Аркадий Осташев

**Осташев Аркадий Ильич** ( — ) — совет һәм Россия галиме, инженер-механик, Җирнең беренче ясалма юлдашын һәм беренче космонавтын очыруда катнашучы, техник фәннәр кандидаты, доцент, Ленин һәм Дәүләт премияләре лауреаты, ракеталарны һәм ОКБ-1 ракета-галәм комплексларын төп сынаучы, Королёв Сергей Павловичның укучысы һәм фикердәше.

## Биографиясе
1925 елның 30 сентябрендә Мәскәү өлкәсенең Ногинск районы Малое Васильево авылында туган. Әнисе — Осташева Серафима Васильевна (кыз фамилиясе Гирсовка) 1888 елда туган. Әтисе — Илья Василий улы Осташев 1881 елда туган.

Аркадий олы агасы Евген белән бергә мәктәп елларында «Белем — көч» журналы җитәкчелегендә 10 тапкыр зурайтучы, кирәкле станицасы һәм ике яссылыкта борылыш механизмнары булган телескоп төзей, окуляр һәм гадел өчен линзаларны атналык редакциясе әҗерсез ебәрә. Аннан Айлы күзәтәләр, Кояш системасы планеталарына очу турында хыялланалар. Евген Аркадийга икенче класта немец телен өйрәтә башлый. Бу Аркадийга алдынгы фәнни-техник әдәбиятне өйрәнүгә гомер буе ярдәм итә.

А. И. Осташев 1942 елда Мәскәү өлкәсенең Ногинск районы Электругли шәһәрендә 32-се урта мәктәпнең 9 классын тәмамлагач, С. Орджоникидзе исемендәге Мәскәү авиация институты янындагы әзерлек курсларында 2,5 ай укый һәм 10 сыйныф программасы буенча имтиханнар тапшырып, шуның сөземтәләре буенча С. Орджоникидзе исемендәге Мәскәү авиация институтына укырга керә. Институтның дүртенче курсында укыганда А. И. Осташевка ракета техникасы буенча немец документлары белән таныша. Аны ил җитәкчелеге җибәргән белгечләр группасы Бөек Ватан сугышыннан соң Германиядан алып чыга. Немец белгечләре ракета эшләү өлкәсендә өләшкәннәрен җентекле тикшергәннән соң, А. И Осташев диплом проекты темасын тулысынча билгели: «Составная ракета с крылатый последней ступенью, со спецчастью — устойчивость движения крылатый ступени». Әммә диплом проектының темасы киңәшче сайлау белән кыенлык тудыра. Темасы яңа булганлыктан консультациядан баш тарталар:

* МАИның 2нче факультеты деканы, техник фәннәр докторы, профессор, генерал-майор Владимир Михайлович Мясищев;
* ЛИИ начальнигы урынбасары, техник фәннәр докторы, профессор Иван Васильевич Остославский;
* Н. Н. Поликарповның урынбасары, истребительләр өчен сыек ягулыкта эшләүче ракета двигательләре тизләткечләренең баш конструкторы Михаил Михайлович Ашинин.

Декан ярдәмчесе Гапоненко Михаил Прокопьевич аңа Сергей Павлович Королёвка мөрәҗәгать итәргә тәкъдим итә. Шулай итеп, 1947 елда А. И. Осташев С. П. Королёв белән таныша. Һәм 1947 елдан алып 1948 елда МАИ-ны тәмамлаганга кадәр, А. И. Осташев оборона сәнәгате министрлыгының фәнни-тикшеренү институты-88нең студентлар конструкторлык бюросы-3тә өлкән техник булып эшли, Сергей Павлович Королёв җитәкчелеге астында диплом яклауга әзерләнә.

1948 -1951 елларда гыйльми-тикшеренү институты-88-дә оборона конструкторлары бюросында (ОКБ-1) инженер һәм өлкән инженер, 1951 — 1953 елларда НИИ-88 КБ-1 5-се бүлек группасы начальнигы булып эшли. 1952 елда Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты янындагы Югары инженерлар курсында белем ала. Шулай ук елда Марксизм-Ленинизм университетын (ВУМЛ) тәмамлый. 1953 -1959 елларда — ОКБ-1 19нчы бүлек начальнигы урынбасары. 1956 елда КПСС сафына керә.

1959 — 1969 елларда — ОКБ-1 721-се бүлек начальнигы. 1969 — 1973 елларда — ЦКБЭМ МОМ сынау буенча баш конструкторның гыйльми консультанты. 1973-1980 елларда— ЦКБЭМ МОМ 7нче комплекс (ракеталар сынау һәм КА) урынбасары һәм җитәкчесе (1974 елдан НПО «Энергия» МОМ 10нчы комплексы). 1975 елда А. И. Осташев Байконур космодромы техник комплексында Россия-Америка «ЭПАС» программасы буенча техник җитәкче урынбасары сыйфатында сынау җитәкчесе була.

1980 -1986 елларда — 102нче бүлекнең сынау буенча гыйльми консультанты һәм НПО «Энергия» МОМ баш конструкторы. 1986 елдан 382нче бүлекнең сынау буенча гыйльми консультанты һәм НПО «Энергия» МОМ баш конструкторы (1994 елдан — П. С. Королёв исемендәге РКК «Энергия»). 1947 елдан алып А. И. Мостаевның бөтен гыйльми-инженерлык эшмәкәрлеге ракетларны һәм ракета-галәм комплексын сынау системасын эшләү һәм әйләнешкә кертү белән бәйле. А. И. Осташево җитәкчелегендә тулысынча ракеталарны сынауга багышланган 14нче том төзелгән. Аркадий Ильич 200дән артык тикшеренү, мәкаләләр һәм уйлап табулар авторы һәм автордашы.

А. И. Осташево инженерлык һәм гыйльми эштән тыш укыту эшмәкәрлеге дә алып бара.

1964 елдан С. Орджоникидзе исемендәге МАИ («Комплексные системы измерений летательных аппаратов» кафедрасы) доценты, 308нче кафедрада лекцияләр укый.

Предприятие хезмәткәрләре өчен «ракета-галәм техникасын сынау» курсы буенча лекцияләр укый. Предприятиенең һәм галәм тармагының үсеш тарихын язуда катнаша. Королёв һәм Гагарин фәнни укуларында актив катнаша.

А. И. Осташев 1998 елның 12 июлендә Мәскәү шәһәрендә вафат була. Аркадий Ильич Осташевның шәхси васыяты буенча олы агае Аркадий Ильич Осташевның каберендә җирләү өчен кремацияләнә. 1998 елның декабрендә, Казакъстан җитәкчелегеннән тиешле рөхсәт һәм ризалык алганнан соң, А. И. Осташевның көлен катыны һәм улы Байконур шәһәренә алып баралар һәм биредә 1960 елның 24 октябрендә Байконур космодромының 41нче майданчыгында кыйтга-арa Р-16нчы ракетасын очоруга әзерлек барган чакта һәлак булган аның олы агасы Осташев Евгений Ильич каберендә җирлиләр.

## Гаиләсе
Хатыны — Осташева (кияүгә чыкканга кадәр Васильева) Людмила Васильевна (1924-2003 й.й.).

Кызы — Ольга Аркадьевна Осташева (1951 елда туган).

Улы — Михаил Аркадьевич Осташев (1956 елда туган).

Оныгы — Осташев Никита Олегович (1977 елда туган).

Ейәнсәре — Осташева Юлия Михайловна (1979 елда туган).

Ейәнсәре — Осташева Анна Михайловна (1982 елда туган).

Оныгы — Осташев Илья Олегович (1984 елда туган).

Бүләсәре — Алена (2007 елда туган).

Бүләсәре — Александра (2009 елда туган).

Бүләсе — Никита (2014 елда туган).

Бүләсе — Александер Лиам (2018 ел туган).

Бүләсәре — Миа Джулиана (2020 елда туган).

## Наградалары

Профессиональ эшмәкәрлегендә өлгәшкән сөземтәләре өчен А. И. Осташевка түбәндәге бүләкләр бирелә:
* «1941-1945 елларда Бөек Ватан сугышында фидакарь эшчәнлеге өчен» медале — 1945 й.
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены — ракета техникасын үзләштерүдә өлгәшкән уңышлары өчен һәм ОКБ-1нең 10-еллыгы белән бәйле — 1956 й.
* Ленин ордены — Җирнең беренче юлдашын очырган өчен — 1957 ел.
* Нче елда СССР Фәннәр академиясенең медале, беренче юлдаш өчен.
* Ленин премиясе — Җирнең тышкы радиация бүлкәләрен ачуда һәм тикшерүдә һәм Җир белән Айның магнит кырын тикшерүдә катнашкан өчен — 1960 й.
* Ленин ордены — Җирнең беренче космонавты очкан өчен— 1961 й.
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены — беренче берлектәге халыкара очышка — СОЮЗ-АПОЛЛОНды очуга әзерләгән һәм тормышка ашырган өчен — 1976 ел
* Дәүләт премиясе — галәмне тикшеренү өлкәсендә эшләре өчен ("Прогресс" йөк карабын сынау методикасын булдырган һәм гамәлгә индергән өчен) — 1979 й.
* «Хезмәт ветераны» медале.
* «Фидакарь эшчәнлеге өчен (хәрби батырлык өчен) юбилей медале. Владимир Ильич Ленинның тууына 100 еллык хөрмәтенә».
* Башка медальләр.
* Россия Федерациясе Президентының Рәхмәт хаты (9 апрель, 1996 ел) — ватан космонавтикасы үсешенә зур шәхси өлеш индергәне өчен.

1959 елда А. И. Осташевка техник фәннәр кандидаты гыйльми исеме бирелә. Профессиональ эшмәкәрлегендә өлгәшкән сөземтәләре өчен А. И. Осташевка Республика әһәмиәятендәге шәхси пенсия тәгаенләнә (шәхси пенсия кую өчен характеристика ).

Үлчәү йолдызлыгындагы йолдыз А. И. Осташев исеме белән, Аркадий дип, атала.

## Хәтер

* Байконур космодромының 2нче мәйданчык музеенда А. И. Осташевка багышланган экспозиция оештырылган.
* Мәскәү өлкәсенең Ногинск районы Электроугли шәһәрендәге крайны өйрәнү музеенда агалы-кустылы Осташевларга багышланган стенд бар. Малое Васильево авылында Осташевлар бала чагында яшәгән 17нче йортка мемориаль тактаташ куела.
* Мәскәү шәһәрендәге космонавтика Мемориаль музеенда А. И. Мостаевның шәхси архивыннан документлар саклана.
* А. И. Осташев 50 елдан артык эшләгән предприятие музеенда (РКК «Энергия»), аңа багышланган материал бар.
* 1993 елда РГАНТДда А. И. Осташевның шәхси архив документлары куелган.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Королева Н. С. * «С. П. Королев Атасы» — : «Фән», 2007. — ISBN 5-02-034428-1.
* *Е. б чертка*кеше һәм ракета — .: «Машина», 1999. — ISBN 5-217-02942-0.
* *В. п мишина* «Записки ракетчик» ясе — полиграфия компаниясе «Лават», 2013. — ISBN 978-5-904341-26-8.
* *Николая Каманин. П. * «галәм Яшерен»  — .: «Инфотекс-ИФ», 1995.
* *В. к. Герчик* «галәм Прорыв»  — .: АЛАТАУ «Велес», 1994. — ISBN 5-87955-001-X;
* Голованов Я. К. Королев: Факты и мифы —  М.: «Наука», 1994. — 798 б. — .  Архивная копия 1 февраль 2014 н Wayback Machine
* Белоглазова Е. Т. Совершенно секретный генерал —  М.: «Герои Отечества», 2005. — 344 б. — 1500 экз. — .
* Позамантир Р. Д., Бондаренко Л. К.  Калининград-Королев: к космический высота - из глубины веков — 2-е.  —  М.: «Московский атналык», 1998. — 301 б.
* Туль А. А. В зоне риска —  Калуга: «Золотая аллея», 2001. — 464 б. — .
* ''Җир Ануфриев А. ''  «Минем беренче тормыш» ;
* *С. а. Лоскутов* «ОКБ Телеметрия-1»;
* Корешков А. А. За стеной секрета: записки испытатель —  Владимир: «Собор», 2010. — 287 б. — .
* Harford, James Korolev: How One Man Masterminded the Soviet Drive to Beat America to the Moon —  New York: John Wiley & Sons, 1997. — 392 p. — .
* *А. а. Шмелев* «бурычлары һәм намуслы кеше» — .: «Борисым пастернак», 1996. —  (ошибочно.) ;
* Шмелёв А. А Люди долга и чести. — Кн. 2-я —  М.: Изд-во «Московский атналык», 1998.
* Сковорода-Лузин В. И. Телеметрия. Глаза и уши главного конструктора —  М.: «Верли», 2009. — 320 б. — .
* Марков Ю. Космонавтика с веселыми лицом: полковая история космонавтики в парадокс и курьез, шутках и анекдот —  «Маска», 2011. — 473 б. — .
* Неизвестный Байконур: сборник воспоминаний ветеранов Байконура / под ред. Б. И. Посысаева —  М.: «Глобус», 2001. — 528 б. — .
* Порошков В. В. Ракетно-космический подвиг Байконур —  М.: «Милләтче», 2007. — 291 б. — 1000 экз. — .
* Берег Вселенной: воспоминания ветеранов космодрома Байконур / под общ. ред. А. С. Болтенко —  К.: Феникс, 2014. — 537 б. — .
* С. П. Королёв. Энциклопедия жизни и творчества / под ред. В. А. Лопота —  РКК «Энергия» им. С. П. Патшабикә, 2014. — 704 б. — 5000 экз. — .
* Осташев А. И. Испытания ракетно-космической техники — эш моей жизни: события и факты —  Королев, 2005. — 284 б.
* Осташев А. И. Сергей Павлович Королев − даһи XX века: прижизненные личные воспоминания об академик С. П. Королев —  М.: Изд-во Московского гос. ун-та леса, 2010. — 128 б. — .
* Лебедв В.В. «Стоять на дороге в галәм» —  М.: ИТРК, 2016. — 400 б. — .
* Елисеев В.И. «Мы в Байконур росли сердцам» —  М.: ОАПК, 2018. — 766 б. — .
* Позамантир Р. Д. «Ракетно-космический наукоград Королев» —  М.: МӘН Струнская О.В., 2018. — 260 б. — .

## Сылтамалар
* 
** Осташево А. И. на сайте «Космический мемориал».
* 
* Гвардеец королевское школы  // *«Калининградская правда»*
* Братья Осташево из Электроли // *Агентство новостей Подмосковья*
* Календарь энциклопедии космонавтики // А. Железняков.
* Об испытания ракеты Р-7 вспоминает известный испытатель фирмы С. П. Патшабикә, Лауреата Ленинской и Дәүләт премий Аркадий Ильич Осташево // *Социально-просветителей портал «Труженики космоса»*
* Еще одна встреча с Королевым  // *«Калининградская правда»*
* Заметки ведущего испытатель ОКБ-1 А. И. Осташева «Незабываемые дни» о днях перед стартым Ю. А. Гагарина // *Федеральное архивное агентство*
* Распоряжение Президента РФ от 09.04.1996 г.
* Осташев А. И. Раздел 3. Конструктор // С. П. Королев. Ученый. Инженер. Человек. Творческий рәсем по воспоминаниях современников: Сб. статей —  М.: «Наука», 1986. — 519 б.
* Осташев А. И. Раздел 4. С. П. Королев — организатор // С. П. Королев. Ученый. Инженер. Человек. Творческий рәсем по воспоминаниях современников: Сб. статей —  Наука, 1986. — 519 б.
* Осташев А. И. Эш моей жизни // «Наше Наследие» : атналык.  — 2011.  — № 97.
* День, когда не старту ракеты. Бүлек первая
* День, когда не старту ракеты. Бүлек вторая
* Открытый галәм. 1 серия
* История РКК «Энергия» с 1946 по 2011 год. Три тома в электронном виде.
* Фото покорители космоса
* Осташево Аркадий Ильич  // *Семейные истории*
* Российский общеобразовательный портал РОО «Мир Науки и Культуры». ISSN 1684-9876 Космический календарь. 30 сентября 
* Воспоминания ветерана ракетно-космической корпорации «Энергия», соратник С. П. Патшабикә, инженер-испытатель ракетно-космических комплексов, лауреата Ленинской и Дәүләт премий ССРБ Аркадия Ильича Осташева
* Осташево А. И. на электронном мемориал памяти 
* Эдуард Щербаков «Из когорны первопроходцев»
* ''Саниева Е. '' Һәлакәт на Байконур: почему погибли 124 человека во главе с маршалы. <small>«Ыслау я скажу Никите Сергеевичу?!» </small> // Сайт газеты «Московский комсомолец» (www.mk.ru) 29 октября 2015, опубликовано:*Саниева Е. * «Причин не раскрывать, а если спросят — взорвался бензовоз...» // Газета «Московский комсомолец», 30 октября 2015. — № 26951.
* Племя титанов // Научно-популярный атналык «Российский Галәм» — 2015. — № 10. — С. 46. 
* Общероссийская общественная организация ветеранов «Российский совет ветеранов» 
** День Памяти и уважения // Российский Союз Ветеранов.
* Космический подвиг Евгения Осташева//Газета «ЭЛЕКТРОЛИ ДЕНЬ ЗА ДНЕМ» 12/04/2011
* К 50-летию полета Ю. А. Гагарина //Бастыргыч-бюллетень № 3 |Январь — апрель| 2011.
* Атналык «Все о космосе» .
* Военный энциклопедический словарь ракетных войск стратегического назначения / Министерство обороны РФ; Гл. ред.: И. Д. Сергеев, В. Н. Яковлев, Н. Е. Соловцов —  М.: Большая Российская энциклопедия, 1999. — 632 б. — 8500 экз. — .

Төркем:30 сентябрь көнне туганнар
Төркем:1925 елда туганнар
Төркем:12 июль көнне вафатлар
Төркем:1998 елда вафатлар
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Ленин премиясе лауреатлары
Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:ССРБ галимнәре
Төркем:Техник фәннәр кандидатлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Россиядә туганнар