанның атказанган юристлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Хәйбулла районында туганнар
Төркем:1959 елда туганнар
Төркем:1 гыйнвар көнне туганнар
Венера Дәүләтбаева

**Дәүләтбаева Венера Гыйлемхан кызы** (15 декабрь 1940,  БАССР, Салават районы Лагыр авылы) — югары категориялынейроофтальмолог, иридодиагност. Башкортстан Республикасының сәламәтлек саклау алдынгысы. Балалар офтальмологы.

## Биографиясе
Венера Гыйлемхан кызы Гыйлемханова-Дәүләтбаева БАССР-ның Салават районы Лагыр авылында күп балалы сәүдә хезмәткәре Гыйлемханның гаиләсендә дөньяга килгән. Лагыр урта мәктәбен тәмамлаганнан соң, Уфа шәһәрендә Башкорт дәүләт медицина университетының дәвалау факультетына укырга керә. Укуын уңышлы тәмамлагач, Уфа шәһәренең поликлиникаларында башлангыч һөнәри белем баскычларын үтә, тәҗрибә туплый.

## Хезмәт юлы, казанышлары
1970нче еллар уртасыннан Куватов исемендәге Җөмһүрият клиник дәваханәсендә окулист-нейроофтальмолог булып эшли. Югары категорияле белгеч, иридодиагност   үзенең тырышлыгы, хезмәтен яратып башкаруы, ачык профессиональ кәңәшләре белән бик күп пациентларының күрү сәләтен торгыза, аларның рәхмәтенә лаек була. 51 ел гомерен күз медицинасына багышлый.

## Гаиләсе
Тормыш иптәше Дәүләтбаев Мөхәмәтҗан Галимҗан улы — Башкортстан Республикасының атказанган нефтьчесе, техник фәннәр кандидаты, «ССРБ уйлап табучысы» билгесе белән бүләкләнгән. БашНИПИнефть гыйльми учреждениесенең скважиналар төзү техникасы һәм технологиясе бүлеге мөдире. Гыйльми тикшеренү нәтижәләре буенча 100-дән артык тикшеренү авторы.

Улы Мансур — электр элемтәсе инженеры һәм икътисадчы. Өч югары уку бинасын, шул исәптән БДУ-ны, БАГСУ-ны, тәмамлаган. 

Улы Таһир УКСИВТ һәм Уфа дәүләт авиацион техник университетын тәмамлаган. Исәпләү машиналары, комплекслары, челтәрләре һәм радиоэлектрон техника буенча югары квалификацияле белгеч. Электр элемтәсе инженеры.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
2010 — Башкортстан Республикасының сәламәтлек саклау алдынгысы

## Шулай ук карагыз

* Гыйлемханова Зәйтүнә Гыйлемхан кызы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* *Вечерняя Уфа*, 18 февраль 2011, 14 с.
* *Вечерняя Уфа*, 7 май 2014
* *Вечерняя Уфа*, 29 апрель 2015, 4 с.

## Сылтамалар

* Табиб хезмәтен бәяләү 
* Табиб турында
Төркем:Салават районында туганнар
Төркем:15 декабрь көнне туганнар
Төркем:1940 елда туганнар
Төркем:Шәхесләр:Башкортстан
Төркем:Башкортстанда туганнар
Төркем:Табиблар
Мари-Леэн Каселаан

**Мари-Леэн Каселаан** ( , туган 1987 елның 2 декабрендә Тартуда ) Эстониянең эстрада җырчысы, 2005-нче елда Suntribe төркеме белән Евровидение җыр конкурсында Эстонияне тәкъдим иткән. Мари-Лин псевдонимы белән дә билгеле.

## Биография
Ул Эльва музыка мәктәбен тәмамлый, анда скрипкада уйный. Соңрак Эльва музыка студиясендә һәм Урсель Оя Юленурме музыка мәктәбендә белем ала.

