Рубен Амбарцумян

**Рубен Амбарцумян** (әрмән теле: ;) (1941 елда туган) Әрмәнстан Җөмһүриятенең Фәннәр Академиясенең математигы. Ул стохастик геометрия һәм интеграль геометрия өлкәләрендә эшли, анда ул яңа тармак - комбинатор интеграль геометрияне барлыкка китергән. Комбинатор интеграль геометрия фәне математиклар К. Крикеберг һәм Д. Дж. Кендалл тарафыннан 1976 Севан Симпозиумында таяныч бирелгән, бу симпозиумның спонсорлары Лондонның Патша Җәмгыяте һәм Лондон Математика Җәмгыяте булган. Бу теория кысаларда ул берникадәр классик мәсьәләләр чишкән, бигрәк тә Буффон Сильвестер мәсьәләсе һәм шулай ук 1976 елда Гильбертның дүртенче мәсьәләсен. Ул 1982 елда Кэмбридж Университетының Ролло Дэвидсон Бүләген алган. Рубенның интеграль геометриядә кызыксынуы атасыннан мирас булып алынган. Томография өчен Нобель Бүләге яулаучысы Аллан МакЛауд Кормак язганча: "Амбарцумян Радон трансформациясенең беренче санлы инверсиясен биргән һәм ул санлы томография компьютерласыз булмас дигән еш расланмага нигез бирә. Виктор Хамбардзумян үзенең "Астрофизикада Тормыш" китабында Рубен Амбарцумян эше турында шулай язган: "Соңгы вакытта минем белемемә инвариант төркемләүнең инвариант принципы саф математик интеграль геометрия кырында кулланылган булган, монда ул романга туу булган бу комбинаториаль тармак" See R. V. Ambartzumian, «Combinatorial Integral Geometry», John Wiley, 1982.

## Тәҗрибәсе
*1968 –	            хәзерге көнгә кадәр,  департамент башы, Математика Институты, Әрмәнстанның Милли Фәннәр Академиясе
*1990 – 2010 Баш мөхәррир Известия НАН РА Математика (русча)
*1990 – 2010 Тәрҗемә мөхәррире Хәзерге Математик Анализ Журналы , Allerton Press, Inc. New York (НАС РА Известия Математиканың Инглиз телендәге тәрҗемәсе)
*2009 -2013 Мөдир - FREEZWATER проекты , Ереван, Әрмәнстан

## Белем, фәнни дәрәҗәләр
*1986              Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең академигы
*1975	        Совет Математика һәм Физика Докторы, Стеклов Математика Институты, Мәскәү
*1968 	        Совет Математика һәм Физика кандидаты, Стеклов Математика Институты, Мәскәү
*1959–1964	Мәскәү Дәүләт Университеты дипломы, Математик.

## Китаплар
*1982 – R.V. Ambartzumian "Combinatorial Integral Geometry with Applications to Mathematical Stereology*, John Wiley, Chichester, NY

Бу китапка күп журналларда уңай бәяләмә бирелгән булган. Бигрәк тә [[Америка Математика Җәмгыяте Бюллетене]]нда түбәндәгечә язган
"Амбарцумян аз тикшерелгән геометрия өлкәсендә нигез лагере эшләгән. Моннан яңа перспективадан күп кызыклы проблемаларны карарга мөмкин. Уңышка очрасак бум шәһәрчек үсеп чыгачак. Бик тә кимендә бу эш интеграль геометрия фондларына әһәмиятле кертем".

*1989 – R.V. Ambartzumian, D.Stoyan, J.Mecke “Introduction to Stochastic Geometry”, Nauka, Moscow (рус телендә)
*1990 – R.V. Ambartzumian  “Factorization Calculus and Geometric Probability*, Encyclopedia of Mathematics and Its Applications 33, Cambridge University Press, Cambridge
*1989 – R.V. Ambartzumian, J.Mecke, D.Stoyan “Geometrische Wahrscheinlichkeiten und Stochastische Geometrie” Akademie Verlag, Berlin
*2015 – R.V. Ambartzumian “WILSONIAN ARMENIA: stories behind the failed project”

## Язмалары тупламалары,  Editor
*“Стохастик геометриянең комбинатор принциплары” (русча) НАСРА басмаханәсе, Ереван 1980 
Бу язмада Ереван тикшерү төркеменең планар стохастик геометриясе буенча төп нәтиҗәләренең күзәтүе китерелгән, бигрәк тә комбинатор декомпозиция һәм инвариант төркемләүнең икенче тәртип очраклы геометрик процессларның.
*“Stochastic Geometry, Geometric Statistics, Stereology” (Proceedings of the Conference held at Oberwolfach, 1983). Teubner - Texte zur Mathematik, Band 65, Leipzig 1983
*“Stochastic and Integral Geometry”,  (Proceedings of the Second Sevan Symposium on Integral and Stochastic Geometry), in Acta Applicandae Mathematicae, Vol 9, Nos 1-2 (1987)

## Халыкара Конференцияләр Оештыручысы
*1978 – Интеграль Геометрия буенча I Севан Симпозиумы “Буффон мәсьәләсенең 200-енче юбилее”, Севан, Әрмәнстан. Спонсоры - Лондон Патша Җәмгыяте.
*1983 – Стохастик Геометрия буенча Киңәшмә, Геометрик Статистика һәм Стереология, Оберволфах (Германия)
*1985 – Стохастик геометрия буенча II Севан Симпозиумы, Севан, Әрмәнстан 
*1991- Стохастик Геометрия буенча Конференция, Оберволфах (Германия)
*2013- Швейцария Әрмән Түгәрәк Өстәле

## Соңгы тикшерү язмалары
Рубен Амбарцумянның соңгы тикшерүе аның Гильбертның дүртенче мәсьәләсе өчен чишелеше шулай ук 3-енче үлчәм өчен дә дөрес икәнен раслаган. Р.В. Амбарцумянның "Евклид Өченче Үлчәмнәрдә Яссылыкларның комбинаторикасы буенча билгеләмәләр" язмасын карагыз, SOP Transactions on Applied Mathematics
*Р.В.Амбарцумян "Севан Методологияләре янә каралган: Очраклы сызык процесслары", Journal of Contemporary Mathematical Analysis  , Volume 48, 2013, Issue 1, pp.&nbsp;4–22
*Р.В.Амбарцумян "Ике Үлчәмнәрдә Тикшерү Проблемасы буларак Рентген Томографиясендә Кабаручы Өлкәләр", Journal of Contemporary Mathematical Analysis  , Volume 48, 2013, Issue 1, pp.&nbsp;23–34

## Тикшерү язмалары
*Р.В.Амбарцумян, Яссылыкта псевдометрия буенча билгеләмә. Zeitschrift für Wahrscheinlichkeitstheorie und Verwandte Gebiete, 37, 145-155 (1976).
Бу язма күпләр тарафыннан Гильбертның дүртенче проблемасының бәйсез чишелешен бирә дип санала.

## Тарих буенча тикшерүе

Соңгы вакытта Рубен Амбарцумян Әрмән Геноциды турында буклет язган.100 Years of the Armenian Genocide "Wilsonain Armenia: stories behind the failed project".

“Вильсон Әрмәнстаны” төшенчәсе Америка Президентына карый, ул Көнбатыш Әрмәнстанында бәйсез Әрмән дәүләте ясамакчы булган, элекке Госманлы Империясе территориясендә. Бу фикер җиңгән Антанта дәүләтләрен җәлеп иткән. 1920 елда Севр Конференциясендә Уильсон Әрмәнстанының Севр Килешүе булдырылган, берничә елдан соң бетерелер өчен. Бәлки бу нәтиҗәнең сәбәбе Севр Килешүе астында АКШ имзасының булмавыдыр? Бу парадоксны чишәр өчен, китапта Американың эчендә һәм тышында сәяси көчләр җентекләп карала. Рәсми рәвештә Уильсон фикере 1922 Лозанна Конференциясендә (Германия сугыш корабларының Кара Диңгезгә керүе) күмелгән булган. Асылда бу буклет сорау буенча тарихи эпоха басмаларыннан битләрдән журналист репортажы. Кайбер абзацлар тарихи ачыш жанрына карый.

## Искәрмәләр
 Journal of Contemporary Analysis
 Publications of Rouben V. Ambartzumian in J CONTEMP MATH ANAL-ARMEN ACA - Journal of Contemporary Mathematical Analysis-armenian Academy of Sciences
 Chord calculus and stochastic geometry 
 Wicksell problem for planar particles of random shape 
 Risultati sintetici
 Wilsonain Armenia: stories behind the failed project 
 Mathematician Rouben Ambartzumian celebrates his diamond jubilee today
 Chord calculus and stochastic geometry
 Palm distributions and random colorings of the plane 
 Contemp. Mathemat. Anal. (2009) 44: 25.
 Contemp. Mathemat. Anal. (2009) 44: 25. 
 R.V. J. Contemp. Mathemat. Anal. (2008) 43: 3. 
 Аналитические результаты комбинаторной интегральной геометрии : Обзор. Հայաստանի ԳԱԱ Տեղեկագիր. Մաթեմատիկա, 34 (6). pp.&nbsp;7–51. Аналитические результаты комбинаторной интегральной геометрии : Обзор. Հայաստանի ԳԱԱ Տեղեկագիր. Մաթեմատիկա, 34 (6). pp.&nbsp;7–51. Parallel X-ray tomography of convex domains as a search problem in two dimensions. Հայաստանի ԳԱԱ Տեղեկագիր. Մաթեմատիկա, 48 (1). pp.&nbsp;37–52. 
 Factorization calculus and geometric probability
"Biophotonics of molecular oxygen: activation efficiencies upon direct and photosensitized excitation," 
Chemical Physics Letters Volume 400, Issues 4–6, 21 December 2004,A. A. Krasnovsky Jr. R. V. Ambartzumian Pages 531-535 https://doi.org/10.1016/j.cplett.2004.11.009 Chemical Physics Letters Volume 400
 V.K. Isr. J. Math. (1998) 
 Sevan methodologies revisited: Random line processes. Հայաստանի ԳԱԱ Տեղեկագիր. Մաթեմատիկա, 48 (1).

Төркем:Математиклар