open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Густав Фогель

**Густав Львович (Людвигович) Фогель** (; 1805 ел, Штадтильм — 1859 елдан соң) — Алмания һәм Россия юристы, педагог, фәлсәфә докторы һәм хокук докторы.

## Тормыш юлы
Густав Фогель 1805 елда Штадтильмда Людвиг Лаврентьевич Фогель гаиләсендә туа. Кёнигсберг университетында белем алган, 1827 елда анда аңа фәлсәфә докторы һәм ирекле фәннәр магистры фәнни дәрәҗәсе бирелә.

1828 елда Казан университетының җинаять һәм полиция законнары кафедрасы адъюнкт-профессоры итеп билгеләнә; 1837 елдан, 1835 елда устав кертелгәннән соң, экстраординар профессор вазыйфасын төзәткән. 1839 елда хокук докторы дәрәҗәсенә лаек була. 1850 елда ординар профессор вазыйфасын төзәтүче булып раслана һәм, 30 ел эшләгәне өчен мактаулы отставкага киткәнче, 1858 елның 1 августына кадәр били. Моннан тыш, 1856 елның 11 июненнән 19 августына кадәр ул юридик факультетта декан вазыйфасын төзәтүче була.

Фогель «Учёные записки Казанского университета» журналында түбәндәге ике мәкаләне урнаштырган: «*Ueber sittliche und bürgerliche Besserung der Verbrecher, als das sicherste Mittel den Zweck der Strafgesetzgebung zu erreichen*» (1834, II. — Стлб. 283—727), һәм «*Опыт восстановления текста и объяснения Правды Русской*» (1848, II. — Стлб. 126—177).

Аның казанышлары III дәрәҗә Изге Анна ордены һәм «Эзлексез хезмәт итүгә 25 ел өчен» аерым билгесе белән билгеләп үтелгән.

1858 елдан Софья Рахауга өйләнгән.

## Библиография

* Ueber sittliche und burgerliche Besserung der Verbrecher, als das sicherste Mittel den Zweek der Strafgesetzgebung zu erreichen // Учен. Зап. Каз. унив. — 1834.
* Опыт восстановления текста и объяснение Правды Русской // Учен. Зап. Каз. унив. — 1848.
* Артикул 135-ый уголовного уложения императора Карла V, постановления позднейших германских местных законодательств и воззрений практики касательно самоубийств. — Казань, 1857.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* 
* Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Казанского университета : За сто лет (1804-1904) : В 2 ч. Ч. 1 / Под ред. заслуж. орд. проф. Н.П. Загоскина. — Казань: типо-лит. Имп. ун-та, 1904. — С. 82—83. — 453 с.
Төркем:III дәрәҗә Изге Анна ордены кавалерлары
Төркем:Вафат булу датасы ачыкланмаган шәхесләр
Төркем:Википедия:Кулланылган геомәгълүмат чылбырында шик тудыручы урыннар булган битләр
Төркем:1805 елда туганнар
Төркем:Казан университеты профессорлары
Төркем:Казан университеты укытучылары
Вәсил Галимов

**Галимов Вәсил Җәһит улы** (5 февраль 1961 ел) — үзешчән композитор, автор-башкаручы. Нефтекама шәһәрендә 1999 елдан эшләп килгән «Галим» студиясе директоры. Нәҗип Исламов сүзләренә язылган һәм «Нефтекама гимны» булып танылган *«Яшьлегем башкаласы»* җырының авторы. Башкортстанның (2008) һәм Татарстанның (2010) атказанган мәдәният хезмәткәре.

## Биографиясе
Вәсил Җәһит улы Галимов 1961 елның 5 февралендә Чиләбе шәһәрендә туган. Малайга өч яшь булганда, гаилә аталарының туган авылына — Башкорт АССРы Илеш районындагы Кадергә кайтып төпләнә. 

Бала чагы һәм яшьлек еллары үткән бу авылны үзенең туган төбәге дип кертә.

Әнисеннән күчкән җыр-моңга осталык Вәсилгә мәктәп елларында ук беленә, гармунда уйнарга өйрәнгән яшүсмер бөтен концертларның уртасында була. 

1978 елда Кадер урта мәктәбен тәмамлаганнан соң Уфа төзелеш техникумына укырга керә. Биредә спорт белән актив шөгыльләнә, рәсем төшерү һәм тезмә язу белән мавыга. Бер елдан соң хәрби хезмәткә чакырыла, аны Совет гаскәрләренең Германиядәге төркемендә үтә. Запаска кайтарылганнан соң техникумда укуын дәвам итә. 

1983 елда махсус урта белемле белгеч юнәлеш буенча хәзерге Камчатка краеның Усть-Камчатск бистәсенә эшкә җибәрелә. Бер елдан соң, атасы авыру сәбәпле, Башкортостанга кайта һәм Нефтекама шәһәрендә төпләнә, торак-эксплуатация участкасына оста булып урнаша.

## Җыр җыентыклары

* Яфраклар әле коелмаган, 1994, 25000 данә.
* Шүрәле урманнары, 1996, 10000 данә.
* Ак чишмә елгасы, 2000, 5000 данә.
* Яңгыраш, 2008, 3000 данә.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (20.08.2008)
* Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (09.04.2010)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Илишевский историко-краеведческий музей. Илишевская историческая энциклопедия. Галимов Василь Ягитович
* Имя известного самодеятельного композитора и исполнителя Василя Галимова известно не только в Нефтекамске... Сайт «studylib.ru»
Төркем:Композиторлар
Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Чиләбедә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:5 февраль көнне туганнар
Төркем:Татар җырчылары
Андрей Ракович

**Андрей Николаевич Ракович** (29 июль (10 август) 1815 — 28 март (9 апрель) 1886) — рус рәссамы, рәсем ясаучы, литограф.

Император сәнгать академиясенә 1824 елның 20 сентябрендә кабул ителә — М.Н. Воробьев укучысы. 1836 елда академияне класлы рәссам исеме белән тәмамлый, гәрчә «Вид Полицейского моста» картинасы өчен икенче дәрәҗәдәге көмеш медаль алса да.

Хезмәтен Петербург Төзелеш комитетында башлый, ә 1839 елда Сембер гимназиясенә рәсем, сызу һәм чисталык укытучысы итеп билгеләнә; ике елдан соң 2-нче Казан гимназиясендә укыта башлый, ә тагын ике елдан соң Казан университетында  рәсем һәм сәнгать укытучысы итеп билгеләнә.

1844 елда ул «Художественного обозрения Казанской губернии»  төзегән өчен бриллиант йөзек белән бүләкләнә һәм педагогик процессны өйрәнү өчен Санкт-Петербургка һәм Мәскәүгә командировкага җибәрелә. 1845 елда  «Краткий опыт линейной перспективы» төзи, аны Казан университеты ректоры аша Россия империясенең уку йортлары өчен җитәкчелек сыйфатында раслау предметына карау өчен сәнгать Академиясенә тәкъдим итә; эшләп бетергәннән соң ул «Краткое руководство к линейному черчению» буларак басыла. 1845 елда «Собор Святых Петра и Павла в Казани» картинасы өчен Ракович академик исемен ала.

1860 елда Сәнгать академиясе күргәзмәсендә аның «Вид церкви Усекновения главы Иоанна Предтечи в селе Коломенском»  дигән картинасы тәкъдим ителә.

1863 елда университет уставын керткәннән соң, ул университетны калдырырга мәҗбүр була һәм урта уку йортларында укыта; 1862 елдан ук Мария хатын-кызлар училищесында рәсем укыта. Бу вакытта ул француз теленнән  Ш.Клеманның  «Леонардо да Винчи, Рафаэль, Микеланджело» (Казан, 1863) әсәрен тәрҗемә иткән.

Третьяков галереясендә аның «Вид Казани» (1846) картинасы урнашкан; кайбер эшләр Татарстан Республикасының сынлы сәнгать музеенда урнашкан.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Казанского университета : За сто лет (1804—1904) : В 2 ч. / Под ред. заслуж. орд. проф. Н. П. Загоскина. Ч. 2. — С. 387—388.

Төркем:Император сәнгать академиясен тәмамлаучылар
Төркем:Русия империясе рәссамнары
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:1866 елда вафатлар
Төркем:9 апрель көнне вафатлар
Төркем:1815 елда туганнар
Төркем:10 август көнне туганнар
Салават күпере (вокал ансамбле)

**Салават күпере** — Татарстанның Кайбыч районы Иске Чәчкаб авылында мәдәният йорты каршында оешкан вокал ансамбле.

## Исеме
Вокал ансамбле 2010 елда «Йолдызлык» фестиваленең район турында җиңү яулап зона турында катнашканда «Салават күпере» исеме астында чыгыш ясый башлый. Алдан конкурсларда катнашканда киелә торган күлмүклүр төрле төстә булганлыктан, күлмәкләрне күз уңында тотып, «Салават күпере» исеме сайланыла.

## Тарихы
«Салават күпере» вокал ансамбле Иске Чәчкаб мәктәбендә оешып Иске Чәчкаб авылында авыл мәдәният йорты каршында 2010 елдан эшләп килә. Ансамбльне башлангыч сыйныфлар укытучысы Люция Габидуллина оештыра. Ансамбльның тагын бер җитәкчесе - мәктәп директоры урынбасары Энҗе Гыйльманова. Коллектив алдан мәктәп бәйрәмнәрендә чыгыш ясый.

Оешкан чагында ансамбльдә сигез кыз җырлаган. Еллар дәвамында аларның исәбе үзгәргән чаклар да булган: алтыга да калганнар, унга да җиткәннәр. 2020 елда ансамльга малайлар да килеп кушылган.

Репертуарларына эстрада, балалар һәм халык җырлары да керә. Район үзәгендә оештырылган чараларда даими чыгыш ясыйлар, ә мәктәптәге бәйрәмнәр берсе дә алардан башка үтми.  Бер генә авыл бәйрәме дә алар катнашыннан башка узмый.

Районкүләм, республика, Россия, төбәкара конкурсларда да җиңүләргә ирешеп, ансамбль балалар өчен тормышка ашырылучы телевизион проектларда, «Җырлап татарча сөйләшергә өйрәнәбез», «Җырлы-моңлы балачак» тапшыруларында чыгыш ясаган. «Салават күпере» вокаль ансамбле башкаруындагы «Бабам истәлекләре» һәм «Балалар тавышы» җырлары татар телендәге радиолардан ишетеп була.

## Уңышлары
Укытучы Люция Габидуллина оештырган «Салават күпере» вокаль ансамбле ел саен диярлек «Йолдызлык» фестивалендә призлы урыннар яулый. 2021 елга сигезләп республика, төбәк һәм Россиякүләм бәйгеләрдә җиңү яулаганнар. «Мин яратам сине, Россия!» дигән Бөтенроссия конкурсында ике тапкыр катнашып, беренчесендә – өченче, икенчесендә икенче урынны алганнар. Шулай ук «Без бергә», «Йолдызлык», «Ватан», «Калфаклы сандугач» бәйге һәм фестивальләрендә катнашканнар.

2018 елда «Урмай моңы» төбәкара бәйгесендә беренче урын алалар.

«Без кабызган утлар», «Дулкыннар» бәйгеләрендә дүрт ел рәттән призлы урыннар алуга ирешәләр, гран-при иясе дә булалар. Бөек Җиңүнең 70 еллыгы уңаеннан үткәрелгән «Батырлар җыры» төбәкара бәйгесендә дипломант булалар. «Йолдызлык» фестиваленең район турында ел саен беренче, зона этабында призлы урыннар яулыйлар. Республика турында «Милли җәүһәрләрне саклаган өчен» номинациясендә махсус призга ия булалар.

## Искәрмәләр

Төркем:Вокал ансамбльләре
Төркем:Кайбыч районы мәдәнияте
IC 2

**IC 2** —   чикләрендә урнашкан .

## Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда  буларак та сурәтләнә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* VizieR
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* 
## Әдәбият
* Tully R. B. Galaxy groups: a 2MASS catalog (англ.) // Astron. J. / J. G. III, E. Vishniac — IOP Publishing, American Astronomical Society, University of Chicago Press, AIP, 2015. — ISSN 0004-6256; 1538-3881 — doi:10.1088/0004-6256/149/5/171 — arXiv:1503.03134

Төркем:IC объектлары
Төркем:Әлифба буенча галактикалар
Миславский

**Миславский** — фамилия.
* **Александр Миславский**:
** Александр Миславский (1828—1914), хирург, физиолог.
** Александр Миславский (1880—1958), галим, педагог, РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе (1939).
* Николай Миславский (1854—1928), физиолог, ССРБ ФА әгъза-корреспонденты.
## Моны да карагыз
* Миславский урамы — Казан шәһәрендә урнашкан урам.

Төркем:Фамилияләр
1162-нче Минск укчылар полкы

**1162-нче Минск укчылар полкы** (рус. 1162-й стрелковый Минский полк) – 1941-1945 елларда Бөек Ватан сугышында 352-нче укчы Орша Кызыл Байраклы Суворов ордены дивизиясе составына кергән ССРБ хәрби часте.
ОЕШУ ТАРИХЫ
1941 елның 27август-12 ноябрьдә ТАССР Бөгелмә шәһәрендә (Идел буе хәрби округы) 352-нче укчылар дивизиясе составында формалаштырыла. 1941 елның 7 ноябрендә полкка “ТАССР эшчеләре исеменнән” шефлык байрагы тапшырыла. Көнбатыш фронтка җибәрелә, Горький шәһәрендә маршта катнаша.
## ТАРИХИ ХРОНИКА
* 1941 елның 1 декабрендә  Ховринога (Мәскәү шәһәре янында) килеп җитә һәм Көнбатыш фронтның 20 нче Армиясе составына кушыла
* 1941 елның 24 декабрендә беренче сугыш операциясендә катнаша. Төнге сәгать 2дә  Ивановск авылына һөҗүм итергә боерык ала. Шул ук көнне Ивановск авылы яулап алына һәм полк Михайловск авылына һөҗүм итә.
* 1941 елның 26 декабрендә 1-нче батальон Михайловск авылына бәреп керә һәм төне буе сугыш тота.
* 1941 елның 26 декабрендә авыл яулап алына,  дошманнардан чистартыла.полк Тимомино авылына юнәлеш ала, ләкин полкка Тимково авылына юл тотарга боерык бирелә.  
* 1942 ел
* 1942 елның апрель ахырында 6-7 нче километр линиясендә  оборонага күчә.  
* 1943 ел
* 1943 елның 7 мартында 1162-нче полк алман гарнизоны (якынча 230 кеше) саклаган Лома авылы өчен сугыш башлый. Аяусыз каты сугышлардан һәм кул көрәшеннән соң, авылны азат итәләр 1158-нче полк ярдәме белән берьюлы Баскак авылына һөҗүм  ясыйлар һәм аны да азат итә алалар. Дошман Дубровка авылына чиген. Иртәнге сәгать 4 тә дивизия авылны фашистлардан азат итә. Полк көчләре белән Митино, Вятское, Синьково авылдары яулап алына.

## Командирлары
* Агафонов Василий Сергей улы, капитан, майор, Смоленск өлкәсе Гжатск районы Груздево авылы янында һәлак була. ( август 1941- 05.03.1942);
* Луценко, өлкән  лейтенант (05.03.1942 елдан);
* Марусняк Наум Николай улы, майор (1942 елның мартыннан.);
* Мешков Леонид Михаил улы, майор (1943 ел, март-апрель);
* Кононенко Виталий Антон улы, подполковник
Полк каһарманы
Чадия Левон Платон улы (1907-1943), рядовой, 1943 елның 8 мартында вафат була, Кызыл Йолдыз оредны белән бүләкләнә, 1162 нче укчылар полкының 4 ротасына мәңгелеккә теркәлгән.
## Чыганаклар
*Дворягин Г.М.
Дунаев

**Дунаев** (Дуна́ев) ― фамилия.
* Иван Дунаев (1788—1843), химик, Казан университеты профессоры (1825), «Казанские известия» гәҗите мөхәррире.
* Наил Дунаев (*Николай Дунаев*, 1937―2022), Камал театры актеры. ТАССР (1982), РФ (1996) халык артисты, Җәлил (1978), Тукай (1998) бүләкләре иясе.
* Сергей Дунаев (1858—билгесез), табиб, Казан губернасыннан III РИ Дәүләт Думасы әгъзасы.
----
* Татьяна Дунаева (1938), КДМИ профессоры, педагогика фәннәре кандидаты, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре. Н. И. Дунаевның хатыны.

Төркем:Фамилияләр
Борис Манаков

**Борис Дмитриевич Манаков** (1887 елның 21 марты, Казан — 1933 елның 8 октябре, Рига, Латвия) — очучы, Россия авиациясе пионеры, инженер, Беренче бөтендөнья һәм Ватандашлар сугышларында катнашучы, Георгий тәресе кавалеры.

## Тормыш юлы
Борис Манаков 1887 елның 21 мартында Казанда туган. Берничә елдан соң гаилә Архангельскка күчеп килә, анда әтисе урман сәүдәсе белән шөгыльләнә. Архангельск реаль училищесын тәмамлый һәм 1908 елда Санкт-Петербург политехник институтының кораблар төзү бүлеге студенты була. Авиация белән мавыга, студентлар авиация түгәрәге әгъзасы була, институтны тәмамлауга кадәр аны җитәкләгән. 1911 елның язында, ректор рөхсәте белән, үз хисабына Франциядәге Реймста Латама (Дюпердуссен) яңа авиация мәктәбенә юнәлә.

1911 елның 11 июнендә Борис 56 нчы пилот дипломын ала. Уку вакытында «Архангельскъ» газетасында һәм «Вестникъ воздухоплавания» журналында басылып торган очышлар турында хатлар һәм фотографияләр даими рәвештә җибәреп торган.

Россиягә кайткач, Борис Манаков Санкт-Петербургта, Мәскәүдә һәм Архангельскта күп кенә демонстрацион очышларда катнаша. Политехник институтта укуын дәвам иткәндә танылган рус авиаконструкторлары Игорь Сикорский һәм Василий Слесарев җитәкчелегендә аэродинамик трубада экспериментлар куя. 1915 елда кызыл диплом белән Петроград политехник институтын тәмамлый, Россия югары уку йортында авиация белгечлеге буенча югары белем алган беренче рус инженеры була. 1916 елдан фронтта. Үзен кыю очучы итеп танытп. Георгий кавалеры.

Инглиз экспедиция корпусы эвакуацияләнгәч Латвиягә күчә, анда гомер ахырына кадәр инженер вазыйфаларында төрле техник фирмаларда эшләгән.

Борис Манаков 1933 елның 8 октябрендә Ригада вафат була. Ригада Покровский зиратында җирләнгән.

## Гаилә

* Хатыны — Манакова Фәнни Адольфовна (туганда Шольц).
* Улы — Манаков Дмитрий Борисович.
* Кызы— Манакова Татьяна Борисовна.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Архангельский авиатор 
* Россиядә Ак хәрәкәттә катнашучылар

Төркем:Ригада вафатлар
Төркем:Очучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1933 елда вафатлар
Төркем:8 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:1887 елда туганнар
Төркем:21 март көнне туганнар
Манаков

**Манаков** — фамилия.
* Борис Манаков (1887—1933), очучы, инженер, Георгий тәресе кавалеры.
* Булат Манаков (1908—?), партия һәм дәүләт эшлеклесе.
* Пётр Манаков (1915—1987), Советлар Берлеге Каһарманы.

Төркем:Фамилияләр
Наил Әхмәтов

**[[Наил Әхмәтов]]**  (1926 – 2006) - химия фәннәре докторы. Россия Федерациясенең һәм ТАССРның атказанган фән эшлеклесе.

## Эшчәнлек өлкәсе
Н.С. Әхмәтов җитәкчелегендә химия һәм координацион кушылмаларның электр химиясе өлкәсендә тикшеренүләр үткәрелә. Фәнни тикшеренүләр һәм фәнни-методик эшләр нәтиҗәләре дүрт йөз фәнни һәм уку язмаларында чагылыш таба, шул исәптән утыз өч китапта. Н.С. Әхмәтовның Югары уку йортлары өчен «Гомуми һәм органик булмаган химия» дәреслеге буенча бер генә буын студентлар укымый. Галим катнашында республикадан читтән торып химия мәктәбе һәм «Орбиталь» мәктәбе оештырыла, химия олимпиадалары үткәрелә, Казан иҗтимагый университетының химия факультеты программасы эшләнә. Педагогика өлкәсендә галим программасы югары һәм урта мәктәптә химия укытуны камилләштерү, фәнни-педагогик кадрларның квалификациясен күтәрү проблемаларын үз эченә ала

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
*Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Александр Миславский (1880)

**Александр Николаевич Миславский** (1880 елның 17 феврале, Казан, Россия империясе — 1958 елның 14 декабре, Казан, ССРБ) — гистология һәм физиология өлкәсендә Россия һәм совет галиме, Казан нейрогистология мәктәбенә нигез салучы, педагог, РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе (1939), Бөтенсоюз анатомлар, гистологлар һәм эмбриологлар фәнни җәмгыятенең Татар бүлеге беренче рәисе. Россия физиологы Николай Миславскийның улы, Казан университетының мактаулы докторы Александр Миславскийның оныгы.

## Тормыш юлы
Александр Миславский 1880 елның 17 февралендә Казанда танылган Россия физиологы профессор Николай Миславский гаиләсендә туа.

Екатеринбургта гимназияне тәмамлап, 1898 елда Александр Казан университетының медицина факультетына укырга керә. Студент елларында аны гистология мавыктыра, аның белән ул Казан нейрогистология мәктәбенә нигез салучы профессор Карл Арнштейн җитәкчелегендә шөгыльләнә.

1904 елда диплом ала, аннан соң медицина факультетының гистология кафедрасы прозекторы ярдәмчесе булып эшли.

1909 елда ул эчке секрекция бизләре күзәнәкләренең секретор процесслары темасы буенча докторлык диссертациясен яклый.

1911—1912 елларда Тюбингенда М. Гейденгайнда һәм Парижда медицина академигы Луи Огюст Пренанда укый.

1913 елда — приват-доцент, 1915 елда ул өлкән ассистент була.

Беренче бөтендөнья сугышы вакытында гамәлдәге армия фронтларында Кызыл Хачның алдынгы бәйләү отрядлары табибы булып эшли.

1918 елда фронттан кайткач, ул Казан университетының медицина факультетының гистология кафедрасы профессоры була. КУның медицина факультеты нигезендә Казан дәүләт медицина университеты барлыкка килгәннән соң, Миславский аның проректоры булып эшли һәм гистология кафедрасын җитәкли.

1935 елдан 1949 елга кадәр Миславский мускуллар, ашказаны, эчке секрекция бизләре, күрү органнары һәм скелет мускулатурасы инервацияләре тикшеренүләре белән җитәкчелек итә.

1939 елда аңа «РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе» мактаулы исеме бирелә.

1953 елның июнендә Миславский укучылары һәм коллегалары Бөтенсоюз анатомлар, гистологлар һәм эмбриологлар фәнни җәмгыятенең Татар бүлеген оештыралар, үзенең рәисе итеп Александр Миславскийны сайлыйлар. Соңрак ул мактаулы рәис итеп сайлана һәм гомеренең соңгы көннәренә кадәр шушы вазифада кала.

Миславский Советлар Берлегедә төп нейроморфологик тикшеренүләр үзәкләрен булдыруны тәэмин итә.

## Фәнгә керткән өлеш
Александр Миславский гистология һәм физиология буенча 20гә якын фундаменталь хезмәт авторы. Аның вегетатив нерв системасы гистологиясе буенча хезмәтләре Россия фәнендә И. М. Сеченов, С. П. Боткин һәм И. П. Павлов үстергән нервизм теориясе дәвамы була.

Миславский тукымалар формалашу (гистогенез) теориясен үстерүгә һәм аларның яңарышына зур өлеш кертә.

## Бүләкләр

* РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе (1939);
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (1949);
* Ленин ордены (1953).

## Искәрмәләр


Төркем:ССРБ галимнәре
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:1956 елда вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1880 елда туганнар
Эскин

**Эскин** () ― фамилия һәм топоним.
;Фамилия
* Дмитрий Эскин (1876―1936 елдан соң), табиб, медицина докторы
;Топоним
:Төркия
::Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе
* Эскин, Шанлыурфа иле Бозова илчесе мәхәлләсе.
* Эскин, Мардин иле Кызылтепе илчесе мәхәлләсе.
::Эгей бүлгесе
* Эскин, Маниса иле Селенди илчесе мәхәлләсе.

Төркем:ФамилияләрТөркем:Топонимнар
Александр Вишневский

**Александр Вишневский**
* Александр Вишневский (1874―1948), хәрби хирург.
* Александр Вишневский (1906―1975), табиб, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
Алексей Шляпкин

**Алексей Викторович Шляпкин** (1987 елның 17 августы, Әлмәт, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия футболчысы, ярымсакчы.

## Тормыш юлы
Алексей Шляпкин 1987 елның 17 августында Татарстан АССРның Әлмәт шәһәрендә туган. Футбол белән җирле футбол мәктәбендә шөгыльләнә башлаган. Чыгарылышка кадәр ике ел калганда, секция «Алнас» клубы каршындагы спорт мәктәбенә үзгәртеп корыла, анда уенчының профессиональ карьерасы башлана.

2004 елдан башлап Шляпкин төп состав матчларына җәлеп ителә башлый, ә 2006 елдан башлап Роберт Евдокимов җитәкләгән «Алнас»ның төп уенчыларының берсе була. «Алнас» таркалганнан соң, 2009 елда «Балтика» ФНЛ клубы белән контрактка кул куя, аның өчен 12 матч уйный һәм 1 гол кертә. Сезон тәмамлангач, Роберт Евдокимов җитәкләгән «КАМАЗ» ФНЛның башка клубына күчә. Алга таба Евдокимов җитәкчелегендәге «Газовик»та чыгыш ясый, аның белән «Урал-Идел буе» ПФЛ зонасы җиңүчесе була. 2014 елда моңа кадәр аның белән «Алнас»та эшләгән тренер Константин Галкин чакыруы буенча «Тюмень»га күчә. 2018 елның март башында «Сызрань-2003»кә күчә.

## Казанышлар
**«Газовик»**

*  ПФЛ беренчелеге җиңүчесе *(Урал-Идел буе зонасы)*: 2012/2013

**«Тюмень»**

*  ПФЛ беренчелеге җиңүчесе *(Урал-Идел буе зонасы)*: 2013/2014

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* ffrt.ru сайтында профиль

Төркем:Русия футболчылары
Төркем:Әлмәттә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1987 елда туганнар
Төркем:17 август көнне туганнар
Сергей Петров (1971)

**Сергей Викторович Петров** (1971 елның 15 июне, Казан) — Россия медиаменеджеры һәм җәмәгать эшлеклесе. Дәүләт Думасының мәгълүмат сәясәте, мәгълүмати технологияләр һәм элемтә буенча комитеты эксперт советы әгъзасы.

## Тормыш юлы
Сергей Петров 1971 елның 15 июнендә Казанда туа. 1994 елда «оптик һәм оптик-электрон приборлар төзү» белгечлеге буенча А. Н. Туполев исемендәге Казан авиация институтын тәмамлаган, аңа «оптик-конструктор инженеры» квалификациясе бирелгән.

1995 елда Сергей Петров Казанда «СТС» каналын («6 канал») генераль директор вазыйфасында җитәкләп, «СТС Медиа» структураларында эшли башлый. Алга таба эзлекле рәвештә яңа станцияләр һәм өстенлекле станцияләрне үстерү департаменты директоры, челтәрне үстерү һәм тышкы элемтәләр департаменты директоры һәм СТС сату департаменты директоры позицияләрен били.

2002 елдан 2006 елга кадәр Петров СТС генераль директоры урынбасары урынын биләгән, 2005 елдан аны «Домашний» телеканалы генераль директоры урынбасары позициясе белән бергә алып барган. 2006 елда ул «СТС-Регион» һәм «Марафон-ТВ» компанияләрен җитәкли. Аның җитәкчелегендә «СТС-Регион» тапшырулар челтәрен 30дан 100 шәһәргәгә кадәр киңәйтә. 2008 елда «СТС Медиа» холдингы генераль директорының төбәк үсеше буенча урынбасары була. 2012 елның сентябреннән ул БДБ илләрендә тапшырулар һәм «СТС Медиа» каналларының халыкара версияләрен үстерү өчен җавап бирә башлый.

2017 елның декабрендә Сергей Петров «Бианк-медиа» ҖЧҖнең 49,5% ын сатып алып, берничә тематик телеканал милектәше була.

2017 елның 5 декабрендә Сергей Петров «Интернетны үстерү институты» АКБО генераль директоры итеп билгеләнә.

Дәүләт Думасының мәгълүмат сәясәте, мәгълүмати технологияләр һәм элемтә буенча комитеты эксперт советы әгъзасы, Цифрлы икътисадны үстерү советына (2018 елның 1 августыннан), шулай ук Федерация Советы каршындагы Гаилә һәм балаларны яклау өлкәсендә дәүләт сәясәтен гамәлгә ашыру советына керә.

## Искәрмәләр


Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1971 елда туганнар
Төркем:15 июнь көнне туганнар
Сергей Огородников

**Сергей Иванович Огородников** (1965 ел, Баулы, Баулы районы, Татарстан АССР, ССРБ) — рус культуристы (бодибилдер).
## Тормыш юлы
Сергей Огородников 1965 елда Татарстан АССРның Баулы районы Баулы бистәсендә туа. 1983 елда Уфа нефть институтына укырга керә. Культуризм белән 1984 елда студентлар тулай торагы каршындагы тренажёрлар залында шөгыльләнә башлый.
1988 елның апрелендә Салават шәһәрендә узган атлетика гимнастикасы буенча Башкортстан чемпионатында катнаша, 90 кг нан артык авырлык категориясендә җиңә. Беренче титулларын 1990 елларда Башкортстан һәм Россия чемпионатларында яулый. 7 тапкыр Россия чемпионы булып тора.
1993 елдан Европа һәм дөнья дәрәҗәсендәге ярышларда катнаша. 1996 елда Европа һәм дөнья абсолют чемпионы титулын яулый.
1990 еллар уртасыннан «Галәм Мистеры» (NABBA Mr. Universe) турнирында һәвәскәр буларак чыгыш ясый. 2000 елда Россия вәкилләренең беренче булып һәвәскәрләр арасында «Галәм Мистеры» бәйгесендә җиңүче була. Дөньяның иң яхшы бодибилдерлары исемлегенә «Галәм Мистеры» ярышларының абсолют чемпионы титулын яулап керә.
2001 елдан «Галәм Мистеры»нда профессионал буларак чыгыш ясый. 2005 елда Россия вәкилләреннән беренче булып ярышларда җиңүче була.
## Сылтамалар
* «Победа — это секундная радость»
* Сергей Огородников ambal.ru сайтында  
* Качок в будущее
* Сергей Огородников musclememory.ru сайтында
Төркем:Баулыда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1965 елда туганнар
Огородников

**Огородников** — фамилия.
* Александр Огородников (1950), совет диссиденты.
* Рафаил (Огородников) (1951—1988), Рус православие чиркәве рухание.
* Сергей Огородников (1965), культурист.

Төркем:Фамилияләр
Коган

**Коган** — фамилия.
* Александр Коган (1994), җырчы, композитор.
* Владимир Коган (1963—2019), эшмәкәр, банкир.
* Леонид Коган (1924—1982), скрипкачы, ССРБ халык артисты.
## Моны да карагыз
* Коган синдромы 

Төркем:Фамилияләр
Шляпкин

**Шляпкин** — фамилия.
* Алексей Шляпкин (1987), футболчы (ярымсакчы).
* Илья Шляпкин (1858—1918), филолог.

Төркем:Фамилияләр
Hensy

**Александр Коган** (**HENSY** () тәхәллүсе астында танылган; 1994 елның 28 феврале, Зәй, Зәй районы, Татарстан, Россия) — Зәй шәһәреннән Россия музыкаль башкаручысы. 2020 елда «Поболело и прошло» җыры популярлык китергән.

## Тормыш юлы
Александр Коган 1994 елның 28 февралендә Татарстанның Зәй районы Зәй шәһәрендә туа. Балачактан гитарада уйный, фортепиано классы буенча музыка мәктәбен тәмамлый.

Мәктәпне тәмамлаганнан соң Казан милли тикшеренү технология университетының (КХТИ) нефть факультетына укырга керә. Соңрак Мәскәү авиация институтына күчә. Нәтиҗәдә, һөнәре буенча эшләмәгән һәм тулысынча үзен музыкага багышлаган.

2019 елның апрелендә ул «TRIPLETRIP» исемле беренче альбомын чыгара. Ул үзенең Вконтакте төркемендә треклар урнаштырган. 2020 елда «Поболело и прошло» җырын тәкъдим итә. 2020 елның 13 июлендә «Музыка для души» мини-альбом чыгара. 11 октябрьдә Клава Кока белән дуэтта язылган «Костёр» җырын чыгара.

## Музыкаль стиль
Музыкаль тәнкыйтьче Борис Барабанов Hensy стилен кыскача тасвирлаган: «меланхолик поп һәм „Жуки“ төркеме кайтавазлары белән тәүбә хип-хоп».

## Дискография

### Альбомнар

* «‎TRIPLETRIP» (2019 елның 6 апреле);
* «ЖИЗА» (2021 елның 2 июле).

### Мини-альбомнар

* «‎Музыка для души» (2020 елның 13 июле)

## Моны да карагыз

* Dabro

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 

Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1994 елда туганнар
Төркем:28 февраль көнне туганнар
Төркем:Рэперлар
Галина Вишневская

**Галина Вишневская** :
* Галина Вишневская (1926―2012), опера җырчысы, СССР халык артисты.
* Галина Вишневская (1935), физик, фән докторы.
Поспелов

**Поспелов** — фамилия.
* Гермоген Поспелов (1914—1998), галим, ССРБ ясалма интеллект методлары мәктәбенә нигез салучы.
* Константин Поспелов (1913—1996), хуҗалык, дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Пётр Поспелов (1898—1979), партия эшлеклесе, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
## Моны да карагыз
* Поспелово — Алабуга районындагы авыл.

Төркем:Фамилияләр
Жигалов

**Жигалов** — фамилия.
* Алексей Жигалов (1915—1963), суга сикерүче.
* Андрей Жигалов (1966), кино һәм цирк актёры, профессиональ клоун.
* Михаил Жигалов (1942), актёр.

Төркем:Фамилияләр
Доценко

**Доценко** — фамилия.
* Анастасия Доценко (1986), чаңгычы.
* Василий Доценко (1905—1979), Советлар Берлеге каһарманы.

Төркем:Фамилияләр
Донсков

**Донсков** — фамилия.
* Владимир Донсков (1881—1960), патологоанатом.
* Николай Донсков (1955), журналист.

Төркем:Фамилияләр
Маслова

**Маслова** — фамилия.
* Гали Маслова (1904—1991), галим, тарихчы, этнограф.
* Лариса Маслова (1951), виолончельче.
## Моны да карагыз
* Маслова — Свердловск өлкәсендә урнашкан авыл.
* Маслова Дуброва — Киров өлкәсендә урнашкан авыл.

Төркем:Фамилияләр
Дҗам-э-Дҗамшед

**Дҗам-э-Дҗамшед** (Инглиз телендә: Jam-e-Jamshed, Гуджарати телендә: જામે જમશેદ) ул өлешчә Гуджарати телендә, өлешчә Инглиз телендә нәшер ителә торган атна саен чыга торган Мумбаи гәзите. Дҗам-э-Дҗамшед Азиядә борынгылыгы буенча икенче гәзит.
 Гәзит иң башта атна саен чыгарыла торган итеп 1832 елның 12 мартыннан нәшер ителә торган булган. 1853 елда ул көн саен чыга торганга әверелгенгән булган, әмма 1960-ынчы елларда финанс басымына юлыгып ул яңадан атна саен чыга торганга әйләнгән.
Гәзиттә күбесенчә Һиндстанда Зәрдөштлек тарафдарлары җәмәгате кызыксыну мәсьәләләре турында сөйләнә.
## Тышкы сылтамалар
* ''Jam-e-Jamshed'' newspaper website
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Мумбаи гәҗитләре
Төркем:Инглизчә гәҗитләр
Төркем:Гуджаратича гәҗитләр
Зәрдөшт-э Хураген

**Зәрдөшт-э Хураген** - Зәрдөштлекнең Доростдини дип аталган тармагының җитәкчесе һәм Маздакизмның җитәкчесе Маздакның укытучысы булган. Доростдини Маздакизмның дини законнар урынына акыл кулланылышының йогынтысының тамыры булган. Ул   Фасадан булган һәм күп еллар дәвамында Византиядә яшәгән.
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Шәхесләр:Иран
Төньяк Американың Атәшпәрәст Ассоциацияләре Федерациясе

**Төньяк Американың Атәшпәрәст Ассоциацияләре Федерациясе** - **The Federation of Zoroastrian Associations of North America** (FEZANA) - ул Иллинойс штатында теркәлгән табышсыз дини төркем, ул Төньяк Американың Зәрдөштлек Ассоциацияләрен координацияләүче оешма буларак функцияләү өчен формалаштырылган булган.
*FEZANA өч айга бер чыга торган журналны - FEZANA Journal - чыгара, анда дин һәм яшьлек, Төньяк Америкада Зәрдөштлек кебек, һ.б. темалар турында языла.
*FEZANA һәр елны Төньяк Америка шәһәрендә (Зәрдөштлек) Спортта Камиллек Премиясен - Excellence in Sports Scholarship (EXISS) - оештыра, анда 10 һәм 30 яшь арасында яшьтә һәр Атәшпәрәст спортчы катнаша ала.
## Бәйле битләр
*:en:Zoroastrian Trust Funds of Europe
## Тышкы сылтамалар
*FEZANA
Төркем:Зәрдөштлек
Нейрангистан, Хирбодистан, Хадохт Наск

**Нейрангистан, Хирбодистан, Хадохт Наск** ул урта Фарсы телендә язылган Зәрдөштлек дини китабы. Китап исеме шулардан торган өч документтан тора. Нейрангистан, Хирбодистан, Хадохт Наск ул Зенд кебек Авестаның экзегетик (интерпретация) тексты һәм Зәрдөштлек законнарына һәм экзегетларның законнарга караган карашларын китерә. Текстлар, мөгаен, Авестаның ике экзегеты Саошьянт һәм Пишагсар тарафыннан язылган һәм тупланган.
Китапның соңгы мөрәҗәгать итә торган юрамасы 17-енче гасырда мөхәррирләнгән булган.
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Парсиларның Ут Гыйбадәтханәсе, Секундерабад

**Парсиларның Ут Гыйбадәтханәсе** - ул Һиндстанда Парсилар өчен табыну урыны. Секундерабад-та MG Road-та урнашып гыйбадәтханә 1847 елның сентябрендә изгеләштерелгән дип ышаныла. Гыйбадәтханә Секундерабадта яшәп калган ике иртуган һәм сәүдәгәр Пестондҗи Меһердҗи һәм Виккадҗи Меһердҗи тарафыннан төзелгән булган. Гыйбадәтханәгә өстәп, планда яшәү һәм сәүдә биналары да бар. Хәйдарабад һәм Секундерабад игезәк шәһәрләрендә Парси халкы Һиндстанда Мумбаидан кала халык саны буенча икенче.
## Тарихы
Төрлечә Дар-э-Миһр, Аатиш Кадаһ һәм Аагияри дип атала, боларның барысы да "Ут Гыйбадәтханәсе" дигәнне аңлата, Секундерабадта гыйбадәтханә 1847 елда Низам доминионында ике Парси иртуган Сетһ Виккадҗи Меһерҗи һәм Сетһ Пестонҗи Меһерҗи тарафыннан төзелгән беренче ут гыйбадәтханәсе булган. Фасад түбәсендә Ашо Фараваһар сурәте (мәгънәсе "Хаклы Рух"). Ашо Фараваһар астында Гуджарати теленең Парси мәдәниятенә тирән йогынтысын чагылдыручы Гуджарати хәрефләрендә тамга тора. Гуджарати телендәге язмада "Хумата, Хукта, Хваршта" дип язылган, аның мәгънәсе "Яхшы Фикерләр, Яхшы Сүзләр, Яхшы Гамәлләр."
Кайда булса да башка Парси гыйбадәтханәләре кебек, бу бинаның шулай ук Дҗашан һәм башка догалар өчен киң залга керү алдыннан табынучылар күренә торган тән әгъзаларның ритуаль юынуы өчен җыена торган болдыр бар. Бинаның үзәгендә игезәк бүлмәләр бар, берсе үзәктә һәм башкасы Кибла дигән аркалы гөмбәз астында, анда платформада "Афарган" корыч контейнерында тәхеттә изге учак урнашкан. Кайрысыз кипкән агач утка ягулык булып тора. Билгеләп үтәргә кирәк, 1847 елда яктыртылган ут хәзерге датага кадәр һаман да туктаусыз янып тора. Кибла эченә бары тик Парси каһиннәре керә ала. Парсиларның табыну йоласы Мөселманнарныкына охшаш рәвештә Намаз дип атала.
## Шулай ук карарга мөмкин
* :en:List of fire temples in India
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Парсилар мәдәнияте
Фраһанг-и Оим-эвак

***Фраһанг-и Оим-Эвак*** - ул борынгы Авеста теле-Урта Фарсы теле сүзлеге. Ул сүзлекнең ике беренче сүзе өчен аталган: *oīm* Авеста телендә *бер* дигәнне аңлата һәм *ēwak*, аның Пәһләви эквиваленты. Ул якынча 880 Авеста теле сүзенең мәгънәсен бирә, я бер сүз яки бер гыйбарә белән, я аны аңлатып.
Сүзлек башында "бу язма Авеста сүзләрен һәм гыйбарәләрен белү өчен, ягъни Зендны белү өчен, ошбу сүзләр нәрсә һәм ничек икәнен" дип раслана. Китапта 27 бүлек бар. Шул мөрәҗәгатьләрнең кайбер өлешләрендә ул тема буенча оештырылган, мәсәлән:
* Саннар һәм кайбер чикләүләр;
* Алмашлыкларның, сүзләрнең, хәрефләрнең, сыйфатларның саны һәм роды һәм кайбер бәйле темалар;
* Тән өлешләре һәм аларның сыйфатламалары;
* Вакыт үлчәве.
Кайбер бүлекләрдә Авеста сүзләре беренче фонема буенча тезелгән. 
Бу сүзлек Сасанидлар чоры Авеста теле язуында һәм соңрак булган һәм хәзер мөрәҗәгать итәрлек булмаган сүзләрне аңлау өчен зур әһәмияткә ия. Бу сүзлектә игътибарга лаек рәт лингвистик төшенчә бар. Аны туплау һәм тезү вакыты турында мәгълүмат юк, әмма бу сүзлек, урта фарсы телендә язылган китаплар кебек, Һиҗрә буенча өченче яки дүртенче гасырда тупланган дип фараз итәргә була.  Оим сүзлегенең ике кулъязмасы бар. Борынгы Зәнд-Пәһләви сүзлегенә керешендә Мартин Хауг шәһадәтләргә нигезләнеп, бу сүзлекнең язмасын Сасанидларга кадәр чорга карый дип фикерне алга сөргән. Бу сүзлекнең соңгы басмасы Рохама Эша Һиндстанда Кама Фонды тарафыннан нәшер ителгән һәм таратылган булган. 
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Raham Asha: Avesta Glossary. A glossary of Avesta words and their Pārsīg equivalents, based on the Zand, the so-called ''Frahang ī ōīm:ēk''. Text and Grammatical Notes. Mumbai, The K. R. Cama Oriental Institute, 2009.

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Фарсы теле сүзлекләре
Заратошт-намә

**Заратошт-намә** яки *Кангрангһача-намә* (Фарсы телендә:زراتشت‌نامه) - ул безнең эраның 7-нче гасырда Фарсы телендә инша ителгән дини эпик поэма. Поэма Зәрдөштлек нигезләүчесе Зәрдөшт тормышы турында. Поэма авторы *Кай Кавус пур-и Хосрәү*. Поэманы ялгыш итеп Зартошт Баһрам-э Паждо язган дип әйтелә, ул чынлыкта эшнең беренче сакланып калган кулъязмасының күчермә ясаучысы. Поэма 600 шигъри икеюллылыктан тора һәм Фирдәүсинең Шаһнамәсе кебек үк шул ук үлчәмдә инша ителгән. Эш Зәрдөштлек тарафдарларының сөйләгән хикәяләренә нигезләнгән һәм аның Денкард кебек урта Фарсы әдәбияты белән охшашлыклары күп. Гарәп теленнән алынма сүзләр эштә күп түгел. Анда шулай ук кайбер сирәк Пәһләви сүзләре бар.
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Эпос
Төркем:Фарсы әдәбияты
Мәдинәкәй

**Мәдинәкәй** ( ) -  татар һәм башкорт халык лирик җыры, озын көй. Җыр шулай ук себер татарлары арасында да таралган.

## Тарихы
Озын көй жанрындагы Мәдинәкәй халык җыры XX гасырның 40-нчы елларында композитор Заһир Гариф улы Исмәгыйлов тарафыннан языла. Беренче тапкыр «Башкорт халыҡ йырҙары» җыентыгында дөнья күргән. Җырның башка вариантларын җырчы һәм композитор К. М. Дияров, С. А. Галин, Ф. Х. Камаев, И. В. Салтыков, Н. Д. Шункаров язып алалар.

Себер татарлары варианты Төмән өлкәсенең Тубыл районы Лайтамак авылында 1894 елда туган Кучемова Һавадан язылып алына.

Җыр Мәдинә исемле кызының авыр язмышы турында легендага нигезләнеп язылган. Озак тормыштан соң Мәдинә тол калган. Традиция буенча, тол калган хатынга элеккеге иренең энесе өйләнгән. Икенче версиядә, Мәдинә кияүгә мәхәббәт белән чыга. Җирле байларның уллары яшьләрнең бәхетенә көнләшә. Бервакыт алар ирен тоталар һәм үтерәләр. Бу хакта белеп алгач, Мәдинә дә хәсрәттән үлә. Мөхетдин Таҗетдинов язган җырның вариантында кызның матурлыгы тасвирлана. 

Җыр лирик характерга, үзгәрүчән метроритмик структурага ия. Көйләр хәрәкәте бер күтәрелә, бер төшә торган. Мондый ысул җырга чын дәрт өсти.

Җырны тавыш һәм фортепиано өчен композитор Н. Ш. Гобәйдуллин эшкәрткән.

## Җыр сүзләре
Җәйли дә генә печән чапмадым,

Мәдинәкәй, гөлкәй, бөдрә чәч,

Бөрлегәннәр өзеп капмадым.

Бик күп йөрдем, җаным, күпне күрдем,

Мәдинәкәй, гөлкәй, бөдрә чәч,

Синнән матурны мин тапмадым.

Карлыганнан кара ай кашларың,

Мәдинәкәй, гөлкәй, бөдрә чәч,

Бөрлегәннән кызыл йөзләрең.

Шикәрләрдән тәмле, балдан татлы,

Мәдинәкәй, гөлкәй, бөдрә чәч,

Тел тибрәтеп әйткән сүзләрең.

Бара гына торгач юл буйлап,

Мәдинәкәй, гөлкәй, бөдрә чәч,

Юл гынаем китте су буйлап.

Уйсыз гына егет түгел идем,

Мәдинәкәй, гөлкәй, бөдрә чәч,

Уй гынаем бетте сине уйлап.

## Башкаручылар

Җыр төрле вакытта җырчы Илһам Шакиров, Зәки Мәхмүтов, Сөләйман Абдуллин, Кәрим Дияров, Миңгол Галиев тарафыннан башкарылган.

## Әдәбият

* Сиражитдинова Н. М. «Башкирские народные песни о любви и их образная символика». Вестник Башкирского университета. 2009. Т. 14. № 1. ISSN 1998-4812.
* Хакимьянова А. М. Духовный мир человека в башкирских народных лирических песнях: концепты «жизнь», «судьба» и «бог». Вестник Челябинского государственного университета. 2011. № 11 (226).
* Башкирская энциклопедия. Уфа. 1996 г. с. 618.
* Лебединский Л. Н. Башкирские народные песни и наигрыши. М., 1962;
* Башҡорт халыҡ йырҙары. Өфө, 1954; Сөләймәнов Ғ.З. Ҡурай. Өфө, 1985.

## Сылтамалар

* Г. А. Ишкинина Песня Мадинакай Башкирская энциклопедия 
* МӘҘИНӘКӘЙ «Сал уралдың моңдары» К. Дияров

## Искәрмәләр

Төркем:Татар телендә җырлар
Төркем:Татар халык җырлары
Төркем:Башкорт телендә җырлар
Төркем:Башкорт халык җырлары
Гөлнар Юлдыбаева

**Юлдыбаева Гөлнар Вилдан кызы** (28 декабрь 1976 ел — 26 ноябрь 2020 ел) — галим-фольклорчы. Филология фәннәре кандидаты (2006).

## Биографиясе
Юлдыбаева Голнар Вилдан кызы 1976 елның 28 декабрендә Башкортстан Республикасының Гафури районы Сәетбаба авылында туа.
2000 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлый.

1997 елда Россия Фәннәр академиясе Уфа федераль эзләнү үзәгенең Тарих, тел һәм әдәбият институтында хезмәт юлын башлый. Алдан лаборант, аннан соң кече фәнни хезмәткәр (2003), 2007 елдан фәнни хезмәтче, 2008 елдан — олуг фәнни хезмәтче, аннары әйдәүче фәнни хезмәткәр (2019) була.

2006 елдан «Фольклористика» темасына филология фәннәре кандидаты. Башкорт фольклорына бәйле 180 артык фәнни басма авторы. 2003-2019 елларда экспедицияләрдә катнашып, 16 җыентык төзүче була.
2019 елдан — «Россия фольклор берлеге» Бөтенроссия җәмәгать оешмасының әгъзасы.

Бөтенроссия иң яхшы фәнни китап конкурсында «Башкорт фольклорының хәзерге хәле» (2012), «„Сак-Сок“ бәете. Текслар һәм эзләнүләр» китаплары белән «Гуманитар фәннәр» номинациясендә югары уку йортлары һәм фәнни — тикшеренү учреждениеләре фәнни хезмәткәрләре арасында лауреат була.

Галимә 2020 елның 26 ноябрендә Уфа шәһәрендә вафат була, туган авылында җирләнгән.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* РФА Уфа фәнни үзәгенең Мактау грамотасы (2012),
* ТӨРКСОЙ-ның Рәхмәт хаты (2013),
* Фәнни оешмалар федераль агентлыгының Мактау грамотасы (2017),
* Башкортстан Хөкүмәтенең Рәхмәт хаты (2017)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Факультет башкирской филологии, востоковедения и журналистики. Наши выпускники: Юлдыбаева Гульнар Вилдановна. Башкирский государственный университет. Официальный сайт

Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:2020 елда вафатлар
Төркем:26 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Гафури районында туганнар
Төркем:1976 елда туганнар
Төркем:28 декабрь көнне туганнар
Төркем:Фольклорчылар
Ананьев

**Ананьев** (Ана́ньев) ― фамилия.
* Вадим Ананьев (1959), җырчы, Россия Федерациясенең халык артисты (2005).
* Петр Ананьев (1938), хезмәт ветераны, Татарстан Республикасының атказанган укытучысы.

Төркем:Фамилияләр
Милославский

**Милославский** (Милосла́вский) ― фамилия.
* Валериан Милославский (1880―1961), гигиена белгече, медицина фәннәре докторы (1920), профессор (1922), ТАССР (1940), РСФСР (1955) атказанган фән эшлеклесе.
* Иван Милославский (билгесез— 1681), Рус патшалыгы хәрби-дәүләт эшлеклесе, бояр, Казан воеводасы (1676―1677).
* Яков Милославский (1926―), терапевт, медицина фәннәре докторы (1964), профессор (1968).

Төркем:Фамилияләр
Фомин

**Фомин** (Фоми́н) ― фамилия.
* Александр Фомин (1879—1947), рәссам (портретчы, пейзажчы) һәм укытучы.
* Валерий Фомин (1940), кино белгече һәм кино тарихчысы, сәнгать белеме докторы.
* **[[Василий Фомин]]** 
** Василий Фомин (1896—1938), ВКП (б) Вот (Удмурт) өлкә комитеты җаваплы секретаре (1921-1923).
** Василий Фомин (1940), механика өлкәсендә белгеч, РФА академигы (2006).
* Дмитрий Фомин (1968), волейболчы, СССР (1990-1991) һәм Италия (1998, 1999, 2001) чемпионы, Европа чемпионатының алтын (1991) призчысы.
* Михаил Фомин (1923—1943), Советлар Берлеге каһарманы (1943).
----
* **[[Фомина]]**
** Елена Фомина (1972), балет артисты, БР халык артисты (2003).
** Екатерина Фомина (1916―1962 елдан соң), сыер савучы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1948).

## Моны да карагыз
* Фомина, топоним.

Төркем:Фамилияләр
Фомина

**Фомина** (Фомина́) ― фамилия, *шулай ук* топоним.
; Фамилия
* Елена Фомина (1972), балет артисты, БР халык артисты (2003).
* Екатерина Фомина (1916―1962 елдан соң), сыер савучы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1948).
----
* **[[Фомин]]**
; Топоним
* Фомина, Свердловск өлкәсе Ирбит шәһәр округы авылы.
* Фомина, елга, Лябла кушылдыгы.

Төркем:Фамилияләр
Төркем:Топонимнар
Бомбей Парси Панчайет

**Бомбей Парси Панчайет** (шулай ук *Бомбей Парcи Панчайят* яки *BPP* буларак мәгълүм) ул Мумбаида Парси Зәрдөштлек Җәмәгатенең вәкиле булган баш оешма. Бомбей Парси Панчайет BPP 1670-енче елларда нигезләнгән булган. Ул иганә трасты булып тора һәм шәһәрнең Парси җәмәгатенең аскы һәм урта сыйныф әгъзалары өчен максатлы 5500-дән артык йортны контрольдә тотучы иң зур җир биләүчесе булып тора. Ул шулай ук Мумбаиның иң борынгы һәм иң бай иганәчесе.
Траст Мумбаида Парси милегенең караучысы, мәсәлән, B.D. Petit Parsee General Hospital - Б.Д. Пти Парси Гомуми Хастаханәсенең, Parsi Lying-in Hospital - Парси Ятучы Хастаханәсенең һәм 55 акрда урнашкан, Тынлык Манарасы Дунджервадиның.
BPP трастилар идарә оешмасы тарафыннан идарә ителә, алар шәһәрнең 25000-нән артык Парси яшәүчеләре тарафыннан сайлана.
Бомбей Парси Панчаят булуы дәвамында берничә трасти булган. Мәсәлән, 2008 елда вазифаны башкарган 7 трасти булган, атап әйткәндә Арнаваз Мистри, Диншо Меһта, Джимми Мистри, Хоҗесте Мистре, Язди Десаи, Рустом Тирандаз һәм Ношир Дадравала. Шул елда сайлауларга теркәлгән якынча 22000 Парси булган, шул ук вакытта 13500-е генә сайлау хокукларыннан файдаланганнар.
## Шулай ук карарга мөмкин
* Европа Зәрдөштлек Траст Фондлары
* Төньяк Американың Атәшпәрәст Ассоциацияләре Федерациясе

## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Сад-Дар

***Сад-Дар*** яки ***Саддар***, туры мәгънәдә "Йөз Ишек", ул Зәрдөштлек турында фарсы телендә китап. Йөз бүлек атәшпәрәстләр шулар буенча гамәл кылырга тиеш күрсәтмәләр булып тора. 
## Тышкы сылтамалар
*''Saddar'' online (English)
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Фарсы әдәбияты
Меһерзад

**Меһрзад** яки **Меһерзад** (Фарсы телендә: مهرزاد) ул Язата Митрага (Митра Ходайга) бәйләнештә фарсы ир-ат җенескә дә, хатын-кыз җенескә дә бирелә торган исем. Меһр (مهر) "Кояш" дигәнне аңлата һәм zād (زاد) "-дан туган" дигәнне аңлата. Шулай итеп, Меһрзад (مهرزاد) туры мәгънәдә Кояштан туган дигәнне аңлата.
## Шулай ук карарга мөмкин
*:en:Mehr (name)
*:en:Meher (disambiguation)
*:en:Meherazad
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Шәхси исемнәр
Зәрдөштлектә экзегеза

**Зәрдөштлектә экзегеза** күбесенчә Зәрдөштлекнең дини китабы Авестаның интерпретациясе дип билгеләнә. Авестаның аңлатмасы Зенд Пәһләви телендә (урта Фарсы телендә) язылган; һәм Зәрдөштлек экзегезасына караган башка борынгы текстларда Авеста теле сүзләре юк. Вендидад, Нейрангистан, Хирбодистан, Хадохт Наск һәм Висперад кебек дини закон китаплары шулай ук Авестаның интерпретацияләре булып тора.
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Маргарита Агренева-Славянская

**Маргарита Агренева-Славянская** (1880 - 1964) - Россия җырчысы (сопрано), хор дирижеры, "Славянская капелла" катнаш хоры җитәкчесе. A. Агренев-Славянскийның кече кызы.

## Биография
Маргарита Агренева-Славянская төрле чыганаклар буенча 1880 елда  яки 1881 елда туган. Аның әтисе - танылган җырчы, "Славянская капелла"  катнаш хорына нигез салучы Дмитрий Александрович Агренев-Славянский, әнисе - фольклорчы һәм музыкант Ольга Христофоровна Агренева-Славянская. Маргарита Дмитриевна әтисе хорында җырлый.

1908 елда әтисе вафат була, шуннан соң хор икегә бүленә. Хорның бер өлешен -  Маргарита Дмитриевна, ә икенчесен -  энесе Юрий Дмитриевич җитәкли.

Маргарита Агренева-Славянская  хор белән Болгария, Сербия, Румыния, Австрия-Венгрия, Франция, Англия, Кытай һәм Япониядә гастрольләрдә була.

1922 елда Маргарита Дмитриевна хордан китә.

1920 елларның икенче яртысында  Россиядән күчеп китә. Берникадәр вакыт Кытайда яши, 1931 елда  Чикагода, АКШта була. Анда ул 150 җырчыдан торган  хор оештыра  һәм аның белән 1960 елларга кадәр чыгыш ясый.

Гомеренең азагында Нью-Йоркка  күченә.

1964 елның 16 октябрендә шәһәр хастаханәләренең берсендә вафат була .
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Русия җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Нью-Йоркта вафатлар
Төркем:1964 елда вафатлар
Төркем:16 октябрь көнне вафатлар
Төркем:1880 елда туганнар