## Карьера
Аның музыкаль карьерасы Эквивалент төркеменнән башланып китә, ләкин аның алга китүе Эстония Скиплус радиостанциясе белән уздырылган конкурста була, анда Мари-Лин финалга уза. Шуңа да карамастан, ул Эстония җәмәгатьчелеге арасында Suntribe Эстон эстрада төркеме әгъзаларының берсе буларак таныла. Suntribe белән ул Эстонияне Евровидение 2005-нче елда "Let’s Get Loud" җыры белән яклады.

Мари-Леэн үзенең ялгыз карьерасын Финляндия Динго төркеменең "Levoton Tuhkimo" хитының версиясе белән, Эстония версиясендә "Rahutu Tuhkatriinu" белән башлап җибәрә. Беренче җыры Эстония хит-парадларында беренче урынга җиткәч, 2006 елның декабрендә янәдән хитларын чыгара.

2011 елның декабрендә Мари-Леэн үзенең музыкаль карьерасыннан арыганлыгын игълан итте, шуңа күрә ул тәнәфес ясарга булды. 

## Бүләкләре

* "Иң яхшы дебют" (2006)
* Эстония музыка премиясе "Новичок года" (2006)
* Ел саен Эстон эстрадасы музыка премиясе (Eesti Popmuusika Aastaauhinnad):
** Иң яхшы хатын-кыз җырчысы (2007) 
** "Новичок года" (2007) 

## Уңышлары

* Eurolaul (2005) 1 место (в составе группы Suntribe)

## Дискография

### Альбомнар

# Rahutu Tuhkatriinu (2006)
# 1987 (2008)

### Ялгыз җырлар

* «Rahutu Tuhkatriinu» (2006)
* Suure Linna Inglid" (2006)
* «Kiirteel» (2007)
* «Õpetaja» (2007)
* «13 Ja Reede» (2007)
* «Printsess» (2008)
* «1987» (2008)
* «Elektrisinises» (2008)
* «Torm» (2009)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Suntribe`i Mari-Leen koverdab Dingo hitti  Архивировано 20 июля 2011 года. — Suntribe’s Mari-Leen covers Dingo hit
* Mari-Leenilt uus singel  Архивировано 11 августа 2007 года. — Mari-Leen has new single ('Suure Linna Inglid')
* Raadio 2 Aastahiti võitjad on selgunud  Архивировано 11 августа 2007 года. — Radio 2 Aastahitt results
* Mari-Leen jättis Tartu maha — Mari-Leen leaves Tartu behind her
* Artist profile of Mari-Leen at U-Pop.ee
* Photos of Mari-Leen at Radio 2 Aastahitt 2006
* 
* Mari-Leen at Allstarz.ee
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1987 елда туганнар
Төркем:2 декабрь көнне туганнар
Фәнүзә Гыймалова

**Гыймалова Фәнүзә Арыслан кызы** (3 октябрь 1957 ел) — галим-химик-органик, химия фәннәре докторы (2007), профессор (2010).

## Биографиясе
Фәнүзә Арыслан кызы Гыймалова (кыз фамилиясе — Акбутина) 1957 елның 3 октябрендә Башкорт АССРның Зиянчура районы Түбәнге Бикбирде авылында туган.

Уфадагы 1-нче башкорт интернат-мәктәбен (хәзер — Рәми Гарипов исемендәге 1-нче Башкорт республика гимназия-интернаты) тәмамлаганнан соң,  Башкорт дәүләт университетының химия факультетына керә.

1979 елда БДУны тәмамлый һәм СССР Фәннәр академиясе Башкортстан филиалының Органик химия институтына эшкә керә.

Аспирантура тәмамлый. 1993 елдан — өлкән гыйльми хезмәткәр, 2008 елдан — түбән молекуляр биокөйләүчеләр синтезы лабораториясенең төп гыйльми хезмәткәре. Әле дә шул ук институтта эшли.

