open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рубин урамы (Казан)

**Рубин урамы** () — Казанның Авиатөзелеш районындагы  (* бистәсе*) урам.  Коры елга () агымы буенча урнаша. Успенский урамы белән киселештән башлана. Зур һәм Кече Армавир урамнары белән кисешә. Почта индексы 420047.

## Тарих
Элекке исеме — Яр буе урамы (). 2009 елда Казан шәһәр думасы карары  белән әлеге урамның исеме Рубин урамы итеп үзгәртелгән.

## Сылтамалар
* Рубин  урамы Казан картасында

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Авиатөзелеш районы урамнары
Зыятдин бине Хисаметдин

**Зыятдин бине Хисаметдин** (Зыятдин бине Хисаметдин бине Кормашаһ бине Корбангали, ,  — , ) — таш уючы, кабер ташлары ясаучы. Самар губ. Бөгелмә өязе Чупай авылыннан. Ул ясаган кабер ташлары  Чупай, Колшәрип һәм Мәмәт авыллары зиратларында сакланган.

## Искәрмәләр
Мирзабәк Зөхрәбов

**Мирзабәк Зөхрәбов** (Мирзабәк Хәшим улы Зөхрәбов, ,  — , ) — ветеринария акушеры һәм гинекологы, ветеринария фәннәре докторы (1997), профессор (1998), ТР атказанган фән эшлеклесе (2003). КДВМАның акушерлык, гинекология һәм үрчү кафедрасы мөдире (1999-2008)
Хәсән Зәбиров

**Хәсән Зәбиров** (Хәсән Шәрифҗан улы Зәбиров, ,  — , ) — элемтә юллары инженере, техник фәннәр докторы (2001), профессор (2001). РФның атказанган транспорт хезмәткәре (2003), Горький тимер юлы башлыгы (1999-2002), РФ элемтә юллары министры урынбасары (2002-2003), «Россия тимер юллары» ААҖ беренче вице-президенты (2003-2005).
Татьяна Зябликова

**Татьяна Зябликова** (Татьян Александр кыәы Зябликова, ,  — , ) — физик һәм химик, химия фәннәре докторы (1999). 1965-2002 елларда РФА КФҮдә эшләгән. Төш-магнит резонанс спектроскопиясе ысуллары турында фәнни хезмәтләр авторы.

Төркем:Химиклар
Габдуллаҗан Җәләлов

**Габдуллаҗан Җәләлов** (Габдуллаҗан Габделкадыйр улы Җәләлов, ,  — , ) — үсемлекләр физиологы, биология фәннәре докторы (1998), професссор (1998), ТР атказанган фән эшлеклесе (1998), ТР ФА табигать системалары институтының әйдап баручы хезмәткәре.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
 

Төркем:Биологлар
Яков (Пятницкий)

**Яков** (Иван Алексей улы Пятницкий, ,  — , ) — дин эшлеклесе,  магистры (1878). 1891 елдан Умань епискобы, 1904 елдан шул ук шәһәрдә архиепископ. Кишенәү, Ярославль һәм Сембер епархияләрен җитәкләгән. 1910 елдан Казан һәм Зөя архиепискобы, 1917 елдан . 1918 елдан аклар гаскәре белән Казаннан качып китә. 1920-1921 елларда — Тум мәтраны.
Илгиз Ибәтуллин

**Илгиз Ибәтуллин** (Илгиз Габдулла улы (Һ)Ибәтуллин, ,  — , ) — җәррах, медицина фәннәре докторы (1981), профессор (1982), ТР атказанган фән эшлеклесе (1999), КДМАның оператив хирургия һәм топогрфик анатомия кафедрасы мөдире (1990-?), ТР җәррахлар җәмгыяте президенты (1990-2000).
## Искәрмәләр
Илдус Ибәтуллин

**Илдус Ибәтуллин** (Илдус Ибәтулла улы Ибәтуллин, ,  — , ) — авыл хуҗалыгы хайваннарын ашату өлкәсендә галим, авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (1993), профессор (1995), Украина милли биология ресурслары һәм табигатьтән файдалану универсристетының беренче проректоры (2007 елдан).
## Искәрмәләр
Кәримулла Ибәтуллин

**Кәримулла Ибәтуллин** (Кәримулла Хәким улы Ибәтуллин, ,  — , ) — ташчы, Социалистик хезмәт Каһарманы (1966), «Главтатстрой» идарәсенең 2 нче трестының 8 нче төзелеш-монтажлау идарәсендә бригадир.
## Искәрмәләр
Кәшиф Ибәтуллин

**Кәшиф Ибәтуллин** (Кәшиф Ибәтулла улы Ибәтуллин, ,  — , ) — администрив-хуҗалык эшлеклесе, РСФСРның атказанган сәүдә эшлеклесе (1975). 1958-1964 һәм 1966-1967 елларда ТАССР сәүдә министрлыгында: бүлек мөдире урынбасары, министр урынбасары. 1964-1966 елларда «Восток» тегү җитештерү берләшмәсенең директоры урынбасары, 1967-1992 елларда ТАССР МШ каршындагы җәмәгать туклануы идарәсе башлыгы. ТАССР ЮШ депутаты (1980-1990).
## Искәрмәләр
Морат Ибәтуллин

**Морат Ибәтуллин** (Морат Мәсгуть улы Ибәтуллин, ,  — , ) — нейроҗәррах, медицина фәннәре докторы (2002), ТРның атказанган табибы (1996), Төбәкара кликника-диагностика үзәгенең нур диагностикасы бүлеге мөдире (1999-?).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Амур (кунакханә)

**«Амур» кунакханәсе**, яки Юнысовларның табыш китерүче йорты — XIX гасыр азагында — XX гасыр башында Казанда эшләгән кунакханә. Республикакүләм әһәмияткә ия татар архитектурасы истәлеге. Инкыйлабка кадәр кунакханәдә татар мәдәниятенең күренекле вәкилләре  яшәгән яки тукталган. 1912-1918 елларда «Кояш» газетасы мөхәрририяте урнашкан булган.

## Тарих

1864 елда сәүдәгәрләр Исхак һәм Ибраһим Гобәйдулла улы Юнысовлар акчасына архитектор Павел Евграф улы Аникин (*[[1827 ел|1827]]-[[1890 ел|1890]]*) проекты буенча Казан шәһәренең түбәнге өлешендә, Кабан күленә якын урында, элекке Печән базары мәйданы янында төзелгән. Печән базары мәчетен параметры буенча әйләндереп алган «Болгар» номерлары, Апаков номерлары, Кәрәван-сарай белән бер рәттә тора.

Инкыйлабка кадәр төрле елларда әлеге кунакханәдә татар мәдәниятенең күренекле вәкилләре (Габдулла Тукай, Фатих Әмирхан, Габдулла Кариев, Сәхипҗамал Гыйззәтуллина-Волжская һ.б.) яшәгән яки тукталган. 1912-1918 елларда көндәлек татар «Кояш» газетасы мөхәрририяте урнашкан булган.

Инкыйлабтан соң бинада Таткниготоргның 21нче санлы китап кибете урнаша.

XXI гасыр башында бина ASG ширкәтенә тапшырыла. Төзәтү эшләре беткәч, бинада янәдән кунакханә ачу күзаллана.

## Бина
XX гасыр башы кунакханәләре өчен эчке ишегалды, келәтләре, беренче катында кибетләре белән төзелгән бина үрнәге. Кирпечтән өч катлы итеп *модерн* стилендә төзелгән. Планы буенча фасадка перпендикуляр төшкән параллелограммны хәтерләтә. Икенче, өченче катларда — торак бүлмәләр. Төп фасадта кулланылган бизәкләрдә ныклы симметрия сакланган. Өченче кат тәрәзәләре, дүртешәрләп, өстән кирпеч пояс белән берләштерелгән.

## Сылтамалар
*  «Амур» кунакханәсе «Милләттәшләр» сайтында
*  Амур в центре Казани. Бизнес Online, 04.09.2012
*   «Амур» кунакханәсе турында Р. Ахунов (''rustik68.narod.ru'') блогында

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Габдулла Тукай
Төркем:Казанның Мәскәү урамы
Яфраклы урамы (Казан)

**Яфраклы урамы** () — Казанның Совет районында (*Воскресенское бистәсе*), Нокса елгасы буенча шәхси торак төзелеше территориясендә урнашкан урам. Ноксага төшү урамы () белән киселештән башлана. Почта индексы 420140.

