open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çarlz Cervas

**Çarlz Cervas** (; *yaqınça [[1675 yıl]], [[Şinron]]* *— [[1739 yıl]]nıñ [[2 noyäber]]e, [[London]]*) — rässam-portretçı, sänğät äsärläre kolleksionerı häm tärcemäçe, Angliä patşalarınıñ saray rässamı.

## Biografiäse
Dvorän ğailäsendä tuğan. Anıñ ätise Con Cervas — lendlord-cir xucası, änise — ledi Elizabet Balduin, kapitan, graflıq yuğarı şerifı häm Şinron-Kastl zamogı xucası Ser Con Balduinnıñ qızı. Çarlznıñ balaçağı Dublinda uzğan. Malaynıñ räsem yasarğa säläte yäş çağında uq açıqlanğan, äti-änise anıñ mawığuwın xuplağan. 1694—1695 yıllarda ul Londonda Godfri Knellerdan, anıñ «Räsem sänğäte häm grafika akademiäsendä» (*Kneller Academy of Painting and Drawing*) räsem sänğäten öyrängän. Ğailä şulay uq 1698 yılda Çarlz Cervasnıñ İtaliägä uqu säfären finanslağan.

1709 yılda Angliägä qaytqaç, bay tol xatın Penelopa Hyumğa öylängän häm London yanındağı Hemptonda yäşägän. Bu çorda rässam portret räsem sänğäte belän citdi mawıqqan, ul Conatan Svift, Aleksandr Pop, Cozef Eddison portretların yazğan. 1723 yılda anıñ uqıtuçısı Godfri Kneller ülgäç, patşa Georg I Cervasqa saray rässamı isemen birgän. Bu postnı ul Georg II waqıtında da saqlağan. 1738 yılda rässamnı patşa İtaliägä iske ostalarnıñ kartinaların satıp alu maqsatı belän cibärgän. Qaytuwınnan soñ astma belän awırğan Cervas awırıy häm tizdän wafat bulğan.

Şulay uq ädäbi icat häm näfis tärcemä belän şöğellängän. Migel Servantesnıñ «Don Kixot» romanın ispan telennän ingliz telenä tärcemä itkän (*[[1742 yıl]]da, Cervas ülgännän soñ bastırılğan*).

## İskärmälär

## Ädäbiät

* William Kurtz Wimsatt: *The Portraits of Alexander Pope*, Yale (1965)
* James Mulraine: *The British Face — 400 years of British, Irish, and colonial portraiture*, (2002)

## Sıltamalar

* Çarlz Cervas 

Төркем:1675 елда туганнар
Төркем:2 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1739 елда вафатлар
Төркем:Лондонда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Ирландия рәссамнары
Төркем:Бөекбритания рәссамнары
Төркем:Ирландия рәссамнар-портретчылары
Төркем:Бөекбритания рәссамнар-портретчылары
Төркем:Ирландия тәрҗемәчеләре
Cäläl Esat Arseven

**Cäläl Esat Arseven** (; **Mäxmät Cäläletdin Arseven** (); *[[1876 yıl]]**, [[Ğosman imperiäse]], [[Истанбул|Konstantinopol]] — [[1971 yıl|1971 yılnıñ]] [[13 noyäber|13 noyäbere]], [[Törkiä]], [[İstanbul]]*) — Törkiä rässamı, yazuçısı häm säyäsätçese.

## Biografiäse
1876 yılda İstanbulda Böyek wäzir Äxmät Esad-paşa häm anıñ xatını Fatma Suzidil ğailäsendä tuğan. Ätise Cäläl yäş bulğanda ülgän. Galatasaray litseyen tämamlağan. 1894 yılda Xärbi akademiäne pexota ofitserı däräcäsendä tämamlağan. Anıñ uqıtuçıları arasında Xoca Ali Rıza häm Zonaro bulğan.

1908 yılda dustı Sälax Cimcoz belän bergä «Kalem» karikatura jurnalın çığara başlağan. Şul uq yılda törek rässamnarı eşlären populärlaştıru maqsatınnan saqlanu ministrlığı tarafınnan çit ilgä cibärelgän. 1910 yılda pyesa yazğan, ul 1958 yılda ayırım kitap bularaq basılıp çıqqan, şulay uq Däwlät Teatrında quyılğan. Annarı «Koruyan olu» häm «Alemdar Mustafa Pasa» pyesaların yazğan. 1942 yılda Törkiä Böyek millät mäclese äğzası itep İstanbul ilennän saylanğan, 1946 yılda Giresun ilennän yañadan saylanğan.

1971 yılnıñ 13 noyäberendä İstanbulda wafat bulğan.

## Saylanğan eşläre

* Türk Sanatı Tarihi 4 cilt,
* Sanat Ansiklopedisi 5 cilt,
* Mimari Tarihi,
* Kamusu Sanat,
* Türk Sanatı,
* Şehircilik,
* Eski İstanbul Abidat ve Mebanisi,
* Selimi Salis (Salah Cimcoz ile yazdı-tiyatro),
* Saatçı (operet),
* Şaban (Viyana’da temsil edilen ilk Türk operası)
* Sanat ve Siyaset Hatıralarım

## İskärmälär

Төркем:Истанбулда туганнар
Төркем:Истанбулда вафатлар
Төркем:Республика халык партиясе (Төркия) әгъзалары
Төркем:Галатасарай лицеен тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Төркия рәссамнары
Төркем:XX гасыр рәссамнары
Şinron

**Şinron** (, ) — İrlandiä awılı, Offali graflığında (Lenster provinsiäse) urnaşqan.

Qayçandır monda Barak Obamanıñ ata-babaları yäşägän.

## Xalqı
Xalıq sanı 591 keşe (2006 yılğı canisäp buyınça). 2002 yılda xalıq sanı 488 keşe täşkil itkän.

2006 yılğı canisäp mäğlümatları:

## Şäxesläre

* Çarlz Cervas (yaq. 1675 — 1739), rässam-portretçı, sänğät äsärläre kolleksionerı häm tärcemäçe, Angliä patşalarınıñ saray rässamı.

## İskärmälär
Кот-д'Ивуарда белорус ялланган сугышчылары

**Кот-д'Ивуарда белорус ялланган сугышчылары** — 2002-2004 елларда Кот-д’Ивуар Хәрби-һава көчләре янында белорус армиясенең элеккеге очучылары һәм техниклары эшләгән. Белгечләр Су-25 штурмовикларын үзләштерүдә ярдәм күрсәтәләр. Хәрби киңәшчеләр Франция һәм Белоруссия патронажы астында булганнар дип фаразлана.

Бу вакытта илдә гражданнар сугышы бара. Хөкүмәткә "Яңа көчләр" төркеме каршы тора. Дошман яклар арасында БМОның тынычлык урнаштыручылары һәм француз гаскәрләре урнаштырылган.

Ивуарлылар чит ил инструкторлары белән ике генә хәрби очыш ясаганнар. Икенче очыш барышында алар буактагы француз базасына һөҗүм ясыйлар. Инцидент француз гаскәрләренең Ямусукро аэродромын басып алуына һәм Абиджанда «Яшь патриотлар» ополчениесенең чыгышларына китерә. Шуннан соң белорустар шунда ук илдән китәләр. Еллар узгач, аларга карата хәрбиләрне үтерү факты буенча җинаять эше кузгатыла. Ялдашларның берсе, Юрий Сушкин, читтән торып гомерлеккә төрмәгә хөкем ителә.

Ул вакытта Кот-д'Ивуарда, Белоруссия гражданнарыннан тыш, Франция, КАР, Россия һәм Украина авиаспециалистлары да булган.

## Шулай ук карагыз
* Белоруссиянең хәрби белгечләре
## Сылтамалар
* Тайны Су-25 и Юрия Сушкина: в Париже вынесли приговор по делу об убийстве французских военных в Кот-д’Ивуар 
* 15 лет без ответа: кто виновен в бомбардировке французских военных в Кот-д’Ивуар
* Ivory Coast’s Su-25s — The Sharks Won’t Bite Again
Төркем:Кот-д’ИвуарТөркем:Беларусия тарихы
Белоруссиянең хәрби белгечләре

**Белоруссиянең хәрби белгечләре** — Беларусь Республикасы Кораллы көчләренең элеккеге һәм хәзерге хәрбиләре, сирәгрәк хәрбиләштерелгән оешма вәкилләре һәм чит ил көч структураларына ярдәм күрсәтүче хәрби-сәнәгать комплексы предприятиеләре хезмәткәрләре.

Дәүләт хәрби белгечләре һәм хәрби киңәшчеләр, шулай ук ялланган кешеләр тарафыннан тәкъдим ителә.

Белоруссия өчен корал сату һәм хәрби кадрлар әзерләү хезмәтләре күрсәтү өлкәсендә иң мөһим төбәк Африка була.

## Шулай ук карагыз
* Кот-д'Ивуарда белорус ялланган сугышчылары

## Сылтамалар
* На стороне Каддафи воюют белорусские партизаны
* Эксперт: В Ливии могут воевать белорусские летчики, штабисты и снайперы
* Белорусское военное присутствие в Африке

Төркем:Беларусь сәясәте
Төркем:Кораллы көчләр
Сергей Жуков

**Сергей Жуков** :
* Сергей Жуков (1967), футбол тренеры.
* Сергей Жуков (1976), музыкант.
Хомяков

**Хомяков** ― фамилия.
* Василий Хомяков (1924—1944), Советлар Союзы Герое (1945).
;Виктор Хомяков
: Виктор Хомяков (1925―1989), Дан орденының тулы кавалеры.
: Виктор Хомяков (1934―2009), Советлар Союзы Герое (1961).
* Владилен Хомяков (1927―2015), Советлар Союзы Герое (1961).
* Михаил Хомяков (1841―1894),  терапевт, медицина докторы (1870), профессор (1880).
Төркем:Фамилияләр
Cek Rayli (xokkeyçı)

**Cek Rayli**, Con Cozef «Cek» Rayli (; *[[1910 yıl|1910 yılnıñ]] [[29 dekäber|29 dekäbre]], [[İrlandiä]], [[Беркенла|Berkenla]] — [[1993 yıl|1993 yılnıñ]] [[19 ğinwar|19 ğinwarı]], [[Kanada]], [[Vankuver]]*) — irland çığışlı professional’ Kanada xokkeyçısı, 1930 yıllarda MXL häm AXAda üzäk höcümçe pozitsiäsendä çığış yasağan.

## Biografiäse
1910 yılda Berkenlada tuğan. Balaçaqta äti-änise belän Kanadağa küçengän. Rayli Albertada üskän, Kalgari şähäreneñ Yäşlär xokkey ligasında «Calgary Indians» öçen uynağan. Komanda belän bergä Memorial’ kubokta qatnaşqan, ämmä uñışsız.

Rayli MXLda dürt sezon uynağan, nigezdä «Montreal Canadiens» öçen. Ul AXAda uynawın däwam itkän häm 1936/37 sezonında  buyınça «Tulsa Oilers» komandası sostavında iñ yaxşısı bulğan. Tın okean yarı xokkey ligasında «Vancouver Lions» öçen çığış yasağan. Uyınçı karyerasın 1945 yılda «Hershey Bears» sostavında tämamlağan.

Cek Rayli 1993 yılnıñ qışında Vankuverda wafat bulğan.

## Karyera statistikası

### Regulär sezonnar häm playofflar

## İskärmälär

Төркем:29 декабрь көнне туганнар
Төркем:1910 елда туганнар
Төркем:19 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1993 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Ванкуверда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Хоккейчылар
Төркем:Канада хоккейчылары
Григорий Күгешев

Кенәз **Григорий Күгешев**, Григорий Василий улы Күгешев (, *[[1824 ел]]ның [[17 март|5 (17) марты]], [[РИ]], [[Тамбов губернасы]], Темников  өязе, Акаево ― [[1871 ел]]ның [[3 октябрь|21 сентябре (3 октябре)]], [[РИ]], [[Мәскәү]]*) ― прозаик, шагыйрь, драматург. Татар кенәзләреннән чыккан рус кенәзләре Күгешевләр нәселеннән. Роман һәм повестьлары өлешчә «Отечественные Записки» һәм «Русский Вестник» басмаларында, өлешчә аерым китап итеп басылган.

## Тәрҗемәи хәле
1824 елның 5 (17) мартында Тамбов губернасы Темников өязе (*хәзерге* Рязань өлкәсе Ирмеш районы) Акаево авылында туган. 

Петербургта һәм Мәскәүдә уңышлы уйналган берничә комедия авторы: «Зәңгәр капот» (*Голубой капот*,  басылган, 1851), «Исемсез комедия» (*Комедия без названия*, шунда ук басылган, 1852), «Кохинка» (Беляев псевдонимы белән басылган) һ. б. Моннан тыш, «Корнет Отлетаев» («Русский вестник»та басылган, 1856 һәм аерым китап булып: М. 1858); «Тузан» (*Пыль*, «Русский вестник»та басылган, 1856 һәм аерым китап булып: М. 1858); «Ил гизүче», провинциаль тормыш эскизы (*Странник, эскиз провинциальной жизни*,  «Отечественные записки»да басылган, 1857, т. 112); «Чит йогынты», роман (*Постороннее влияние*, М. 1858―1859, дүрт кисәк). Күгешев үз әсәрләрендә һичшиксез күзәтүчән булуын күрсәтә, ә «Корнет Отлетаев» әлеге әсәрдәге тормышын уен-көлкедә уздыруга багышлаган кавалерист тибы аркасында әле дә популярлыгын югалтмаган. Кенәз Григорий Күгешев 1871 елның 21 сентябрендә (3 октябрендә ) Мәскәүдә вафат булган,  җирләнгән.

Бертуган энесе кенәз  (1851–1881), шулай ук язучы, журналларда юмористик очерклар язуы белән билгеле.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
*   Кугушев, Григорий Васильевич  // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Сылтамалар
*    Кугушев, Григорий Васильевич // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.

Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Россия империясе язучылары
Төркем:Әлифба буенча драматурглар
Төркем:Россия империясе драматурглары
Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр
Төркем:Россия империясе шагыйрьләре
Төркем:XIX гасыр шагыйрьләре
Төркем:Кенәзләр
Хачатурян

**Хачатурян** ― фамилия.
* Арам Хачатурян (1903—1978), әрмән совет композиторы, дирижер. СССР халык артисты (1954), Социалистик Хезмәт Герое (1973).
* Ваагн Хачатурян (1959), Әрмәнстан Республикасы Президенты.
Төркем:Фамилияләр
Проект:Төбәк тематик атналыгы/Мексика атналыгы

**«Мексика атналыгы»** — Мексика, төбәк халкы, мәдәнияте һәм тарихы турында мәкаләләр язу өчен төзелгән «Төбәк тематик атналыгы» проектының өлеше. Шулай ук Мексика турында булган мәкаләләрне яхшырту планлаштырыла.

Мексика атналыгы бу төбәк турындагы мәкаләләр буенча бушлыкларны тутырырга тиеш. Атна кысаларында Мексика һәм Мексика мәдәнияте белән бәйле мәкаләләр булдырылачак һәм яхшыртылачак.

**Вакыт:** 8 — 18 декабрь 2023

**Кыйбла:** инглиз, испан Википедияләрендә Мексика турында татар Википедиясенә караганда күпкә күбрәк мәгълүмат бар.

## Нәтиҗә
2 төзелгән һәм 0 яхшыртылган мәкалә, 0 калып, 0 рәсем.

## Бүләкләр

### Мексика ордены

* Хөрмәтле проектта катнашучылар! Мексика атналыгы кысаларында 10 һәм аннан да күбрәк мәкалә язган һәркемгә атнада катнашу истәлегенә проект кураторы тарафыннан «Мексика ордены» тапшырылачак. **Шартлар**: әһәмиятлелек, язылган мәкаләнең күләме 5000 байттан ким булмаска тиеш һәм мәкаләдәге мәгълүматны раслаучы бер абруйлы чыганакның булуы мәҗбүри.

### Проекттан рәхмәт
Бер атна эчендә бер яки берничә мәкалә язган катнашучыларның фикер алышу битләрендә атна тәмамлангач, проектның шәхси рәхмәте белдереләчәк.

## Статистика
**Зинһар, кертем мәгълүматларын яңартырга онытмагыз.**

## Ясарга кирәк
Түбәндәге исемлектәге мәкаләләрдән тыш, төбәк белән бәйле теләсә нинди әйберләр турында яза аласыз.

### Тарих

* Беренче Мексика империясе es
* Икенче Мексика империясе es
* Рио-Гранде Җөмһүрияте es
* Калифорния Җөмһүрияте en
* Франсиско Эрнандес де Кордоба (Юкатанны тикшерүче) es
* Хуан де Грихальва es
* Мариано Паредес es

### Шәхесләр

* Элихио Анкона es
* Хуан Рульфо es
* Викториано Саладо Альварес es
* Сальвадор Элисондо es
* Альфонсо Рейес es
* Хуан О’Горман es
* Вольфганг Паален es
* Антонио Пужоль en
Татьяна Лиознова

**Татья́на Миха́йловна Лио́знова** (туганда атасының исеме — **Моисеевна**; 20 июль, 1924, Мәскәү, СССР — 2011 елның 29 сентябре, Мәскәү, Россия) — Совет кино режиссеры, сценарист, укытучы; ССРБның Халык артисты (1984), Бертуган Васильевлар исемендәге РСФСР дәүләт премиясе лауреаты (1976).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Лиознова Татьяна Михайловна // Кино. Энциклопедический словарь (рус.) / гл. ред. С. И. Юткевич; редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 237. — 640 с. — 100 000 экз.

## Сылтамалар

* 
* 
* 
* 
* 
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:ВГИК тәмамлаучылар
Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:РСФСР халык артистлары
Төркем:ССРБ халык артистлары
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Төркем:3 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:ССРБ кинорежиссерлары
Төркем:Әлифба буенча кинорежиссёрлар
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:2011 елда вафатлар
Төркем:29 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:1924 елда туганнар
Төркем:20 июль көнне туганнар
Зәңгәр күлмәклеләр

**Армия иптәшләре ассоциациясе** (), соңрак **Милли гвардия** () дип аталган һәм күбрәк **Зәңгәр күлмәклеләр** (; ) дип ешрак билгеле — 1932—1933 елларда эшләгән ультрауң ирланд сәяси оешмасы.

Зәңгәр күлмәклеләрне кайвакыт «квази-фашистлар» дип тасвирлыйлар, һәм ниндидер дәрәҗәдә алар Һитлерның көрән күлмәклеләре һәм Муссолининың кара күлмәклеләренең ирланд аналогиясе буларак каралырга мөмкин. Алар ярым хәрби униформаны кулланганнар, бер-берсен Рим сәламләве белән сәламләгәннәр һәм ИРАга каршы урам сугышында катнашканнар.

Зәңгәр күлмәклеләрнең лидеры, Ирландия армиясенең элекке генералы, соңрак Испаниядә гражданнар сугышында франкистлар яклы сугышучыИрландия бригадасын җитәкләгән Оуэн О’Даффи торган. 1932 елда О ' Даффи полициянең баш комиссары вазифасын биләгән, әмма «Фианна Файл» партиясе хакимияткә килгәч ул отставкага җибәрелә, чөнки президент Косгрейвка кичәге дошманнарны хакимияткә кертмәү максатыннан хәрби күтәрелеш оештырырга тәкъдим итә.

О’Даффиның зәңгәр күлмәклеләренә сайлау нәтиҗәсендә хакимиятен югалткан һәм ИРА көрәшчеләре белән физик конфронтациядән курыккан галл лигасы лидерлары мөрәҗәгать итә. Галл лигасы зәңгәр күлмәклеләр һәм берничә уң оешма белән «ине Галл» яңа партиясенә кушыла , һәм О’Даффи аның беренче лидеры була. Әмма тиз арада аның Наполеон амбицияләре, Муссолини алдында баш иеп, көтелмәгән һәм куркыныч сәяси акцияләргә (мәсәлән, 1933 елның августында «Дублинга поход» омтылышы) һәвәслеге О’Даффиның урынбасарлары Косгрейв һәм Джеймс Диллон тарафыннан оештырылган «урта сыйныф партиясе» имиджына туры килми икәне аңлашыла.
Нәтиҗәдә, 1934 елда О’Даффи партиядән чыга, сәяси эшчәнлеген «Милли корпоратив партия» кебек төрле кечерәк фашист оешмалары булдыру аша дәвам итә (шуны билгеләп үтәргә кирәк, зәңгәр күлмәклеләрнең күпчелеге үз җитәкчеләренә иярми, ә «Фине Гэл»ның актив функционерлары булып кала).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Eunan O’Halpin, (1999). 'Defending Ireland: The Irish State and its Enemies since 1922'. Oxford University Press. ISBN 0-19-820426-4.
* Mike Cronin, The Blueshirts and Irish Politics
* Michael O’Riordan. 1979 *Connolly Column*. New Books Dublin. ASIN: B0006E3ABG
* J. Bower Bell. 1983 *The Secret Army: The IRA 1916—1979*. Cambridge, MA: The MIT Press. ISBN 0-262-52090-7.
* Tim Pat Coogan. *De Valera*.
* Michael Farrell. 1980. *Northern Ireland: The Orange State*. London: Pluto Press. ISBN 0-86104-300-6.
* F.S.L. Lyons. *Ireland Since the Famine*.
* Maurice Manning. *The Blueshirts*.

Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Төркем:Фашизм
Төркем:Ирландия сәяси партияләре
Xavyer Miley

**Xavyer Miley**, Xavyer Xerardo Miley (; *[[1970 yıl]]nıñ [[22 oktäber]]e, [[Argentina]], [[Buenos-Ayres]]*) — Argentina säyäsi häm däwlät eşleklese, iqtisadçısı, eşmäkäre. 2023 yılnıñ 20 noyäberennän saylanğan Argentina prezidentı. Dönya tarixında berençe libertarian-prezident.

Säyäsätkä kilgänçe, iqtisadçı häm iqtisad häm säyäsät buyınça küp kenä kitaplar avtorı bularaq tanılğan. Miley  aktiv tarafdarı bulıp tora. Argentinanıñ törle xäkimiätläreneñ  tänqitlägän häm däwlät çığımnarın kimetü tarafdarı bulğan. Universitet professorı sıyfatında , , mikroiqtisad häm matematika buyınça iqtisadçılar öçen kurslar uqığan.

2021 yılda Miley säyäsät belän şöğellängän häm ul nigez salğan «» firqäsennän Buenos-Ayrestan deputat itep saylanğan. Deputat wazıyfasında üzeneñ qanun çığaru eşçänlegen tawış birü belän çiklägän, Argentinanıñ säyäsi elitasın häm anıñ yuğarı däwlät çığımnarına tartımlığın tänqitläwdä tuplanğan. Miley salımnarnı arttırmaw burıçın üz östenä alğan häm aylıq lotereya qısalarında deputatnıñ xezmät xaqın büläk itkän. Soñraq   ciñgän. Xavyer  säbäbe bularaq ildä  ideologik östenlegen ğäyeplägän.

Miley üzeneñ epatajlılığı, üzençälekle xarakterı häm massaküläm mäğlümat çaralarında aktiv buluwı belän bilgele. Säyäsi yaqtan anı ,  häm  bularaq xarakteristikalıylar, ä ul üzen liberal-libertarian, ayırım alğanda,  häm  prinsipların tota bularaq tanıy. Anıñ qaraşları Argentina säyäsi kiñlegendä ayırım urın alıp tora häm cämäğätçelek arasında zur rezonans häm törle reaksiälär tudıra. Ayırım alğanda, ul  beterüne, şulay uq ilneñ büdjet häm struktura säyäsäten komplekslı üzgärtep qorunı täqdim itkän. Anıñ narkotiklar, , faxişälek,  häm gender kemlek kebek mäs’älälärdä  yaqlawı anıñ abortlarnı,  häm cinäyätçelär  qabul itmäwenä qapma-qarşı tora.

## İskärmälär

## Sıltamalar
* 
* Javier Milei's Government Plan Unveiled  (in English)
* Bases de acción política y plataform electoral nacionale 2023 (in Spanish)
* Javier Milei — biography by the Barcelona Centre for International Affairs (in Spanish)

Төркем:Буэнос-Айреста туганнар
Төркем:Аргентина президентлары
Төркем:Анархо-капитализм
Төркем:Аргентина академиклары
Төркем:Анархо-капиталистлар
Төркем:Аргентина алып баручылары
Төркем:Аргентина язучылары
Төркем:Әлифба буенча сәясәтчеләр
Төркем:Аргентина икътисадчылары
Пыяла (җыр)

**«Пыяла»** — «Аигел» төркеменең шул ук исемдәге альбомының баш җыры, 2020 елда татар телендә чыгарылган. Төркемнең иң танылган җырларының берсе.

## Саундтрек
Башта композиция «Топи» сериалына саундтрек буларак сайлана, ләкин коллектив бу фильм өчен рус телендә 10 саундтреклы аерым коллекция яздыра.

2020 елда шул ук исемдәге «Пыяла» альбомындагы треклистта беренче номер астында чыккан. 2023 елда композиция Жора Крижовниковның 1980-нче еллардагы Казан оешкан җинаятьчел төркемнәре турындагы «Егет сүзе. Асфальтта кан» сериалына саундтрек була. Чыгарылганнан соң ул Россия чартларының һәм глобаль Shazam чартының да иң югары урыннарын ала. Трек һәр эпизодта уйнала. Җырның популярлыгын «Аигел» төркеменең Россиядәге концертларын тыю һәм Россиядән эмиграция аркасында сериал титрларында күренмәве белән бәйлиләр.

Телевидениядә беренче тапкыр җыр 2021 елның мартында Беренче каналда «Кичке Ургант» программасында башкарыла, төркем трекны тере тавыш белән башкара.

## Сүзләре
Мәхәббәт пыяласын

атасың – карасын. 

Чын бәхет пыяласын

бәрәсең, ватасың. 

Күздә күз, 

күздә күз, 

күздә күз нурым ояла -

Кулда кул,

кулда кул, 

кулда, кулда пыяла.

## Клип
2022 елның 21 гыйнварында җыр өчен рәсми клип чыгарыла, бу хип-хоп башкаручы Хаскиның хатыны — режиссер Алина Насыйбуллинаның фильмы караламасы була.

YouTube’тагы клип астында сюжетның тасвирламасы бар..

## Чартлар

## Искәрмәләр

Төркем:Татар телендә җырлар
Иркә Сакаева

**Иркә Сакаева**, Иркә Шаһибәк кызы Сакаева (*[[1938 ел]]ның [[10 июль|10 июле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Казан]] ― [[1980 ел]], шунда ук*) ― Казан телевидениесе дикторы (1961―1980), Татарстан АССР атказанган артисты.

## Тәрҗемәи хәле
1938 елның 10 июлендә Казанда туган. Татар театрына нигез салучыларның берсе, актер һәм режиссер, Хезмәт Батыры  Нури Сакаев (Нуретдин Нәбиулла улы Сакаев, 1885―1927) белән бер нәселдән . 

1956 елда Мәскәүнең Щепкин исемендәге Югары театр училищесының татар студиясенә укырга керә һәм аны 1961 елда тәмамлый. Ринат Таҗетдинов, Равил Шәрәфиев, Николай (''Наил'') Дунаев, Роберт (''Рабит'') Батуллин, Туфан Миңнуллин, Әзһәр Шакиров, Нәҗибә Ихсанова,  Гөлсем Исәнгулова, Фирдәвес Әхтәмова, Флера Хәмитова һ.б. белән бер төркемдә укыган. Авылдан килгән төркемдәшләреннән нык аерылып торган. Белеме дә, дөньяга карашы да шәһәрчә, үзен тотышы да иркен, ул күп укыган, үзен укытучылар белән бик иркен, тигез дәрәҗәдә тота белгән. 
 
Татар студиясендә укыгач, татар студиясе данын якларга, теләсә-теләмәсә дә, уку йортына белем алырга төрле илләрдән килгән, башка милләт студентлары алдында татар халкының бер илчесе сыйфатында чыгыш ясарга шактый туры килгән.

## Казан телевидениесе
Щепкин исемендәге Югары театр училищесын тәмамлап кайткач, Казан телевидениесе дикторы булып эшләгән. Ул телевидениедә эшләгән чорда аңа көндәш булырлык, аның белән ярышырлык дикторлар булмый. Ике телне дә камил белгәнлектән, ул алып барган тапшырулар, кайсы телдә булса да, һөнәри яктан яхшы сыйфатлы булулары белән аерылып торган. И. Сакаева телевидениедә эшли башлаган чорда әле тасмага төшереп алулар булмый, күпчелек тапшырулар тамашачы каршында ук эшләнә, дикторларга бер кичтә бер-берсен кабатламаган, төрле темага караган (мәсәлән, архитектурага, авыл хуҗалыгына) ике-өч тапшыруда катнашырга туры килгән. Иң җаваплы тапшырулар (яңа тапшырулар шәлкеме, рәсми тапшырулар, хөкүмәт җитәкчеләре белән интервьюлар, читтән килгән рәсми делегатлар, күренекле шәхесләр, җиңүчеләр белән әңгәмәләр) аңа ышанып тапшырыла.

## Шәхси тормышы
Беренче курста укыганда ГИТИС студенты  гашыйк булган .
Казан телевидение студиясенә яңа техника корырга һәм урындагы белгечләрне өйрәтергә Ленинградтан килгән инженер белән өйләнешәләр. Уллары туа. Ире төрмәгә утыргач, спиртлы эчемлекләр белән электән дус булган Иркә Сакаева, сыйлаучы булганда, каршы килмәслек дәрәҗәгә җиткән. 1980 елда үзенә кырык ике, улына унике яшь булганда, бавыры таркалудан вафат булган .

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Татарстан АССР атказанган артисты

## Моны да карагыз
* Абдулла Дубин
* Идмас Үтәгәнов

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *[[Мансур Мортазин]]*. 150 атаклы татар турында. Кызык та, кызганыч та: публицистик язмалар. К.: Мәгариф-Вакыт, 2022, 307-308нче бит. ISBN 978-5-4494-0086-4 

## Сылтамалар
*   Телевизор экранында балкыган иң якты йолдызларның берсе - диктор Иркә Сакаева. 100tatarstan.ru
*   Диктор Казанского ТВ Ирке Сакаева рассказывает о женском вокальном ансамбле "САЗ". YouTube, 1:23

Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Татар артистлары
Төркем:ТАССР атказанган артистлары
Төркем:Телевидение дикторлары
Төркем:Щепкин театр укуханәсен тәмамлаучылар
Алсу Кормашева

**Алсу Кормашева** (**Алсу Кормаш**) — татар журналисты, Азатлык радиосы һәм  журналисты. 2023 елның 18 октябрендә Россия хакимияте Азат Европа/Азатлык Радиосының Татар-Башкорт хезмәте журналисты Кормашеваны тоткарлаган. Россиядә аны  буларак теркәлмәвендә гаеплиләр. Әлеге гаепләү нигезендә аңа биш елга кадәр ирегеннән мәхрүм итү янаган.

Алсу ― АКШ һәм Россия ватандашы; ире Павел Баторин (телеканал директоры, шулай ук АКШ ватандашы) һәм ике баласы (кызлары Бибисара һәм Мириам ) белән Прагада яши.

## Тоткарлау

2023 елда Алсуавыру әнисенә ярдәм итәр өчен Россиягә кайтып килергә карар итте. 2 июньдә Россиядән чыкканда аны тоткарладылар һәм тоткарлау вакытында ук америка паспортын эзләп сумкасына керделәр. Аңа карата икенче ватандашлыгы булуын белдермәү турындагы җинаять эше ачылды. Казан җәмәгать мәхкәмәсе бу эш буенча Җинаять кодексының 330.2 маддәсе нигезендә 10 мең сум штраф салды.

18 октябрьдә Алсу тоткарланды һәм вакытлыча тоту изоляторына җибәрелде. Тикшерү комитеты аны үзен «ят агент» дип белгертмәүдә гаепләде, гәрчә ул Россия хакимияте тарафыннан беркайчан да «ят агент» буларак танылмаган.

20 октябрьдә Казанның Совет районы мәхкәмәсе аны вакытлы изоляторда тотуны 23 октябрьгә кадәр озайтты. 23 октябрьдә мәхкәмә тикшерү үтенечен канәгатьләндереп, Алсуны 5 декабрьгә кадәр тикшерү изоляторына җибәрде. 1 декабрьдә Казанның Совет районы мәхкәмәсе Кормашеваны тикшерү изоляторында тотуны 2024 елның 5 февраленә кадәр озайту карарын кабул итте.

2024 елның июнендә Русиянең мәхкәмәсенең карары буенча Алсу Кормашка 6,5 елга ирегеннән мәхрүм ителде. .

## Реакция

Азат Европа/Азатлык радиосы җитәкчесе Джеффри Гедмин журналистны кичекмәстән азат итәргә чакырды. АКШ Дәүләт департаменты вәкиле Мэтью Миллер «Бу Россия хакимияте тарафыннан АКШ ватандашларын чираттагы эзәрлекләү» дип белдерде. АКШ Сенатында демократлар күпчелеге башлыгы **Чак Шумер**, БМОның кеше хокуклары офисы, Европа шурасының тышкы сәясәт департаменты башлыгы Жозеп Боррель, АКШ конгрессмены Майкл Маккол һәм башкалар журналистны кичекмәстән азат итәргә чакырды.

«Сәяси тоткыннарга ярдәм. Мемориал» хокук яклау проекты халыкара критерийларга таянып Азатлык журналисты Алсу Кормашеваны сәяси тоткын дип таныды.

## Илләр арасында төзелгән килешү буенча алмашу

2024 елның 1 августында Алсу Кормаш һәм тагын Русиядә төрле сәбәпләр аркасында тоткынлыкта булган 15 кеше АКШта һәм Ауропада тоткынлыкта булган 8 русиялегә алмаштырылды. Алмашу Төркиядә узды.  АКШта Алсуны туганнары һәм АКШның президенты Джо Байден һәм вице-президент Камала Харрис каршы алдылар.

## Бүләкләр
* 2024 ― .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Азатлык радиосы: Алсу Кормашева эше
* ничек ярдәм итәргә дигән уй белән ятам һәм уянам». Алсу Кормаш турында ире сөйли

Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Азатлык радиосы журналистлары
San-Marino (şähär)

**San-Marino** () — San-Marino däwläteneñ başqalası. Şähär xalqı — 4106 keşe (''2010''). Şähär Monte-Titano tawı terrasalarında urnaşqan. Şähärgä 301 yılda taşçı Marin nigez salğan, ul Monte-Titano mäğäräsendä irekle taşçılar cämğıyaten cıyğan.

1932 yılda elektr timer yulı tözelgän (San-Marinonı İtaliäneñ Rimini şähäre belän totaştıra).

## Tarixı
Şähärgä 301 yılda İzge Martin häm Rim ezärlekläwlärennän qaçqan berniçä xristian qaçaqları nigez salğan dip sanala.

Şähär yöräge öç manara belän saqlanğan: berençese, Guaita, XI ğasırda tözelgän, höcümnärgä qomaçawlağan, basıp alınmaslıq reputatsiägä iä bulğan. Çik buyı illäre belän mönäsäbätlärdä kierenkelek ikençe manara, Çesta (XIII ğasır) tözü kiräklegenä kitergän. Saqlanu sisteması öçençe manara, Montale (XIV ğasır), tözelgänçe tämamlanmağan.

Şähär xalqı üsü belän il territoriäse berniçä kvadrat kilometrğa artqan.
## İstälekle urınnarı

* Öç manara (Guaita, Çesta, Montale)
* San-Marino bazilikası
* Palatstso Publiko
* Azatlıq mäydanı
* San-Marino däwlät muzeyı

## Galereya

Файл:Palazzo Pubblico - esterno.jpg|ссылка=|Palatstso Publiko
Файл:Fortress of Guaita - First Tower (San Marino).jpg|ссылка=|Guaita manarası
Файл:Second Tower in San Marino and Paragliding.jpg|ссылка=|Çesta manarası
Файл:Montale Tower.jpg|ссылка=|Montale manarası
Файл:Statua della Libertà.jpg|ссылка=|Azatlıq sını
Файл:The Walls of the Liberty DLO.jpg|ссылка=|Muratadan panorama küreneşe


## İskärmälär
Кэролайн Пирс

**Кэролайн Пирс** (, *[[1974 ел|1974 елның]] [[12 сентябрь|12 сентябре]] туган, [[Лас-Вегас]], [[Невада (штат)|Невада]], [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]]*) — Америка порноактрисасы, AVN Awards премиясе лауреаты.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* 
* Профиль на сайте AVN
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1974 елда туганнар
Төркем:12 сентябрь көнне туганнар
Fransisko Ernandes de Kordoba (Yukatannı tikşerüçe)

**Fransisko Ernandes de Kordoba**, qaywaqıt **de Kordova** (; *[[1475 yıl]], [[Куртубә|Qurtubä]] — [[1518 yıl]], [[Санкти-Спиритус|Sankti-Spiritus]]*) — ispan konkistadorı.

## Biografiäse
1517 yılnıñ 8 fevralendä Fransisko Ernandes de Kordoba qollar basıp alu maqsatı belän öç qorab belän Bagam utrawları yağına kitkän. Köçle dawıllar anı kurstan alıp kitkän häm näticädä ul awrupalılardan berençe bulıp Yukatan yarımutrawı yarları aldında urnaşqan Kosumel utrawına citkän. İsla-Muxeresta (Xatın-qızlar utrawında) anıñ ekspeditsiäse xatın-qızlarnı sürätlägän zur sınnar tapqan. Kuba xalqınan ayırmalı bularaq, de Kordoba monda yuğarıraq üseş alğan maya xalqın oçratqan. Utrawda yäşäwçelär yaxşı kiengän häm altın bizäklär kigännär.

Yulbaşçı Moç-Kouo citäkçelegendä mayalar ispannarğa doşmanlıq kürsätkännär. Ernandes de Kordoba maya belän bäreleşlärgä kergän häm awır yaralanğan. Şuña kürä ul yarımutraw yarları buylap yözärgä qarar itkän. 1517 yılnıñ 20 martında soñraq San-Fransisko-de-Kampeçe şähärenä nigez salınaçaq urınğa kilep citkäç, ekspeditsiä Kubağa qaytu öçen borılğan. Ekspeditsiäneñ berençe sostavındağı 110 keşeneñ yartısı yulda häläq bulğan. Ekspeditsiä äğzası Bernal Dias del Kastilyo bulğan. Ernandes de Kordoba üze qaytqannan soñ ozaq ta ütmi wafat bulğan.

Ernandes de Kordoba açılışları ispannar arasında, ayıruça Kuba gubernatorı Diego Velaskes de Kuelyarda  uyatqan. 1518 yılda ul Xuan de Grixalva citäkçelegendä çirattağı ekspeditsiäne cihazlandırğan häm cibärgän.

## İskärmälär

## Ädäbiät

* Henry Raup Wagner, The discovery of Yucatan by Francisco Hernández de Córdoba, Berkeley, Calif.: Cortes Society, New York, Kraus Reprint Co., 1942; 1969

## Sıltamalar

* Discovery of Yucatán, on the Mexican web site redescolar.
* Discovery of Yucatán, on México desconocido. 

Төркем:Куртубәдә туганнар
Төркем:Кубада вафатлар
Төркем:Конкистадорлар
Vaduts

**Vaduts** (, almança [] yäki [] dip äytelä) — Lixtenşteyn kenäzlegeneñ başqalası häm  urnaşqan urın. Vaduts Reyn başında urnaşqan. Şähärdä 5741 keşe yäşi (2022 yılnıñ ğinwarı), alarnıñ kübese katoliklar.  Rim-katolik çirkäwe  rezidensiäse bulıp tora. Vaduts mäydanı — 17,3&nbsp;km².

## Tarixı
Tarixi qulyazmalarda Vaduts berençe tapqır XII ğasırda *Fardutses* iseme astında iskä alına. Şulay da şähärgä XIII ğasırda  grafı nigez salğan dip sanala. 1342 yılda  bülenep çıqqan. 1499 yılda graf zamogı  belän cimerelgän.

Bay Bogemiä feodalları  küp cirlärgä iä bulğan, läkin bu territoriälärneñ barısı da Bogemiä tacına buysınğan. İzge Rim imperiäseneñ reyxstagında urın alu öçen, kenäz  1699 yılda   häm 1712 yılda  satıp alğan.

Bu satıp aludan soñ imperator  1719 yılnıñ 23 oktäbrendäge ukazı belän  sinyoriäse häm  Lixtenşteyn kenäzlegenä berläşterelgän, anıñ berençe kenäze  bulğan. Kenäz ğailäse borınğı  urnaşqan, ä anıñ yanındağı şul uq isemdäge şähär waqıt uzu belän kenäzlek başqalası statusın alğan.

## Xalqı

## Fotogalereya

Файл:2008-05-19 Vaduz Liechtenstein 5515.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:2008-05-19_Vaduz_Liechtenstein_5515.jpg|Вид на центр города, май 2008 года
Файл:Vaduz - 31032014 - Center of Vaduz.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Vaduz_-_31032014_-_Center_of_Vaduz.jpg|Вид на центр города, март 2014 года
Файл:Die Landstrasse - panoramio.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Die_Landstrasse_-_panoramio.jpg|2013 yılnıñ dekäbrendä şähär uramnarınıñ berse


## Şähär belän bäyle keşelär

*  (1848—1922), Lixtenşteyn säyäsi eşleklese, Lixtenşteyn landtagı räise.

## İskärmälär

## Ädäbiät

* 

## Sıltamalar

* Vaduts kommunası räsmi saytı
Феликс Фәрдиев

**Феликс Фәрдиев**, Феликс Шәех улы Фәрдиев (*[[1953 ел]]ның [[24 май|24 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Калинин районы (Татарстан АССР) |Калинин районы]], [[Пучы авыл җирлеге]], [[Әнәк]]*) ― Татарстанның хуҗалык эшлеклесе, бизнесмен, нефть чыгару оешмасы җитәкчесе, 1994―2002 елларда Актаныш «Сельхозтехника» АҖ генераль директоры. Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре. Татарстанның беренче президенты Минтимер Шәймиевнең апасының улы.

## Тәрҗемәи хәле

1953 елның 24 маенда Татарстан АССР Калинин (*хәзерге* Актаныш) районы Әнәк авылында алты балалы гаиләдә туган. Бабасы ― күмәк хуҗалык рәисе Шаһишәрип Шәймөхәммәт улы Шәймиев (1901―1967, Минтимер Шәймиевнең әтисе). Әтисе Шәех Фәрди уды Фәрдиев (1924―2005), Бөек Ватан сугышында катнашучы (Төньяк флотта хезмәт иткән, 1942―1947), сугыштан соң «Нур Баян» күмәк хуҗалыгында шофер, механизатор, соңыннан хуҗалык мөдире, пенсиягә чыккач, ягулык-майлау материаллары склады мөдире, ТР атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре. Әнисе ― Миңледөргалия Шаһишәрип кызы (Шәймиева; Минтимер Шәймиевнең бертуган апасы; 2017 елда вафат). Бертуганнары ― Ринат Шәех улы (1956―2008), 1998―2008 елларда Зәй муниципаль районы администрациясе башлыгы һәм Илшат Шәех улы (1960), «Челтәр компаниясе» генераль директоры.

Пучы урта мәктәбен, Казан дәүләт авыл хуҗалыгы институтының инженерлык-механика факультетын тәмамлаган

1975 елда Минзәлә «Сельхозтехника» берләшмәсендә инженер-технолог булып эшләгән. 

1976―1977 елларда Совет Армиясе сафларында хезмәт итә. 

1977―1982 елларда Актаныш районы Нур Баян исемендәге колхозның баш инженеры вазыйфасын башкара. 

1982―1994 елларда ― ПМК-6 башлыгы. 

1994―2002 елларда ― Актаныш «Сельхозтехника» берләшмәсенең генераль директоры.

Төрле елларда Актаныш районында «Мехотряд» ҖЧҖ (>25%), «Кислород» ҖЧҖ, «Теплосервис» ҖЧҖ оештыручыларның берсе булган. 

Соңгы елларда нефть чыгару оешмасын җитәкли.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре
* 2023 ― «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале ― *Татарстан Республикасы файдасына күпьеллык нәтиҗәле эше өчен*

## Гаилә хәле
Өйләнгән, ике улы, бер кызы бар.
## Моны да карагыз
* Ринат Фәрдиев
* Илшат Фәрдиев
* Азат Хамаев
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Ф. М. Моратов, Й. Ә. Хуҗин*. Актаныш – туган җирем. Икенче басма. К.: 2010, 89нчы бит.

## Сылтамалар
* Фардиев Феликс Шаехович. Выпускники. Официальный сайт Поисевской СОШ

Төркем:Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр
Elixio Ankona

**Elixio Ankona**, Elixio Xesus Ankona Kastilyo (; *[[1835 yıl|1835 yılnıñ]] [[30 noyäber|30 noyäbere]], [[Мерида (Мексика)|Merida]] — [[1893 yıl|1893 yılnıñ]] [[3 aprel|3 aprele]], [[Mexiko]]*) — Meksika säyäsi häm däwlät eşleklese, yazuçı, dramaturg, jurnalist, yurist, tarixçı. Bäysez Meksika ädäbiätınıñ kürenekle wäkile.

## Biografiäse
San-İldefonso ruxani seminariäsendä uqığan, soñraq Däwlät universitetında uquwın däwam itkän, 1862 yılda yurist belgeçlege alğan.

Cömhüriät ideyaläre tarafdarı. İkençe Meksika imperiäse waqıtında xakimiät tarafınnan ezärlekläwlärgä duçar bulğan, Kosumel utrawına sörgengä cibärelgän.

İmperiä cimerelgännän soñ 1868 yılda xökümätneñ general’ sekretare häm Yukatannıñ waqıtlı gubernatorı itep bilgelängän. 1875—1876 yıllarda — bu ştat gubernatorı. 1891 yılda Meksika Yuğarı xökeme sekretare bulğan.

Yukatannan Meksika kongressı äğzası itep saylanğan. Geografiä häm statistika cämğiäte äğzası bulğan.

## İcatı
Konkista çorı turında kitaplar avtorı. Tarix buyınça «Yukatan tarixı: borınğı zamannardan bezneñ könnärgä qädär» cıyıntığın bastırğan.

## Saylanğan äsärläre

* La mestiza (1861)
* La cruz y la espada (1864)
* El filibustero (1864)
* Los mártires del Anáhuac (1870)
* El Conde de Peñalva (1879)
* Historia de Yucatán: desde la época más remota hasta nuestros días. (1878—1880)
* Memorias de un alférez (1904)

## Sıltamalar

* Eligio Ancona: Memorias de un alférez y sus ediciones
* Eligio Ancona. Político y escritor

Төркем:30 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1835 елда туганнар
Төркем:3 апрель көнне вафатлар
Төркем:1893 елда вафатлар
Төркем:Мехикода вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Мексика язучылары
Төркем:Әлифба буенча драматурглар
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:Әлифба буенча юристлар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Тарихчылар
Төркем:Мексика сәясәтчеләре
Муса Хөсәенов

**Муса Хөсәенов**, Муса Гарифулла улы Хөсәенов (; *[[1930 ел|1930]] — [[2006 ел|2006]]*) — төзүче-бетончы, Социалистик Хезмәт Герое (''1966'').

## Биографиясе
1930 елның 8 мартында Төньяк Кавказ краеның Ачыкулак районы Камыш-Борын авылында крестьян гаиләсендә туган.

1946 елда ФЗУны ташчы һөнәре буенча тәмамлый һәм Грозныйда эшли башлый.

1951 елдан 1954 елга кадәр армиядә хезмәт итә.

Запаска чыкканнан соң Затеречный бистәсенә эшкә килә.

1958 елда СМУ базасында бригада җитәкли, ул торак йортлар да, җитештерү объектлары да төзи башлый. Аның җитәкчелегендә сөт заводы һәм газ эшкәртү заводы төзелә.

2006 елның 28 гыйнварында вафат була һәм Нефтекумск шәһәрендә җирләнә.

## Бүләкләре

* Социалистик Хезмәт Герое.
* Ике Ленин ордены, медальләр белән бүләкләнгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Первые строители города Нефтекумска. Информационный обзор
* История Нефтекумья — частица прошлого, настоящего, будущего Ставрополья
* Заслуженные люди района

Төркем:СБКФ ҮК әгъзалары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:2006 елда вафатлар
Төркем:28 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1930 елда туганнар
Төркем:8 март көнне туганнар
Төркем:Нефтекумскида туганнар
Барбутлы

**Барбутлы** — кырым татар фамилиясе.

* Мансур Барбутлы — кино операторы, хәрби корреспондент, РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе.
* Яхъя Барбутлы — кырымтатар галиме-лингвисты, укытучы, язучы.
Камил Зәйнетдинов

**Камил Измаил улы Зәйнетдинов** (; 1930—2013) — тау инженеры, СССР Дәүләт премиясе лауреаты.

## Биографиясе
1930 елда Үзәк Азиядә туган.

Үзәк Азия политехник институтын тәмамлаганнан соң (1953), ул Ленинский комбинатының гидрометаллургия заводында эшли: бригадир, смена күзәтчесе, цех начальнигы була. 1963 елдан Кыргызстан тау-химия комбинатында ГАЗ директоры.

1968 елның февраленнән Лермонтов тау һәм химия рудасы белән идарә итү директоры. 1969 елдан тау химия инженериясе бүлегенең баш инженеры. 1989 елның ноябреннән Лермонтов «Алмаз» җитештерү берләшмәсенең баш инженеры. 1994 елдан, предприятия ябылганнан соң, ул отставкага китә һәм Лермонтов шәһәрендә яши.

2013 елның 7 мартында үлә.

## Бүләкләре
1988 елда СССР дәүләт премиясе лауреаты була — скандиум продуктлары җитештерү технологиясен үстерү һәм кертү өчен. Мактау билгесе һәм Кызыл Хезмәт байрагы ордены белән бүләкләнә.

## Чыганаклар

* Портал города Лермонтова. 

Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:2013 елда вафатлар
Төркем:7 март көнне вафатлар
Төркем:1930 елда туганнар
Роберт Гәрәев

**Роберт Гәрәев** () – язучы, журналист һәм музыкачы.

## Биографиясе
1976 елның 8 февралендә Казанда зыялылар гаиләсендә туган, гаиләсе белән Королёв урамының 22А йортында яшәгән.  94-нче мәктәптә һәм аның каршындагы музыка мәктәбендә белем алган, өлкән сыйныфларында, 14-16 яшендә укыганда *«Низы»* ОҖТ әгъзасы була. Җинаятьчелектә катнашуын ташлаганнан соң, Казан университетына укырга керә. Укуын бетергәч, Казанның, аннары Мәскәүнең төрле төнге клубларында диджей булып эшли; 5 ел дәвамында Мәскәүнең Яһүд музеенда кылавыз (эксурсовод) булып эшләп ала. 2017 елда үзенең иң танылган әсәрен — «Слово пацана. Криминальный Татарстан 1970–2010-х» (2017) китабын чыгара; шушы китап нигезендә 2023 елда «Слово пацана. Кровь на асфальте» сериалы төшерелә.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Россия язучылары
Джейк Салливан

**Джейкоб Джеремия Салливан** (, *[[1976 ел|1976 елның]] [[28 ноябрь|28 ноябре]], [[Берлингтон (Вермонт)|Берлингтон]], [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]]*) — Америка дәүләт эшлеклесе, 2013—2014 елларда АКШ вице-президентының милли куркынычсызлык буенча киңәшчесе, 2021 елдан АКШ президентының милли куркынычсызлык буенча киңәшчесе.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Quotations related to Jake Sullivan at Wikiquote
* Appearances on C-SPAN  
* 

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1976 елда туганнар
Җәүдәт Хантимеров

**Җәүдәт Хантимеров** (*Хантимиров Завдат Файзрахманович*, кушаматы *Джавда*) —  җинаятьчел төркем җитәкчесе. 

## Биография
1955 нең 28 февралендә туган. Атасы Фәезрахман Ибраһим улы,Апас районы Урта Балтай авылыннан, Бөек Ватан сугышында катнашмаган
, «Спартак» комбинатында кочегар булып эшләгән,  әнисе - Тәскирә. 1960 елларда Фрезерный урамында яшәгәнлеге билгеле. Шәһәрнең 48 нче мәктәбендә белем алган. Үсмер чагында сәләтле боксчы булса да, профессиональ боксчы булып китә алмаган. Мәктәпне бетергәннән соң Казан Яшьләр Үзәгендә электрик эшенә урнаша; шуның белән бер үк вакытта «Тяп-Ляп» исемем белән аталачак яшьләр җинаятьчел төркеменә ияреп, шул төркемнең җитәкчеләренең берсенә әйләнә. ОҖТ шөгыльләре арасында мәктәп укучыларыннан, аннары спекулянтлардан янап акча алу, машиналар урлап китү, күпләп йөгерешләр (пробежка) вакытында чит җинаятьчел төркемнәр әгъзаларын йә очраклы кешеләрне күпләп кыйнау булган. 1976 да яңа бер кыйнашуны әзерләгәндә кулга алынып 1 ел колониягә хөкем ителсә дә, «үзен яхшы тоткан» дигән сылтау белән 8 айдан ук иреккә чыгарыла.

1978 ның 31 августында Хантимеровның «Новотатарские» ОҖТ территориясенә (Яңа Бистә) оештырылган һөҗүмe нәтиҗәсендә арматура, гранаталар, кулдан ясалган көпшәле утлы корал белән коралланган 200 ләп кешелек үсмерләр төркеме тарафыннан берничә дистә кеше, шул исәптә берничә милиция хезмәткәре яралана, ике кеше һәләк була. Бу вакыйгалар соң тиз арада  кулга алынган Хантимеров күпсанлы җинаятьләрдә гаепләнеп 1980 дә үлем җәзасына хөкем ителә. Суд карары 1982 дә тормышка ашырыла.

## Искәрмәләр

Төркем:Атаклы җинаятьчеләр
Төркем:Җинаятьчеләр

## Шулай ук карагыз
Казан феномены
Урман буе

**Полесье** (, , ),  — тарихи, мәдәни һәм физик-географик төбәк, Полесье түбәнлеге территориясендә урнашкан .

Полесье дүрт заманча дәүләт территориясендә урнашкан: Беларусь, Польша, Русия һәм Украина. Гомуми мәйданы якынча 130 мең км².

## Этимология

Полесье топонимының килеп чыгышы турында әдәбиятта консенсус юк. Күпчелек тикшерүчеләр бу термин тамыр — урманга нигезләнгән дигән фикердә. Аннары Полесье — урманлы территория, ягъни урман белән чиктәш территория. Альтернатив караш бар, аның нигезендә топоним Балтыйк тамыры *пол* / *пальасыннан* килә, баткак җирне белдерә.

Федор Климчук сүзләре буенча, Полесье урман урманнары ачык баткаклар белән алышынган өлкә дип аталырга мөмкин.


 

Файл:Ivan Ivanovich Shishkin - Polesie Landscape, 1884.jpg|альт=«Полесский пейзаж», 1884|"Полесье пейзажы", 1884
Файл:Ivan Ivanovich Shishkin - Marsh in Polesia, 1890.jpg|альт=«Болото. Полесье», 1890|"Сазлык. Полесье ", 1890



## Искәрмәләр
Yosif Bageri

**Yosif Bageri** (; *[[1870 yıl]], [[Нистрово|Nistrovo]] — [[1915 yıl]], [[Priştina]]*) — Albaniä pedagogı, şağire häm millätçese.

## Biografiäse
Yosif Bageri Nistrovoda pravoslawlıq dinen totuçı ğailädä tuğan. Sofiägä emigratsiägä kitkän, anda itekçe bulıp eşlägän häm alban millätçe xäräkäte belän qızıqsınğan.

1893 yılnıñ ğinwarında Bageri *Deshira* («Teläk») mädäni cämğiätenä nigez saluçılarnıñ berse bulğan häm 1899 yılnıñ axırında İstanbulda alban şağire Nayım Fraşeri belän oçraşudan tirän tä’sirlängän. Anıñ ulı Xristo Bagerov Eçke makedon inqıylabi oyışması suğışçısı bulğan häm 1906 yılda Makedoniädä üterelgän.

1909 yılnıñ mayınnan 1911 yılğa qädär Bageri Sofiädä alban telendä *Shqypeja e Shqypenis / Albanski orel* (Alban börkete) isemle gäzit bastırğan, ul ike atnağa ber tapqır çıqqan häm säyäsät häm mäğärifkä bağışlanğan.

Albaniä bäysezlek alğaç, 1912 yılda Bageri Durresqa küçengän, anda *Ushtimi i Krujës / L'Echo de Croya* (Kruya qaytawazı) milli atnalığın möxärrirlägän. Yosif Bageri 1915 yılda Priştinada wafat bulğan. Bageri şiğri äsärlär, proza häm säyäsi mäqälälär avtorı bulğan. Ul, ayırım alğanda, 1910 yılda Sofiädä çıqqan *Kopësht Malsori* (Tawçılar baqçası) antologiäsendä avtorlarnıñ berse bulğan.

## İskärmälär

Төркем:Албания шагыйрьләре
Төркем:Албания язучылары
Төркем:Приштинада вафатлар
Проект:Төбәк тематик атналыгы/Албания атналыгы

**«Албания атналыгы»** — Албания, төбәк халкы, мәдәнияте һәм тарихы турында мәкаләләр язу өчен төзелгән «Төбәк тематик атналыгы» проектының өлеше. Шулай ук Албания турында булган мәкаләләрне яхшырту планлаштырыла.

Албания атналыгы бу төбәк турындагы мәкаләләр буенча бушлыкларны тутырырга тиеш. Атна кысаларында Албания һәм Албания мәдәнияте белән бәйле мәкаләләр булдырылачак һәм яхшыртылачак.

**Вакыт:** 19 — 31 декабрь 2023

**Кыйбла:** инглиз, албан Википедияләрендә Албания турында татар Википедиясенә караганда күпкә күбрәк мәгълүмат бар.

## Нәтиҗә
7 төзелгән һәм 0 яхшыртылган мәкалә, 1 калып, 0 рәсем.

## Бүләкләр

### Албания ордены

* Хөрмәтле проектта катнашучылар! Албания атналыгы кысаларында 10 һәм аннан да күбрәк мәкалә язган һәркемгә атнада катнашу истәлегенә проект кураторы тарафыннан «Албания ордены» тапшырылачак. **Шартлар**: әһәмиятлелек, язылган мәкаләнең күләме 5000 байттан ким булмаска тиеш һәм мәкаләдәге мәгълүматны раслаучы бер абруйлы чыганакның булуы мәҗбүри.

### Проекттан рәхмәт
Бер атна эчендә бер яки берничә мәкалә язган катнашучыларның фикер алышу битләрендә атна тәмамлангач, проектның шәхси рәхмәте белдереләчәк.

## Статистика
**Зинһар, кертем мәгълүматларын яңартырга онытмагыз.**

## Ясарга кирәк
Түбәндәге исемлектәге мәкаләләрдән тыш, төбәк белән бәйле теләсә нинди әйберләр турында яза аласыз.

### Тарих

* Скандербег en
* Лежа лигасы en
* Кастриоти sq
* Кастриоти кенәзлеге sq
* Гьон Кастриоти sq

### Шәхесләр

* Констандин Кристофориди en
* Сали Нивица en
* Шпенд Соллаку Ноэ sq
* Ндре Мьеда en
* Эди Рама en 
* Зеф Коломби en
* Фатмир Хаджиу sq
* Лин Делийа sq
* Али Әхмәти en
Хәйдәр Закиров

**Хәйдәр Закиров** (*Закиров Хайдар Хатыпович,* кушаматы *Хайдер*) — оештырылган җинаятьчел төркем җитәкчесе.

1962 елның 11 октябрендә туган. Әтисе Хатыйп боралак заводында эшләгән, 1970 еллар уртасында ул гаиләсе белән Жилплощадкага күченә. 120-нче мәктәпне бетергәннән соң Хәйдәр үзе дә шул заводка эшкә урнаша. 1980 елларда «Жилка» яшьләр группировкасына кушылып, тиз арада бригада, аннары бөтен группировка җитәкчесе булып китә. 1984 нең гыйнварында Глубоки күле тирәсендә «Грязь» бандасына каршы оештырылган сугышу өчен кулга алынып беренче тапкыр төрмә җәзасына хөкем ителә. 1988 дә янап акча таләп итүдә гаепләнеп, 3 елга хөкем ителә. Төрмәдән чыккачтын, Казан җинаятьчеләр дөньясын үз кулы астында берләштермәкче була, әмма барып чыкмаганнан соң Петербурга күченә. Шунда ул җирле «Тамбовские» һәм «Севастопольские» (Казан-Мәскәү, җитәкчесе Линар Рәҗәпов) ОҖТләре белән сугышка керә.

1996 елның 26 августында Петербургта «Севастопольские» кешеләре тарафыннан үтерелә.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Җинаятьчеләр
Maxat-tattva

**Maxat-tattva** (sans. *महत्तत्त्व*, böyek elementlar tuplanması) — şulardan Braxmandalar barlıqqa kilä torğan gaz-tuzan bolıtlarında bulğan törle ximik elementlar tuplanması. Hind sankhya fälsäfäse buyınça maxat-tattva prakriti evolütsiäse näticäse häm prakriti üsä başlağannan soñ barlıqqa kilä.

## İskärmälär

Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Киноплёнка (оештырылган җинаятьчел төркем)

**Киноплёнка** — 1970 еллар азагында – 1980 еллар башында Восстания, Коләхмәтов, Окольный һәм Бакалея урамнарын үз эченә алган территориясендә барлыкка килгән оештырылган җинаятьчел төркем.

Нигезләүчеләре булып «Шакир», «Әхмәт» һәм «Трактор» кушаматлы рецидивистлар санала. «Асфальт сугышлары» чорында «Грязи», «Жилка», «Чайники» ОҖТлары белән сугышканлыгы билгеле. 1987 дә Югары Осланда күпләп сугышуда канташкан өчен ОҖТ «өлкәннәренең» шактый өлеше кулга алына, җиткәчелек Илфат Сөнгатуллин («Ильфатей») кулына китә. ОҖТнең төп шөгыльләре булып эшкуарлардан «яклау акчасы»н таләп итү, яшерен төстә исерткеч, аудиокассеталар җитештерү торган.

1990-еллар башында ике төркемгә таркала: «Ильфатей» төркеме бизнеска китү яклы булса, Ирек Миңгазизов («Ташкент») төркеме исә *караклар законнары* буенча яшәү яклы булган. «Жилка» белән «Севастопольские» ОҖТлары арасындагы сугышта Ильфатей кешеләре «Севастопольские» ягын, Ташкент кешеләре – «Жилка» ягын сайлый. Төркемара сугыш нәтиҗәсендә 20 гә якын кеше һәлак була, ул 1998 та Ташкентның үтерүе белән тәмамлана.

1990-2000 елларда ОҖТ кулы астында Мәскәү базары, «Тасма» җитештерү берләшмәсе, Сембер автомобиль заводының бер өлеше, Буа шәһәрендәге бер төркем предприятеләр һәм башка оешмалар булган.

2000 елларның азагында – 2010 елларның башында ОҖТ әгъзаларының шактый өлеше кулга алынып, төрле срокларга хөкем ителә, ОҖТ яшәүдән туктый. 2023 дә Киноплёнканың элекке җитәкчесе кулга алынган.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан җинаятьчел төркемнәре