Аюлар

**Аюлар** () — ерткычлар отрядына керүче имезүчеләр ыругы.

Палеонтологик мәгълүматларга күрә, аюлар ыругы 5—6 миллион ел элек барлыкка килде. Беренче вәкиле дип Франция территориясендә табылган сөякләре нигезендә чагыштырмача кечкенә *Ursus minimus* аюсы санала. Хәзер яши бирүче дүрт төре дә, берничә юкка чыкканнары да (мәсәлән мәгарә аюсы *Ursus spelaeus*) — 2-1 миллион ел элек яшәгән этруск аюсы  (*Ursus etruscus*) торуннары.

Иң яш төре — якынча 200 000 ел элек көрән аюлардан аерылып чыккан ак аю булып тора.

## Гомуми тасвир
Озынлыгы: 1,3—2 м (ак түшле аю), 1,5—1,8 м (кара аю), 1,2—3 м (төрле соры (көрән) аюлары астөрләре), 1,6—3 м (ак аю). Ак аюның авырлыгы 800 кг-га, соры аюның кадьяк астөренең — 750 кг кадәргә җитә. Хромосомаларның диплоид саны 74.

## Таралулары
Төньяк Америка, Аурупаның төньягы һәм Азия.

## Систематика
Хәзерге көндә ыругка 4 төр һәм берничә дистә астөр керә - элегрәк кайбер галимнәр аларны да аерым төр дип санаганнар иде (78 төргә кадәр).
* Соры аю (*<span lang="la">Ursus arctos</span>*)
** Аурупа соры аюсы (*<span lang="la">Ursus arctos arctos</span>*)
** Кавказарты көрән аюсы (*<span lang="la">Ursus arctos syriacus</span>*)
** Гризли (*<span lang="la">Ursus arctos horribilis</span>*) *
** Кадьяк (*<span lang="la">Ursus arctos middendorffi</span>*) *
** Апенниннар көрән аюсы (*<span lang="la">Ursus arctos marsicanus</span>*)
** Тянь-Шань көрән аюсы (*<span lang="la">Ursus arctos isabellinus</span>*)
** Тибет көрән аюсы (*<span lang="la">Ursus arctos pruinosus</span>*)
** Япон көрән аюсы (*<span lang="la">Ursus arctos yesoensis</span>*)
** Кермод көрән аюсы (*<span lang="la">Ursus arctos cermoudisus</span>*)
** Гоби көрән аюсы (*<span lang="la">Ursus arctos gobiensis</span>*)
** Берман көрән аюсы (*<span lang="la">Ursus arctos piscator</span>*) †
** Атлас аюсы (*<span lang="la">Ursus arctos crowtheri</span>*) †
** Калифорния көрән аюсы (*<span lang="la">Ursus arctos californicus</span>*) †
** Мексикан көрән аюсы (*<span lang="la">Ursus arctos nelsoni</span>*) †
* Барибал (*<span lang="la">Ursus americanus</span>*)
** *Ursus americanus altifrontalis*
** *Ursus americanus amblyceps*
** *Ursus americanus americanus*
** *Ursus americanus californiensis*
** *Ursus americanus carlottae*
** *Ursus americanus cinnamomum*
** Бозлык аюсы (*<span lang="la">Ursus americanus emmonsii</span>*)
** *Ursus americanus eremicus*
** *Ursus americanus floridanus*
** *Ursus americanus hamiltoni*
** *Ursus americanus kermodei*
** *Ursus americanus luteolus*
** *Ursus americanus machetes*
** *Ursus americanus perniger*
** *Ursus americanus pugnax*
** *Ursus americanus vancouveri*
* Ак аю (*<span lang="la">Ursus maritimus</span>*)
** *<span lang="la">Гигант ак аюсы</span>* Ursus maritimus tyrannus †
* Ак түшле аю (*<span lang="la">Ursus thibetanus</span>*), *Selenarctos tibetanus*, яки гималай аюсы
** *<span lang="la">Ursus thibetanus formosanus</span>*
** Белуджистан ак түшле аюсы (*<span lang="la">Ursus thibetanus gedrosianus</span>*)
** *<span lang="la">Ursus thibetanus japonica</span>*
** *<span lang="la">Ursus thibetanus laniger</span>*
** *<span lang="la">Ursus thibetanus mupinensis</span>*
** *<span lang="la">Ursus thibetanus thibetanus</span>*
** Уссури ак түшле аюсы (*<span lang="la">Ursus thibetanus ussuricus</span>*)
* Этруск аюсы (*<span lang="la">Ursus etruscus</span>*) †
* Мәгәрә аюсы (*<span lang="la">Ursus spelaeus</span>*) †
* Кече мәгарә аюсы (*<span lang="la">Ursus rossicus</span>*) †
* *Ursus minimus* †
Барибал, көрән һәм ак аюлары арасындагы җенси якынлыктан гибридлар туа.

** — элек гризли соры аюның астөре түгел, аерым төр дип белдерелгән иде. Әлегә гризли статусы (аерым төрме, астөрме) бәхәсле кала*.

## Искәрмәләр





## Сылтамалар
* *Wozencraft, W. C.* Mammal Species of the World / Wilson D. E. & Reeder D. M. (eds).&nbsp;— 3rd edition.&nbsp;— Johns Hopkins University Press, 16 November 2005.&nbsp;— ISBN 0-801-88221-4.
* The Bears Project(англ.)
* Grizzly Bear Outreach Project (англ.)
* Медвежьи на сайте Мир животных
* Медвежьи на сайте Зооклуб

Төркем:Әлифба буенча хайваннар