Шонталы

**Шонталы** () — тимер юл станциясе бистәсе, Самар өлкәсе Шонталы районының һәм Шонталы авыл җирлегенең административ үзәге. «*Самар өлкәсенең Шонталы муниципаль районы чикләрендә авыл җирлекләрен оештыру, аларга тиешле статус бирү һәм чикләрен билгеләү турында*» Самар өлкәсе N 52-ГД Кануны буенча (*11.10.2010 төзәтмәләре белән*) Шонталы — тимер юл станциясе.

  
## География
Өлкә үзәге Самардан 164 *км* ераклыкта төньяк-көнчыгыш юнәлештә, Татарстан (*[[Чирмешән районы]]*) чигеннән 19 *км* көньякка таба урман эчендә урнашкан. Шонталыны Чирмешән белән асфальт юл тоташтыра (26 *км*). Торак пункт елга ярына утырмаган, чагыштырмача зур елгаларга кадәр (*мәсәлән, [[Олы Тархан (елга)|Олы Тарханга]]*) 5-6 км барырга кирәк.

## Этимология
Халык арасында йөргән бер версия: тимер юл төзелешенә килгән алман  мондагы матур табигатькә сокланып, үз телендә «Schön Tal» (*Матур Үзән*) дип әйткәне, җирле халык арасында «Шонталы», «Шентала» булып киткән.

## Тарих
Шонталы барлыкка килгәнче, ул урыннар калын урманнар белән капланган була. Бөгелмә-Уфа тимер юлында станция буларак 1911 елда телгә алына. Тимер юл төзү өчен урман кисү, җирнең өске кара туфрагын читкә чыгару эшендә Казан, Бөгелмә, Чистай өязләреннән килгән кешеләр дә эшләгән. Бөгелмәгә узучы поезд паровозларын утын белән тәэмин итү өчен урман кисүчеләр бригадасы оештырыла. Торак пунктта әүвәл Вокзал урамы барлыкка килгән. Анда тимер юл эшчеләре өчен йортлар торгызылган. 1923 елда торак пунктта башлангыч мәктәп ачыла.

1928 елга кадәр Шонталы Самар губернасының Бөгелмә өязенә, 1928—1935 елларда — Урта Идел өлкәсе Богырыслан округына, 1935 елның 4 февраленнән Самар өлкәсе Денис районына кергән. 1940 елда Денис районы үзәге Шонталыга күчерелгән, район исеме дә Шонталы районы итеп үзгәртелә. Күрше-тирә авыллардан күчеп килгән кешеләр исәбенә станциядә халык саны арта бара. Җирле сәнәгать җитештерүләре барлыкка килә: «Молот» артеле, урман хуҗалыгы, азык-төлек сәнәгате, май заводы. Халыкка инвалидларның «Кызыл Йолдыз» артеле хезмәт күрсәтә: анда чәчтарашханә, фотография, аяк киеме һәм өс киеме тегү остаханәләре, мичкә һәм казылык ясау цехлары була.

1936 елда Шонталы элеваторы сафка баса, урта мәктәп бинасы, фирка район комитеты, район башкарма комитеты биналары төзелә. Оешмалар өчен фатирлар төзү башлана. Шәхси йортлар төзүчеләр арта.

## Демография

Төп милләтләр (*[[2010 ел]]гы җанисәп буенча*): чуашлар, руслар, татарлар, мордва.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.5&nbsp;°C.

## Дин
Бистә үзәгендә православларның  Мәрьям Ананың дөньялыктан күчү кәшишханәсе (), мөселманнарның җәмигъ мәчете урнашкан.

## Мәгариф
* Тольятти медицина көллиятенең Шонталы филиалы (*элекке Шонталы медицина училищесы*)
* Сергиевск губерна техникумының Шонталы филиалы (*элекке 70нче һөнәри укуханә*)
* 2 гомуми белем бирү мәктәбе
* 3 өстәмә белем бирү оешмасы
* 3 балалар бакчасы

## Мәдәният
* Район мәдәният йорты
* Яшьләр оешмалары йорты
* 2 китапханә
## Урамнары
Совет урамы, Вокзал урамы, Хастаханә урамы, Гагарин урамы, Дача урамы, Петров урамы, Гурьянов урамы, Әсхәт Җиһаншин урамы һ. б.

## Шәхесләр
* Әсхәт Җиһаншин (1938—2017), хәрби диңгезче, кече сержант, үзйөрешле Т-36 баржасы дрейфында катнашучы.

## Галерея

## Чыганаклар
# *Гл. ред. Горкин А. П.* География России: энциклопедический словарь. М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. стр. 500.

## Сылтамалар
*  Шонталы районы рәсми сайты 
*   Шонталы авыл җирлеге рәсми сайты 

## Искәрмәләр


Төркем:Шонталы районы торак пунктлары
Төркем:Самар өлкәсе район үзәкләре