open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Наил Ахунов

**Наил Мирсәет улы Ахунов** (1930 елның 5 ноябре, Калинино авылы, Мөслим районы, Татарстан АССР — 1989 елның 4 августы, Минск, Беларус ССР) — совет хәрби башлыгы, генерал-лейтенант. Урта Азия хәрби округы гаскәрләре командующие урынбасары һәм хәрби советы әгъзасы (1981—1984), Беларус ССР Югары Советы депутаты (1980).

## Тормыш юлы
Наил Ахунов 1930 елның 5 ноябрендә Татарстан АССРның Мөслим районы Калинино авылында туган. Татарстан АССРның Кызыл Армия районы Михайловка башлангыч мәктәбендә укый. 1940 елдан Татарстан АССРның Зәй районында укый.

1947 елда ВЛКСМ әгъзасы була. 1948—1951 елларда Сембердә Орловск танк училищесында укый. 1951 елдан 1965 елга кадәр Кавказ арты, Себер хәрби округларында һәм гаскәрләрнең Көньяк төркемендә хезмәт итә. 1956 елда СБКФ әгъзасы була. 1965 елда М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академияне тәмамлый. 1970—1972 елларда К. Е. Ворошилов исемендәге Генераль штабның Хәрби академиясендә укый.

1972 елдан — Беларус хәрби округының (БХО) 120 нче гвардия мотоукчылар дивизиясе командиры. 1975 елның 6 октябрендә БХО 7 нче Кызыл байрак танк армиясе командующие беренче урынбасары — штаб башлыгы итеп билгеләнә. 1976 елдан — БХО 7 нче Кызыл байрак танк армиясе командующие. 1981 елның ноябреннән Урта Азия хәрби округы гаскәрләре командующие урынбасары һәм хәрби советы әгъзасы.

1975, 1977 һәм 1979 елларда Минск шәһәр һәм Минск өлкә советларына сайлана. 1980 елда Беларус ССР Югары Советына депутат итеп сайлана.

1984—1989 еллар — Варшава килешүендә катнашучы дәүләтләрнең Берләшкән Кораллы Көчләре идарәсе органнарында вазыйфалар били.

1989 елның 4 августында вафат була. Минсктагы Төньяк зиратта җирләнгән.

## Гаилә
Өйләнгән, хатыны Эмма Мамедовна.

## Бүләкләр

* Ленин ордены;
* Кызыл Байрак ордены;
* II дәрәҗә Кутузов ордены (1981);
* Кызыл Йолдыз ордены;
* III дәрәҗә ССРБ Кораллы көчләрендә хезмәт иткән өчен ордены.

## Искәрмәләр

* «Татарский энциклопедический словарь» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998
* «Татарская энциклопедия» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002-14

Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Фрунзе исемендәге Хәрби академияне тәмамлаучылар
Төркем:РФ генштабы хәрби академиясен тәмамлаучылар
Төркем:«Ватанга ССРБ Кораллы Көчләрендә хезмәте өчен» III дәрәҗә ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Кутузов ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Байрак ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Минскта вафатлар
Төркем:1989 елда вафатлар
Төркем:4 август көнне вафатлар
Төркем:Мөслим районында туганнар
Төркем:1930 елда туганнар
Төркем:5 ноябрь көнне туганнар
Фигнер

**Фигнер** — фамилия.
* Николай Фигнер (1857—1918), опера җырчысы (баритон), хакыйкый дәүләт киңәшчесе.
* Пётр Фигнер (1855—1916), тау инженеры, эшмәкәр.
----
;Фигнер
* Вера Фигнер (1852—1942), инкыйлабчы, язучы.
* Евгения Фигнер (1958—1931), инкыйлабчы, «Халык иреге» партиясе әгъзасы.
* Лидия Фигнер (*Стахевич*; 1853–1920), революционер. В. Н. Фигнерның сеңлесе.
* Ольга Фигнер (*Флоровская*; 1862–1919), революционер.

Төркем:Фамилияләр
Виктор Ельцов

**Виктор Николаевич Ельцов** (1951 елның 1 сентябре, Лаеш, Татарстан АССР, ССРБ) — дәүләт эшлеклесе, дүртенче чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты.

## Тормыш юлы
Виктор Ельцов 1951 елның 1 сентябрендә Татарстан Республикасының Лаеш районы Лаеш бистәсендә туа. 1958 елда Казан инженер-төзелеш институтына укырга керә, 1973 елда аны «сәнәгать һәм гражданлык төзелеше» белгечлеге буенча, «инженер-төзүче» квалификациясе белән тәмамлый.

1990—1993 елларда Россия Федерациясе халык депутаты итеп сайлана. РФ Югары Советының икътисадый реформа һәм милек мәсьәләләре комитеты әгъзасы, мандат комиссиясе әгъзасы, «Сәнәгать берлеге» фракциясе составына керә. Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты була.

2003 елның 7 декабрендә дүртенче чакырылыш Россия Федерациясе Дәүләт Думасына «Бердәм» һәм «Ватан» — «Бердәм Россия» сайлау берләшмәсенең федераль исемлеге буенча сайланган, «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы, Сәнәгать, төзелеш һәм фән сыйдырышлы технологияләр комитеты әгъзасы.

2008 елның мартыннан — Россия Федерациясе дәүләт чиген төзекләндерү буенча Федераль агентлык җитәкчесе урынбасары.

## Искәрмәләр


Төркем:Татарстан Дәүләт Советы депутатлары
Төркем:Лаеш районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1951 елда туганнар
Төркем:1 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:Бердәм Русия фиркасе әгъзалары
Диңгез чире

Диңгез авыруы белән интегүчеләрне круиз лайнерларында гына түгел, теләсә кайсы транспорттагы кешеләр арасында күрергә була. Самолетта очкандамы, суда йөзгәндәме, машинадамы—күңелләре болганып, косасы килгәннәр бик еш очрый. Мәсьәләнең төп сәбәбе—эчке колакта урнашкан вестибуляр аппаратның көчсезлеге. Бу бәладән котылып буламы соң? «Була» дип җавап бирә алабыз. Моның өчен күнегүләр уздырырга кирәк. Космонавтлар, очучыларның төрле күнегүләр ясап, уз эшләрен тиешенчә башкарулары, бу җавапның дөреслеген раслый. Күнегүләр ясаган кешеләрнең вестибуляр аппараты еш ярсытылганлыктан, аның тышкы йогынтыларга реакциясе кими.

Күнегүләрне кечкенә вакыттан ук башларга тәкъдим ителә. Баланы кечкенә караватта тирбәтүне, сиртмәле арбада йөртүне, кулда селкетүне беренче күнегүләр рәтенә кертергә була. Мәтәлчек атулар, вальс биюләр, агач өстеннән туры гына егылмый бара алу, таганда атынулар, карусельдә әйләнүләр, чирәм өстендә агач кебек тәгәрәүләр — боларның барысын да башлангыч күнегүләр дип санарга мөмкин. Роликлы тактада йөгерүләр менә дигән нәтиҗә бирә. Башны, гәүдәне борулар, алга таба иелеп, як-якка тигез генә борылулар, тиз йөгереп китеп, кинәт кенә туктаулар да, 45,90,180 гра­ дуска борылып сикерүләр, турникта әйләнүләр бик файдалы. Аэробика, бас­ кетбол, тимераякта шуулар, батутта сикерүләр, ату спорты... Әгәр дә суда, бассейнда йөзү белән шөгыльләнсәгез, әйләнеп-әйләнеп йөзәргә тырышыгыз, ул диңгез авыруына каршы тотрыклыгыгызны арттырырга ярдәм итәр.

Диңгез авыруы белән интеккән кешеләр өчен даруханәләрдә сатыла торган драмин, кинедрил һәм бүтән төрле дарулар да файдалы булырга ' мөмкин. Күңел болгануны баса торган гомеапатик чаралар — авиа-диңгез, коккулинны да кулланалар. Даруларны эчкәнче, аларның инструкциясен ; укырга кирәк, араларында йоклаткыч тәэсирлеләре дә булырга мөмкин.

Кул астында дарулар булмаса нишләргә соң? *Юлга үзегез белән лимон алыгыз. Күңелегез болгана башласа, бер кисәген авызыгызга кабып суырыгыз. Бүтән төрле әче ризыклар да күңел болгануын баса. Тәэсире азрак булса да, авызга ментоллы карамель кабуның да ярдәме тия. ; *Юлга чыгар алдыннан бик күп ашамагыз, ач килеш, буш ашказаны ; белән дә чыгарга ярамый. Чыгып китәргә 1,5 -2 сәгать кала, бик майлы ) булмаган кайнар ризык ашап алырга кирәк. Газлы сыеклыклар, спиртлы эчемлекләр эчәргә ярамый. * Транспортта күңелегез болгана башласа, урыныгызны алыштырыгыз: бик селкетми торган урынгарак — очкычның, автобусның урта өлешенәрәк күчеп утырыгыз. * Башыгызны селкетергә тырышмагыз. Яртылаш яткан килеш баш астына терәү йә мендәр куегыз. * Машинада алга карап утырыгыз. Як-якка карамагыз. Укымагыз. ; * Вакыт-вакыт муенны, чигәне юеш сөлге белән ышкыгыз.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Эрнест Баллион

**Эрнест Баллион**( 1816 - 1901 ) - Россия энтомологы.

## Биография
Эрнест Эрнестович Баллион башлангыч белемне реформат училищесында ала. Аны 1833 елда тәмамлаганнан  соң,  озак еллар шәхси укыту эшчәнлеге белән шөгыльләнә. Белем алуга  омтылыш аны Казанга алып килә. Казанда кырыгынчы еллар азагында университетка укырга керә һәм 1852 елда физика-математика факультетын тәмамлый.  2-нче Казан гимназиясендә табигый фәннәр укытучысы итеп билгеләнә.

1860 елда ул Горгорецк игенчелек институтына профессор итеп билгеләнә. 1865 елда бу институтны Петербургка күчергәннән соң, Баллион башта доцент, аннары Петербург авыл хуҗалыгы институты (Леснойда) һәм, ниһаять, Урман хуҗалыгы институты профессоры була. Пенсиягә чыкканнан соң, XIX гасырның 80нче еллары ахырында ул Новороссийскка күчеп килә, анда үзенә хәзерге Цедрик урамы районында йорт сатып ала. Баллион күп еллар дәвамында җыелган китап, журнал һәм газеталардан торган үз китапханәсен Новороссийскка тапшырды.

… теперь же принять в полную собственность г. Новороссийска от Э. Э. Баллиона по означенной краткой описи его библиотеку в количестве 2909 томов и тут же передать эту библиотеку, как уже городскую собственность, в заведование его же: Э. Э. Баллиона, в качестве её пожизненного директора.



Э.Э. Баллион вафатыннан соң ике ел узгач, Новороссийск шәһәр думасы 1903 елның 15 ноябрендә бертавыштан ир-атлар гимназиясенең өч укучысына һәм хатын-кызлар гимназиясенең өч укучысына Баллион исемендәге стипендия билгеләргә карар итә.

Аның коңгызлар коллекцияләре Одесса университетының Зоология музеенда һәм Санкт-Петербург урман-техник университетында саклана.

## Хезмәтләре

** «Краткая ботаника» Ч. I (Казань, 1857);
** «Опыт исследования о русских названиях простонародных и книжных млекопитающих животных, водящихся в пределах Российской Империи» (Казань, 1858)
** публикации исследований по энтомологии России, помещенных в «Bulletin de la soc. Imp. des naturalistes de Moscou» (1805—1888).

## Чыганак

* 

## Сылтамалар

** *Лапин Е.* Собрал все книги и пожертвовал // Новороссийский рабочий.
** История библиотеки

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1901 елда вафатлар
Төркем:22 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:Питырбурда туганнар
Төркем:1816 елда туганнар
Төркем:30 ноябрь көнне туганнар
Абакумы

**Абакумы** () — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Лоевский районында урнашкан авыл.

## Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3&nbsp;°C, июльнеке — плюс 17,8–20,6&nbsp;°C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Минск: Белорусский Государственный Университет, 1974. — 448 с.

Төркем:Беларусия авыллары
Төркем:Гомель өлкәсе торак пунктлары
Төркем:Лоевский районы торак пунктлары
Ялова (Беларусия)

**Ялова** () — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.

## Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т. 3, Кн. 1. Брэсцкая вобласць / под научн. ред. А. И. Локотки. — Минск: БелЭн, 2006. — 528 с. — ISBN 985-11-0373-X. (белор.)
* В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Минск: Белорусский Государственный Университет, 1974. — 448 с.

Төркем:Беларусия авыллары
Төркем:Брест өлкәсе торак пунктлары
Төркем:Пружанский районы торак пунктлары
Ялова (Төркия)

**Ялова** () — Төркия Җөмһүриятенең Ялова иленә караган бер шәһәре.

## Географиясе

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* 

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Ялова иле шәһәрләре
Төркем:Төркия шәһәрләре
Зарубин

**Зарубин** ― фамилия.
* Георгий Зарубин (1928―1995), медицина фәннәре докторы, профессор, Россия  академигы (1993).
* Иван Зарубин (1736—1775), Җаек казагы, Җаек һәм Пугачев күтәрелешләрендә катнашучы, Е. Пугачев гаскәре генералы.
* Николай Зарубин (1893—1942), филолог, әдәбият белеме кандидаты (1935).
----
* Зарубина
## Моны да карагыз
* Зарубина, топоним (Витебск өлкәсе).
* Зарубина, топоним (Свердловск өлкәсе).

Төркем:Фамилияләр
Василий Дергунов

**Дергунов Василий Сергеевич** (1922, Липецк өлкәсе Задонский  районы Алексеевка авылы —1989, Казан) — ССРБ хуҗалык, дәүләт һәм сәяси эшлеклесе. КПСС Татарстан өлкә комитеты икенче секретаре (1978–1986).

## Биографиясе
Василий Сергеевич Дергунов 1922 елда Липецк өлкәсенең Алексеевка авылында туа.  1945 елдан бирле КПСС әгъзасы.

1959 елда Казан авиация институтын тәмамлый

1941 елдан — хуҗалык, иҗтимагый һәм сәяси эштә. 1941—1959 елларда Казанның 16 нчы заводында эшли. 1960—1976 елларда оборона сәнәгате бүлеге мөдире. 1986 елдан башлап двигательләр җитештерүне оештыру һәм технология фәнни тикшеренү институтының Казан филиалы башлыгы. 

1941—1986 елларда — технолог, инженер-технолог, цех башлыгы, Казан моторлар төзү заводының баш контролеры урынбасары, Татарстан совнархозының машина төзелеше  идарәсе сыйфаты буенча баш контролер, Казан һәм Татарстан АССРның партия хезмәткәре, КПССның Өлкә Комитеты сәнәгать-транспорт бүлеге мөдире, 1976–1978 елдарда КПССның Татарстан өлкә комитеты секретаре, 1978–1986 елларда икенче секретаре. 

1963—1980 елларда ТАССР Югары Советы депутаты һәм 1980—1989 елларда 10 һәм 11 нче чакырылыш РСФСР депутаты итеп сайланган.

КПССның XXVI съезды делегаты.

В. С. Дергунов 1989 елда Казан шәһәрендәда вафат була.

## Бүләкләре
3  Кызыл Байрак Хезмәт ордены, Октябрь Инкыйлабы ордены, медальләр белән бүләкләнгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Хасанов М. Х. Дергунов Василий Сергеевич // Татарская энциклопедия. Г-Й. — Казань, 2005. — С. 261.
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары
Төркем:1989 елда вафатлар
Төркем:17 июль көнне вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1922 елда туганнар
Төркем:14 гыйнвар көнне туганнар
Казан метеорология фәнни мәктәбе

**Казан метеорология фәнни мәктәбе** — Казан университетында оештырылган метеорологик, табигать күренешләрен, климат шартларын өйрәнү өчен оештырылган фәнни мәктәп. 
## Тарих
Казан университетында 1805 елдә  И.И. Запольский метеорологик күзәтүләр башлап жибәрә. 1815—1816 елларда Ф.К. Броннер Казан климаты һәм Уралның кайбер пунктлары буенча беренче фәнни хезмәтләрен бастыра.

1829—1831 еллдарда А. Я. Купфер, Н. И. Лобачевскийның шушындый хәзмәтләре бастырыла.

1825 елда Россиядә беренче тапкыр И.М. Симоновның "Көньяк һәм Төньяк ярымшарларда температура аермасы турында" мәкаләсе басылып чыга.

1830 елдан башлап Э.А. Кнорр, А.С. Савельев тарафыннан Идел буе, Кавказ, Урал һәм Себер җирләрендә табигый күренешләр һәм климат шартлары өйрәнелә. Боларның барысына да Казан университетында фән буларак метеорология башлангычына этәргеч бирде.

Метеорологик тикшеренүләрне үстерүдә Казан университеты каршындагы Табигыятьчеләр җәмгыяте аерым роль уйный.

19 гасыр ахырында "Россия Көнчыгышының метеорология челтәре хезмәтләре" бастырыла башлый. 20 гасыр башында Казан университетының геофизика кафедрасы ( хәзер  Метеорология, климатология һәм атмосфера экологиясе кафедрасы) ачыла.

1930 елда Татарстан гидрометеорология хезмәте оештырыла.

1970 елдан башлап климат параметрларын мониторинглау, модельләштерү һәм фаразлау, гомуми циркуляция, энергетика һәм атмосфера пычратуы мәсьәләләре һәрьяклап күзәтелә һәм өйрәнелә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* ПЕРЕВЕДЕНЦЕВ Ю.П.1, ХАЙРУЛЛИН К.Ш. ИСТОРИЯ МЕТЕОРОЛОГИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ В КАЗАНСКОМ УНИВЕРСИТЕТЕ (К 205-ЛЕТИЮ ОСНОВАНИЯ МЕТЕОРОЛОГИЧЕСКОЙ ОБСЕРВАТОРИИ КАЗАНСКОГО УНИВЕРСИТЕТА). Казанский (Приволжский) федеральный университет. Главная геофизическая обсерватория им. А. И. Воейкова Тип: статья в журнале - научная статья Язык: русский. УДК: 551.5 https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29035291
* Казанская метеорологическая научная школа. Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999. — 703 с., илл. ISBN 0-9530650-3-0

Төркем:Казан университетыТөркем:Метеорология
Николай Григорьев

**Николай Григорьев** :
* Николай (Нектарий) Григорьев (1902—1969),  православие дин эшлеклесе, Кишинёв һәм Молдавия митрополиты (1948―1968).
* Николай Григорьев (1929), конструктор, СССР Дәүләт премиясе лауреаты (1978).
* Николай Григорьев (1933), хирург, медицина фәннәре докторы, профессор. РСФСР атказанган табибы (1991).
Рөстәм Кәлимуллин (1958)

**Рөстәм Галиулла улы Кәлимуллин** (1958 елның 2 гыйнвары, Казаклар, Саба районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия сәясәт эшлеклесе, агроном. VIII чакырылыш Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутаты. Дәүләт Думасының Физик культура һәм спорт комитеты әгъзасы.
Татарстан Көрәш федерациясе рәисе (2025 елның 15 февраленнән).

## Тормыш юлы
Рөстәм Кәлимуллин 1958 елның 2 гыйнварында Татарстан АССРның Саба районы Казаклар авылында туган. 1974 елда Теләче мәдәният йортында киномеханик булып эшли. 1982 елда «галим-агроном» белгечлеге буенча Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаган. 1983—1984 елларда Совет Армиясе сафларында хезмәт итә.

1984 елдан «Авангард» колхозы рәисе урынбасары, хуҗалык исәп-хисап сәүдә предприятиесе директоры, Саба районы райпо идарәсе рәисе. 1992 елдан 1999 елга кадәр — Теләче районы хакимияте башлыгы. 1999—2002 елларда — Татпотребсоюз идарәсе рәисе.

2000 елда икенче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты итеп сайланган. 2002 елдан — Мамадыш районы администрациясе башлыгы. 2006 елда — «Мамадыш муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгы. 2010 елда — Татарстан Республикасы Биектау районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы, башкарма комитет җитәкчесенең беренче урынбасары, Биектау районы башкарма комитеты җитәкчесе.

2010 елның октябреннән 2021 елның сентябренә кадәр — «Биектау муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгы.

2021 елның сентябрендә «Бердәм Россия» партиясеннән VIII чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты мандаты ала.

Авыл хуҗалыгы фәннәре кандидаты.

## Бүләкләр

* I дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале (2016);
* «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены (2018);
* Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре.
* 2024 ― «ТАССР төзелүгә 100 ел» медале ― *күпьеллык нәтиҗәле хезмәте һәм актив гражданлык позициясе өчен*
## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 

## Шулай ук карагыз

Төркем:Саба районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1958 елда туганнар
Төркем:2 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр
Рөстәм Кәлимуллин

**Рөстәм Кәлимуллин:**
* Рөстәм Кәлимуллин (1958), Биектау районы хакимияте башлыгы, VIII чакырылыш Россия Дәүләт Думасы депутаты.
* Рөстәм Кәлимуллин (1984), футболчы (һөҗүмче).
Иван Богомолов

**Иван Васильевич Богомолов** (1911 елның 6 сентябре, Косякау авылы, Норлат районы, Татарстан АССР — 1966 елның 1 марты) — совет хәрби башлыгы, контр-адмирал, Бөек Ватан сугышында катнашучы.

## Тормыш юлы
Иван Богомолов 1911 елның 6 сентябрендә Татарстан АССРның Норлат районы (хәзер — Яшел Үзән районы) Косякау авылында туа. 1937 елда Ленинград индустриаль институтын тәмамлый, шул ук елны К. Е. Ворошилов исемендәге Хәрби-диңгез академиясенең минно-торпед факультетына укырга керә. 1940 елда аны тәмамлаганнан соң Балтыйк флотының тыл идарәсендә хезмәт итә, минно-торпед складының торпед аппаратларын ремонтлау буенча остаханәдә инженер була. Бу вазыйфада Бөек Ватан сугышы башланганда да була.

Бөек Ватан сугышы елларында Балтыйк флотының тыл идарәсендә хезмәт итүен дәвам итә, инженердан минно-торпед бүлеге җитәкчесенә кадәр юл үтә. Ленинград камалышы вакытында идарәдә эшләү белән беррәттән, Кронштадт диңгез оборонасы районының матди-техник тәэмин итү бүлегенең җитештерү буенча инженер вазыйфаларын да башкара. Бу районда су өсте корабларның һәм су асты көймәләрнең торпед коралларын ремонтлау буенча җитештерү предприятиеләре эшенә шәхсән җитәкчелек итә. Аның тырышлыгы белән 1943 елгы социалистик ярыш нәтиҗәләре буенча районның ремонт предприятиеләре ССРБ Хәрби-диңгез флотының матди-техник идарәсе арасында икенче урынны яулаган.

Сугыштан соң ССРБ Хәрби-диңгез флотында хезмәт итүен дәвам итә. Кронштадт диңгез оборонасы районының минно-торпед бүлеген җитәкли, техник часть буенча сәүдә арсеналы начальнигы ярдәмчесе була. 1950 елның июленнән ССРБ Хәрби-диңгез флотының Баш матди-техник идарәсенең Техник идарәсендә хезмәт итә. 1955—1960 елларда Балтыйк флотының матди-техник идарәсен җитәкли, ә аннары үлеменә кадәр Хәрби-диңгез флотының 15 нче Диңгез арсеналы башлыгы була.

1966 елның 1 мартында вафат була, Санкт-Петербургның Төньяк зиратында җирләнә.

## Бүләкләр

* II дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1945);
* Кызыл Йолдыз ордены (1944, 1953);
* «Ленинградны саклаган өчен» медале (1942);
* «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале (1945).

## Әдәбият

* Лурье В. М. Адмиралы и генералы Военно-морского флота СССР: 1946—1960. — М.: Кучково поле, 2007. — 672 с. — 3000 экз. — .

## Искәрмәләр


Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:Сугышчан хезмәтләре өчен медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Санкт-Петербургта вафатлар
Төркем:1966 елда вафатлар
Төркем:1 март көнне вафатлар
Төркем:Норлат районында туганнар
Төркем:1911 елда туганнар
Төркем:6 сентябрь көнне туганнар
Богомолов

**Богомолов** — фамилия.
* Александр Богомолов (1976), волейболчы (үзәк блоклаучы), тренер.
* Дмитрий Богомолов (1909—1961), туфраклар белгече, агроном.
* Иван Богомолов (1911—1966), совет хәрби башлыгы, контр-адмирал.
----
* **[[Богомолова]]**
** Любовь Богомолова (1902—1983), биолог, гематолог, РСФСРның атказанган фән эшлеклесе.

Төркем:Фамилияләр
Майсеевичы (Мазырский районы)

**Майсеевичы ** () — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Петрыкавский районында урнашкан авыл.

## Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Минск: Белорусский Государственный Университет, 1974. — 448 с.

Төркем:Беларусия авыллары
Төркем:Гомель өлкәсе торак пунктлары
Төркем:Петрыкавский районы торак пунктлары
Якимов

**Якимов** — фамилия.
* Василий Якимов (1870—1940), паразитолог.
* Владимир Якимов (1911—1989), дәүләт эшлеклесе.
* Богдан Якимов (1994), хоккейчы (һөҗүмче).

Төркем:Фамилияләр
Постников

**Постников** — фамилия.
* Александр Постников (1957), Россия хәрби башлыгы, РФ коры җир гаскәрләре сәргаскәре (2010—2012).
* Дмитрий Постников (1921—2013), геолог, геология-минералогия фәннәре кандидаты.

Төркем:Фамилияләр
Илдар Гарифуллин

**Илдар Гарифуллин:**
* Илдар Гарифуллин (1963), ике төр ярышчы.
* Илдар Гарифуллин (1964), футболчы (ярымсакчы).
Илдар Гарифуллин (1964)

**Илдар Исмәгыйль улы Гарифуллин** (1964 елның 2 декабре, Казан, Татарстан АССР, ССРБ) — совет һәм Россия футболчысы, ярымсакчы, мини-футбол уенчысы.

## Тормыш юлы
Илдар Гарифуллин 1964 елның 2 декабрендә Казанда туа. Казанның «Вымпел» командасы (тренеры Ф. Н. Гыйззәтуллин) һәм «Рубин» балалар һәм яшүсмерләр спорт мәктәбе тәрбияләнүчесе (тренеры Г. В. Орлов). Җирле «Вымпел» өчен 1990 елда төбәк дәрәҗәсендә чыгыш ясый башлый.

1991 елда Түбән Каманың «Нефтехимик» командасы составында икенче түбән лигада чыгыш ясаган, 41 матчта сигез гол керткән. 1992 елда команда белән бергә Россиянең икенче лигасыннан беренчегә чыга, анда 1992—1996 елларда 107 матчта 11 гол керткән. 1996 елның уртасыннан ел ярым дәвамында Казанның «Рубин» клубы өчен икенче дивизионда уйнаган. Яшел Үзәннең «Прогресс» клубы өчен икенче дивизионда сигез матч үткәреп, профессиональ футбол карьерасын киләсе елда төгәлләгән. 1999 елда Казанның «Электрон» һәвәскәрләр клубы өчен уйнаган.

1998/99 — 1999/2000 сезоннарында Казанның «Приволжанин» мини-футбол клубы өчен чыгыш ясаган, 1999/2000 чемпионатында өч уен үткәргән.

2002—2004 елларда Һәвәскәрләр футбол лигасы беренчелеге һәм Кубогы һәм яшьләр беренчелеге матчларында судья булып эшли.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* FootballFacts.ru сайтында профиле

Төркем:«Рубин» футбол клубы уенчылары
Төркем:Русия футболчылары
Төркем:ССРБ футболчылары
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1964 елда туганнар
Төркем:2 декабрь көнне туганнар
Владимир Поросёнков

**Владимир Сергеевич Поросёнков** (23 август, 1930 ел - 14 гыйнвар, 2021 ел ) - Совет һәм Россия табибы, хирург. СССР халык табибы (1980).

## Биография
1930 елның 23 августында Мордовиянең Ардатау районының Четвертаково (хәзерге Тургенево авылы) авылында туган.

1954 елда ул С. В. Курашов исемендәге Казан медицина институтын тәмамлый.

Бүленеш буенча Тәңгүш районы Такуш авылы хастаханәсенә баш табиб буларак җибәрелә. 1956 елда  Ромонданово район хастаханәсен җитәкли. Табиб-хирург. Корсак куышлыгы һәм калкансыман биз органнарында алты меңнән артык операция ясаган. Мордовиядә йөрәккә операция ясаучылардан беренче хирург була.

Ул хастаханә өчен бик күп эшләде: биш медицина бинасы төзеде, медицина хезмәткәрләре командасын сайлап алып,  аларга белем бирде, аңа иҗади үсеш өчен мөмкинлек бирде. Районда пычрак белән дәвалау үзәге төзеде, спелеологик камера һәм бассейн белән сәламәтлекне яхшырту комплексы эшләде.

Аның фидакарь эше авыл хастаханәсен бөтенсоюз дәрәҗәсендәге медицина учреждениесенә әйләндерде. Күп еллык хезмәте өчен аңа күп орденнар һәм медальләр тапшырылды. Ул Мордовиядә документаль дәлилләрнең шәхси фондын республиканың үзәк дәүләт архивында саклауга ирешүчеләрнең берсе була .

Республикада бердәнбер "СССР халык табибы" мактаулы исеменә ия табиб.

## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

* Мордовия АССРының мактаулы табибы
* РСФСРның мактаулы табибы
* СССР халык табибы (1980)
* Кызыл Хезмәт байрагы ордены
* Ромоданованың мактаулы гражданины

## Әдәбият

* Врачевание — есть искусство: воспоминания и размышления / В. С. Поросенков. — Изд. 2-е, доп. — Саранск : Красный Октябрь, 2006 (Саранск : Респ. тип. «Красный Октябрь»). — 166, [2] с. : ил., портр.; 20 см.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буена табиблар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мордовиядә вафатлар
Төркем:2021 елда вафатлар
Төркем:14 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Мордовиядә туганнар
Төркем:1930 елда туганнар
Төркем:23 август көнне туганнар
Валентин Михайлов

**Михайлов Валентин Вахтангович** (31 гыйнвар 1944  — ССРБ һәм Россия галиме, сәясәт эшлеклесе, беренче чакырылыш  РФ ФҖ Дәүләт Думасы беренче чакырылыш депутаты (1993—1995).

## Биографиясе
Валентин Вахтангович Михайлов 1944 елның 31 гыйнварында  Вологда өлкәсенең (хәзерге Кострома өлкәсе) Вохомский районында туган. 1966 елда югары белемне  Казан дәүләт университетында ала.  1966 елдан 1969 елга кадәр  Казан физика-математика институтында аспирантурасында укый. 1973 елда физика-математика фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. 1969 елдан 1990 елга кадәр СССР Фәннәр академиясенең Казан физика-техник институтында эшли. 1990 елда Татарстан АССР халык депутаты итеп сайлана, Татарстан АССР Югары Советы әгъзасы була.

1994 елда кабат (алдагылары аның җиңүе вакытында барып чыкмаган дип танылды - 40% тавыш)  сайлауларда  23,9% тавыш җыеп, беренче чакырылыш РФ ФҖ Дәүләт Думасы депутаты итеп 27 нче Идел буе бермандатлы сайлау округы буенча сайлана (Татарстанның «Тигез хокук һәм законлылык» һәм «Россия сайлавы " Бөтенроссия сайлау блогы тарафыннан тәкъдим ителде). Дәүләт Думасында Федерация эшләре һәм төбәк сәясәте комитеты әгъзасы була, "Россия сайлавы" фракциясенә керә.

2005 елда «Становление федеративных отношений в Российской Федерации в 1990—2002 годах»  темасы буенча тарих фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсен алуга диссертация яклый.

## Закон чыгару эшчәнлеге
I чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты вәкаләтләрен үтәү барышында федераль законнар проектларына ике закон чыгару инициативасы һәм төзәтмәләр автордашы булып чыгыш ясый.

## Гаиләсе
Өйләнгән, улы һәм кызы бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Федеральное Собрание России (Совет Федерации. Государственная Дума). Биографический справочник. М., 1995.
Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:Физика-математика фәннәре кандидатлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1944 елда туганнар
Төркем:31 гыйнвар көнне туганнар
Төркем: Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Кирово-Чепецк районы

**Кирово-Чепецк районы** () — Киров өлкәсендә ураншкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Кирово-Чепецк шәһәр.

## География

### Чиктәшлек

## Тарих
Район 1929 елда оештырыла. 1962 елда юкка чыгарыла, 1965 елда — торгызыла.

## Демография

## Административ бүленеш

# Бурмакино авыл җирлеге
# Конып авыл җирлеге
# Кстинино авыл җирлеге
# Мокрецово авыл җирлеге
# Пасегово авыл җирлеге
# Полом авыл җирлеге
# Просница авыл җирлеге
# Селезениха авыл җирлеге
# Фатеево авыл җирлеге
# Федяково авыл җирлеге
# Филиппово авыл җирлеге
# Чепец авыл җирлеге
# Чуваши авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Район на сайте Муниципальные образования Кировской области. 
* Сведения на сайте областной администрации. 
* Главы поселений Кировской области.
* Сайт города Кирово-Чепецка и Кирово-Чепецкого района. 
* Достопримечательности Кирово-Чепецкого района.

Төркем:Киров өлкәсе районнары
Оричи районы

**Оричи районы** () — Киров өлкәсендә ураншкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Оричи шәһәр тибындагы бистәсе.

## География

### Чиктәшлек

## Тарих
Район 1929 елда оештырыла.

## Демография

## Административ бүленеш

# **Лёвинцы шәһәр җирлеге** 
# **Мирный шәһәр җирлеге** 
# **Оричи шәһәр җирлеге** 
# **Стрижи шәһәр җирлеге** 
# Адышево авыл җирлеге
# Быстрица авыл җирлеге
# Гара авыл җирлеге
# Истобенск авыл җирлеге
# Коршик авыл җирлеге
# Кучелапы авыл җирлеге
# Лугоболото авыл җирлеге
# Пищалье авыл җирлеге
# Пустоши авыл җирлеге
# Спас-Талица авыл җирлеге
# Суводи авыл җирлеге
# Торфяной авыл җирлеге
# Усовы авыл җирлеге
# Шалегово авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Официальный сайт Оричевского района.
* Сведения на сайте областной администрации. 
* Главы поселений Кировской области.
* Достопримечательности Оричевского района. 

Төркем:Киров өлкәсе районнары
Александр Меринов

**Александр Васильевич Меринов** (1919 - 2006) - совет һәм Россия хирургы. СССР халык табибы (1982).

## Биография
1919 елның 23 февралендә Вятка гебернасында (хәзерге Киров өлкәсе) туган.

Ул Казан медицина институтын хирург белгечлеге белән тәмамлый һәм Бөек Ватан сугышы башында аны Березникига билгелиләр.

Сугыш елларында 3143 нче эвакуация хастаханәсе җитәкчесе булып эшләде. Ул мускул-скелет системасы авырулары булган пациентларны дәвалауда махсуслашкан табиб буларак билгеле. Шулай ук, травматология һәм ортопедия бүлекләре белән җитәкчелек итә. Өч тапкыр яраланган солдатларны һәм Кызыл Армия офицерларын дәвалаганы өчен мактаулы сертификатлар белән бүләкләнә.

1950 нче еллар башында ул Березники шәһәр хастаханәсенең баш табибы булып эшләде. 1956 - 1986 елларда Пермь өлкәсендә беренче ортопедия бүлеген җитәкләде. Ул үз куллары белән егерме меңнән артык операция ясады .

Профессионал буларак, ул фәнни эшчәнлекнең мөһимлеген яхшы аңлый: ортопедия һәм травматология проблемалары турында күп фәнни мәкаләләр яза. Шулай ук, ул Перм фәнни хирурглар җәмгыятенең, Халыкара экология һәм тормыш куркынычсызлыгы җәмгыятенең мактаулы әгъзасы булып тора.

2006 елда үлә.

## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

* РСФСРның мактаулы табибы (1977)
* СССР халык табибы (1982)
* Ленин ордены иясе
* Медальләр
* Березники шәһәренең мактаулы гражданины (1985).

## Хәтер

* Березникида А. Меринов яшәгән йортта мемориаль такта ачылды 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буена табиблар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2006 елда вафатлар
Төркем:Нократ губернасында туганнар
Төркем:1919 елда туганнар
Төркем:23 февраль көнне туганнар
Суна районы

**Суна районы** () — Киров өлкәсендә ураншкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Суна.

## География

### Чиктәшлек

## Тарих
Район 1929 елда оештырыла.

## Демография

## Административ бүленеш

# **Суна шәһәр җирлеге** 
# Большевик авыл җирлеге
# Кокуй авыл җирлеге
# Курчум авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Сайт администрации района. 
* Достопримечательности Сунского района. 
* Сведения на сайте областной администрации.
* Главы муниципальных образований Сунский район.
* Храмы Сунского района Кировской области. 
* 
* 

Төркем:Киров өлкәсе районнары
Микалаева (Өе районы)

**Микалаева ** () — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Өе районында урнашкан авыл.

## Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Минск: Белорусский Государственный Университет, 1974. — 448 с.

Төркем:Беларусия авыллары
Төркем:Гродно өлкәсе торак пунктлары
Төркем:Өе районы торак пунктлары
Түбән Кама ҖЭҮ-1

**Түбән Кама ҖЭҮ-1** —Татарстан Республикасының Түбән Кама шәһәрендә урнашкан җылылык электр үзәге. «ТАИФ»  компанияләр төркеменә керүче «ТГК-16" АҖ милке булып тора. Компанияләр төркеменә керүче «ТГК-16» АҖ милке булып тора.  Түбән Кама ҖЭҮ-1  җылылык энергиясе белән Түбән Кама сәнәгатьенең зур өлешен тәэмин итә, аларның төп өлеше булып «Түбәнкаманефтехим» тора. Түбән Кама ҖЭҮ-1 проектын эшләү «Теплоэлектропроект» институтының Львов бүлеге тарафыннан алып барыла. Станция төзелеше 1977 елда тәмамлана.

2009 елда электр энергиясен эшләп чыгару – 2,96 млрд.кВтч, пар һәм кайнар су белән җылылык энергиясен җибәрү-9,2 млн. Гкал. Шартлы ягулыкның чагыштырма чыгымнары 2009 ел факты буенча җибәрелгән электр энергиясенә – 300,9 г/кВтч, җибәрелгән җылылыкка-134,6 кг/Гкал тәшкил итә.

## Төп җиһазлар исемлеге

## Шулай ук карагыз

* Список тепловых электростанций России (установленной мощностью более 25 МВт)

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан электр станцияләре
Төркем:1967 елда нигезләнгән предприятиеләр
Төркем:Әлифба буенча электр станцияләре
Түбән Кама ҖЭҮ-2

**Түбән Кама ҖЭҮ-2** — Татарстан Республикасы Түбән Кама шәһәренең сәнәгать зонасында урнашкан җылылык-электр үзәге. «Түбән Кама ҖЭҮ» ҖЧҖ, «Татнефть» ҖАҖнең бүлендек оешмасы милке булып тора. **ҖЭҮ** Түбән Кама шәһәрен дә, «Түбәнкаманефтехим» һәм «Танеко»ны да җылылык белән тәэмин итә. Электроэнергия электр энергиясе һәм Россия куәтенең күпләп сату базарында гамәлгә ашырыла.

1970 елларда Түбән Камада нефть химиясе һәм шиналар җитештерүе актив үсеш алган, аларның энергетик ихтыяҗларын Түбән Кама ҖЭҮ-1 канәгатьләндерә алмаган.  1975 елда 570 МВт күәтле икенче ҖЭҮ төзү турында карар кабул ителә, аны проектлау «Теплоэлектропроект» институтының Львов бүлегенә йөкләнә. Станция шулай ук сәнәгать кулланучыларына 1887 т/сәгать пар һәм 335 Гкал/сәгать кайнар суда җылылык бирергә тиеш була. Төп ягулык сыйфатында мазут сайлана. Төзелеш 1976 елның язында башлана, ә 1980 елның 11 гыйнварында беренче энергия блогы эксплуатациягә алына.  Тулы җылылык һәм электр куәтенә станция 1987 елда чыга.  Җиһазларны модернизацияләгәннән соң ҖЭҮ Уренгой ятмасының табигый газын яндыруга күчте. 

2019 елга ҖЭҮнең урнаштырылган электр куәте-724 МВт, ә җылылык энергиясе 1580 Гкал/сәг.

## Модернизацияләү һәм яңа төзелеш
2000 нче елларда җитештерү кимү сәбәпле, ҖЭҮнең су астында торган турбиналарыннан пар куллану кимегән, бу исә, үз чиратында, аларның электр егәрлеген киметкән.  2012 елда түбән потенциаль пар турбиналары белән идарә итүгә каршы эзлекле рәвештә «үзгәртелгән» турбиналары урнаштыру юлы белән станция эшенең нәтиҗәлелеген арттыру турында карар кабул ителә. Моның өчен төп корпуска янкорма төзелгән, анда К-110-1,6 турбинасы урнаша. Яңа җиһазлар 2015 елда файдалануга тапшырыла.

2019 елда Түбән Кама ҖЭҮ-2 энергия генерациясе объектларын модернизацияләү федераль программасына кертелгән иде. Программа нигезендә электр энергиясе кулланучыларның югары түләүләре исәбенә модернизацияләүгә инвестицияләр кайтару гарантияләнә. Проект 155 МВт куәтле газ турбинасы урнаштыруны күздә тота. Проектны гамәлгә ашыруның якынча срогы — 2024 елга кадәр.. 

## Төп җиһазлар исемлеге

## Шулай ук карагыз

* Список тепловых электростанций России (установленной мощностью более 25 МВт)

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан электр станцияләре
Төркем:Әлифба буенча электр станцияләре
Атюрьево районы

**Атюрьево районы** () — Мордовия составына керүче муниципаль район.

Административ үзәге — Атюрьево.

## География

### Чиктәшлек

## Тарих
Район 1937 елда оештырыла.

## Демография

## Административ бүленеш

# Атюрьево авыл җирлеге
# Зур Шустуй авыл җирлеге
# Кишалы авыл җирлеге
# Курташки авыл җирлеге
# Мордовская Козловка авыл җирлеге
# Новочадово авыл җирлеге
# Перевесье авыл җирлеге
# Стрельниково авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Атюрьевский район на официальном сервере Мордовии

Төркем:Атюрьево районы
J̌

**ǰ** — латин әлифбасы хәрефе.

## Кодлар

## Моны да карагыз
*J
*Ä

Төркем:Латин әлифбасы хәрефләре
ɘ

**Ǝ** (*ɘ*) — латин әлифбасының хәрефе, халыкара фонетика әлифбасында кулланыла.

## Кодлар

## Моны да карагыз
*Ő
*Ű

Төркем:Латин әлифбасы хәрефләре
Вера Лаврова

**Вера Васильевна Лаврова** (1915 - 2000) - совет хирургы. Социалистик Хезмәт Каһарманы (1969).

## Биография
Ул 1915 елның 5 октябрендә Рәсәй империясенең Самара губернасы Бозаулык шәһәрендә туган.

1940 елда ул Казан медицина институтын тәмамлый. 1940-1942 елларда В.В.Лаврова Ульяновск шәһәрендәге балалар клиникасында хирург булып эшли. 1942 - 1944 елларда Ульяновск өлкәсе Мәләкәс районының Иске Сахча авылындагы авыл хастаханәсенең баш табибы булып хезмәт итә.

1944 - 1985 елларда Ульяновск өлкәсенең Яңа Малыклы районында Яңа Чирмешән хастаханәсенең баш табибы булып эшләде. Озак еллар баш табиб булып эшләгән В.В.  Лаврова берничә мең операция ясады, йөзләгән кешенең гомерен саклап калды. Баш табиб буларак, ул хастаханәнең киңәюенә иреште, практикага медицина ярдәменең прогрессив формаларын кертте.

1966 елның 2 декабрендә СССР Югары Советы президиумы указы белән Вера Васильевна Лаврова "Хезмәт батырлыгы өчен" медале белән бүләкләнде.

1969 елның 4 февралендә СССР Югары Советы президиумы указы белән "Совет халкының сәламәтлеген саклау өлкәсендәге зур хезмәтләр өчен" Вера Васильевна Лавровага Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме бирелде. Ул Ленин ордены һәм "Урак һәм Чүкеч" алтын медале белән бүләкләнде.

Төп эшчәнлегенә өстәп В. Лаврова Халык депутатларының Ульяновск Региональ советы, КПССның Татарстан Яңа Малыклы районы комитеты әгъзасы итеп сайланды.

1985 елдан ул отставкага китә. Ул 2000 елның 18 апрелендә үлә һәм Ульяновсктагы Төньяк зиратта күмелә.

## Бүләкләре

* "Урак һәм Чүкеч" алтын медале (4.02.1969)
* Ленин ордены (4.02.1969)
* "Хезмәт батырлыгы өчен" медале (2.12.1966)
* Ульяновск өлкәсенең мактаулы гражданины (1998).

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* *Кузьмин М. К.* Учёные-медики — Герои Социалистического Труда.&nbsp;— М.: Медицина, 1988.&nbsp;— 200&nbsp;с.&nbsp;— 10 000 экз.&nbsp;— .

Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:Сембердә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2000 елда вафатлар
Төркем:18 апрель көнне вафатлар
Төркем:1915 елда туганнар
Төркем:5 октябрь көнне туганнар
Анна Парамонова

**Анна Васильевна Парамонова** (1923 елда туган) - совет теш табибы. РСФСРның мактаулы табибы (1978). Социалистик Хезмәт Каһарманы (1978).

## Биография
Ул 1923 елның 30 октябрендә Пенза губернасы Саранск өлкәсенең Лопатино авылында туган.

1941-нче елда А.В.Парамонова ун классны тәмамлый һәм Бөек Ватан сугышы башланганнан соң, хәрби теркәү һәм чакыру бүлеге җитәкчелегендә, СССР Халык Коммиссиясенең 583 нче Саранск Заводында эшли башлый, сугыш беткәнче заводта эшләвен дәвам итә.

1945 - 1949 елларда ул Казан стоматология институтында укый, аннары Мордовия АССРның Ичалково район хастаханәсендә теш табибы булып эшли.

1953 - 1962 елларда - Ичалково район сәламәтлек саклау бүлеге җитәкчесе. 1962 елдан 1981 елга кадәр ул Ичалково үзәк район хастаханәсенең баш табибы булып эшләде. А. В. Парамонова җитәкчелегендә һәм турыдан-туры катнашуы белән яңа хастаханәнең беренче һәм икенче хирургия биналары, бала тудыру хастаханәсе, балалар бүлеге белән поликлиника, туклану бүлеге, ашыгыч ярдәм станциясе һәм кан җибәрү станциясе төзелә.

1965 елның 24 декабрендә һәм 1971 елның 20 июлендә СССР Югары Советы Президиумы Указы белән Анна Васильевна Парамонова "Хезмәттә аерылып торуы өчен" медале һәм Мактау билгесе ордены белән бүләкләнде. 

1978 елның 23 октябрендә СССР Югары Советы Президиумы Указы белән "халык сәламәтлеген үстерүдә зур хезмәт күрсәткән өчен" Анна Василиевна Парамоновага Ленин ордены һәм Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме һәм алтын "Урак һәм Чүкеч" медале бирелде, шул ук елда ул РСФСРның мактаулы табибы исеменә лаек булды  .

1981 елдан 1992 елга кадәр ул Саранск стоматология клиникасында теш табибы булып эшли.

1992 елдан пенсионер. Саранскта яши.

## Бүләкләре

* "Урак һәм Чүкеч" медале (23.10.1978)
* Ленин ордены (23.10.1978)
* Мактау билгесе ордены (20.07.1971)
* "Хезмәттә аерылып торуы өчен" медале (24.12.1965)

### Мактаулы исемнәре

* РСФСРның мактаулы табибы (1978)
* Мордовия АССРының мактаулы табибы (1969)
* Ичалково районының мактаулы гражданины (2002)

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Кузьмин М. К. Медицина галимнәре - Социалистик Хезмәт Геройлары. - М .: Медицина, 1988. - 200 Белән. - 10,000 данә. -  .
* Мордовия энциклопедиясе / 2 том: М - Я. - 2004 - 699 б. - Библиография: б. 677-692. - ISBN 5-900029-08-5
Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Төркем:«Аеруча хезмәт күрсәткән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:Пенза губернасында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1923 елда туганнар
Төркем:30 октябрь көнне туганнар
Парамонов

**Парамонов** ― фамилия.
* Игорь Парамонов, инженер-төзүче,  Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (1981).
----
* Анна Парамонова (1923), теш табибы, РСФСР атказанган табибы (1978). Социалистик Хезмәт Каһарманы (1978).
## Моны да карагыз
* Парамоновка, топоним.

Төркем:Фамилияләр
Даманова (посёлок)

**Даманова ** () — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.

## Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5&nbsp;°C, июльнеке — плюс 18,3&nbsp;°C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Минск: Белорусский Государственный Университет, 1974. — 448 с.

Төркем:Беларусия авыллары
Төркем:Могилёв өлкәсе торак пунктлары
Төркем:Бабруйский районы торак пунктлары
Кедров

**Кедров** ― фамилия.
* Аверкий (Кедров) (1879—1937), православие дин эшлеклесе, Волын һәм Житомир архиепискобы (1922-1934).
* Пахомий (Кедров) (1876—193), православие дин эшлеклесе, Новгород-Северский (1911-1917) һәм Чернигов епискобы (1917-19??).
----
* Неонила Кедрова (1875—1964), акушер-гинеколог, медицина фәннәре докторы (1939), РСФСР атказанган табибы (1944).

Төркем:Фамилияләр
Яңа Рус Мәмәтхуҗасы авыл җирлеге

**Яңа Рус Мәмәтхуҗасы авыл җирлеге** () — Россия Федерациясе Татарстан Республикасы Югары Ослан районындагы муниципаль берәмлек.

Административ үзәге булып Иске Рус Мәмәтхуҗасы авылы тора.

## Тарихы

Авыл җирлегенең статусы һәм чикләре «Югары Ослан муниципаль районы "муниципаль берәмлегенең һәм аның составындагы муниципаль берәмлекләрнең территорияләре чикләрен билгеләү һәм аларның статусы турында" 2005 елның 31 гыйнварындагы 19-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы белән билгеләнгән.

## Социаль өлкә

Хәзерге вакытта Яңа Рус Мәмәтхуҗасы авыл җирлеге территориясендә "Надежда" ҖЧҖ, "Тихонова" КФХ, "Красный Дол" МУП оештырылган. Моннан тыш, авыл җирлегендә башлангыч гомуми белем бирү мәктәбе, авыл мәдәният йорты, элемтә бүлеге, ФАП, китапханә, балалар бакчасы, ике кибет бар.

## Халык саны

## Авыл җирлеге составы

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Яңа Рус Мәмәтхуҗасы авыл җирлегенең килеп чыгышы 

Төркем:Татарстан авыл җирлекләре
Төркем:Югары Ослан районы авыл җирлекләре
Яр буе Морквашы авыл җирлеге

**Яр буе Морквашы авыл җирлеге** () — Россия Федерациясе Татарстан Республикасы Югары Ослан районындагы муниципаль берәмлек.

Административ үзәге булып Яр буе Морквашы авылы тора.

## Тарихы

Авыл җирлегенең статусы һәм чикләре «Югары Ослан муниципаль районы "муниципаль берәмлегенең һәм аның составындагы муниципаль берәмлекләрнең территорияләре чикләрен билгеләү һәм аларның статусы турында" 2005 елның 31 гыйнварындагы 19-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы белән билгеләнгән.

Яр буе Морквашы 17 гасырның икенче яртысында барлыкка килә. 1763 елгы халык санын исәпкә алу язмаларына караганда авыл территориясендә 103 икътисади крестьян яшәгән.

Урман ягы Морквашы 16 гасырда барлыкка килә. Авылда 1786 елда агачтан салынган Спасс чиркәве була. 19 гасырның ахырында таш чиркәү салына, ә Бөек Ватан сугышы елларында аны ваталар.

Соңга таба Пятидворка, Десятидворка, Никольский, Покровка, Буш Моркваш дигән авыллар барлыкка килә.

## Халык саны

## Авыл җирлеге составы

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Яр буе Морквашы авыл җирлегенең авыллары килеп чыгышы. 

Төркем:Татарстан авыл җирлекләре
Төркем:Югары Ослан районы авыл җирлекләре
Дергунов

**Дергунов** ― фамилия.
* Василий Дергунов (1922—1989), КПСС Татарстан өлкә комитеты икенче секретаре (1978–1986).
* Лазарь Дергунов (1907—1974), «Чапаев» күмәк хуҗалыгы рәисе (*[[Чүпрәле районы]]*), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1948).

Төркем:Фамилияләр
IC 107

**IC 107** —   чикләрендә урнашкан .

## Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда  буларак та сурәтләнә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* VizieR
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* 
## Әдәбият
* Tully R. B. Galaxy groups: a 2MASS catalog (англ.) // Astron. J. / J. G. III, E. Vishniac — IOP Publishing, American Astronomical Society, University of Chicago Press, AIP, 2015. — ISSN 0004-6256; 1538-3881 — doi:10.1088/0004-6256/149/5/171 — arXiv:1503.03134

Төркем:IC объектлары
Төркем:Әлифба буенча галактикалар
Татьяна Журавлёва

**Татьяна Александровна Журавлёва** (1989 елның 27 мае, Казан) — Россия җиңел атлетчысы, диск ыргытучы. 2010 еллар уртасында җиңел атлетика буенча Россия җыелма командасы өчен чыгыш ясаган, Кваңҗудагы җәйге Универсиадада катнашучы. Татарстан данын яклаган.

## Тормыш юлы
Татьяна Журавлёва 1989 елның 27 маенда Казанда туа. Тренер Ю. И. Лапицкий җитәкчелегендә җиңел атлетика белән шөгыльләнгән. 2007 елдан башлап Бөтенроссия дәрәҗәсендәге зур ярышларда даими чыгыш ясаган.

2011 елда АКШка Винсеннес университетында укырга китә, аннан Индианаполис университетына күчә. Җирле җиңел атлетика командалары әгъзасы булган, төрле студентлар ярышларында катнашкан, аерым алганда, 56,10 метр нәтиҗә белән Студентлар спорты милли ассоциациясенең икенче дивизионында кышкы чемпионатта җиңү яулаган. Бөтен Америка спортчысы статусына ия булган.

Беренче тапкыр 2014 ел сезонында үзе турында бөтенроссия дәрәҗәсендә белдерә, Казанда узган Россия чемпионатында бакыр медаль яулаган — биредә Юлия Мальцевага һәм Светлана Сайкинага гына оттырган.

Студент буларак, Кваңҗудагы җәйге Универсиадада Россия данын яклаган, анда 53,90 метр нәтиҗә белән иң көчле унлыкка кергән.

2016 елда Амстердамда узган Европа чемпионатында катнашырга ниятләгән, әмма Чебоксарда узган Россия чемпионатында бары алтынчы була. Шулай ук бу сезонда Россия Кубогында һәм бертуган Знаменскийлар мемориалында җиденче, Сочида узган Россия команда чемпионатында да унынчы була.

Соңыннан Индианаполис университетында тренер булып эшләгән.

## Искәрмәләр


Төркем:Татарстан спортчылары
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1989 елда туганнар
Төркем:27 май көнне туганнар