Әзим Әзимзадә

**Әзим Аслан улы Әзимзадә** (; 1880 елның 7 мае, Новхан авылы, Бакы губернасы, Россия империясе — 1943 елның 15 июне, Бакы, Азәрбайҗан ССР, ССРБ) — Азәрбайҗан рәссамы һәм графигы, Азәрбайҗан ССРның халык рәссамы (1927).

## Тормыш юлы

Әзим Әзимзадәдә 1880 елның 25 апрелендә (7) маенда Бакы янындагы Новхана авылында, эшче-нефтьче Аслан гаиләсендә туа. Әзимзадәдә сәнгать белеме алмый, ул сәнгатьне үзе өйрәнә. Әзимзадәдәгә сигез яшь булганда, әтисе аны моллаханага (мәчет каршындагы мәктәп) бирә, ул анда дүрт ел дәвамында белем ала.

1906 елдан Әзимзадәдә журналларда социаль һәм сәяси тематикага рәсемнәр бастыра. Шул рәвешле Әзимзадәдә азәрбайҗан сатирик графикасына нигез салучы була. Әзимзадәдә революциядә актив катнаша, Азәрбайҗанның мәгариф халык комиссариатының мәдәният бүлеге мөдире була.

1920 елларның беренче яртысында рәссам Бакы театрларында спектакльләрне бизи: Сатир-агитеатрда Сөләйман Ахундовның «Фортуна тәгәрмәче» һәм Мәммәд Ордубадиның «Саботажчылар» спектакльләрен бизи һәм Азәрбайҗан драма театрында Җәфәр Җаббарлының «1905 елда» һәм Хөсәен Җәвиднең «Шәех Санан» пьесалары өчен костюмнар эскизларын ясый. Әзимзадәнең иҗаты Азәрбайҗанның театр сәнгатен үстерүдә зур роль уйный.

Әзимзадәнең иҗади мирасында карикатуралар төп урынны алып тора. Азәрбайҗанда әлеге жанр үсеше «Молла Нәсреддин» журналы белән тыгыз бәйләнгән. Журналны язучы-публицист Җәлил Мәмәдкулизадә нәшер итә. Әзимзадә «Молла Нәсреддин»ның баш рәссамы була. Аның иҗаты журналның сәнгать йөзен билгели, анда төп урынны аның рәсемнәре һәм карикатуралары алып тора.

Әзимзадә халык шагыйре Мирза Сабирның «Хоп-хоп намә» иншалары өчен 56 төсле литография иҗат итә. Бу рәсемнәр шагыйрьнең идея асылын, аның социаль гаделсезлеккә һәм хезмәт ияләрен кимсетүгә каршы протестын чагылдыра. Әзимзадә шулай ук  Җәлил Мәмәдкулизадәнең «Бәлки кайтарырлар», Әбдүрәһим Әхвердиевның «Минем боланнарым», Нәриман Нәримановның «Изге урын» хикәяләре өчен, Хөсәенкули Сарабскийның «Иске Бакы» китабына һәм башка әдәби әсәрләргә рәсемнәр сериясен булдыра. 

1930 елларда Әзимзадә иҗатында төп урынны станок сюжетлы-тематик серияләр алып тора. Әзим Әзимзадәнең иң яхшы жанр акварельләренә «Иске көнкүреш сәхнәсе»: «Байларда Рамазан», «Хәерчеләрдә Рамазан», «Байларда туй», «Ярлыларда туй», «Этләрне сугыштыру», «Кыз туа», «Хатынны сатып-алу», «Иске һәм яңа хатыннар» һ.б. әсәрләрен кертергә кирәк.

Бөек Ватан сугышының беренче көннәреннән Әзимзадә, совет рәссамнарының күпчелеге кебек үк, әйдәп баручы хәрби сәяси агитация чарасы булган плакатлар ясауда актив катнаша. Үзенең иҗаты белән Әзимзадә сугыш чорындагы совет антифашист карикатурасын үстерүгә зур өлеш кертә.

1923 елдан СБКФ әгъзасы. 1927 елда Әзимзадәгә Азәрбайҗан ССРның халык рәссамы исеме бирелә. 1943 елда 63 яшендә вафат була.

Бакыда рәссамның музей-йорты ачылган. Бакыдагы урам һәм 1920 елдан үлеменә кадәр ул җитәкләгән, 1932 елдан 1937 елга кадәр директор булган Азәрбайҗан сәнгать училищесы аның исемен йөртә. 2002 елда Бакыда Республика Сарае янындагы скверда рәссамга һәйкәл ачыла (2011 елда Ичәри-шәһәргә күчерелгән).

## Галерея

Файл:Cock-fighting.jpg|Әтәчләр көрәше. 1915
Файл:Folk performance Kos-Kosa.jpg|«Кос-коса» халык тамашасы. 1930
Файл:The color of claret belongs to us.jpg|Бордо төсе безнеке. 1931
Файл:Azerbaijani wedding.jpg|Азәрбайҗан туе. 1930
Файл:Wedding of the poor people.jpg|Ярлыларда туй. 1931
Файл:The old wife and the new one.jpg|«Иске» һәм «яңа» хатыннар. 1935
Файл:Jumping over bonfire.jpg|Учак аша сикерү. 1937
Файл:The girl was born.jpg|Кыз туа. 1937
Файл:Dog baiting.jpg|Этләрне сугыштыру. 1938
Файл:Ramazan with the poor.jpg|Хәерчеләрдә Рамазан. 1938
Файл:Əzim Əzimzadə - Varli evinde ramazan.jpg|Байларда Рамазан
Файл:Portrait of Azerbaijani poet Fuzuli by Azimzade.jpg|Фөзүли портреты. 1914
Файл:Əzim Əzimzadə - Nəsiminin edamı.jpg|Нәсими җәзасы


## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Наджафов М*. Азим Азимзаде. — М.: Советский художник, 1957. — 53 с.
* *Наджафов М.* Азим Азимзаде. — Б., 1965.
* *Казиев А. Ю.* Азим Азимзаде // Искусство Азербайджана  / Под ред. Полевого В. М.. — М.: Советский художник, 1954. — Т. IV.

## Сылтамалар

Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Азәрбайҗан рәссамнары
Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Бакыда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1943 елда вафатлар
Төркем:15 июнь көнне вафатлар
Төркем:1880 елда туганнар
Төркем:7 май көнне туганнар