Эдуард Хәйруллин

**Эдуард Фаридович Хайруллин** ( ; 28 гыйнвар, 1969, Казан, Татар АССР, РСФСР, СССР — 14 апрель, 2023, Казан, Татарстан Республикасы, Россия Федерациясе) — Россия журналисты, медиа-менеджер, җирле тарихчы. Татарстан Республикасы Президентының матбугат хезмәте башлыгы (2015—2019), Татмедиа башлыгы урынбасары (2019—2023).

## Биографиясе
Эдуард Фәрид улы Хәйруллин 1969 елның 28 гыйнварында Казанда туган. Әнисе — Алевтина Михайловна, әтисе — Фәрит Габделхәй улы.

Ул 126-нчы мәктәптә укыган. 4 сыйныфта журналист булу теләге турында инша яздган. 8 сыйныфтан ул Комсомолец Татарии яшь журналист мәктәбендә укыган, аны 10 сыйныфта тәмамлаган — аның беренче журналистик материаллары һәм мәкаләләре дә анда басылган. В. И. Улянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетына укырга керә һәм ул 1993 елда тарих факультетының социология кафедрасын социология белгечлеге һәм иҗтимагый-сәяси фәннәр укытучысы итеп тәмамлый.

Шул ук вакытта, 1986—1987 елларда ул Казан электрон компьютер заводында 2-нче разрядлы ярдәмче булып эшли, 1987—1989 елларда Совет армиясендә хезмәт итә. Ул вакытта хезмәтләре «Вечерняя Казань» газетасында басыла чыга, ул шулай ук телевидение белән дә кызыксына, Казан телевидение студиясендә «Телесеанс» яшьләр программасында хәбәрче булып эшли, һәм 1991 елда ул берничә ай дәвамында «Зилант» акционерлык җәмгыяте вәкиле булып эшли. И. Ю. Әминовта интервью узгач, 1993 елда ул яңа төзелгән Эфир телевидение компаниясе корреспонденты булып эшкә алына . Җирле тарих белән таныштыручы Казан буйлап сәяхәт итүдән гыйбарәт булган сюжетлардан эшен башлаган, киләсе ел эчендә ул информацион программа алып баручысы булып эшли, анда ул үзенең стиле, эрудициясе аркасында тамашачыларга ошый, телеканалның чын йолдызы булып китә.

1994 елда ул Иҗтимагый Россия телевидениесенең үз корреспонденты булып эшли башлый, 1995—1996 елларда ул Татарстандагы Мәгълүмати программалар дирекциясенең корреспондент офисы мөдире, һәм 1996—1997 елларда ОТРның Идел буендагы Түбән Новгород өлкәсендәге , Башкортстан, Мордовия, Удмуртия, Мари Эл, Чувашия һәм Татарстан бүлекләре башлыгы урынбасары булып эшли. 1997 елдан, ул Сфинкс җаваплылыгы чикләнгән партнерлыгы өчен реклама консультанты булып тора, һәм 1998 елда «ОТР» Идел буе бюросы Рәсәй һәм Тышкы Корреспонденцияләр Департаменты корреспонденты башлыгы итеп билгеләнә . Беренче каналда 12 ел эшләп, ул берничә кайнар нокталарда була, шул исәптән Чечня, Дагстан, Ингушетия һәм Әфганстанда да.

1999 елда Хәйруллин һәм аның телеоператоры В. А. Безменов Ижевск шәһәреннән сайлаулар турында хикәя төшерүдән соң Казанга кайталар, ләкин зур машина авариясе турында доклад төшерү өчен M7 трассасында тукталалар. Бу вакытта, начар күренеш һәм боз шартларында, тагын бер КамАЗ аларга зур тизлектә бәрелә, олы юлда булганнарны, шул исәптән журналистларны да бәрдерә. Безменов, оча сөякләре һәм егерме кабыргасы сынган, эчке органнар ярылган һәм баш җәрәхәте алган, нәтиҗәдә ул Алабуга больницасында үлгән. Хәйруллин могҗизалы рәвештә исән кала: ашказаны җәрәхәте ала һәм берничә кабыргасы сына, аны Республика клиник хастаханәсенә алып китәләр, операция ясыйлар.

Беренче каналдан киткәч, берничә ай Медиа-Профи ОООның иҗат директоры булып, һәм 2006—2007 елларда ул Мәскәүдәге Амур өлкәсе вәкиллеге башлыгы урынбасары булып эшли. 2008—2009 елларда ул Россия Федерациясе Оборона Министрлыгы карамагындагы Звезда телеканалының яңалыклар сервисының баш редакторы һәм продюсеры булып эшли, 2009—2010 елларда — Профи ООО Медиа-Профида башкарма директоры була. 2010 елда, ул Татарстан Республикасы Президентының матбугат хезмәте начальнигы урынбасары булып дәүләт хезмәтенә кире кайта. Бу потенциалда ул  күзәтүе астында эшлие, нигездә Р. Н. Миннихановның чит ил сәяхәтләрен күзәтү белән шөгыльләнә. 2015 елда ул Татарстан Республикасы Президентының матбугат хезмәтен җитәкли, анда Татмедиянең генераль директоры булып эшләгән Кузминны алыштыра. Бу потенциалда ул Миннехановның медиа образы өчен җаваплы була, президент, премьер-министр һәм дәүләт киңәшчесе эшчәнлеген яклау, журналистларны оештыру һәм аккредитацияләү, президент эшләрен текстлар, фото һәм видеофильмнар аша яктырту белән шөгыльләнгән. 2019 елда ул матбугат хезмәте башлыгы вазифасыннан китә. Аннары Хәйруллин үзе Татмедиа башлыгы урынбасары итеп билгеләнә, милли проектларны яктырту һәм Татарстан мәнфәгатьләрен яклау белән шөгыльләнә.Төп хезмәтенә өстәп, җирле тарих, Татарстан тарихы белән актив кызыксынган. 2020 елда, ТАССР оешуга 100 ел тулгач, ул «Татарстан 100: элек һәм хәзер» китабын бастырып чыгара, анда җирле тарихчылар, фотографлар һәм дизайнерлар ярдәмендә 1920-нче еллардагы кешеләр белән чагыштырып бүгенге көндәлек тормышның барлык өлкәләрен яктырта. Шул ук елны ул үзенең «Яңа Тартария» YouTube каналын ача, анда тамашачыга Казанның тарихи биналарының кыска видео турларын тәкъдим итә 2021 елда Кремль урамындагы Ушкова йортының кураторы итеп билгеләнә, Татарстан Республикасы Милли китапханәсенең элеккеге бинасы, сарайны торгызу, инвентаризацияләү һәм интерьерның фотосурәтләре өчен җаваплы була. Тарихи һәм мәдәни һәйкәлләрне саклау җәмгыятенең Татарстан бүлеге әгъзасы була, аның рәисе итеп сайланырга тырыша, ләкин Хәйруллин кандидатурасы оешманың Үзәк Советы тарафыннан кире кагыла.

Эдуард Фәрид улы Хәйруллин 2023 елның 14 апрелендә Казанда 54 яшендә үлә. Иртә белән Хәйруллин авырып эштән өйдә эшләргә сорап китә, үлем сәбәбе булып зур инсульт була. Саубуллашу 17 апрельдә Сәйдәш мәдәният үзәгендә йөзләгән кешене, Татарстан җитәкчелеге вәкилләрен, депутатларны, хезмәттәш журналистларны җыган. Изге Бөек Шәһит Барбара чиркәвендә җирләү хезмәтен Казан һәм Татарстан Митрополиты Кирилл башкара. Аны Мирный поселогының зиратында күмгәннәр.

## Бүләкләре

* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале (2005).
* «Батыр хезмәт өчен» медале (2019) — *массакүләм мәгълүмат чараларының үсешенә зур өлеш кертүе һәм дәүләт органнарында нәтиҗәле эш өчен* .
* Татарстан Республикасы Президентының рәхмәте (2013, 2019).

## Шәхси тормышы
Өйләнгән һәм улы була. Инглизчә белгән. Соңгы елларда иманга килә, севасте шәһитләренең берсе булган Екдит исеме белән чукындырыла . Аның сүзләре буенча, Татарстан Республикасы Президентының матбугат хезмәтендә эшләгәндә, ул якынча 40 мең сум хезмәт хакы алган, 2019 елда ул еллык керемен өч миллион сум дип игълан итә, ә 2021 елда — фатирга, йортка һәм ике җир кишәрлегенә ия булудан тыш өстәп миллионнан артык керем алган.

## Библиография
* Хайруллин Э. Ф. Свияжск: монологи = Sviyazhsk: monologues. — Казань: Типография «Линия График», 2013. — 120 с. — ISBN 9785939625852.
* Хайруллин Э. Ф. Свияжск: монологи = Sviyazhsk: monologues. — 2-е изд., исправ. и доп.. — Казань: Типография «Линия График», 2016. — 120 с. — ISBN 9785990660038.
* Татарстан. 100 лет: прежде и теперь / идея, ред. и авт. предисл. Э. Ф. Хайруллина. — Казань: ООО «УП Принт», 2020. — 210 с. — ISBN 9785914871540.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Эдуард Хайруллин: Хлеб с ароматом прощания // 25 лет в «Эфире». С вами и для вас! / авт-сост. С. В. Шерстнев. — Казань: Татарское книжное издательство, 2016. — С. 27—28. — 247 с. — ISBN 9785298032148. (рус.)
* Хайруллин Эдуард Фаридович // Кто есть кто в Республике Татарстан: справочник / рук. редкол. З. Р. Валеева, гл. ред. Е. А. Лисин, ред.-сост. Ш. Н. Мулаянов. — Казань : СТАР, 2005. — Вып. 4 (по состоянию на 1 января 2005 г.). — С. 356. — 375 с. — ISBN 5898520104. (рус.)

## Сылтамалар

* 

## Моны да карагыз

Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:XXI гасыр рәссамнары
Төркем:XX гасыр рәссамнары
Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Россия рәссамнары
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Татарстан журналистлары
Төркем:Россия журналистлары
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:2023 елда вафатлар
Төркем:14 апрель көнне вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:1969 елда туганнар
Төркем:28 гыйнвар көнне туганнар