open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Казан (журнал)

* «Казан» — 1905 елда Истанбул шәһәрендә татар телендә нәшер ителгән журнал.
* «Казан» — 1970-1980 елларда Истанбул шәһәрендә төрек телендә нәшер ителгән журнал.
* «Казан» — 1993 елда Казанда татар телендә чыга башлаган журнал. Хәзер рус телендәге игезәге генә нәшер ителә.
## Моны да карагыз
* «Казан утлары», *журнал*.
* «Казан федералисты», *журнал*.
* «Казань», *журнал*.
Юлтыев

**Юлтыев** — фамилия.
* Даут Юлтыев (*[[Давыт Юлтый]]*, 1893-1938), язучы, җәмәгать эшлеклесе.
----
* Нинель Юлтыева (1926-2014), балет артисты, балетмейстер, *РСФСР (1957), БР (1995), [[ТР халык артисты|ТР]] (1996) халык артисты.* Д. И. Юлтыевның кызы.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Ишмәмәтов

**Ишмәмәтов** — фамилия.
* Әнвәр Ишмәмәтов (*Әнвәр Дзерул улы Ишмаметов*, 1916—1985 (1992?)), рәссам. 
* Морат Ишмәмәтов (1925—1990), плакатчы-рәссам. Х. О. Ишмәмәтовның улы, И. Б. Урманченың (*ана бер, ата башка*) абыйсы.
* Мөхәммәтзакир Ишмәмәтов, сәүдәгәр, үз акчасына Архангельск мәчетен төзетүчеләрнең (1902) берсе. 
* Хафиз Ишмәмәтов (1892—1961), җыр-бәетләрне күңелендә саклаучы һәм башкаручы. 
## Моны да карагыз
* Ишмәмәт, *авыл*.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Куртубә

**Куртубә** () — Испаниянең Әндәлүс автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
Безнең эрага кадәр нигезләнгән.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Испания шәһәрләре
Виго

**Виго** (, ) — Испаниянең Галисия автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
15 нче гасырдан билгеле.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Испания шәһәрләре
Террасса

**Терраса** (, ) — Испаниянең Каталония автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
Безнең эраның 1 нче гасырда нигезләнгән.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Испания шәһәрләре
Альмерия

**Альмерия** () — Испаниянең Альмерия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Datos del registro de Entidades Locales  Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas

Төркем:Испания муниципалитетлары
Төркем:Альмерия провинциясе муниципалитетлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Ардхагири

**Ардхагири** Хануман гыйбадәтханәсе урнашкан калкулык. Калкулык Һиндстанның Андхра Прадеш штатының Читтур районының Арагонда авылында урнашкан.

## Гыйбадәтханә тарихы

Ардхагири атамасы Третаюгада булган инциденттан килеп чыккан, ул вакытта Ходай Хануман дронагири Тавын күчерә торган булган (бу тормыш өчен кирәкле үләннәр булган тау), төнлә Ходай Раманың туганы Бхарата бу тау җәрәхәт ясарга мөмкин дип уйлаган, ул шунда ук Хануманга ук аткан. Бу эффектка күрә, тауның яртысы бу урынга төшкән һәм ул "Ардхагири" исемен алган. Асаба телдә аның мәгънәсе Ярты Тау (Ардхра - ярты, гири - тау). Алардан кешеләр Вира Анджанейя Свами исеме белән Хануманга табына башлаганнар. Хәзерге көндә дә бөтен дөньядан кешеләр буадан суны җыяр өчен киләләр, һәм гыйбадәтханәгә киләләр. Таудагы балчыкның күп медицина хасиятләре бар һәм күп тире проблемаларын дәваларга көче бар. Буадагы су таудан күп урыннардан чыга һәм күп медицина үсемлекләренең тамырларына тия.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Һинд дине
Найиб Букеле

**Найиб Букеле**, Найиб Армандо Букеле Ортез (, *[[1981 ел]]ның [[4 июль|24 июле]], [[Сальвадор]], [[Сан-Сальвадор]]*) — Сальвадор сәясәтчесе, Сан-Сальвадор мэры (2015—2018). 2019 елның 3 февралендә үткән президент сайлауларның беренче турында илнең президенты итеп сайлана.

## Тәрҗемәи хәле
1981 елның 24 июлендә Сальвадор башкаласы Сан-Сальвадор шәһәрендә Палестинадан чыккан ислам дине әһеле һәм күренекле бизнесмен, публицист д-р Армандо Букеле Каттан (*?—[[2015 ел|2015]]*) гаиләсендә туган. Кечкенәдән эшмәкәрлеккә сәләтен күрсәтеп, 18 яшендә шәхси ширкәт җитәкчесе була. Сан-Сальвадорда урнашкан  Хосе Симеон Каньяс исемендәге Үзәк Америка университетында () юристлыкка укый башлый, әмма укуын гаилә бизнесын дәвам итү өчен өзеп торырга була. Япон ширкәте Yamaha тауарларын Сальвадорда сату белән шөгыльләнүче Yamaha Motors El Salvador ширкәте хуҗасы, шулай ук OBERMET, S.A. DE C.V. ширкәте директоры һәм президенты.

## Сәяси эшчәнлеге
2012 елның 11 мартында Фарабундо Марти исемендәге милли азатлык фронты — FMLN исеменнән Ла-Либертад департаменты Нуэво-Кускатлан муниципалитеты мэры итеп сайлана.

2015 елда FMLN һәм PSP фирка берлегеннән башкала мэры итеп сайлана.

2017 елның 10 октябрендә «*фиркагә каршы эш алып баруда*» гаепләнеп, FMLN составыннан чыгарыла.

2019 елның 3 февралендә узачак президент сайлауларында бәйсез кандидат буларак катнашырга тели, моның өчен Яңа идеяләр хәрәкәте оештыра. Әлеге хәрәкәтне фирка итеп үстерүгә ил белән соңгы 30 елда идарә иткән ике төп (*ультрауң һәм ультрасул*) сәяси фирка (FMLN һәм Милли республика альянсы) каршы төшкәч, сайлауларда катнашу өчен мөмкин булган бердәнбер юлны сайлый — Милли бердәмлек өчен киң альянс — GANA фиркасенә кушыла һәм сайлауларда әлеге фирка исеменнән үтә. Сайлау компаниясендә мәгариф өлкәсенә инвестицияләрне күбәйтүне, илдәге тоталь коррупция белән көрәшүне, илне яулап алган бандит һәм криминал субкультурага каршы торуны, ил халкының АКШка канунлы булмаган иммиграциясен киметүне вәгъдә итә.

2019 елның 3 февралендә узган президент сайлауларда сайлаучыларның 53 % тавышын җыеп, көндәшләре Карлос Каллеха *(уң Милли республика алянсы фиркасе, ARENA*) һәм Уго Мартинесны (*Фарабундо Марти исемендәге милли азатлык фронты, FMLN*) сайлауларның беренче турында ук җиңеп, илнең президенты итеп сайлана.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Nayib Bukele es el nuevo presidente de El Salvador. eluniversal.com, 03.02.2019

## Шулай ук карагыз

Төркем:Сальвадор сәясәтчеләре
Төркем:Сальвадор президентлары
Төркем:Ширкәт җитәкчеләре
Төркем:Мэрлар
Төркем:Эшмәкәрләр
Сальвадор президентын сайлаулар (2019)

**Сальвадор президентын сайлаулар** () 2019 елның 3 февралендә уздырыла. 
  
 
Бюллетеньнәрнең 90 % ын санагач, илнең Үзәк сайлау комиссиясе Милли бердәмлек өчен киң альянс — GANA фиркасе кандидаты, башкала мэры Найиб Букеле сайлаучыларның 53% тавышын җыюын һәм март аена билгеләнгән икенче турның булмаячагын хәбәр итә.

## Кандидатлар

## Нәтиҗәләр

## Сылтамалар
*    В Сальвадоре стартует президентская предвыборная кампания. Выборы в центральноамериканской стране пройдут 3 февраля. ИА REGNUM, 3.10.2018 

## Искәрмәләр


Төркем:2019 ел сайлаулары
Төркем:2019 елда сәясәт
Төркем:Сальвадор сәясәте
Орвилл

**«Орвилл»** () — «Йолдызлы юл» франшизасына Сет Макфарлейн тарафыннан ясалган пародия америка фантастик телесериалы. Вакыйгалар XXV гасырны сурәтли, монда капитан Эд Мерсерга гомерендә беренче тапкыр «Орвилл» исемле корапны һәм ян яктагы экипажны ышандыралар. Шулай итеп капитан "Планеталар Берләшмәсе" идарәчелегенең әмерләрен үти башлый.

Сериал премьерасы 2017 елның 10 сентябрендә Fox телеканалында узды, аны 13 миллион тамашачы карады. 2017 елның 2 ноябрендә Fox каналы сериалны икенче сезонга озынайтты. Икенче сезонның төшерүе 2018 елның февраль аенда башланды. Икенче сезонның премьерасы 2018 елның 30 декабрендә булды, икенче сезон ким дигәндә 14 серия тәшкил итә.

## Сюжет
Капитан Эд Мерсер өенә кайта да үз хатынын зәңгәр тәнле чит планета иясе белән хыянәт кылуын күрә. Моны күреп ул озакламыйча өйдән китә һәм хатыны белән аерыла. Бер елдан соң Эд «Орвилл» исемле корапка эшкә билгеләнә. Ул вакытлыча эшсез йөргән дустын пилот булырга чакыра. Шул вакытта ул үз командасы белән таныша һәм тикшеренү станциясенә беренче миссия белән юнәлә. Капитанның өлкән ярдәмчесе итеп элекке хатынын Келли Грейсенны билгелиләр — бу аны гаҗәпләндерә. Әмма дә ләкин Келли тиз генә коллектив белән дуслаша һәм авыр мизгелләрдә ярдәм итәргә гел әзер була.

## Рольләрдә

### Төп рольләрдә

### Икенче дәрәҗәдәге состав

### Чакырылган актерлар

## Җитештерү

## Моны да карагыз


Төркем:Инглизтелле сериаллар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Аретамма Гыйбадәтханәсе

**Аретамма Гыйбадәтханәсе** (шулай ук **Арветамма** буларак мәгълүм) Һиндстанда, Андхра Прадешта, Ковур, Неллорда, Вегуруда Һинд дине гыйбадәтханәсе.
Аретаммага Грама дэватага буларак табыналар (Вегуру авылын яклаучы Алиһә). Ул Брахманнар йортында туган булган. Дөгене карап чыкканда ул Аретамма дигән таш тапкан. Бер көнне ул аңа бу авылда брахман минем гыйбадәтханәмне төзесен һәм шунда куйсын дип әйткән.
Гыйбадәтханә янә 2007 елда төзекләндерелгән булган һәм шул вакытта Аретамманың тхираналусы өч көндә эшләнгән булган. Янә 7 озын елдан соң Аретамма Тхираналу 2015 елның 14 июненда уңышлы башкарылган булган.

## Аретамма Карнавалы (జాతర)

Aretamma-Carnival.jpg|Аретамма Карнавалы
Aretamma-Carnival1.jpg|Аретамма Карнавалы


## Галерея

Aretamma Temple New Statue.jpg|Аретамманың яңа поты
Aretamma old wooden statue.jpg|Аретамманың борынгы поты 


Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шактизм
Сан-Кристобаль-де-ла-Лагуна

**Сан-Кристобаль-де-ла-Лагуна** () — Испаниянең Канар утраулары автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
1496/1497 елда нигезләнә.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Испания шәһәрләре
Лерида

**Лерида** (, ) — Испаниянең Каталония автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.

## Географиясе
Шәһәр Каталониянең көнбатыш өлешендә, Сегре елгасы буенда урнашкан. Ярымкорылыклы Урта диңгез климаты.

## Тарих
Борынгы заманда илергетлар кабиләсе шәһәре булган. БЭК 3 гасырдан башлап Рум империясе кулы астында; БЭК 49 нчы елда *Илерда* шәһәре янында Рум ватындашлар сугышының (БЭК 49-45 еллар) иң мөһим алышларның берсе булып узган. 6 нчы гасырдан башлап епископлык үзәге. 714 елда мөселманнар тарафыннан басып алына; 1039/1046 - 1102/1110 елларда *Ләрида* таифәсе башкаласы. 1148 елдан Арагон кыйраллыгы составында. 1300 елдан университет шәһәре булып китә (университет 1717 дә ябылып, 1991 дә яңадан нигезләнә). 1644 тә испаннар тарафыннан басып алына. 1822 дән бер үк исемле провинция үзәге.

## Халык

## Икътисад
Икътисади эшчәнлекнең төп төрләре – туризм һәм авыл хуҗалыгы. Машиналар төзү, химия, текстил һәм азык-төлек сәнәгатьләре предприятияләре бар.

Тимер һәм автомобил юллары шәһәрне Мад­ри­д һәм Бар­се­ло­на белән тоташтыра. Һава лиманы 2010 елдан гамәлдә.

## Галерея

Файл:TuroSeudesdeGardeny.JPG
Файл:Aeroport de Lleida-Alguaire retouched.jpg|Һава лиманы бинасы
Файл:Llotja. Lleida.jpg|Театр бинасы


## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Испания шәһәрләре
Тәнҗә

**Тәнҗә** () — Марокконың төньягында урнашкан эре шәһәр.
## Тарих
БЭК 5 нче гасырда нигезләнгән.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Марокко шәһәрләре
Зәбирова

**Зәбирова** — фамилия.
* Зөлфия Зәбирова (1973), спортчы (*велосипедта узышу*), Олимпия уеннары чемпионы (*[[1996]]*).
* Толкын Зәбирова (1970), эстрада һәм опера җырчысы, Казакъстанның атказанган хезмәткәре, фән кандидаты (2010).
* Фәридә Зәбирова (11.02.1954), мигъмарчы, реставратор, *[[ТР атказанган архитекторы]]*.
* Халидә Зәбирова (1914-1979), җырчы. *[[ТАССР атказанган артисты]] (1944)*.
## Моны да карагыз
* **[[Зәбиров]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Рөстәм Зәбиров (1966)

**Рөстәм Зәбирев** (Рөстәм Зәир улы Зәбирев, ,  — , ) — СССР һәм Үзбәкстан футболчысы (һөҗүмче), футбол тренеры, Үзбәкстан милли футбол җыелмасы әгъзасы (1992), Үзбәкстан кубогы иясе (1992, 1995).
## Искәрмәләр

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Җаганнатх Гыйбадәтханәсе, Корапут

**Шри Җаганнатх гыйбадәтханәсе** (популяр рәвештә ул **"Шабара Шрикшетра"** буларак мәгълүм) бу Ориссада, Корапутта урнашкан гыйбадәтханә. Ул табыну өчен алтарь буларак түгел, ә Җаганнатх аңы өчен күп-максатлы өлкә буларак төзелгән булган. Җаганнатх аңы Җаганнатхның төп темасы, ул традицион дини теологик тәртип чикләрендә чикләнә алмый, чөнки ул культ (яки хәтта фәлсәфи система).

Ул кабилә мәдәниятеннән килеп чыккан, һәм аның нинди дә булса дингә, кастага яки ышануга антагонизмы юк. Шәхеснең чын тормышында практика яки түземлелеге һәм җәмгыять бу идеалга яраша, бу культта кулланылган бер өлеш. Бу Шабара Шрикшетрада сүздә һәм рухта практикалана. Һәрберәүнең бу гыйбадәтханәгә ирекле мөрәҗәгате бар, бу практик рәвештә Җаганнатх аңының кабилә карашлы булуына ишарә итә.

## Шулай ук карагыз
*Җаганнатх
*Патали Шрикхетра
*Ратха Ятра
*Ананта Васудэва Гыйбадәтханәсе
*Баладэвҗев Гыйбадәтханәсе
*Дэвадаси
*Дҗаггернаут

## Галерея


File:Main Jagannatha Temple at Koraput.JPG|Корапутта төп Җаганнатха Гыйбадәтханәсе
File:Jagannath Trmple at Koraput.JPG|Корапутта Җаганнатх Гыйбадәтханәсе
File:Sabara sri khetra.jpg|Җаганнатх, Балабхадра һәм Субхадра.
File:Balibamana Besha.JPG|Балибамана Беша
File:Bankachuda Besha.JPG|Банкачуда Беша
File:Badasinghar Besha.jpg|Бедасингхар Беша
File:Gajanana Besha Of Lord Jagannath.jpg|Хати Беша
File:Kaliyadarana Besha.JPG|Калийядарана Беша
File:Laxminarayan Besha.JPG|Лакшминараян Беша
File:Nagajurna Besha.JPG|Нагаҗурна Беша
File:Nrusimha Besha.JPG|Нрусимха Беша
File:Raghunath Besha.JPG|Рагхунатх Беша


## Искәрмәләр


## Тышкы сылтамалар
* Temples of Orissa 
* Jagannath Ratha-Yatra & The Story of Lord Jagannath  (Veda encyclopedia)
* Odissi Sri Jagannath  (odissi.com)

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Рөстәм Зәбиров (1961)

**Рөстәм Зәбиров**, Рөстәм Мөхәммәт улы Зәбиров (*[[1961 ел]]ның [[17 июнь|17 июне]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) — архитектор, «Казан кирмәне» дәүләт тарих-архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгының баш архитектор бүлеге башлыгы (баш архитекторы), Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (*[[2012 ел|2012]]*).

## Тәрҗемәи хәле

1961 елның 17 июнендә Казанда туган. Казанның 96нчы мәктәбен ( *[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты|Туполев исемендәге КДТУ]] каршындагы гимназия,[[1978 ел|1978]]*), Казан дәүләт архитектура-төзелеш университетының архитектура факультетын (*[[1983 ел|1983]]*), Мәскәүнең Реставрация сәнгате институтын (*[[:ru:Институт искусства реставрации|ru]]*) тәмамлаган.

«Казан кирмәне» дәүләт тарих-архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгының баш архитектор бүлеге башлыгы (баш архитекторы). 
2002 елда, гамәлгә куючыларның берсе буларак, архитектура өлкәсе хезмәтләре белән шөгыльләнүче «Зәбир» ҖЧҖ (*420111, [[Казан]], [[Кремль урамы (Казан)|Кирмән урамы]], 17*) рәсмиләштергән.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2012 ел — Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе — «*«Кол Шәриф мәчете» архитектура комплексын иҗат иткән өчен: архитектура ягыннан күзәтү, керү мәйданчыгы һәм мәчет интерьерындагы ишекләрнең авторы (архитекторлар төркеме эчендә)*»

## Сылтамалар
*  Вконтактедагы шәхси сәхифәсе
*  Рустэм Забиров. Мой мир
 
## Моны да карагыз
* *Ольга Юхновская*.  Рустэм Забиров: Земля и небо Казанского кремля. «Казань», № 8, 2015.
## Искәрмәләр


Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татар архитекторлары
Төркем:Тукай премиясе лауреатлары
Төркем:Казан кирмәне
Төркем:Казанда туганнар
Маднешвар Шива Гыйбадәтханәсе

**Маданешвара Шива Гыйбадәтханәсе** якынча 12-енче гасырда төзелгән Ходай Шивага багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул Сисупалгархтан Гараж Чоукка Сантарапурда Махавир узуының сул ягында урнашкан. Гыйбадәтханәнең Ходае булып Шива лингам тора, аның түгәрәк "йонипитха"сы (нигезе) бар. Ул җимерек изге урын, һәм хәзерге вакытта бары тик "Пабхага" өлешенә барырга мөмкин.

## Архитектура һәм структурасы
Гыйбадәтханә төньякта, көнбатышта һәм көнчыгышта һәм көньякта юлда өч яктан торак биналар белән әйләндереп алынган. Гыйбадәтханә көнчыгышка юнәлгән һәм квадрат изге урыны бар. Өс-корылма күптән җимерелгән булган һәм аның яңартылган пабхагасы бар, аның биш формовкасы бар, аларга "кхура", "кумбха", "пата", "кани" һәм "басанта" керә, алар хәзер дә бар.

## Шулай ук карагыз
* Бхубанешвар гыйбадәтханәләре исемлеге

## Искәрмәләр
* Book: Lesser Known Monuments of Bhubaneswar by Dr. Sadasiba Pradhan ()

## Тышкы сылтамалар
* http://www.ignca.gov.in/asi_reports/orkhurda113.pdf

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Куландешвара Гыйбадәтханәсе

**Куландешвара Гыйбадәтханәсе** Һиндстанда, Андхра Прадешның Читтур районында урнашкан. Ул Куландешвара Ходаена багышланган (Һинд дине Шива Ходае). Ул 11-енче гасырга карый. Ул Каттаманчида урнашкан. Чола чоры.

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан
Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Алькобендас

**Алькобендас** () — Испаниянең Мадрид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Datos del registro de Entidades Locales  Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas

Төркем:Испания муниципалитетлары
Төркем:Мадрид провинциясе муниципалитетлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Хаен

**Хаен** () — Испаниянең Әндәлүс автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
## Тарих

## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Испания шәһәрләре
Навлаха Гыйбадәтханәсе, Гһумли

Гһумлида **Навлаха Гыйбадәтханәсе** Җетхва хөкемдарлары тарафыннан төзелгән 12-енче гасыр гыйбадәтханәсе.

## Тарих

.
Гһумлида Навлаха Гыйбадәтханәсе Җетхва хөкемдарлары тарафыннан 11-енче гасырда төзелгән, Кояш Ходае, Сурьяга багышланган, ул Гуҗаратның иң борынгы Кояш гыйбадәтханәсе. Аның Гуҗарат гыйбадәтханәләрнең иң зур нигезе бар, үлчәмнәре 45.72 x 30.48 м. Көнчыгышка төбәлеп, аның матур керү аркасы яки Кирти Тораны булган, хәзер ул югалган. Изге урын (гарбхагриха), капланган прадакшина юлы, зур җыелу залы һәм аның өч *шрингар чокилары* карашны җәлеп итә. Әйләнә-тирә йөрү юлында без балконнар белән өч юнәлешне табабыз. Мандапаның тоту өчен сигез яклы баганалары бар. Кечкенә нишаларда потлар бар. Керүләр ике катлы. Гыйбадәтханәнең арткы стенасында хартумнары белән сугыша торган ике зур фил бар. Бхадрада гавакшада Брахма - Савитри сурәте бар, көнбатышта Шива - Парвати, төньякта Лакшми Нараян.
Навлакха Гыйбадәтханәсен тугыз лак бәрабәренә төзегәннәр, шуңа күрә исеме Навлакха. Архитектурасы һәм интерьерлары буенча аның көндәшләре булып Сомнатх Гыйбадәтханәсе һәм Модһера Кояш Гыйбадәтханәсе тора. Гыйбадәтханә Соланки архитектура стиленда һәм Мару-Гурҗара архитектура стиленда төзелгән булган.  Аның өч игезәк фил казык теше бар һәм аның сәүдә маркасы Соланки архитектура стиленың пигы дип санала.

Төп гыйбадәтханәдән тыш Ганешага багышланган гыйбадәтханә бар, популяр рәвештә ул Гһумали Ганеша Гыйбадәтханәсе буларак мәгълүм. Бу гыйбадәтханә 10-ынчы гасырда төзелгән дип әйтелә.

Гыйбадәтханә Гһумли  таланганда җимерелгән булган, бу Җадеҗа Дҗам Барманияҗи Гһумлины 1313 елда Синдхтан булган әтисе Җадеҗа Җам Унаҗи Җетхва хөкемдары Рана Бһанҗи тарафыннан җиңелүе өчен үч итеп һөҗүм ителүе өчен булган.

## Хәзерге статусы
Һиндстанның Археологик Тикшерүе гыйбадәтханәнең реабилитациясен эшләгән һәм урынны туристик һәм тарихи әһәмият урыны иткән.

## Шулай ук карагыз
Гһумли

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Луго

**Луго** — Италиянең Эмилия-Романья төбәгендә урнашкан коммуна.  провинциясе составына керә.

## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.  коммуналары белән чиктәш.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Cтатистика милли институты
* Cтатистика милли институты 

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Италия коммуналары
Төркем:Эмилия-Романья төбәге шәһәрләре
Хәсән Туфан урамы (Казан)

**Хәсән Туфан урамы** () — Казанның Мәскәү районында, элекке Удел бистәсендә урнашкан урам. Язучы Хәсән Туфан (1900-1981) исемен йөртә.

## география
Шәһәр урамыннан башланып, тимер юлның *[[Казан-2 (Восстание-Пассажирлы)|Казан-2]] — Восстание* участкасына барып җитеп тәмамлана. 

## Тарих
Хәзерге исемен 1984 елның 5 нче ноябреннән йөртә. Элекке исемнәре —  (1920-елларның икенче яртысыннан 1984 елның 5 нче ноябреннә кадәр),  (1920-елларның икенче яртысына кадәр).
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Павел Шмаков
* Аллаһияр Вәлиуллин
* *[[:d:Q106361015|Зинаида Абрамова]]*

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Мәскәү районы урамнары
Төркем:Хәсән Туфан хөрмәтенә аталган объектлар
Рама Лакшмана Гыйбадәтханәсе, Барадиа

**Рама Лакшмана Гыйбадәтханәләре** яки **Самба Лакшамана Гыйбадәтханәләре** - Һиндстанда, Гуҗаратта, Дэвбхуми Дварка районында, Окхамандал регионында, Барадиа авылында урнашкан 12-енче гасыр игезәк Һинд дине гыйбадәтханәсе. Барадиа Дваркадан якынча биш километр көньяк-көнчыгышта урнашкан. Авыл чикләрендә яр янында тагын берничә гыйбадәтханә бар.

## Тарихы
Бу гыйбадәтханәләр Гуҗаратта Чалукья династиясенең Бхима II хөкеме вакытында 12-енче гасыр ахырында төзелгән булган. Болар Гуҗаратта иң иртә сакланып калган гыйбадәтханәләрнең берсе. Бу гыйбадәтханәләр Милли Әһәмият Һәйкәлләре (N-GJ-125) дип игълан ителгән һәм Һиндстанның Археологик Тикшерүе тарафыннан тәэмин ителә.

## Архитектурасы

Болар Мару-Гурҗара стилендагы гыйбадәтханәләр, формалаштырганнар плинтуста (*җагати*)да тора. Болар дүрт бүлек белән бер күзәнәкле гыйбадәтханәләр; идән асты, *антаралла* (идән асты һәм зал арасында), *сабхамандапа* (зал) һәм өй алды. Бу гыйбадәтханәләрнең идән астында Рама, Лакшмана, Самба яки Лакшмана Кумарада сурәтләр юк. Алар Навлаха Гыйбадәтханәсе, Гһумли белән бер заманда төзелгән һәм плинтус һәм потлар кебек охшашлыклары бар. Хәтта Брахма, Вишну һәм Шива - "бхадра"ларның *кумбха*сы шулай ук урнаштырылган. Планнарында, алар өй алдының ике иркен торучы баганадан башка Сунакта гыйбадәтханәсенә охшаш.

Көнчыгышка төбәлгән көнбатыш гыйбадәтханә бик борынгы һәм аның яхшы киселгән потлары бар.

Башка әһәмиятле гыйбадәтханәләргә Сурья (Кояш) гыйбадәтханәсе, Чандрабхага гыйбадәтханәсе һәм Пуштимарг Байтхак керә.

## Галерея

File:Temple of Rama Laxman, View from Inside.jpg|Эчтән каршы гыйбадәтханәнең күренеше
File:RAM LAXMANA OR SAMB LAXMANA TEMPLE @ BARADIA 1.JPG|Төньяк як
File:Temple of Rama Laxman, - Dwaraka side.jpg|Төньяк як
File:Temple of Rama Laxman, Inside View.jpg|Интерьеры


## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Тулор

**Тулор** Чилиның иң борынгы археологик урыннарның берсе, Сан-Педро де Атакамадан 7,7 км көньяк-көнчыгышта урнашкан. Бу урынны беренче булып 1956 елда иезуит Густав ле Пэж тикшергән. Соңыннан казу эшләрен Ана Мариа Барон алып барган.
Тулонның архитектурасы Андларның күп Колумбка кадәр мәдәниятләренә охшаш: Боливия (Ванкарани), Көнчыгыш Үзәннәр (Гуатаконко, Казеронес) һәм Төньяк-Көнчыгыш Аргентина (Портеро Гранде, Кампо Колорадо).
Бу җәмгыять Сан Педро елгасы суларын кулланган. Казулар нәтиҗәсендә Колумбка кадәр мәдәниятләрнең үзара мөнәсәбәтләре ачыкланган һәм шулай ук балчыктан, агачтан, сөяктән, күннән һәм тукымалардан әйберләр табылган. 
Соңгы ике мең ел эчендә Тулор биналары климатик үзгәрешләр нәтиҗәсендә үзгәрешләргә дучар булганнар.
Керамикада Титикака янындагы дәүләтләрнең йогынтысы чагыла.

## Искәрмәләр
* http://revista.serindigena.cl/art_anteriores/marzo/Tulor_milenari_aldea1.htm 
* http://www.nuestro.cl/notas/turismo/san_pedro3.htm
* https://web.archive.org/web/20080518010302/http://www.tulor.cl/cultura.htm

## Тышкы сылтамалар
* Información sobre la Aldea de Tulor
Сарман (җыр)

**«Сарман»** — татар халык җыры. XX гасырның 1930-еллар ахырында татар радиосыннан Усман Әлмиев башкаруында яңгырый башлый, зур популярлык казана һәм татар халык җыры булып таныла.

## Тарих
Беренче башкаручы — Усман Гафият улы Әлмиев (*[[1915 ел|1915]]—[[2011 ел|2011]]*).
 
Җыр беренче мәртәбә 1938 елда Мәскәүдә Мәскәү консерваториясенең татар опера студиясенең йомгаклау концертында яңгырый. Концертта татар халык җырын да җырларга мөмкин була. Заһид Вәлиулла улы Хәбибуллин (*[[1910 ел|1910]]—[[1983 ел|1983]]*) үз роялендә Усман Әлмиевка «Сарман» көен эшкәртеп бирә.

Татар халык көйләрен китап итеп чыгарганда (*китапны төзүче ТАССР композиторлар берлеге сәркатибе Шишкин*), ялгышлык белән җырның авторы итеп Әхмәт Ерикәй күрсәтелгән.

## Башкаручылар

Җыр Усман Әлмиев, Илһам Шакиров, Хәйдәр Бегичев, Габдулла Рәхимкулов, Мингол Галиев,  Зөһрә Сәхәбиева, Зөһрә Шәрифуллина, Радик Гәрәев, Идрис Газиев, Гомәр Әбделмәнов, Филүс Каһиров һ. б. бик күп күренекле җырчылар  репертуарында урын алган.

## Җырның сүзләре

Сандугачлар гына кайда сайрый,
Сарман буйларында тирәктә.
Сиңа булган яшьлек мәхәббәтем
Үрелеп чәчәк ата йөрәктә.

Сарман буйларыннан китә алмыйм,
Тыңларсыңмы, җырлар җырлармын.
Күзләреңне тутырып карарсыңмы?
Зәңгәр таудан яулык болгармын.

Сарман буйлары ла бик киң алан,
Печәннәре җитәр берзаман.
Кавышулары ла бик аз вакыт,
Әмма аерылышу бик яман.


## Әдәбият
# *[[Җәүдәт Фәйзи]]*. Халык җәүһәрләре. Күңелем кыллары. Казан: ТКН, 1987.
# *[[Усман Әлмиев|Усман Альмеев]]*. Еллар һәм җырлар. Казан: ТКН, 2007, 60нчы бит. ISBN 5-298-04044-6
# Илһамлы Сарман. Антология (төзүче-мөхәррире Дамир Гарифуллин). Казан: Яз, 2017, 4-5нче битләр. ISBN 978-5-95-00696-1-1

## Сылтамалар
*  «Сарман». 1938 елгы вариант. Татар җырлары

## Моны да карагыз
* Татар халык җырлары

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча җырлар
Төркем:Җырлар
Төркем:Татар телендә җырлар
Рахманкулова

**Рахманкулова** — фамилия.
* Гайшә Рахманкулова (1913-1991), ТАССР халык рәссамы (*[[1984 ел|1984]]*).
* Йөзем-Ирек Рахманкулова (1924), тел галиме.
* Мәрьям Рахманкулова (1904-1990), җырчы, РСФСР халык артисты (*[[1957 ел|1957]]*).
----
* **[[Рахманкулов]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Рамалингешвара Свами Гыйбадәтханәсе

**Рамалингешвара Свами Гыйбадәтханәсе** Андхра Прадешта, Пракасам районында, Сантхаравуруда урнашкан һәм Рамалингешвара Ходаена багышланган (Һинд дине Ходае Шива). Гыйбадәтханә Чола чорына карый (безнең эраның 12-енче гасыр). *[[The Hindu]]* буенча гыйбадәтханә администраторлары раслаганча гыйбадәтханәдә бер каккач 108 мәртәбә яңгырый торган чаңы бар, һәм шундый ике генә чаң бар, икенчесе Варанасида.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Шәһәр урамы (Казан)

**Шәһәр урамы** (*Городская урамы*, ) — Казанның Мәскәү районында, элекке Удел бистәсендә урнашкан урам.

## география
Исаев урамыннан башланып, Восход урамына барып җитеп тәмамлана. 

## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 11 нче ноябреннән йөртә. Моңа кадәр *Исемсез урам* дип йөртелгән.
## Урам белән бәйле шәхесләр

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Мәскәү районы урамнары
Бейзенербирг менгиры

**Бейзенербирг менгиры** - ул өч метр биеклектәге тораташ, ул  Люксембургта Реканге калкулык өстендә тора, (Люксембург телендә: Recken, Алман телендә:Reckingen). 2001 елда казулар аны Неолитка карый дип күрсәткәннәр.

## Тасвирламасы
Тораташ, яки "менгир", 3 метр биеклектә, 0.7 метр киңлектә, һәм авырлыгы якынча 4 тонна. Ул комташтан ясалган һәм аның сары-көрән төсе күп тимер булганга күрә. Аның формасы мөгаен кеше-сыман.

## Тарихы
Таш гасырлар буе күмелгән булган һәм 1978 елда ул "Friends of Old Mersch" ассоциациясе әгъзалары тарафыннан идентификацияләнгән булган. Ул баштагы урыныннан 30 метр арада янә куелган булган. 2001 елда Милли Музей тарафыннан археологик казу үткәрелгән булган. Баштагы нигез чокыры урынын ачкан казулар Мегалит һәйкәленең борынгылыгын раслаган һәм аны Неолитка карый дип күрсәткән.

## Искәрмәләр

Төркем:Люксембург
Эхиноцистис

**Эхиноцистис** *яки* чәнечкеле эхиноцистис  ( — *керпе сыман куык*) — кабаклылар гаиләлегенә кергән берьеллык үсемлек, лиана. Халык телендә «*котырган кыяр*» дигән фәнни яктан дөрес булмаган атамасы да йөри. Сурәте «Урта Россия флорасының Кара китабы» ()  тышлыгына урнаштырылган. 

## Таралу ареалы
Эхиноцистис Төньяк Америка үсемлеге. Россиягә, декоратив үсемлек буларак, матурлык өчен, диварларны, беседкаларны бизәү өчен кертелгән. Ботаника бакчаларыннан тирә-як табигатькә таралган. РФнең Аурупа өлешендәге барлык төбәкләрендә, шулай ук Себердә, Урта Азиядә очрый.

## Ботаник тасвирлама
Кырыс табигать шартларына, һәртөрле бөҗәкләргә бирешми торган үсемлек. Су буйларын, яр буенда үскән талларга сырылып үсәргә ярата. Эхиноцистис тирә-ягында үскән башка үсемлекләргә, агачларга һәм корылмаларга уралып, бик тиз үсә. Сабагының озынлыгы 6 метрдан артып китәргә мөмкин. Июньнән сентябрьгә кадәр чәчәк ата. Чәчәкләре баллы ис тарата. Августтан октябрьгә кадәр җимешләре өлгерә. Чәнечкеле, йомырка формасындагы кабакчыкларның диаметры 6 см. Орлык чәчеп, үзенә яңа территорияләр яулый.

## Экология
Заманында декоратив үсемлек булган эхиноцистис бүген үзе кайсы җиргә хуҗа булса, шул тирәдәге башка үсемлекләргә үсәргә ирек бирмичә, аларны кысрыклап чыгара. Бик кыска вакыт аралыгында табигатьнең ташландык, аулак, хуҗасыз урыннарын басып алырга мөмкин.
«Кара китап»ка кертелүенең сәбәбе — кыргыйлашуында һәм тирә-ягын сырып алып, җәнлекләр, кошлар үтеп йөри алмаслык булып үсеп китүендә. Талларга сырылып күләгә ясый, башка үсемлек һәм агачларга кояш яктысын  каплап, үсәргә ирек бирми.

## Галерея

Image: Echinocystis lobata 004.jpg |Яфраклары
Image: Echinocystis lobata 003.jpg |Чәчәклеге
Image: Echinocystis lobata 002.jpg |Яшел җимеше
Image: Echinocystis lobata7pl.jpg |Орлыгы
Image: Echinocystis lobata6pl.jpg |Ачылган җимеше
Image: Salix alba 020.jpg|Ярда үскән талларга сырылып үсә


## Моны да карагыз
* Татарстан флорасының Кара китабы
* Амброзия, *[[үсемлекләр|үсемлек]]*
* Сосновский балтырганы

## Әдәбият
# *Рәмис Латыйпов*. «Кара китап»: Эхиноцистис. «Атна вакыйгалары», 2019 ел, 8-14 февраль.
# *Виноградова Ю. К., Майоров С. Р., Хорун Л. В.* Чёрная книга флоры Средней России. М.: Геос, 2009. ISBN 978-8-89119-487-9 

## Сылтамалар
*   Echinocystis 

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр
Төркем:Декоратив үсемлекләр
Төркем:Эукариотлар
Төркем:Үсемлекләрнең инвазив төрләре
Төркем:Ауразия флорасы
Төркем:Төньяк Америка флорасы
Төркем:Россия флорасы
Төркем:Экологик һәлакәтләр
Төркем:Баллы үсемлекләр
Төркем:Кабаклылар
Төркем:Лианалар
Төркем:Монотип үсемлекләр
Сан-Кугат-дел-Вальес

**Сан-Кугат-дел-Вальес** (, ) — Испаниянең Каталония автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
Рум империясе заманында нигезләнгән.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Испания шәһәрләре
Эл-Пуерто-де-Санта-Мария

**Эл-Пуерто-де-Санта-Мария** () — Испаниянең Әндәлүс автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
Безнең эрага кадәр нигезләнгән.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Испания шәһәрләре
Мелилья

**Мелилья** () — Испаниянең Мелилья автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр, Испаниянең Африка кыйтгасындагы эксклавы.
## Тарих
Безнең эрага кадәр нигезләнгән.
## Халык

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Испания шәһәрләре
Төркем:Испания эксклавлары
Ривас-Васьямадрид

**Ривас-Васьямадрид** () — Испаниянең Мадрид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Datos del registro de Entidades Locales  Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas

Төркем:Испания муниципалитетлары
Төркем:Мадрид провинциясе муниципалитетлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Толедо

**Толедо** () — Испаниянең Кастилья-Ла-Манча автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.

## Географиясе
Шәһәр илнең үзәк өлешендә, салкын ярымкоры климат зонасында (*BSk*), Мадридтан 71 км көньяк-көнбатышка урнашкан.

## Тарих
Толедо карпетан кабиләсенең үзәк шәһәре булган; БЭК 193 елда ул римлылылар тарафыннан басып алына. VI гасыр урталарыннан Визиготлар кыйраллыгы башкаласы. VIII гасырдан гарәпләр хакимлеге астында. 1085 елда VI Альфонсо тарафыннан басып алынып Кастилия-Леон кыйраллыгы башкаласына әйләнә. 1479-1561 елларда берләшкән Испания башкаласы.

1986 елда Толедоның тарихи үзәге ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелә.

## Халык

## Галерея

Файл:Alcázar de Toledo - 03.jpg|Толедо әлкасары
Файл:Toledo (Spain) Railway Station 1.jpg|Тимер юл стансасы
Файл:Toledo (37737041515).jpg|Шәһәр үзәге
Файл:Toledo (37461887630) (cropped).jpg|Толедо урамнарының берсе


## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Испания шәһәрләре
Ранганатха Гыйбадәтханәсе, Неллор

**Шри Рангантхасвами Гыйбадәтханәсе** Һиндстанда, Андхра Прадешта, Неллорда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе, ул Ходай Ранганатхага багышланган, бу Вишну Ходаеның ял итүче формасы. Гыйбадәтханә шулай ук **Талпагири Ранганатхасвами гыйбадәтханәсе** яки **Ранганаякулу** дип атала, бу Неллорда иң борынгы гыйбадәтханәләрнең берсе. Ул Пенна елгасы ярларында урнашкан һәм 12-енче гасырда төзелгән дип ышаныла. Гыйбадәтханәнең төп керүе алдында ук гаять зур манара бар, ул "Гаали гопурам" дип атала, турыдан-туры мәгънәдә ул "җил манарасы" дип атала. Бу манара якынча 70 фут биеклектә һәм аның өстендә "калашамнар" дип аталган 10 фут алтын капланышлы савытлар. Һәр елны март-апрель аенда (бу Һинд календаре буенча төрле вакытка килә) зур фестиваль бәйрәм ителә. Ул Брахмотсавам дип атала.

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Гали Ибраһимов (1919)

**Гали Ибраһимов**, Гали Гыйздетдин улы Ибраһимов (, *[[1919 ел]]ның [[16 гыйнвар]]ы, [[РСФСР]], [[Уфа губернасы]], [[Стәрлетамак]] — [[1989 ел]]ның [[26 ноябрь|26 ноябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Уфа]]*} — язучы. ССРБ язучылар берлеге әгъзасы (*[[1957 ел]]дан*). РСФСР (*[[1979 ел|1979]]*), БАССР (*[[1969 ел|1969]]*) атказанган мәдәният хезмәткәре, Салават Юлаев премиясе лауреаты (*[[1983 ел|1983]]*)

## Тәрҗемәи хәле
1919 елның 16 гыйнварында Стәрлетамакта туган. Башлангыч мәктәпне Стәрлетамакта, урта мәктәпне Ишембайда бетергән. Уфада педагогия рабфагын (1939), Уфа педагогия институтын (1951), Мәскәүдә югары әдәби курсларны (1959) тәмамлый. 1939 елдан Ерак Көнчыгышта хәрби хезмәт үтә.

## Бөек Ватан сугышында
Бөек Ватан сугышында катнаша. I дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары белән бүләкләнә.

Сугыштан соң Ишембайда нефть техникумында инглиз телен укыта.  «''Совет'' ''Башкортстаны''» газетасында әдәби хезмәткәр, бүлек мөдире; 1959 елдан башлап «''Агыйдел''» журналында җаваплы сәркатип.

## Иҗаты
Әдәбиятка журналистикадан килә. 1935-1937 елларда «*Башкортстан вышкасы*» газетасында беренче шигырьләрен бастыра. 1940 елда «*Бәхетле гомер*» шигырьләр җыентыгы чыгара (Әхмәт Шакири белән берлектә). Сугыш каһарманнарына багышланган «*Бер полк кешеләре*» (1956), дилогия: «*Умырзая*» (1968) , «*Ай битен юганда*» (1972) романнары,  «*Кинҗә*» трилогиясе  (I китап, 1982, II китап, 1987, III китап, 2003 ), «*Яшен ташы*» (1962), «*Идел егете  Илгуҗа*» (1964) повестьлары авторы. Кинҗә Арслановка багышланган «*Кинҗә*» романы буенча нәфис фильм (1988) төшерелгән (реж. Әмир Абдразаков).

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Салават Юлаев премиясе  (1983) - «*Кинҗә*» (I китап, 1982) романы өчен.
* «Хөрмәт билгесе» ордены
* I дәрәҗә Ватан сугышы ордены
* Кызыл Йолдыз ордены
* РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре (1979)
* БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1969)

## Кызыклы факт
Степан Злобинның «*[[Салават Юлаев]]*» романындагы хатаны төзәтү максаты белән, «*Кинҗә*» романын язарга алына: романда Кинҗә Арсланов Салаватның яшьтәше итеп бирелгән, чынлыкта Кинҗә Салаваттан ике тапкыр өлкәнрәк, старшина булган тарихи шәхес.

## Әдәбият
# Хикәяләр һәм повестьлар. (*[[Суфиян Сафуанов|С. Сафуанов]]ның баш сүзе белән*), Уфа, 1969.
# *[[Гайсә Хөсәенов|Г. Хөсәенов]]*. Тарих һәм тарихи роман. «Агыйдел», 1978, № 9.
# Совет Башкортстаны язучылары (*биобиблиографик белешмәлек*). Уфа, 1988. 

## Сылтамалар
;Башкортостан Республикасының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханәсенең электрон бүлегендә 
* башкорт телендәге әсәрләре
* рус телендәге әсәрләре
; башка чыганаклар
*     Китап-Уфа сайты 
*   Күгәрчен районы китапханәсе 
*   Башкортстан (''белешмәлек'') 

## Искәрмәләр


Төркем:Башкортстан язучылары
Төркем:Башкорт язучылары
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:Русия язучылары
Төркем:Уфа педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:Журналистлар
Төркем:Мөгаллимнәр
Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Проект:Татар 4.0/Мәктәп командалары өчен белешмә

1. Татар Википедиясенә керү.

2. Өстәге уң почмактагы «Яңа кулланучыны теркәү» төймәсенә басыгыз.

3. Үзегезнең никны (мәктәпнең кыска исемен), эл. почта адресын һәм хисап язмасы өчен серсүз кертегез, шуннан соң «Хисап язмасы төзү» төймәсенә басыгыз. Хәзер сез Татар Википедиясендә теркәлгәнсез.

4. Бу сылтамадан бәйге кагыйдәләре белән танышыр өчен узыгыз. Искәртәбез: сез Татар Википедиясендәге «Татар 4.0» мәкаләләр бәйгесенең 4 нче номинациядә катнашасыз. Катнашуыгыз кимендә 3 мәкалә язугыздан раслана. Максималь язылган мәкаләләр саны чикле түгел. Бер мәкалә өчен 4 казыйдан максимум 60 балл җыярга мөмкин.

4.1. Мәкалә булдыру эшен төгәлләгәч, аны бәйге битендә теркәгез (үрнәге шунда ук бирелгән).

4.2. Казыйлар катнашучыларга шул ук таблицада баллар чыгара. Иң күп балл җыйган 10 катнашучы җиңүче була.

5. Татар Википедиясендә мәкалә язу тәртибе белән мөстәкыйль рәвештә таныша башлар өчен, монда басыгыз.

6. Шулай ук сезнең өчен конкурс тәртипләре һәм мәкалә язу темаларына багышланган вебинар оештырылды.

7. Катнашучыларның сорауларына җавап бирер өчен, муниципаль берәмлекләр буенча сезнең белән элемтә тотачак кураторлар билгеләнәчәк.
Ямешвар Гыйбадәтханәсе

**Ямешвар** яки **Дҗамешвар** Гыйбадәтханәсе Яма Радж тарафыннан табынылган Шивага багышланган бик борынгы гыйбадәтханә. Ул Бхубанешварда Бхарати Матха янында Дҗамешвар Патнада урнашкан.

## Архитектурасы
Төп Вимана Рекха Деула стиленда, Дҗага моһан Пидха Деула стилендә һәм өлешләргә таратылган мандапа бар. Гыйбадәтханәнең күп өлешләре табигый бәла-казаларга күрә җимерелгән булган, чөнки гыйбадәтханә комташтан ясалган. Тышкы Пракара латериттан төзелгән булган. Гыйбадәтханә тирәли сурәтләргә Дикпалалар, Амароус пары, Найикалар, Видалар, Эротика, фил процессияләре һ.б. кебек мотивлар керә .... Эчке Гарбхагрихага циркуляр йонипитха белән Шивалинга керә. Гыйбадәтханә 13-енче - 14-енче гасырларда төзелгән булган. during the Eastern Ganga dynasty.

## Фестивальләр
Шулай ук Двитвахана оша дип аталган Дҗиунтиа яки Пуаҗиутиа фестивале Ашвин вакытына туры килә һәм бу гыйбадәтханәдә бик популяр булып тора. Башкаларга Махашиваратри һәм  Картик Пурнима керә, барлык дүшәмбеләр һәм Санкрамана көннәре бу гыйбадәтханәдә бик әһәмиятле. Бу гыйбадәтханәгә Бхарани накшатра вакытында килүче кешеләр барлык бәлаләрдән арына дип ышаныла.

## Шулай ук карагыз
* Бхубанешварда гыйбадәтханәләр исемлеге

## Галерея

Yameswar Temple.jpg| Ямешвар Гыйбадәтханәсе
Nandi Yameswar Temple1.jpg|Нанди (үгезе)
Ganesha Yameswar Temple.jpg|Ганеша поты
Nrutya Mandap Yameswar Temple.jpg|Нрутья Мандап
Linga Yameswar Temple.jpg|Линга
File:Yameswar Temple 5.jpg|thumb|Ямешвар Гыйбадәтханәсе
File:Stone Carving on the sides of Yameswar Temple.jpg|thumb|Ямешвар Гыйбадәтханәсе якларында таш кисүе
File:A broken statue of a lion carved on the top of Yameswar Temple.jpg|thumb|Ямешвар Гыйбадәтханәсе өстендә кисеп ясалган арсланның җимерек поты
File:Stone carving done on a side of Yameswar Temple , Bhubaneswar.jpg|thumb|Ямешвар Гыйбадәтханәсе ягында ясалган таш кисеп ясалган сурәте, Бхубанешвар


## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Images of the temple on Indira Gandhi National Centre for the arts 
* temple report on Indira Gandhi National Centre for the arts

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Проект:Вики-яз — 2019

## "Вики-яз 2019" проекты графигы
### Гомуми график
* Грантка гариза (31 гыйнвар көнне игълан ителгән)
* 21 март – 31 май: Мәкаләләр бәйгесе
* 1 – 30 июнь: Нәтиҗәләр билгеләү
* 1 – 31 июль: Бүләкләр тапшыру тантаналары (аерым бүлекләрнең карамагында)
* 15 – 31 июль: Нәтиҗәләрне бәяләү

### "Илләр атналары" графигы
Мәкаләләр язу өчен илләр һәм темалар буенча **хронология** тәкъдим ителә, әммә ул **мотлак түгел**.

## Бәйге катнашучылары
Мәкаләне булдыргач, автор аны түбәндәге төзмәгә кертә. Бәйгедә фәкать түбәндәге таблицага кертелгән мәкаләләр катнаша. Мәкаләнең бәхәс битенә бәйгенең **** калыбын һәм мәкаләгә '''Төркем:«Вики-яз — 2019» бәйгесе мәкаләләре''' төркемен урнаштыру сорала.

## Җирле оештыручылары һәм жюри әгъзалары
Җирле оештыручы — . Оештыручылар һәм жюри әгъзалары бәйгедә фәкать башкаларга үрнәк күрсәтү өчен катнаша ала.
*  – җаваплы сәркәтип. 
*  – администратор. 
*  – казый.

## Нәтиҗәләр

## Шулай ук карагыз

* Вики-яз — 2018
* Вики-яз — 2017

## Искәрмәләр

Төркем:Проект:Вики-яз — 2019
Порт-Луи

**Порт-Луи́** (Француз телендә: Port-Louis;  **Пор-Луи** дип атала []) — Маврикийның иң эре шәһәре, төп порты һәм башкаласы. Һинд Океаны буенда урнашкан.

Халык саны 156 720 кеше. (2010 ел бәяләмәсе буенча).

## Тарихы
1635 елдан бирле шәһәр порт буларак мәгълүм булган. В 1735 елда французлар аны Маврикийның административ үзәге иткәннәр һәм ул Яхшы Өмет борынына баручы француз кораблары өчен әһәмиятле тәэмин итү портына әверелгән. Шәһәр "Порт-Луи" исемен Франция патшасы Людовик XV хөрмәтенә алган. Шәһәрнең беренче губернаторы булып француз дингезчесе Бертран Франсуа Маэ де Лабурдонне булган.

## Климаты
Бөтен Маврикий кебек үк, Порт-Луи тропик климатына ия. Яңгырлар фасылы - декабрьдән апрельгә кадәр. Шәһәрдә ел буена зур температуралар аермасы була, июньнән октябрьгә кадәр 19-20&nbsp;°C диапазонында тирбәлүче урта дәрәҗәләрдән, яңгырлырлы чорда термометр баганасы 30&nbsp;°C-дан югарырак күтәрелә.

## Флора
Унтугызынчы гасыр башында Сент-Винсенттан Жан-Батист Бори Порт-Луи урамында күп үсемлекләр булуын билгеләп үткән, шулар арасында Achyranthes aspera, Amaranthus blitum, Amaranthus spinosus,Andropogon contortum, Boerhavia diffusa, Boerhavia erecta, Cassia foetida, Cleome pentaphylla, Cynosurus indicus. Шуңа өстәп утрауда Мексика аргемоны натурализацияләнгән булган, ә йортның төп урамнарына кара агач утыртылган булган.
Натуралист шулай ук Порт-Луида Cassia fistula булуы турында язган, аны урамнарда һәм өй яннарында утыртканнар.
 
## Халкы
Шәһәр халкы күбесенчә Һиндстаннан XIX гасырда килгән эшчеләр токымыннан тора. Моннан элек утрауда Британиялеләр һәм Французлар тарафыннан XVIII гасырда кертелгән коллар яшәгән. Утрау халкының 75 процентыннан артыгы катнаш килеп чыгышлы һиндлеләр тәшкил итә: Һиндлеләр, Кытайлар, Африканнар һәм Аурупалылар.

;Мәшһүр шунда туган һәм яшәүчеләре
* Вивека Бабаджи
* Халь Торабулли

Шәһәрдә университет һәм берничә музей бар. Шулай ук Вишну Кчетре Мандир, Шри Җаган Натх Кчетра Мандир, Уманатх Мандир, Хануман Мандир һәм Шив Сагар Мандир бар.

## Кардәш шәһәрләр
* Әхмәтабад, Һиндстан
* Квебек, Канада
* Сен-Мало, Франция

## Шулай ук карагыз
* Памплемус ботаник бакчасы — Порт-Луи янында урнашкан манзара.

## Искәрмәләр

Төркем:Маврикий
Төркем:Африка шәһәрләре
Зәки Рахмангулов

**Зәки  Рахмангулов**, Зәки Салават улы Рахмангулов (Рахманкулов,  *[[1923 ел]]ның [[5 июнь|5 июне]], [[РСФСР]], [[Ырынбур өлкәсе]], [[Куандык районы]], Бузулук — [[2009 ел]]ның [[28 июль|28 июле]], [[РФ]], [[Ырынбур өлкәсе]], [[Медногорск]]*) — металлург, Ырынбур өлкәсе Медногорск бакыр-күкерт комбинатының өлкән горновое, Социалистик Хезмәт Каһарманы (*[[1966 ел|1966]]*).  Бөек Ватан сугышында катнашкан. Медногорскиның шәрәфле ватандашы (*[[1979 ел|1979]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1923 елның 5 июнендә Ырынбур өлкәсенең Куандык районы Бузулук авылында туган. Бик яшьли ятим калып, чит гаиләдә тәрбияләнә. 1938 елда җидееллык мәктәпне тәмамлагач, күмәк хуҗалыкта эшли. 1939 елда комсомол путевкасы белән Чкалов (*хәзерге* Ырынбур) өлкәсе Медногорск шәһәрендә  укый, бер үк вакытта Медногорск бакыр-күкерт комбинатында горновой булып эшли.

## Бөек Ватан сугышында
1942 елның маенда үзе теләп фронтка китә. Сталинград һәм 2нче Украина фронтларында сугыша. Сталинградтан Венага кадәр сугышчан юл уза. Яралана.

1947 елда хәрби хезмәттән азат ителгәч, үзе эшләгән заводка кире кайта, һөнәр укуханәсендә производствога өйрәтү мастеры булып эшли.  1950—1973 елларда Медногорск бакыр-күкерт комбинатының өлкән горновое.

Төсле металлургияне үстерүдәге зур уңышлары өчен ССРБ Югары шурасы президиумының 1966 елның 20 мае указы белән  Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме бирелә.

1973 елда пенсиягә чыга. 22 ел «Металлург» санаторий-профилакториендә хуҗалык мөдире булып эшли. 1965 елдан башлап, Медногорск шәһәр шурасына депутат булып сайлана, берничә ел шәһәр ветераннары штабын җитәкли.

2009 елның  28 июлендә Медногорскида вафат, шәһәр зиратында җирләнгән.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
*  Социалистик Хезмәт Каһарманы (20.05.1966)
* Ленин ордены (20.05.1966)
* II дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985) 
* Жуков медале һ. б. бик күп санлы медальләр.

## Хәтер
* 2018 елның 1 октябрендә Медногорск үзәгендәге Батырлар аллеясендә портреты куелган гранит йолдыз урнаштырылган.

## Сылтамалар
*   Рахмангулов Закей Салаватович. «Милләттәшләр» порталы
*  Рахмангулов Закей Салаватович.  «Ватан батырлары» патриотик интернет-порталы
*   Рахмангулов Закей Салаватович. «История Оренбуржья»
*   5  июня родились. iveinternet.ru

## Искәрмәләр


Төркем:Металлурглар
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Васуки

**Васуки** ул нагараджа, Һинд дине һәм Буддачылыкның елан Патшаларының берсе. Ул башында "Нагамани" асыл ташы бар диеп тасвирлана. Башка нага Манаса, аның бертуганы. Васуки Шиваның еланы. Ул Кытай һәм Япония риваятьләрендә Нанда (Нагараджа), Упананда, Сагара (Шакара), Такшака, Балаван, Анаватапта һәм Утпала арасында "Сигез Аждаһа Патшалары"ның (八大龍王 Пиньинда: Bādà lóngwáng; Япон телендә: Hachidai Ryūō) берсе.

## Нарматханың нагаманисы
Васуки Шиваның муены тирәли уралуы өчен мәшһүр, Шива аны алкышлый һәм бизәк итеп йөртә.
Васуки Самудра мантхан инцидентында катнашкан, дэваларны да, асураларны да аны Мандара Тавына бәйләп алар аны май язу өчен бау итеп кулланып, шулай итеп сөт океаныннан амританы ала алганнар. Васуки шулай ук "Рамаяна" һәм "Махабхарата" кебек башка Һинд дине язмаларында искә алына.

Буддачылык риваятьләрендә Васуки һәм башка Нага Патшалары Гаутама Будданың башка вәгазьләрендә очрый. Нага Патшаларының вазифаларына Буддага табыну һәм яклау өчен нагаларны җитәкләү һәм башка яктыртылган мәхлукатларны яклау булган.
Васукиның Нага каһине булып Татиг Нага. Нагамани тора.

## Токымнары
Васука (яки Васуки) - ул Кералада Маннарасала янында һәм шулай ук Андхра Прадешның Висакха районында Наир һәм педиреддла кланнарының исеме. Алар бабалары Хандава Урманы (хәзерге Дәһли) яндырылган һәм Кришна шуны чистарткан һәм Пандавалар башкалалары Индрапрастхага барганда сакланып калган Нага еланнары булган.

## Шулай ук карагыз
*Еланнарга табыну
*кузурйу
*Аждаһа Патшасы

## Искәрмәләр
*Cobra Pearl or Nagamani 
*Dictionary of Hindu Lore and Legend () by Anna L. Dallapiccola
*Indian Mythology, by ApamNapat 
*Nagas
*Stories from the Ramayana 
*Hachi Bushu – The Eight Legions, Buddhist Protectors
*Dragon in China and Japan () by M.W. De Visser

Төркем:Һинд дине
Лаллмати

**Лаллмати** Маврикийда авыл — Флакк районының көнбатыш ягында урнашкан.— ул якынча -20.1897222 киңлектә һәм 57.6611111 озынлыкта урнашкан. Аның тыгызлыгы 793.5/km2 (2,055/кв миля) һәм тулаем халык саны якынча 11,910 кеше. Лаллмати Маврикийда иң үсеш алган авылларның берсе һәм анда күптөрле табигый ресурслар бар, шуларга шикәр камышы, куе урманнар һәм елгалар керә.

Авыл өч бүлемнән тора — шуларга Патша Юлы Лаллмати дигән метрополия өлкәсе — яшәү өлкәсе — һәм Giroday Road Lallmatie дигән тере табигать өлкәсе, аңа урман, шикәр камышы басу һәм шарлавык керә.

Лаллмати халкы Христианлык, Католицизм, һәм Ислам практикалыйлар, әмма иң доминант дин булып Һинд дине тора, Лаллмати халкының якынча 83%-ы Һинд дине тарафдарлары булып тора. Рәсми телләр булып Инглиз теле һәм Француз теле тора, шул ук вакытта Маврикий Креол теле еш сөйләшү өчен кулланыла, әмма кайбер яшәүчеләр шулай ук алар халык телләрендә сөйләшәләр, аларга Француз теле, Маврикий Креол теле, Инглиз теле һәм Бһоҗпури теле керә.

Лаллматида бер урта белем бирү учреждениесе бар, ул *Manilal Doctor State Secondary School* дип атала, ул кызларның дәүләт колледжы һәм ике беренчел белем бирү учреждениесе бар, алар Jawaharlall Nehru Government School һәм Sookdeo Bissoondoyal Government School дип аталалар. Авылда төп транспорт чаралары булып автобус һәм такси тора.

## Шулай ук карагыз
* Маврикий районнары
* Маврикийда урыннар исемлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*  

Төркем:Маврикий
Төркем:Һинд дине