Спейслэб

**Спейслэб** (ингл. SpaceLab) — Американың күп тапкыр кулланыла торган космик лабораториясе, аны файдалы йөкләнеш буларак мткк Спейс шаттл үз өстенә ала ала, ул микрогравитация шартларында җир орбитасында экспериментлар үткәрү өчен билгеләнгән. Ул пилотлы орбиталь станциянең аналогы булып тора, ул бары тик космик кораб белән берлектә генә оча. «Спейслэб» берничә компоненттан тора: герметик бүлем, герметик булмаган ачык платформа һәм башка җиһазлар, алар шаттлның йөк бүлегенә урнаштырыла, аның капкачлары очу вакытында, кагыйдә буларак, ачыла. Һәр очыш вакытында миссия ихтыяҗларына туры китереп үз компонентлар җыелмасы кулланыла.

## Тарихы
Скайлэб орбиталь станциясенең кыска вакытлы проекты тәмамланганнан соң, спейслэб лаборатория комплексын эшләү һәм булдыру буенча программа халыкара дәрәҗәдә, гомумзапад проекты буларак гамәлгә ашырыла. Бу карар күп яктан сәяси нигезгә ия булган, чөнки ул Ричард Никсон киткәннән соң һәм президент вазифасына Джеральд Форд килгәннән соң АКШ Президент Администрациясе алмашыну белән бәйле булган. «Спейслэб» унъеллыкның иң кыйммәтле аэрокосмос проекты булган, аның бәясе якынча 5 — 5,3 млрд. Программа тыныч максатлар куюга карамастан, халыкара техник хезмәттәшлек нигездә НАТО линиясе буенча алып барыла, формаль рәвештә блок әгъзасы булмаган сателлит илләрдә (Испания һәм Швейцария) берничә аерымлык белән, шул ук вакытта үткәрелгән программаны икеләтә билгеләү күздә тотыла. «Спейслэб» ны булдыру буенча генераль подряд өчен ике немец консорциумы чит ил инвестицияләре белән көрәшә: «Мессершмитт-Бельков-Блом» (MBB) һәм «Энтвиклюнгсринг Норд» (ERNO). Нәтиҗәдә, соңгысы җиңү яулый, ул немец концерннары берләшмәсенең бүлендек структурасы булып тора. «Энтвиклюнгсринг Норд» ның чит ил инвестицияләре генә түгел, ә чит ил оештыручылары да булган. Соңыннан «мессершмитт» КА приборлар буенча автомат ориентация системасын эшләүдә катнашырга чакырыла һәм җәлеп ителгән субподрядчыларга ярдәмгә техник белгечләр җибәрә. Станцияне эксплуатацияләү программасы орбитага чыгарылганнан соң киләсе биш елга яки илле аерым миссиягә (станциягә тоташкан КА очышларына) планлаштырылган., 1973 елда АКШ һәм Көнбатыш Европадагы яклар арасында үзара аңлашу меморандумына кул куела,, 1974 елда ERNO лаборатория компонентларын эшли башлый. Аны Америка һәм Көнбатыш Европа инженерлары тигез күләмдә эшләгән, Америка ягыннан төп эш күләме Хантсвилл, Алабама штатындагы Маршалл исемендәге Космос үзәге, Европа ягыннан Нордвейк, Көньяк Голландиядә Европа космик тикшеренүләр һәм технологияләр үзәге (ESTEC) тарафыннан башкарылган. Программа югары дәрәҗәдәге үзара бәйләнеш белән характерлана: Хантсвиллда шактый күп Европа белгечләре эшли, шул ук вакытта Нордвейкта Американың шактый күп булуы була.

Беренче җитештерелгән компонентлар, шул исәптән LM1 лабораториясе, Европа космонавтлары очу мөмкинлеге өчен алмашка НАСАГА бушлай тапшырыла. Икенче LM2 лаборатория модулен НАСА ERNOДАН үз программалары буенча очу өчен сатып ала.

Европа берлеге кысаларында СПЕЙСЛЭБА өчен герметик модульләрне Италия (Италия космик агентлыгы) төзегән; соңрак бу тәҗрибә Европа Берлеге һәм Италиягә Халыкара космик станция (ХКС) өчен «Коламбус», «Гармония», «Тынычлык», «Купол» модульләрен һәм шаттлда очырыла торган (MPLM) «Леонардо», «Рафаэль» һәм «Донателло» герметик күп максатлы тәэмин итү модульләрен төзегән.

Шаттлларда очу өчен кечерәк, әмма күп яктан охшаш «Спейсхэб» лабораториясе АКШның шәхси бизнесы тарафыннан булдырылган.

## «Спейслэб» белән миссияләр
Ачык герметик булмаган платформа аерым секцияләрдән тора, очышка мондый биш секциягә кадәр барырга мөмкин. Герметик бүлгеләр ике: LM1 һәм LM2 җитештерелгән. Космоска бары тик секцияләр генә җибәрелгәндә, герметик бүлемнәрсез, кайвакыт Igloo (Иглу), вакуумда эшләми торган приборлар урнаштырылган кечкенә герметик модуль кулланыла.

Түбәндәге таблицада, 1981 елның ноябреннән 2000 елның февраленә кадәр "Спейслэб"ның төрле компонентлары катнашкан очышлар исемлеге китерелә.

СКА һәм НАСА өчен очулардан тыш, Спейслэба шаттларында берничә миссия тулысынча башка илләр мәнфәгатьләрендә һәм акчасына үткәрелә: икесе ФРГ (D1 һәм D2), берсе япония (J).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*