open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кинҗә Арыcланов

**Кинҗә Арыcланов** () (*[[1723 ел|1723]], [[Уфа провинциясе]]нең [[Нугай даругасы]], Бошман-Кыпчак улусы, Танып авылы (хәзерге [[БР]] [[Мәләвез районы]]) яки [[Куергазы районы]], [[Кинҗә-Абыз]] — [[1774 ел]]ның [[сентябрь|сентябре]], билгесез*) — башкорт старшинасы, абыз, 1773-1775 еллардагы крәстияннәр сугышы полководецы, башкортларга һ. б. милләт яугирләренә татарча манифестлар, указлар, чакыру кәгазьләре язучы, Пугачевның көрәштәше.

## Тәрҗемәи хәле
Рус, гарәп, фарсы, немец телләрен белгән. 1760 елларда — Бошман-Кыпчак ыруының старшинасы. Беренчеләрдән булып, Пугачев явына кушылучы старшина. Емельян Пугачёв аңа «баш полковник», «башкортлар атаманы», «бригада генералы» титуллары бирә. Ул рус булмаган яугирләрдән төзелгән барлык хәрби оешмалар белән командалык итә. Башка милләт вәкилләре белән аралашканда Емельян Пугачевның советнигы (киңәшчесе) була.

Күтәрелештә башкортлар, татарлар, калмыклар һәм башка халыкларның күпләп катнашуы — Кинҗә Арыслановның актив эшчәнлеге нәтиҗәсе. Татар телендә указлар, манифислар һәм башка мөрәҗәгатьнамәләр яза. Пугачев белән бергә Уфа провинциясендә барган халык күтәрелешләренә җитәкчелек итә. 1774 елның сентябрендә хәбәрсез югала.

## Хәтер

* Мәләвез шәһәрендә аның исемен 9нчы санлы башкорт гимназиясе йөртә.
* Башкортстанның Куергазы районында Кинҗә Арсланов исемендәге авыл һәм мәгарә бар.
* Куергазы районы Кинҗә-Абыз авылында  эшли.
* Күмертау һәм Сибай калаларында урамнар аның исеме белән аталган.
* Куергазы районының Кинҗә-Абыз һәм Ермолаево авылларында — һәйкәл, Сибай шәһәрендә барельеф куелган.
* Башкорт язучысы Гали Ибраһимов өч томлык тарихи «Кинҗә» романын язган.
* «Кинҗә» нәфис фильмы төшерелгән (*«Гербы» киностудиясе, реж. [[Әмир Абдразаков]]*).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* *Усманов А. Н.* Кинзя Арсланов — выдающийся сподвижник Пугачева // «Исторические записки», 1962. Т. 71. С. 113-133.
* Кинзя Арсланов
* Кинҗә Арыcланов турында фильм (2007): «Кинзя-абыз. Кинзя Арсланов — батыр и предводитель» (*сценарий авторы — Сәрвәр Сурина, режиссер — Әнвәр Нурмөхәммәтов. YouTube, 1:00:03*)

Төркем:Пугачёв күтәрелешендә катнашучылар
Төркем:Башкорт ихтилаллары җитәкчеләре
Торонтода Шрингери Гыйбадәтханәсе

]
**Торонтоның Шрингери Шарадамба Гыйбадәтханәсе** (Тамил телендә:ஸ்ரிங்கேரி ேகாவில், Каннада телендә:ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾಂಬೆ ದೇವಾಲಯ ಟೊರೊಂಟೊ) Онтарио, Торонтоның Этобикоук төбәгендә Сарасвати Алиһәсенә багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул күбрәк SVBF Canada яки Шрингери Видья Бхарати Фаундэйшен Канада буларак билгеле. Гыйбадәтханә Һиндстан, Карнатакада Чиккамагалуру Төбәгендә Шрингерида урнашкан 8-енче гасыр Шрингери Шарадамба Гыйбадәтханәсе моделе буенча төзелгән.

## Изгеләштерү
Гыйбадәтханә бөтен дөньядан 250 елга сулары белән 2010 елның 20 июненда изгеләштерелгән булган. Изгеләштерүдә 10 000-нән артык тугъры катнашкан, каһиннәр гыйбадәтханәнең гопурамын күтәргән һәм аның киселгән фасады аша изге су койганнар. Кубхабхишекхам церемониясе туры эфирда һәм соңрак күрсәтелә торган итеп берничә телеканалда күрсәтелгән булган, мәсәлән,  ATN, Tamil One, Omni Television, Vision TV, TV Asia, Star News, Jaya TV һәм башкалар һәм шулай ук берничә радио һәм басмаларда глобаль колачлау белән тасвирланган булган.

## Архитектурасы

Гыйбадәтханәнең Көньяк Һиндстан гыйбадәтханә архитектурасы стиленда гопурамы бар. Ул якынча 30 000 квадрат фут җир били, мәрмәр һәм таргылташ Һиндстаннан китерелгән. Гыйбадәтханәнең төп 3 хасияте 30 футлы Гопурам, 18 футлы Мандапам һәм Ади Шанкарачарья тормышының төп вакыйгаларын сурәтләүче церемония узу юлы булып тора. Гыйбадәтханәдә якынча 500 кеше сыя ала. Гыйбадәтханәнең таргылташ һәм мәрмәр идәне кыш өчен җылыту белән тәэмин ителгән.

Шрингери Җәмәгать Үзәге 2008 елның 13 декабренда инаугурацияләнгән булган, ә яңартылган гыйбадәтханә 2010 елның 20 июненда инаугурацияләнгән булган.

SVBF Canada-ның максаты Канада җәмәгатьләре арасында борынгы Һинд традицияләренә нигезләнгән югары белемне һәм шәхси камилләшүне тарату. "Шрингери Видья Бхарати Фаундэйшн" атамасы хәзерге 36-ынчы Ачарья Аның Изгелеге Җагадгуру Шанкарачарья Шри Шри Бхарати Тиртха Махашвамигал һәм элегрәк 35-енче Ачарья Аның Изгелеге Җагадгуру Шанкарачарья Шри Шри Абхинава Видья Тиртха Махасвамигал алкышларын алу өчен кушылган дигән ышану бар.

Гыйбадәтханәдә түбәндәге Ходай һәм Алиһәләргә багышланган ун изге урын бар.
* Сарасвати              
* Ганеша                   
* Шива                 
* Ади Шанкара                              
* Кришна                     
* Рама
* Дурга
* Хануман
* Муруган
* Наваграха

Комплекста бушлай музыка дәресләре, бхаджаннар, Санскрит шлокалары Ведалар һәм башка фәннәрдән дәресләр уза. Community/Banquet Hall , Adi Shankara Museum, Adi Shankara Library, Adi Shankara Vidyalaya.

## Искәрмәләр
Координаталары: 43.72015° N, 79.57356° W

http://www.svbfcanada.com/

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Мирей Матьё

**Мирей Матьё**, Мирей Матйө (, 1946 елның 22 июле, Франция, Воклюз департаменты, Авиньон) — дөньякүләм билгеле француз җырчысы. Хәйриячелек белән шөгыльләнә: Раштуа һәм Пасха бәйрәмнәренә йөзләрчә балалар йортларына бүләкләр җибәрә, инвалид балалар өчен берничә приют тота.

## Тәрҗемәи хәле
1946 елның 22 июлендә Франциянең Воклюз департаменты Авиньон шәһәрендә ундүрт балалы ярлы гаиләдә иң өлкән бала булып туган. Әтисе Роже Матьё, ташчы, әнисе Марсель-Софи Пуарье (*[[1921 ел|1921]] — [[2016 ел|2016]]*). Унөч яшендә фабрикага эшкә урнаша. Унтугыз яшендә шәһәрдә узган җыр конкурсында беренче урынны ала. Авиньон хакимияте җырчы кызны Парижга, «Теле-Диманш» телеканалындагы «Фортуна уены» тапшыруында катнашырга җибәрә. 1965 елның 21 ноябрендә беренче тапкыр телевидениедә «Jezebel» () җыры белән чыгыш ясап, ил буенча фурор (*соклану*) тудыра. Икенче көнне үк танылган продюсер Җонни Старк Мирейның әтисе Роже Матьё белән контракт төзи. Шул көннән башлап, һөнәри җырчы карьерасы башлана. Беренче яздырган дискы ук Франциядә 1 *миллион* тираж белән сатыла.

Күпләр аның җыр башкару манерасын күренекле француз җырчысы Эдит Пиафка (*[[1915 ел|1915]]-[[1963 ел|1963]]*) ошата.

Мирей Матьёны гомере буена үзгәрмәс сәхнә образы да күп илләрдәге тамашачылары алдында таныта.

## Репертуар
* 566 җыр француз телендә
* 273 җыр алман телендә
* 53 җыр инглиз телендә
* 37 җыр испан телендә
* 15 җыр итальян телендә

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 1999 — Почетлы легион ордены (*[[Франса|Франция]]*) кавалеры  
* 2010 — Дуслык ордены (*[[РФ]]*) 
* 2011 — Почетлы легион ордены (*[[Франса|Франция]]*) офицеры

## Шәхси тормышы
Мирей Матйө бер тапкыр да кияүгә чыкмаган, балалары юк. Үз балалары булмаганга, балалар арасында хәйриячелек белән шөгыльләнүен әйтә: сәләтле балаларга ярдәм итә, Раштуа һәм Пасха бәйрәмнәрендә йөзләрчә балалар йортларына бүләкләр җибәрә, инвалид балалар өчен берничә приют тота. Католик динен тота, католик бәйрәмнәрендә дини йолаларны тулысынча үти. Шарль де Голль тарафдары булуын,  сәясәт белән кызыксынмавын белдерә.

## Әдәбият
# Июль аенда кабынган йолдызлар. «Сөембикә», 2016 ел, июль, 63нче бит.

## Сылтамалар
*   Mireille Mathieu. Рәсми сайт

## Искәрмәләр


Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Франция җырчылары
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:Почетлы легион ордены кавалерлары
Төркем:Почетлы легион ордены офицерлары
Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары
Төркем:Иганәчеләр
Төркем:Шансонье
Төркем:Француз телле җырчылар
Төркем:Алман телле җырчылар
Төркем:Рус телле җырчылар
Төркем:Испан телле җырчылар
Төркем:Итальян телле җырчылар
Башкорт (гәҗит)

**Башкорт** — гәҗит. Башкорт өлкә шурасы органы. 1917 елның 14 июненнән 1918 елның мартына кадәр Ырынбур, 1918 елның мартыннан шул ук елның августына кадәр Чиләбе шәһәрләрендә татар телендә нәшер ителә. 1917 елның июленә кадәр «Башкорт бюросының иттифакый мөхбире» исемендә була.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Бедняк (гәҗит)

**«Бедняк»** — көнлек иҗтимагый-сәяси гәҗит. Казан эшче, керәстиян һәм кызылармияче депутатлар шурасы, аннары РКП(б)ның Казан губерна комитеты органы. 1918 елның 10 дикәбреннән 1919 елның 23 синтәбренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 200 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Безнең байрак (гәҗит)

**Безнең байрак** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. РКП(б)ның Татарстан өлкә комитеты органы. 1922 елның 18 үктәбреннән 1924 елның 28 мартына кадәр атнага ике тапкыр Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 72 саны чыга.

## Сылтамалар
*  Безнең байрак / بزنڭ بایراق  

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Башкортстан кооператоры (журнал)

**Башкортстан кооператоры** — икътисади журнал. «Башсоюз» кулланучылар җәмгыятьләре берлеге органы. 1922-1924 елларда Уфа шәһәрендә рус һәм татар (1923 елдан) телләрендә айга 2 тапкыр нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Безнең тавыш (гәҗит)

**«Безнең тавыш»** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. Бөтенрусия мөселманнарының вакытлы хәрби шурасы, аннары Бөтенрусия мөселман хәрби шурасы органы.

## Тарих
1917 елның 29 маеннан 1918 елның 26 февраленә кадәр атнага ике тапкыр Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 88 саны чыга. Беренче мөхәррире — Газиз (Габделгазиз) Монасыйпов (*[[1888 ел|1888]]—[[1922 ел|1922]]*).

## Ябылу
1918 елның 26 февралендә, 88 саныннан соң Казанда Мәркәзи Хәрби Шураның  булган «Безнең тавыш» газетасы яшәүдән туктатыла. Әлеге газета 1917 елның 29 маенда чыга башлаган һәм Россиядә татар телендә ул чорда нәшер ителүче хәрби газеталар арасында иң күп тиражлысы һәм иң күренеклесенә әверелгән. Бу хакта фронтлардан килгән күп санлы солдат хатлары сөйли. Вакыты-вакыты белән көнлек тиражы 8000 данәгә җиткәләгән. «Безнең тавыш» газетасы сәхифәләрендә дөнья күргән кайбер материаллар башка газеталарда да күчереп бастырылган. Газета үзенең төп игътибарын мөселман-татарларның фронттагы һәм тылдагы хәл-әхвәлен яктыртуга, милли хәрби берләшмәләр төзүгә багышлый һәм милли үзбилгеләнеш мәсьәләләрен күтәрүгә юнәлткән.

1918 елның 23 февралендә Үзәк Мөселман (Татар-Башкорт) комиссариаты рәисенең урынбасары Галимҗан Ибраһимов «Чулпан» газетасында «Җиңелделәр» дигән мәкалә бастыра, анда, бу басманың эшчәнлеген бәяләп, түбәндәгеләрне яза:

«Хәрби Шура, аның ике газетасы Совет властен сүгүдән башка нәрсә тапмадылар. Бу рәсми газеталарны укыганда Дутов, Калинин һәм Корнилов исе әллә каян аңкып тора».

Казанда чыгып килгән «Корылтай» газетасының 1918 елның 4 апрель санында «Инде ни булачак?» баш мәкаләсендә (газетаның  Мәхмүд-Фуат Туктаров имзасы белән) түбәндәге сүзләр язылган:

«*Совет комиссарлары татарлар арасында Корнилов, Каледин, Дутовларны эзләделәр һәм таптылар*»


## Мөхәрррирләр
Газета мөхәррирләре һәм  редколлегия әгъзалары булып төрле вакытта Габделгазиз Монасыйпов, Габдулла Сәйманов, Хәлил Әбүлханов, Габдулла Мозаффаров, Гобәйдулла Дәүләтшин һәм Садрый Вәлидов (Җәлал) эшләгән.

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Сылтамалар
* *Тәлгат Насыйров*. Октябрь һәм эзәрлекләнгән татар матбугаты. Казан утлары, 2005 ел, № 10, 157-175нче бит.
## Искәрмәләр


Төркем:Татарча гәҗитләр
В
Төркем:1917 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:Казан матбугаты
Төркем:Хәрби гәҗитләр
Безнең теләк (гәҗит)

**Безнең теләк** — атналык иҗтимагый-сәяси гәҗит. Ырынбур мөселман хәрби комитеты органы. 1917 елның декабреннан 1918 елның 20 гыйнварына кадәр Ырынбур шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 12 саны чыга. Мөхәррире ― Сәхи Гайфи.

