open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Владимир Веремеенко

**Владимир Веремеенко** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы (авыр һөҗүмче), Россия чемпионатларының көмеш (2007/2008) һәм бронза (2005/2006, 2006/2007, 2008/2009, 2009/2010, 2010/2011) призчысы.
Валентина Веригина

**Валентина Веригина** (, ,  — , ) — РИ һәм СССР театр әртисе, театр режиссөры, язучы һәм укытучы.
Валерио Вермильо

**Валерио Вермильо** (, ,  — , ) — Италия волейболчысы, Италия (1996, 2003, 2004, 2005, 2007 ) һәм Россия (2012) чемпионы, 1997 елгы Универсиаданың, 2004 елгы Олимпиаданың һәм 2003 елгы Дөнья кубогының көмеш мидәле иясе, Европа чепионатларының алтын (2003, 2005) һәм көмеш (2001) мидәлләре иясе, Дөнья лигасының алтын (1999, 2000), көмеш (2001) һәм бронза (2003, 2004) мидәлләре иясе.
Иван Верниковский

**Иван Верниковски** (, ,  — , ) — телләр белгече, Казан һәм Харковь университетларында борынгы тарих һәм география укытучысы, сарай киңәшчесе (1844), Сембер гимназиясе директоры (?-1857).
Владимир Вертоградов

**Владимир Вертоградов** (, ,  — , ) — чиркәү тарихчысы, Мәскәү руханилар академиясе ректоры вазифаларын башкаручы (1950-1951).
Владимир Верхоланцев

**Владимир Верхоланцев** (, ,  — , ) — Россия педагогы, өлкәне өйрәнүче, Пермь тарихы турында китаплар авторы.
Петри Веһанен

**Петри Веһанен** (, ,  — , ) — Финляндия хоккейчысы (капкачы), Дөнья чемпионатларының алтын (2011) һәм бронза (2008) медальләре иясе, КХЛның алтын (2010) һәм бронза (2014) призчысы, КХЛның иң яхшы капкачысы (2010).
Виктор (Островидов)

**Виктор** (, ,  — , ) — Өрҗем (1920), Слободской (1920-1921), Глазов (1921-1924), Ижау һәм Воткинск (1926-1927) һәм Шадрин (1927) епискобы.
Мөгезкатлауның үзәк болытсыман Франсуа дистрофиясе

**1.             Нәселдәнлек төре** аутосом-доминатлы.

**2.             Билгеләре.** Бер-берсеннән ярымачык өлкәләр белән аерылган, строманың арткы катламнарында урнашкан, үзәк өлешендә чыгып торучы полигональ формалы соргылт томанланулар һәм тулаем тирегә охшаган күренешкә китерә (рәс. 9.54).

**3.             Дәвалау** таләп ителми.

**NB Болытсыман дистрофия күренешләре белән «тимсах тиресе» тибындагы дегенерациягә охшаш, ләкин аннан томанлануларның арткы урнашулары һәм аутосом-доминантлы нәселдәнлек төре белән аерыла.**

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Милда Виктурина

**Милда Виктурина** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ рөнтгенологы, Третьяков галереясенең фәнни-эксперт бүлеге мөдире (1975-199?).
Александр Виноградов (1970)

**Александр Виноградов** (, ,  — , ) — СССР һәм Россия һоккейчесе (һөҗүмче), Эстония чемпионы (2005, 2006, 2007, 2009).
## Искәрмәләр
Владислав Виноградов (1899)

**Владислав Виноградов** (, ,  — , ) — СССР гаскәрбашы, СССР элемтә юллары министры урынбасары (1946-1948), СССР кораллы көчләренең тыл штабы башлыгы (1948-1949).
## Искәрмәләр
Иван Виноградов

**Иван Виноградов** (, ,  — , ) — СССР математигы, СССР ФА академигы (1929), Социалистик Хезмәт каһарманы (1945, 1971). Ленин (1972), Сталин (1941) һәм СССР дәүләт (1983) премияләре лауреаты, СССР ФА физика-математика институты директоры (1932-1934), СССР ФА математика институты директоры (1934-1983).
## Искәрмәләр
Николай Виноградов (1831)

**Николай Виноградов** (, ,  — , ) — Казан университетының медицина факультеты деканы (1870-1878).
## Искәрмәләр
Борис Винокуров

**Борис Винокуров** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1940).
Виссарион (Зорин)

**Виссарион** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Волын (1903-1909), Самар (1909-1911) һәм Пермь (1911-1914) руханилар семинарияләре ректоры, Вольск (1923-1924), Сембер (1924-?) епискобы, Вакытлы югары чиркәү шурасы рәисе (1928-1933).
Виталий (Максименко)

**Виталий** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Детройт (1934) епискобы, Төньяк Америка һәм Канада (1934-1935) һәм Көнчыгыш Америка һәм Нью-Джерси (1947-1960) архиепискобы.
Александр Вишневский (1874)

**Александр Вишневский** (, ,  — , ) — РИ һәм СССР хәрби җәррахы, СССР медицина фәннәре академиясенең хакыйкый әгъзасы (1947), Сталин премиясе лауреаты (1942).  Казан һәм Мәскәү хирурглары фәнни мәктәпләренә нигез салучы.

## Тәрҗемәи хәле
1899 елда Казан университетының медицина факультетын тәмамлый, шунда ук анатомия һәм оператив хирургия кафедрасында прозектор булып эшли, 1912 елдан гомуми хирургия кафедрасы профессоры һәм мөдире, 1914 елдан госпиталь хирургиясе кафедрасы мөдире. 1935-1947 елларда Бөтенсоюз эксперименталь медицина институты һәм Үзәк ГИДУВның (Мәскәү) хирургия клиникалары мөдире. 1947-48 дә СССР МФАнең Хирургия фәнни-тикшеренү институты директоры.

## Эшчәнлеге
Казанда Ливерий Даркшевичның нерв авырулары клиникасы, соңрак Шамов хастаханәсе каршында операция бүлмәләре оештыра. Вишневский күкрәк куышлыгы хирургиясе, нейрохирургия, сугыш яралары, зарарлану һәм үлекләү процесслары хирургиясенә кагылышлы эксперименталь-физиологик тикшеренүләр һәм клиник эшләр алып бара, ялкынсыну процессында нерв трофикасының роле турында концепция эшли, ялкынсыну процессларын, үлекле яраларны, җәрәхәт шокларын дәвалауның яңа ысулларын (новокаин блогы, ваго-симпатик блок, майлы-бәлзәмле бәйләвеч, Вишневский мае) гамәлгә кертә. Операцияләр вакытында күчмә инфильтрат ысулы белән авыртуны басу ысулын тәкъдим итә (1930), бу - фәнни клиник хирургиянең анестезиология бүлегенә зур этәргеч бирә (Новокаин блокадасы). Вишневскийның майлы-бәлзәмле бәйләвеч ысулы яраларны дәвалауда уңышлы кулланыла. Новокаин белән бәлзәмле бәйләвечне бергә кушып куллану - ялкынсыну процессларын дәвалауда яңа ысул, бу ысул Бөек Ватан сугышы елларында авыртуны басу һәм яраларны дәвалауда киң кулланыла.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
Авыртуны туктату ысулын эшләгән өчен СССР Дәүләт бүләгенә лаек була (1942). Ленин һәм Хезмәт Кызыл Байрагы орденнары, медальләр белән бүләкләнә.

## Хәтер
Казан медицина университеты клиникасына (1936) (клиника бинасы алдына А.В.Вишневскийга һәйкәл-бюст куела) һәм СССР МФАнең хирургия институтына (1948) аның исеме бирелә. Түбән Чирйорт авылында Вишневскийның музей-йорты эшли.