## Тарих
Элек Ноксага төшү урамының () бер өлеше булган. 2008 елда Казан шәһәр думасы карары белән урамның әлеге өлешенә Яфраклы урамы исеме бирелгән.

## Сылтамалар
*   Яфраклы  урамы Казан картасында 

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Совет районы урамнары
Равил Ибәтуллин

**Равил Ибәтуллин** (Равил Рөстәм улы Ибәтуллин, ,  — , ) — нефтьче, техник фәннәр докторы (1995), ТР ФА әгъзасы (академик, 2004), 2000-2014 елларда Татарстан нефть фәнни-тикшеренү һәм проект институты (ТатНИПИнефть) нең директоры.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Химиклар
Азатлык урамы (Казан)

**Азатлык урамы** () — Казанның Совет районындагы (*[[Киндерле (Казан)|Киндерле]] бистәсе*) урам.   М. Әмир урамының дәвам булып тора. Киндерле елгасы агымы буенча сузыла.  Азин урамы (*[[Киндерле (Казан)|Киндерле]] бистәсе*) белән киселештә тәмамлана. Тылсым,   Күгән  белән кисешә. Почта индексы 420075.

## Тарих
Элекке исеме — Яр буе урамы (). 2009 елда Казан шәһәр думасы карары белән әлеге урамның исеме Азатлык урамы итеп үзгәртелгән.

## Игътибарга лаек объектлар
* 166нчы урта мәктәп бинасы (*[[Азин урамы (Казан)|Азин]] урамы, 65а*)
* «Водстрой» төзелеш-монтаж идарәсе биналары

## Сылтамалар
* Азатлык урамы Казан картасында

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Совет районы урамнары
Рафаил Ибәтуллин

**Рафаил Ибәтуллин** (Рафаил (Рафаэль) Гыйният улы Ибәтуллин, ,  — , ) — балет артисты, балетмейстер. 1964-1970 елларда Татар опера һәм балет театрының солисты, 1982-1989 елларда Чуаш музыка театрының баш балетмейстеры. Казандагы куелышлар: «Дөнья яратылышы» (1981, А. Петров), «Алеко» (1983, С. Рахманинов).
## Искәрмәләр
Рөстәм Ибәтуллин

**Рөстәм Ибәтуллин** (Рөстәм Хәмит улы Ибәтуллин, ,  — , ) — нефтьче, техник фәннәр намзәте (1966), ССРБның шәрәфле нефтьчесе (1978), ТССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1991), 1978-1997 елларда Татарстан нефть фәнни-тикшеренү һәм проект институты (ТатНИПИнефть) ның директоры.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Әмир Ибәтуллин

**Әмир Ибәтуллин** (Әмир Әмин улы Ибәтуллин, ,  — , ) — радиофизик, физика-математика фәннәре докторы (1998), профессор (2002), Казан университетының радиофизика кафедрасы мөдире (2000-?).
Ибн әл-Гарәби

**Мөхетдин Әбү Габдулла Мөхәммәд ибн Гали әл-Андалуси** (, ,  — , ) — мөселман дин белгече, суфыйчылык гыйлеменең күренекле вәкиле һәм теоретигы. «Бөек укытучы» (*әш-шәех әл-әкбар*) исеменә ия.

Ибн әл-Гарәби, Ходай белән дөнья арасындагы аермаларны кире кагучы яшәеш бердәмлеге (*вәхдәт әл-вөҗүд*) турындагы тәгълимат төзи. Тәнкыйтьләүчеләр (Ибн Таймия һ. б.) бу тәгълиматта пантеизм, тәгълимат яклылар — чын монотеизм (тәүхид) күрә. Ул камил кеше (*әл-инсан әл-камил*) концепциясы яклы була.

800-гә якын әсәр калдыра.
Юныс Ибәтуллин

**Юныс Ибәтуллин** (Юныс Баһаветдин улы Ибәтуллин, ,  — , ) — генерал-майор (1945). Урал хәрби округынең хәрби комиссары (1940), алман-совет сугышы вакытында 11 нче гвардия армиясенең (3 нче Беларус фронты) тыл башлыгы. 1946 елда 10 нчы гвардия армиясендә (Ленинград хәрби округы) шул ук вазифада. 1948 елдан 24 нче укчылар корпусы командиры урынбасары. 1949 елда 38 нче армиясенең тыл башлыгы.
## Искәрмәләр
Ибн әл-Әсир

**Гыйззетдин Әбелхәсән ибне Мөхәммәт әл-Җәзири** (Ибн әл-Әсир, , ,  — , ) — гарәп тарихчысы. «Тархның тулы җыентыгы» китабында Ауразия халыкларының тарихы, шул исәптә болгарларның монголларга каршы уңышлы көрәше тасвирлана.
Ибраһим Сабит углы

**Ибраһим Сабит углы** ( — ) — шагыйрь. «Кыйссаи Хөсәен разый Аллаһе ганһе» (1833) дини-тарихи поэмасы авторы. Бу поэмада шигый имамы Хөсәеннең тормышы һәм аның Өмәви хәлифәсе Язид белән көрәше тасвирлана.
Америка стандартбред аты

**Америка стандартбред аты** (; шулай ук *америка юртагы*) — юртак һәм юрга атлар токымы. 1880 елда теркәлгән. Елдам юртаклауга тумыштан сәләте бар. АКШ, Канада һәм башка илләрдә ипподром узышлары өчен үрчетәләр. Төсе туры яки бүз.  Йөгереклеккә генә карап сайланыш сәбәпле экстерьер буенча тигезләнмәгән; җилкә биеклеге 145–166 см. Токымда һәм гомумән юртак атлар арасында иң югары йөгереклек: юртаклап — 1 мин 53,4 с; юргалап — 1 мин 49 с. Русиядә орлов юртагына америка юртагын кушылдырып рус юртагы токымын китереп чыгарганнар.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Төркем:Юртаклар
Ибраһим бине Габдулла әл-Барыши

**Ибраһим бине Габдулла әл-Барыши** ( — ) — дин эшлеклесе, илаһиятче. Казан өязе Ташкичү, Казаклар, Арбур авыллары мәдрәсәләрендә мөдәррис, мөселман илаһиятенә багышланган хезмәтләр авторы.
Ахалтәкә аты

**Ахалтәкә аты** () — борынгы менге атлар токымы. Асыл атлар токымнарыннан берсе. Хәзерге Төрекмәнстан җирләрендә китереп чыгарылган. Төсе туры, бүз, коба, кара, сары, җирән, еш кына алтын яки көмешсыман төсмерле. Җилкә биеклеге 156–158, гәүдә кыек озынлыгы 158–160, күкрәк колачы 175–176, уч колачы 18,5–19,5 см. Чабышта иң югары йөгереклек: 1000 м — 1 мин 5 с, 1600 м — 1 мин 43,6 с, на 2000 м — 2 мин 11,5 с, 2400 м — 2 мин 41,6 с, 4000 м — 4 мин 39,2 с. Төрекмәнстан, Казакъстан, Россия, АКШ һәм Германиядә үрчетәләр. Ахалтәкә атын гарәп, асыл менге, тракенен атын һәм башка токымнарны китереп чыгарганда кулланганнар.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Төркем:Урта Азия ат токымнары
Будённый аты

**Будённый аты** () — менге атлар токымы. 1921–1948 елларда Ростов өлкәсе Будённый һәм Беренче Атлы армия исемендәге ат заводларында дон, асыл менге һәм бераз кара диңгез аты токымнары нигезендә китереп чыгарылган. Зур, зифа буйлы атлар. Төсе җирән, көрән һәм туры, еш кына алтынсыман төсмерле. Җилкә биеклеге 162–166, гәүдә кыек озынлыгы 163–166, күкрәк колачы 190–195, уч колачы 20–21 см. Спорт өчен бик яхшы ат. Шулай ук иярле, җигүле һәм җиңел транспорт эшләрендә кулланыла. Югары чыдамлы һәм йөгерекле токым. Иң югары йөгереклек: 2 яшьлекнең 1200 м — 1 мин 16 с; 3 яшьлекнең 2400 м — 2 мин 36 с. 1950 елда Занос исемле айгыр 1 тәүлек — 309 км, ә 15 тәүлек эчендә 1800 км узды. Атның кыйммәтле сыйфатлары үзгәрми торган нәселдән нәселгә күчәләр. Ростов өлкәсе, Калмыкия, Казакъстанда үрчетәләр. Айгырлар яхшыртучылар буларак кулланыла.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Дон аты

