Пакистанда һинд дине

**Һинд дине** Пакистан халкының якынча 2%-ын тәшкил итә. Һинд дине, 1998 елгы халык саны алу мәгълүматы буенча, Пакистанда Исламнан кала икенче иң зур дин. 2010 елда Пакистан дөньяда бишенче иң күп халыклы ил һәм PEW халык санын алу буенча Пакистан дөньяда иң зур дүртенче Һинд дине халкына ия булачак.

Pew Research буенча Һинду халкы 5,6 миллион булачак һәм Һиндулар 2050 елга Пакистан халкының 2%-ын тәшкил итәчәк.  Пакистан 1947 елның 14 августта Британия Һиндстаныннан бәйсезлеккә ирешкәч, Көнбатыш Пакистанның 4,7 миллион Һинд дине тарафдарлары һәм Сикхлар Һиндстанга күчкән, шул ук вакытта 6,5 миллион Мөселманнар Һиндстаннан Көнбатыш Пакистанга яшәргә күчкән.

1998 ел халык санын алу буенча Һинду халкы 2 443 614 булган. Һиндулар Пакистанның барлык провинцияләрендә күп, ләкин бигрәк тә Синдхта концентрацияләнгән. Алар төрле телләр сөйләшәләр, мәсәлән, Синдхи, Сераики, Аер, Дхатки, Гера, Гоариа, Гургула, Джандвара, Кабутра, Коли, Лоарки, Марвари, Санси, Вагхри һәм Гуҗарати.

## Тарих

### Борынгы заманалар

Иң борынгы Һинд дине тексты, Риг Веда, Инд елгасы буенда безнең эрага кадәр 1500 ел элек хәзерге Пакистан (һәм Һиндстан) төбәгендә төзелгән булган. Төрле археологик табучылар, мәсәлән, свастика символы, Йога позицияләре мәсәлән "Пашупати" сурәтендә Мохенджо-дарода, Синдхта халыкның мөһерләрендә Һинд динен формалаштырган төрле тәэсирләргә күрсәтә. Инд Үзәне Цивилизациясе кешеләре фольклоры һәм дини ышанулары Һинду диненең төп өлеше булып Көньяк Азиянең бу өлешендә эволюцияләнгән.  
Синдх патшалыгы һәм аның хөкемдарлары Махабхарата Һинд эпик тарихында әһәмиятле роль уйнаган. Өстәвенә, Һинд риваятендә Пакистанның Лахор шәһәре беренче мәртәбә Лава тарафыннан нигезләнгән булган, ә Касурны аның игезәге Куша нигезләгән, аларның икесе дә Рамаянада Раманың уллары булган. Гандхара төньяк-көнбатышында риваять Гандхара кешеләре шулай ук Махабхарата һәм Рамаяна кебек Һинду әдәбиятның төп өлеше булган. Шулай ук Мултанда һәм Санскрит тамырларын эзләп табып була.

## Демография

Пакистан Британия Хөкүмәтеннән 1947 елда 14 августта бәйсезлеккә ирешкәч, илнең 4,7 миллион Һиндулары һәм Сикхлары Һиндстанга күчкән, шул ук вакытта 6,5 миллион Мөселманнар Һиндстаннан Пакистанга күчкән. 1998 ел Пакистан халык санын алу буенча 2,5 миллионнан азрак Һиндуны теркәгән. Пакистанда Һиндуларның күпчелеге Синдх провинциясендә концентрацияләнгән.

1951 елда Һиндулар Пакистан халкының 12,9%-ы (бу Көнчыгыш Пакистанны, хәзерге Бангладешны кертә), бу Пакистан Доминионын Һиндстаннан соң икенче иң зур Һинду халкы иткән.

1951 халык санын алу буенча, Көнбатыш Пакистанда 1,6% Һинд дине халкы булган, шул ук вакытта Көнчыгыш Пакистан (хәзерге Бангладеш) 22,05%. 1997 елда Һиндуларның Пакистанның 1,6% булган, шул ук вакытта ул Бангладешта 10,2%-ка төшкән.

1998 Пакистан Халык Санын алу буенча, каста Һинд динендәгеләр Пакистанның тулаем халкының 1,6%-ын тәшкил һәм Синдх провинциясендә 6,6% булган. Пакистан Халык санын Теркәлгән касталарны 0,25% тәшкил иткән Һинд дине тарафдарларының төп халкыннан аера.

1998 ел халык санына нигезләнеп Пакистанның Һинду халкының шуннан соң стабилизацияләнеп, хәзер, якынча 3 миллион Һинд дине тарафдары булган.

## Һинд дине һәм бәйсезлек

Пакистанны булдыру вакытында "тоткыннар теориясе" килеп чыккан. Бу теория буенча Пакистанда Һинд дине тарафдарлары азчылыгына Пакистанда гадел килешү бирелергә тиеш иде, бу Һиндстанда Мөселман азчылыгын саклау өчен. Шулай да, Хаваҗа Назимуддин, Пакистанның 2-енче премьер-министры раслаганча: "Мин дин шәхеснең үз эше дип уйламыйм һәм шулай ук Ислам дәүләтендә нинди каста, ышану һәм дин булуына карамастан һәрбер гражданнарның бер үк хокукы булырга тиеш дип уйлаган".

Пакистанның 1947 елда бәйсезлек яулаганнан соң, 4,7 миллионнан артык Һинд дине тарафдарлары һәм Сикхлар Көнбатыш Пакистаннан Һиндстанга күчте һәм 6,5 миллион Мөселман Пакистанга күченергә сайлаган. Бу китүнең сәбәбе булып Британия Раджы җәмәгать атмосфера бик йөкләнгән булуга күрә, бер-берсенә ышанмау һәм урам бандаларның рәхимсезлеге һәм төрле дини җәмәгатьләр арасында антагонизм. 1947 ел канлы көч куллану вакытында 1 миллионнан артык кешенең гомере өзелгән, бу бәйсезлектән соң бабаларның өйләреннән киткән Һиндуларның, Мөселманнарның һәм Сикхларның йөрәкләренә курку һәм күрү алмау салган.

Һиндстанда зур уңышка ирешкән күп Һиндуларның, мәсәлән Боливуд фильм йолдызлары һәм режиссерлар Дэв Ананд, Радж Капур, Рамеш Сиппи, Винод Ханна, Манодж Кумар, Яш Чопра, Балрадж Сахни, Раджендра Кумар һәм Сунил Датт үзләренең туу урыннарын һәм бабаларын Пакистан шәһәрләре дип күрсәтә. Бәйсез Һиндстанның беренче Тест крикет капитаны Лала Амарнатх Лахор чыгышлы, премьер-министрлар И К Гуджрал һәм Гулзарилал Нанда шулай ук Пәнҗаб өлешләреннән бу Пакистанның өлешләре булып киттеләр.

Элеккеге Һиндстан Премьер-министры Манмоһан Сингх Равалпинди янында туган, шул ук вакытта элеккеге премьер-министр Лал Кришна Адвани Карачида туган. Бу шәхесләрнең күбесе бүленүдән соң көч кулланулар булу сәбәпле китәргә мәҗбүр булган.

## Дини, иҗтимагый һәм сәяси учреждениеләре
Инд елгасы күп Һиндулар өчен изге елга һәм Пакистан хөкүмәте периодик рәвештә Һиндстаннан Һиндуларның кечкенә төркемнәренә Синдхта һәм Пәнҗабта бәйрәм итү өчен дини сәфәр кылырга рөхсәт итә.

1940 елда Һиндстанда Анти-Мөселман көч куллану дан соң Пакистанда Һинд дине тарафдарларының эзәрлекләүләре булган, гәрчә Һинд дине җәмәгате һәм Пакистан Хөкүмәте иң мәшһүрләрне сакласа да. Пакистанда кайбер  борынгы Һинд дине гыйбадәтханәләре төрле диндәге кешеләрне, шул исәптән соң Мөселманнарны да җәлеп итә. Карачида *[[Һинду Гимхана]]* Һиндулар өчен иҗтимагый тәрәккыять ясап караган. Карачида хәзер берничә калган гыйбадәтханәләрнең берсе Шри Сваминараян Мандиры.

Һинд дине тарафдарларының яклаучы күп җәмгыятьләр бар һәм Хазара Шив Гыйбадәтханәсе Җәмгыяте Хайбер Пахтунхва төбәгендә җәмәгать кызыкларын яклый, Манешра янында, шуңа өстәп Читти Гатти авылы.

## Җәмәгать тормышы
Карачи шәһәр мәдәнияте секуляр тирә-юнь тәэмин итә, бу Һинд дине азчылыклары өчен мөмкинчелекләр бирә. Гәрчә Исламизация илгә 1980-енче елларда зур йогынты ясаса да, Британия хакимияте вакытында секуляр учреждениеләр Британия хөкем сөргән вакытта Һинд дине тарафдарларына белем алу, спорт, мәдәни активлыкларда һәм хөкүмәт хезмәтендә, мэйнстрим Пакистан тормышында катнашырга мөмкинчелек биргән.  

Күренекле Пакистан крикетерларга Даниш Канерия һәм Анил Далпат керә, мода дизайнеры Дипак Первани һәм Пакистанның Югары Судының Рана Бхагвандас элеккеге Юстиция Шефы Рана Бхагвандас.

## Бетереп карау һәм эзәрлекләү

### Бөлү

Тарихта Пакистан даирәләрендә Һинд дине, Буддизм һәм Сикхизмның бөлүе булган. Бу күп сәбәпләр аркасында килеп чыккан, шул ук вакытта бу диннәр Пакистан көнчыгыш чикләрендә чәчәк аткан. Төбәк күбесенчә Дәһли Солтанаты хөкем сөрү вакытында һәм соңрак Могол Империясе вакытында күбесенчә Мөселман булып киткән. Гомумән, башка дингә күчерү салмак процесс булган, күпләр Исламга Һинд диненең каста системасыннан арыныр өчен күчкән, күпләр диндар Мөселман изгеләренә карап күчкән, шул ук вакытта башкалар Исламга азрак салымнардан табыш алыр өчен, өйләнү партнерлары һәм икътисади форсатлар өчен яки коллыктан хөр булу өчен.  
 Күбесенчә Мөселман халкы Гомум-Һинд Мөселман Лигасы яклы һәм Пакистан Хәрәкәте яклы булган. Пакистанның 1947 елда Пакистан Хәрәкәтеннән соң, күпчелек Һиндулар һәм Сикхлар Һиндстанга күчкән, шул ук вакытта Һиндстаннан Мөселман качкыннар Пакистанга күчкән. Якынча 4,7 миллион Һинд дине тарафдарлары һәм Сикхлар Һиндстанга күчте, шул ук вакытта 6,5 миллион Мөселман Пакистанда яшәргә калган.  
Пакистанда кайбер Һинд дине тарафдарлары үзләрен икенче-сыйныф гражданнар итеп хис итәләр һәм Һиндстанга күчүләрен дәвам итәләр.
 Пакистан Кеше Хокуклары Комиссиясе мәгълүматы буенча 2013 елда Һиндстанда 1000 генә Һинду гаиләсе Һиндстанга күчкән. In May 2014, a member of the ruling Pakistan Muslim League-Nawaz (PML-N), Dr Ramesh Kumar Vankwani, revealed in the National Assembly of Pakistan that around 5,000 Hindus are migrating from Pakistan to India every year.

Һиндстанга күчкән Пакистан Һиндулары Пакистан мәктәпләрендә Һинд динендәге кызларны җенси яктан бәйләнәләр, шулай ук Коръәнне укырга кушалар һәм аларның дини практикаларыннан көләләр. Һиндстан хөкүмәте Пакистан качкыннарына Аардхар карталары һәм Даими хисап номеры карталарын өләшә, аннары соң алар гадирәк Һинд гражданлыгына ия булу өчен.

### Дискриминация
Бабри Мәсҗеден җимерүе нәтиҗәсе буларак Һиндуларга каршы күп фетнәләр купкан. Бандалар бөтен Пакистан буйлап Һинд дине гыйбадәтханәләренә һөҗүм иткән.
 Хуҗалары Һинд дине тарафдарлары булган кибетләргә шулай ук Суккурда, Синдхта һөҗүм ителгән. Һинд дине өйләренә һәм гыйбадәтханәләренә Кеттада һөҗүм иткәннәр.

2005 елда, 32 Һинд тарафдарларын Әкбәр Бугти резиденциясе янында атып үтергәннәр, Балочистан, Пакистанда Бугти кабиләләре кешеләре һәм парахәрби көчләре арасында канлы бәрелешләр булган. Ату Бугти резиденциясе янында Һинду даирәсенә каты бәрү ясаган, гәрчә Пакистан куәтләренең максатлары булып Бугтиның максатлары булган.

Пакистанда Талибан фетнәчеләр Пакистанда Һиндуларны, Христианнарны, Сикхларны һәм башка азчылыкларга каршы эзәрлекләүләр әһәмиятле һәм артучы фактор булган. Пакистанда дини азчылыкны әзерлеклиләр дип әйтелә.
2010 елның Июленда, Карачида Һинду җәмәгатьчелегенең якынча 60 әгъзасына һөҗүм иткәннәр һәм өйләреннән күчкәннәр, бу Далит Һинду яшьләренең Ислам Мәсҗеде янында краннан эчү нәтиҗәсендә булган. 2014 елның январенда, Пешаварда Һинд дине гыйбадәтханәсеннән тыш торган полиция хезмәткәрен аттылар.

### Пакистанны өйрәнү мәсьәләләре

Sustainable Development Policy Institute мәгълүматы буенча, "Пакистан Идеологиясе Һиндстан һәм Һинд дине тарафдарларына карата нәфрәт карашлы булган. Пакистан Идеологиясен алга сөрү өчен Пакистанның яшәешендә Һинд дине тарафдарлары мөмкин кадәр тискәрерәк сурәтләнергә тиеш. 2005 Милли Гаделлек һәм Тынычлык Комиссиясе игъланы буенча, Пакистанның табышсыз оешмалары Пакистанда Пакистан Өйрәнүе китапларында Пакистанның сәясәтен ясаучыларның Һиндуларга каршы нәфрәтен чагылдыру өчен кулланган.

## Шулай ук карагыз
*Читта Катһа Күле
*Мултан Кояш Гыйбадәтханәсе
*Банганга Гыйбадәтханәсе
*Шивала Теджа Сингһ Гыйбадәтханәсе
*Кришна Гыйбадәтханәсе, Садыйкабад
*Панчмукһи Хануман Гыйбадәтханәсе
*Сидһ Пани Натһ Җи Гыйбадәтханәсе
*Шадани Дарбар
*Дарья Лал Мандир
*Умаркот Шив Мандир
*Мансеһра Шив Гыйбадәтханәсе
*Синдһ провинциясендә Һинд дине
*Хайбер Пахтунхвада Һинд дине
*Шри Свами Адвайтананд Җи Маһараҗ
*Пакистан Һинду Панчаят
*Пакистанда Сикхизм
*Пакистан Демографиясе
*Пакистанда Халык Санын Алу

## Искәрмәләр

## Өстәмә укырга мөмкин
* "Purifying the Land of the Pure: Pakistan's Religious Minorities" by Farahnaz Ispahani, Publisher: Harper Collins India
* Yaqoob Khan Bangash, Our vanishing Hindus, The Express Tribune, 13 June 2016.

## Тышкы сылтамалар
*Pakistan Hindu Council Website
*Hindus demand reconstruction of all temples damaged in 1992
*Hindus feel the heat in Pakistan
*In pictures: Hindus in Pakistan
*Assessment for Hindus in Pakistan by University of Maryland
*Hindu majority district Thar Pakar in Pakistan
*Festival time for Pakistani Hindus
*DHA wants SHC to shut down temple built on residential plot

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Пакистанда дин