## Фәнни эшчәнлеге
Фәнүзә Гыймалова —  простаноидлар, циклопентаноидлар химиясе, шешкә каршы табигый берләшмәләр синтезы һәм аларның аналоглары өлкәсендә югары квалификацияле белгеч. Гыйльми хезмәтләре 11-простагландинларның ω-перфторароматик аналогларын тикшерү һәм синтезлауга багышланган.

1987 елда кандидатлык диссертациясе яклый. Простагландиннарның ω-перфторароматик  аналогларын синтезлауны, простагландиннарның ферутинол   нигезендә оптик яңа нораналогларын алуны беренче булып тормышка ашыра. (ЖОрХ, 1992, к.28, вып.10, с.2081).

Аның тарафыннан ферутинолның «тулы» дециклизациясенең каскад  тибындагы яңа реакциясе ачыла (MendeleevCommun., 1993, N.6, p.&nbsp;253). Эпотилоннарның яңа карбааналогы  өчен блок-синтоннар синтезының оригиналь ысуллары эшләнә (химия фәннәре кандидаты Н.К. Селезнева белән бергә). 2007нче елда  докторлык диссертациясе яклый.

80-ләп гыйльми мәкалә нәшер иткән (автордашлар белән).

Гыймалова Ф.А. җитәкчелегендә 6 кандидатлык диссертациясе яклана.

## Бүләкләре
1985 — Ф. Гыймалованың һәм автордашларының фәнни уңышлары СССР Халык хуҗалыгы казанышлары күргәзмәсенең бронза медале белән билгеләнә.

2003 — «Наука/Интерпериодика»» халыкара академик нәшрият компаниясе нәшер иткән журналларда матбугат иң яхшы публикация өчен Гыймалова лабораториянең берничә хезмәткәре белән компаниянең премиясенә лаек була.

## Гаиләсе
Фәнүзә Арыслан кызының ире биология фәннәре докторы Гыймалов Фуат Рамазан улы Россия Фәннәр академиясе Уфа фәнни үзәге Биохимия һәм генетика институтының гыйльми секретаре булып эшли.

Ике кызлары бар. Өлкәне - Галия Гыймалова - биология фәннәре кандидаты, Биохимия һәм генетика институты хезмәткәре, 2016 елда яшь галимнәр һәм аспирантларның РФ Президенты стипендиясен алу буенча конкурста җиңә. Гыймаловларның төпчек кызы Гөлли Гыймалова — юрист, Мәскәүдә Югары икътисад мәктәбен тәмамлаган.

## Сылтамалар

* / Гыймалова Фәнүзә Арыслан кызы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Российская Государственная библиотека
* Электронная библиотека диссертаций

Төркем:Башкортстан галимнәре
Төркем:Химия фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Зиянчура районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1957 елда туганнар
Төркем:3 октябрь көнне туганнар
Төркем:Химиклар
Каре Каукс

**Каре Каукс** (**Каре Каукс**, ; туган  ел, Кехра ) - Эстония җырчысы, төрле музыка конкурсларында җиңүче.

## Биография
Ул 1961 елның 2 июнендә Эстониянең Харьюмаа округының Кехра шәһәрендә туган  . Георг Отс исемендәге музыка көллиятендә укыган. Ул шулай ук 12 ел вокал укытучысы булып эшли. Ире, адвокат, белән ике кыз үстергән (Индрек Орав). 

1986-1989 елларда ул "Махавок" исемле Эстония поп һәм рок төркеме белән җырлый () .

1987-нче елда Каукс берьюлы СССРда ике абруйлы музыка бәйгесендә җиңү яулый. "Просто так уйти" Яшь башкаручыларның телевидение конкурсында беренче урынны яулый. 1987-нче елда Тарту рок фестивалендә дә җиңүче була, анда Каукс Махавок төркеме белән берлектә Гран-прига ия булды. Эстон телендә генә башкарылган "Тау тавышы" (Mägede Hääl ) җыры бөтен Союзда популяр иде (ел ахырында "Московский Комсомолец" рейтингында 4 урын). Төркем Союзда ике ел уңышлы гастрольләрдә булды, айга 10лап концерт бирде. 1987 елда Мелодия компаниясе язмалары белән зур диск чыгарды . Эстония яшьләр журналы Ноорус үткәргән сораштыру нәтиҗәләре буенча, Каукс 1987-нче елда Эстониядә иң яхшы җырчы дип табылды  . 1988-нче елда "Московский Комсомолец" газетасы ел саен Бөтенроссия Союз рейтингында "Махавок" төркемен (аларда Каукс солист иде) СССРның 4-нче төркеме  дип атады.

2001 елда ул музыка белән Эстония версиясе Fantina ролен уйнаган Les Miserables җыры җырлый, Таллинда "I Dreamed a Dream»  . 2001-2004 һәм 2009 елларда "Махавок" төркеме белән бергә алар берничә яңа язма ясадылар һәм берничә концерт бирделәр  .

## Дискография

* «Mahavok» («Мелодия», LP 12, 1987)
* «Ema näe», Jõulu Top 2 (Seafarm, 1995, CD)
* «Valged jõulud», Jõulutähed (Eesti Raadio, 1995, CD)
* «Talve võlumaa», Jõuluks koju (BG Muusik, 1996, CD MC)
* «See on mu laul», Valter Ojakäär — Meeletu maailm (Eesti Raadio, 1998, CD)
* «On läinud aastad», Eesti kaheksakümnendad (Mahavok, Hitivabrik, 2001, 3CD)
* «Vajub Maa», Mahavok (M Rec, 2002, 2CD)
* «Tunnete keel», Mahavok (M Rec, 2002, CD)
* «Usu ometi», Mahavok (M Rec, 2002, CD)
* «Mägede hääl», Eesti otsib lemmiklaulu, Vol.1 (Versus Trade OÜ, 2009, CD)

## Шулай ук карагыз

* Керли
* Тынис Мяги
* Ляник Марью

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* [www.beatles.ru/postman/forum_messages.asp?cfrom=1&msg_id=17911&cpage=17&forum_id=3 Рок-музыка в Эстонской ССР]
* Kare Kauks at the Tartu Music Festival 2009
* Kare Kauks on Les Miserables)
* 
* 
* 
* 
* Mahavok — Minna lihtsalt nii — YouTube
* 
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:2 июнь көнне туганнар
Илһан Мүфиде

**Илһан Мүфиде** (11 февраль 1911 ел, Мерсин — 2 февраль 1996 ел, Бодрум) — төрек педагогы һәм дәүләт эшмәкәре. Төркиянең беренче хатын-кыз-мэры.

## Биографиясе
Илһан Мүфиде 1911 елның 11 февралендә Мерсинда туган. Аның әтисе Мостафа Нәзиф армия офицеры, әнисе Әминә — йорт хуҗабикәсе була. Мүфидегә дүрт яшь булганда, аның әтисе Дарданелла операциясе алышларының берсендә һәлак була. Полководец Фәүзи Чакмак әтисенең абыйы, Муфиденең бабасы  тиеш кеше була. Беренче бөтендөнья сугышы төгәлләнгәннән соң, Мерсинны кыска вакытка француз армиясе басып ала, шуңа күрә Мүфиде Илһан башлангыч белем алуын Әнкарада тәмамлый. Истанбул азат ителгәннән соң Мүфиде анда кызлар мәктәбен тәмамлый. 1928 елда ул педагогия лицеен тәмамлый. Соңыннан Истанбулда укытучы булып эшли.

Мүфиде Илһан доктор фәрук Илһанга кияүгә чыга. Аларның җиде баласы була. Ирле-хатынлы Төркия шәһәрләре буйлап еш йөри, аннары Берлинда укый. 1937 елда Муфиде һәм Фәрук Илһаннар  Төркиягә кире кайта, әммә соңыннан аннан тагын китә. Фәрук Илһанга Әфганстанда Кабул университетының медицина мәктәбендә укыту эшен тәкъдим итәләр. Ирле-хатынлф риза була. Мүфиде белән Фәрук Илһаннар  шулай ук Гыйракта Бачра Карачига кадәр су буйлап сәяхәт кыла. 1945 елда алар Төркиягә кире кайтырга тели, әммә сугыш барганлыктан, Иран аша машинада кайта. 1946 елда Төркиягә кайтканнан соң, алар сәясәт белән шөгыльләнә.

1950 елда гомуми сайлауларда Демократик фирка еңә, Җөмһүрият халык партиясенең  27 ел дәвамындагы идаралыгы өзелә. Мүфиде Илһан Демократик партиядан Мерсин шәһәре башлыгына сайлауларда катнаша һәм Төркия тарихында беренче хатын-кыз мэры булып китә, шул аркасында киң танылу ала.

1951 елда Мүфиде Илһан мэр вазифасыннан китә һәм партиядан чыга.

1968—1981 елларда Мүфиде Илһан Алманияда  төрек иммигрантларын укыта. Шулай ук ул берничә хәйрия оешмасында эшли һәм Мерсин шәһәрендәге хастахәнәләргә һәм картлар йортына ярдәм күрсәтә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

Төркем:11 февраль көнне туганнар
Төркем:1911 елда туганнар
Төркем:2 февраль көнне вафатлар
Төркем:1996 елда вафатлар
Төркем:Төркиядә вафатлар
Төркем:Шәхесләр:Төркия
Төркем:Төркиядә туганнар
Төркем:Педагоглар
Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Мәрьям Гыймалова

**Гыймалова Мәрьям Гыйльметдин кызы** (22 июнь 1922 ел — 24 июнь 2006 ел) — галим-педагог-методист, әдәбият белгече. Педагогия фәннәре кандидаты (1961). РСФСР (1987) һәм Башкорт АССР (1969) мәктәбенең атказанган укытучысы, РСФСРның халык мәгарифе отличнигы (1967, 1976), Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы (1994).

## Биографиясе
Мәрьям Гыйльметдин кызы Гыймалова 1922 елның 22 июнендә Башкорт АССР ы Мәсәгуть кантоны (хәзерге Башкортстан Республикасының Мәчетле районы) Дуван-Мәчетле авылында туган.

Дуван-Мәчетле урта мәктәбен,1953 елда К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт дәүләт педагогия институтын тәмамлый ала.

1949-1958 елларда Уфа каласындагы 9 нчы мәктәптә башкорт теле һәм әдәбиятын укыта. Иң беренчеләрдән булып укучысы Рәми Гариповның күңелендә иҗат чаткысын күреп, аның әдәби сәләтен үстерүгә этәргеч биргән педагог.

## Гыйльми эшчәнлеге
Гыйльми эшчәнлеге башкорт әдәбияты белән бәйле. 200‑дән артык фәнни һәм укыту-методик хезмәт язган. Гыйльми хезмәтләре башлыча башкорт мәктәпләре һәм педагогия училищелары өчен башкорт әдәбияты буенча дәреслекләр авторы.

## Гыйльми хезмәтләре

* Изучение родных литератур в национальных школах РСФСР. Л., 1982;
* Мәктәптә Баязит Бикбай ижатын өйрәнү. Уфа, 1964;
* VI—VII классларда башкорт язучыларының әсәрләрен өйрәнү. Уфа, 1972;
* X сыйныф өчен башкорт әдәбиятына методик кулланма. Уфа, 1972;
* V—XI классларда башкорт әдәбиятын укыту методикасы. Уфа, 1994.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Мелетинский район Республики Башкортостан: энциклопедия / Редкол.: Ю.Ю.Султанов (гл.ред.), Н.Ф.Ахкамова (сост.), Г.К.Бикташева (отв.ред.) и др. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:илл. ISBN 978-5-9613-0148-9

## Сылтамалар

* Башкортстан энциклопедиясе — Гималова Мәрйәм Гыйлметдин кызы 
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:2006 елда вафатлар
Төркем:24 июнь көнне вафатлар
Төркем:1922 елда туганнар
Төркем:22 июнь көнне туганнар