open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вальхалла (дан залы)

**Вальхалла** () — германия мәдәнияте чыгышлы күренекле тарихи шәхесләр дан залы. Дунай елгасы сул як ярында, Регенсбургтан (Бавария, Алмания) 10 км көнчыгышка таба урнашкан.

Скандинавия һәм немец мифологиясе нигезе буенча Вальхалла үлгән соң көрәштә һәлак булган батырлар яшәү урыны. Бу урныга батыр кызлар — Валькириялар белән тапшырыла.

Бина неоклассицизм стилендә, борынгы Греция гыйбадәтханә  күчермәсе, архитектор Лео фон Кленце белән төзелде.

Бу архитектор Россияда Петербургта Яңа Эрмитаж бинасын төзү эшләре белән, бина авторы буларак танылган.

Вальхалла күләме Афин Акропольдагы Парфенон размерлары белән уртаклаша: озынлыгы 48,5 м тәшкил итә, киңлеге — 14 м, һәм биеклеге — 15,5 м.

Вальхаллада Россия белән бәйле һәм германия мәдәнияте чыгышлы  4 кешеләр: Екатерина II (Автор  — скульптор Вредов (), 1831 ел), Фельдмаршал Барклай де Толли (автор  — скульптор Виднман (), 1841 ел), Фельдмаршал Миних, Граф Дибич-Забалканский скульптуралары бар.


File:Миних.jpg|Фельдмаршал Миних. Автор — скульптор Лосов (), 1841 ел.
File:Дибич.jpg|Граф Дибич-Забалканский. Автор  — скульптор Раух (), 1830 ел.

## Искәрмәләр

Төркем:Алмания мәдәнияте
Вальхалла

**Вальхалла** яки **Валга́лла**, **Вальга́лла** (борынгы исланд теле: *Valhöll*, борынгы герман теле: *Walhall* — «*көрәштә үлгән булганнар сарае*») - Скандинавия һәм алман мифологиясе нигезе буенча үлгән соң көрәштә һәлак булган батырлар яшәү урыны. Бу урынга батыр кызлар — валькириялар белән тапшырыла. 
## Шулай ук карагыз
*Вальхалла (дан залы)
## Искәрмәләр

Төркем:Алмания мәдәнияте
Каты яфраклы чагыр

**Каты яфраклы чагыр, маңгул чәе** () — ташкуранчалар гаиләлегенә караган үсемлекләр төре.
## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Гади сапсыз күкерт үләне

**Гади сапсыз күкерт үләне** () — плаунчалар гаиләлегенә караган үсемлекләр төре.
## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Чын кәккүк читеге

**Чын кәккүк читеге** () — орхидеячәләр гаиләлегенә караган үсемлекләр төре, 500дән артык төре исәпләнә. Үз исемен бәләкәй башмакны хәтерләткәнгә, ә калган таҗлары  туфли тасмаларына охшаганга алган.

Яфраклары 30 см кадәр озынлыкта, яшел төстә, кайвакытта соры төсмерле һәм мәрмәр рәсемле була ала. Сабагы озын булган үсемлекнең яфраклары чиратлашып урнаша. Ул бик кыска булырга да мөмкин, бу очракта анда җиргә якын урнашкан бер генә пар яфрак күренә.  Чәчәкләре эре, төрле төстә : сары, ак, пурпур һәм хәтта коңгырт яисә яшькелт булырга да мөмкин. Алар бал кортларын җәлеп итә торган хуш исле дә. Таҗлар капчык сыман  тезелгәннәр, шул ук вакытта берничә таҗ яфраклары бутонны әйләндереп алалар һәм туфли тасмасы кебек күренәләр. Кайвакыт бизәлгән чәчәкләрне дә очратырга була. Андый чәчәкләр тапларга ия .

Венера башмакларын урманнарда төркемнәр белән очратырга була. Мүкләр һәм агачлардан күләгәләр булган җирдә, бик якты булмаган урыннарда да күп алар. Күп төрләр Кытайда, Россия һәм Төньяк Америкада үсә.

Үрчү орлыклар белән яки вегетатив (тамырчалар ярдәмендә) була ала. Беренче өч елда җир астында үсә. Дүртенче елда беренче яшел яфрак үсә. 15-17 елдан, уңайлы шартларда 8 елдан соң чәчәк ата. Ул бөҗәкләр белән серкәләнә. Шулай ук венера башмагы Кызыл китапка кертелгән.

Бу чәчәк турында легендалар да бар. Венера урманда йөргән. Аны чәчәкләр, агачлар күреп бик шатланганнар. Венера озын юлдан соң арыган һәм утырып торырга уйлаган. Аяк киемен дә салып куйган. Ләкин кайтырга чыкканда, башмаклары турында оныткан. Һәм алар матур чәчәккә әверелгәннәр.

## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Чоккисварар Гыйбадәтханәсе

**Чоккисварар Гыйбадәтханәсе** яки **Кусикесварар гыйбадәтханәсе** ул Һиндстанда, Тамил Надуда, Канчипурамда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул Тамил Надуда Һиндстан Археологик Эзләнүе тарафыннан игълан ителгән Тамил Наду Дәүләт Тарафыннан Саклана торган Һәйкәлләр Исемлегенә кертелгән. Гыйбадәтханә Чолалар тарафында безнең эраның 9-ынчы гасырында төзелгән булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Шри Маха Ганапати Гыйбадәтханәсе

**Шри Маха Ганапати Гыйбадәтханәсе** Тхамаракуламда урнашкан, ул шулай ук Колламның үзәге буларак мәгълүм. Төп Ходай булып Ходай Вигнешвара тора, ул бөтен төбәк өстеннән җаваплы шәхес дип ышаныла.

## Шулай ук карагыз
* Керала Гыйбадәтханәләре

Төркем:Һинд дине
Төркем:Ганапатья
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Багламукхи Гыйбадәтханәсе

**Багламукхи Гыйбадәтханәсе** (Непали телендә: बगलामुखी मन्दिर) Непалда иң мөһим Һинд дине гыйбадәтханәләрнең берсе, ул Урта Көнбатыш регионның шәһәрендә, Гулария үзәгендә урнашкан. Ул Багламукхи Алиһәсенә - Дургага багышланган.
Гыйбадәтханә мәйданы эчендә берничә башка кечерәк гыйбадәтханә бар: Вишну Ходае гыйбадәтханәсе, Шива Ходае гыйбадәтханәсе, Кришна Ходае гыйбадәтханәсе, Ганеша Ходае гыйбадәтханәсе һәм тагын 8 кечерәк гыйбадәтханә. 
Багламукхи гыйбадәтханәсе төбәктә иң борынгы һәм Бардия районында иң борынгы булып тора. Һәр елны бөтен илдән монда күпсанлы тугърылар килә. Бигрәк тә илдәге иң зур фестивальдә Дасайнда гыйбадәтханәгә Алиһәгә табынырга күп кеше килә.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Габдулла Тукай урамы (Мәләвез)

**Габдулла Тукай урамы** (, ) — Башкортстанның Мәләвез  шәһәрендә урнашкан урам. 
Почта индекслары 453853, 453856. ОКАТО коды 80425000000.

## Урнашуы
Шәһәрнең төньяк өлешендә (Сарлак торак районы Шикәр заводы бистәсе микрорайонында) урнашкан урам. Свердлов урамы белән киселештән (7нче интернат-мәктәп бинасы яныннан) башлана, тимер юл белән киселештә тәмамлана.

## Тарих
1960-елларда бөек татар шагыйре Габдулла Тукай (*[[1886 ел|1886]]—[[1913 ел|1913]]*) хөрмәтенә аталган.

## Игътибарга лаек объектлар
Шәхси йортлардан башка игътибарга лаек объектлар юк.
Урам башыннан Карлыман — Яңа Мораптал тимер юлы үтә.
 
## Галерея

## Әдәбият
# Атлас городов Республики Башкортостан. Екатеринбург, 2010. 
# Родная улица моя. Рекомендательный краеведческий дайджест. Ценральная детская библиотека г. Мелеуза.

## Сылтамалар
*   Мәләвезнең интерактив картасында Габдулла Тукай урамы

## Искәрмәләр


Төркем:Россия урамнары
Төркем:Мәләвез
Төркем:Габдулла Тукай хөрмәтенә аталган объектлар
Чураккотукаву Бхагавати Гыйбадәтханәсе

**Чураккотукаву Бхагавати Гыйбадәтханәсе** ул Триссур шәһәрендә урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә һәр елны Триссур Пурамның катнашучысы.

## Галерея

file:Choorakkattukara karthika festival 2011 DSCN1234.JPG|Картика Вилакку
file:Choorakkattukara Temple DSCN1800.JPG|Нанаяппара
file:901_Aarattu_By_ManojK.JPG|Кшетра Кулам, Аратту
file:4 Choorakkottukavu By ManojK.JPG|Пурам кодийеттам, Милам (2012)
file:5_Pooram_Kodiyeettam_By_ManojK.JPG|Пурам Кодийиттам
file:902 Choorakkottukavu By ManojK.JPG|Иртәнге Милам
file:9_Aarattu_By_ManojK.JPG|
file:909 Pooram Purappadu By ManojK.JPG|Пурам Пураппаду
file:910 A Pooram Yathra By ManojK.JPG|Параедуппу
file:911 Pooram Parayeduppu By ManojK.JPG|
file:917 Cheru Pooram Choorakkottukaavu By ManojK.JPG|Падинджаре Надада, Тхриссур Пурам


## Искәрмәләр


## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Котту Вассал Амман Ковил

**Котту Вассал Амман Ковил** Шри Ланкада Пойнт-Педрода Төньяк шәһәрдә урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Бу шәһәр шулай ук **Сандика Парамешвари Амман Ковил** буларак мәгълүм.
Бу гыйбадәтханә Пойнт Педро сарай яны комплексы каршысында урнашкан, нәтиҗәдә биредә яшәгән кешеләр аны котту ваасал амман ковил дип атыйлар бу сарай капкасы каршында урнашкан амман ковил дигәнне аңлата.
1996 елда Джаффна ярымутравы LTTE-дан Шри Ланка Армиясе кулларына күчкәч, гыйбадәтханә һәм әйләнә-тирәләр Югары Саклык Зонасы дип игълан ителә. Әмма LTTE 2009 елда бәреп төшерелгәч, гыйбадәтханә җәмәгатькә янә ун елдан күбрәк ачык.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Мадхья Кайлаш Гыйбадәтханәсе

**Мадхья Кайлаш Гыйбадәтханәсе** Көньяк Африка Җөмһүриятендә, Мидрэндта Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Ходай Шивага багышланган, ул Һинд диненең төп  тармакларының берсендә Шайвизмда формасыз, вакыттан һәм пространстводан тыш Иң Олы Ходай. Гыйбадәтханәнең резидент каһине Гуру Надараджа Шарма. Гыйбадәтханә күптән түгел төбәктә Һинд дине җәмәгате үскәнгә күрә төзелгән булган.
Гыйбадәтханә Гаутенг провинциясендә һәм барлык Көньяк Африка Җөмһүриятендә күп тугърыларга хезмәт итә. Бу гыйбадәтханә Аувайярның әйтеме 'Thirai Kadal Odiyum, thiravyam thedu'-нең чын мисалы һәм йөзләрчә һәм меңнәрчә тугърыларга аларның ритуалларын һәм церемонияләрен башкарырга ярдәм итә. Бу гыйбадәтханә барлык тугърыларны бер түбә астында берләштерә. Регуляр рәвештә догалар һәм мәдәни чаралар була һәм бөтенкуәтледән алкышлар өчен бар җәмәгать катнаша ала. Гуру Надараджа башлап җибәрүче булган һәм Көньяк Африкада 25 елдан артык хезмәт иткән. Борынгы традицияле һәм дини гаиләдән чыгып, Гуру Надараджа дини идарә тәэмин итә һәм Агама Шастралар буенча барлык догаларны башкара.

## Тышкы сылтамалар
* Official Madhya Kailash Temple site 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Сето Гыйбадәтханәсе

Координаталары:7°35′44″S, 111°9′29″O.

**Сето** (Чанди Сето) унбишенче гасыр Явалы - Һинду гыйбадәтханәсе, ул Лаву Тавының көнбатыш авышлыгында урнашкан (диңгез дәрәҗәсеннән 1495 м өстә), Үзәк Ява һәм Көнчыгыш Ява провинцияләре чигендә.
Сето Лаву Тавының төньяк-көнбатыш авышлыгында унбишенче гасырында төзелгән берничә гыйбадәтханәнең берсе. Бу вакытка Ява дине һәм сәнгате 8-10-ынчы гасырларда зур йогынты ясаган Һинду кагыйдәләреннән аерыла башлаган. Бу төбәк утрауның сарай яннары 16-ынчы гасырда Исламга күчерелгәнче Явада әһәмиятле гыйбадәтханә төзүнең соңгы әһәмиятле төбәге булган. Гыйбадәтханәләрнең хасиятләре һәм шул чорның Ява церемонияләре һәм ышанулары язмалары булмавы тарихчылар өчен бу борынгы биналарның әһәмиятен аңларга авыр итә.

Ул Сукух гыйбадәтханәсе янында урнашкан.

## Шулай ук карагыз
* Индонезиянең Чандисы

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Калат Кали Гыйбадәтханәсе

**Кали Мандир** (Брахуи телендә:کالی مندر) Пакьстанда, Калатта, Бәлуҗистан провинциясендә Һинд дине Кали Алиһәсенә багышланган гыйбадәтханә.

## Тарихы
Калатта ике процент Һинд дине тарафдарлары яши. Шуңа өстәп Калатта төпләнеп калган Һинд динендәге Һиндкован сәүдәгәрләре бар.

Калатның Кали Дэви гыйбадәтханәсе Кали Алиһәсенә багышланган Калат Морзалыгы цитаделе астында Һинд дине мандиры; бу мандир Көньяк Азиянең Исламгача чорына карый.

Элеккеге вакытлардан билгеле булганча Калат-и-Сева (риваять Һинд дине патшасыннан) һәм Калат-и Ниҗари аны Ниҗари Брахуи телендә сөйләшүче Бәлүҗ кабиләсе белән тоташтыра, алар гомумән абориген Брахуи кешеләренең иң борынгы тармагына карый.}}

Калат шәһәре Калат-э Сева тарафыннан нигезләнгән һәм шуның хөрмәтенә аталган (Севаның кальгасы), ул биредәге Бәлуҗларның риваять каһарманы Сева.

## Шулай ук карагыз
* Пакистанда Һинд дине
* Evacuee Trust Property Board
* Һинглаҗ Мата
* Катасраҗ гыйбадәтханәсе
* Кришна Мандир, Лахор
* Мултан Кояш Гыйбадәтханәсе
* Прахладпури Гыйбадәтханәсе, Мултан
* Садх Бело
* Шивахаркарай
* Шив Мандир, Умаркот
* Шри Варун Дэв Мандир
* Тилла Джогиан

## Искәрмәләр

*Kalat district - The Planning and Development Department of the Government of Balochistan

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шактизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Шри Лакшми Нараянан Гыйбадәтханәсе

**Шри Лакшми Нараянан Гыйбадәтханәсе** ул Сеулның метрополия даирәсендә урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Көньяк Азия иммигрантлары һәм Кореялы Һиндулар өчен мәдәни һәм дини үзәк булып тора. Бу гыйбадәтханә Вишну Ходаена багышланган.  Тугърылар гыйбадәтханәгә дини ритуалларын башкару һәм Йога һәм Ведантага багышланган традицион программаларын оештыру өчен килә.

## Шулай ук карагыз
* Шри Радха Шьямасундар Мандир, Сеул
* Шри Шри Радха Кришна гыйбадәтханәсе, Уйджеонгбу
* Кореяда Һинд дине
* Көньяк Кореяда дин

## Искәрмәләр
  

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Шива Мандир Джохи

**Шива Мандир Джохи** Пакьстанда, Синдхта, Даду Районында урнашкан гыйбадәтханә. Ул гадәти булмаган конструкция итеп 1850-нче елларда төзелгән булган.

## Урнашуы
Шива Мандир шәһәр үзәгендә. Мандир биредә Джохи шәһәрчегенең **Куби**сы буларак мәгълүм, Джохи Даду шәһәреннән көнбатышка 17 километрда Качхо сахрасы янында урнашкан.

## Архитектурасы
Гыйбадәтханәнең ике төр гөмбәз конструкциясе бар, берсе биек һәм туры өскә төбәлгән һәм кимендә 70 фут биеклектә, ә икенчесенең формасы түгәрәк. Мандирның дүрт аркалы керүе бар, әмма керүләрнең икесе ябык. Гыйбадәтханә тимер материаллардан, цементтан һәм чиролидан (известь һәм гипстан ясалган) төзелгән. Потлар түгәрәк гөмбәзле корылма тирәли тышкы якка тимер белән беркетелгән булган һәм Һиндстан субкыйтгасы бүленгәннән соң җимерелгән булган. Җимерелгән потларның өлешләрен хәзер дә күрергә мөмкин. Архитектурасы Һиндстан һәм Непалда төзелгән гыйбадәтханәләр белән охшаш. Тышкы стеаларда да, эчке стеналарда да фрескалар бар. Эчке фрескаларда Шива, Кришна һәм Вишну манифестацияләре һәм инкарнацияләре сурәтләнгән. . Нанди (үгезе) һәм Шива, деджиннар, сыерлар, үгезләр һәм Мурли яки Пунги уен коралында кобра сокландыручылар Мандирның эчке диварларын шулай ук бизи. Кеше, хатыннар, бик зур елланнар, күгәрченнәр һәм Һинд диненең дини символлары гыйбадәтханәнең эчке диварларында фрескалар итеп кубарып тора. Гыйбадәтханәнең мәйданы зур булган һәм аның янында 35 бүлмә төзелгән булган. Гыйбадәтханә тирәли шулай ук сарай яны бар.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Наттуккоттаи Четтиар Гыйбадәтханәсе, Пенанг

**Наттуккоттаи Четтиар Гыйбадәтханәсе** (Tamil:நாட்டுக்கோட்டை செட்டியார் ஆலயம்) Малайзиядә, Пенангта Четтиар җәмәгатендә гыйбадәтханә. Аның тулы атамасы Четтиар Тхендаютхапани Гыйбадәтханәсе, ул шулай ук Арулмигу Тхандаютхапани Гыйбадәтханәсе дип атала.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Ходай Муруган Поты

**Ходай Муруган Поты** (Тамил телендә: முருகன் சிலை; Малай телендә: Tugu Dewa Murugga), Картикейя (Муруган) сыны булып тора, ул Малайзиядә иң биек Һинд дине Ходае сыны булып тора, һәм дөньяда зурлык буенча икенче Һинд дине Ходае поты булып тора, беренчесе булып Непалда Кайлашнатх Махадэв Поты тора. Ул шулай ук, 42,7 м биеклектә булып Малайзиядә иң биек сын булып тора. Ул Бату Мәгарәләре астында Шри Муруган Перумал Ковилда урнашкан. Аны төзергә 3 ел вакыт киткән һәм аннан пәрдә 2006 елның январенда Тхаипусам фестивале вакытында ачылган булган.

## Төзелеше
* Бу сынны төзү өчен 2,5 миллион Малайзия ринггиты сарыф ителгән булган
* Бу потны төзү өчен 350 тонна корыч борыс, 1550 куб метр бетон, һәм 300 литр алтын буяу киткән
* Һиндстаннан 15 сынчы катнашкан

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Скандага табыну
Төркем:Һинд дине сынчылыгы
Гади эт җиләге

**Гади эт җиләге** () — паслөнчәләр гаиләлегенә караган үсемлекләр төре.
## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Саз тавыкчәчәге

**Саз тавыкчәчәге** () — кабарчалар гаиләлегенә караган үсемлекләр төре.
## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Джеймс Геттон

**Джеймс Геттон** (Хаттон) (, 3 июнь 1726 ел, Эдинбург — 26 март 1797 ел, Эдинбург) — шотланд геологы, физик һәм химик. Заманча геология һәм геохронология әтисе. Геологик актуализм һәм плутонизм теориясе авторы. Хаттон исеме буенча хаттонит минерал аталган.
## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Төркем:Физиклар
Оферта

**Оферта** () ― бер яки берничә конкрет затка шартнамә төзү турында ясалган тәгъдим; ул җитәрлек дәрәҗәдә аңлаешлы булырга һәм тәгъдим ясаучының теләге кабул ителгән очракта (акцепт) үз өстенә нинди йөкләмә алырга ниятләвен ачык чагылдырырга тиеш.

Төркем:Бизнес терминнары
Төркем:Икътисад терминологиясе
Рантье

**Рантье** - төп табыш чыганакларын банкларга салынган акчалардан яки кыйммәтле кәгазьләрдән (акцияләрдән, облигацияләрдән) алынган процентлар тәшкил иткән затлар.

Төркем:Икътисад терминологиясе
Хезмәт хакы

**Хезмәт хакы** — башкарылган хезмәт өчен түләнә торган акча, ягъни җитештерелгән һәм сатылган продуктлар бәясенең эшче-хезмәткәрләргә бирелгән өлеше. 

## Классификация
Ул җитештерү чыгымнарына керә. 

Хезмәт хакы ай саен түләнә һәм эшләнмәнең үзкыйммәтенә яки әйләнеш чыгымнарына кушыла. 

## Исәпләү
Хезмәт хакы акчалата исәпләнгән номинал формада яки шушы вакыттагы бәяләр буенча сатып алырга мөмкин булган кирәк-яраклар һәм файдаланыла торган хезмәт күрсәтүләрнең гомуми бәясен чагылдырган реаль кыйммәтләр формасында була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Икътисад терминологиясе
Аванс

**Аванс** ( – *вакытыннан алда*) – җибәреләчәк товарлар, башкарылачак эш һәм күрсәтеләчәк хезмәт өчен өлешчә яки алдан түләп кую. Авансның киң кулланыла торган формасы - эшче-хезмәткәрләргә тиешле хезмәт хакының бер өлешен алдан бирү; командировкагага бәйле чыгымнар исәбенә алдан мәгълүм суммада акча бирү.

Төркем:Икътисад терминологиясе
Акциз

**Акциз** — кайбер куллану товарларның (исерткеч эчемлекләр, тәмәке, автомобилләр, алтыннан ясалган әйберләр һәм башкалар) сату бәяләренә өстәлә торган турыдан-туры булмаган салым төре. Акцизның күләме, кагыйдә буларак, сатыла торган әйберләрнең үз бәяләренә бәйле булмый, ул бюджетның керемнәр өлешен арттыру ихтияҗларыннан яки салым салуның башка максатларыннан чыгып бәяләнә. Акциз — сатып алучыдан товарларның кайбер төрләрен алганда туләтелә һәм гадәттә шул товар бәясенә карата процентларда билгеләнә торган салым.

Акциз салымнары бөтен дөньяда киң таралган һәм сатып алучы товар өчен түли торган ахыргы бәянең шактый өлешен тәшкил итә. Акциз салымнарыннан файдалану (бигрәк тә ул башка да өлкәләрдәге акыллы икътисади сәясәт белән чиратлашканда) бюджетны ньпытырга һәм илнең киләчәктәге үсеше өчен средстволар алырга мөмкинлек бирә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* Декларация по акцизам на подакцизные товары (кроме табачных изделий).
* Декларация по акцизам на табачные изделия.
* Все об акцизах — журнал по налогообложению и учёту «Главбух».

Төркем:Икътисад терминологиясе
Төркем:Салымнар
Аренда

**Аренда** — милек иясенең яки аның исеменнән эш йөртүче органның теге яки бу төр мөлкәтне билгеле күләмдә түләү шарты белән шартнамә нигезендә физик яки юридик затка (арендаторга) вакытлыча файдалануга биреп торуы. Арендага җитештерү биналары, төрле җиһазлар, транспорт чаралары, җир һәм башка төр мөлкәт бирелергә мөмкин. Файдалану дәверендә аренда объектларында җитештерелгән продукция, җиләк-җимешләр һәм бүтән төр керемнәр, төзелгән шартнамәдә күрсәтелгәнчә, арендатор мөлкәте булып исәпләнәләр.

Төркем:Икътисад терминологиясе
Вакыф

**Вакыф** (, *[[күплек сандагы исем|күплек санда]]* , *әүкаф*; : тукталыш, туктату, тотып калу) — Исламда: дини мәнфәгатьләр һәм хәйрия максатлары өчен иганә итеп бирелгән мөлкәт. Ул башлыча мөселман илләрендә кулланыла.

## Сылтамалар
*  Вакуф. Научно-издательский комплекс «Башкирская энциклопедия» 
## Моны да карагыз
* Газизия мәчете (Батум)

Төркем:Милек
Төркем:Икътисад терминологиясе
Төркем:Дин һәм җәмгыять
Виза

**Виза** - 
# расланучы, риза булуны, теркәүне яки тикшергәнлекне раслап документка салынган рәсми имза;
# мәгълүм затның теге йә бу дәүләткә керергә яки аннан чыгарга хокуклы булуын раслаучы паспортка салынган билге.

Төркем:Документлар
Гарантия

**Гарантия** — йөкләмәләрнең һичшиксез үтәлүен тәэмин итү алымы; әгәр бурычлы зат үзенең йөкләмәләрен үтәмәсә яки тиешенчә үти алмаса, законда яки шартнамәдә каралганча аның кредитор алдында бурычларын тулысынча яки өлешчә үтәлүен тәэмин итү буенча физик яки юридик затлар тарафыннан үз җаваплылыкларына алынган йөкләмәләр.

Төркем:Икътисад терминологиясе
Демпинг

**Демпинг** - товарларның базарлардагы уртача бәяләрдән түбәнрәк, хәттә кайчакта үзкыйммәтеннән дә арзанрак ("ташлаулы бәяләр"гә) сату; демпинг гадәттә эре монополия фирмалары тарафыннан эчке һәм тышкы базарларда товар сату даирәсен киңәйтү һәм аннан көндәшләрен кысрыклап чыгару максатларында кулланыла.

Төркем:Икътисад терминологиясе
Габдулла Тукай урамы (Октябрьски)

**Габдулла Тукай урамы** (, ) — Башкортстанның Октябрьски  шәһәрендә урнашкан кечкенә урам. 
Почта индексы 452607. ОКАТО коды 80435000000.
Координаталары 54.484991, 53.438457.

## Урнашуы
Шәһәрнең көнбатыш өлешендә, шәһәр читендә, Елга-Көнбатыш микрорайонында урнашкан урам. Ык елгасына, Татарстан белән чиккә илтә. Шәһәр үзәген М5 «Урал» федераль юлы белән тоташтыра. Фрунзе урамы белән киселештә башлана. крестьян урамы, Яр буе урамы  белән кисешә.

## Тарих
Бөек татар шагыйре Габдулла Тукай (*[[1886 ел|1886]]—[[1913 ел|1913]]*) хөрмәтенә аталган.

## Игътибарга лаек объектлар

Шәхси йортлардан башка игътибарга лаек объектлар юк.

Ык елгасы аркылы салынган **[[Ык күпере (1948)|күпер]]**. 2025 елның 23 октябрендә Татарстан белән Башкортстан чигендә Урыссу – Октябрьск юлында Ык елгасы аша яңартылган күпер ачылган. Тантанада Марат Хөснуллин (*видеоэлемтә буенча*), Радий Хәбиров, Алексей Песошин катнашкан.

## Галерея
## Искәрмәләр

## Әдәбият
# Атлас городов Республики Башкортостан. Екатеринбург, 2010.

## Сылтамалар
*    Октябрьский (улицы, носящие имена людей). Башкирская энциклопедия
*   Октябрьскиның интерактив картасы
*       Тукай урамы Октябрьски картасында
*  Литературные улицы г. Октябрьского

Төркем:Россия урамнары
Төркем:Октябрьски
Төркем:Габдулла Тукай хөрмәтенә аталган объектлар
Муса Җәлил урамы (Октябрьски)

**Муса Җәлил урамы** (, ) — Башкортстанның Октябрьски шәһәрендә урнашкан кечкенә урам. 
Координаталары 54.477329, 53.452932.

## Урнашуы
Шәһәрнең көнбатыш өлешендә урнашкан урам. 2нче Тыныч проезд урамы белән киселештә башлана. Уксынлы Күл чишмәсенең сулъяк яры буенча барып тәмамлана. Нефтьчеләр урамы, 2нче Тыныч проезд урамы белән кисешә.

## Тарих
 Советлар Берлеге Каһарманы шагыйрь Муса Җәлил (*[[1906 ел|1906]]—[[1944 ел|1944]]*) хөрмәтенә аталган.

## Игътибарга лаек объектлар
Шәхси йортлардан башка игътибарга лаек объектлар юк.

## Галерея

## Әдәбият
# Атлас городов Республики Башкортостан. Екатеринбург, 2010.

## Сылтамалар
*    Октябрьский (улицы, носящие имена людей). Башкирская энциклопедия
*   Октябрьскиның интерактив картасы
*       Муса Җәлил урамы Октябрьски картасында
*  Литературные улицы г. Октябрьского
 
## Искәрмәләр


Төркем:Русия урамнары
Төркем:Октябрьски
Төркем:Муса Җәлил хөрмәтенә аталган объектлар
Муса Җәлил урамы (Учалы)

**Муса Җәлил урамы** (, ) — Башкортстанның Учалы шәһәрендә урнашкан  урам. 
Почта индексы 453702.   ОКАТО коды 80455000000.
Координатлар 54.3192 киңлектә, 59.3786 озынлыкта.

## Урнашуы
Энтузиастлар урамы белән киселештә башлана. Очрашу   белән киселештә тәмамлана. Юл тыкрыгы (Уфа урамы), Белорет тыкрыгы (Беренче Май урамы),  Төньяк тыкрык (Урал урамы), Яшел тыкрык, Тау ягы урамы, 8 Март урамы,  Исмәгыйль Солтанов урамы, Муса Җәлил тыкрыгы, Добрая урамы белән кисешә.

## Тарих
 Советлар Берлеге Каһарманы шагыйрь Муса Җәлил (*[[1906 ел|1906]]—[[1944 ел|1944]]*) хөрмәтенә аталган.

## Игътибарга лаек объектлар

## Галерея

## Әдәбият
# Атлас городов Республики Башкортостан. Екатеринбург, 2010.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*    Учалы (улицы, носящие имена людей). Башкирская энциклопедия
*       Муса Җәлил урамы Учалы картасында
*  Литературные улицы Учалинского района

Төркем:Русия урамнары
Төркем:Учалы
Төркем:Муса Җәлил хөрмәтенә аталган объектлар
Парашива

**Парашива** яки **Парашив** (Санскрит телендә: परशिव, : Paraśiva) Һинд дине Шива Ходаеның өч аспектларының берсе. Шайвизмның төп мәктәпләренең берсе булган Шайва Сиддханта буенча (Шайвизм Һинд динендә 4 төп Сампрадайяларның берсе); Парашива кеше аңлавыннан һәм барлык аттрибутлардан тыш абсолют чынлык. Бу аспектта Ходай Шива вакытсыз, формасыз һәм пространствосыз. Шайвит теологиясендә, Парашива Галәмдә бөтен нәрсәнең чыганагы һәм максаты. Парашиваның Шайвит концепциясе якынча Вайшнавизм "Махавишну" концепциясе, Шактизм Ади Парашакти һәм Смартизм "Ниргуна Брахман" концепциясенә туры килә.  Шайва Сиддханта буенча Шива Ходаеның башка ике аспекты булып Парашакти һәм Парамешвара тора.

Шива Лингамның өске өлеше (овал таш) парашиваны чагылдыра, ә аскы өлеше (пьедестал) Парашактины чагылдыра. Парашива Шайвизм фәлсәфәсендә искә алынган 36 таттвадан тыш. 

## Шулай ук карагыз
*Парашакти
*Парамешвара
*Брахман
*Махаганапати
*Махавишну
*Ниргуна Брахман

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Марҗа алкасы

**Марҗа алкасы** () — берсеклетчалар гаиләлегенә караган үсемлекләр ыруы.
## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Татырут

**Татырут** () — кыяклылар гаиләлегенә караган үсемлекләр ыруы.
## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Дилер

**Дилер** - үз исәбенә һәм башлыча үз исеменнән сәүдә эшләрендә арадашлык итүче физик яки юридик зат. Фонд биржасы әгъзасы булып торучы һәм валюта, кыйммәтле кәгазьләрне сату-алу белән шөгыльләнүче биржа арадашчылары да дилер дип йөртәләр. Дилерларның табышы товар яки кыйммәтле кәгазьләрне сатып алу һәм аларны яңадан сату бәяләрендәге аермадан хасил була. Сатучы белән килешү нигезендә дилер аңа әйберләрне рекламалау, сатылган эшләнмәләрне техник яктан карап-тикшереп тору, базардагы хәлләр турында мәгълүматлар бирү буенча да хезмәт күрсәтә ала.

Төркем:Икътисад терминологиясе
Төркем:Һөнәрләр
Габдулла Тукай урамы (Стәрлетамак)

**Габдулла Тукай урамы** (, ) — Башкортстанның Стәрлетамак  шәһәрендә урнашкан урам. 
Почта индексы 453104. ОКАТО коды 80445000000.
Координаталары 53.651487°, 55.974602°

## Урнашуы
Шәһәрнең төньяк-көнчыгыш өлешендә,  һәм Содовиклар микрорайоннарында урнашкан урам. Профсоюз урамы белән киселештә башлана. Туганнар  (Нефть урамы) белән киселештә тәмамлана. Менделеев урамы, Тукай тыкрыгы, Цементчылар урамы, Химиклар урамы, Фестиваль урамы, Суворов урамы, Нефть тыкрыгы белән кисешә.

## Тарих
Бөек татар шагыйре Габдулла Тукай (*[[1886 ел|1886]]—[[1913 ел|1913]]*) хөрмәтенә аталган.

## Игътибарга лаек объектлар
* В. И. Ленин һәйкәле белән «Содовиклар паркы»
* 2г йорты — 6нчы гимназия
* 2д йорты — 2нче урта урта мәктәп
* 2ж йорты — «Содовик» сәүдә үзәге
* 3нче йорт — «Пятерочка» кибете
* 9нчы йорт — Шәһәр мәдәният сарае (элекке «Сода» мәдәни-күңел ачу үзәге)
* 13нче йорт — «Магнит» кибете

## Галерея

## Әдәбият
# Атлас городов Республики Башкортостан. Екатеринбург, 2010.

## Сылтамалар
*     Стерлитамак  (улицы, носящие имена людей). Башкирская энциклопедия
*   Стәрлетамакның интерактив картасы
*       Тукай урамы Стәрлетамак  картасында

## Искәрмәләр


Төркем:Россия урамнары
Төркем:Стәрлетамак
Төркем:Габдулла Тукай хөрмәтенә аталган объектлар
Муса Җәлил урамы (Стәрлетамак)

**Муса Җәлил урамы** (, ) — Башкортстанның Стәрлетамак шәһәрендә урнашкан кечкенә урам. 
Почта индексы 453114.   ОКАТО коды 80445000000.
Координатлар 53.610853°, 55.982616°.

## Урнашуы
Ашкадар елгасының уңъяк ярында, шәһәрнең  микрорайонында елга агымына аркылы урнашкан. Торба  белән киселештә башлана. Тимер  белән кисешә. 

## Тарих
 Советлар Берлеге Каһарманы шагыйрь Муса Җәлил (*[[1906 ел|1906]]—[[1944 ел|1944]]*) хөрмәтенә аталган.

## Игътибарга лаек объектлар
Шәхси йортлардан башка игътибарга лаек объектлар юк.

## Галерея

## Әдәбият
# Атлас городов Республики Башкортостан. Екатеринбург, 2010.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*    Стерлитамак (улицы, носящие имена людей). Башкирская энциклопедия
*    Стәрлетамакның интерактив картасы
* Муса Җәлил урамы Стәрлетамак  картасында

Төркем:Русия урамнары
Төркем:Стәрлетамак
Төркем:Муса Җәлил хөрмәтенә аталган объектлар
Маклер

**Маклер** - товарлар, кыйммәтле кәгазьләр, хезмәт күрсәтүләрне сату-алуда арадашлык белән шөгыльләнүче зат; ул клиентлар кушуы буенча һәм алар исәбенә гамәл кыла. Биржа маклерлары биржа хезмәткәрләре булып исәпләнәләр һәм алар биржа гамәлләренең мәгълүм бер төре буенча эш итүгә җайлашкан булалар.

Төркем:Һөнәрләр
Төркем:Икътисад терминологиясе
Форс-мажор

**Форс-мажор** - тыелгысыз көч, табигать фаҗигаләре, сугыш хәрәкәтләре һ.б. афәтләр аркасында барлыкка килгән һәм гамәлдәге шартларда каршы тора алмаслык гадәттән тыш хәл; мондый хәл, кагыйдә буларак, йөкләмәләр буенча мөлкәти җаваплылыктан азат итә һәм дәгъва дәверенең үтүен туктатып тора. Гамәлдәге законнарда каралганча, контрагентлар тарафыннан бурычлының йөкләмәләре бозылу һәм моңа базарда кирәкле әйберләрнең булмавын сәбәп итеп кую җиңә алмаслык көч дип исәпләнми.

Төркем:Икътисад терминологиясе
Грант

**Грант** () — максатчыл рәвештә бирелә һәм кире кайтарылмый торган акчалар. 

## Асылы
* Грант бирүче — дәүләт яки шәхес, аларга караган һәм төрле халыкара оешмалар һәм фондлар. 
* Чыганагы — бирүченең үз капиталы. 
* Грант алучы — гадәттә фәнни-тикшеренү оешмалар, аерым галимнәр, иҗади (табышсыз) оешмалар, физик затлар (еш индивидуаль эшмәкәрләр), проектны башкару өчен махсус булдырылган яки кулланылган юридик затлар. 

## Кулланылышы
Хәзерге заманда грант фәнни эшләрне конкурс нигезендә финанслау ысулына әверелә бара.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Икътисад терминологиясе
Девальвация

**Девальвация** — рәсми рәвештә акча берәмлегенең (милли валютаның) бәһасын төшерү. Девальвация нәтиҗәсендә закон нигезендә  акча берәмлегенә туры килгән алтынның күләме киметелә яисә башка илләрнең валюталарына карата бәясе төшерелә. Девальвация чит илләргә товарлар чыгаруны арттыруга этәргеч булса да, илнең түләү балансындагы халәтне мөшкелләндерә һәм чит илләрдән кертелгән әйберләрнең бәяләре кыйммәтләнүгә китерә. Шуның белән бергә девальвация ил икътисадына чит илләрдән капитал агышын арттыра һәм үз капиталын чит илләр икътисадына салуны чагыштырмыча файдасыз итә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Икътисад терминологиясе
Төркем:Акча эмиссиясе
Депозит

**Депозит** - кредит оешмаларына яки саклык банкларына вакытлыча саклауга тапшыпылган акчалар (кертемнәр), кыйммәтле кәгазьләр һәм бүтән хәзинәләр. Депозитның түбәндәге төрләре аеруча кулланыла:
# саклык банкларына салынган вакытлы һәм вакыты күрсәтелмәгән кертемнәр (вкладлар);
# кредит оешмаларына сакларга бирелгән кыйммәтле кәгазьләр (акцияләр, облигицияләр);
# таможня пошлиналарын һәм җыемнарын түләүне тәэмин итү өчен таможня оешмаларына тапшырылучы кертемнәр;
# дәгъваны тәэмин итү өчен суд һәм административ оешмаларга бирелгән акчалата кертемнәр.
Бу эшләр белән бәйле гамәлләр депозитка кую дип атала.

Төркем:Икътисад терминологиясе
Төркем:Банк эше
Адмираллык кантурының кече бинасы (Казан)

**Адмираллык кантурының кече бинасы** — Казанның Зур Кызыл һәм Япиев урамнары кисешкән урында урнашкан, XVIII гасырда төзелгән ике катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Зур Кызыл урамы
Төркем:Казанның Япиев урамы
Банарцев йорты (Казан)

**Банарцев йорты** — Казанның Карл Маркс урамында урнашкан, XVIII гасырда төзелгән ике катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Карл Маркс урамы
Чекистлар йорты (Казан)

**Чекистлар йорты** — Казанның Карл Маркс һәм Фукс урамнары кисешкән урында урнашкан, 1934-1936 елларда Д.М. Фөдоров проекты буенча төзелгән биш катлы торак йорт. Бу йортта 1967-1979 елларда Натан Рахлин, ТАССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе Лев Столов, ТАССРның атказанган фән эшлеклесе Леонид Аксентьев, ССҖБнең шәрәфле радисты Александр Беспальчик, ТР ФА академигы Тәлгать Сираҗетдинов яшәгәннәр.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Карл Маркс урамы
Төркем:Казанның Карл Фукс урамы
Дотация

**Дотация** - тотылган чыгымнарны һәм югалтуларны каплау яки башка төр чыгымнарны түләү, шулай ук иҗтимагый һәм экологик мәсьәләләрне хәл итү өчен эшханәләргә, оешмаларга, учреждениеләргә дәүләт бюджетыннан яки җирле бюджеттан кире алынмау шарты белән бирелгән акча.

Төркем:Икътисад терминологиясе
Төркем:Финанс
Инвестор

**Инвестор**  - үз иленә яисә чит илдә берәр предприятиегә озак вакытка исәпләнгән капитал салучы физик яки юридик зат (эшханә, оешма, дәүләт).

## Искәрмәләр

Төркем:Икътисад терминологиясе
Чекмарев йорты (Казан)

**Чекмарев йорты** — Казанның Карл Маркс һәм Япиев урамнары кисешкән урында урнашкан, 1770-елларда Василий Кафтырев проекты буенча төзелгән ике катлы кирпеч бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Карл Маркс урамы
Төркем:Казанның Япиев урамы
Инжиниринг

**Инжиниринг** - коммерция нигезендә сәнагать, авыл хуҗалыгы һәм башка тармак объектларын икътисади-техник яктан нигезләү һәм проектлау, төшезелешне тәэмин итүгә булышу, җитештерү процессын һәм җитештерелгән продукцияне сату-бүлуне җайга салу буенча инженерлык-консультация хезмәте күрсәтү.

Төркем:Сәнәгать
Төркем:Икътисад терминологиясе
Кәтлит

**Кәтлит** ( — «кабырга») ― тарттырылган ит яки балыкны, шулай ук бәрәңге из­мәсен түгәрәк яисә озынча формада кыздырып яки парда пешереп әзер­ләнгән ашамлык.
## Искәрмәләр

Төркем:Ашамлыклар
Төркем:Ит ризыклары
Инфляция

**Инфляция** (инфеләсә) - җитештерү, акча әйләнеше һәм дәүләт финанслары өлкәсендә гамәлдә булган сәбәпләр аркасында кәгазь акчаларының бәһалары, кыйммәте кими бару. Инфляция бөтен әйберләргә, хезмәт күрсәтүләргә бәяләрнең гомуми һәм тигезсез рәвештә үсә баруында, шуның нәтиҗәсе буларак, реаль хезмәт хакының түбәнәюендә, тормыш дәрәҗәсенең начарлануында чагыла; бу исә җәмгыятьтәге икътисади һәм иҗтимагый каршылыкларның кискенләшүенә китерә. Инфляциянең гадәттән тыш югары дәрәҗәдә күтәрелүе (200 проценттан артык) җитештерүнең бик нык кимүенә һәм гадәти хуҗалык элемтәләренең бозылуына сәбәп була; һәм ул гиперинфляция дип бәяләнә.

## Искәрмәләр

Төркем:Икътисад терминологиясе
Төркем:Финанс
Төркем:Акча әйләнеше
Ипотека

**Ипотека** - 
# ссуда алу максатында күчемсез мөлкәтне (җир, корылмалар) закладка салу;
# ипотека ссудасы (кредиты) - закладка салынган күчемсез мөлкәт бәрабәренә банк тарафыннан бирелгән акча.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Икътисад терминологиясе
Төркем:Финанс
Төркем:Кредит
Төркем:Банк эше
Арулмигу Маха Мутху Мариамман Тхевастханан

**Арулмигу Маха Мутху Мариамман Тхевастханам** Кописан Бару, Гопенг, Кампар районы, Перак, Малайзиядә урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе.

## Тарихы

Баштагы гыйбадәтханә 1962 елда төзелгән булган һәм Калиамман Ковил дип мәгълүм булган. Ул Гопенг Берхард тарафыннан бирелгән 57 860 квадрат фут (5,375 м2) җирдә төзелгән булган.
1964 елда Мариамман Алиһәсен төп Алиһә итеп кую өчен яңартылу булган. Бу яңартылуны Мистер Суппайия алып барган, аңа Мистер Дорай, Мистер Периасами, Мистер Маругамутху, Мистер Наллапирави һәм Мистер Сангаркан алып барган. Подрядчик булып Мистер Арджунан торган. 1967-енче елның 22 сентябренда гыйбадәтханә Шри Мутхумариаман Ковил дип теркәлгән булган.
2000 елда, гыйбадәтханә җире игълан ителгән, әмма кызганычка каршы гыйбадәтханә җир территориясе 30 797 квадрат фут (2,861.1 м2) киметелгән булган. Калиамман Алиһәсе һәм сул зал гыйбадәтханәнең җир мәйданы киметелүгә күрә алып куелган булган. Гыйбадәтханә комитетына Калиамман Алиһәсен һәм залны булган гыйбадәтханә бинасына алып куярга тәкъдим килде. Шулай да, комитет бу тәкъдимне кире какты, чөнки булган гыйбадәтханәдә пространство булмаган. Шулай итеп, гыйбадәтханә комитеты булган гыйбадәтханә урынына яңа гыйбадәтханә төзү планын ясаган.
Яңа гыйбадәтханәнең нигезен салу церемониясе 2006-ынчы елның 10 декабренда булган һәм аннан соң төзү эшләре башланган. 2009-ынчы елның 4 маенда гыйбадәтханә Арулмигу Маха Мариамман Тхевастханам дип яңа атама кушылган булган. Бу гыйбадәтханәне төзү эшләре тәмамланган булган һәм Кумбабишекам церемониясе уңышлы рәвештә 2010 елның 12 декабренда башкарылган булган.

## Гыйбадәтханәгә караган мистик хикәяләр

**1 хикәя**
Кумбабишега церемониясе вакытында гыйбадәтханә янында бөркетләр төркеме әйләнеп очканнар. Бөркетләр Ходай Вишнуның ваханасын - Гаруданы чагылдыра дип ышаныла. Гаруданың булуы Ходай Вишну чараны алкышлаган дип ышаныла.

## Галерея


File:Temple kopisan committee nov 2010.JPG| Кайбер Гыйбадәтханә Комитеты Әгъзалары (2010 ел ноябре)
File:Temple kopisan nov 2010.JPG| 2010 елның ноябренда гыйбадәтханә
File:Temple2 kopisan nov 2010.JPG| 2010 елның ноябренда гыйбадәтханә 
File:Part_of_the_committee_members_and_dignitaries.jpg| Комитет әгъзалары һәм вазифа үтәүчеләрнең өлеше (2010 елның 12-енче декабре)
File:Kumbabishega_ceremony_dec2010-1.jpg| Кумбанишега церемониясе (2010 елның 12 декабре)
File:Kumbabishega_ceremony_dec2010-2.jpg| Кумбанишега церемониясе (2010 елның 12 декабре)


## Билгеләмәләр

## Асбилгеләмәләр
*
*

## Тышкы сылтамалар
* Arulmigu Maha Muthu Mariamman Thevasthanam
* New Hindu Temple Building in Kopisan Baru
* Maha Kumbhabhishekam, Kopisan Gopeng

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шактизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Реимпорт

**Реимпорт** - чит илләргә чыгарылган әйберләрне сатылмаганлыктан яки яраксыз дип табылганлыктан (әгәр алар анда эшкәртелмәгән булсалар) кире илгә кайтару. Чит илгә вакытлыча чыгарылган әйберләрне кире кайтару (мәсәлән, күргәзмә экспонатлары) реимпорт дип исәпләнми.

Төркем:Сәүдә
Төркем:Икътисад терминологиясе
Риэлтор

**Риэлтор** (риелтыр [рийылтыр]) - күчемсез милекне сату-алу гамәлләре белән махсус шөгыльләнүче эшкуар.

Төркем:Һөнәрләр
Рэкет

**Рэкет** - янау яки көч куллану, шантаж юлы белән куркытып дәүләт милкен, күмәк һәм хосусый мөлкәтне һәм башка кыйммәтле әйберләрне таләп итү, үзләштерү.

Төркем:Җинаятьчелек
Субсидия

**Субсидия** - конкрет эшчәнлеккә ярдәм итү яки аны оештыру өчен дәүләт бюджетыннан яки җирле бюджеттан хуҗалык итүче мәгълүм субъектка банк яки юридик зат тарафыннан бирелгән акча. Субсидия башлыча кайтарып бирелми, әммә аның билгеле бер шартлар буенча да бирелүе мөмкин. Дотациядән аермалы буларак, субсидия  гадәттә бер тапкыр гына бирелә.
Төркем:Икътисад терминологиясе
Төркем:Финанс
Бухгалтер

**Бухгалтер** () ― бухгалтерлык исәп-хисабын оештыру һәм алып бару белән шөгыльләнүче белгеч (хисапчы).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Һөнәрләр
Коррупция

**Коррупция** — дәүләт эшендәге хезмәткәрләрнең ришвәт алу нәтиҗәсендә мафия һәм бүтән законнан тыш оешмалар белән кушылып берләшүе; мондый берләшү шәхес, җәмгыять һәм дәүләт мәнфәгатьләренә зур зыян китерә. Ришвәтчелеккә каршы көрәш җинаятькә каршы хокукый законнар нигезендә, оештыру чаралары һәм тәртип кагыйдәләре ярдәмендә алып барылырга тиеш. Ләкин гамәлдәге Россия законнарында канунлаштырылган мондый чаралар җитешми әле.

Төркем:Җинаятьчелек
Патент

**Патент** — уйлап табуларның, яңа үрнәк яки сәнагать эшләнмәләре өлгеләренең беренчел булуын яки аның авторлыгын һәм алардан файдалануга махсус хокук бирелүен дәлилләүче документ.

Төркем:Документлар
Термопластавтомат

**Термопластавтомат (ТПА)** — инжекцион-кою машина, термопласт ысулы белән металл кою басымы астында детальләр ясау өчен кулланылла.
Лизинг

**Лизинг** - машиналарны һәм җиһазларны озак вакытлы арендага бирү, капитал салуларны яңача финанслау һәм товарлар сатуны активлаштыру ысулы. Лизинг гамәлләренең төп ике төре мәгълүм - финанс лизингы һәм оператив лизинг. Финанс лизингы - аренда дәверендә тулы амортизация чыгымнарын һәм арендага бирүченең табышын капларга җитәрлек сумма түләү; оператив лизинг - тулы амортизация вакытыннан кимрәк булган дәвергә исәпләнгән килешү.

Төркем:Икътисад терминологиясе
Төркем:Финанс
Консуллык

**Консуллык** ― үз дәүләтенең, үз гражданнарының административ-хокукый һәм икътисади мәнфәгатьләрен яклау өчен ике-ара килешү нигезендә башка илләрдә булдырылган дәүләт вәкиллеге; ул гражданнарга визалар, паспортлар һ.б. бирә. Консуллыкны вице-консул, консул яки генераль консул җитәкли.

Казан шәһәрендә консуллык ачкан дәүләтләр: 

# Төркия (Төркия Республикасының Казандагы Генераль консулы: Угур Йылмаз)
# Иран (Иран Ислам Республикасының Казандагы Генераль консулы: Давуд Мирзахани)
# Казакъстан (Казакъстан Республикасының Генераль консулы: Искаков Ерлан Узанович)
# Кытай (КХРның Казандагы Генераль консулы: Сян Бо)
# Маҗарстан (Венгриянең Казандагы Генераль консулы: Сергей Сюч)
# Үзбәкстан (Үзбәкстан Республикасының Казандагы Генераль консулы: Касимов Нодиржон Вәлиджонович)
# Төрекмәнстан (Төрекмәнстанның Казандагы Генераль консулы: Гуйч Арчаевич Гараев)
# Кыргызстан (Кыргызстан Республикасының Казандагы Генераль консулы: Бейшембиев Эрик Айдаркан улы)
# Беларусиянең Россия Федерациясендәге Илчелегенең Казан шәһәрендәге бүлеге (җитәкчесе: Щетько Виктор Викторович)
----
* Почетлы консуллар (Казанда)
** Испания
** Македония
** Намибия
** Германия
** Казакъстан (Яр Чаллыда)
## Искәрмәләр

Төркем:Дәүләт институтлары
Төркем:Дипломатия
Эмбарго

**Эмбарго** - 
# илгә товарлар, валюта, алтын һәм башка кыйммәтләрне нинди дә булса илдән кертүнең яки аларны нинди дә булса илгә чыгаруның дәүләт тарафыннан тыелуы;
# Берләшкән Милләтләр Оешмасы карары буенча сәүдә эшләрен туктату юлы белән мәгълүм дәүләтләргә халыкара басым ясау формасы.

Төркем:Дипломатия
Төркем:Халыкара сәүдә
Гордон Ньюфелд

**Гордон Ньюфелд** (, *[[1946 ел]], [[Канада]], [[Ванкувер]]*) — фәлсәфә фәннәре докторы, Канада (Ванкувер) психолог-девелопменталисты, табиб Габор Матэ белән берлектә язылган “Балаларыгызны ычкындырмагыз” (Hold on to Your Kids: Why Parents Need to Matter More Than Peers) китабының авторы. Хәзерге вакытта китап 10 телгә тәрҗемә ителгән, шул исәптән рус теленә дә. Ньюфелдның алымы (аның ияләнүгә нигезләнгән үсеш концепциясе) Джон Боулбиның ияләнү теориясенә нигезләнә. Ньюфелд ияләнүнең алты баскычтан торган теориясен эшләп чыгарган, шулай ук ул ияләнүнең полярлашуы төшенчәсенә дә аңлатма бирә, ә бу төшенчә исә оялчанлыкны да, саклану максатында читләшүне дә аңлата. Аның ияләнү моделе универсаль: аны олыларга да, балаларга карата да, өйдә дә, уку йортында да файдаланырга була.

Моннан тыш, Ньюфелд Канадада Ванкувер шәһәрендәге Ньюфелд Институтына (Neufeld Institute) нигез салучы. Институт белгечләргә һәм әти-әниләргә шәхси белем бирү программалары, шулай ук презентацияләр, семинар һәм курслар, шул исәптән видеокурслар тәкъдим итә. Укыту берничә телдә алып барыла: инглиз, француз, алман, испан, иврит, швед һәм рус телләрендә.

## Сылтамалар
*  Рәсми сайт
*  Official Neufeld Institute YouTube channel

## Искәрмәләр


Төркем:Канада психологлары
Төркем:Канада галимнәре
Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары
Шөлдер чәчәк

**Шөлдер чәчәк** () — кыңгырау гөл, кыңгырау чәчәклеләр семьялыгыннан күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы.

## Таралуы

Дөнья флорасында 50 төре билгеле, күбесе Көнчыгыш Азиядә таралган. Аурупаның урман зонасында (төнъяк өлкәләр һәм Кырымнан тыш), Көнбатыш Себердә, Урта Азия һәм Кавказда таралган. Тоташ ареалының төньяк чиге Беларусь Республикасы аша уза. Урманнарда, куаклыклар арасында, аланнарда үсүче сирәк очраучы үсемлек. 

Татарстанда бер төре – лалә яфраклы шөлдер чәчәк (А. liliifolia) Кама аръягында, болын, кыр, урманнарда үсә.

## Ботаник тасвирлама
Орчыксыман юан тамырлы. Сабагы туры, кабыргалы, 80-100 см биеклектә. Яфраклары аз гына төкчәле, кырыйлары эре тешәүле, аскылары – сапчыл, йомырка- яки эллипссыман, өскеләре – утырма, ланцетсыман, очлы. Чәчәкләре зәңгәр, кайвакыт аксыл-алсу, себеркәч чәчәк төркеменә җыйналган. Бөҗәкләр ярдәмендә серкәләнә. Җимеше – тартмачык. Июль-августта чәчәк ата.

## Куллану
Шөлдер чәчәкне декоратив үсемлек буларак үстерәләр.

## Синонимнары
The Plant List басмасының 2010 елгы мәгълүматына караганда, Лалә яфраклы шөлдер чәчәк төренең синонимнары::

* 
* 
* 
* 
* , nom. illeg.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , nom. illeg.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , nom. illeg.
* 
* 
* , nom. inval.
* 
* 
* 

## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Төркем:Ботаника
Төркем:Ауразия флорасы
Төркем:Үләннәр
Төркем:Декоратив үсемлекләр
Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр
Бәрхет яфрагы

**Бәрхет яфрагы** () — ирен чәчәклеләр гаиләлегенә караган үсемлекләр ыруы.
## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Сары андыз

**Сары андыз** () — кашкарыйчалар гаиләлегенә караган үсемлекләр ыруы.
## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Бөҗәк чәчәге

**Бөҗәк чәчәге** () — кыңгырау чәчәклеләр гаиләлегенә караган икееллык үсемлекләр ыруы.

Ыруның фәнни атамасы - *Jasione* - беренче тапкыр Карл Линней тарафыннан 1735 елда кулланыла. Ул медицинада кулланыла торган ниндидер үсемлекне билгеләгән борынгы грек атамасыннан килеп чыга.

## Таралуы
20 төре бар, Европада (аеруча Урта диңгез һәм Көньяк Европада), Төньяк Африка һәм Кече Азиядә киң таралган.

ТРда бер төре –  тау бөҗәк чәчәге (J.montana). Яшел Үзән һәм Югары Ослан районнарында очрый. Якты нарат урманнарында коры комлы туфракта, коры болыннарда үсә.
## Ботаник тасвирлама
Бөҗәк чәчәкләре - күпьеллык, икееллык яисә берьеллык үләнчел үсемлекләр. 30-45 см озынлыкта булалар Тамыры орчыксыман, аз тармакланган. Сабаклары астан куе яфраклы, төкчәле, яфраксыз чәчәк сабына күчә торган. Сабагының аскы өлешенә агачсыман катылык хас. Яфраклары чиратлашкан, кыяклы-ланцетсыман, очлы, кырыйларыннан дулкынсыман яки берникадәр бөдрә. Чәчәкләре вак, зәңгәрсу төсле, тыгыз шарсыман чәчәк төркеменә җыелган, күп санда булалар, аларның саны 300гә җитә. Таҗы зәңгәр төстә, актиноморф (төзек), биш таҗ яфракчыгыннан тора, аерчалы (таҗ яфракчыклары тоташ түгел). Биш касә яфракчыгы бар. Уртасында биш серкәче бар, аларның төпләре тоташ. Җимешлек баганасы булава сыман, танаучыгы 2-3 бүлемле. Җимеше – ярымшарсыман тартмачык.Эчендә күпсанлы ялтыравыклы озынча орлыклар. Июнь-июль айларында чәчәк ата. Орлыклардан үрчи. Яктылыкны ярата.

## Кулланылыш
Дару үләне (төнәтмәсе кан туктату һәм бәвел кудыру өчен файдаланыла).

Баллы, декоратив үсемлек.

Сирәгәеп бара торган төр. ТРның Кызыл китабына кертелгән (2006). .
## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Төркем:Үләннәр
Төркем:Дару үләннәре
Төркем:Ауразия флорасы
Төркем:Кызыл китап
Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр
Җаваплылыгы чикләнгән җәмгыять

**Җаваплылыгы чикләнгән җәмгыять** (ҖЧҖ) - устав фонды (капиталы) аерым өлешләрдән торган һәм йөкләмәләр өчен оештыручыларның үз кертемнәре чикләрендә җавап бирүләренә нигезләнгән юридик затлар һәм (яисә) ватандашлар берләшмәсе. Оештыручылар даирәсе тәшкиләви (оештыру) документларда тәгаенләнгән була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Юридик затлар
Нетто

**Нетто** - 
# әйбернең төргәгеннән башка исәпләнгән үлчәве;
# әйбернең ташламалардан тыш булган саф бәясе;
# бөтен чыгымнарны чигергәннән соң алынган саф керем.

Төркем:Үлчәү
Төркем:Икътисад терминологиясе
Габдулла Тукай яр буе урамы (Яр Чаллы)

**Габдулла Тукай яр буе урамы** () — Татарстанның Яр Чаллы шәһәрендә урнашкан урам. 
Почта индексы 423808. ОКАТО коды 92430000000.
Координаталары  55°41'05* т.к.  52°18'30* кч.оз.

## Урнашуы
Яр Чаллының Иске шәһәр өлешендә, Комсомол районында, ГЭС бистәсе микрорайонында, 7нче, 6нчы, 5нче, 8нче (а, б) һәм 10нчы комплексларда урнашкан урам. Мәләкәс һәм Чаллы елгаларының сулъяк яры буйлап, елга агымы юнәлешендә сузыла. Казан тракты урамы белән киселештә башлана. Гагарин урамы (Үзәк урам) һәм Комсомол яр буе урамы белән киселештә тәмамлана. Яшьлек , Энергетиклар тыкрыгы, Есенин тыкрыгы, Гафиятуллин тыкрыгы, Валерий Шадрин тыкрыгы, Батенчук урамы (Гостев урамы), Корчагин бульвары, Тинчурин бульвары, Муса Җәлил проспекты (Яр Чаллы проспекты) белән кисешә.

## Тарих
Бөек татар шагыйре Габдулла Тукай (*[[1886 ел|1886]]—[[1913 ел|1913]]*) хөрмәтенә аталган.

Урамның Тәүбә мәчетеннән Корчагин бульварына кадәр өлеше ял итү үзәге итеп үзгәртеп корылган. Проект авторы — архитектор Илдар Мирхаҗиянов. Навигациядә, павильоннар, велопарковкалар дизайнында бердәм стиль булдыру өчен Тукай әкиятләре каһарманнарының стильләштерелгән образлары кулланылган. 2016 елның 1 сентябрендә яңартылган урамны тантаналы ачуда ТР Президенты Рөстәм Миңнеханов катнаша.

## Игътибарга лаек объектлар

* Комсомол скверы
* 2 йорт — «Эссен» гипрермаркеты
* 11а йорт — теш поликлиникасы
* 12 йорт —  «Дельфин» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе + океанариум + мәдәни - күңел ачу үзәге
* 12а йорт — Дельфинарий
* 14 йорт — «Яр Чаллы» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе + скалодром
* 16 йорт – «Төзүче» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе + ТР денто фудокан каратэ-до федерациясе
* «Төзүче»  
* Мәләкәс елгасы аркылы күпер
* 31 йорт – «Энергетик» мәдәният сарае
* 33 йорт – Яр Чаллы сәнгать көллияте
* 36/4 йорт – «Кама» кунакханәсе (3 йолдызлы)
* Габдулла Тукай скверы
* Тәүбә мәчете
* Яр Чаллы пристане
* Шәһәр пляжы

## Галерея

Файл:Mosque in Naberezhnye Chelny.JPG|Тәүбә мәчете
Файл:Чаллы СК.jpg |Яр Чаллы сәнгать көллияте
Файл:Стадион "Строитель" в Набережных Челнах (1).jpg|«Төзүче» стадионы
Файл:Г._Тукай_яр_буе_урамы_1.jpg|Габдулла Тукай яр буе урамы кыш көне
Файл:Г._Тукай_яр_буе_урамы_2.jpg|Габдулла Тукай яр буе урамы кыш көне
Файл:Г._Тукай_яр_буе_урамы_3.jpg|Габдулла Тукай яр буе урамы


## Әдәбият
# Набережные Челны. Карта города и его окрестностей. Екатеринбург: ФГУП «Уралаэрогеодезия», 2012. ISBN 598362511-X

## Сылтамалар
*   Габдулла Тукай яр буе урамы 
* Габдулла Тукай яр буе урамы Яр Чаллы картасында 
*    Вконтакте диварында «Г. Тукай яр буе дуслары» төркеме
* Габдулла Тукай яр буе урамы. vk.com

## Искәрмәләр


Төркем:Яр Чаллы урамнары
Төркем:Габдулла Тукай хөрмәтенә аталган объектлар
Ваучер

**Ваучер** (ваучыр) - 
# дәүләт тарафыннан чыгарылган кыйммәтле кәгазь, исемле хосусыйлаштыру чегы; ул дәүләт мөлкәтенең һәр кешегә тиешле мәгълүм бер өлешен билгели һәм хосусыйлаштырыла торган эшханәләрнең һәм башка дәүләт объектларының акцияләрен алу хокукы бирә. Ваучер хуҗасы аңа акцияләр сатып алу, алынган табышның мәгълүм өлешен ваучер иясенә дивиденд рәвешендә түләргә йөкләмә алучы инвестиция фондларына тапшыру (яки фондның кыйммәтле кәгазьләрен сатып алу), шулай ук аны кемгәдер бүләк итү яки варисларына калдыру хокукына ия;
# товарлар һәм хезмәт күрсәткән өчен түләүне, кредит бирүне һ.б. раслаучы документ.

Төркем:Икътисад терминологиясе
Төркем:Кыйммәтле кәгазьләр