Әхмәт Кадыйров

**Әхмәт Кадыйров**, Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров,  (*[[1951 ел]]ның [[23 август]]ы, [[Казакъ ССР]],  — [[2004 ел]]ның  [[9 май|9 мае]], [[Чечня]], [[Грозный]]*) —  Чечня президенты (*[[2003 ел]]ның [[5 октябрь|5 октябре]] — [[2004 ел]]ның [[9 май|9 мае]]*), Ичкериянең баш мөфтие (*[[1995 ел|1995]]-[[1999 ел|1999]]*), РФ Каһарманы(*[[2004 ел|2004]], вафатыннан соң*). Икътисад фәннәре докторы, сәясәт фәннәре кандидаты (*[[2003 ел|2003]]*).

## Тәрҗемәи хәле

1951 елның 23 августында Казакъ ССРның Караганда шәһәрендә сөргендәге чечен гаиләсендә туган. Кадыйровлар гаиләсе Чечен-Ингуш АССРның Центарой авылына 1957 елның апрелендә кире кайта. Ә. Кадыйров 1971-1980 елларда Себердә төзелештә эшли.

Бачи-Юртта урта мәктәпне (*[[1968 ел|1968]]*), Бохарада Мир-Гарәп мәдрәсәсен (*[[1982 ел|1982]]*), Ташкәнтта ислам институтын (*[[1986 ел|1986]]*), Амманда Иордания университетының шәригать факультетының 2 курсын (*[[1991 ел|1991]]*),  Махачкалада идарә һәм бизнес институтының (*[[2003 ел]]дан финанслар һәм хокук институты*) икътисад факультетын (*[[2001 ел|2001]]*) тәмамлаган. РФ фәннәр академиясендә сәясәт фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган (*[[2003 ел|2003]]*).

1986-1988 елларда Гудермес җәмигъ мәчете имамының урынбасары.

1989 елда Шали районы Курчалой авылында ислам институты оештыра һәм ике ел аның ректоры (*[[1989 ел|1989]]-[[1990 ел|1990]]*) булып тора.

1991 елның көзеннән бәйсез Ичкерия Чечен Җөмһүрияте мөселманнары диния назәрате эшчәнлегендә катнаша. 1993-1994 елларда Ичкерия Чечен Җөмһүрияте баш мөфтиенең урынбасары, 1994-1995 елларда баш мөфти в.б., 1995-1999 елларда баш мөфти. 1995 елның апрелендә РФга каршы җиһад игълан итә.

1994-1996 елларда Ичкерия Чечен Җөмһүрияте гаскәре белән РФ Кораллы көчләренә каршы көрәштә катнаша.  Ичкерия Чечен Җөмһүриятенең «Милләт намусы» ордены белән бүләкләнә.

1998 елда Төньяк Кавказ мөселманнарының конгрессын чакырып, ваһһабичылыкка каршы торырга өнди.

1999 елда Гудермес һәм Курчалой районнарын ваһһабичылардан азат җирләр дип игълан итә, РФ Кораллы көчләренә каршы сугышта катнашудан баш тарта.

1999 елның октябрендә Ичкерия Чечен Җөмһүрияте президенты А. Масхадов фәрманы белән баш мөфти вазифасыннан азат ителә, ләкин Ә. Кадыйров әлеге фәрманга буйсынмый.

Гудермес районының күп кенә шәһәр һәм авылларын тыныч юл белән РФ гаскәриләре кулына тапшыруда башлап йөри.

2000 елның мартында Чечня президентын сайлауларга кадәр Чечня территориясендә РФ президентының турыдан туры идарә итүен кертүне сорый.

2000 елның 12 июнендә РФ президенты указы белән Чечняның вакытлы администрация башлыгы итеп билгеләнә.

2003 елның 5 октябрендә Чечня президенты итеп сайлана (80,84% тавыш җыя). Җөмһүрияттә тынычлык булдыру, качакларны илләренә кайтару өчен тырышлык куя.

2004 елның 9 маенда Грозный шәһәренең «Динамо» стадионында террор гамәле (*шартлату*) нәтиҗәсендә каты яраланып,  вафат була.

## Хәтер

* Мәскәүдә (*[[2004 ел|2004]]*) урамга, Санкт-Петербургда (*[[2016 ел|2016]]*) күпергә, Грозныйда (*[[2014 ел|2014]]*) проспектка, урамга, мәйданга, Чечняның күп торак пунктларында урамнарга, мәктәпләргә һ.б.  исеме бирелгән.
* 2005 елда Грозныйда һәйкәл (*сынчы* З. Церетели) куелган. 
* Грозныйда Әхмәт Кадыйров дәүләт музее һәм мәчете төзелгән.
* 2004 елда Әхмәт Кадыйров ордены (*[[Чечня]]*) булдырылган.
* «Терек» футбол клубына исеме бирелгән.
* Әхмәт Кадыйров исемендәге фонд булдырылган (*җитәкчесе* Аймани Кадыйрова).

## Гаиләсе
* Әтисе Әбделхәмид Кадыйров (*[[1920 ел|1920]]-[[2008 ел|2008]]*) 
* Әнисе Мари (Чеченова) (*[[1921 ел|1921]]-[[2012 ел|2012]]*)
* Хатыны Аймани Кадыйрова (*04.08.1953*). 1970 елда өйләнешкәннәр. Балалары:
***улы* Зелимхан (*[[1974 ел|1974]]-[[2004 ел|2004]]*)
***улы* Рамзан (*5.10.1976*), Чечня премьер-министры (*[[2006 ел|2006]]-[[2007 ел|2007]]*), президенты (*[[ел|2007]]-[[ел|2011]]*), башлыгы (*[[2011 ел]]дан*), РФ Каһарманы (*[[2004 ел|2004]]*)
***кызлары* Зарган (*[[1971 ел|1971]]*), Зулай (*[[1972 ел|1972]]*)

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* «Милләт намусы» ордены (*[[İçkeriä|Ичкерия]]*)
* 2001  Дуслык ордены (*[[РФ]]*)
* 2004  РФ Каһарманы (*вафатыннан соң*)
* 2005 «Чечня Республикасы алдындагы хезмәтләре өчен» медале (*[[Чечня]]*)
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Большая российская энциклопедия. Том 12 (Ис-Ка). М.: НИ БРЭ, 2008. ISBN 978-5-85270-320-6

## Сылтамалар
* Ә. Кадыйров «Ватан Каһарманнары» сайтында

Төркем:Казакъстанда туганнар
Төркем:Мөфтиләр
Төркем:Ташкент ислам институтын тәмамлаучыларТөркем:Мир-Гарәп мәдрәсәсен тәмамлаучылар
Төркем:Чечня президентлары
Төркем:РФ Каһарманнары
Төркем:Сәясәт фәннәре кандидатлары
Төркем:Икътисад фәннәре докторлары
Төркем:Чечен шәхесләре
Төркем:Үтерү корбаннары