Әлфия Айдарская

**'
**Әлфия Айдарская*', Әлфия Газиз кызы Айдарская (*ире фамилиясе буенча* Грекулова, *1925 елның 25 мае, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Казан*) — [[балет]] биючесе, татар классик балетына нигез салучыларның берсе, [[Татарстан АССР атказанган артисты]]. Күренекле татар композиторы [[Сара Садыйкова]] иҗатын армый-талмый пропагандалаучы.


== Тәрҗемәи хәле ==

[[1925 ел]]ның [[25 май|25 маенда]] җырчы һәм композитор [[Сара Садыйкова]] белән актер һәм режиссер [[Газиз Айдарский]] гаиләсендә туган. Ун яшенә кадәр дәү әнисе Бибигайшә янында [[Бишбалта бистәсе|Бишбалтада]] яши. Әнисе белән кымызга барган җиреннән, [[Уфа]]дан сайланган төркем эчендә (*Фәйзи Гаскәров 300 баладан 12 баланы сайлап алып, Ленинградка юллый, уку азагына 5 бала кала*), Ленинградка балерина һөнәренә өйрәнергә китә. [[Рус балеты академиясе|А. Ваганова исемендәге Ленинград дәүләт академия хореография училищесын]] тәмамлаган (*классик бию укытучылары Наталия Александр кызы Камкова, соңрак Елена Ширипина*).

[[1941 ел]]да [[Бөек Ватан сугышы]] башлангач, [[Рус балеты академиясе|А. Ваганова исемендәге Ленинград дәүләт академия хореография училищесын]] эвакуациялиләр. [[Уфа]]дан килгән төркемдә укыган Әлфия Айдарскаяны (*укыган чорда* Алла Садыкова) [[Башкорт дәүләт опера һәм балет театры|Уфадагы опера һәм балет театры]] карамагына кайтаралар һәм ул әлеге театрда эшли башлый. [[Сара Садыйкова]] Уфага килеп, сугыш вакытына гына дип сөйләшеп, Әлфияне Казанга күчертүгә ирешә.

[[1941 ел|1941]]—[[1965 ел]]ларда (*өзеклек белән*) [[Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры]] нда балет биючесе.  [[Казан]]да  башта кордебалет артисты була, соңрак төп партияләрдә чыга башлый. Аерым алганда, Одилия-Одетта («Аккош күле»), Зарема («Бакчасарай фонтаны»), Хасинта («Лауренсия»), Флер-де-Лис һәм Гудула («Эсмеральда») партияләрен башкара. Татар классик репертуарыннан «Зөһрә», «Алтынчәч», «Башмагым»да һ. б. бии.

[[1941 ел|1941]]-[[1942 ел]]ларда, [[Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры|Казан опера театрында]] штат кыскартуга эләгеп, Казанга [[Украина]]дан эвакуацияләнгән 543нче санлы заводта хәрби товарны (*пуля*) үлчәүче булып эшли. [[1943 ел]]да [[Молотов (шәһәр)|Молотовка]] (*1940—1957 елларда Пермь Молотов дип аталган*) эвакуацияләнгән Ленинград дәүләт академия хореография училищесындә укуын тәмамларга бара (*булачак ССРБ халык артисты  белән бер вакытта (Юрий аннан ике курс түбән) укый*).

[[1947 ел]]да [[Мәскәү]]дә РСФСР музыкаль театрларының иҗат яшьләре смотрында «Бакчасарай фонтаны» балетыннан өзектә катнаша ([[Нинель Юлтыева]], [[Әдһәм Нарыков]] белән бергә), финалга үтә. [[ВЛКСМ]] ҮК Мактау грамотасына ия була.

[[1965 ел]]дан [[Казан театр училищесы|Казан театр һәм музыка училищесында]] балаларга ритмика укыта башлый. [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте|Алабугада]] да эшли.

== Сара Садыйкова ==

Әнисе күренекле [[татар]] [[композитор]]ы [[Сара Садыйкова]] иҗатын армый-талмый пропагандалаучы. Ел саен концертларын оештыра, үзе сценарийларын яза, үзе алып бара, үзе артистларны чакыра. [[1990 ел|1990]]—[[1995 ел]]ларда [[Мәскәү]]дә ([[1992 ел]]да [[Әстерхан]]да) искә алу концертларын, [[1999 ел]]да үз көче белән [[Газиз Айдарский]]ның туган авылында (*Яшел Үзән районы Айдар авылы*) һәм [[Казан]]да Актерлар йортында искә алу кичәсе үткәрә. Соңгы 10-15 елда бернинди ярдәмсез Сара Садыйкова, Газиз Айдарскийның юбилей кичәләрен [[Санкт-Петербург]], [[Яр Чаллы]], [[Мәскәү]], [[Казан]] калаларында үткәреп килә. Сара Садыйкованың җырлары тупланган берничә китабын нәшер итүгә әзерләгән («Идел суы ага торыр», «[[Сагыналар сине якын дуслар]]», «Ак калфак», «Ил кызы» һ. б.) Сара Садыйкова турында үзе дә китап язган. [[Казан]]да Сара Садыйковага музей ачу, [[Иске бистә (Казан)|Иске бистәдә]] һәйкәлен урнаштыру, Сара Садыйкова исемендәге халыкара җыр фестивален оештыру мәсьәләләре өчен борчыла

[[Яшел Үзән районы]] [[Күгеш]] авылында мәктәпкә Газиз Айдарский исеме бирүдә, мәктәптә Газиз Айдарскийның мемориаль музеен, [[Апас районы]]ның [[Тутай]] авылында [[Сара Садыйкова музее (Тутай)|Сара Садыйкова музеен]], [[Казанның Киров районы]] 4нче татар гимназиясендә Сара Садыйкова музеен оештыруда башлап йөри.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[Татарстан АССР атказанган артисты]]
* [[«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале]] ― *Татарстан Республикасы иминлеге өчен күпьеллык нәтиҗәле хезмәте һәм 1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Җиңүгә зур өлеш кертүе өчен  
* 2025 ― Татарстан Республикасы Рәисе каршындагы Мәдәниятне үстерүгә ярдәм фондының махсус призы ― *«традицияләргә тугрылык, милли музыка мирасын саклап калу һәм популярлаштыру өчен»*.

## Гаиләсе

Әтисе — Газиз Айдарский (Газиз Исхак улы Вәлитов) (*[[1898]]—[[1933]]*), актер, режиссер, Беренче үрнәк татар театры артисты (*[[1922]]—[[1924]]*), Мәскәү үзәк татар эшче театры сәнгать җитәкчесе, баш режиссеры (*[[1924]]—[[1933]]*), Казан театр училищесы укытучысы (*[[1930]]—[[1931]]*). 1933 елның 30 октябрендә 34 яшендә Мәскәүдә  туберкулез чиреннән үлә. Кабере юк, чөнки җәсәде кремацияләнә, көл салынган савыт башта гаиләсендә саклана, аннары Милли музейга тапшырылгач, юкка чыга.

Әнисе Сара Гариф кызы Садыйкова (*[[1906]]—[[1986]]*), беренче һөнәри татар хатын-кыз композиторы, югары музыкаль белемле беренче профессиональ татар җырчысы, драма актрисасы. ТАССР халык артисты. РСФСР атказанган сәнгать эшлеклесе. Тукай премиясе лауреаты.

Ире — Владислав Иван улы Грекулов (*?—[[1985 ел|1985]]*), Татар дәүләт симфоник оркестрының музыканты (*виолончельдә уйнаучы*),  ТАССР атказанган артисты. 
:Улы — Ростислав Грекулов, музыкант. Суворов училищесын тәмамлаган.
::Оныгы — Оля Грекулова.

## Кайбер китаплары
# *Айдарская А. Г.* Память сердца. К., 2002.
# *Айдарская А. Г.* Балет - любовь моя: Записки балерины.
# *Айдарская А. Г.* Сара Садыйкова. Ил кызы (җырлар). Дочь Родины (песни). К., 2009
# *Айдарская А. Г.* Бибисара моңнары (җырлар). Мелодии души Бибисары (песни). К., 2017
# *Айдарская А. Г.* Лавой звуков плотины прорвав

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Әлфия Айдарская. kino-teatr.ru
*  Альфия Газизовна Айдарская, встреча с интересным человеком. rustik68.narod.ru, 30.11.2011 
*   Әлфия Айдарская.  Сара Садыйкова сайты

## Моны да карагыз

Төркем:Татар биючеләре
Төркем:Балет артистлары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Ленинград хореография училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Башкорт дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:Шәхесләр:Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:Сара Садыйкова
Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр