Нечкә эчәк

**Нечкә эчәк** (intestinum tenue) — ашказаныннан башланып, юан (сукыр) эчәккә кушыла. Озынлыгы якынча  6 м. 

Нечкә эчәкне бүләләр:

•	Өске беркетелгән өлеше – *уникеилле эчәккә*, 

•	Аскы хәрәкәтчән өлеше, боргаланулар ясаучы озын көпшәгә: 

o	өске 2/5 хәрәкәтчән өлеше *ябык эчәк* дип атала, 

o	аскы 3/5 хәрәкәтчән өлеше *янбаш эчәк* дип атала. 

Нечкә эчәкнең төзелеше туклыклы матдәләрнең үзләштерүен һәм сеңдерүен тәэмин итә.


**Уникеилле эчәк** (duodenum)

•	Уникеилле эчәк (12 и.э.) – иң кыска (25 cм), киң һәм беркетелгән нечкә эчәк бүлеге, ашказанның капкасы һәм янбаш эчәк арасында урнашкан . 

•	Эчәк уң яктан ашказаны асты бизенең башын урап уза һәм  дага яки “C” хәрефе сыман формада.

•	Уникеилле эчәк кендектән өстәрәк урнашкан, 1-3 бил умырткасы биеклегендә.

•	Эчәк корсак ярысы артында урнашкан.

•	12 и.э. 4 өлешкә бүләләр – өске, төшмә, горизонталь һәм күтәрелмә.

o	**Өске өлеше** (pars superior) капкадан башланып, горизонталь уңга таба бара һәм аска борылып, уникеилле эчәк бөгелешен (flexura duodeni superior) ясый, ә аннан киләсе – төшмә өлеш башлана. Өске өлешнең киң башлангыч бүлеге ампула (суганча) (ampulla) дип атала.

o	**Төшмә өлеше** (pars descendens) өске бөгелештән башланып, вертикаль аска таба бара, 3 нче бил умырткасы биеклегендә сулга борылып, уникеилле эчәкнең аскы бөгелешен (flexura duodeni inferior) ясый, шул урыннан киләсе – горизонталь өлеш башлана. 12 и.э. бу өлешенә бавыр һәм ашказаны асты бизенең чыгару юллары ачыла.

o	**Горизонталь өлеше** (pars horizontalis) 12 и.э. аскы бөгелешеннән башланып,  горизонталь сулга таба - аортага кадәр бара, аның алдында соңгы – күтәрелмә өлешенә күчә.

o	**Күтәрелмә өлеше** (pars ascendens) сулга һәм өскә таба бара, һәм аортадан сулда 2 нче бил умырткасы биеклегендә ябык эчәккә дәвам итеп, уникеилле-ябык эчәк бөгелеше (flexura duodenojejunalis) ясый. Бу бөгелеш корсак ярысы белән корсакның арткы тышчасына беркетелгән (Трейц бәйләвече).


**Ябык эчәк** (jejunum) һәм **янбаш эчәк** (ileum)

•	Нечкә эчәк җыерчасы (mesenterium) ябык һәм янбаш эчәкне тотып тора, корсакның арткы тышчасыннан башлана һәм шактый хәрәкәтчән. 

•	Ябык эчәк корсак куышлыгының өске-сул өлешендә урнашкан.

•	Янбаш эчәк корсак куышлыгының аскы-уң өлешен алып тора.

•	Ябык эчәкнең янбаш эчәккә караганда диаметры зуррак, тышчасы юанрак һәм кан белән тәэмин ителүе күбрәк.

•	Янбаш эчәктә 2% очракта үсенте бар, сукыр эчәккә күчкән урыны янындарак – янбаш эчәкнең дивертикулы (diverticulum ilei) (Меккелев) – күкәй сарысы-эчәклек юлы калдыгы.


**Ябык эчәк тышчасы**

•	**Лайлалы катлау** 

o	Лайлалы катлау күпсанлы  эчәк төкчәләрен  (villi intestinales) ясаган өчен хәтфәсыман өслекле. Төкчәләрнең үзәгендә кан һәм лимфа тамырлары урнашкан, алар эченә туклыклы матдәләр сеңә. Ябык эчәктә төкчәләр күбрәк. 

o	Тышчада эчәк бизләре (glandulae intestinales) бар, алар эчәк сыекчасын чыгара. 

o	Нечкә эчәкнең сеңдерү өслеге күпсанлы әйләнмә җыерчыклары (plicae circulares) өчен шактый зурайган. Җыерчыклар 12 и.э. ампуласында юк, башка бүлекләрдә алар биек һәм бер-берсенә тыгыз тора, дисталь өлештә җыерчыклар сирәгәя һәм янбаш эчәк ахырында тулысынча юкка чыга.

o	12 и.э. ампуласы тышчасында буй җыерчалары (капкада кебек) бар.

o	Уникеилле эчәкнең буй җыерчасы (plica longitudinale duodeni) төшмә өлешнең медиаль тышчасында урнашкан һәм анда ике имчәк бар:

	Дисталь уникеилле эчәкнең зур имчәгендә (papilla duodeni major) (Фаттер имчәге) тишек бар, анда гомуми үт юлы белән ашказаны асты бизе кушылган юл ачыла. 

	Проксималь уникеилле эчәкнең кечкенә имчәгендә (papilla duodeni minor) өстәмә ашказаны асты бизе юлы тишеге урнашкан. 

o	Лайлада лимфоид тупланмалар бар. Алар ялгыз лимфоид төенчекләрдән (noduli lymphoidei solitarii) һәм төркем лимфоид төенчекләрдән (noduli lymphoidei aggregati) тора – Пейр төймәләре. Соңгылары янбаш эчәктә генә табыла.

•	**Лайла асты катлавы**.

•	**Мускуллы катлау** ике катламнан тора, тышкы буйлы катламы (stratum longitudinale) һәм эчке  – әйләнмәле катлам (stratum circulare). 

•	**Сүл асты нигезе**.

•	**Сүлле катлау.**

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Кеше анатомиясе фәненнән студентларга мөстәкыйль эш өчен уку-методик ярдәмлек. 2 нче өлеше. Спланхнология. /А.П. Киясов, Ә.А. Гомерова, Л.А. Емелина һәм б.к. / Русчадан И. С. Хаҗиев тәрҗ. - Казан: КДМУ, 2013. - 126 бит.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Ашкайнату системасы
Төркем:Кеше анатомиясе