## Чыганаклар

* Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясенең Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты
## Искәрмәләр
Борис Вишневский

**Борис Вишневский** (, ,  — , ) — СССР антропологы, археолог, географ, этнограф, география фәннәре докторы, Чулман буе тарихын өйрәнүче.
## Искәрмәләр
Фёдор Вишневский

**Фөдор Вишневский** (, ,  — , ) — декабрист, мичман.
## Искәрмәләр
Александр Вишняков

**Александр Вишнәков** (, ,  — , ) — СССР галиме, журналист, «Правда» гәҗитенең баш мөхәррире урынбасары (1951-1956), СБКФ ҮКнең «Политическое самообразование» журналының баш мөхәррире (1961-1986).
Альберт Вишняков

**Альберт Вишнәков** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (һөҗүмче), Россия чемпионы (2004/05).
Владимир (Соколовский-Автономов)

**Владимир** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Алеут һәм Әләскә (1887-1891), Острогожск (1891-1896), Ырынбур һәм Җаек (1896-1903), Екатеринбур һәм Эрбет (1903-1910) епискобы, Екатеринослав архиепискобы (1924-1926).
Владимир (Ужинский)

**Владимир** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Рөвел (1819-1822), Курск һәм Белгород (1822-1831) епискобы, Чернигов һәм Нежин (1831-1836) һәм Казан һәм Зөя (1836-1848) архиепискобы.
Сергей Владимиров

**Сергей Владимиров** (, ,  — , ) — СССР филологы, кичке һәм читтән торып уку буенча Пермь университеты проректоры (1965-1982).
## Искәрмәләр
Иван Вишневский

**Иван Вишневский** (, ,  — , ) — Сембернең мактаулы ватандашы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1868), Сембер губернасы укуханәләре директоры һәм Сембер ирләр гимназиясе директоры (1860-1865), Мария хатын-кызлар гимназиясе директоры (Сембер, 1865-?).
## Искәрмәләр
Вениамин Вишневский

**Вениамин Вишневский** (, ,  — , ) — СССР кино белгече, педагог.
## Искәрмәләр
Александр Волков (1920)

**Александр Волков** (, ,  — , ) — Россия Каһарманы (1998).
## Искәрмәләр

Төркем:РФ Каһарманнары
Александр Волков (1985)

**Александр Волков** (, ,  — , ) — Россия волейболчысы, Россия чемпионатларының алтын (2005/06, 2007/08, 2011/12, 2013/14, 2014/15), көмеш (2003/04, 2006/07, 2016/17) һәм бронза (2009/10) призчысы, Италия чемпионатының көмеш призчысы (2010/11), Олимпия уеннарының алтын (2012) һәм бронза (2008) мидәлләре иясе, Европа чемпионатының көмеш (2007), Дөнья кубогының көмеш һәм алтын (2007, 2011) мидәлләре иясе, Дөнья лигасының алтын (2011), көмеш (2007, 2010) һәм бронза (2008, 2009) мидәлләре иясе.
Виталий Волков (1981)

**Витали Волков** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (ярымсакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Римма Волкова

**Римма Волкова** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ опера җырчысы, РФның халык артисты (1995).
## Искәрмәләр
Аркадий Воловик

**Аркади Воловик** (, ,  — , ) — СССР педиатры, РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1966), Ленинград педиатрия медицина институтының балалар авырулары пропедевтикасы кафедрасы мөдире (1939-1970).
Николай Волостнов

**Николай Волостнов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Сергей Военушкин

**Сергей Военушкин** (, ,  — , ) — СССР дәүләт һәм хуҗалык эшлеклесе, РСФСРның атказанган төзүчесе (1979), РСФСР төзелеш материаллары сәнәгате министры (1979-1985), СССР төзелеш материаллары сәнәгате министры (1985-1989).
Пётр Войс

**Пөтр Войс** (, ,  — , ) — архитектор, рәссам, галереяче, заманча сынлы сәнгать әсәрләрен җыючы.
Пётр Волынский

**Пөтр Волынски** (, ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, Казан воеводасы (1680-еллар).
Владимир Вормс

**Владимир Вормс** (, ,  — , ) — СССР химигы, медицина докторы (1899), Сарытау университетының проректоры, медицина факультеты деканы (1918-1927).
Василий Воробьёв (1887)

**Васили Воробйов** (, ,  — , ) — композитор, хор дирижеры, Чабаксар музыка училищесы директоры (1946-1947), ЧАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1940).
Рамазанов

**Рамазанов** — фамилия.
* Шиһап Рамазанов (1887-1948), телче-галим.
* Әхмәтгәрәй Рамазанов (1901-1979), авиация генерал-лейтенанты.
* Гыйлемдар Рамазанов (1923-1993), язучы, галим.
* Магомед Рамазанов (1936-2007), дагстан язучы, прозаик, драматург, публицист, журналист һәм укытучы.
* Марат Рамазанов (1939-2024), физика-математика фәннәре докторы, профессор, Башкортстан Татар иҗтимагый үзәгенең беренче рәисе.
* Рамил Рамазанов (1979), ТР буенча Суд департаменты идарәсе башлыгы урынбасары. Татарстанның атказанган юристы (2018). 
* Ризат Рамазанов (1990), җырчы, Башкортстанның (2024) һәм Татарстанның (2025) атказанган артисты.
* Рушан Рамазанов (31.03.1990), спортчы (*[[билбаулы көрәш]]*).
* Илназ Рамазанов (2001), көрәшче, РФ милли көрәш һәм билбаулы көрәш буенча спорт остасы, Татарстан, РФ, дөнья чемпионы.
----
;Рамазанова 
* Дөрия Рамазанова — тел галиме, филология фәннәре докторы (1998 ел), профессор.
* Земфира Рамазанова — Россия җырчысы, музыкант, композитор, җырлар язучы.
* Лия Рамазанова ― медицина фәннәре докторы (2011), Россия Федерациясенең атказанган табибы (2024).

Төркем:Фамилияләр
S-kvark

**s-kvark** yäki **säyer kvark** (inglizçä *strange quark*)  -(1/3)e elektr qorğısı häm -1 säyerlek iä bulğan,  ikençe buınğa qarağan fundamental' fermion.
u-kvark häm d-kvarktan soñ iñ ciñel kvark, anıñ massası 95±25 meV/c² täşkil itä.

1947 yılda berençe säyer kisäkçek Kaon açılğan (säyerlek digän kvant sanı iä bulğan s-kvarktan torğan kisäkçek). 1964 yılda Gell-Man häm Tsweig kvark modelen buldıra häm s-kvark buluın postulat itä.

Bötenese kvarklar kebek s-kvark barlıq 4 fundamental' tä'sir iteşüdä qatnaşa: elektromagnit, gravitatsion, köçle häm zäğif tä'sir iteşüdä, şulay uq küptän tügel açılğan 5-nçe fundamental' - Higgs tä'sir iteşüendä qatnaşa.

Teoriä buyınça näq Higgs qırı belän tä'sir iteşügä kürä s-kvarknıñ massası xasil bula.

Zamança fizika qaraşı buyınça s-kvark strukturasız fundamental' kisäkçek bulıp tora (bütän kvarklar häm leptonnar kebek).

## Säyer kvarktan torğan adronnar
Qayber adronnarda s-kvark kerä:
* Kaon - s-kvark (yäki s-antikvark) häm u-kvark (yäki d-kvark)tan torğan mezon.
*ŋ häm ŋ' mezonnar
* ф mezon
* säyer barionnar - hiperonnar dip atala
Barlıq adronnarda virtual' s-kvark s-antikvark parlardan torğan qatışma bar.

## Kvant sannarı
* Spin 1/2
* säyerlek -1
*barion sanı +1/3
*cöplelek + (uñay)
* lepton sanı, soqlandıru, maturlıq sannarı 0

## Monı da qarağız

*Säyer matdä
*Kvark (säyer) yoldız
## Sıltamalar
*M. Gell-Mann. The Eightfold Way: A theory of strong interaction symmetry // The Eightfold Way. — Westview Press, 2000. — С. 11. — ISBN 0-7382-0299-1.
Оригинал: M. Gell-Mann. The Eightfold Way: A theory of strong interaction symmetry. — California Institute of Technology, 1961.
* Y. Ne'emann. Derivation of strong interactions from gauge invariance // The Eightfold Way. — Westview Press, 2000. — ISBN 0-7382-0299-1.
Оригинал Y. Ne'emann Derivation of strong interactions from gauge invariance // Nuclear Physics. — 1961. — Т. 26. — С. 222. — DOI:10.1016/0029-5582(61)90134-1
* R.C. Olby, G.N. Cantor. Companion to the History of Modern Science. — Taylor & Francis, 1996. — С. 673. — ISBN 0415145783.
* M. Gell-Mann A Schematic Model of Baryons and Mesons // Physics Letters. — 1964. — Т. 8, № 3. — С. 214–215. — DOI:10.1016/S0031-91
* B. Carithers, P. Grannis Discovery of the Top Quark // Beam Line. — SLAC,

Төркем:Квант механикасы
Төркем:Статистик физика
Төркем:Физика төшенчәләре
Төркем:Элементар кисәкчекләр
Воскресенский

**Воскресенский** ― фамилия.
* Александр Воскресенский (1835—1869), педагог, инкыйлаб хәрәкәте эшлеклесе.
* Гавриил (Воскресенский) (1795—1868), православие дин эшлеклесе, Орёл (1825-1827), Могилёв (1827-1829), Сембер (1840-1841) руханилар семинарияләре ректоры.
* Леонид Воскресенский (1913—1965), ракета техникасын сынаучы, профессор, техник фәннәре докторы. Социалистик Хезмәт Каһарманы.

Төркем:Фамилияләр
Гөлчәчәк

**Гөлчәчәк**, **роза** () —  игеп үстерелә торган Гөлҗимеш (*Rosa*) ыругына кергән төреләрнең җыйма атама.

Розаларны беренче тапкыр Борынгы Римда үстерә башлаганнар, ул вакыттагы бакчаларның төп максаты файдалы үсемлекләр (җимеш, яшелчә, тәмләткеч һәм дару) үстерү булса да, Борынгы Рим язучыларының әсәрләрендә 10га якын Роза сортлары тасвирлана.

## Искәрмә

Төркем:Гөлҗимеш
Владимир Воробьёв (1876)

**Владимир Воробьёв** (, ,  — , ) — православие дине эшлеклесе, протоиерей.
## Искәрмәләр
Павел Воробьёв (1982)

**Павел Воробйов** (, ,  — , ) — Россия хоккейчысы (һөҗүмче), Россия чемпионы (2001/02, 2002/03).
## Искәрмәләр
Пётр Воробьёв

**Пётр Егор улы Воробьёв** (,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
## Искәрмәләр
Евгений Воронов

**Евгений Воронов** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы (сакчы), Россиянең атказанган спорт остасы (2012), Олимпиаданың бронза (2012), Универсиаданың көмеш (2009) медальләре иясе.
## Искәрмәләр
Станислав Воронов

**Станислав Воронов** (, ,  — , ) — РФ ДКХнең Чуашстан буенча идарәсе башлыгы (1994-1999).
## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Әлек районы
Эт борыны

**Эт борыны** () — Розачалар (*Rosaceae*) семьялыгының Гөлҗимеш (*Rosa*) ыругына кергән үсемлекләр төре.

Төркем:Гөлҗимеш
Энәле гөлҗимеш

**Энәле гөлҗимеш** () — Розачалар (*Rosaceae*) семьялыгының Гөлҗимеш (*Rosa*) ыругына кергән үсемлекләр төре.

Гөлҗимешнең чәчәкләре алсу төстә. Алар май уртасында күренә башлый.

Гөлҗимештә витамин кара карлыган га,лимон га,алма га караганда да күбрәк. Аның җимешләрен, яфракларын ,тамыр ларын төрле авыруларны дәвалаганда кулланалар.
## Искәрмәләр

Төркем:Гөлҗимеш
Ольгерд Воронцов

**Ольгерд Воронцов** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ кино режиссөры һәм кино операторы, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1977).
Павел Воронцов

**Павел Воронцов** (, ,  — , ) — СССР хуҗалык, дәүләт һәм фирка эшлеклесе, БК(б)Фның Калинин өлкә кәмититтенең 1 нче сәркатибе (1946-1949), Казан шәһәр башкарма комитеты рәисе урынбасары (1952-1954).
Александр Воскресенский (1835)

**Александр Воскресенский** (, ,  — , ) — Россия педагогы, инкыйлаб хәрәкәте эшлеклесе.
## Искәрмәләр
Евгений Вотчал

**Евгени Вотчал** (, ,  — , ) — СССР ботанигы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1915), УССР ФА академигы (1921).
Ярослав Вощак

**Ярослав Вошчак** (, ,  — , ) — дирижер, музыка педагогы, УССРның һәм СССРның халык әртисе (1952, 1979), БССР дәүләт премиясе лауреаты (1990), Илбау (1953-1963), Әдис (1963-1965), Воронеж (1967-1970), Казан (1970-1972), Беларус (1972-1980) опера һәм балет театрлары баш дирижеры.
Егор Врангел

**Егор Врангел** (, ,  — , ) — Россия хокукы профессоры, хакыйкый дәүләт киңәшчесе, Казан университеты профессоры.
Владимир Вуйтек

**Владимир Вуйтек** (, ,  — , ) — Чехословакия хоккейчесе (һөҗүмче), Чихиᴙ хоккей тренеры, Ярыcлау «Локомотивы»ның (2001-2003, 2010-2011), Казан «Ак Барсы»ның (2003-2004), Мәскәү «Динамосы»ның (2009-2010), Словакия (2011-2015) һәм Чихиᴙ (2015-2016) милли хоккей җыелмаларының баш тренеры.
Георгий Вульф

**Георгий Вульф** (, ,  — , ) — РИ кристаллографы, Мәскәү университеты профессоры, РФА мөхбир әгъзасы (1921).
## Искәрмәләр
Йоһанн Фридрих Христиан Вуттиг

**Йоһанн Фридрих Христиан Вуттиг** (, ,  — , ) — химик, технолог һәм фармацевт, Казан университеты профессоры.

Төркем:Химиклар
Ян Вуюкас

**Ян Вуюкас** (, ,  — , ) — Греция баскетболчысы, Греция чемпионы (2011).
Николай Высоцкий (1843)

**Николай Высоцкий** (, ,  — , ) — табиб, җәмәгать эшлеклесе, Казан университеты профессоры, хакыкый дәүләт киңәшчесе (1894), Казан университеты каршындагы бактериология институты директоры (1900-?).
## Моны да карагыз
* Казан университетының археология музее

## Искәрмәләр
Иван Вышнеградский

**Иван Вышнеградски** (, ,  — , ) — РИ механигы, дәүләт эшлеклесе, хакыйкый яшерен киңәшче (1890), Санкт-Петербург технология институты директоры (1870-1875), РИ финанс министры (1887-1892), Казанның шәрәфле ватандашы (1890).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Славко Вранеш

**Славко Вранеш** (, ,  — , ) — Каратау басетболчысы, Каратау (2007), Сербия (2008-2010) чемпионы, Европа кубогы иясе (2011).
Николай Второв

**Николай Второв** (, ,  — , ) — өлкәне өйрәнүче, тарихчы, мемуарчы, РИ эчке эшләр министрлыгының хуҗалык департаменты вице-директоры (1857-?), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1862).
Алексей Вяткин

**Алексей Вяткин** (, ,  — , ) — Казакъстан һөнәри хоккейчысы (һөҗүмче).
Рем Вяхирев

**Рем Вәхирев** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ дәүләт эшлеклесе, СССР (1981) һәм РФ (1997) дәүләт премияләре лауреаты, «Оренбурггаздобыча» ҖБ директоры (1975-?), СССР газ сәнәгате министры урынбасары (1983-1986), «Газпром» ширкәте башлыгы (1992-2001).
Габдулла Габитев

**Габдулла Габитев** (Габдулла Гыйсмәтулла улы Габитев, ,  — , ) — ТАССР эчке эшләр (1941-1943) һәм дәүләт куркынычысызлыгы (1943-1944) халык комиссары, ҮзССР дәүләт куркынычсызлыгы халык комиссары (министры) урынбасары (1944-1948), Кабарда АССРның  дәүләт куркынычысызлыгы (1948-1953) һәм эчке эшләр (1953-1954) министры, Кабарда АССР МШ каршындагы дәүләт куркынычсызлыгы комитеты рәисе (1954-1956).

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар
Борис Габрианович

**Борис Габрианович** (, ,  — , ) — СССР физигы, җылылык физикасы өлкәсендә белгеч, техник фәннәр докторы.
Ландыш Гавина

**Ландыш Гавина** (Ландыш Рәфикъ кызы Гавина (Мортазина), ,  — , ) — РФ паверлифтеры, Европа чемпионатының көмеш мидәле иясе (2015), РФның халыкара дәрәҗәле спорт остасы.
Гавриил (Абалымов)

**Гавриил** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Осташков (1920-1923) һәм Тотьма (1923) епискобы.
Аким Гаврилов

**Аким Гаврилов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
## Искәрмәләр
Никита Гагарин

**Никита Гагарин** (, ,  — , ) — Мәскәү дворяны, Старица (1614-1615), Вәзма (1616-1617), Ржев (1619-1621), Царицын (1623-1624), Псков (1626-1628), Сольвычегодск (1629-1630), Путибел (1632-1634), Казан (1636-1638), Одоев (1640) воеводасы.
Семён Гагарин

**Семөн Гагарин** (, ,  — , ) — Мәскәү дворяны, Биләү (1613-1614), Невел (1614-1615), Верхотурье (1627-1629), Новгород (1631-1632) воеводасы, Торопец (1611-1613), Казан (1616-1619) шәһәрләренең икенче воеводасы.
Махач Хаҗиев

**'
**Махач Хаҗиев''' (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (ярымсакчы).
## Искәрмәләр

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Гавриил (Воскресенский)

**Гавриил** (, ,  — , ) — православие дин эшлеклесе, Орёл (1825-1827), Могилёв (1827-1829), Сембер (1840-1841) руханилар семинарияләре ректоры, Җылантау Дөньядан күчү кәшишханәсенең баш рухание (1829-?).
## Искәрмәләр
Гавриил (Зырянов)

**Гавриил** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Җидекүл бушлыгының баш рухание (1901-?).
Илсөяр Газетдинова

**Илсөяр Газетдинова** (Илсөяр Ибраһим кызы Газетдинова, ,  — , ) — театр актеры, Татарстанның (1997) һәм Башкортстанның (1990) халык әртисе, Русиянең атказанган әртисе (2003).
Рифкать Гайнуллин

**'
**Рифкать Гайнуллин''' (Рифкать Хәйрулла улы Гайнуллин, ,  — , ) — разведчик,  Дан орденының тулы кавалеры (?, 1944, 1944).

## Тәрҗемәи хәле

Рифкать Хәйруллович Татарстан Республикасы Әгерҗе районы Вәрза авылында укытучы гаиләсендә туган. Авылда өч абый белән үскән. 1939 елда җидееллык мәктәпне бишле билгеләренә тәмамлый. Казан авыл хуҗалыгы техникумына укырга керә, бер үк вакытта аэроклубта шөгыльләнә, очучы-истребитель булырга тели. Әмма укуын тәмамларга насыйп булмый аңа, сугыш башлана. Ул туган авылына кайта һәм күпмедер вакыт элемтә бүлеге мөдире булып эшли. Беренче булып фронтка әтисе китә. Унҗиде яшьлек егет хәрби комиссариатка аны фронтка җибәрү үтенече белән үзе килә. Тик аңа: «Син яшь әле, вакыт җиткәч - барырсың, әлегә эшлә», - дип җавап бирәләр. Күпмедер вакыттан соң Рифкать Хәйрулловичны да сугышка алалар. 1942 елның җәеннән минометчы, разведчик булып сугышның иң алгы сызыгында көрәш алып бара, Кызыл Йолдыз ордены, өченче дәрәҗә Дан ордены, "Батырлык өчен» медальләре белән бүләкләнә. 18 тапкыр Гайнуллин разведка төркеме белән дошманның тылына йөри, анда барлыгы 150 көн үткәрә. Фашист Германиясе капитуляциясе турында рация буенча белә. Командованиесе разведчикны Җиңү һәм Кызыл Байрак ордены белән бүләкли.

Сугыштан соң Рифкать Хәйрулла улы 30 ел Алабугада яши, ЕГПУДА укыта. 1989 елда безнең шәһәргә, Түбән Камага күчеп килә. Дан орденының кавалеры, шәһәрнең Мактаулы гражданины, танылган педагог, җәмәгать эшлеклесе 86 нче яшендә якты дөньядан китә.
## Хәтер
Түбән Кама шәһәренең Бакый Урманче исемендәге 2нче татар гимназиясендә мемориаль музее ачылган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Түбән Каманың мактаулы гражданнары
Пётр Галанза

**Пөтр Галанза** (, ,  — , ) — хокук белгече, дәүләт һәм хокук тарихы, сәяси һәм хокукый өйрәтмәләр өлкәләрендә белгеч, Казан университеты ректоры (1928-1929).

## Искәрмәләр
Яков Галахов

**Яков Галахов** (, ,  — , ) — дини язучы, вәгазьче, Тум университеты профессоры.
An-148 Mäskäw yanında häläkäte

|стиль_изображения = 
|подпись           = }
|стиль_подписи     = 
|стиль_заголовков  = background-color:}; width:600px;color:};
|стиль_меток       = background: #eee; text-align: center; width:100px;
|стиль_текста      = text-align: center;

|заголовок1 = Ğomumi mäğlümat
|метка1     =  
|текст1     =

|заголовок3 = 
|метка3     = Data 
|текст3     =  11 fevral, 2018 yıl

|заголовок4 = 
|метка4     = Waqıt 
|текст4     =  14:27 MSK (çaması)

|заголовок6 = 
|метка6     = Häläkät töre 
|текст6     =  Eşelonnan yığılıp töşü

|заголовок7 = 
|метка7     = Säbäp
|текст7     =  bilgesez, faraz: bozlanu

|заголовок8 = 
|метка8     = Urın
|текст8     =   Mäskäw ölkäse, Ramenki rayonı, Argunovo awılı yanında

|заголовок9 = 
|метка9     =Häläk bulğannar
|текст9     = 71 (barça)

|заголовок10 = Oçqıç
|метка10     =  
|текст10     =

|заголовок11 = 
|метка11     =Oçqıç töre
|текст11     =  An-148

|заголовок12 = 
|метка12     =Aviaşirkät
|текст12     = Sarıtaw hawa yulları

|заголовок13 = 
|метка13    = Bort nomerı
|текст13     =   RA-61704

|заголовок14 = 
|метка14    =Oçıp kitü urını 
|текст14     =  Domodedovo hawa alanı (Mäskäw)

|заголовок15 = 
|метка15    =Oçıp kilü urını 
|текст15     =  Orski şähäre

|заголовок16 = 
|метка16    =Reys 
|текст16     =   6W-703

|заголовок17 = 
|метка17    =Çığarılu waqıtı 
|текст17     =   2010 yıl

|заголовок18 = 
|метка18    =Yulçılar sanı 
|текст18     =  65

|заголовок19 = 
|метка19    =Ekipaj sanı 
|текст19     =  6

|заголовок20 = 
|метка20    =Tere qalğannar 
|текст20     =  0
}}

**An-148 Mäskäw yanında häläkäte** - 2018 yılnıñ 11 fevralendä 14:47 MSK säğättä Mäskäw-Domodedovo hawa alanınnan Orski şähärenä yul totqan «Sarıtaw hawa yulları» şirkäteneñ An-148 yulçı oçqıçı Mäskäw ölkäse Ramenki rayonı Argunovo awılı yanında häläkätkä yulıqqan.

Oçqıçta **65 yulçı häm 6 ekipaj xezmätkäre häläk bulğan**.

Häläkätneñ säbäpläre tikşerelä, aldan faraz: naçar hawa şartlarında oçqıç öslegeneñ bozlanuı näticäsendä kütärü köçe kisken kimüe häm yığılıp töşü.

Bu An-148-100B oçqıçı 2010 yılda Voronej hawa zavodında tözelgän.

## Tikşerü
Xalıqara aviatsiä komitetı açıqlawınça, oçqıç hawağa kütärelep 2,5 minuttan soñ 1,3 meñ metr bieklektä tözeksezlek barlığı açıqlanğan.

An-148 oçqıçı tulı basım alğıçları bozlanıp, pilot indikatorlarında oçış tizlege turında mäğlümatlarnı döres birmäw arqasında häläkätkä yulıqqan bulırğa mömkin. Bu xaqta RİA “Novosti” oçqıçnıñ üzyazğıçı parametrik mäğlümatların uqığan Däwlätara aviatsiä komitetı analizına sıltama belän xäbär itä.

## Sıltamalar

* https://www.azatliq.org/a/29033369.html
*http://m.tatar-inform.tatar/news/2018/02/13/157956/

Төркем:Авиаһәлакәтләр
Төркем:2018 ел
Төркем:11 февраль
Төркем:Русия тарихы
Рифат Галиев

**Рифат Галиев** (Рифат Муллагали улы Галиев, ,  — , ) — СССР, Үзбәкстан һәм Россия футболчысы (һөҗүмче), Үзбәкстан чемпионы (1992).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Борис Гаев

**Борис Гаев** (, ,  — , ) — инженер-конструктор, техник фәннәр докторы (1961), Сталин (1942, 1953) һәм Ленин (1958) премияләре лауреаты.
Ансил Галимов

**Ансил Галимов** (Ансил Габделнур улы Галимов, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Ильяс Галимов (1937)

**Ильяс Хәмит улы Галимов** (1937 елның 14 марты,  — 2004 елның 28 июле, ) — ССРБ футболчысы (капкачы), тренер, ССРБның спорт остасы (1969).

## Тормыш юлы
Ильяс Галимов 1937 елның 14 мартында Татарстан АССРның Югары Ослан районы Бакчасарай авылында туа. Казанның «Искра» («Рубин») клубы тәрбияләнүчесе, казанлыларның легендар тренеры Николай Сентябрев җитәкчелегендә уйнаган. Алга таба алты сезон (тәнәфес белән) Ленинградның «Зенит» клубында уза, тик «А» классы командасының төп голкиперы була алмый.

1968 елда Николаевның «Судостроитель» клубына күчә. «Судостроитель» формасындагы дебют 19 апрельдә Ивановоның «Текстильщик» командасы белән үз кырында 1:0 исәбе белән отылган кубок матчында була. Яңа капкачының уены җанатарларга ошый — уртача үсүгә карамастан, ул искиткеч сикерүчәнлеге, позицияне сайлап алу осталыгы һәм чыгышларда ышанычлы гамәлләре белән аерылып торган. ССРБ кубогының 1/8 финалында «Судостроитель» Казанга юл тота. Үз клубына каршы матчта Галимов капкасына очкан барлык тупны керттерми, нәтиҗәдә — 2:0, Николаевның җиңүе. Финалның 1/4 өлешендә «Судостроитель» Мәскәүнең «Торпедо» командасын җиңә, ә ярымфиналда Львовоның «Карпат»ына оттыра. Ике матчта да «Судостроитель» капкасын Ильяс Галимов яклаган. 1968 елгы сезоны Николаев командасы тарихында иң уңышлысы була. Кубокта уңышка ирешүдән тыш, команда шулай ук үз төркемендә беренче урынны ала һәм «А» классының беренче төркеменә (югары лига) күчү хокукы өчен финал турнирында катнаша. «Судостроитель»да Галимов барлыгы өч сезон үткәрә, 123 рәсми матчта, шул исәптән 11 кубок матчында катнаша.

1964 елда П. Ф. Лесгафт исемендәге физик культура институты каршындагы тренерлар мәктәбен тәмамлый. «Смена-II» мәктәбендә тренер булып эшли (1970—1973, Смолнинский районы).

2004 елның 28 июлендә Санкт-Петербургта вафат була.

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Русия футболчылары
Төркем:Русия тренерлары
Төркем:«Рубин» футбол клубы
Төркем:ССРБ спорт осталары
Эмиль Галимов

**Эмиль Габделнур улы Галимов** (1992 елның 9 мае, ) — Россия хоккейчысы (һөҗүмче). Кыйтга хоккей лигасының (КХЛ) СКА клубы уенчысы. КХЛның бакыр призчысы (2014). Ансел Галимовның энесе.

## Биография
Эмиль Галимов 1992 елның 9 маенда Түбән Камада туа. Түбән Кама «Нефтехимик» мәктәбендә тәрбияләнүче. Аның беренче тренерлары — Альберт Файдехан улы Миннекаев һәм Борис Владимирович Шамарин. 2009/2010 сезоныннан Яшьләр хоккей лигасында (ЯХЛ) «Нефтехимик»ның «Реактор» фарм-клубы өчен, ә 2010/2011 сезоныннан КХЛда «Нефтехимик» өчен чыгыш ясый. Лигада беренче алкасын Мәскәү өлкәсенең «Атлант» командасы капкасына кертә.

2010 елда 18 яшьтән өлкәнрәк булмаган уенчылар өчен дөнья чемпионатында Россиянең яшьүсмерләр җыелма командасы өчен чыгыш ясый.

2011 елның 1 ноябрендә Ярославльнең «Локомотив» клубына күчә. Анда декабрь аенда Югары хоккей лигасында (ЮХЛ) чыгыш ясый башлый. Ноябрьдә аның «Локо» яшьләр клубы өчен чыгыш ясый.

2013 елның апрель башында «Салават Юлаев»ның имгәнгән һөҗүмчесе Никита Филатов урынына Еврохоккей Челленджга һәм 2013 елгы дөнья чемпионатына әзерлек өчен Россия җыелма командасына чакырыла.

2019 елда Эмиль Галимов Казанның «Ак барс» клубына, ә 2020 елның маенда Санкт-Петербургның «СКА» клубына күчә. 2020 елның 26 октябрендә «Авангард» капкасына хет-трик ясый (5:2).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Статистика игрока. r-hockey.ru. 
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Русия хоккейчылары
Төркем:«Ак Барс» ХК уенчылары
Ризидә Галимова

**'
**Ризидә Галимова*' (Ризидә Локман кызы Галимова, ,  — , ) — опера җырчысы (*лирик сопрано*), [[ТР]] [[Татарстанның халык артисты|халык]] (*2011*), [[РФ]] атказанган (*2018*) артисты. [[Илһам Шакиров премиясе]] лауреаты (*2020*).

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1966 ел]]ның [[26 октябрь|26 октябрендә]] [[Чистай]]да туган. [[Салих Сәйдәшев]] исемендәге [[Түбән Кама музыка укуханәсе]]нең фортепиано (*1986*) һәм вокал (*1992*) бүлекләрен, «*вокал сәнгате — академик җырлау*» белгечлеге буенча [[Мәскәү]]нең Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясен (*1998*) тәмамлаган. Ун елдан артык [[Түбән Кама]]ның 3нче санлы балалар музыка мәктәбендә фортепиано классында укыта. [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]нең [[Татарстан Республикасы халык уен кораллары дәүләт оркестры|халык уен кораллары дәүләт оркестры]] солисты.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* Вокалчыларның Салих Сәйдәшев исемендәге III республика конкурсы лауреаты
* Grand Price халыкара вокалчылар конкурсы (*Италия'') лауреаты
* 2011 —  Татарстанның халык артисты
* 2018 —  РФ атказанган артисты
* 2020 — Илһам Шакиров премиясе

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*   Резеда Галимова удостоилась звания «Заслуженная артистка России». Татар-информ, 31.05.2018.

## Моны да карагыз

Төркем:Татар җырчылары
Төркем:Түбән Кама музыка укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Гнесиннар исемендәге академияне тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның халык артистлары
Төркем:Русиянең атказанган артистлары
Төркем:Илһам Шакиров премиясе лауреатлары
Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Миңневәли Галиев

**Миңневәли (Николай****) Хафиз улы Галиев** (1930 елның 7 мае,  — 2016 елның 28 декабре, ) — ССРБ спортчысы (чаңгычы), тренер, ССРБ чемпионы (1959), ССРБның халыкара дәрәҗәле спорт остасы.

## Тормыш юлы
Миңневәли Галиев 1930 елның 7 маенда Татарстан АССРның Чистай районында туган. Ярыслауның РСФСРның атказанган тренеры Александр Федорович Филипповның шәкерте. Карьерасы башында төбәк ярышларында катнаша. 1951 елда армиягә алына. Армиядә чаңгы спорты белән шөгыльләнүен дәвам итә һәм РСФСР җыелма командасы составына керә. Кораллы Көчләр беренчелегендә бишенче урынны яулый.

Беренче тапкыр 1954 елда СССР чемпионатында катнаша һәм 30 чакрымга узышта 49 нчы урын ала. Олимпия алды сезонында Ленинградта СССР кубогы кысаларында узган контроль ярышларда уңышлы чыгыш ясый — 15 чакрымга узышта җиңү яулый, ә 30 чакрымга узышта Владимир Кузиннан калышып, икенче урынны ала.

1956 елгы кышкы Олимпия уеннарында Италияның Кортина д'Ампеццо шәһәрендә бер дисциплинада — 1956 елның 30 гыйнварында 15 чакрымга узышта катнаша, анда 61 катнашучы арасында 18 нче урынны ала һәм Советлар Берлегеннән дүрт катнашучы арасында соңгысы була.

1957 елгы ССРБ чемпионатында РСФСР җыелма командасы составында эстафетада бакыр медаль яулый. Киләсе чемпионатында «Труд» җәмгыяте һәм Ярыслау шәһәре данын яклап, 30 чакрымга узышта бакыр медаль яулый. 1959 елда 15 чакрымга узышта ССРБ чемпионы була. Шулай ук 1959 елда ВЦСПС беренчелеге җиңүчесе була.

Башка халыкара ярышларда катнаша, шул исәптән 1957 елда Финляндиядә узган ярышларда 15 чакрым дистанциягә узышуда катнаша һәм 30 чакрым дистанциягә икенче урынны ала. 1958 елда Лаһтида узган дөнья чемпионатында 30 чакрым дистанциядә иң көчле унлыкка керә. 1961 елда Чехословакиядә узган ярышларда җиңү яулый.

Спорт карьерасын тәмамлагач, тренерлык эшенә күчә. Тренерларның югары мәктәбен тәмамлый (Ленинград, 1959). «Олимп» балалар спорт клубын  җитәкли (Ярыслау). 1990 елларда Ярыслау шәһәренең 3 нче балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбендә тренер-укытучы булып эшли. Галиевта тәрбияләнүчеләр арасында — ССРБ чемпионатында катнашучы Владимир Любаткин, РСФСР (Россия) җыелма командасы әгъзалары Ренат Сәфәров һәм Роман Сторожев, «Труд» ДСО үзәк советы җыелма командасы әгъзасы Алексей Ванин.

Ярыслауның Идел Аръягы районында яшәгән. 2016 елның 28 декабрендә вафат була.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Летопись Заволжского района. Николай Галиев (стр. 25)

Төркем:Чистай районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:ССРБ халыкара класслы спорт осталары
Төркем:Олимпия уеннарында катнашучылар
Александр Галицкий

**Александр Галицки** (, ,  — , ) — табиб, шаһмат композиторы.
Мулланур Ганиев

**Мулланур Ганиев** (Мулланур Фәхрәзи улы Ганиев, ,  — , ) — сәясәт эшлеклесе, РФ Дәүләт думасы депутаты (1995-1999).
Вил Ганиев

**'
**Вил Ганиев''' (Вил Хәлим улы Ганиев, ,  — , ) — шагыйрь, әдәбият белгече, тәрҗемәче, РФның атказнган мәдәният хезмәткәре (1994).
## Биографиясе
1934 елның 10 июлендә Татарстан АССРның Яшел Үзән районы Норлат авылында туган. 1957 елда Казан университетын тәмамлый. «Казан утлары» журналында эшли.

Сәләтен күреп Вил Ганиевне 1959 елда Мәскәүгә Дөнья әдәбияты институтына аспирантурага чакыралар. Анда ул төрки телләрне ныклап өйрәнә. Назыйм Хикмәт, Махтумкули, Кербабаев, Жамбул һәм бик күп татар әдипләренең шигырьләрен русчага оригиналдан тәрҗемә итә.
1964–1967 елларда ул «Советский писатель» нәшриятында, 1967–1991 елларда СССР Язучылар берлеге идарәсендә эшли. Биредә П.Антокольский, Н.Тихонов, А.Твардовский, С.Липкин, Р.Моран, М.Львов кебек әдипләр белән хезмәттәшлек итә. Бер үк вакытта Әдәбият институтында (1986–1994) укыта.
1997 елдан Россия Фәннәр академиясенең Дөнья әдәбияты институтында эшли. Тәрҗемә итү белән бергә татар әдәбиятының XX гасыр классик әдипләре иҗаты турында күп кенә фәнни очерк-мәкаләләр яза. 
Вил Ганиевкә 1994 елда «Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре» дигән мактаулы исем бирелә.

2005 елның 7 апрелендә Мәскәүдә вафат була. Ваганьков зиратына җирләнгән.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 
* 
* 

Төркем:Татар шагыйрьләре
Төркем:Татар тәрҗемәчеләре
Әюпхан Гаппаров

**Әюпхан Гаппаров** (, ,  — , ) — Үзбәкстан һөнәри футболчысы (һөҗүмче).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Алмас Гарәфиев

**Алмас Гарәфиев** (Алмас Нурый улы Гарәфиев, ,  — , ) — филолог, төркиятче, татар теленнән дәреслекләр авторы.
Майкл Гарнетт

**Майкл Гарнетт** (, ,  — , ) — Канада һоккейчесе (капкачы), КХЛның көмеш (2010, 2013) һәм бронза (2012) призчысы.
Михаил Гарнизов

**Михаил Гарнизов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
Вальтер Гарсия

**Вальтер Гарсия** (, ,  — , ) — Аргентина футболчысы (сакчы, ярымсакчы), Панамерика уеннары җиңүчесе (2003).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Самуел Гарсия

**Самуел Гарсия** (, ,  — , ) — Испания футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Александр Гасников

**Александр Гасников** (, ,  — , ) — Казакъстан хоккейчесе (сакчы), Казакъстан милли хоккей җыелмасы әгъзасы.
Виктор Гаус

**Виктор Гаус** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (капакачы) һәм футбол тренеры.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Фёдор Гахов

**Фөдор Гахов** (, ,  — , ) — математик, Казан университетының дифференциаль тигезләмәләр кафедрасы мөдире (1947-1953), БССР ФАнең хакыйкый әгъзасы (1966).

Төркем:Математиклар
Александру Гацкан

**Александру Гацкан** (, ,  — , ) — Модлова футболчысы, Молдова милли футбол җыелмасы әгъзасы, Россия чемпионатының көмеш призчысы (2015/16), Ел футбочысы (Молдавия, 2013, 2015-2017).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Порфирий Гвоздев

**Порфири Гвоздев** (, ,  — , ) — РИ педагогы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1896), 2 нче Казан ирләр гимназиясендә латыйн теле укытучысы, Казан университетының Рум иҗадияте кафедрасы мөдире.
Александр Гегелло

**Александр Гегелло** (, ,  — , ) — СССР архитекторы, Казандагы Ленин һәйкәленең архитекторы.
Вәгыйз Галиуллин

**Вәгыйз Галиуллин** (Вәгыйз Искәндәр улы Галиуллин, ,  — , ) — Үзбәкстан футболчысы (ярымсакчы), Үзбәкстан милли футбол җыелмасы әгъзасы.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Геннадий (Челноков)

**Геннади** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, цензор, Кизик (1794-?) һәм Иосиф Волоцки (Мәскәү губернасы, 1804-?) кәшишханәләренең баш рухание.
Благой Георгиев

**Благой Георгиев** (, ,  — , ) — Болгария футболчысы (ярымсакчы), Болгария милли футбол җыелмасы әгъзасы, Сербия чемпионы (2006/07).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Георгий (Анисимов)

**Георгий** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Алабуга (1922-1925), Малмыж (1925-1927), Курган (1927-1928, 1928-1929), Мәләкәс (1928), Нолинск (1929-1932, 1932-1937), Ижау (1932) һәм Вологда һәм Тотьма (1937-1940) епискобы.
Шива-пурана

«**Ши́ва-пура́на**» — Санскрит телендә Һинд диненең изге язмалары ("махапураналар" дип аталучы) төп унсигез Пураналарның берсе. "Ваявия-самхита" буенча, "Шива-пурана" башта "Шайва-пурана" дип аталган һәм 12 самхитадан һәм 1 млн шлокадан торган. Шуннан соң риши (акыл иясе) Вьяса текстны 24000 шлокага кадәр кыскартты һәм "Шива-пурана"ны үзенең өйрәнчегенә Ромахаршанага (Ломахаршанага) тапшырган.

"Шива-пурана"ның берничә юрамасы бар. 1907 елда Калькуттада "Bangabasi Press" нәшрияты бастырган юрамада "Шива-пурана" алты самхитадан тора: Джнана-самхита, Видьешвара-самхита, Кайлаша-самхита, Санаткумара-самхита, Ваявия-самхита (ике өлешкә бүленгән - Пурва-бхага һәм Уттара-бхага) һәм Дхарма-самхита. Самхиталарның һәрберсе ("адхьяя" дип аталучы) бүлекләргә бүленгән, аларның гомуми саны 260. Башка басмаларда, "Шива-самхита" җиде самхитадан торган. "Шива-пуранага" тагын биш башка самхитаны: Ишана-самхитаны, Ишвара-самхитаны, Сурья-самхитаны, Тиртхакшетрамахатмья-самхитаны һәм Манави-самхитаны.

Харапрасад Шастри Ориссада Пури шәһәренең бер матхында сакланып калган "Шива-пурана"ның манускрипты турында искә ала. Бу юрамада "Шива-пурана" төп ике бүлектән тора: Пурва-кандадан һәм Уттара-кандадан. Пурва-канда нагари язмасы белән язылган 3270 шлокадан һәм 51 бүлектән тора, ә Уттара-канда Ория язмасы белән язылган 45 бүлектән тора.

Шива-пурананы укыганга кадәр һәм укыганнан соң Һинд дине тарафдарлары махсус догалар укый.

## Шулай ук карагыз
* Трипура (Һинд дине)

## Әдәбият
* Book: Siva, the siva purana retold by Ramesh Menon ISBN 81-291-0947-6

## Сылтамалар
* Shiv Purana — All Chapters Translated in English 
* Shiva Purana in Sanskrit, Book (1-10) PDF files 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине изге язмалары
Мөхәммәт Миначев

**Мөхәммәт ** (Мөхәммәт (Евгений) Минач улы Миначев, ,  — , ) — татар милли хәрәкәте эшлеклесе, язучы, газета мөхәррире, «Ватан» фиркасе рәисе (1994-2010).

## Тәрҗемәи хәл
Мөхәммәт Миначев башкалада Бөек Ватан сугышыннан соң беренче Сабан туен (1987 ел) оештырган җәмәгать эшлеклесе. Ул 1970 нче еллардан башлап Мәскәү татарлары арасында мәгърифәтчелек эшчәнлеге алып барган. Мәскәүдә татар язучылары белән очрашулар оештырган олы шәхес. 

Мәскәү каласында озак еллардан бирле татар милли тормышында актив катнаша.  
1979-82 елларда «Маяк» мәдәният йортында татар сәнгать үзешчәнлеген алып бара. 

Татар милләтенең күренекле шагыйрь, язучыларына багышланган чаралар оештыра. 1985-86 елларда Г.Тукай, Ф.Әмирхан, М.Галәү, М.Акъегетзадә иҗатларына багышланган кичәләр оештыра. 1988 елда "Туган тел" татар мәдәниятен яратучылар оешмасына нигез сала, беренче рәисе була. 

«Туган тел» оешмасы 1988 елда Мәскәү хакимиятеннән таләп итеп, балалар бакчаларында аерым төркемнәр, мәктәпләрдә татар сыйныфлары ачылуына ирешә. Активистлар В.Садур, Д.Гыйззәтуллин белән ата-аналар арасында балаларны җәлеп итү буенча зур эш башкара. 

Казанда БТИҮ корылтайларында Мәскәү татарлары вәкиле буларак катнаша.   

1989-1994 елларда «Ватан» исемле мәгълүмат сәхифәсен, аннары шул исемле гәзит чыгара. 

Милләткә кагылышлы хезмәтләре белән танылган. Борынгы татарлар тарихын пропагандалаучы була. Мәскәүдә татар телен, Татарстан мөстәкыйльлеген яклап пикетлар, митинглар оештыручы. 

2018 елның 11 февральдә инсульттан вафат булды.

## Хезмәтләр
* Миначев М. *Авылларга барган идем...* — М., 2007. — 138 бит. 500 экз. 
* *Топонимический словарь Мещёры* / Мохаммят Миначев. — М., 2014. — 245, [2] с. 
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Миначев Мохаммэт Миначевич. Автобиография 
* Азатлык радиосына инт.: Мәскәүдә Мижгарлар турында китап чыкты
* Авылларга барган идем: Үзем турында

Төркем:Сәяси активистлар
Төркем:Татар язучылары
Әлмәт епархиясе

**Әлмәт епархиясе** () — Рус православие чиркәве Мәскәү патриархлыгының Татарстан митрополиясенә керүче епархиясе.  
  
Идарә итүче әрхәрәй — Әлмәт һәм Бөгелмә епискобы архимандрит Мефодий (Дмитрий Анатолий улы Зайцев) (*[[1978 ел]]ның [[25 октябрь|25 октябрендә]] [[Казан]]да туган*)

Епархия үзәге — Әлмәтнең Казан Изге Ана иконасы кафедраль храмы (423450, Татарстан, Әлмәт, Собор мәйданы, 1, корп. 1).

## Тарих
2012 елның 6 июнендә Рус православие чиркәвенең Изге Синоды карары нигезендә, Казан епархиясеннән аерып чыгарып, Татарстан митрополиясенә бирелгән. Епархиядә 61 приход исәпләнә. Клириклар 44, монахлар 3. Татарстанның  Азнакай, Актаныш, Әлмәт, Баулы, Бөгелмә, Зәй, Лениногорск, Мөслим, Сарман, Ютазы районнары административ чикләрендәге приходларны берләштерә.

## Благочиниеләр
* Әлмәт (шәһәр) — *благочинный* Әлмәт һәм Бөгелмә епискобы Мефодий (Зайцев)
* Әлмәт (район) — *благочинный* иерей Андрей Глубоковский
* Азнакай — *благочинный* протоиерей Сергий Голованов
* Баулы — *благочинный* протоиерей в.в.б. Борис Ангелич
* Бөгелмә — *благочинный* протоиерей Борис Ангелич
* Зәй — *благочинный* протоиерей Василий Казаков
* Лениногорск — *благочинный* протоиерей Иоанн Антипов
* Сарман — *благочинный* протоиерей Роман Галиуллин
## Чиркәүләр

* Петр һәм Павел чиркәве (Әлмәт)
* Казан соборы
## Монастырьлар
ТР Әлмәт районы Яңа Михайловка авылы Изге Ана иконасы храмы каршындагы «Знамение» монахлар җәмгыяте. Иеромонах — Хрисанф (Жарков).

## Социаль оешмалар
* Әлмәтнең Петр һәм Павел храмы каршында хатын-кызлар җәмгыяте ()
* Бөгелмәнең изге Серафим Саровский храмы каршындагы хатын-кызлар җәмгыяте

## Епархиянең  мәгълүмат чаралары
* Епархиянең рәсми сайты
* Лениногорск благочиниесенең айлык «Параскева» газетасы
* Атналык «Православие сүзе» тапшыруы
* Зәй шәһәренең «Зәй ТВ» каналында атналык телетапшыру
* Зәй шәһәренең «Яңа Зәй» радиостанциясендә атналык тапшыру
* Әлмәттә ике атнага бер чыгучы «Православие календаре» () программасы 
* 2016 елның 15 июненнән 99,6 FM ешлыгында эшләүче «Вера» радиосы

## Уку йортлары
* Әлмәттә православие гимназиясе төзелә
* Кайбер приходларда якшәмбе мәктәпләре эшли.

## Сылтамалар
* Әлмәт епархиясе турында 
* Әлмәт епархиясенең рәсми сайты
* Вконтактеда Әлмәт епархиясе
* Вконтактедагы Әлмәт епархиясенең рәсми паблигы — Әлмәт епархиясендә православие
*  В дар каждой из трех епархий митрополии Р. Н. Минниханов передал ключи от автомобиля «Лада Ларгус»

## Искәрмәләр

Төркем:Рус православие чиркәве епархияләре
Төркем:Татарстан митрополиясе
Төркем:Әлмәт оешмалары
Төркем:Епархияләр
Төркем:Әлмәт епархиясе
Александр Герасимов

**Александр Герасимов** (, ,  — , ) — Россия волейболчысы һәм волейбол тренеры, Россия чемпионатларының алтын (1998/99), көмеш (1996/97, 1997/98, 1999/00, 2000/01) һәм бронза (2007/08) призчысы, яшьләр арасында Европа (1994) һәм дөнья (1995) чемпионы, Олимпия уеннарының көмеш (2000), Дөнья чемпионатының көмеш (2002), Европа чемпионатының көмеш (1999) һәм бронза (2001), Дөнья лигасының алтын (2002), көмеш (2008) һәм бронза (2001) мидәлләре иясе, Дөнья кубогының алтын призчысы (1999).
## Искәрмәләр
Геннадий Герасимов

**Геннади Герасимов** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ дипломаты, журналист, РСФСРның атказанган мәдәният эшлеклесе, СССРнең һәм РФның Португалиядәге илчесе (1990-1993).
## Искәрмәләр

Төркем:Илчеләр
Марк Герасимов

**Марк Герасимов** (, ,  — , ) — керәстиян, Казан губернасыннан РИнең 1 нче Дәүләт думасы депутаты.

## Искәрмәләр
Михаил Герасимов

**Михаил Герасимов** (, ,  — , ) — чирмеш телендә иҗат иткән язучы, Хезмәт Каһарманы (1924).
## Искәрмәләр
Валерий Гергиев

**Валерий Абисал улы  Гергиев** (, ,  — , ) — Россия дирижеры, Мария театрының сәнгать җитәкчесе һәм генераль директоры (1988), Зур театрның генераль директоры (2023), Лондон (2007―2015) һәм Мюнхен симфония оркестрларының баш дирижеры, Бөтенроссия хор җәмгыяте рәисе, РФ Хезмәт каһарманы (2013), Россия Федерациясенең атказанган (1993) һәм халык (1996), Украинаның  (2004), Башкортстан Республикасының халык (2024) артисты , РФ дәүләт премиясе лауреаты (1993, 1998, 2016).

## Искәрмәләр

Төркем:Россия Федерациясенең Хезмәт Каһарманнары
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Герман (Вейнберг)

**Герман** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Масальск (1926-1929), Бөгелмә (1929-1930), Алматы (1930-1932) епискобы.
Герман (Кокел)

**Герман** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Бөгелмә (1926-1927), Богырыслан (1927-1928), Кузнецк (1928-1930), Омск һәм Павлодар (1930-1931), Барнавыл (1931) һәм Благовещенск (1932-1935) епискобы.
Герман (Ряшенцев)

**Герман** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Вифан руханилар семинариясе ректоры (1912-1918), Волоколамск (1919-1928) һәм Вязники (1928-1929) епискобы.
Герман (Садырев-Полев)

**Герман** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Казан һәм Зөя архиепискобы (1564-1567).
Мартин Готтфрид Һерман

**Мартин Готтфрид Һерман** (, ,  — , ) — Казан университетында латыйн теле, әдәбият һәм борынгы тарих профессоры, рухани.
## Искәрмәләр
Инал Гетигежев

**Инал Гетигежев** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (сакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Рөстәм Гыйззәтуллин

**Рөстәм Гыйззәтуллин** (Рөстәм Хәниф улы Гыйззәтуллин, ,  — , ) — җырчы, композитор, продюсер, Башкортстанның атказанган әртисе (2016).
Евгения Гинзбург

**Евгения Гинзбург** (, ,  — , ) — СССР журналисты, мемуарлар авторы, тарих фәннәре кандидаты.
## Искәрмәләр
Пётр Гицелов

**Пөтр Гицелов** (, ,  — , ) — Швеция һәм Россия футболчысы (ярымсакчы), Швеция футбол тренеры.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Пётр Гладышев

**Пөтр Гладышев** (, ,  — , ) — РИ хәрби топографы, геодезисты, генерал-лейтенант.
Иван Глебов

**Иван Глебов** (, ,  — , ) — эчке эшләр органнары эшлеклесе, генерал-лейтенант, СССР ЭЭМнең матди-техник һәм хәрби тәэминат бүлеге башлыгы (1969-1973), СССР ЭЭМнең админисратив милитсәнең баш идарәсе башлыгы (1973-1975).
Олег Глебов

**Олег Глебов** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ һөнәри һоккейчесе (капкачы).
Сергей Глинка

**Сергей Глинка** (, ,  — , ) — РИ галиме, минералогия һәм геология докторы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1913), Мәскәү университетының атказанган профессоры.
Михаил Глинский

**Михаил Глински** (, ,  — , ) — кенәз, баяр һәм воевода, Явыз Иванның Казан яуларында катнашучы, Казан воеводасы (1554-1555).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Василий Глушков

**Васили Глушков** (, ,  — , ) — РИ һәм СССР юристы, тарихчы, Пермь университетының Рум хокукы кафедрасы мөдире (1917-1922) һәм юридик факультеты деканы (1919-1920).
Иван Годнев

**Иван Годнев** (, ,  — , ) — сәясәт эшлеклесе, дәүләт киңәшчесе (1903), Казан шәһәр думасы гласные (1891-1895, 1905-1917), Казан губернасыннан РИнең 3 нче һәм 4 нче Дәүләт думалары депутаты, Вакытлы хөкүмәтнең дәүләт контролеры.
Лев Голицын

**Лев Голицын** (, ,  — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1892), Самар губернаторы (1916-1917).
Владимир Головин

**Владимир Головин** (, ,  — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе, Свердловск (1939-1947) һәм Казан (1947-1952) шәһәр шураларының башкарма комитетлары рәисе, Казан өлкә шурасының башкарма комитеты рәисе (1952-1953), ТАССР МШ рәисе урынбасары (1953-?).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Татарстан тарихы
Сәгыйть Садри

**Сәгыйть Садри** (Сәгыйть Салих улы Садри, ,  — , ) — җәмәгать эшлеклесе, Икенче бөтендөнья сугышына кадәрге елларда Кытайның Ташкәнттәге баш консулы, Австралия татар җәмгыятенә нигез салучы.
## Искәрмәләр
Татарстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрлыгы

**Татарстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрлыгы**  – Татарстан Республикасы министрлыкларының берсе.

Министр 
* 2019 елның 19 сентябреннән ― Фәнил Әгълиуллин.
* 2024 елның 19 июненнән ― Азат Кадыйров
## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрлыгы
Төркем:Татарстан хөкүмәте