**Дон аты** () — менге-җигем атлар токымы. Токымны XV–XIX гасырларда җирле дала һәм көнчыгыш (фарсы, карабаг, гарәп, төрекмән) атлары нигезендә Дон елгасы һәм аның кушылдыклары дала җирләрендә дон казаклары китереп чыгардылар. Ахырда дон атларын рус менге (орлов-ростопчин һәм стрелецк) һәм инглиз асыл менге атлары белән кушылдырганнар. Төсе күбесенчә җирән, еш кына алтынсыман төсмерле. Җилкә биеклеге 160–163, гәүдә кыек озынлыгы 162–165, күкрәк колачы 195–198, уч колачы 20–21 см. Чыдам, ашауга талымсыз һәм салкын климат шартларында көтүдә йөртеп асрау өчен яраклы атлар. Иярле (кыдырма һәм спорт буларак) һәм җигүле (транспорт эшләрендә) кулланыла. Иң югары ипподром йөгереклеге: 2 яшьлекнең 1200 м — 1 мин 20 с; 3 яшьлекнең 2400 м — 2 мин 43,2 с. 200 км 16 сәгать эчендә узган. Русиянең Ростов өлкәсе, Казакъстанның Җамбыл һәм Алматы өлкәләрендә үрчетәләр. Токым айгырлары Төньяк Кавказ, Түбән Идел буе, Казакъстан, Кыргызстанның көтү атчылык җирләрендә җирле атларны яхшыртучы буларак кулланыла. Дон атлары нигезендә будённый аты токымы китереп чыгарылган.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Казакъ аты

**Казакъ аты** () — дала төрендәге Казакъстанда үрчетә торган җирле атлар токымы. Ике төре белән (адай һәм җәбә) яхшырту эшен алып баралар. Атлар ел буе көтүдә йөртеп асрау өчен яраклы. Ит һәм кымыз, хуҗалык эшләре өчен асрыйлар. *Адай* атларының үлчәүләре: җилкә биеклеге 141–144, гәүдә кыек озынлыгы 144–147, күкрәк колачы 168–172, уч колачы 17,6–18,6 см; *җәбә*: 142–144, 149–151, 179–180, 18,4–19,1 см. Тереләй авырлыгы 420–480 кг.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Карабаг аты

**Карабаг аты** () — Кавказ арты борынгы атлар токымы. Җирле таулы һәм фарсы атлар нигезендә барлыкка килделәр. XX гасырның 40–50 елларыннан токымга хас булган килбәт һәм алтынсыман-җирән төсен саклану сайланышы белән гарәп аты белән кушылдыра. Җилкә биеклеге 148–150, күкрәк колачы 165–166, уч колачы 18,2–18,7 см. Таулы шартларда иярле эшкә бик яраклы.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Асыл менге ат

**Асыл менге ат** (; электә *инглиз чабышкы аты*) — Бөек Британиядә XVII ахырында — XVIII гасырда җирле ат, көнчыгыш (бәрбәр, төрекмән, гарәп) һәм аурупа (неаполитан, испан) атлары токымнары нигезендә китереп чыгарылган менге атлар токымы. Асыл атлар токымнарыннан берсе. Ипподромларда чабу өчен махсуслаштырылган. Ат спортында кулланыла. Асыл менге ат — менге атчылыкта яхшырту өчен төп токым. Төсе җирән, туры, кара, кара-туры, бүз. Җилкә биеклеге 161–162, гәүдә кыек озынлыгы 160–163, күкрәк колачы 182–186, уч колачы 19–20 см. Иң елдам атлар токымы. Чабышта иң югары йөгереклек: 1200 м — 1 мин 7,4 с, 2400 м — 2 мин 23 с, 3200 м — 3 мин 19 с. Дөньяда киң таралган.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Ибраһим бине Йосыф әл-Бәрәскәви

**Ибраһим ибне Йосыф әл-Бәрәскәви** ( — ) — Казан сәүдәгәре. Казан артында иганәчелек белән шөгыльләнгән, мәдрәсәләр төзүне (мәс., Казан өязе Түбән Бәрәскә авылында) финанслаган.
Ибраһимия

**Ибраһимия** (Рокыя Ибраһимова, XIX гасыр азагы — XX гасыр башы) — шагыйрә. Шигырьләре 1913-1916 елларда «Аң», «Сөембикә» журналларында басылган, кайберләре «Өмет йолдызлары» (1988) җыентыгына кергән. Шигырьләрнең төп мотивлары – белемгә, гаделлеккә, миһербанлыкка чакыру.
Альберт Ибраһимов

**Альберт Ибраһимов** (Альберт Эдуард улы Ибраһимов, ,  — , ) — радиомөһәндис, Татарстан фәнни-техник документация архивы директоры (2001-201?), ТР дәүләт премиясе лауреаты (2004).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Гариф Ибраһимов

**Гариф Ибраһимов** (Гариф Ибраһим улы Ибраһимов, ,  — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945). Румыния, Алмания территориясендә барган сугышларында батырлык күрсәткән.

## Биографиясе
1922 елның 15 гыйнварында хәзерге Түбән Кама районының Каенлы авылында крестьян гаиләсендә туа. Татар. 1951 елдан КПСС әгъзасы. 1936 елда 6 сыйныфны тәмамлый. Мәскәү шәһәренең 30нчы стройтрестында эшли. 1941 елның июненнән армиядә.

Бөек Ватан сугышы сугышындагы сугышларда июль аеннан сентябрь аена кадәр.  49 нчы укчы полкының 45 мм пушкасын расчет коралы номеры, рядовой Гариф Ибраһимов Вултура торак пункты янындагы дошманның контратакасын чагылдыруда катнаша (Румыниянең Яссы шәһәреннән 10 км төньяк-көнбатыштарак). Расчет 3 пулеметны,  коралны һәм 10 пехотинцны юк итә.  Яралана, әмма сафта кала. 20.5.1944 3 дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. Наводчик өлкән сержант Гариф Ибраһимов 20.08.1944 - 24.08.1944 елдагы сугышларда Яссы шәһәрендә (Румыния) 4 пулемет, автомашина, дзотны һәм 15 дошман солдатын юк итә. 1944 елның 2 октябрендә 2нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.

Шул ук полк һәм дивизия орудие командиры 16-20.4. 1945 елгы һөҗүм итү сугышларында  Центендорф, Кальтвассер һәм Кляйн-Крауш (Германия) авыллары янында өлкән сержант, ут чараларын һәм дошманның тере көчен сафтан чыгара. Левенберг шәһәрендә 20.4.1945 сугышчылар 7 пулеметны, күп санлы гитлерчыларны тараткан һәм юк иткән. 1945 елның 27 июнендә 1 дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.

1948 елның февралендә старшина демобилизацияләнә. Волынск өлкәсенең Горохов районы (Украина) Горохово ш.т.п. яшәгән. Горохов шикәр заводы склады мөдире була. 2012 елда Украинада вафат була.

## Әдәбият
* Дубров Б. И. Солдатская слава. 3-е изд. Киев, 1987. С. 275—276; Полные кавалеры ордена Славы — наши земляки. Казань, 1987. С. 52—56.

## Чыганаклар
*100 замечательных татарстанцев. Ибрагимов Гариф Ибрагимович.
*Ибрагимов Гариф Ибрагимович. Полный кавалер ордена Славы.

## Тышкы сылтамалар
Грант Ибраһимов

**Грант Ибраһимов** (Грант Евгений улы Ибраһимов, ,  — , ) — цирк артисты, акробат, , РФ халык артисты (1992), Омск дәүләт циркы директоры (1997-2006).
Илдар Ибраһимов

* Илдар Ибраһимов (1932), математик.
* Илдар Ибраһимов (1967), шаһматчы.
Илдар Ибраһимов (1967)

**Илдар Ибраһимов** (Илдар Рифкать улы Ибраһимов, ,  — , ) — шаһматчы, гроссмейстер (1993). Р.Г.Нәҗметдинов исемендәге Үзәк махсуслаштырылган балалар-яшүсмерләр Олимпия резервы мәктәбе тәрбияләнүчесе. Дөнья беренчелеге (1991, студентлар арасында), Дөнья чемпионаты (1991, команда исәбендә), ССРБ беренчелеге (1991, яшьләр арасында) җиңүчесе.
## Биографиясе
Инглиз телен тирәнтен өйрәтүче 122 нче мәктәпне тәмамлый. Казан финанс-икътисад институтында укырга керә, әмма аны тәмамлый алмый. Армиядә хезмәт итә. 1991 елда Владимир Крамник һәм Андрей Харлов белән илнең яшь осталары турнирында 1-3 урынны бүлеште. СССР җыелмасы составында яшьләр арасында дөнья чемпионы. 1993 елда гроссмейстер булды.

1993 елда Санкт-Петербургта зональ Россия турнирында катнашучы, Чигорин Мемориалын (1994) җиңгән һәм Венада (1996) һәм Биледа (1997) көчле турнирларда җиңгән. Россия Кубогы финалында - 1997, Калмыкия президенты кубогында (1998), Россия чемпионатлары рәтендә катнашучы. "Татрансгаз-Итиль" Казан командасы составында (соңрак "Саклык банкы-Татарстан") Европа чемпионнары кубогы һәм Россия 1998 нче команда чемпионаты җиңүчесе.

2001 елдан 2015 елга кадәр АКШны ФИДЕ рейтингында тәкъдим итте. Нью-Хейвенда яшәгән, Коннектикут штаты. 2005 елгы команда дөнья чемпионатында һәм 2006 елгы Бөтендөнья Шахмат Олимпиадасында катнашучы (өченче гомумкоманда урыны). Берничә тапкыр АКШ чемпионатларында уйнаган.
## Спорттагы уңышлары

## Тышкы сылтамалар
* Личная карточка Ильдара Ибрагимова на сайте 365chess.com
* Личная карточка Ильдара Ибрагимова на сайте OlimpBase.org

Төркем:Татар шаһматчылары
Хәсәнхөсәен Ибраһимов

**Хәсәнхөсәен Ибраһимов** (Хәсәнхөсәен Ибраһим улы Ибраһимов, ,  — , ) — педагог, педагогия фәннәре докторы (1994), профессор (1996), Россия мәгариф академиясенең мөхбир әгъзасы (2001), ТРның атказанган фән эшлеклесе (1996), Җитәкче хезмәткәрләрнең һәм урта һөнәри мәгариф белгечләренең квалификациясен күтәрү институтының Казан филиалында директор урынбасары (1995-?).
Myanmada rohinca xalqın ezärlekläw

**Myanmada rohinca xalqın ezärlekläw** yäki **Myanmada möselmannarnı genotsid** - 2016-2017 yıllarda Myanmada rohinca möselmannarın köçäygän xärbi ezärlekläw, ilneñ tönyaq-könbatıştağı Rakhayn ştatında Myanma qorallı köçläre häm pülisä keşe xoquqların bozıp, rohinca xalqın ezärlekläw çaraları.

Myanma xökümäte mass-küläm keşe xoquqların bozuda, ütereşlärdä, törkem köçläwlärendä, xökemsez cäzalap üterüdä, yandırep talawlarda, balalarnı üterüdä ğäyeplänä. 
Myanmada möselmannarnı ezärlekläw 1970 yıllardan birle başlana, ä buddistlar häm rohincalar arasında aktiv nizağ 1942 yıldan başlanıp kitkän inde. Näq 1942 yılda arakan-buddistlar häm rohincalar arasında Rakhayn suyışı bulğan, anıñ näticäsendä 50 meñ keşe häläk bulğan. 
## Nizağ
Rohinca çığanaqları buyınça rohinca xalqınıñ babaları - ğäräp säwdägärläre bulğan. 
Küpçelek tarixçılar buyınça roxinca babaları Britan xakimlek itkän çorında Myanmağa kilgän. Läkin Myanma (elekke Birma) xökümäte rohincalarğa watandaşlığın birmi, häm alarnı "Bangladeştan kilgän qanunsız möhäcirlär" dip atıy.

Myanma xakimiäte buyınça möselmannarnı ezärlekläw 2016 yılnıñ oktäberendä rohinca suğışçıları pülisägä höcümnärenä cawap bularaq añlata.

## Tarix
1948 yılda Birma üz bäysezlegen iğlan itä. 1962 yılda däwlät tüntäreleşe näticäsendä qanunlı prezident bärep töşerelä häm xakimiätkä xunta citäkçese Ne Vin kilä, 1978 yılda ul 250 meñ rohinca ildän qua, 1990-1991 yılda tağı 100 meñ möselman quıp çığarıla. 

2012 yılda Myanmada xärbi diktatura betä, parlament saylawları näticäsendä tınıçlıq ölkäsendä Nobel premiäse iäse Aun San Su Ci xakimiätkä kilä, läkin ul diskriminatsion säyäsätne üzgärtmi, ä tağı 100 meñ rohinca ildän qua. 
## Etnik çıstartular
2012 yıldan başlanğan etnik çıstartular säyäsäte näticäsendä Myanmada rohincalar sanı 1.2 millionnan 800 meñgä kimi. 
2017 yılnıñ avgustında rohincağa qarşı yaña terror başlana: kisken qaraşlı buddistlar häm xärbilär 3000 möselman üterä.

Dönyanıñ törle noqtalarında möselman cämäğätçelege rohincalarnı ezärlekläwgä qarşı protest belderä. 2017 yılnıñ sentäberendä Mäskäwdäge Myanma ilçelege aldında möselman protest mitingları uza. TR möftie Kamil Samiğullin rohinca xalqına telaktäşlek xislären belderde.

## Sıltamalar
* Harriet Agerholm. Malaysia condemns violence against Rohingya Muslims in Burma as 'ethnic cleansing' (3 December 2016). Проверено 12 декабря 2016.
* Malaysia cancels two matches with Myanmar over Rohingya crackdown (1 December 2016).
*B'desh asks Myanmar to take up cause of Rohingya Muslims (24 November 2016).
* UN condemns Myanmar over plight of Rohingya. BBC (16 December 2016).
* Myanmar army rejects UN Rohingya abuse claims, BBC News (23 May 2017). 
*https://m.business-gazeta.ru/article/356937

Төркем:Азия тарихы
Төркем:Кыргыннар
Лев Ибраһимов

**Лев Ибраһимов** (Лев Николай улы Ибраһимов, ,  — , ) — шагыйрь, педагог. 1837-1843 елларда 1 нче Казан ирләр һимназиясе укытучысы.  җыентыгы авторы, шигырьләрнең кайберләре музыкага салынган.
Мөнәвәр Ибраһимов

**Мөнәвәр Ибраһимов** (Мөнәвәр Гомәр улы Ибраһимов, ,  — , ) — нефть химигы, ТР дәүләт премиясе лауреаты (1998), ТР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1993). Бөтенрусия углеводород чималы фәнни тикшеренү институтының директоры урынбасары (1991 елдан)

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Моны да карагыз
Наил Ибраһимов (1955)

**Наил Ибраһимов** (Наил Габделбари улы Ибраһимов, ,  — , ) — нефтьче, ТР дәүләт премиясе лауреаты (2000), ТР атказанган нефтьчесе (2001), «Татнефть»нең баш инженере (2001 елдан).