## Ябылу
1918 елның 18 (31) гыйнварында, Ырынбурдан  ак казаклар куып чыгарылган көнне, җирле хакимият большевиклар фиркасенең Хәрби-революцион комитеты карамагына күчә. Әлеге комитет составында кызыл комиссар В. Н. Мискинов җитәкчелегендә Матбугат эшләре буенча махсус комиссия төзелә. 18 гыйнвар көнне үк комиссар Мискинов шәһәрдә чыгып килгән большевистик булмаган газеталарны ябу турында әмер чыгара. 1918 елның 20 гыйнварында, әйтелгән әмер нигезендә, Ырынбурда 1917 елның октябреннән бирле нәшер ителеп килгән Ырынбур мөселман хәрби комитетының рәсми басмасы («Безнең теләк» исемле атналык газета), яңа (Советлар) хакимиятенә битарафлык позициясендә торырга тырышкан булса да, чыгудан туктатыла. Газета «Вакыт» газетасы типографиясендә, аның кәгазендә һәм аның шрифтлары белән бастырылып килгән булган. Бер атна да узмый, «Безнең теләк»нең язмышын 1906 елның 21 февраленнән башлап 2309 саны дөнья күргән «Вакыт» газетасы да, 1908 елның 20 гыйнварыннан башлап 240 саны дөнья күргән «Шура» журналы да кичерергә мәҗбүр ителә. Әлеге матбугат органнарының туктатылуы уңае белән, ул чакта Россиядә чыгуларын дәвам иткән татарча газеталарның барсында да диярлек махсус белдерү игълан ителгән.

## Сылтамалар
* *Тәлгат Насыйров*. Октябрь һәм эзәрлекләнгән татар матбугаты. Казан утлары, 2005 ел, № 10, 157-175нче бит.

## Искәрмәләр


Төркем:1917 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркем:XX гасыр башы татар матбугаты
Регенсбург Гамәли Фәннәр Университеты

**Регенсбург Гамәли Фәннәр Университеты** (, *Eastern Bavarian Technical University of Regensburg*) - Регенсбургтагы университет. Аңа 1971 елда технологияләр, бизнес һәм социаль эш көллияте буларак нигез салына. Бүген университет - Бавариянең гамәли фәннәр буенча иң эре югар уку йортларының берсе. Аның сигез факультетында 24 бакалавриат программасы, 13 магистратура программасы, шулай ук 5 аспирантлар өчен программа буенча укытыла. Басым техник (*шул исәптән [[информатика]]*) һәм хокук, икътисад һәм социаль фәннәргә ясала.

Регенсбург Гамәли Фәннәр Университеты тарихы XIX гасыр уртасында башланган. 1846 елда рәсем укытучысы Иоһанн Дорнер шәхси  мәктәп төзелешенә нигез салган.

## Сылтамалар
*  Ostbayerische Technische Hochschule Regensburg (OTH Regensburg) . Рәсми сайт

## Искәрмәләр


Төркем:Алманиянең югары уку йортлары
Төркем:Алманиянең техник университетлары
Төркем:Алманиянең Гамәли Фәннәр университетлары
Төркем:1971 елда нигезләнгән уку йортлары
Безнең фикер (гәҗит)

**Безнең фикер** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. Бөтенрусия мөселман шурасының Самар бүлеге органы. 1918 елда Самар шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.
## Чыганаклар
* Архив

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Октябрьская (Калуга-Рига юлы метро станциясе)

**«Октябрьская» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Калуга-Рига сызыгының метро станциясе.

Станция 1962 елның 13 октябрь көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Үзәк административ округында Якиманка районында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Безнең юл (гәҗит)

**Безнең юл** — айлык иҗтимагый-сәяси гәҗит. Татар-башкорт сул эсерлар фиркасенең Уфа губерна комитеты органы. 1917 елның 21 сентябреннән 1918 елның 28 мартына кадәр Уфа шәһәрендә татар телендә нәшер ителгән, барлыгы 36 саны чыга.

## Тарих
1917 елның 21 сентябрендә «Ирек», «Солдат теләге» һәм «Авыл халкы» исемнәрендә Уфада чыгып килгән өч төрле оешма газеталарының бер газетага берләшүе юлы белән барлыкка килгән.

«Безнең юл» газетасының 1―22 нче саннары Галимҗан Ибраһимов (баш мөхәррир), Фатих Сәйфи-Казанлы, М. Әхмәров һәм Шәриф Сүнчәләй составындагы редколлегия тарафыннан чыгарылган. Әлеге чорда газета революцион-демократик позициядә торган. Г. Ибраһимов Петроградка, Ф. Сәйфи-Казанлы Казанга киткәннән соң, бу газета бер генә оешма ― Уфа мөселман хәрби шурасы органы гына булып кала.

«Безнең юл» газетасының яңа, 23нче, саны Ф. Әхмәдиев, Г. Алпаров, Г. Әлмөхәммәдов, С. Хәсәнкәев, И. Кадыйри составындагы яңа редколлегия тарафыннан нәшер ителгән.

Газетаның иң соңгы берничә саны, Идел-Урал штатын вөҗүдкә чыгару коллегиясенең Уфа бүлекчәсе органы буларак, бары тик бер генә мөхәррир ― Гыйбадулла Алпаров җитәкчелегендә бастырыла.

## Ябылу
1918 елның 6 мартында Эчке Россия мөселманнары эшләре комиссариаты органы «Чулпан» газетасының (*[[Мәскәү]]*) 10нчы санында Үзәк мөселман комиссариаты рәисенең урынбасары Галимҗан Ибраһимов, «Безнең юл» газетасын Советлар хакимиятенә каршы торуда гаепләп, каты орышулы мәкалә бастырган. Шуннан соң өч атна узгач, «Безнең юл» газетасы чыгудан туктатыла.

1918 елның 28 мартында «Безнең юл» газетасының соңгы ― 36нчы саны чыккан.

## Сылтамалар
* *Тәлгат Насыйров*. Октябрь һәм эзәрлекләнгән татар матбугаты. Казан утлары, 2005 ел, № 10, 157―175нче бит.

## Искәрмәләр


Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркем:1917 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:XX гасыр башы татар матбугаты
Төркем:Уфа матбугаты
Ильинские ворота мәйданы

**Ильинские ворота мәйданы** () - Мәскәү шәһәренең мәйданы, Мәскәү үзәгендә урнашкан.

## Урнашкан урын
Мәйдан Үзәк административ округында урнашкан.

## Һәйкәлләр
Ильинские ворота мәйданда Плевна батырларына  һәйкәл урнаша.
## Моны да карагыз
* Калуга мәйданы

Төркем:Мәскәү мәйданнары
Төркем:Мәскәүнең истәлекле урыннары
Варварские ворота мәйданы

**Варварские ворота мәйданы** () - Мәскәү шәһәренең мәйданы, Мәскәү үзәгендә урнашкан. 1924—1992 елларда —Ногин мәйданы.

## Урнашкан урын
Мәйдан Үзәк административ округында Ильинские ворота мәйданы һәм Славян мәйданы янында урнашкан.

## Моны да карагыз
* Калуга мәйданы
*Ильинские ворота мәйданы
*Славян мәйданы

Төркем:Мәскәү мәйданнары
Төркем:Мәскәүнең истәлекле урыннары
Белемнек (журнал)

**Белемнек** — иҗтимагый-сәяси, әдәби журнал. РКП(б)ның Татарстан өлкә комитетының керәшен секциясе органы. 1921 елның синтәбреннән 1922 гыйнварына кадәр Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Биржевая и сельскохозяйственная газета Камско-Волжского края (гәҗит)

**Биржевая и сельскохозяйственная газета Камско-Волжского края** — сәүдә-икътисади гәҗит.  1899 елның гыйнварыннан 1904 елның 4 мартына кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә. Нашир һәм мөхәррир – Николай Ильяшенко.

Төркем:Русча гәҗитләр
Большевиклар сүзе (гәҗит)

**Большевиклар сүзе** — гәҗит. ВКП(б)ның Златоуст шәһәр комитетының һәм Златоуст  эшче, керәстиян һәм кызылармияче депутатлар шурасының органы. 1932-1935 елларда Златоуст шәһәрендә татар һәм казакъ телләрендә нәшер ителә. Мөхәррир – Хәлим Иртуганов.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркем:Казакъ газеталары
Большевистский путь (гәҗит)

**Большевистский путь** — гәҗит. СБКФның Касыйм шәһәр комитетының һәм Касыйм шәһәре хезмәт ияләре депутатлары шурасының органы. 1919-1965 елларда Касыйм шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Большевичка (гәҗит)

**Большевичка** — гәҗит.  1929-1941 елларда Казан шәһәрендә татар һәм рус телләрендә нәшер ителә. 1932-1933 елларда «Тегүче» исемендә була.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркем:Русча гәҗитләр
Дрезден техник университеты

**Дрезден техник университеты** () - Дрездендагы иҗтимагый тикшеренү университеты. Дрезден шәһәрендә зурлыгы буенча иң эре югары уку йорты. Германияда 37,134 студент белән студентлар буенча иң эре университет, техника һәм технологияләр буенча Германиядә иң яхшы университет. Алманиянең тугыз иң эре техник университетлары берләшмәсе әгъзасе.

Аңа 1828 елда Cаксония техник көллияте буларак нигез салына.

## Факультетлар
Түбәндәге факультетларда укыту алып барыла:
* математика
* биология
* Химия
* физика
* психологиясе
* Фәлсәфә факультеты (тарих, сәяси фән, коммуникатив фән)
* филология, әдәбият һәм мәдәният
* педагогика фәннәре
* Икътисад факультеты
* Информатика факультеты
* электро - һәм мәгълүмати техника
* Машина төзелеше факультеты
* Инженер-төзелеш факультеты
* Архитектура факультеты
* Фридрих Биттән исемендәге Транспорт факультеты
* Экологик фән
* Карл Густав Карус исемендәге  Медицина факультеты

## Сылтамалар
*  Дрезден техник университеты. Рәсми сайт

## Искәрмәләр


Төркем:Алманиянең югары уку йортлары
Төркем:Алманиянең техник университетлары
Төркем:1828 елда нигезләнгән уку йортлары
Бетсен наданлык (гәҗит)

**Бетсен наданлык** — гәҗит. РСФСР мәгариф халык комиссариаты татар-башкорт бюросының Бөтенрусия гадәттән тыш сәвәтсезлекне һәм аз сәвәтлелекне бетерү комиссиясе органы. 1925-1927 елларда Мәскәү шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Борһане тәрәкъкый (гәҗит)

**Борһане тәрәкъкый** — атналык иҗтимагый-сәяси гәҗит.  1906 елның маеннан 1911 елның февраленә кадәр Әстерхан шәһәрендә татар һәм гомумтөрки телләрендә нәшер ителә. Мөхәррирләр – Мостафа-Лотфый Исмәгыйлев-Ширванский, Нәҗип Гасрый.

## Искәрмәләр
Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Славян мәйданы

**Славян мәйданы** () - Мәскәү шәһәренең мәйданы, Мәскәү үзәгендә урнашкан.

## Урнашкан урын
Мәйдан Үзәк административ округында Ильинские ворота һәм Варварские ворота мәйданнәр арасында урнашкан.

## Һәйкәлләр
Славян мәйданда Кирилл һәм Мефодий һәйкәл урнаша.

Төркем:Мәскәү мәйданнары
Төркем:Мәскәүнең истәлекле урыннары
Төньяк Рейн-Вестфалия

**Төньяк Рейн-Вестфалия** () - Федераль Алмания Республикасының федераль җире, административ берекмә. Башкала —Дюссельдорф. Иң эре шәһәр — Кельн. Халкы — 17,6 миллион кеше (илдә федераль җирләр арасында 1 нче урында). Мәйданы — 34,1 мең км2 (ФРГ-да 4-се урын).

Төркем:Алмания
Ахеннең Рейн-вестфалия техник университеты

**Ахеннең Рейн-вестфалия техник университеты** () - Ахендагы университет. Ахеннең Рейн-вестфалия техник университеты керә күпсанлы институтлары (шул исәптә RWTH Aachen Institute of Textile Technology), бөтен Ахенда урнашкан.

Ахеннең Рейн-вестфалия техник университеты 1870 елда Ахеннең Патша Рейн-вестфалия политехник мәктәбе буларак нигез салына. Бүген университет - Рейн-вестфалиянең гамәли фәннәр буенча иң эре югар уку йортларының берсе.

Алманиянең тугыз иң эре техник университетлары берләшмәсе әгъзасе.
## Факультетлар
* Математика, информатика һәм табигый фән
* Архитектурасы
* Төзү
* Машина төзелеше
* Геология һәм материаллар
* Электротехника һәм мәгълүмати техника
* Фәлсәфәсе
* Икътисад
* Педагогика
* Медицина

## Сылтамалар
*  Ахеннең Рейн-вестфалия техник университеты. Рәсми сайт

## Искәрмәләр


Төркем:Алманиянең югары уку йортлары
Төркем:Алманиянең техник университетлары
Төркем:1870 елда нигезләнгән уку йортлары
Бохара әхбары (гәҗит)

**Бохара әхбары** — иҗтимагый-сәяси гәҗит.  1920-1923 елларда Бохара шәһәрендә татар телендә атнага 2 тапкыр нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Лейбниц исемендәге Көнчыгыш һәм Көньяк-Көнчыгыш Европа тикшеренүләр институты

**Лейбниц исемендәге Көнчыгыш һәм Көньяк-Көнчыгыш Европа тикшеренүләр институты**() Регенсбургтагы тикшеренүләр институт. 
Аңа 2012 елда нигез салына. Институт түбәндәге өлкәләрдә шөгыльләнә: тарих, икътисад һәм иҗтимагый фән. Төбәкләр – Көнчыгыш һәм Көньяк-Көнчыгыш Европа, бигрәк тә элекке Советлар Союзы, Урта Азия һәм Балканский ярымутравы. Институты Лейбниц ассоциациясе әгъзасы булып тора.
## Журналлар
Институтта басылып чыга түбәндәге журналлар:
* Икътисади Система
* Jahrbücher тарих Osteuropas
* Comparative Southeast European Studies
* Зюдост-Forschungen
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Leibniz-Institut für Ost- und Südosteuropaforschung (IOS Regensburg) . Рәсми сайт
Төркем:Фәнни институтлар
TU 9

**«TU9 — German Institutes of Technology e. V.» ** — Алманиянең тугыз иң эре техник университетлары берләшмәсе.

«TU 9» 2001 елның гыйнварында булдырылган.
## Берләшмәсе әгъзалары
* Ахеннең Рейн-вестфалия техник университеты
* Берлин техник университеты
* Брауншвейг техник университеты
* Ганновер университеты
* Дармштадт техник университеты
* Дрезден техник университеты
* Карлсруэ технология институты
* Мюнхен техник университеты
* Штутгарт университеты

## Искәрмәләр

Төркем:Алманиянең югары уку йортлары
Гафиятулла Арсланов

**Арысланов Гафиятулла Шаһимәрдән улы** ()- (20.09.1915—05.01.1945) — танкист, гвардия майоры (1944). Советлар Берлеге Герое (1940). Башкорт. Кинҗә Арыcланов нәселеннән. Башкортлардан беренче Советлар Берлеге Герое.
## Биографиясе
Ырынбур губернасы, шул ук исемле өязнең Кинҗә-Абыз авылында 1915 елның 7 (яңа вакыт буенча 20) сентябрендә дөньяга килә.

1937 елда Стәрлетамак нефть техникумында белем ала. Шул ук елда Куергазы военкоматы аша Кызыл Армия сафына алына.

1939 елда Көнбатыш Украинада хәрби хәрәкәтләрдә катнаша.

1939 елның декабереннән — 1940 елның мартына кадәр Төньяк‑Көнбатыш фронтта хезмәт итә, 1939-40 елгы совет‑фин сугышында катнаша.

1941 елда В. И. Ленин исемендәге Сембер Кызыл Байраклы танк училищесында белем ала.

1941-1945 елда Бөек Ватан сугышында катнаша.

1943 елдан бирле Көньяк‑Көнбатыш, Воронеж, Үзәк, 2 нче һәм 3‑нче Украина фронтларында танк батальоны командиры, танк полкы командиры урынбасары.

Курск, Орел, Харьков, Смоленск, Дебрецен (Венгрия) шәһәрләрен азат итүдә катнашкан.

1945 елның 5 гыйнварында Венгриянең Будапешт шәһәрендә батырларча һәлак була.

## Искәрмәләр

Төркем:Советлар Берлеге Каһарманнары
Баден-Вюртемберг

**Баден-Вюртемберг**— Германиянең административ берекмәсе. Башкала — Штутгарт.

## Тарих
Баден-Вюртемберг территориясендә берничә борын немец дәүләтләре булган: Шваб Баден, Гогенцоллерн, Вюртемберг. 1952 елда Вюртемберг-Баден, Көньяк Баден һәм Вюртемберг-Гогенцоллерн еләре бергә нигезләнгән.
## Икътисад
Баден-Вюртемберг «Даймлер», «Бош», «Порше», «Elba-Werk», «SAP», «IBM», «Voith», «Testo», «ZF Friedrichshafen AG» оешмалар эшли. Штутгартта «Мерседес-Бенц» штаб-фатиры урнашкан. Вальдорфта Европаның иң эре программалар җитештерү компаниясе(SAP AG) урнашкан.

Баден-Вюртемберг Алмания буенча эшсезлек иң түбән.

Регионнын Эчке тулай җимешының 4,2 % тикшеренүләргә бара, Европа берлеге буенча югары күрсәткеч.

Шварцлар механика заводлары бар. Мәсәлән сәгать һәм электроника (Junghans, Kienzle, SABA, Dual). Шваб альбы (тау массивы) туку сәнәгате үзәге (Hugo Boss, Trigema, Steiff).

Баден-Вюртемберг 2 атом электростанция эшли (АЭС Филипс, АЭС Некарт).

## Сәясәт
Парламент — Ландтаг ("Landtag von Baden-Württemberg"). Башкарма орган — җир хөкүмәте ("Landesregierung von Baden-Württemberg"), Премьер-Министрдан ("Ministerpräsidenten des Landes Baden-Württemberg") һәм министрлардан тора, конституцион күзәтчелек органы —Баден-Вюртемберг Җиренең Гаделек Суды ("Staatsgerichtshof für das Land Baden-Württemberg"), югары хөкем инстанцияләр —Карлсруэ Югары Җир Суды ("Oberlandesgericht Karlsruhe") һәм Штутгарт Югары Җир Суды ("Oberlandesgericht Stuttgart"), Баден-Вюртемберг административ юстиция суды ("Verwaltungsgerichtshof Baden-Württemberg").
## Фән
9 университет, 39 югары уку йорт, 130 якын фәнни-тикшеренү оешмалар.
Карлсруэ технология институты, Гейдельберг һәм Тюбинген университетлары -иң иске.

Федераль җирендә "'Карлсруэ технология институты"' (,  (Фридриха)) —Алманияны и борынгы югары уку йорты урнашкан. Шулай ук ул Европаны дүртле техник университет (Прага, Париж, Вена техник университетларыннан су). Күп вакыт эчендә университетта кабул итү имтиханнары булманы.
Җиңү паркы (Уфа)

**Җиңү паркы** ()— Уфа шәһәренең төньяк өлешендә (Орджоникидзе районындагы Черниковка бистәсе) урнашкан, 1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы катнашыучылар хөрмәтенә мемориаль комплексы. 1947 елда ачыла. 1980 елга кадәр «Нефтче» паркы дип атала. Аның биләмәсендә күп төрле карусельләр, балалар майданчыгы һәм күзәтү тәгәрмәче урнашкан була.

Парк Орджоникидзе районында Агыйдел елгасы ярында урнашкан. Көньяк чиге «Лалә-Тюльпан» мәчете биләмәсенә терәп тора, төньяктан «Нефтьче» стадионы белән чиктәш.

Җиңү паркының мәйданы: 62 гектар.

Төркем:Уфа биналары һәм корылмалары
Биньямин Нетаньяху

**Биньямин Нетаньяху** (*яки фамилиясе* Нетания́гу (; Тел-Әвив, 1949 елның 21 октябре) — Исраилнең дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе. 1996-1999 еллар чорында Исраил Премьер-министры, хәзерге премьер-министр (2009 елдан). Ликуд партиясе лидеры (1993-1999 һәм 2005 еллар). 3 тапкыр Исраил финанс министры вазыйфасын били.

2024 елның 21 ноябрендә, Палестина территориясендә хәрби һәм кешелеккә каршы җинаятьләр өчен, Гаагадагы Халыкара җинаять суды Израиль премьер-министры Биньямин Нетаньяхуны (элекке саклану министры  белән бергә) кулга алуга ордер биргән.

## Биографиясе

Биньямин Нетаньяху 1949 елда Исраилнең башкаласы Тел-Әвивтә тарих профессоры Бенцион Нетаньяху гаиләсендә туа.

1950, 1960 елларда аның гаиләсе Исраилдә һәм АКШта яши, чөнки анда әтисе Бенцион Нетаньяху укыта. 1967 елда АКШта Биньямин урта мәктәп тәмамлый, анда аның исеме «Биби» була.

Укуны тәмамлагач, 1967 елда Биньямин Нетаньяху хәрби хезмәт узу өчен Исраилгә кайта. Армияда Сайерет Маткаль диверсия бүлекчәсендә хезмәт итә. Палестинага каршы берничә сугыш операцияләрендә катнаша, шул исәптән Бәйрут аэропортын алу, Караме көрәше. Ике тапкыр каты яралана.

1972 елда АКШка кайта.

1975 елда Массачусетс технология институтын Архитектура һөнәре буенча тәмамлый (бакалавр).

Аннары Массачусетс технология институты янында менеджмент мәктәбендә магистртатурала укый. Укыганда Нетаньяху Бостон консалтинг төркемендә эшләгән.

1973 елда Кыямәт сугышы башланганнан соң (1973) Нетаньяху укуны туктатып Сүәеш каналы һәм Голан таулары сугыш операцияләрендә катнаша.

Укуны тәмамлаганнан соң, 1977 елда Нетаньяху тагын Исраилгә кайта. Монда ул маркетинг буенча мебель компаниясендә эшли. Бер үк вакытта ул Йонатан Нетаньяху исемендәге антитеррор институтын булдыра.

1982-1984 елларда АКШта Исраил вәкиле.

1984-1988 елларда Берләшкән Милләтләр Оешмасы вәкиле.

1988-1990 елларда Исраил чит ил эшләре министры урынбасары.

1990—1992 елларда Исраил Хөкүмәт аппараты министры урынбасары.

1993-1999 елларда Ликуд партиясе лидеры.

1996-1999 еллар чорында Исраил Премьер-министры.

1999-2002 - бизнес-консультант.

2002-2003 Исраил чит ил эшләре министры.

2003-2009 Исраил финанс министры.

2009 елдан Исраилнең хәзерге премьер-министры.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Рәсми сайт

## Шулай ук карагыз

Төркем:Исраил сәясәтчеләре
Төркем:Исраил премьер-министрлары
Төркем:Дәүләт башлыклары
Бәйнәлмиләл (журнал)

**Бәйнәлмиләл** — айлык иҗтимагый-фәнни һәм әдәби журнал.  1923 елда Ташкәнт шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Штутгарт университеты

**Штутгарт университеты** () - Штутгартдагы (Баден-Вюртемберг) университет. Аңа 1829 елда нигез салына. Алманиянең тугыз иң эре техник университетлары берләшмәсе әгъзасе.
## Факультетлар
* Факультет 1: архитектура һәм шәһәр төзелеше
* Факультет 2: төзелеш һәм инженерлык фәннәре
* Факультет 3: химия
* Факультет 4: энерготехнологий һәм биотехнологияләр
* Факультет 5: информатика, электротехники һәм мәгълүмати технологияләр
* Факультет 6: аэрокосмик сәнәгать һәм геодезия
* Факультет 7: машина төзелеше һәм автомобиль төзелеше
* Факультет 8: математика һәм физика
* Факультет 9: философско-тарихи
* Факультет 10: менеджмент, икътисад һәм социаль фәннәр


Unibib Stuttgart Stadtmitte 2007 (Alter Fritz).JPG|Университет китапханәсе
High Performance Computing Center Stuttgart 2013.jpg|Югары җитештерүчән санаулар Үзәге
Internationales Zentrum Universität Stuttgart 1.jpg|Халык-ара Үзәге
Stuttgart Universität Campus Vaihingen Mensa 2007 by-RaBoe 02.jpg|Ашханасе
Stuttgart Uni Vaihingen campus 08.jpg|Кампус
Pfaffenhof II Universität Stuttgart.jpg|Студентлар бинасе «Pfaffenhof II»


## Сылтамалар
*  Штутгарт университеты. Рәсми сайт

## Искәрмәләр


Төркем:Алманиянең югары уку йортлары
Төркем:Алманиянең техник университетлары
Төркем:1829 елда нигезләнгән уку йортлары
Исмәгыйль Тасимов

**Исмәгыйль Тасимов** () — тау сәнәгатьчесе. Русиянең беренче техник югары уку йорты — Санкт-Петербург тау институтын ачтыручы. Бу институт дөньяда беренче Фейнберг тау академиясеннән җиде ел гына соңрак ачылган.

## Биографиясе
Исмагил Тасимов — XVIII гасырда Уралда нык үсеш юлына баскан мәгдән (руда) сәнәгатьчелегенә күренекле урын тоткан морза Тасим Мәмәтовның улы. Аның туган җире — Усы даругасының Куян авылы.

Руда табу Югары һәм Түбән Йок (Юг), Гоша, Мотовилиха, Пыскыр, Анненский, Висим бакыр эретү заводларында алга китә. Куян авылы халкы, үзләренең җирләрендә зур мәгдән яткылыклары табып, әлеге заводлары чимал белән тәэмин итеп торалар. Мәгдән яткылыклары табудагы һәм эшкәртүдәге тырышлыклары өчен Себер, Казан һәм Ырынбур заводлары Баш идарәсенең башлыгы В.Н. Татищев Куян авылы кешеләренә 1796 елның 6 мартында махсус указы белән рәхмәт белдерә.

1771 елда Тасимов иптәшләре белән үз рудаларын Йок бакыр эретү заводларына җибәрүне һәм казна рудникларын аларга тапшыруны сорап Берг-коллегиягә гариза яза. Шушы ук гаризада алар тау заводларында «начальниклар һәм саклау» әзерләү өчен офицерлар мәктәбен булдыру турында үтенәләр. Мондый мәктәпне тотуга ул «үз рудасыннан кайнаган һәр пот бакыр чирек тиен» бүлеп бирергә йөкләмә ала. Берг-коллегия бу мәктәпнең рус тау промысласы өчен файдалы булуын таный. «Тау мәктәбен булдыру турында» Сенатка докладында Берг-коллегия Тасимовның тәкъдимен хуплый һәм аны «файдалы гына түгел, башка Тау корпусы өчен кирәкле» дип таный һәм тәкдимне кабул итәргә карар чыгара.

1773 елның 21 октябрендә (яңа ысул буенча 3 ноябрдә) Екатерина II Русиядә беренче югары техник мәктәбен булдыру турында Сенат карарын раслый. Ул кадет корпусы дип түгел, ә «мирза балаларыннан тыш, башкалар да укый алсын өчен» Тау училищесы дип атала.

Төркем:Русия сәнәгатьчеләре
Төркем:Эшмәкәрләр
Бөек чор (журнал)

**Бөек чор** — иҗтимагый-сәяси, әдәби рәсемле журнал. ТАССР язучылар берлегенең оештыру комитеты органы. «Колхоз яшьләре» һәм «Атака» журналларын берләштерү юлы белән барлыкка килгән. 1933-1935 елларда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
В мире мусульманства (гәҗит)

**В мире мусульманства** — атналык гәҗит.  1911 елның 3 әприленнән 1912 елның 20 әприленә кадәр Санкт-Петербург шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 44 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Ватан өчен сугышка (гәҗит)

**Ватан өчен сугышка** — фронт гәҗите. Карелия фронтының сәяси идарәсе органы. 1943 елның гыйнварыннан 1944 елның 12 ноябренә кадәр атнага ике тапкыр татар телендә нәшер ителә, барлыгы 89 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркем:Фронт газеталары
Вестник Казанского института научной организации труда

**Вестник Казанского института научной организации труда** — фәнни журнал. Бер үк исемле оешманың басма органы. 1928-1931 елларда Казан шәһәрендә айга бер тапкыр (1930-31 елларда - ике айга бер тапкыр) рус телендә нәшер ителә.
Төркем:Русча журналлар
Вестник Казанской международной выставки (гәҗит)

**Вестник Казанской международной выставки** — көнлек гәҗит. Казан губерна земство башкармасы органы. 1909 елның 3 июненнән 1909 елның 31 августына кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 89 саны чыга.

Төркем:Русча журналлар
Вестник Казанской областной сельскохозяйственной станции (журнал)

**Вестник Казанской областной сельскохозяйственной станции** — авыл хуҗалыгы журналы. Казан губерна эшче, керәстиян һәм кызылармияче депутатлар шурасының игенчелек бүлеге, аннары ТАССР игенчелек халык комиссариаты һәм Югары Идел өлкә тәҗрибә эше идарәсе органы. 1918 елның дикәбреннән 1922 елга кадәр (тәнәфес белән) Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча журналлар
Ватан хадиме (гәҗит)

**Ватан хадиме** — гәҗит.  1906-1908 елларда Карасубазар шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Вестник просвещения ТССР (журнал)

**Вестник просвещения ТССР** — айлык фәнни-педагогик һәм иҗтимагый-сәяси журнал. ТАССР мәгариф халык комиссариаты органы. 1921-1924 елларда Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча журналлар
Вестник научного общества татароведения (журнал)

**Вестник научного общества татароведения** — фәнни рәсемле журнал ТАССР мәгариф халык комиссариатының Академия үзәге, аннары Татар мәдәнияте йорты органы. 1925-1930 елларда Казан шәһәрендә елга 1-3 тапкыр рус һәм татар телләрендә нәшер ителә, барлыгы 10 саны чыга.

Төркем:Русча журналлар
Төркем:Татарча журналлар
Төркем:Татарстан журналлары
Вестник Татсоюза (журнал)

**Вестник Татсоюза** — журнал. ТАССР кулланучылар җәмгыятьләре органы. 1924-1930 елларда Казан шәһәрендә айга 2 тапкыр рус һәм татар (1925-1928, 1930 елларда) телләрендә нәшер ителә.

Төркем:Русча журналлар
Төркем:Татарча журналлар
Вечерняя почта (гәҗит)

**Вечерняя почта** — көнлек иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит.  1909 елның 1 гыйнварыннан 1909 елның 20 октябренә кадәр (тәнәфес белән) Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 204 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Волжские дали (журнал)

**Волжские дали** — әдәби-нәфис журнал.  1908 елның май-декабрь айларында Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 18 саны чыга.

Төркем:Русча журналлар
Вечернее эхо (гәҗит)

**Вечернее эхо** — иҗтимагый-сәяси, әдәби һәм сәүдә-сәнәгать гәҗите.  1905 елның 28 дикәбреннән 1906 елның 10 июленә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 159 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Вечерняя Казань (гәҗит)

**Вечерняя Казань** — көнлек шәһәр гәҗите.  1979 елның 5 маеннан 2019 елның 1 гыйнварына кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.
## Искәрмәләр

Төркем:Русча гәҗитләр
Төркем:Шәһәр газеталары
Волжский вестник (журнал)

**Волжский вестник** — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби журнал.  1883 елның 2 гыйнварыннан 1883 елның 25 декабренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 52 саны чыга. Нашир һәм мөхәррир – Николай Загоскин.

Төркем:Русча журналлар
Волжский вечер (гәҗит)

**Волжский вечер** — көнлек иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит. «Вечерняя почта» гәҗите варисы. 1909 елның 5 нче ноябреннән 1909 елның 23 декабренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 42 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Волжский курьер (гәҗит)

**Волжский курьер** — көнлек иҗтимагый-сәяси гәҗит.  1906 елның 17 гыйнварыннан 1906 елның 22 октябренә кадәр һәм 1907 елның 11 мартыннан 1907 елның 24 маена кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 260 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Волжский листок (гәҗит, 1903)

**Волжский листок** — сәүдә-сәнәгать гәҗите.  1903 елның 9 гыйнварыннан 1904 елның 1 гыйнварына кадәр Казан шәһәрендә атнага өч тапкыр рус телендә нәшер ителә, барлыгы 108 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Волжский листок (гәҗит)

* Волжский листок (гәҗит, 1903)
* Волжский листок (гәҗит, 1904)
Волжский листок (гәҗит, 1904)

**Волжский листок** — көнлек иҗтимагый-сәяси, әдәби һәм икътисади гәҗит.  1904 елның 1 октябреннән 1909 елның 4 октябренә кадәр (тәнәфесләр белән) Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 992 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Зеландия (төбәк)

**Зеландия** () — Даниянең административ өлкәсе (төбәк). Үзенә Балтыйк диңгезендәге иң зур утрау булган Зеландиядән тыш, шулай ук Мён, Фальстер һәм Лолланн утрауларын ала.

Муниципалитетлардан (коммуналардан) тора. 2007 елның 1 гыйнварында муниципаль реформа буенча төзелгән. Шушы реформа буенча традицион административ берәмлекләр "амтлар" биш эре өлкәләренә алыштырылды.

Элекке Көнбатыш Зеландия, Сторстрём, Роскилле амтлар урыныда урнашкан.

## Муниципалитетлар (коммуналар)

* Вордингборг (Vordingborg)
* Греве (Greve)
* Гульдборгсунн (Guldborgsund)
* Калуннборг (Kalundborg)
* Кёге (Køge)
* Лайре (Lejre)
* Лолланн (Lolland)
* Нествед (Næstved)
* Одсхерред (Odsherred)
* Рингстед (Ringsted)
* Роскилле (Roskilde)
* Слагельсе (Slagelse)
* Сольрёд (Solrød)
* Сорё (Sorø)
* Стевнс (Stevns)
* Факсе (Faxe)
* Хольбек (Holbæk)
Төркем:Дания
Волжский вестник (гәҗит)

**Волжский вестник** — иҗтимагый-сәяси, әдәби һәм иҗтимагый гәҗит. «Волжский вестник» журналы варисы. 1884 елның 1 гыйнварыннан 1904 елның 3 июненә кадәр һәм 1905 елның 8 ноябреннән 1906 елның 28 октябренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча гәҗитләр
Лариса Рубальская

**Лариса Рубальская**, Лариса Айзик (*Алексей*) кызы Рубальская (, *[[1945 ел]]ның [[24 сентябрь|24 сентябре]], [[СССР|ССРБ]], [[РСФСР]], [[Мәскәү]]*) — шагыйрә, популяр җырлар авторы, тәрҗемәче. РФ атказанган сәнгать эшлеклесе, Мәскәү язучылар берлеге әгъзасы.

## Тәрҗемәи хәле
1945 елның 24 сентябрендә Мәскәү шәһәрендә туган. Әтисе Айзик (*Алексей*) Давид улы Рубальский (*[[1920 ел|1920]] — [[1979 ел|1979]]*), чыгышы белән Украинадан, әнисе Александра Яков кызы Рубальская (1924 — 2007). «*Рус теле һәм әдәбияты укытучысы*» белгечлеге буенча Мәскәү дәүләт педагогия институтын тәмамлаган. Курсларга йөреп, япон телен үзләштерә, NTV япон телеширкәтенең һәм «Асахи» газетасының Мәскәүдәге вәкиллекләрендә тәрҗемәче — референт булып эшли.

1983 елдан җырлар авторы булып таныла. Беренче җыры булган «Искә алу» () җырын композитор В. Мигуля (*[[1945 ел|1945]] — [[1996 ел|1996]]*) белән бергә яза, Валентина Толкунова башкара.

Сергей Березин белән иҗат иткән җырлары да күп. 600 дән артык шигыре һәм җырларга сүзләре бар. Популяр җырлары: «Доченька» (А. Б. Пугачева башкара), «Виноват я, виноват» (Ф. Киркоров), «Свет в твоем окне» (Алсу), «Безнадёга» (А. Добронравов), «Странная женщина» (М. Муромов), «Транзитный пассажир» (И. Аллегрова), «Напрасные слова» (А. Малинин) һ. б. 15 шигъри җыентыгы нәшер ителгән. АКШ, Алмания, Исраил, Берләшкән Гарәп Әмирлекләренә гастрольләр оештыра.

1984 елдан башлап, «Ел җыры» () телевизион җыр фестиваленың лауреаты.

Җыр текстлары язудан тыш, кулинария белән мавыга. Телевидениедә берара аш-су тапшыруы да алып бара. Берничә рецептлар җыентыгы бастырып чыгара: «Его величество Салат», «Кулинарные рецепты на бис» (*[[2007 ел|2007]]*), «Закуски и горячее Для наших золотых мужей!» (*[[2007 ел|2007]]*).

2003 елда бәйрәмнәр үткәрү буенча фирма оештыра, 2011 елдан «Лариса Рубальскаяның бәйрәмнәр агентлыгы» дип атала.

## Гаилә хәле
Ире Давид Иосиф улы Розенблат (*[[1939 ел|1939]] — [[2009 ел|2009]]*), теш табибы, клиникада бүлек мөдире. Балалары булмаган.

## Әдәбият
# Сентябрьдә кабынган йолдызлар. Лариса Рубальская. «Сөембикә», 2015 ел, сентябрь, 63нче бит.

## Сылтамалар
*  Агентство праздников Ларисы Рубальской. Рәсми сайт
*  Лариса Рубальская: Жизнь у бабы не конфетка. liveinternet.ru, 24.04.2012

## Искәрмәләр


Төркем:ССРБ шагыйрьләре
Төркем:Русия шагыйрьләре
Төркем:Русия язучылары
Төркем:Рус шагыйрьләре
Төркем:Русиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Тәрҗемәчеләр
Төркем:Мәскәү дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Мәскәү язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Яһүдләр
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Төркем:Хатын-кыз тәрҗемәчеләр
Зеландия (мәгънәләр)

**Зеландия** — күп мәгънәле сүз.

*Зеландия (дан. Sjælland [ˈɕɛˌlænˀ]) — Балтыйк диңгезендә иң зур утрау. Дания корольлеге территориясендә зурлыгы буенча өченче утрау (Гренландия һәм Диско утрауларыннан соң).
*Яңа Зеландия (ингл. New Zealand, маорича Aotearoa) – Тын океанның көньяк-көнбатышында урнашкан дәүләт. Ике зур (Көньяк утрау һәм Төньяк) һәм күп (700гә якын) кечкенә утрауларда урнашкан. Дәүләтнең башкаласы – Веллингтон каласы (ингл. Wellington). Яңа Зеландия халкы саны – якынча 4 284 мең кеше.
*Зеландия (дан. Sjælland) — Даниянең административ өлкәсе, регион. Балтыйк диңгезендә иң зур утрау Зеландияла һәм Мён, Фальстер, Лолланн утрауларда урнаша.
Үзәк Ютландия

**Үзәк Ютландия** () — Даниянең административ өлкәсе (төбәк). Ютландия ярымутравында урнаша.

Муниципалитетлардан (коммуналардан) тора. 2007 елның 1 гыйнварында муниципаль реформа буенча төзелгән. Шушы реформа буенча традицион административ берәмлекләр "амтлар" биш эре өлкәләренә алыштырылды.

Элекке Рингкёбинг, Орхус, Роскилле амтлар урыныда урнашкан.

## Муниципалитетлар (коммуналар)

* Виборг (Viborg)
* Икаст-Бранне (Ikast-Brande)
* Лемвиг (Lemvig)
* Норддюрс (Norddjurs)
* Оддер (Odder)
* Орхус (Århus)
* Раннерс (Randers)
* Рингкёбинг-Скьерн (Ringkøbing-Skjern)
* Самсё (Samsø)
* Силькеборг (Silkeborg)
* Сканнерборг (Skanderborg)
* Скиве (Skive)
* Струэр (Struer)
* Сюддюрс (Syddjurs)
* Фаврсков (Favrskov)
* Хеденстед (Hedensted)
* Хернинг (Herning)
* Хольстебро (Holstebro)
* Хорсенс (Horsens)

Төркем:Дания
Төньяк Ютландия

**Төньяк Ютландия** () — Даниянең 5 административ өлкәселәрдән берсе (төбәк). Ютландия ярымутравы төньягында урнаша.
Административ үзәге - Ольборг.

Муниципалитетлардан (коммуналардан) тора. 2007 елның 1 гыйнварында муниципаль реформа буенча төзелгән. Шушы реформа буенча традицион административ берәмлекләр "амтлар" биш эре өлкәләренә алыштырылды.

Халык 580 272 кеше.

Элекке Рингкёбинг, Орхус, Роскилле амтлар урыныда урнашкан.

## Муниципалитетлар (коммуналар)

* Брённерслев (Brønderslev)
* Вестиммерланн (Vesthimmerland)
* Йёрринг (Hjørring)
* Лесё (Læsø)
* Мариагер-фьорд (Mariagerfjord)
* Морсё (Morsø)
* Ольборг (Aalborg)
* Ребилль (Rebild)
* Тистед (Thisted)
* Фредериксхавн (Frederikshavn)
* Яммербугт (Jammerbugt)
## Тышкы сылтамалар
* Рәсми сайт
Төркем:Дания
Көньяк Дания

**Көньяк Дания** () — Даниянең административ өлкәсе (төбәк). Ютландия ярымутравы көньягында һәм Фюн, Лангеланн, Эрё утрауларында урнаша.

Муниципалитетлардан (коммуналардан) тора. 2007 елның 1 гыйнварында муниципаль реформа буенча төзелгән. Шушы реформа буенча традицион административ берәмлекләр "амтлар" биш эре өлкәләренә алыштырылды.

## Муниципалитетлар (коммуналар)

* Ассенс (Assens)
* Биллунн (Billund)
* Вайен (Vejen)
* Вайле (Vejle)
* Варде (Varde)
* Кертеминне (Kerteminde)
* Коллинг (Kolding)
* Лангеланн (Langeland)
* Миддельфарт (Middelfart)
* Норфюнс (Nordfyns)
* Нюборг (Nyborg)
* Обенро (Aabenraa)
* Оденсе (Odense)
* Свеннборг (Svendborg)
* Сённерборг (Sønderborg)
* Тённер (Tønder)
* Фанё (Fanø)
* Фоборг-Миттфюн (Faaborg-Midtfyn)
* Фредерисия (Fredericia)
* Хадерслев (Haderslev)
* Эрё (Ærø)
* Эсбьерг (Esbjerg)
Төркем:Дания
Фирдәвес Хисаметдинова

**Фирдәвес Гыйльметдин кызы Хисаметдинова ** (; *[[1950 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Әбҗәлил районы]], [[Рәхмәт]] ― [[2023 ел]]ның [[2 октябрь|3 октябре]], [[РФ]], [[БР]], [[Уфа]]*) — Башкортстанның дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе, галим, башкорт теле белгече, филология фәннәре докторы, профессор. Россия Федерациясенең (2008) Һәм Башкортстан Республикасының (2003) атказанган фән эшлеклесе, Халыклар Дуслыгы ордены кавалеры. 2005-2015 елларда Тарих, тел һәм әдәбият институты директоры.

## Биогррафиясе
Фирдәвес Гыйльметдин кызы Хисаметдинова 1950 елның 1 гыйнварында Башкорт АССР-ының Әбҗәлил районы Рәхмәт авылында туган.

1970 елда Белорет педагогия училищесын, 1974 елда Башкорт дәүләт педагогия институтының филология факультетын белем ала.

1976 елда нче елда СССР Фәннәр академиясенең Тел белеме институтының аспирантурасына кабул ителә.

1978 елдан алып 1985 елгача Тарих, тел һәм әдәбият институтында өлкән хәзмәткәр. 1980 елда кандидатлык, 1993 елда докторлык диссертациясе уңышлы яклый.

1987 елдан БДПИ-ның башкорт филологиясе факультетында кафедра мөдире, 1992 елдан шул ук факультетның деканы була, 1993 елдан — профессор.

1995-1998 елларда Башкортстан Мәгариф министры була. 1999-2003 еларга тәгаенләнгән Башкортстан мәгариф үсеше дәүләт программының инициаторы иде. Ул чорда Башкортстанның татар активистлары республикада татар теленә басым булуына, татар уку йортлары ачылмавына, татар теленә игътибар булмавына зарланды.

1998 елдан Тарих, тел һәм әдәбияты институтында директор урынбасары, 2005-2015 елларда Тарих, тел һәм әдәбият институты директоры.

2023 елның 3 октябрендә 74нче яшендә Уфада вафат.

## Хәтер
* 2026 ― Уфада 1996―2023 елларда яшәгән йорты диварында истәлек тактасы ачылган.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Ольборг

**Ольборг** ( )— шәһәр,  Даниянең Төньяк Ютландия өлкәсе административ үзәге. Лютеран епархиясе үзәге. Халык 104 885 кеше (2012), Төньяк Ютландиянең 25%. 
Лим-фьорд урынында булуына Урта гасыр чорында ул мөһим порт булды, ә соңрак — сәнәгать үзәге. Бүген Ольборг индустриаль шәһәрдән фән үзәгенә күчеш этабы  кичерә. Моңа зур дәрәҗәдә 1974 елда нигезләнгән Ольборг университеты ярдәм итә. Ольборгта хәрби-һава базасы урнашкан.

Төркем:Дания шәһәрләре
Салават Щербаков

**Салават Александр улы Щербаков** ()  (15 гыйнвар 1955, Мәскәү шәһәре) — совет һәм русия скульпторы, педагог, профессор, Россия сәнгатьле академиясенең гамәлдәге әгъзасы, Россиянең халык рәссамы (2011). Башкортстан Республикасының Салават Юлаев исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (2024).

## Биографиясе
1955 елның 15 гыйнварында Мәскәүдә туган. Атасы — Александр Щербаков, Ырынбур өлкәсендә туган, ата-әсәсе 1920-се еллардагы ачлыкта үлгәч балалар йортында тәрбияләнә, Бөек Ватан сугышында катнаша, милләте буенча башкорт.

1978 елда С. Г. Строганов исемендәге Мәскәү дәүләт нәфис-сәнәгать университетының архитектура-декоратив пластика бүлеген (җитәкчеләре — В. И. Дерунов, Г. А. Шульц, А. Н. Бурганов, А. Н. Бурганов, Ю. П. Помер, Б. К. Орлов) белем ала.

В. И. Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академик нәфис институтының сын кафедрасында укыта. 2003 елдан — И. С. Глазунов исемендәге Россия сынлы сәнгать, һәйкәл кою сәнгате һәм зодчество академиясында укыта.

## Эшләр

Prinzessin Luise Marie Auguste von Baden 2008.JPG|Елизавета Алексеевна  һәйкәле, Баден-Баден, Германия
PikiWiki Israel 20615 Victory Monument in Netanya.JPG|
Alexander I monument in Moscow 20.11.2014.jpeg|Александр I һәйкәле
Лев Толстой Казан 2018.png|КФУда Лев Толстой һәйкәле

## Искәрмәләр

Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары