2020 ел

2020 елга производство календаре эш графикларын төзү өчен нигез булып хезмәт итә, шулай ук аның ярдәмендә эш сәгатьләренең саны билгеләнә.

* да татарлар елы
## Вакыйгалар
* Җәйге Олимпия уеннары 2020 узачак.
*  Татарстанда ТАССР игълан ителүнең 100 еллыгы.

### Гыйнвар
* 15 гыйнвар — РФ президенты В.В.Путин Федераль Җыелышка еллык юлламасында РФ Конституциясен үзгәртү турында боерык бирә.
* 16 гыйнвар — РФнең Д.Медведев хөкүмәте ялга җибәрелә. 
* 20 гыйнвар — Навальный штабы Казан мэры Метшинның 700 млн сумлык күчемсез милеген ачыклаган.
* 29 гыйнвар — РФ президенты В.В.Путин Чуашстан Республикасының сайланган җитәкчесе Михаил Игнатьевны эшеннән алган.
* 31 гыйнвар — Бөекбритания Европа Берлегеннән чыга.
* Дөнья буенча коронавирус кизүе тарала.

### Февраль
* 5 февраль — АКШ Конгрессы утырышында президент Дональд Трамп хакимият белән канунсыз файдалануда гаепсез дип таныла.
* 8 февраль — ның Җамбыл өлкәсе, Кордай районында дөңгән милләте авылларында оештырылган чуалышлар нәтиҗәсендә 10 кеше һәлак була, 30 йорт яндырыла. 
* 27 февраль — В.В. Путин үзенең вазифаларын башкаручы дублёрлар булу хәбәрләрен инкарь итте.

### Март
* 9 март — Һааг халыкара мәхкәмәсендә 2014 елда Донецки өлкәсендә Малайзиянең Boeing 777 ракета белән бәреп төшерүнең оештыручыларына мәхкәмә процессы башлана.
* 11 март — БСО ел башында чыккан коронавирус кизүен пандемия дип таный. 
* 18 март — Казанның Милләт йортында мөһаҗирлектәге татар журналисты, шагыйрь һәм җәмәгать эшлеклесе Шиһабетдин Нигъмәтинең "Әй, татарым, әй, син — җаным!" исемле шигырьләр китабын тәкъдим итү кичәсе үтте.
* 17 март — Татарстанда короновирус кизүенә чаралар күрелә башлый: югары һәм урта уку йортлары дистанцион укытуга күчә, мәдәният, спорт, күңел ачу чараларына тыюлар салына. 
* 18 март — Urals төре нефтьнең бәясе 20$-ан түбән төшкән. 
* 24 март — Меркурий һәм Венераның уртак элонгациясе.

### Июнь
* 21 июнь — Кояш тотылу.

### Июль
* 24 июль — 9 август — Токиода (Япуния) XXXII җәйге Олимпия уеннары узачак. Бөтен дөньяда COVID-19 коронавирус авыруы таралуы сәбәпле, бер елга кичектерелде.
### Август
* 5 август — Татарстан Республикасының Милли китапханәсе җитәкчесе итеп Мәдинә Тимерҗанова билгеләнде, урынбасары — Тәбрис Яруллин.
* 26 август — Актаныш районы Әнәк авылында «Бабайда кунакта» паркында Россия Хезмәт Каһарманы Минтимер Шәймиевның бюсты ачылды.
* 27 август — Казанда шагыйрь, драматург, башкорт әдәбияты классигы Мостай Кәримгә һәйкәл ачылды.

### Сентябрь
* 13 сентябрь — Россиядә бердәм сайлау көне. Татарстанда президент сайлау.
* 14 сентябрь — Татарстан Президентын сайлауларда сайлаучыларның 83,28 % тавышын җыеп (1 939 316 сайлаучы аңа тавышын биргән), Рөстәм Миңнеханов өченче срокка Татарстан президенты итеп сайлана.

### Октябрь

### Ноябрь
* 3 ноябрь — АКШта Президент сайлаулары.
### Декабрь
* 16 декабрь — Илһам Шакиров исемендәге Республика премиясенең беренче лауреатлары билгеләнде.

## Вафатлар

### Гыйнвар

### Февраль
* 7 февраль — Айрат Хәйруллин (49), Татарстан дәүләт эшлеклесе, сәнәгатьче, иң бай татарстанлының берсе.
* 23 февраль — Кәфил Әмиров (70), Татарстан прокуроры (2000—2013).
### Март
* 2 март — Госман Гомәр (87), журналист һәм язучы-прозаик.
* 13 март — Ренат Еникиев (82), композитор, Татарстанның һәм Россиянең атказанган сәнгать эшлеклесе, Тукай премиясе лауреаты.
* 13 март — Ирек Миннәхмәтов (39), хуҗалык эшлеклесе (Татмедиа (*2012*), Татспиртпром (*2015—2020*) җитәкчесе)
* 21 март — Резеда Ганиева (87), әдәбият галиме, фән докторы, профессор, ТР атказанган фән эшлеклесе.
* 27 март — Роберт Миңнуллин, (71), Татарстанның халык шагыйре, җәмәгать эшлеклесе.
* 31 март — Равил Вәлиев (*[[Равил Вәли]]*), (77), язучы, журналист, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.
### Апрель
### Май
* 15 май — Җәмил Зәйнуллин (73), гарәп теле белгече, филология фәннәре докторы.
* 25 май — Стелла Писарева (95), КФУ тарихы музееның шәрәфле директоры, ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1975).
* 26 май — Кенесбай Мусаев, төрки телләр белгече.

### Июнь
* 3 июнь — Ильяс Галимов (43), спортчы (*[[билбаулы көрәш]]*).
* 6 июнь — Шаһинур Мостафин (72), язучы.
* 15 июнь — Абрек Әюпов (84), техник фәннәр докторы, генерал-полковник.
* 16 июнь — Әхмәтҗан Хәмәдишин (*[[Әхмәт Дусайлы]]*, 70), язучы .
### Июль
* 7 июль — Фәрит Гыйбатдинов (61), Чуашстан татар милли-мәдәни мохтарияте рәисе
* 11 июль — Альберт Әсәдуллин (70), виолончелист, Казан консерваториясе профессоры, Тукай премиясе иясе (2002).
* 17 июль — Рафаиль Закиров (71), РФ атказанган хәрби очучысы (1992).
* 19 июль — Рөстәм Фәйзуллин (*[[Рөстәм Акъегет]]*) (69), шагыйрь. 
* 19 июль — Фәрит Хатыйпов (90), әдәбият галиме.
### Август
* 4 август — Мәхмүт Нигъмәтҗанов (90), музыка өлкәсендә беренче татар профессоры.
* 26 август — Гомәр Саттаров (88), тел галиме, Казан ономастика мәктәбенә нигез салучы, шагыйрь, публицист, филология фәннәре докторы. 
* 27 август — Мөдәррис Вәлиев (67), әдәбият тәнкыйтьчесе, шагыйрь, филология фәннәре кандидаты, доцент.
### Сентябрь
* 14 сентябрь — Хәмдүнә Тимергалиева (71), җырчы, ТАССР халык артисты.
* 14 сентябрь — Ринат Харисов (71), 2006—2017 елларда «ТНГ-Групп» генераль директоры.
* 17 сентябрь — Александр Карпов (67), Яшел Үзән суднолар төзү заводы ААҖ генераль директоры (2018–2020). 
* 24 сентябрь — Әхмәт Рәшит (84), шагыйрь, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе.
* 28 сентябрь — Расих Ханнанов (89), шагыйрь, язучы, журналист, «Кызыл таң»ның баш мөхәррире.
### Октябрь
* 13 октябрь — Рәшит Әхмәтов (66), нашир һәм журналист.
* 20 октябрь — Ирек Сабиров (70), шагыйрь, журналист, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре.

### Ноябрь
* 2 ноябрь — Ранис Газизов (61), «Юлдаш» газетасының баш мөхәррире, танылган журналист һәм нашир.
* 8 ноябрь — Альберт Хәсәнов (82), язучы, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре.
* 25 ноябрь — Диего Марадона (60), футболчы, дөнья чемпионы.
* 27 ноябрь — Хәнәфи Бәдигый (79), шагыйрь, прозаик, М. Җәлил премиясе лауреаты.

### Декабрь
* 2 декабрь — Фәрит Шиһапов (69), Татарстанның халык артисты, педагог, музыкант.
* 9 декабрь — Рафаэль Ильясов (81), җырчы, Татарстанның халык артисты.
* 13 декабрь — Айдар Хафиз (77), актер, Татарстанның халык артисты
* 18 декабрь — Илүсә Бәдриева (79), драма актрисасы (Минзәлә театры), ТАССР халык артисты (1989).

## [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] лауреатлары
* Лирон Хәмидуллин
* Денис Осокин
* Идрис Газиев
* ТДОһБТ иҗади төркеме (Гөлнара Гатина, Юрий Александров, Виктор Герасименко, Ренат Салаватов)

## [[Нобель премиясе]] лауреатлары
* Тынычлык өчен Нобель премиясе — БМО Бөтендөнья азык-төлек программасы () — ачлыкка каршы көрәш һәм конфликтлы төбәкләрдә тынычлыкка ирешү шартларын яхшыртуга өлеш керткән өчен.
* химия буенча — Эммануэль Шарпантье (Франция) һәм Дженнифер Дудне (АКШ) — геномны үзгәртү методларын эшләгән өчен.
* физика буенча:
** премиянең яртысы — Роджер Пенроуз (Оксфорд университеты) — «кара тишек»нең ясалуы гомуми чагыштырмалылык теориясен алдан әйтүче ышанычлы дәлил булуын ачкан өчен.
** премиянең яртысы — Райнхард Генцель (Алмания) һәм Андреа Гез (АКШ) — Галактика үзәгендә гадәттән тыш массив компактлы объектны ачкан өчен.
* медицина буенча: Харви Дж. Альтер, Майкл Хоутон, Чарльз Райс — С гепатиты вирусын ачкан өчен.
* Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе — Луиза Глюк, шагыйрә (АКШ) — «кырыс матурлык белән шәхси яшәешне универсаль итүче хатасыз шигъри тавыш өчен»

## Искәрмәләр

Төркем:2020 ел
Төркем:Еллар