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
 

## Моны да карагыз
Якут аты

**Якут аты** () — төньяк урман төрендәге көнчыгыш төркемгә керүче җирле атлар токымы. Эш аты буларак кулланыла, шулай ук ит һәм кымыз өчен асрыйлар. Токымда 5 җирле төр бар: калыма, яна, үзәк, вилюй, тайга. Якут аты кушылгаклары нигезендә *мегежек аты* (кузнецк һәм рус авыр йөк аты белән) һәм *лена буе аты* (орлов юртагы һәм рус авыр йөк аты белән) яңа токымнарын китереп чыгарганнар. Җилкә биеклеге 131–141, гәүдә кыек озынлыгы 138–150, күкрәк колачы 158–182, уч колачы 16,4–19,7 см. Тереләй авырлыгы 380–600 кг. Токымны Якутиядә үрчетәләр.
## Якут токомло атлар [[Якутск гербы]]нда
Якут токомло атлар Якутск гербында урнаша. Якутск гербы тулы версиясендә  «Сэргэ» дип аталган гыйбәдәт  агач манараларны ике яктан тоталар. Сэргэ өстендә кымыз эчү өчен милли савыт  Чорон урнаша. Сэргэләргә кече герб беркетелгән.
## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Эстон аты

**Эстон аты** (*клеппер*; ) — төньяк урман төрендәге җирле җигелә торган атлар токымы. Токым Эстониядә барлыкка килде. Аның нигезендә тори атын китереп чыгарганнар. 1917 елга кадәр клеппер дип атканнар ( — җәләхә). Зур түгел, киң гәүдәле, нык атлар. Төсе еш кына җирән, туры, кара һәм бүз (кайвакыт сыртта буй бар). Айгырлар һәм бияләрнең урта үлчәүләре: җилкә биеклеге 146,5–144,3, гәүдә кыек озынлыгы 150,9–150, күкрәк колачы 180,5–180, уч колачы 19,9–19,5 см. Талымсыз, җирле шартларга яраклы атлар. Йөкләр ташу һәм авыл хуҗалыгы эшләрендә кулланыла. Токымны Эстониядә үрчетәләр.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Чумыш аты

**Чумыш аты** (*кузнецк аты*) — Көнбатыш Себер җирле атлар токымы. Новосибирск, Кемерово, Томск өлкәләрендә һәм Алтай крае Чумыш елгасы үзәнлегендә үрчетәләр. Җилкә биеклеге 154–156, гәүдә кыек озынлыгы 164, күкрәк колачы 186–190, уч колачы 21–22 см. XX гасырның 60–70 нче елларында юртаклар белән кушылдырдылар, 80 нче елларда исә саф токымлы үрчетү башланды. Авыл хуҗалыгында кулланыла.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Тори аты

**Тори аты** () — җигем атлар токымы. Токымны XX гасырның 1 нче яртысында Тори ат заводында (хәзерге Тори пос., Пярну өязе, Эстония) җирле эстон аты (клеппер) кушылгаклары һәм норфольк-родстер, постье-бретон токымнары нигезендә китереп чыгардылар. Төсе күбесенчә җирән һәм көрән, аякларда ак таплар. Җилкә биеклеге 160–163, гәүдә кыек озынлыгы 167–170, күкрәк колачы 200–203, уч колачы 21,5–22,5 см. Дәртле, талымсыз атлар. Авыл хуҗалыгы һәм транспорт эшләрендә, ә җиңеләйтелгән төре — ат спортында кулланыла. Иң зур тарту көче 880 кг. Сынауларда йөкләр белән (тарту көче 50 кг) 2 км ераклыгын 4 мин 42 с эчендә узды. Токымны Эстониядә үрчетәләр.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Терский аты

**Терский аты** () — менге атлар токымы. Токымны 1921–1928 елларында Терский һәм Ставрополь ат заводларында стрелецк һәм гарәп аты токымнары нигезендә китереп чыгардылар. Токымда көнчыгыш (гарәп), төп һәм зур (калын) төрләре бар. Төсе күбесенчә бүз. Җилкә биеклеге 154, гәүдә кыек озынлыгы 154, күкрәк колачы 178, уч колачы 19,4 см. Күбесенчә иярле көенчә кулланыла. Иң яхшы йөгереклек: 1200 м — 1 мин 21,2 с; 2400 м — 2 мин 38,8 с; 3200 м — 3 мин 38 с. Токымны Төньяк Кавказ һәм Кавказ арты төбәкләрендә үрчетәләр.

## Шулай ук карагыз
* Гарәп аты

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Лакай аты

**Лакай аты** — менге-йөк атлар токымы. Токымны 300 елдан артык элек үзбәк *[[лакай]]* кабиләсендә җирле вак ат һәм йомут, ахалтәкә, карабаир, гарәп аты токымнары нигезендә китереп чыгардылар. Төсе күбесенчә туры, бүз, җирән. Җилкә биеклеге 145–150, гәүдә кыек озынлыгы 147–152, күкрәк колачы 170–172, уч колачы 18,5–19,5 см. Атларны ел буе көтүдә йөртеп асрыйлар. Бу нык, талымсыз, көчле, чыдам һәм күп эшли ала торган атлар. Ияр һәм йөк астында кулланыла. 100 кг га кадәр йөк астында таулы юллардан тәүлеккә 60 км га кадәр ераклыгын уза. 3 яшьлек атлар иң югары йөгереклеге: 2400 м — 2 мин 56 с. Токымны Таҗикстанда үрчетәләр.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Төркем:Урта Азия ат токымнары
Күшем аты

**Күшем аты** () — атлар токымы. Токым 1930–1975 елларында Казакъстанның Көнбатыш Казакъстан һәм Актүбә өлкәләре хуҗалыкларында җирле казакъ аты һәм рус юртагы, асыл менге, дон аты токымнары нигезендә китереп чыгарганнар. Атама Күшем елгасы буенча биргәннәр. Төсе туры, җирән, кара. Җилкә биеклеге 154–160, гәүдә кыек озынлыгы 157–161, күкрәк колачы 183–192, уч колачы 19–21,9 см. Ит өчен асрыйлар (сугым чыгышы 50–55 %); чабан аты буларак файдаланыла. Күбесенчә Казакъстанда үрчетәләр.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Төркем:Казакъстан ат токымнары
Кустанай аты

**Кустанай аты** () — менге һәм җигелә торган атлар токымы. Токым XIX ахырында — XX гасырның 1 нче яртысында Казакъстанның Кустанай өлкәсе ат заводларында җирле казакъ аты һәм дон, стрелецк, асыл менге ат токымнары нигезендә китереп чыгарганнар. Төсе җирән һәм туры. Җилкә биеклеге 150–154, гәүдә кыек озынлыгы 152–154, күкрәк колачы 179–183, уч колачы 18,9–19,7 см. Иярле һәм җигүле кулланыла. 3 яшьлек атлар иң югары йөгереклеге: 2400 м — 2 мин 37,6 с; 100 км — 4 ч 1 мин 5 с. Токым айгырлары Казакъстанда көтү атчылыкта яхшыртучы буларак кулланыла.

## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.

Төркем:Ат токымнары
Төркем:Казакъстан ат токымнары
Наил Ибраһимов (1942)

**Наил Ибраһимов** (Наил Гомәр улы Ибраһимов, ,  — , ) — химик-технолог, техник фәннәр намзәте (1980), РФ дәүләт премиясе лауреаты (1999), РФ атказанган химигы (2001), Пермь полимер материаллары фәнни тикшеренү институтында бүлек мөдире (1993 елдан).

Төркем:Химиклар
Наил Ибраһимов (1939)

**Наил Ибраһимов** (Наил Хәйрулла улы Ибраһимов, ,  — , ) — математик, физика-математика фәннәре докторы (1973), професоор (1975), ССРБ дәүләт премиясе лауреаты (1987).

Төркем:Математиклар
Төркем:Физиклар
Нәфис Ибраһимов

**Нәфис Ибраһимов** (Нәфис Мөдәррис улы Ибраһимов, ,  — , ) — инженер -механик, ТР дәүләт премиясе лауреаты (1997), «Татэкспорт» АҖнең генераль директоры урынбасары (1993-?).

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Моны да карагыз
Нигъмәт Ибраһимов

**Нигъмәт (Николай) Ибраһимов** (Нигъмәт Мисаил (Николай Михаил) улы Ибраһимов, ,  — , ) — шагыйрь, педагог. 1789-1817 елларда 1 нче Казан ирләр һимназиясендә, 1817-1818 елларда Казан университетында укыткан. **нә нигез салучыларның берсе.
Рәшит Ибраһимов

**Рәшит Ибраһимов** (Рәшит Габдрахман улы Ибраһимов, ,  — , ) — язучы, пилот, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (1994).

## Иҗаты
Әсәрләре: «Көмеш канатлар» (1971),  «Көмеш канатлар, зәңгәр хыяллар» (1989), «Ерак илләргә сәяхәт» (1990) җыентыклары һ.б.
Сәгадәт Ибраһимов

**Сәгадәт Ибраһимов** (Сәгадәт Муллагалим улы Ибраһимов, ,  — , ) — тел белгече, филология фәннәре намзәте(1964), ТРның атказанган мәктәп укытучысы (1994). Татар синтаксисе һәм стилистикасы турында фәнни хезмәтләр, урта мәктәпләр һәм ЮУЙлар өчен дәреслекләр, уку әсбаплары авторы.
Леди Баг һәм Супер Песи

**«Леди Баг һәм Супер Песи»** (, шулай ук билгеле кебек *Miraculous Ladybug* яки *Miraculous*) — ZagToon һәм Method Animation тарафыннан җитештерлгән мультсериал. Мультсериал шәһәрне ике суперъявыздан саклар өчен Леди Баг һәм Супер Песигә әверелгән ике Париж яшүсмере — Маринетт Дүпен-Чен һәм Адриан Агрест турында сөйли. Мультсериал булдыручысы — Томас Астрюк.

Беренче мәртәбә Көньяк Кореянең EBS1 каналында 2015 елның 1 сентябрендә күрсәтелгән.

## Искәрмәләр
Мәсәл

**Мәсәл** — гыйбрәтле, көлкеле характерда булган шигъриятле яки сибелүчән әдәби әсәр. 

## Жанр үзенчәлекләре
Мәсәлнең я башында, я азагында кыска гына нәсихәти йомгаклау — мораль бирелә. Гадәттә, мәсәлнең төп геройлары ролендә хайваннар, үсемлекләр яки ниндидер матди алына. Мәсәлләрдә кешеләрнең җитешсезлекләре  тәнкыйтьләнә.

## Тарихы
Мәсәл — борынгы әдәби жанрларның берсе. Борынгы Грециядә сибелүчән формада мәсәл иҗатчы Эзоп (безнең эрага кадәр VI—V гасыр) киң аныклык яулаган була. Румда — Федр (безнең эрага чаклы I гасыр). Һиндстандагы "Панчатантра" мәсәлләр җыентыгы III гасырга карый. Яңа вакытның иң танылган мәсәл остасы булып күренекле француз шагыйре Жан Лафонтен (XVII гасыр) тора.

Русиядә мәсәл жанрының үсеш XVIII гасыр уртасы — XIX гасырның башына тап килә һәм бу үсеш . А. П. Сумароков, И. И. Хемницер, А. Е. Измайлов, И. И. Дмитриев исемнәре белән бәйле, шулай да шигъриятле мәсәл буенча башлангыч тәҗрибәләрне әле XVII гасырда ук Симеон Полоцкий һәм XVIII гасырның беренче яртысында А. Д. Кантемир, В. К. Тредиаковский кебек әдипләр туплаган була. Рус шигъриятендә табигый һәм җор бәян итү интонациясен тапшыручы ирекле шигъриятле мәсәлләр барлыкка килә.

И. А. Крыловның реалистик җанлылык, сәламәт юмор һәм бай тел белән язылган мәсәлләренә бу жанрның үсеш елларын билгели. Совет заманында Демьян Бедный, Сергей Михалков һәм башкаларның мәсәлләре зур популярлык яулый.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Гаспаров М. Л. Античная литературная басня — М., 1972.
* Гринцер П. А. К вопросу о соотношении древнеиндийских и древнегреческих басен — Гринцер П. А. Избранные произведения: В 2 т. — М.: РГГУ, 2008. — Т. Т. 1. Древнеиндийская литература. — Б. 345—352.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әдәби жанрлар
Фатыйх Ибраһимов

**Фатыйх Ибраһимов** (Фатыйх Исхак улы Ибраһимов, ,  — , ) — педагог, журналист, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1966), РСФСРның атказанган мәктәп укытучысы (1972). 1929-1939 елларда ТАССРның авыл мәктәпләрендә укытучы. 1945 елдан журналист эшендә: «Социалистик Татарстан» гәҗитендә (1945-1950, 1959-1960), «Чаян» (1952-1959), «Совет мәктәбе» (1960-1977) журналларында.

Төркем:Татар теле укытучылары
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:ТАССР атказаган мәдәният хезмәткәрләре
Хәбибулла Ибраһимов

* Хәбибулла Ибраһимов (1912-1975), ССРБ каһарманы.
* Хәбибулла Ибраһимов (1894-1959), көйязар, драматург.
Хәбибулла Ибраһимов (1894)

**Хәбибулла Ибраһимов** (Хәбибулла Кәлимулла улы Ибраһимов, ,  — , ) — көйязар, драматург, БАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1951). Әсәрләр: «Башмагым», «Җизнәкәй» музыкаль кәмитләре, «Ватан өчен» операсы (1943, Ф. Козицкий белән), һ.б.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
;Башкортостан Республикасының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханәсенең электрон бүлегендә 
* башкорт телендәге әсәрләре
Шамил Ибраһимов

**Шамил Ибраһимов** (Шамил Шамил улы Ибраһимов, ,  — , ) — көйязар, хор дирижеры, педагог, БАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1978). Башкорт филармониясе (1952-1958) һәм БАССР МШ каршындагы радиотапшырулар һәм телевидение комитеты (1952-1960) хорлары җитәкчесе
Йосыф Ибраһимов

**Йосыф Ибраһимов** (Йосыф Ихсан улы Ибраһимов, ,  — , ) — сәяси һәм хәрби эшлекле. 1918 елдан Төркистан  әгъзасы, Ырынбур фронтының Иләк төркеме штабы башлыгы, Каспи арты фронты штабы башлыгы, 1919-1920 елларда Төркистан фронтының ы әгъзасы, 1920-1921 елларда Бохара халык совет җөмһүриятенең хәрби нәзире (министры), 1921 елдан дипломатик, педагогик эшендә.
Мөслим җәмигъ мәчете

**Мөслим җәмигъ мәчете** — Татарстанның Мөслим районы үзәге Мөслим авылында урнашкан мөселманнар гыйбадәтханәсе, Аллаһ йорты, районның үзәк (*җәмигъ*) мәчете. Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте карамагында. 2017 елның 18 августында ачылган. Адресы: 423970 ТР Мөслим районы Мөслим авылы, Пушкин урамы, 92нче Б йорт.

Районның имам-мөхтәсибе:
* 2017 елның 18 августыннан 2019 елның 15 февраленә кадәр*) — Венер (Габделкәрим) хәзрәт Моратов (*Түбән Кама җәмигъ мәчетеннән күчеп килгән, тумышы белән Минзәлә районы Аю авылыннан*).
* [[2019 ел]]ның [[22 февраль|22 февраленнән]] — Расих хәзрәт Каюмов ([[Элемтә (торак пункт)|Элемтә]] авылы мәчетенең имам-хатыйбы). 
 
== Тарих ==


[[2015 ел]]ның [[11 сентябрь|11 сентябрендә]] [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]нең өченче мәчете төзелешендә беренче нигез ташы салына. Тантанада ТР мөфтие урынбасары Рөстәм Хәйруллин катнаша.

[[2016 ел]]ның [[15 октябрь|15 октябрендә]] мәчеткә айлы манара куела.

[[2017 ел]]ның [[18 август]]ында мәчет ачыла, беренче азан әйтелә, беренче җомга намазы укыла. [[Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте]] вәкиле буларак, Татарстанның баш казые [[Җәлил Фазлыев|Җәлил хәзрәт Фазлыев]], шулай ук [[Казанның Идел буе районы|Казанның Идел буе]] һәм [[Казанның Вахитов районы|Вахитов]] районнары имам-мөхтәсибе (*2017 елның августына кадәр Түбән Кама имам-мөхтәсибе, тумышы белән Сарман авылыннан*) [[Йосыф Дәүләтшин|Йосыф хәзрәт Дәүләтшин]] һ.б. катнаша.

== Бина ==
Бер манаралы, ике яруслы мәчет. Манарасы 30 *м* биеклектә, мәйданы ~800 м². Мәчеттә ирләр һәм хатын-кызлар өчен аерым ике намаз (*гыйбадәт*) залы, яңа технологияләр буенча эшләнгән интерактив китапханә һәм музей, өч уку бүлмәсе, ашханә, имам-хатыйб бүлмәсе, никах һәм балага исем кушу тантаналары өчен махсус зал һ.б. бүлмәләр бар. Бер меңгә якын кешене сыйдыра. Идәненә 700 мең сумлык келәм җәелгән.

== Кызыклы факт ==
Җәмигъ мәчете халык телендә «Аэропорт мәчете» дип йөртелә, чөнки мәчет төзелгән урында элек [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] аэропорты  булып, [[Казан]]га, [[Бөгелмә]]гә, [[Сарман]]га, [[Минзәлә]]гә, [[Актаныш]]ка [[Ан-2]], аннары [[Ил-14]] очкычлары көненә икешәр рейс ясап, әйләнеп кайта торган була .
== Мәгърифәт үзәге музее ==
2025 елның 8 мартында Җәмигъ мәчетендә «Вакыт комы» дип исемләнгән Мәгърифәт үзәге ачылган. Биредә интерактив музей эшли: анда имамнар һәм абыстайлар турында зур мәгълүмат урын алган. Үзәкне ачуда Татарстан Мөфтие [[Камил Сәмигуллин|Камил хәзрәт Сәмигуллин]], Мөслим муниципаль районы башлыгы [[Альберт Хуҗин]], Мөслим районы имам-мөхтәсибе Илгиз хәзрәт Сөнгатуллин катнашкан. Язучы [[Фоат Садриев]]  Мәгърифәт үзәге музеена татарча хәрефләре булган экслюзив язу машинкасы тапшырган.

== Моны да карагыз ==
* [[Нур (мәчет, Мөслим)|«Нур» мәчете]]
* [[Мөслим мәчете]]
* [[Разалия мәчете (Мөслим районы)|Разалия мәчете]]

== Искәрмәләр ==


== Әдәбият ==
# *Рөстәм Зарипов''. Яхшылык ихлас булсын. «Татарстан яшьләре», 2017 ел, 31 август.
#  Мөслимдәге Җәмигъ мәчете үз ишекләрен ачты.  Мөслим районының рәсми мәгълүмат сайты muslumirc.ru, 18.08.2017

## Сылтамалар
  «Ислам в Муслюмово» сәхифәсе

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Мөслим районы мәчетләре
Фәридун Ибраһимов

**Фәридун Ибраһимов** (Фәридун Нуретдин улы Ибраһимов, ,  — , ) — хор артисы, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе (1996). 1968-1970, 1977-1985 елларда Татат дәүләт филармониясендә, 1985-1997 елларда Камал исемендәге ТДАТ директоры урынбасары, 1997-2009 елларда Татар дәүләт филармониясе директоры урынбасары.
Ат токымнары

**Ат токымнары** — дөньяда 200 артык ат токымнары бар. Элек Советлар Берлегендә 50 үрчеделәр.

## Классификация
Ат токымнарын төркемлиләр:

* **зона-климат буенча**
** урман
** дала
** тау

* **максаты буенча**
** менге
** менге-йөк
** менге-җигем
** җигем
** олау

* **чыгышы буенча**
** культура
** арадаш
** җирле

* **үрчетү ысулы буенча**
** заводлы
** культура-көтүле
** көтүле

### Ат төрләре
* Олау атлары — авыр йөкләр ташый торган атлар.
* Җигем атлар — җигелә торган атлар.
* Менге атлар — менеп йөри торган атлар.
** Менге-җигем атлар — иярле һәм җигүле эшкә ярый торган атлар.
** Менге-йөк атлары — иярле һәм йөкле эшкә ярый торган атлар.
* Йөк атлары — аркасында йөк йөртә торган атлар.

## Советлар Берлеге классификациясе
3 төп төркемгә бүленәләр.
### 1 нче төркем — завод токымнары
Табигый булмаган шартларда китереп чыгарганнар.

**Олау атлары**
* рус олау аты
* совет олау аты
* владимир аты
* арден
* першерон
* клейдесдаль
* суффолк
* шайр
* бельгия олау аты

**Җигем атлар**
* америка стандартбред аты
* рус юртагы
* орлов юртагы
* тори аты
* фин аты һ.б.

**Менге-җигем атлар**
* венгер аты
* бөек польша аты
* алман «ярым токымлы» атлары
* морган аты һ.б.

**Менге атлар**
* асыл менге ат
* будённый аты
* тракенен аты
* гунтер
* терский аты
* андалуз аты һ.б.

### 2 нче төркем — арадаш токымнар
Табигыйга якын шартларда китереп чыгарганнар.

**Дала токымнары**
* дон аты
* кустанай аты
* канада аты һ.б.

**Тау токымнары**
* карабаг аты
* кабарда аты
* карачай аты
* карабаир аты 
* яңа кыргыз аты һ.б.

**Чүл токымнары**
* ахалтәкә аты
* гарәп аты 
* йомут аты
* шираз аты
* бәрбәр аты һ.б.

### 3 нче төркем — җирле токымнар

**Төньяк урман токымнары**
* вятка аты
* печора аты
* мезень аты
* полесье аты
* обь буе аты
* якут аты һ.б.

**Дала токымнары**
* монгол аты
* байкал арты аты
* казакъ аты
* татар аты
* башкорт аты һ.б.

**Тау токымнары**
* лакай аты
* кыргыз аты
* алтай аты
* тыва аты
* азәрбайҗан аты
* тушин аты
* мегрел аты
* гуцул аты һ.б.

**Утрау понилары**
* шетланд понисы.

## Рәсемнәр

Stamp of Azerbaijan 170.jpg 
Stamp of Azerbaijan 171.jpg
Stamp of Azerbaijan 172.jpg
Stamp of Azerbaijan 173.jpg
Stamp of Azerbaijan 174.jpg
Stamp of Azerbaijan 175.jpg
Stamp of Azerbaijan 176.jpg
Stamps of Azerbaijan, 1993-177.jpg
Stamp of Kazakhstan 367.jpg
Stamp of Kazakhstan 368.jpg
Stamp of Kazakhstan 369.jpg


## Чыганаклар
* Сельскохозяйственный энциклопедический словарь (). — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 718 с.
Якуп Ибраһимов

**Якуп Ибраһимов** (Якуп Хәмзә улы Ибраһимов, ,  — , ) — травматолог, ортопед, медицина фәннәре докторы (2003), профессор (2004), РФ уйлап табу һәм рационализаторлык әтличниге (2004), ТР атказанган уйлап табучысы (2004), «Торгызу травматологиясе һәм ортопедиясе» фәнни тикшеренү үзәгенең директоры урынбасары (2002-?).
Әлфия Ибраһимова

**Әлфия Ибраһимова** (Әлфия Галим кызы Ибраһимова, ,  — , ) — физиотерапевт, медицина фәннәре докторы (1972), профессор (1974), Казан медицина институтының физиотерапия һәм физик мәдәният кафедрасы мөдире (1974-1985).
Галимә Ибраһимова

**Галимә Ибраһимова** (Галимә Вафа кызы Ибраһимова, ,  — , ) — актриса, ТАССРның халык артисты (1957), РСФСРның атказанган артисты (1971), 1932 елдан Татар акдемия театры труппасында. 
## Биографиясе
Ибраһимова Галимә Вафа кызы 1909 елның 28 декабрендә (1910 елның 10 гыйнварында) ТАССРның Мамадыш районы Түбән Шүләңгер авылында туа.

1929 елда Казан берләштерелгән сәнгать-театр техникумын тәмамлый.

1929-1932 елларда Мәскәүдә Үзәк Театр сәнгате техникумында укый һәм Татар академия театры труппасына кабул ителә.

1932 елдан башлап Камал исемендәге Татар академия театры актрисасы эшли.

Талантлы актриса Ибраһимова Галимә Вафа кызы 1984 елда вафат була.
## Театр рольләре
Лирик геройларның төп башкаручысы; аларның шигъри җан җылысын, нечкә күңел кичерешләрен органик рәвештә тапшыра белде. Аның геройларына кыюлык, максатчанлык, тыйнаклык һәм эчке намуслылык хас.

Луиза Миллер («Коварство и любовь» Шиллер, 1933), Валентина («Страх» А. Афиногенов, 1933), Дезден («Отелло» Шекспир, 1936), Полина («Доходное место» А. Островский, 1938), Әминә («Тукай» Фәйзи, 1938), Сальви («Хуҗа Насретдин», Н. Исәнбәтнең «Хуҗа Насретдин», 1940), Фатыйма («Тормыш» Әмир, 1943), Катерина  (А. Островскийның «Гроза», 1945),  Ширин («Мәхәббәт турында риваять» Н. Хикмәт, 1955), Галин («Югалган матурлык» Такташ, 1956), Корделия («Король Лир» Шекспир, 1956), Хәмдия («Ак калфак» Мирхәйдәр Фәйзи), Мать («Әни килде» Шәриф Хөсәенов).

Шулай ук күп кенә радиоспектакльләрдә, шул исәптән Гадел Кутуйның (Галия), Муса Җәлилнең «Хат ташучы» (Фәйрүзә) повестенда да катнашты.

## Мактаулы исемнәре
* ТАССРның халык артисткасы (1957)
* РСФСРның атказанган артисткасы (1971)
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарский энциклопедический словарь. -Казань. Институт татарской энциклопедии АН РТ. — 703с. илл. ISBN 0-9530650-3-0
Галина Ибраһимова

**Галина Ибраһимова** (Галина Камил кызы Ибраһимова, ,  — , ) — терапевт, ССРБның халык табибы (1980). 1949-1954 елларда Чирмешән хастаханәсендә, 1954-1998 елларда Әлмәт шәһәр хастахнәсендә, 1963-1998 елларда терапия бүлеге мөдире.
## Биографиясе
1928 елда Татар АССРның Мамадыш авылында интеллигентлы гаиләдә туа. Әтисе Камил Ягъфәров урман хуҗалыгы белгече була, скрипкада уйный. Әнисе Зәйнәп Борһановна - математика укытучысы, мандолинда уйнаган һәм җырлаган. Әтисе табибларга зур хөрмәт белән карый һәм дүрт баладан олы кызы тормышын медицина белән бәйләүе турында хыяллана. Сугыш башланганда ук һәлак була.
Авыр сугыш чорына карамастан, 1944 елда Казан медицина институтына укырга керә һәм 1949 елда укуны уңышлы тәмамлый. Анда биш ел эшләү дәверендә катлаулы шартларда хезмәт чыныгуы һәм район сәламәтлек саклау бүлеге мөдире Иван Силантьев һәм доктор Әминә Коләхмәтова ярдәме белән һөнәри тәҗрибә туплаган. Бала табудан алып туберкулез менингитын дәвалауга кадәр барысы белән да шөгыльләнергә туры килә. Чирмешәндә язмыш аны булачак ире - яшь фронтовик, геологоразведчик Габделбәри Ибраһимов белән кавыштыра.
1954 елдан башлап Әлмәттә табиб-кожвенеролог булып эшли. Кирәкле, белемле белгеч буларак, гел хастаханәдә була. Аның принцибы: «Авыру өчен ахыргача көрәшергә кирәк!». Шуның аркасында ул авыруларны "теге дөньядан" тартып чыгара алган.
1957 елда Әлмәт үзәк хастаханәсенең терапия бүлеген җитәкли, анда 30 елга якын җитәкчелек итә. Районның баш терапевты озак еллар дәвамында район үзәк хастаханәсе базасында интернатура белән җитәкчелек итә, республиканың барлык почмакларыннан табибларга үз тәҗрибәсен, белемнәрен, күзәтүләрен һәм этикасын тапшыра. Пенсия яшендә дә табиб-терапевт булып эшли, лаеклы ялга 70 яшендә генә китә.
2016 елның 11 мартында вафат була.
## Исемнәр һәм бүләкләре
* Татарстан АССРның атказанган табибы (1967)
* СССРның халык табибы (1980)
* Хөрмәт Билгесе ордены (1961)
* Хезмәт Кызыл Байрагы ордены (1976)
* "Сәламәтлек саклау отличнигы" билгесе (1966)
## Искәрмәләр

Төркем:Татар табиблары
Рәисә Ибраһимова

**Рәисә Ибраһимова** (Рәисә Николай кызы Ибраһимова, ,  — , ) — цирк артисты, жонглер, ТАССРның атказанган артисты (1977), РФнең атказанган артисты (1992), Гавана халыкара цирк сәнгате фестивале лауреаты (1981).
Сәимә Ибраһимова

**Саимә Ибраһимова**, Саимә Ибраһим кызы Ибраһимова (*[[1928 ел]]ның [[1 март]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Чаллы кантоны]], [[Нөркәй волосте]], [[Зур Нөркәй]] ― [[2021 ел]]ның [[20 июль|20 июле]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) — тәрҗемәче, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1974). Татарстан китап нәшириятендә (1954-1957), «Азат хатын» журналында (1957-1960, 1998-?), «Яшь ленинчы» (1960-1983), «Дөнья» (1992-1995) һәм «Мәдәни җомга» (1995-1997) гәҗитләрендә эшләгән. Тәрҗемәләр: татар теленә – «Хәзинәләр атавы» (Р. Стивенсон, 1971), «Марьяна Радвакова» (Я. Козак, 1965), «Александр Суворов» (С. Григорьев, 1975), А. Чеховнең, А. Зегерснең, А. Гайдарның хикәяләре һәм повестьләре, һ.б.; рус теленә – Д. Аппакова хикәяләре (1957).

## Искәрмәләр
Фатыйма Ибраһимова

**Фатыйма Ибраһимова** (Фатыйма Исхак кызы Ибраһимова, ,  — , ) — әдәбият белгече, текстолог, филология фәннәре нәмзәде (1969), ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (1998). 1965-2000 елларда ТР ФА Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында. Татар балалар әдәбияты тарихы, 20 гасыр башы татар язучыларының әдәби мирасы турында фәнни хезмәтләр авторы. М. Җәлил (1-4 томнары, 1975-1976), Г. Камал (1-3 томнары, 1978-1982), М. Гафури (1 нче һәм 4 нче томнары, 1980-1986), Ф. Әмирхан (1 нче том, 1984), Г.Ибраһимов (9 нчы том, 2000), Г. Исхакый (8 нче том, 2001) әсәрләр җыелмасын нәшер итүгә әзерләүдә катнашкан. «Балалар әдәбияты» (2004) хрестоматиясен төзүче.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Георгий Иваничев

**Георгий Иваничев** (Георгий Александр улы Иваничев, ,  — , ) — невропатолог, медицина фәннәре докторы (1987), профессор (1989), КДМУның неврология һәм рефлексотерапия кафедрасы мөдире (1988 елдан), Россия кул медицинаы (мануаль медицинасы) берлеге президенты (1991-1997).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Александр Иванов (1946)

**Александр Иванов** (Александр Изосима улы Иванов, ,  — , ) — геолог һәм нифетче, РФ атказанган геологы (1993), ТР дәүләт премиясе лауреаты (1997), РФ ягулык энергетикасы министрлыгының атказанган хезмәткәре (1996), 1989-? елларда «Бавлынефть»  баш геологы.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
 

## Моны да карагыз

Төркем:Геологлар
Елена Ибраһимова

**Елена Ибраһимова** (Елена Михаил кызы Ибраһимова, ,  — , ) — педагог, педагогия фәннәре докторы (1999), профессор (2000), ТР атказанган мәктәп укытучысы (1996). 1986 елдан Казан педагогика институтында: педагоика кафедрасы мөдире (1992-1996), педагогик белем бирү һәм педагоика-хокук факультеты деканы (2001-?), Казан университетының хокук  һәм хокук укыту  кафедрасы мөдире.
Наил Ибраһимов

* Наил Ибраһимов (1939)

* Наил Ибраһимов (1942)
* Наил Ибраһимов (1955)