open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гайшә Рахманкулова

**Рахманкулова Гайшә Габдрахман кызы** (03.12.1913 — 03.05.1991) — рәссам, график, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1974), Татарстан АССРның халык рәссамы (1984). Татар хатын-кызларыннан беренче профессиональ рәссам, 1942 елда ТАССР Рәссамнар берлеге әгъзасы булган беренче татар хатын-кыз, Мәскәүдә  бөтенсоюз акварель күргәзмәләрендә Татарстан АССРның беренче вәкиле булып катнашучы.

## Биографиясе
Рахманкулова Гайшә Габдрахман кызы 1913 елда Кырмыскалы авылында туган, хәзер Башкортостан Республикасы. 1924 елда аларның гаиләләре Уфага, ә 1931 елда Казанга күченеп килә. 1936 елда Г.Рахманкулова Казан сәнгать училищесына укырга керә. 1941 елның 22 июнендә Казан сәнгать училищесын тәмамлау турында диплом ала.

Аның иҗат эшчәнлеге Бөек Ватан сугышы елларында башлана. Хәрби хезмәткә чакыру пунктлары һәм сәнәгать объектлары өчен лозунглар аның беренче эшләре була, шулай ук ул уку йортларын бизи, тыл хезмәтчәннәренең портретларын ясый.

1942 елдан СССР рәссамнар берлеге әгъзасы булып тора. 1942 елдан Г.Рахманкулова Татар сәнгать фондында (1953 елга кадәр «Татхудожник» дип атала) эшли. Сугыштан соңгы чордан 1960 еллар башына кадәрге вакытта ул сынлы сәнгать өлкәсендә (портретлар, көнкүреш, пейзаж, натюрморт) актив эшли.

Сугыштан соңгы елларда  станок рәсеме сәнгатен үзләштерә.
1960 еллар башында акварель техникасын үзләштерә. Аның акварель композицияләре төрле темаларга багышланган. Аның жанрында пейзажлар, портретлар, натюрмортлар һәм көнкүреш картиналары. Аның әсәрләренең геройлары — татар мәдәнияте эшлеклеләре, төрле һөнәр һәм язмыш кешеләре.

Г.Рахманкулова 1944 елдан республика төбәк («Зур Идел»), Россия, Бөтенсоюз күләмендә үткәрелә торган күргәзмәләрдә катнаша; Казанда аның күп тапкырлар шәхси күргәзмәләре оештырыла.

1974 елда ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе дигән мактаулы исем бирелә.

1984 елда  ТАССР халык рәссамы исемен ала.

Казан шәһәрендә яши һәм эшли. 1991 елның 3 маенда Казан шәһәрендә вафат була.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарский энциклопедический словарь. -Казань. Институт татарской энциклопедии АН РТ. — 703с. илл.ISBN 0-9530650-3-0

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:ТАССР халык рәссамнары
Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар
Роза Салихова (1948)

*
*'Салихова Роза Гавис кызы*' *(1948 елның 11 октябрендә туган)'' — Әлмәт татар театры актрисасы, Татарстанның атказанган артисты (1992), Башкортостан Республикасының атказанган артисткасы (1997), Татарстан Республикасының халык артисты (1998).

## Биографиясе
Салихова Роза Гавис кызы 1948 елның 11 октябрендә ТАССРның Актаныш районы Усы авылында туган.

Әлмәт татар дәүләт драма театрына 1969 елда озын  зифа буйлы, матур йөзле, түбән тембрлы музыкаль бәрхет тавышы  яшь актриса булып килә. Берничә рольдән соң ук аңа төп рольләр бирәләр.

2003 елда Өстәмә һөнәри белем институтын мәдәният тармагының сектораль структурасы, «Драма театры актеры осталыгы» бүлеге тәмамлый.

Гөлсу («Бишбулек» Т.Гыйззәтнең), Мирондолина («Трактирщица») Карл Гольдони комедисендә) һәм башка шактый зур рольләр уйный.

Татарстан Республикасының атказанган артисткасы исеменә 1992 елда лаек була, 1997 елда аңа Башкортостан Республикасының атказанган артисткасы исеме бирелә.

1998 елдан  — Татарстан Республикасының халык артисты.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарский энциклопедический словарь. -Казань. Институт татарской энциклопедии АН РТ. - 703с. илл. ISBN 0-9530650-3-0

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Татарстанның халык артистлары
Төркем:Татар артистлары
Төркем:Шәхесләр:Әлмәт татар дәүләт драма театры
Феодосия Драбкина

**Феодосия Илья кызы Драбкина** (. Фирка кушаматлары: Наташа, Марианна) 5 гыйнвар 1883, Дондагы Ростов, ‒ 10 гыйнвар 1957, Мәскәү) — Россия революцион хәрәкәт эшлеклесе.

## Тәрҗемәи хәле
1900 елдан Феодосия Драбкина социаль-демократик пропаганда алып бара. 1902 елдан Россия социал-демократик эшчеләр фиркасе катнашучысы. 1905 елда большевикларның Петербург комитеты каршындагы Хәрби-техник төркем катнашучысы; декабрь кораллы күтәрелеше көннәрендә 1905 елда Феодосия Драбкина Мәскәүгә сугыш кирәк-яраклары алып бара. 1906 елда Драбкина — Петербургта Нарв район оешмасы секретаре. 1907 елда РСДЭФ Бакы комитеты финанс комиссиясе катнашучысы. 1908 елдан Франциядә эмиграциядә, шунан соң Петербургта фирка хезмәтендә. "Работница" журналының  редколлегия әгъзасы. 1917 елның октябрь көннәрендә Феодосия Драбкина — Петроград Хәрби-революцион комитеты секретарьларының берсе.

1918-1919 елларда Югары халык хуҗалыгы советының үзгә шәһәрләрдән килгән бүлек мөдире була. 1919-24 елларда Я.М. Свердлов исемендәге Коммунистик университетта, Көнчыгыш коммунистик университетта һәм Тбилиси коммунистик университетында эшли.
1924 елдан Феодосия Драбкина Эшче-крестьян инспекциясе инспекторы була. 1938 елда пенсиягә китә.

## Әдәбиятта чагылыш
М. Горькийның "Ана" романындагы пропагандачы Наташаның прототипы булган.

## Гаилә
Ире — Сергей Иван улы Гусев (Яков Давидович Драбкин) — күренекле революционер, партия эшлеклесе һәм хәрби теоретик. Бу никахтан кызы — Елизавета — революционер һәм язучы. Улы — Владимир Владимир улы Драбкин (Владимир Павел улы Милютиннан).

## Искәрмәләр

Төркем:Социалистлар
Төркем:ССРБ сәясәтчеләре
Төркем:Россия революционерлары
Төркем:XX гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Марксистлар
Салихова

**Салихова** — төрки фамилия. Салих исеменнән алынган.
* Лидия Салихова (1983 елны туган) — Азәрбайҗан спортчысы (җиңел атлетика).
* **Роза Салихова:** 
** Роза Салихова (1944 елны туган) — спортчы (*волейбол*). ССРБ атказанган спорт остасы (1969), Олимпия чемпионы (1968, 1972).
** Роза Салихова (1948 елны туган) — Әлмәт театры актрисасы.
----
* **[[Салихов]]**
## Моны да карагыз
* Салигаскәрова
* Салитова

## Чыганаклар
# Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: Татар энциклопедиясе иституты, 1997.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Фәхрия Арская

**Фәхрия Ибәтулла кызы Әхмәдова-Кудашева** (Фәхрия Кудашева-Арская, Фәхрия Әхмәтова, сәхнә псевдонимы — *Фәхрия Арская*; ; 1880 ел, Арча — 1956 ел Казан) — "Сәйяр" труппасында уйнаган актриса, биюче. Татар театрында беренче профессиональ актрисаларның берсе.

## Тәрҗемәи хәле
1908 елда Фәхрия Арская «Сәйяр» труппасына кушыла. (Бу чорга кадәр аның тормышы турында мәгълүмат юк.) 1910 елда актриса труппадан китә, ләкин башка театр төркемнәрендә чыгыш ясавын дәвам итә (Ильяс Кудашев-Ашказарскийның "Сәйяхында", «Фажига вә мөсәккин исламиядә"). Тәнкыйтьчеләр әйтүенчә, аның биюе яхшы, һәм ул татар культурасын яхшы тоя. 1914 елның февралендә Петербургтагы "Шәрык кичәсендә" Фәхрия Арская Идел буе татарларының милли биюе «Әтнә»не аеруча зур уңыш белән башкара. Заһид Шамилнең хәйрия җәмгыяте оештырган бу вакыйга империянең Көнчыгыш мәдәниятларның үзенчәлекле күргәзмәсе була. Ватандашлар сугышы вакытында Фәхрия Арская фронтлы сәхнәләрендә чыгышлар ясый. 1928 — 1929 елларда Татар дәүләт академия театрында эшли. Актрисаның Оренбургта һәм башка Казан театрларында эшләгәне дә билгеле.

1926 елда Фәхрия Арскаяга Хезмәт Батыры исеме бирелә.

Ильяс Кудашев-Ашказарскийга кияүдә иде.

## Уйнаган рольләре
*  *Сарбиҗамал* — «Уйнаш» («Өч бәдбәхет») Галиәсгар Камал
*  *Җамилә* —  «Югалган хатын» Идрис Багданов
*  *Марьям* — "Жена из загробного мира"  ("Теге дөньядан хатын"), реж. Вәлиулла Мортазин-Иманский

## Чыганаклар
* Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999. — 703 с., илл. ISBN 0-9530650-3-0 (русча)
* Г. Камал театры артистлары: Библиографик белешмәлек. Ильтани Илалова — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 2005.

## Искәрмәләр

Төркем:Татар артистлары
Төркем:«Сәйяр» актерлары
Төркем:Татар биючеләре
Төркем:Хезмәт Батырлары
Миңнеәхмәтов

**Миңнеәхмәтов**, *шулай ук* Миңлеәхмәтов, Миңнәхмәтов, Миннәхмәтов — фамилия.
* Ирек Миңнеәхмәтов (1980—2020), хуҗалык эшлеклесе, Татмедиа (2012), Татспиртпром (2015—2020) АҖ җитәкчесе.
* Җәүдәт Миңнеәхмәтов (1955), хуҗалык һәм җәмәгать эшлеклесе, ТР атказанган төзүчесе (2016).
* Нурлы Миңнеәхмәтов(1914—1989), Советлар Берлеге Каһарманы (1944).
## Моны да карагыз
* **[[Миңлебаев]]**
* **[[Миңнебаев]]**
* Миңнегулов
* **[[Миңнеханов]]**
* **[[Миңнуллин]]**

## Искәрмәләр


Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Альта Мәхмүтова

**Альта Хаҗи кызы Мәхмүтова**  () (туг. 9 июнь 1937, Бәзәкә) – тарихчы, Казан (Идел буе) федераль университеты укытучысы. Татар җәмгыятендә хатын-кызлар хокуклары өчен көрәшүче, татар мәгърифәтчесе, мәгариф тарихы белгече.

## Тәрҗемәи хәле
1937 елның 9 июнендә ТАССРның Бондюг (*1963 елдан [[Алабуга районы|Алабуга]], 1985 елдан [[Менделеевск районы|Менделеевск]]*) районы Бәзәкә авылында туа. 1956-1965 елда Казан университетында укый. 1967–2010 елларда  Альта Мәхмүтова Казан университетында укытучы, доцент була. 1971 елда «Борьба за женское образование у татар (90-е годы XIX века  – 1917 год)» ( «Татарларда хатын-кыз белеме өчен көрәш (XIX гасырның 90 нчы еллары-1917 ел)») дигән темага кандидатлык диссертациясе яклый. 2010 елның сентябреннән пенсиядә.

Альта Хаҗи Кызы киң җәмәгатьчелеккә XIX гасыр ахыры һәм XX гасыр башында татар тарихының мөһим һәм катлаулы битләрен яктырткан галим буларак яхшы билгеле. Хезмәтләре революциягә кадәрге татар мәктәпләре, җәдитчелек, хатын-кызлар хәрәкәте, патша хөкүмәтенең милли сәясәте тарихы мәсьәләләренә карый. Альта Мәхмүтова — тугыз китап һәм фәнни җыентыкларда, журналларда басылган күпсанлы мәкаләләр авторы. «Лишь тебе, народ, служенье» ( «Сиңа гына, халык, хезмәтем») китабы өчен Альта Хаҗи кызына Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге премиясе бирелә.

Альта Мәхмүтова татар гендер тарихы буенча иң зур белгеч булып санала. Ул Татарстан тарихчылары арасында микротарих өлкәсендә беренче тикшерүчеләрнең берсе.** **

## Төп әсәрләрее,

### Mонографияләре
*Становление светского образования у татар (1861-1917 гг.). Казань: изд-во Казанского университета, 1982. (русча)
*Лишь тебе, народ, служенье!: история татар. просветительства в судьбах династии Нигматуллиных-Буби / А.Х.Махмутова. — Казань : Магариф, 2003. – 453 с. ISBN 5-7761-1294-X (русча)
*Пора и нам зажечь зарю свободы! : джадидизм и жен. движение . Казань : Татарское книжное издательство, 2006. – 252 с. ISBN 5-298-03992-8 (русча)
*Бизәкәм, туган бишегем. Казан. Яз. 2016. — 455 б. ISBN 978-5-98688-085-3 (татарча)
*Колыбель моя, Бизяки. Казан. Яз. 2017. —  527 с. ISBN 978-5-98688-092-1 (русча)
### Мәкаләләре
*Махмутова А.Х. П.А.Столыпин: направить «серьезные усилия к пресечению национально-татарского натиска» // Гасырлар авазы — Эхо веков, 1998, №3/4, с.68-87
*Махмутова А.Х. Проект, не успевший стать законом // Гасырлар авазы — Эхо веков, 2001, №1/2, с. 29-47 (русча)
*Махмутова А.Х. Габдулла Буби: «Без основательных знаний и просвещения невозможно узнать болезни нации и по-настоящему лечить их» // Гасырлар авазы — Эхо веков, 2001, №3/4, с. 191-201 (русча)
*Махмутова А.Х. «И на татарской почве может хорошо привиться родное нам и дорогое театральное искусство» : // Гасырлар авазы — Эхо веков, 2006, №1, c. 16-27. (русча)
*Махмутова А.Х., Гайнуллина Г.Р.  Мухлиса Буби (К 150-летию со дня рождения). Tatarica N 12. 2019. Б. 176-181. DOI: 10.26907/2311-2042-2019-12-1-176-181 (инглизчә һәм татарча)

### Публицистик мәкаләләре
* Тяжба о вотчинных землях деревни Бизяки. 
* Женское начало 

## Искәрмәләр

Төркем:Татар тарихчылары
Вьяса

**Вья́са** (Санскрит телендә:व्यास, IAST:Vyāsa
— «өлешлелек», «ваклану», «бүленелү», «тәфсиллек», «тәфсилләп аңлату», as тамыры + vi префиксы: «бүлергә», «чәчәргә», «таратырга»), шулай ук **Ведавьяса**, **Вьясадева**, **Бадараяна** яки **Кришна-Двайпаяна** буларак мәгълүм — күп борынгы һәм күләме буенча зур һәйкәлләре
— Веда, Пураналар, Веданта фәлсәфи системасы, һәм шулай ук мәшһүр
«Махабхарата» эпосы мөхәррир-төзүчесе дип саналган автор.. Вьяса исеме шулай ук башка борынгы авторларга һәм компиляторларга
бирелә, әмма бигрәк тә Ведавьясага – Веда төзүчесенә, ул шулай ук Шашвата («үлемсез»,
«мәңге») дип атала.
Вьяса «Веданта-сутра» авторы дип санала, алар
«Бхагавад Гита» һәм төп Упанишадалар белән беррәттән шулай аталган «өчле
канон»га («прастханатрайя»га) керә — ул бөтен Һинд дине агымнары
өчен баш канон булып тора..
Риваятьләр буенча Ведавьяса Парашара олы фикер иясе һәм Сатьяватиның законсыз улы булган;
бала Калпи шәһәре янында Джамна утравына алып кителгән булган. Килеп
чыгышы көченә ул Канина («бастард») исемен алган, тән төсе буенча — Кришна («кара»), ә туу һәм тәрбияләнү урыны буенча —
Двайпаяна («утрауда туган»). Вьясадан соң Сатьявати Шантана патшасына
чыккан һәм аннан ике угылны тудырган. Аларның олысы — Читрангада — сугышта
үтерелгән булган, ә кечесе — Вичитравирья — баласыз
үлгән булган. Урманда аскетик тормышны алып барган Вьяса, ил законнары буенча
һәм әнисе кушуы буенча кече туганның ике баласыз тол хатынын — Амбика һәм
Амбаликаны алган. Алардан аның ике улы: Дхритараштра һәм Панда
булган, бу «Махабхарата» эпосында ике дошман ыру — Кауравлар һәм Пандавлар
башлары булган..

«Бхагавата Пурана» буенча (песнь 1, гл. 3, стих
21) Вьяса Ходайның унҗиденче аватары булып тора.

Вьяса хөрмәтенә Меркурийда
кратер аталган.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Вьяса // Новый энциклопедический словарь: В 48 томах (вышло 29 томов). — СПб., Пг., 1911—1916.Булич С. К. Вьяса // 
* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Сылтамалар

* «Веданта-сутра» Ведавьясы на
сайте переводчика.

*«Шримад-Бхагаватам» онлайн на сайте студии «ОМ».

Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Фәридә Мөхәммәтҗанова

**Фәридә Шамил кызы Мөхәммәтҗанова** (Мухаметзянова Фарида Шамилевна) (Туган — 1 август 1965) — Педагогика фәннәре докторы, профессор. Россия мәгариф академиясенең әгъза-корреспонденты. «Казанның педагогика журналы» баш мөхәррире.

## Тәрҗемәи хәле
1987 елда Казан дәүләт университетының тарих факультетын, аннары Казан дәүләт университетының психология факультетын һәм Казан дәүләт университетының аспирантурасын тәмамлый.
Ә 1995 елда «Укытучының психологик культурасын формалаштыруның педагогик шартлары» темасына кандидатлык диссертациясен яклаган, 2002 елда — «Социаль өлкә белгече әзерләүнең төбәк системасы» темасына докторлык диссертациясе.
1997 елдан Татарстанда социаль өлкә өчен белгечләр әзерләү проблемасы белән шөгыльләнә.
2006-2012 елларда Казан дәүләт һөнәри-педагогик көллияте директоры.
2012 елдан — "Россия мәгариф академиясенең милли һәм аз комплектлы мәктәбе проблемалары институты" ФДБФУ директоры.
Педагогика һәм һөнәри белем бирү психологиясе институты директоры РМА. РМА ИПППО каршындагы диссертация советы рәисе. Казанның Социаль белем бирү академиясенең гамәлгә куючы, Гыйльми совет әгъзасы.
100 дән артык эш авторы, шул исәптән 10 монография, 25 укыту-методик эшләрән.
## Бүләкләр
* Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе лауреаты (2007)
* Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгының «Мәгарифтәге казанышлары өчен» күкрәк тамгасы (2014)

## Чыгнаклар
Психологик газета. Россиянең 100 психологы. Мухаметзянова Фарида Шамилевна

Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе. Фәннәрән докторлар Татарстан Республикасы. Гуманитар фәннәр

## Искәрмәләр

Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Леонов

**Леонов** — фамилия.
* Алексей Леонов (1934—2019), совет космонавты, ачык галәмгә чыккан беренче кеше. Ике тапкыр Советлар Берлеге Каһарманы (1965, 1975).
* Виктор Леонов (1916—2003), хәрби диңгезче, ике тапкыр Советлар Берлеге Каһарманы.
* Владимир Леонов (1977), дәүләт эшлеклесе, «Рубин ФК» генераль директоры (2013-2014), ТР яшьләр эшләре һәм спорт министры (2014-2018), ТР спорт министры (2018 елдан).
* Леонид Леонов (1899—1994), рус язучысы, ССРБ ФА  академигы (1972), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1967), ике тапкыр ССРБ Дәүләт премиясе (1943, 1977) һәм Ленин премиясе (1957) лауреаты.
* Михаил Леонов (1905—1943), Советлар Берлеге Каһарманы (1944).
----
* Татьяна Леонова (1929—2021), фольклорчы, профессор.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Гаудия-вайшнавизм

**Гаудия-вайшнавизм** (шулай ук **Гаудия Вайшнава традициясе**, **Бенгаль вайшнавизмы** буларак мәгълүм яки **Чайтанья Вайшнавизм**) ул Һиндстанда Чайтанья Махапрабху (1486–1534)  тарафыннан илһамландырылган (Вайшнава) Һинду дини хәрәкәте. "Гаудия" Бенгалиянең  (хәзерге көндә Көнбатыш Бенгалия һәм Бангладеш)   Гауда төбәгенә карый һәм Вайшнавизм Вишнуга табыну дигән мәгънәдә. Аның теологик нигезе булып күбесенчә Чайтанья Махапрабхуның Санатана Госвамин, Рупа Госвамин, Җива Госвамин, Гопала Бхатта Госвамин һәм башка иртә өйрәнчекләре интерпретациясендә Бхагавад Гита һәм Бхагавата Пурана тора.
Гаудия-вайшнавизмның игътибар үзәгендә Радһа һәм Кришнага һәм аларның Илаһның иң олы формасы буларак күпсанлы илаһи инкарнацияләренә *[[Сваям Бһагаван]]*га кебек тугърылык белән табыну (*[[Бхакти-йога]]*). Гадирәк сүзләр белән бу табыну Радһа һәм Кришнаның изге җырларын, мәсьәлән,  "Һари", "Кришна" һәм "Рама" исемнәрен  җырлау формасында, күбесенчә Харе Кришна мантрасы формасында, ул шулай ук киртан буларак мәгълүм һәм шул ук вакытта бию белән. Бу хәрәкәтне кайвакыт Браһма-Мадһва-Гаудия сампрадайя дип атыйлар, бу аның Браһмадан килеп чыккан рухи остазлар (гурулар) сызыгыннан килеп чыгышын күрсәтә. 
Гаудия-вайшнавизм Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең рухи һәм фәлсәфи нигезе булып тора.
Ул үзен монотеистик традиция итеп төркемли һәм күп форма Вишну яки Кришнаны бер Олы Ходай *[[адипуруша]]* инкарнацияләре яки экспансияләре итеп күрә.

## Әдәбият
•	Broo, Måns (2003). As good as God: the guru in Gauḍīya Vaiṣṇavism. Åbo Akademi University Press. ISBN 951-765-132-5. Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 23 October 2018.
•	Bryant, Edwin; Ekstrand, Maria, eds. (2004). The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant. NY: Columbia University Press. ISBN 0-231-12256-X.
•	De, Sushil K. (1942). Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Bengal from Sanskrit and Bengali Sources. Calcutta: General Printers and Publishers.
•	Kapoor, O.B.L. (1977). The Philosophy and Religion of Śrī Caitanya: The Philosophical Background of the Hare Krishna Movement. New Delhi: Munshiram Manoharlal.
•	Rosen, Steven J. (1992). Vaishnavism: Contemporary Scholars Discuss the Gaudiya Tradition. NY: Folk Books. ISBN 0-9619763-6-5.
•	Sen, Dinesh Chandra (1922), Chaitanya and His Age (PDF), Calcutta: University of Calcutta Press

## Тышкы сылтамалар
•	An overview of Gaudiya Vaishnavism - (gaudiya.com)
•	World Vaishnava Association - An Umbrella Organisation of the Vaishnava faith
•	The International Society For Krishna Consciousness (iskcon.com)
•	Sri Caitanya Sanga - Mission of Swami Tripurari
•	An ecstatic ride across ancient spiritual Bengal: Nadia & Kalna Archives - Read this book to know about the pastimes of Lord Gauranga and His associates in Navadvipa. Also Learn about Gaudiya Vaishnava philosophy

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Кудашев

**Кудашев** — фамилия.
* Александр Кудашев (1872―1917), кенәз, рус авиаконструкторы.
* Владимир Кудашев (1962), опера җырчысы (*бас*), педагог, РФ атказанган артисты (2014).
* Идрис Кудашев (1914—1970), Советлар Берлеге Каһарманы (1940).
* Ринат Кудашев (1936—2024), төзүче-инженер, «Нефтегазстрой» концерны директоры (1988 елдан), РСФСР атказанган төзүчесе (1989).
* Рифкат Кудашев (1939), химия фәннәре докторы (1992), профессор (2001). Х. И. Кудашевның улы. Кенәз. 
* Сәйфетдин Кудашев (*[[Сәйфи Кудаш]]*, 1894—1993), шагыйрь, БАССР халык шагыйре (1964), С. Юлаев премиясе лауреаты (1985).
* Хөсәен Кудашев (1913—1986), драма актеры, Гафури театрында уйнаган, БАССР (1969), РСФСР (1983) халык артисты. Кенәз.
----
* Ильяс Кудашев-Ашказарский (1884—1942), татар театрына нигез салучы, музыкант һәм театр эшлеклесе, Хезмәт Батыры (1926).
* Сабир Кудашев-Гаспринский (1895—?), актер һәм режиссер.
----
* Кудашева
** Фәридә Кудашева (1920—2010), җырчы, БАССР (1968), ТАССР халык (1990), РСФСР атказанган (1972) артисты, Тукай премиясе лауреаты (1996).
** Фәхрия Кудашева-Арская (*[[Фәхрия Арская]]*, 1880—1956), драма актрисасы, Сәйяр, Камал һ. б. театрларда уйнаган, Хезмәт Батыры (1926).
** Флорида Кудашева (1940—2016), химия фәннәре докторы, профессор (1994). БР атказанган фән эшлеклесе (2001). Х. И. Кудашевның кызы.
## Моны да карагыз
* Кудашов
## Шулай ук карагыз
* Кудашевлар, татар кенәзләре.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Толынбәк

**Толынбәк-ханум** (تولوب بك خانم) (Толымбикә, Тулунбикә, Толунбек, Толынбикә төрки телдән – Тулы бикә тәрҗемә ителә) – 1371-1373 елларда Алтын Урданы ханбикәсе. Мамайның хатыны, аның идарә вакытында ханбикәсе дип игъланган иткән. Алтын Урда тарихында бердәнбер дәүләт башында de jure торган хатын-кыз. Алтын Урдада акча сугучы бердәнбер хатын-кыз.

Ханбикә идарәсе Алтын Урдада озакка сузылган ватандашлар сугышы (Бөек чуалыш) чорына туры килә. Бу чор турында мәгълүматлар бигрәк тә аз була. Бакыр тәңкәләрнең 1370-1372 елларда Җәдит Сарайда ханбикә Толынбәк исеменнән сугылган ике тиражы билгеле, шуларның берсе Мохши каласында сугылуы билгеле. 1373 елда сугылган тәңкәләр турында да хәбәр бар.

Язма чыганаклар бу ханбикә турында хәбәр итми. Ибн Халдун бу вакыт өчен Мамай хатыны булган Бәрдибәкнең бер кызын телгә ала. Тикшеренүчеләрнең күбесе аны Толынбәк белән ассоциацияли.

Рус елъязмаларының берсендә Туктамышның 1386 елда «Товлумбека» ханбикәсен үтерүе турында телгә алына. А. П. Григорьев уйлавынча, тәңкәләрдә сугылган исем Толынбәк-ханум (تولوب بك خانم) һәм бу «Товлумбека» - бер зат, Бу аның үлем елын 1386 елга туры килүен белдерә. Ләкин күп кенә авторлар мондый тәңгәллек белән килешми.  Миргалеев И. М. Тулунбикә белән  рус елъязмаларыннан «Царь Теляк»ны бәйли. Ләкин моның белән шулай ук күпләр риза түгел.

## Шулай ук карагыз
* Тайдулла
* Сөембикә
* Нур-Солтан
* Гәүһәршад

## Искәрмәләр


Төркем:Шәхесләр:Алтын Урда
Төркем:Алтын Урда ханбикәләре
Төркем:Алтын Урда хакимнәре
Төркем:Татар хатын-кыз хакимнәр
Пьер Эдель

**Пьер Эде́ль** (; *[[1987 ел]]ның [[23 декабрь|23 декабре]], [[Франция]], [[Париж]]*) — француз эстрада җырчысы. Дүрт илдә «Голос» телевизион вокал бәйгеләрендә катнашкан: «The Voice: la plus belle voix' (season 3)», «Голос (Россия, 3 фасыл)», «Голос страны (Украина, 6 фасыл)», «Saison 7 de The Voice Belgique».

## Биографиясе

Пьер Эдель 1987 елның 23 декабрендә Парижда туган. Урта мәктәпне бетергәннән соң ул Лондонга күчкән, анда ул «VocalTech» мәктәбендә музыка белемен алган.
2004 елдан бирле Пьер Европа буенча гастрольләр биргән һәм клубларда һәм корпоративларда чыгышлар ясаган. Соло чыгышлардан тыш, Пьер шулай ук дуэтларда   һәм башка музыка коллективларда җырлый.
2010 елда Пьер Мәскәүгә яшәргә күчкән, әмма берничә елдан соң ул Франциягә кайткан.

## Шәхси тормышы
Пьер сәламәт яшәү рәвешен алып бара (алкоголь эчемлекләр эчми, тәмәке тартмый һәм шулай ук вегетариан булып тора).
Пьер Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте әгъзасы булган, әмма 2017 елда аннан чыккан. Ни сәбәпле чыгу турында ул YouTube-да видео чыгарган.

## ТВ-Проектлар
январь — май 2014 ел. 3 фасыл, шоу «The Voice France»
сентябрь — декабрь 2014 ел. 3 фасыл, шоу «Голос»
февраль — май 2016 ел.  6 фасыл, шоу «Голос страны»
январь — март 2018 ел. 7 фасыл, шоу «The Voice Belgique»
## Концертлар
«Pierre Edel & YOVO & Нитай» концерты — 2014 елның 26 сентябре
«Голока-Фест» фестивале — 2015 елның 24 январе
«Дикая мята — 8» фестивале — 2015 елның 26-28 июне
«Ратха-ятра» концерты — 2015 елның 16 августы
«iSoul Club» клубында концерт — 2016 елның 15 апреле
Минскта «Друзья» ресторанында концерт — 2016 елның 8 июнендә
## Дуэтлар
Yovo һәм Пьер Эдель — 2014 елның 30 сентябре 
Виктория Шейко һәм Пьер Эдель — Maybe I, maybe you

## Сылтамалар

## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Һинд дине музыкасы
Гәүһәршад

**Гәүһәршад**   (Гәүһәршат 1481 ел – 1546 елдан соң) — Казан ханбикәсе, 1531-1545 елларда Казан ханлыгы иҗтимагый-сәяси вакыйгаларының актив катнашучысы. 1531 елда Казан Ханлыгысы вакытлы идарә башлыгы. Җангалиның беренче идарә иткән елларында (1531-1533) ил белән чынлыкта идарә итүче.

## Тәрҗемәи хәле
Гәүһәршад – Ибраһим хан белән Нурсолтан бикәнең кызы, Мөхәммәдәмин ханның сеңлесе.

Нурсолтан белән Ибраһим ханның кече кызы 1481 елда туа. Мөхәммәт-Әмин үлеме белән (1518 ел) Олуг Мөхәммәт (ханлыкка нигез салучы) нәселе ир-атлар өлеше тукталган: Илһам һәм аның туганы Мәликтаһир инде вафатлар, икенче туганы Ходайгол әсирлектә чукындырылган, ә менә төньякта сөргендәге Габдел-Латыйфны Мөхәммәт-Әминнең вафатына бер ел гына кала үтергәннәр. Казан халкы чыңгызлыларның башка тармаклары вәкилләрен тәхеткә чакыра башлаган. Әмма Казан династиясенең бердәнбер туры токымы буларак, Гәүһәршад сизелерлек сәяси йогынтыдан файдалана башлый.

Булат Ширин, Нарыйк улы Чура бәк, Кече Али морза һ.б. белән берлектә Бөек Мәскәү кенәзлеге белән мөнәсәбәтләрне тыныч юл белән җайга салуны яклый. 1531 елда Сафагәрәй ханны Казан тәхетеннән кууны оештыручыларның берсе. Казанда Гәүһәршад ханбикә җитәкчелегендә вакытлы идарә төзелә.Әлеге идарә Мәскәү тәкъдим иткән Шаһгали хан итеп кабул итмиләр, ләкин аның энесен Җангали кабул итәчәкләрен белдерәләр. 15 яшьлек Җангали Казан ханы була. Җангали Казан тәхетенә 1531 елда 15 яшендә менеп утыра һәм аның ханлык итүе исем өчен генә була. Чынында ил белән Гәүһәршад җитәкчелегендәге хөкүмәт идарә итә. Җангали хан балигъ булганнан соң (1533), аны нугай бәге Йосыф кызы Сөембикәгә өйләндерүне хуплый.1546 елда Казан аксөякләренең Гәүһәршад җитәкчелегендәге төркем кабат Сафагәрәйне тәхеттән кууга ирешә. Ләкин Сафагәрәй тиздән Нугай Урдасы ярдәмендә тәхетне үзенә кире кайтара, Гәүһәршад үз тарафдарлары белән эзәрлекләүләргә дучар ителә. Шуннан соңгы язмышы билгесез.

## Сәнгатьтә истәлек һәм ядкарь
* "Гәүһәршат" - Әхмәт Булатовның пьеса
* “Гәүһәршад” - Марат Әмирхановның татарча язган романы
* "Гаухаршад" - Ольга Иванованың "Казан ханбикәләре" ("Правительницы Казани") трилогиясенең русча язган романы.

## Риваятьләр
XIX гасырда Ковгоршад белән бәйле легенда булган. Ханша Кабан күленә ташланды, Казанны буйсындыру белән килешергә теләмәде, һәм шул вакыттан бирле су коенучыларны күлгә батырый.

## Әдәбият
* Гәүһәршад// Татар энциклопедиясе: 6 томда / Баш мөхәррир М.Х.Хәсәнов, җаваплы мөхәррир Г.С.Сабирҗанов.
* Равил Фәхретдинов. Татар Халкы Һәм Татарстан Тарихы 
* Татарның биш ханбикәсе
* Гөлнар Гарифуллина.Татар халкының иң мәшһүр хатын-кызлары. 
## Шулай ук карагыз
* Толынбәк
* Сөембикә
* Нур-Солтан
* Тайдулла
## Искәрмәләр


Төркем:Шәхесләр: Казан ханлыгы
Төркем:Казан ханлыгы хакимнәре
Төркем:Казан ханлыгы ханбикәләре
Төркем:Татар хатын-кыз хакимнәр
Резеда Ганиева

**Резеда Ганиева**, Резеда Кадыйр кызы Ганиева (*[[1932 ел]]ның [[13 ноябрь|25 октябре (13 ноябре)]],  [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Яшел Үзән районы]], [[Кече Шырдан]] — [[2020 ел]]ның [[21 март]]ы, [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) — әдәбият галиме, филология фәннәре докторы (1992), профессор (1993), Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (1994).  Казан дәүләт университетында 60 елдан артык гарәп, фарсы, төрки татар әдәбиятлары тарихын укыткан. Ике дистәгә якын фән кандидаты һәм докторант тәрбияләгән мөгаллим. Күпсанлы фәнни мәкаләләр, китап-монографияләр авторы.

## Тәрҗемәи хәле
1932 елның 25 октябрендә (13 ноябрендә) Татарстан АССР Яшел Үзән районы Кече Шырдан авылында туган. Казан дәүләт университетын тәмамлаган (*[[1958 ел|1958]]*).

1962 елдан Казан дәүләт университетында укыта. Студентларга 60 елдан артык гарәп, фарсы, төрки татар әдәбиятлары тарихын укыткан. Резеда Ганиева — ике дистәгә якын фән кандидаты һәм докторант тәрбияләгән мөгаллим. «Татар шагыйре Габдулла Тукай иҗатында сатира» темасына кандидатлык, Кол Гали иҗатына багышланган докторлык диссертацияләрен язган.
Самосырово бистәсендәге мөселман зиратына җирләнде.

## Гыйльми кызыксынулар өлкәсе
Татар әдәбияты тарихы һәм теориясе; әдәбият белеме; татар әдәбиятының Көнбатыш Европа, рус, украин, гарәп, иран-таҗик, төрки телле әдәбиятлар   белән элемтәсе; Көнчыгыш әдәбиятларында сәнгать алымнары; Г. Тукай, Г. Исхакый, Н. Думави иҗаты.

Күпсанлы гыйльми мәкаләләр, китап-монографияләр авторы. Укыту программалары, энциклопедияләр төзегән.

## Кайбер хезмәтләре
* Сатира в творчестве Тукая. К., 1964;  
* Восточный Ренессанс и поэт Кул Гали. К., 1988;  
* Татарская литература: традиции, взаимосвязи. К.. 2002;  
* Думавиның иҗат сәхифәләре. К.. 2003.

## Гаиләсе
Ире — Зөфәр Зәйни улы Рәмиев (1938 елның 24 июнендә Кама Тамагы районы Каратал авылында туган), әдәбият галиме, филология фәннәре докторы, ТР атказанган фән эшлеклесе. 
Уллары Булат (*1998 елдан [[Истанбул]]да ([[Төркия]]) яши, техник университетта эшли*). Булатның хатыны Ленария.
Кызлары Халидә, Шәмәрдәннән кайтышлый юл һәлакәтенә очрап вафат булган.
.
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Саяпова А.* Говорю о своём учителе // «Идель», 2002 г.,  № 10;  
* Чын галим hәм педагог// «Фәнни Татарстан», 2002 ел, № 3-4.

## Сылтамалар

*  Ганиева Резеда Кадыровна. «Милләттәшләр» порталы
* Әдәбият галиме Резеда Ганиева вафат. Татар-информ МА, 21.03.2020

## Моны да карагыз

Төркем:Татар галимнәре
Төркем:Әдәбият галимнәре
Төркем:Профессорлар
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Казанның мөселман зиратында җирләнгән шәхесләр
Сан-Маринода дин

**Сан-Маринода дин** () — рәсми мәгълүматлар буенча, Сан-Марино халкының (33 931 кеше) 97 % ы  — Католик чиркәве, 3 % ы башка диннәр тарафдары (*[[2020 ел|2020]]*).

## Тарих
**Сан-Марино** — Италиянең үзәгендә, 657 метр биеклектәге Титано кыя тавы өстендә һәм янәшәсендә урнашкан 61,2 кв. м. мәйданлы кечкенә ил, Ватикан һәм Монакодан соң зурлыгы буенча өченче ил. Аңа республика буларак безнең эраның 600 елында нигез салынган һәм 1631 елда папа хакимияте тарафыннан танылган. 1992 елдан Берләшкән Милләтләр Оешмасы әгъзасы. 2009 елда ил халкы 31 500 кеше, 2020 елда 33 931 кеше. Халыкның 85,2 % ы - санмаринолылар (27 674), 12,8 % ы-итальяннар (4 163), 2,0 % ы – башкалар. Халыкның гомуми саныннан якынча 4 800 кеше — чит ил кешеләре. Күбесе Италиядән күчеп килүчеләр.

## Диннәр
Ил үз халкының дини карашлары турында төгәл статистик мәгълүматлар бирми. Ким дигәндә, халыкның 95 % ы — Италиядәге кебек үк, католиклар, дип уйланыла, шулай ук илдә зур тарихлы яһүдләр һәм протестантлар азчылыгы да бар. Башка диннәр вәкилләренең зур булмаган төркемнәре, шул исәптән Йәхвә шаһитлары, , бик аз санда мөселманнар һ. б. яши.

Сан-Марино салым түләүчеләрнең үзләренең керем салымыннан 0,3 % ны католик чиркәвенә яки хәйрия оешмаларына, Йәхвә шаһитлары, вальденслар чиркәвенә бүлеп бирүне таләп итү хокукы бар.

2005 елда Демократия, кеше һәм хезмәт мәсьәләләре буенча бюро төзегән «Дин иреге турында халыкара доклад» нигезендә, Сан-Маринода барлык дини төркемнәр арасында гармонияле мөнәсәбәтләр бар дип табылган.

Сан-Маринода  шәхси дини мәктәпләр юк, дәүләт мәктәпләре генә бар.

### Католиклык
Сан-Марино күбесенчә католик дәүләт булып санала — халыкның 97 % тан артыгы Рим-католик динен тота. Сан-Маринода епископ престолы юк. Тарихи яктан, Сан-Маринодагы мәхәлләләр ике Италия епархиясе арасында бүленгән, нигездә, Монтефельтро епархиясендә һәм өлешчә Римини епархиясендә. 1977 елда Сан-Мариноның барлык мәхәлләләре дә Монтефельтро епархиясе составына кертелгән. Монтефельтро-Сан-Марино епископы Италиянең Пезаро-э-Урбино провинциясендә, Пеннабиллида яши.

### Яһүд дине
Икенче бөтендөнья сугышы вакытында Сан-Марино нацистлар эзәрлекләвеннән качкан 100 000 итальян һәм яһүдкә сыену урыны бирә (илнең үз халкыннан ун тапкыр күбрәк кешегә (ул вакытта). Сан-Маринода яһүдләрнең беренче телгә алынуы XIV гасыр азагында булган. 2012 елга яһүдләр бик аз калган. Бүген Сан-Маринода аз санда яһүдләр яши.

### Ислам
Социологик тикшеренүләр мәгълүматлары буенча, 2010 елда Сан-Маринода яшәүче 16 кеше ислам динен тоткан, бу ил халкының 0,05 % ын тәшкил иткән.

2019 елда Сан-Маринода Изге Патрик часовнясында өч монотеистик дин символлары (*[[христианлык]], [[ислам]], [[яһүди]]*) урнаштырылган .

### Һинд дине
Сан-Маринода йога белән шөгыльләнү урыннары булуы билгеле.

## Сылтамалар
*   San Marino Population 2020
*  Сан-Марино
 
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча дин
Төркем:Сан-Маринода дин
Карпат җир тетрәве (1977)

**1977 елда Карпат җир тетрәве** (шулай ук *Бухарест яки Вранча җир тетрәве*; рум. Cutremurul din 1977; Болгарияда - Вранча җир тетрәве) - хәзерге Румын тарихында иң көчле һәм иң һәлакәтле җир тетрәве. Ул 1977 елның 4 мартында урындагы вакыт буенча сәгать 21:22 башлана һәм 55 секунд дәвам итә. 1940 елдагы Карпат җир тетрәве вакытындагы кебек, җир асты селкенүләре Көнчыгыш Европа тигезлегенең бик зур территориясендә, шул исәптән Мәскәү һәм Ленинградта сизелә.

## Вакыйгалар барышы

Җир тетрәвенең үзәге Вранча өязендә, Карпат сырты бөгелешендә була, шуңа күрә аны (Болгарияда атаган кебек) Вранча җир тетрәве дип тә атыйлар. Сейсмик челтәрләр буенча магнитуда 7,2-7,5 тәшкил итә. Җир тетрәве үзәгенең интенсивлыгы 8-9 балга җитә, хәтта Мәскәүдә 4-5-баллы селкенүләр теркәлә һәм бөтен Балкан ярымутравы өлкәсе буйлап ачык сизелә. Иң һәлакәтле җир асты тулкындары көньяк-көнчыгышта Вранча — Бухарест — Свиштов сызыгы буйлап үтә.

## Корбаннар һәм җимереклекләр

Рәсми мәгълүматлар буенча, Румынияда корбаннар саны 1578 кешегә җитә, шуларның 1424 (90 %) Бухарест 33 катлы бинасы астында һәлак була. Илнең беркатлы төзелешләр урнашкан авыллар районнарында корбаннар чагыштырмача аз була. Шул ук вакытта 11 300-дән артык кеше җәрәхәтләнә һәм якынча 35 000 төзелеш зыян күрә. Дунайның икенче ярында, Свиштов шәһәрендә, Болгарияда өч күп фатирлы йорт җимерелә, анда 100 кеше һәлак була.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Шулай  ук карагыз
* Вранча җир тетрәве (1940)

Төркем:Әлифба буенча җир тетрәүләр
Төркем:1977 ел җир тетрәүләре
Төркем:Румыния тарихы
Төркем:Болгария тарихы
Людмила Боголепова

**Боголепова Людмила Сергеевна** (1889—1979) — совет сәламәтлек саклау оешмасын оештыручы, профессор, медицина фәннәре докторы, социаль гигиена, һөнәри патология, сәламәтлек саклау һәм санитария белеме өлкәсендә белгеч. 1917 елның февраленнән Советлар Берлеге коммунистик фиркасе әгъзасы..

## Биографиясе
Боголепова Людмила Сергеевна 1913 елда Мәскәү югары хатын-кызлар курсларының медицина факультетын тәмамлый.

Бөек Октябрь инкыйлабы көннәрендә 3. П. Соловьев җитәкчелегендә медицина ярдәме оештыру буенча Хамовник хәрби-революцион комитетында эшләде.

1920—1922 елларда Мәскәү эшче, крестьян һәм кызылармеец депутатларының сәламәтлек саклау бүлеге коллегиясе әгъзасы һәм Медсантруд профсоюзының губерна бүлеге идарәсе әгъзасы була.

1923 елдан В. А. Обуха исемендәге һөнәри авырулар институтында фәнни хезмәткәр, ә 1925 елдан директоры итеп билгеләнә.

1932 елдан 1946 елга кадәр фәнни-педагогик эш алып бара. 1946 елдан 1962 елга кадәр СССР Сәламәтлек саклау министрлыгы санитар агарту фәнни-тикшеренү институтының фәнни өлеше буенча директор урынбасары вазифасында эшли.

## Фәнни эшчәнлек
Л. С. Боголепова сәламәтлек саклау, һөнәри патология, санитар агарту теориясе һәм практикасы мәсьәләләре буенча 50дән артык фәнни эш авторы булып тора. Аның тарафыннан СССРда санитар агарту принциплары һәм бурычлары, халыкны санитар агартуда табиб-белгеч роле эшләнгән. Аның җитәкчелегендә берничә диссертация язылган.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
Л. С. Боголепова Чехословакия табибларының Ян Пуркинье исемендәге табиблар җәмгыяте әгъзасы (1960 елдан). Ленин ордены, «Хөрмәт билгесе» һәм медальләр белән бүләкләнгән.

## Чыганаклар
* Большая Медицинская Энциклопедия (БМЭ), под редакцией Петровского Б. В., 3-е издание, том 3

## Искәрмәләр

Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Раил Шәмсуаров

**Раил Шәмсуаров**, Раил Наил улы Шәмсуаров (*[[1987 ел]]ның [[21 октябрь|21 октябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Лениногорск районы]], [[Яңа Иштирәк]]*) — драма артисты, 2008 елдан Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында эшли. Татарстанның атказанган артисты (*[[2020 ел|2020]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1987 елның 21 октябрендә Татарстан АССР Лениногорск районы Яңа Иштирәк авылында туган. Әтисе Наил; әнисе Галия, укытучы. Абыйсы Данияр, хәрби. Раил Казанда театр укуханәсенә укырга керә. 2008 елда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетының актерлык бүлеген  тәмамлаган (*[[Фәрит Бикчәнтәев]] курсы*).

## Хезмәт юлы
* 2008 елның сентябреннән Г. Камал исемендәге Татар академия театрында хезмәт итә.

## Иҗаты
Студент чагыннан Камал театры спектакльләрендә күмәк күренешләрдә катнаша. Уены ихласлыгы, йомшаклыгы, эчкерсезлеге белән аерылып тора. Музыкаль, җор сүзле, моңлы актер, җырлы рольләрне тавышының мөмкинлекләренә карап бирәләр.

#### Уйнаган рольләре
* *Гайнулла* — «Дуслар җыелган җирдә»  Туфан Миңнуллин
* *Микуш* — «Гөргөри кияүләре» Туфан Миңнуллин
* *Җәмил* — «Диләфрүз-Remake» Туфан Миңнуллин
* *Рәсүл* — «Мәхәббәт турында сөйләшик» Илгиз Зәйниев
* *Рөстәм* — «Кечтүкле уен» Илгиз Зәйниев
* *Илһам* — «Мәхәббәт FM» Илгиз Зәйниев
* *Сәяр* — «Әрем исе» Илгиз Зәйниев
* *Уел* — «Мылтык» Зөлфәт Хәким
* *Стас* — «Искән җилләр көенә» Зөлфәт Хәким
* *Әсхәт* — «Зөбәйдә адәм баласы» Шәриф Хөсәенов
* *Әскали* — «Кыю кызлар» Таҗи Гыйззәт
* *Абдулла Төрек* — «Арбалы хатыннар» Зәки Зәйнуллин
* *Хәйри* — «Зәңгәр шәл» Кәрим Тинчурин
* *Фәттах* — «Җилкәнсезләр» Кәрим Тинчурин
* *Лакки* — «Годо» С. Беккет 
* *[[Хәсән Туфан]] (яшь чагы)* — «Агыла да болыт, агыла» Хәсән Туфан, Туфан Миңнуллин (спектакль режиссеры Айдар Җаббаров һ. б.

## Фильмография
* «Кияү балакай»  һ. б.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2020 — Татарстанның атказанган артисты — «*театр сәнгате үсешенә керткән өлеш өчен*».

## Гаиләсе
Хатыны Зөлфия, 2013 елда өйләнешкәннәр; кызлары Нәфисә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Раил Шәмсуаров  турында Г. Камал театрының рәсми сайтында
* *Чулпан Гарифуллина.*   Мин бит әле артист кына. «Ватаным Татарстан», 13.07.2018
*  Раил Шәмсуаров: «Эшкә килгән көннән сәер рольләр ябышты». Шәһри Казан, 19.04.2015
* *Нәзилә Хуҗина.*   Раил Шәмсуаров: “Хатын-кыз эшеннән ләззәт таба идем”.  «Акчарлак», 10.04.2014
*    «Манзара». Раил Шәмсуаров. 30.04.2019 (YouTube видео, 7:34)
*   «Хәерле көн, Татарстан!» Раил Шәмсуаров. 07.08.2019 (YouTube видео, 8:24)

## Моны да карагыз

Төркем:Актерлар
Төркем:Татар артистлары
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:Камал театры актерлары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Шәмсуаров

**Шәмсуаров** — фамилия.
* Азат Шәмсуаров, «Лукойл» ААҖ вице-президенты.
* Раил Шәмсуаров (1987), Камал театры актеры, ТР атказанган артисты.
* Таһир Шәмсуаров (1954), шагыйрь, педагог, С. Сөләйманова, Ш. Бикчурин премияләре лауреаты.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Кимберле Уильямс Креншоу

**Кимберле Уильямс Креншоу** (1959 елда туган) - Америка юристы, гражданлык хокукларын яклаучы, Фәлсәфәче һәм интерсекциональлек теориясен өйрәнүче, тәнкыйть расалар теориясен өйрәнүче әйдәп баручы галим. Ул Калифорния университетының юридик факультетында һәм Колумбия университетында профессор булып эшли, анда раса һәм җенес мәсьәләләре буенча махсуслашыра. Креншоу интерсекциональлек, кисешкән иҗтимагый тиңдәшлекләрнең, аерым алганда азчылыкларның ничек булуы турындагы теорияне кертү һәм үстерү белән билгеле, алар изү, хакимлек итү яки дискриминация системалары һәм структуралары белән бәйле. Аның тикшеренүсе шулай ук секцион феминизмны үстерү өчен мөһим әһәмияткә ия, ул хатын-кызларның этник, җенсият һәм икътисадый торышлары аркасында изү һәм дискриминация системаларын өйрәнә.

## Иртә биография һәм укыту

Ул 1959 елда Кантонда, Оһайо штатында туган. 1981 елда Креншоу Корнель университетында дәүләт идарәсе һәм Африка тикшеренүләре өлкәсендә бакалавр дәрәҗәсен ала. Ул Гарвард мәктәбенең хокук докторы дәрәҗәсен1984 елда ала, ә киләсе елда - хокук магистры дәрәҗәсен. Висконсин Университетының юридик факультетыннан. Анда ул Уильям Х. Хәсти фәнни хезмәткәре ешли һәм Югары Хөкемдә хакимысы Висконсин Ширли Абрахамсон хокук мәсьәләләре буенча клерк ала.

## Фәнни эш
Креншоу 1989 елда интерсекциональлек теориясен Чикаго университеты юридик форумы өчен язылган мәкаләсендә тәкъдим итте: «Раса һәм җенесне кисешүнең демаргинализациясе: антидискриминацион доктрина, феминистик теория һәм расачылыкка каршы сәясәтнең кара феминистик тәнкыйте» ("Demarginalizing the Intersection of Race and Sex: A Black Feminist Critique of Antidiscrimination Doctrine, Feminist Theory and Antiracist Politics") Бу статьяның төп аргументы булып кара тәнле хатын-кыз булу тәҗрибәсе кара тәнле булу яки бәйсез рәвештә карала торган хатын-кыз булу күзлегеннән аңлаешлы була алмый, әмма ул бер-берсен еш кына көчәйтә торган әлеге торышлар арасында үзара хезмәттәшлекне кертергә тиеш.

Ул өч формага секторара анализ ясады: 1 Структур, анда хатын-кызларга карата көч куллану сәбәпле расизм һәм патриархат мәсьәләләре карала. 2 Сәяси, ул расага каршы оешма һәм феминистик оешманың кисешүенә кагыла. 3 Тамашлы, ул раса һәм гендер стереотипларның киселешенә мөрәҗәгать итә. Креншоуның үзара тиңдәшлек парадигмасында катнашуы, тулаем алганда системалы хокукый чыгармалар аша, идентиклык сәясәтен яңадан аңлаудан гыйбарәт.

Креншоу шулай ук  расалар турында критик теориясенә нигез салучыларның берсе булып тора.

## Төп хезмәтләре
* Расачылыкны раслау: төсле сукыраюга, дарулар һәм төрлелек ялгыш логикасы.  (Reaffirming Racism: The faulty logic of Colorblindness, Remedy and Diversity), 2013 ISBN 9781595588838
* Интерсекциональлек турында: Кимберле Креншоуның төп хезмәтләре. (On Intersectionality: Essential Writings of Kimberlé Crenshaw), 2017. ISBN 9781620972700
* Тагын расаларны күрергә: төрле дисциплиналарда төсле сукыраюга каршы көрәш.( Seeing Race Again: Countering Colorblindness across the Disciplines0, 2019. ISBN 9780520300996

## Искәрмәләр

Төркем:Феминизм
Төркем:АКШнең феминизм эшлеклеләре
Софья Волконская

**Волконская Софья Николаевна** (1889-1942) — ССРБ санитар агарту эшен оештыручы һәм теоретигы..

## Тәрҗемәи хәле

Волконская Софья Николаевна 1915 елда Мәскәүдә  Хатын-кызлар югары курсларын тәмамлый.

1916-1917 елларда шәхси психиатрия шифаханәсендә һәм Савелов исемендәге бүлү госпиталендә эшли.

Бөек Октябрь инкыйлабы көннәрендә Мәскәүдә октябрь сугышларында катнашучыларга медицина-санитария ярдәмен оештыручылар арасында була.

1921-1929 елларда Мәскәү сәламәтлек саклау бүлегенең санитар-агарту оешмасын җитәкли..

1929 елда Мәскәү Өлкә санитар мәдәнияте институты директоры булып эшли. Соңыннан институт ССРБ саулык саклау министрлыгының санитар агарту Үзәк фәнни-тикшеренү институты дип үзгәртеп корыла.

1936 елда санитар агарту эшчәннәренң 1нче Бөтенсоюз киңәшмәсендә катнаша.

1939 елдан табиблар һөнәрен камилләштерү Үзәк институтының медицина тарихы кафедрасы доценты булып эшли. Бөек Ватан сугышы елларында СССРның сәламәтлек саклау комиссариатында эшли һәм зур оештыру-методик санитария-агарту эше алып бара.

## Фәнни эшчәнлеге
1932 елда С.Н. Волконская редакциясе җитәкчелегендә санитар агарту буенча беренче совет дәреслеген басылып чыгара. Л. С. Боголепова сәламәтлек саклау, һөнәри патология, санитар агарту теориясе һәм практикасы мәсьәләләре буенча 50дән артык фәнни эш авторы булып тора. Аның тарафыннан ССРБда санитар агарту принциплары һәм бурычлары эшләнгән, халык демократиясе илләрендә санитар агарту мәсьәләләре, халыкны санитар агартуда табиб-белгеч роле яктыртылган. Аның җитәкчелегендә берничә диссертация язылган.

## Чыганаклар
*  Большая Медицинская Энциклопедия (БМЭ), под редакцией Петровского Б.В., 3-е издание, том 3

## Искәрмәләр

Төркем:Гигиеначылар
Роберто Аккорнеро

**Роберто Аккорнеро** (1957 елның 9 мартында туган) - Италия телевидение, фильм һәм тавыш актёры.

Уйнаган  рольләре арасында «Иоанн XXIII:Тынычлык Папасы» фильмында Анжело делль Аква атакай, «Il maresciallo Rocca» сериалында капитан Алоизи.

## Фильмнар

* *Il diavolo sulle colline*, (Калкулыкларда шәйтан) режиссёры Витторио Коттафави (1985)
* *[[The Two Lives of Mattia Pascal]]*, (Маттиа Паскальның ике тормышы), режиссёры Марио Моничелли (1985)
* *Remake*, (Ремэйк) режиссёры Ансано Джианнарелли (1987)
* *[[The Peaceful Air of the West]]*, (Көнбатышның тыныч һавасы), режиссёры  Сильвио Солдини (1990)
* *[[Who Killed Pasolini?]]*, (Пасолинины кем үтергән?), режиссёры Марко Туллио Джордана (1995)
* *[[We All Fall Down (1997 film)]]*, (Без барыбыз да егылырга мөмкинбез), режиссёры Дэйвид Феррарио (1997)
* *L'educazione di Giulio*, (Джулионың белем алуы), режиссёры Клаудио Бонди (2000)
* *[[Sleepless]]* (Йокламаган), режиссёры Дарио Ардженто (2001)
* *[[It Can't Be All Our Fault]]* (Бу безнең гаебебез булырга мөмкин түгел), режиссёры Карло Вердоне (2003)
* *[[The Best of Youth]]* (Яшьлекнең иң яхшысы), режиссёры Марко Туллио Джордана (2003)
* *[[The Voyage Home (2004 film)|The Voyage Home]]*, (Өйгә сәяхәт) режиссёры Клаудио Бонди (2004)
* *[[I giorni dell'abbandono]]*, (Ташлану көне), режиссёры Роберто Фэнца (2005)
* *[[The Double Hour]]*, (Икеләтә Сәгать), режиссёры Джузеппе Капотонди (2009)
* *[[I, Don Giovanni]]*, (Мин Дон Джованни), режиссёры Карлос Саура (2009)
* *[[Noi credevamo]]*, (Без ышанган идек), режиссёры Марио Мартоне (2010)
* *[[The Dinner (2014 film)|The Dinner]]*, режиссёры Ивано Де Маттео (2014)

## Радио

* *Sam Torpedo* (2001) - радио драмасы - Radio 3
* *La fabbrica di polli* (2008) - радио драмасы - Radio 3

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Италия актерлары
Куинс

**Куинс** - ул Нью-Йорк шәһәренең даирәсе булып тора, ул Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штаты белән күрше. Ул географик рәвештә иң зур даирә һәм Лонг Айлэндның көнбатыш очында
Бруклин районына күрше. Аның көнчыгышында Нассау графлыгы. Куинсның шулай ук  Манһэттэн, Бронкс һәм Стэйтен Айлэнд (Рокауэйз) белән су чикләре бар. Куинс районы халык саны буенча икенче,
беренчесе булып Бруклин тора; 2018 елда халык саны 2278906 кеше булып, аларның
якынча 47,5 проценты чит илдә туган булган. Куинс Графлыгы Кингс Графлыгы
белән күрше Бруклиннан соң Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатының
халык саны буенча икенче даирәсе булып тора. Халык тыгызлыгы буенча Куинс
Нью-Йорк шәһәре даирәләре һәм Америка Кушма Штатларында халык тыгызлыгы буенча
икенче даирә булып тора. Әгәр дә Нью-Йорк шәһәренең һәрберсе аерым шәһәр булса,
Куинс илдә Лос-Анжелес, Чикаго һәм Бруклиннан соң халык саныннан соң дүртенче
шәһәре булыр иде. Куинс Америка Кушма Штатларында иң этник төрле графлыкларның
берсе һәм халык тыгызлыгы зур булган графлыклар арасында иң этник диверс
графлык булып тора һәм Җирдә лингвистик яктан Җирдә иң диверс
урын булып тора.

## Искәрмәләр

Төркем:География
Гуру

**Гу́ру́**  (Санскрит телендә:गुरू) — *лаеклы*, *бөек*, *әһәмиятле*, *авыр*, *хакыйкатьтә хакыйкатьтә расланган*, *тотрыклы*, *остаз*, Һинд динендә һәм Буддачылыкта — рухи остаз, укытучы.
Пәнҗаб Сикхчылыгында — дини җәмәгать башы титулы.
Төгәл мәгънәдә гуру белемне тапшыручы (беренче чиратта Ходай, Брахман турында хакыйкатьтә) өйрәнчеккә юл күрсәтүче һәм уянуын тукландыра торган рухи остаз булып тора.
Пураналар рәтендә Кали Югада гуру шелтәсез абруй түгел дип әйтелә. (Бхагавата Пурана 12.2.4-5, 12.3.32, 12.3.38; Нарада-пурана 1.41.24-88; Падма-пурана 6.71.56-60; Курма-пурана 1.30.31; Линга Пурана 40.5; Вайю Пурана 58.52-66).
Һинд дине тантризмында Франция индологы Андре Паду расланганча, гуру, традиция буенча брахман варнасыннан булырга тиеш, яхшы гаиләдән булырга тиеш; кагыйдә буларак тантрик гуру өйләнгән булырга, шастраларны белергә һәм аларны өйрәтергә сәләтле булырга, һ.б. булырга тиеш.
Гуру — шулай ук Һинд динендә Брихаспати исемнәренең берсе булып тора.
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Горакшанатх. Патая упадеша // Сиддха-сиддханта паддхати.
* Гуру / Лысенко В. Г. // Григорьев — Динамика. — М. : Большая российская энциклопедия, 2007. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 8). — ISBN 978-5-85270-338-5.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Төркем:Буддизм
Төркем:Сикхчылык
Мөштәри (мәгънәләр)

**Мөштәри** () — фамилия.
* Мозаффар Мөштәри (*[[Мозаффар Мөштәриев]]*, 1863—1937), педагог, җәмәгать эшлеклесе,   Хезмәт Батыры (1932).
* Хәмид Мөштәри (1900—1981), механика гыйлеме белгече, фән докторы (1937), профессор (1938), ТАССР һәм РСФСР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1940, 1955). М. Т. Мөштәриевның улы.
* Данияр Мөштәри (1945—2013), математик, ТР ФА мөхбир әгъзасы (1992). ТР атказанган фән эшлеклесе.  Х. М. Мөштәринең улы.

## Моны да карагыз
* Мөштәри урамы
## Шулай ук карагыз
* Мөштәри планетасы — Юпитер планетасының фарсыча атамасы.
 

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр