open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чалманарат

**Чалманарат** — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.
## Географиясе
Чалманарат Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 292 чакрым, ә район үзәге Актаныштан төньяк-көнбатышка таба 20 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 258 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Шәхесләр

* Фаил Ибраһимов (1950), режиссер.
* ТАССР Югары Советы депутаты, тракторчы Хәнә Галләмова
* Очучы-офицер, өч Кызыл йолдыз, 1 һәм 2 дәрәҗә Ватан сугышы орденнары кавалеры Мирзахәниф Шәрипов
* Мәгариф эшлеклесе, Кызыл йолдыз, 1 дәрәҗә Ватан сугышы, Хезмәт Кызыл Байрагы орденнары кавалеры Мирзамөхәммәт Ибраһимов
* ТРның атказанган сәнгать эшлеклесе, шагыйрь Илфак Ибраһимов (Мөхәммәт Мирза)
* ТРның атказанган ветеренария табибы Илгиз Харисов
* ТРның атказанган мәдәният хезмәткәре Азат Нәҗмиев
* Үзешчән композитор Илдар Шәмсемөхәммәтов
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. - Казань, 2008. -Т.4
* Списки населенных мест Российской империи по сведениям 1870 года.
* Полный алфавитный список всех населенных мест Уфимской губерни.- Уфа, 1906.
* И.Р Очерки истории Татарстана и Татарского народа.(20 век)- Казань, 1999 
* Муратов Ф., Хуҗин Й. Актаныш - туган җирем. - Казан, 2003.
* Имамов В. Безнең төбәк тарихы. - Чаллы, 2008.
* Актанышым - ак илем. // Актаныш - край мой лучезарный. -Казан "Идел- пресс", 2010.
Чалпы

**Чалпы** — Татарстан Республикасының Азнакай районындагы авыл. 
## Географиясе
Чалпы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 263 чакрым, ә район үзәге Азнакайдан төньяк-көнчыгышка таба 25 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 581 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 95.35%,
башка халыклар — 4.48%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0.17%.

## Танылган шәхесләр

* Фәхрәзи Кәримов (1932), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чаксы

**Чаксы** — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл.
Авыл Татарстанның Мамадыш районында, район үзәгеннән 44 чакрым төньяк-көнбатыштарак, Нократның уң кушылдыгы Шыя елгасы буенда урнашкан. XVII йөздә нигез салынган. 1989 елда 206 кеше (руслар), 2000 елда 189 кеше яши. Халкы игенчелек һәм терлекчелек белән шөгыльләнә. Башлангыч мәктәбе, клубы бар.
## Географиясе
Чаксы Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 114 чакрым, ә район үзәге Мамадыштан төньяк-көнбатышка таба 37 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 120 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 85%,
татарлар — 14,17%,
башка халыклар — 0,83%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чабакса

**Чабакса** — Казан янындагы M7 юлы өстендәге авыл. Хәзерге вакытта Казанның Совет районына керүче бистә.

Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422704.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Нәгыйм Вәлиев

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

## Сылтамалар

Төркем:Казан бистәләре
Чымбулат

**Чымбулат** — Татарстан Республикасының Әтнә районындагы авыл. 
## Географиясе
Чымбулат Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 69 чакрым, ә район үзәге Олы Әтнәдән төньяк-көнбатышка таба 15 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 104 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 92,31%,
чирмешләр — 5,77%,
башка халыклар — 1,92%.

## Шәхесләр

* Фәрит Габидин улы Әүхәдиев (1947), физика-математика фәннәре докторы, Казан дәүләт университеты профессоры.
## Дин
2025 елда авылда «Хәбибулла» мәчете ачылган. Әлеге мәчет төзелеш эшләре башында торган җирле эшмәкәр Хәлил Хәбибуллинның бабасы хөрмәтенә «Хәбибулла» дип аталган. Мәчетне ачу тантанасында Татарстан мөселманнары башлыгы мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин катнашкан.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чурабатыр

**Чурабатыр** — Татарстан Республикасының Норлат районындагы авыл.
## Географиясе
Чурабатыр Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 136 чакрым, ә район үзәге Норлаттан төньяк-көнбатышка таба 52 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 33 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 66,67%,
чуашлар — 18,18%,
урыслар — 15,15%.

## Авылның күренекле кешеләре

* Марс Макаров (1939), композитор, ТАССР атказанган сәнгать эшмәкәре (1987).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Норлат районы керәшен татар авыллары
Чиркәс

**Чиркәс** — Татарстан Республикасының Алабуга районындагы авыл.
## Географиясе
Чиркәс Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 158 чакрым, ә район үзәге Алабугадан төньяк-көнбатышка таба 30 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 26 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 42.31%,
шул исәптән керәшен татарлары — 23.08%,
урыслар — 38.46%,
чирмешләр — 15.38%,
башка халыклар — 3.85%.

## Шәхесләр

* Михаил Зубков (1889-1929), сәясәт эшлеклесе.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Бәбки

**Бәбки** (Черки-Бибкәй) — Татарстан Республикасының Буа районындагы торак пункт, авыл.
## Географиясе
Бәбки Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 88 чакрым, ә район үзәге Буадан төньяк-көнчыгышка таба 19 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 18 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 83,33%,
урыслар — 11,11%,
чирмешләр — 5,56%.

## Шәхесләр

* Хәдичә Байчурова (1901-1977), агроном, селекция белгече, авыл хуҗалыгы фәннәре кандидаты (1950).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чирмешән (Чирмешән районы)

**Чирмешән** — Татарстан Республикасының Чирмешән районындагы авыл. 
## География
Чирмешән бер үк исемле елгасында, Самар өлкәсе белән чиге янында, якындагы тимер юл стациясе Шонталыдан 26 километр төньяктарак урнаша.
### Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.5&nbsp;°C.
## Халык

Милли состав (2002): татарлар — 50,6%, руслар — 28,9%, чуашлар — 11,7%, мордва — 7,1%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 6439 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 53,07%,
урыслар — 29,74%,
чуашлар — 10,41%,
мордва — 4,01%,
башка халыклар — 2,17%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,61%.

## Авыл җирлегендә туган күренекле кешеләр
* Петр Курасанов (1917-2008) - Советлар Берлеге каһарманы.
* Семен Ларионов (1915-1984) - Советлар Берлеге каһарманы.

## Мәдәният
* Туган як тарихы музее
## Галерея

Здание совета местного поселения Черемашанского муниципального района.JPG|
Дом культуры с Черемшан.JPG|Мәдәният йорты
Чирмешән музее.jpg|Туган як тарихы музее

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Татарстан район үзәкләре
Килдураз

**Килдураз** (*Черки-Килдураз*) — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
## Географиясе
Килдураз Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 93 чакрым, ә район үзәге Буадан төньяк-көнбатышка таба 16 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 235 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 89,36%,
урыслар — 6,81%,
башка халыклар — 3,83%.

## Авылда туган танылган шәхесләр

* Илһам Байтирәк (1967), композитор, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе (2017).
* Сылу Бәйрәмова (1965), драма актрисасы, Әтнә татар дәүләт драма театры артисты (2007 елдан).
* Самра Бикмиева (1921), шәфкать туташы, сугыштан соң – тышкы разведка хезмәткәре.
* Рамил Хәйретдинов (1964―2025), тарих галиме, ТР дәүләт премиясе (*[[2008 ел|2008]]*), Тукай премиясе (*[[2016 ел|2016]]*) лауреаты.
* Шамил Нигъмәтуллин (1951), рәссам, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Кара Чишмә

**Кара Чишмә** — Татарстан Республикасының Чирмешән районындагы авыл. 
## Географиясе
Кара Чишмә Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 189 чакрым, ә район үзәге Чирмешәннән төньяк-көнчыгышка таба 18 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Күренекле кешеләр

* Шәрига Таһирова — татар язучысы.
* Рәфкать Гомәров — баянчы.
* Илдар Кыямов — журналист - төбәкче, язучы, шагыйрь, нәфис сүз остасы, җырчы, "Бәллүр каләм", Утыз Имәни премияләре лауреаты.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 546 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 93,77%,
башка халыклар — 6,23%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.5&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чертуш

**Чертуш** — Татарстан Республикасының Яңа Чишмә районындагы авыл.
## Географиясе
Чертуш Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 140 чакрым, ә район үзәге Яңа Чишмәдән төньяк-көнбатышка таба 17 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих

Россия империясе чорында авыл Чистай өязенең Каргалы волостенә керә. Гражданнар сугышы вакытында урын алган «Чертуштагы вәхшәт» (1919-1920) вакыйгасы Туганнар каберлегенең барлыкка килүенә китерә.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 224 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96,43%,
башка халыклар — 3,57%.

## Танылган шәхесләр

* Җәвад Алмаз (1916-79) татар һәм көнчыгыш әдәбияты галиме.
* Хәсән Фәтхетдинов - Ленин орденлы укытучы, 1917 елның декабрь башларыннан Чертуш авылында 3 ел дәвамында мөгаллим булып эшли.
* Булат Мусин (1994), көрәшче, РФ, ТР чемпионы.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чүкри-Алан

**Чүкри-Алан** — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы кечкенә татар авылы.
## Географиясе
Чүкри-Алан Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 65 чакрым, ә район үзәге Олы Кайбычтан көньяк-көнчыгышка таба 18 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
18 гасырда нигезләнгән. Чүкри Алим авылы булып та билгеле.
## Халык саны

Милли составы (2010): татарлар — 100%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 35 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Кайбыч районы татар авыллары
Чынык

**Чынык** — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.
## Географиясе
Чынык Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 286 чакрым, ә район үзәге Актаныштан көньяк-көнбатышка таба 26 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 29 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Шәхесләр

* Кадрия Идрисова (1958), Бөтендөнья татар конгрессы каршындагы «Ак калфак» татар хатын-кызлары иҗтимагый оешмасы рәисе (2014 елдан).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чинчурино

**Чинчурино** — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы авыл.
## Географиясе
Чинчурино Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 94 чакрым, ә район үзәге Тәтештән төньяк-көнбатышка таба 11 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 263 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 90,49%,
башка халыклар — 8,75%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,76%.

## Танылган шәхесләр

* Александр Орлов (1923-1999), ТАССР Югары Мәхкәмәсе рәисе (1954-1958).
* Михаил Дряничкин (1905-1945), Сәвитләр Берлеге Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чиста Чишмә

**Чиста Чишмә** (*Персидское, Фарсы иле*) — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы юкка чыккан авыл.
## Географиясе
Чиста Чишмә Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 80 чакрым, ә район үзәге Олы Кайбычтан төньяк-көнбатышка таба 16 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарихы
Авылда 2010 елдан кешеләр яшәми.
## Халкы

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Чишмә (Тирсә авылы җирлеге)

**Чишмә** — Татарстан Республикасының Әгерҗе районындагы авыл.
## Географиясе
Чишмә Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 242 чакрым, ә район үзәге Әгерҗедән көньяк-көнбатышка таба 27 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 51 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98,04%,
башка халыклар — 1,96%.

## Шәхесләр

* Мансур Нәбиуллин (1922―), Бөек Ватан сугышында катнашучы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чишмә (Актаныш районы)

**Чишмә** — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 111 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 97.30%,
башка халыклар — 2.70%.

## Шәхесләр

* Энгел Фәттахов (1961), ТР мәгариф министры.
* Гүзәл Шакирова, Татарстанның атказанган артисты (2015) (тумышы белән Яр Чаллыдан, әмма 1993 елда монда күченеп киләләр).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Актаныш районы торак пунктлары
Чишмәбаш (Кукмара районы)

**Чишмәбаш** (**Коллар**) — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы торак пункт. Муниципаль статусы (федераль классификатор буенча) — авыл.
## Тарих
XVI гасырда нигезләнгән. Ул вакытта *Коллар* исеме белән мәгълүм.
## Халык
Халык саны — 732 кеше.
Милли состав — 100% татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 703 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 99,86%,
башка халыклар — 0,14%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.
## Шәхесләр

* Закирҗан Бикмөхәммәтов (1963), хакимият-хуҗалык эшлеклесе, авыл хуҗалыгы фәннәре кандидаты (2004).
* Рәмзия Хөсәенова
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чишмәбаш (Актаныш районы)

**Чишмәбаш** — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 115 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 99,13%,
башка халыклар — 0,87%.

## Борынгы каберлек
Авыл янында 2021 елда М7 трассасы төзелеше алдыннан тарихи-мәдәни экспертиза нәтиҗәсендә безнең эрага кадәр II гасыр каберлеге табылган. Галимнәр 15ләп кабергә юлыккан. Аларның кайберләрендәге скелетлар башсыз булган. Күмәк каберлек тә табылган – баш сөякләре булмаган биш кешенең сөякләре бер каберлектә табылган. Каберлек иртә тимер гасырга һәм Пьянобор мәдәниятенә карый, ди галимнәр. «Чишмәбаш тукталышы I» археология һәйкәлен коткару өчен казу эшләре алып барыла. 2021 елда ТР Мәдәни мирас объектларын саклау комитеты каберлекне дәүләт саклавына куйган. 
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чыбыклы

**Чыбыклы** — Татарстан Республикасының Зәй районындагы торак пункт. Әлегә муниципаль статусы — село (федераль классификатор буенча).
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) Почта индексы — 423534.
## Географиясе
Чыбыклы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 191 чакрым, ә район үзәге Зәйдән көньяк-көнбатышка таба 13 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 369 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 92,95%,
урыслар — 4,61%,
башка халыклар — 2,17%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,27%.

## Шәхесләр

* Венера Гаврилова (1954), «Зәй офыклары» газетасы баш мөхәррире (1999―2011), Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.
* Максат Гомәров (1963), баянчы, композитор, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе. 
* Фатыйх Төхфәтуллин (1894—1938), БАССР эчке эшләр халык комиссары.
* Фуат Зарипов (1953), драма актеры (*1970 елдан [[Әлмәт театры]]нда*), ТР халык (1994), БР атказанган (1997) артисты.
## Моны да карагыз
* Новоселовка
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чуаш Мәнҗесе

**Чуаш Мәнҗесе** — Татарстан Республикасының Норлат районындагы авыл.
## Географиясе
Чуаш Мәнҗесе Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 181 чакрым, ә район үзәге Норлаттан төньяк-көнбатышка таба 6 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 378 кеше яши, шул исәптән:
чуашлар — 77,51%,
урыслар — 15,08%,
татарлар — 7,14%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,26%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чуаш Кичүе

**Чуаш Кичүе** — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.
## Географиясе
Чуаш Кичүе Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 133 чакрым, ә район үзәге Базарлы Матактан көньяк-көнчыгышка таба 21 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Күренекле кешеләр

*Бикә Рәхимова — татар шагыйрәсе.
*Фәнүзә Кадыйрова, агроном-селекцияче.
* Әнәс Галиуллин (1940-2018), Тинчурин театры актеры, ТР халык артисты.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 637 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 85,40%,
урыслар — 11,93%,
башка халыклар — 1,88%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,78%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чуаш Киштәге

**Чуаш Киштәге** (, ) — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
## Географиясе
Чуаш Киштәге Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 128 чакрым, ә район үзәге Буадан көньяк-көнбатышка таба 22 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 308 кеше яши, шул исәптән:
чуашлар — 95,13%,
башка халыклар — 4,87%.

## Танылган шәхесләр

* Георгий Савандеев (1889-1949), чуаш совет дәүләт эшлеклесе, РК(б)Ф Чуаш өлкә комитеты җаваплы сәркәтибе (1921).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чуаш Шәйморзасы

**Чуаш Шәйморзасы** — Татарстан Республикасының Чүпрәле районындагы авыл. 
## Географиясе
Чуаш Шәйморзасы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 136 чакрым, ә район үзәге Иске Дрожжанодан төньяк-көнчыгышка таба 27 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.8&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 209 кеше яши, шул исәптән:
чуашлар — 78,47%,
татарлар — 20,10%,
башка халыклар — 1,44%.

## Танылган шәхесләр

* Александр Александр улы Никифоров (1956 ел), Буа машина төзү заводы директоры (*[[2003 ел]]дан*), ТР атказанган мелиораторы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чулпан (Минзәлә районы)

**Чулпан** — Татарстан Республикасының Минзәлә районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 21 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 90,48%,
башкортлар — 4,76%,
урыслар — 4,76%.

## Танылган шәхесләр
* Марсель Иванов (1962―2015), баянчы, композитор.

* Мисбах Мәүлиев (1929-2011), Социалистик Хезмәт Каһарманы.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чулпан (Югары Ослан районы)

**Чулпан** — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.
## Геогрфиясе
Чулпан авылы Соболевское авылыннан 6 км ераклыкта урнашкан, авылдан Яшел Үзән районына кадәр барлык матур киңлекләр ачыла һәм күренә. Чулпаниха авылында Үзәк, Яшел, Карабодай һәм Болын урамнары бар.
## Социаль өлкә
Башлангыч мәктәп, кибет эшли. "Федорова" КФХ, "Николаев" КФХ эшли.
## Халкы
2010 елда авылда 82 кеше яшәгән.
Нигездә, өлкән яшьтәге кешеләр яши.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 60 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 93,33%,
башка халыклар — 5%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,67%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чулпан (Арча районы)

**Чулпан** — Татарстан Республикасының Арча районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 242 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 63.64%,
урыслар — 26.86%,
таҗиклар — 5.79%,
башка халыклар — 2.48%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1.24%.

## Шәхесләр

* Николай Бурмистров (1925-2004), тарихчы, тарих фәннәре докторы (1986), профессор (1988).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чулпыч

**Чулпыч** — Татарстан Республикасының Саба районындагы авыл.
## Географиясе
Чулпыч Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 75 чакрым, ә район үзәге Байлар Сабасыннан көньяк-көнбатышка таба 12 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 63 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 93,65%,
башка халыклар — 4,76%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,59%.

## Танылган шәхесләр

* Кәлимулла Хәсәнов (1878-1948), 2нче патша Думасы һәм Милли Мәҗлес депутаты.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чукмарлы

**Чукмарлы** — Татарстан Республикасының Сарман районындагы авыл.
## Географиясе
Чукмарлы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 217 чакрым, ә район үзәге Сарманнан төньяк-көнбатышка таба 11 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 339 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96,46%,
башка халыклар — 3,54%.

## Авыл җирлегендә туган күренекле кешеләр

* Аяз Гыйләҗев (1928–2002) – татар язучысы, драматург.
* Алмас Имаев (1947) — баянчы, педагог.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чолы

**Чолы** — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы авыл.
## Географиясе
Чолы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 84 чакрым, ә район үзәге Тәтештән төньяк-көнбатышка таба 21 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 16 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 87,50%,
мордва — 6,25%,
чуашлар — 6,25%.

## Шәхесләр

* Петр Иванов (1909-1944), ССРБ каһарманы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чүриле (Татарстан)

**Чүриле** — Татарстан Республикасының Арча районындагы торак пункт. Әлегә муниципаль статусы — торак пункт (федераль классификатор буенча).
## Географиясе
Чүриле Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 47 чакрым, ә район үзәге Арчадан көньяк-көнбатышка таба 11 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 100%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чутай

**Чутай** — Татарстан Республикасының Балтач районындагы татар авылы. Исеме Чутай елгасы атамасы буенча. 
## Географиясе
Чутай Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 118 чакрым, ә район үзәге Балтачтан төньяк-көнчыгышка таба 26 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 434 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 99,77%,
башка халыклар — 0,23%.

## Авылда туган күренекле шәхесләр

* Васил Булатов, Советлар Берлеге Каһарманы.
* Харис Салихҗан, дин эшлеклесе, язучы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чурак

**Чурак** — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
## Географиясе
Чурак Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 122 чакрым, ә район үзәге Буадан көньяк-көнчыгышка таба 18 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарихы
Авылны XVII гасыр башында Иске Чәчкаб авылыннан күченеп килгән чуашлар нигезли.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 477 кеше яши, шул исәптән:
чуашлар — 94,55%,
башка халыклар — 4,82%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,63%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
* Тутарстанри чӑвашсен энциклопедине кӑларасшӑн
* В Буинском районе обсудили вопросы изучения родного края
Чүти (Кайбыч районы)

**Чүти, Татар Чүтие** — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы татар авылы. Язучы Зариф Бәширинең туган авылы.
## Тарих
Чүти авылы борынгылардан санала, Казан ханлыгы чорыннан билгеле.
Авыл 1565-67елгы мәгълүматларга тупланган Зөя  өязенең теркәү кенәгәсендә искә алына.Аның исемен И.П.Ермолаев китабында да теркәп калдырган (Ермолаев,1980,№797). Монда бу вакытта 145хуҗалыкта 497ир һәм 503хатын-кыз көн күргән.Өлкән буын вәкилләре сөйләвенчә, элек бу тирәләр калын урман белән капланган булган. Күченеп килгән кешеләр бу урманнарны кисеп чәчүлек  җирләр ясыйлар. Шул урыннарны эшкәртергә,елга кырыена имеш беренче булып Чүти исемле кеше килеп утырган. Соңыннан күчеп килүчеләр күбәйгән. Авылны беренче килеп урнашкан кеше исеме белән атый башлаганнар, ә елганы Гөбенә дип атаганнар. Ул кешене Татарстанның хәзерге Аксубай районы Иске Кәрмәт авылыннан күченеп утырган дип сөйлиләр олылар.Чүти бабайның беренче торак йортлары Тутый кош елгасы буена урнашкан, хәзерге иске мәчет бинасы урынында булырга тиеш.
Чүти бабайның килеп утырганына кадәр Зур Тәрбит, Соравыл, Иске Тәрбит авыллары булган, чөнки күп кенә җирләрнең инде хуҗалары булып бу җирләр эшкәртелгән.
Алып баба белән бәйләнешле атамалар булган (Торна тавы)  шактый борынгы чорларда оешалар. Алыпка мөнәсәбәтле тау калкулыкларга татар мәгърифәтчесе К.Насыйри да игътибар иткән һәм аларны борынгылык белән бәйли. Алып баба бик арыгач ял итәргә утыра һәм үзенең чабаталарын чишеп кага.Төшеп калган туфрак шул кадәр күп була, хәтта ике калкулык барлыкка килә. Калкулык ямь-яшел булып ерактан ук күренеп тоганга, урыны да тыныч урында булганга күрә, торналар бик үз итәләр үзен. Торна тавы атамасы менә шуннан килеп чыккан.Чүти тирәсендә урнашкан авылларның исемнәре дә (Әлбаш, Күлбаш һ.б.) авылның борынгы икәнен билгели. Олыларның сөйләве буенча, Чүти авылының көньяк – көнчыгышындагы җирләр морзаныкы булган (кызганыч, исеме билгесез). Гаиләсе булмау сәбәпле, ул үз җирләрен авыл халкына өләшеп бирә һәм үзе дә Чүтидә төпләнеп кала.
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча авылда татарлар гына яши.
=

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 590 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Күренекле кешеләре
* Зариф Бәшири.
* Фидания Камалова (1952), Татарстан Республикасының Атказанган укытучысы (2001).
### Шулай ук карагыз
* Шәкүр Карак.
## Мәгариф өлкәсе
* Чүти урта мәктәбе
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Кайбыч районы татар авыллары
Чәчәкле

**Чәчәкле** (элекке **Яңа Рәҗәп**, ) — Татарстан Республикасының Спаск районындагы торак пункт, татар авылы.
## Географиясе
Чәчәкле Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 130 чакрым, ә район үзәге Болгардан көньяк-көнчыгышка таба 49 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1710 елда нигезләнгән.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 326 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98,77%,
башка халыклар — 1,23%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шәбез

**Шәбез** — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.
## Географиясе
Шәбез Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 290 чакрым, ә район үзәге Актаныштан төньяк-көнбатышка таба 21 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
Актаныштан 22 чакрым көнбатыштарак, көнбатыштагы Шәбез елгасы буенда урнашкан. Вакытында 18 чакрым ераклыктагы Дербешка пристанен, икмәк кабул итү пунктын, Камбарка станциясе арасын таптап яшиләр.1723 елдан мәгълүм. 1744 елда Кама аръягында да биләмәләре булуы рәсми кәгазьләрдә теркәлеп калган. 1757 елны Каракүл волостеның Пермиков авылы кешеләренә Агыйдел тамагыннан Туктар күленә кадәр араны 20 елга Апас, Кәлтәү, Семиостров, Тат. Суксу кешеләре белән оброкка бирү хакында килешү төзүдә катнашалар. Шәбез кешесе Әгъбәс Абдуллин авылдашлары Бикчәнҗәй Токаев, Аваз Бикбаусов, Батыр Байисламов, Абызай Токаев, Усман Кинзин, Нияз Апанаев, Сәгыйть Сөендеков, Сөймак Камаев белән бергә Каентүбә, Калмаш, Тат.Суксу кешеләре катнашында Сарапул өязе Вятские крестьяннарына 15 елга балык тоту өчен сулыкларын биреп тору документында тамгаларын калдырганнар.Алар Җәнәй волостенең Камбар түбәсенә караганнар, су,балык кадерен белмәгәннәр.
  1870 елда мәчет, мәдрәсә була, җил тегермәненнән файдаланганнар.
  “Алга” күмәк хуҗалыгы оештыралар, эреләндерү чорында язмышлары Чалманарат халкы белән тыгыз бәйләнештә бара. 2010 елда “Наратлы”  ҖЧҖ кә карыйлар.
  5 кеше репрессияләнә.
  Бөек Ватан сугышында ил саклаучылар сафка баскан 79 яугирнең 49 ы һәлак була, хәбәрсез югала.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 117 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7&nbsp;°C.
## Күренекле кешеләре
* Фагыйль Бариев — Хуҗалык эшлеклесе,ТРның атказанган укытучысы.
* Шәйхулла Измайлов — полковник.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. - Казань, 2008. -Т.4
* Списки населенных мест Российской империи по сведениям 1870 года.
* Полный алфавитный список всех населенных мест Уфимской губерни.- Уфа, 1906.
* И.Р Очерки истории Татарстана и Татарского народа.(20 век)- Казань, 1999 
* Муратов Ф., Хуҗин Й. Актаныш - туган җирем. - Казан, 2003.
* Имамов В. Безнең төбәк тарихы. - Чаллы, 2008.
* Актанышым - ак илем. // Актаныш - край мой лучезарный. -Казан "Идел- пресс", 2010.
Шалты

**Шалты**, *шулай ук* Яңа Шалты — Татарстан Республикасының Баулы районындагы авыл. 
## Географиясе
Шалты Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 333 чакрым, ә район үзәге Баулыдан көньяк-көнчыгышка таба 36 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 411 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 90,75%,
урыслар — 5,35%,
башка халыклар — 3,89%.

## Шәхесләр

* Габделхак Бәдыйгов (1906―1978), сәясәт һәм  эшлеклесе.
* Илшат Ганиев (1954), фән кандидаты, РФ, ТР атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре. II, III, IV чакырылыш ТР ДШ депутаты.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шәдке

**Шәдке** — Татарстан Республикасының Теләче районындагы авыл.
## Географиясе
Шәдке Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 69 чакрым, ә район үзәге Теләчедән көньяк-көнбатышка таба 19 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 700 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 99,86%,
башка халыклар — 0,14%.

## Авыл җирлегендә туган күренекле кешеләр

* Габдулла Галиев (Габдулла Гали улы Галиев) — күренекле татар шагыйре.
* Сәләх Низамов (1905-1975) - Татарстан АССР Югары шурасы президиумы рәисе (1952-1959).
* Сәидә Зыятдинова (1941), язучы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шәмбалыкчы

**Шәмбалыкчы** — Татарстан Республикасының Апас районындагы авыл. 
## Географиясе
Шәмбалыкчы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 71 чакрым, ә район үзәге Апастан төньяк-көнбатышка таба 12 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 130 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 90%,
чуашлар — 5.38%,
башка халыклар — 4.62%.

## Шәхесләр

* Фәхри Хөсәен улы Насретдинов (*[[1911 ел|1911]]—[[1986 ел|1986]]*), опера җырчысы, РСФСР халык артисты, Тукай бүләге иясе. 
* Бану Нургали кызы Вәлиева (*[[1914 ел|1914]]—[[2003 ел|2003]]*), опера җырчысы, РСФСР халык артисты.
## Мәдәният
* 1996 елда Фәхри Насретдинов һәм Бану Вәлиева музее ачыла.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шәрләрәмә

**Шәрләрәмә** — Татарстан Республикасының Сарман районындагы авыл.
## Географиясе
Шәрләрәмә Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 232 чакрым, ә район үзәге Сарманнан төньяк-көнчыгышка таба 19 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 241 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 94,61%,
урыслар — 4,56%,
башка халыклар — 0,83%.

## Шәхесләр

* Рифкать Ризатдинов (1929), генерал-лейтенант (1977).
* Нәкыйп Гатиятуллин (1949), фән докторы, РФ һәм ТР атказанган геологы.
## Әдәбият
# *Роза Шәйгарданова.* Шәрләрәмәм – күңел учагым. Казан: «Приоритет» ҖЧҖ, 2018.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шарлама

**Шарлама** — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
## Географиясе
Шарлама Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 238 чакрым, ә район үзәге Әлмәттән төньяк-көнчыгышка таба 21 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 159 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 93,08%,
башка халыклар — 6,92%.

## Шәхесләр

* Ибраһим бине Хуҗаш әл-Казани (17??-1825), дин эшлеклесе.
* Ринат Галиев (1939―2007), «Татнефть» АҖ генераль директоры (1990―1999).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шылаңгы

**Шылаңгы** (, ) — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.
## Географиясе
Шылаңгы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 31 чакрым, ә район үзәге Югары Осланнан көньяк-көнчыгышка таба 27 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарихы
Авыл Казан ханлыгы чорыннан ук билгеле. Авыл атамасы чирмеш теленнән сар кошын аңлата.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 601 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 76,54%,
татарлар — 20,80%,
башка халыклар — 1,83%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,83%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Танылган шәхесләр

* Николай Лисин (1912-1981), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шомырбаш

**Шомырбаш**  — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
## Географиясе
Шомырбаш Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 93 чакрым, ә район үзәге Балык Бистәсеннән төньяк-көнчыгышка таба 42 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 116 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 71,55%,
шул исәптән керәшен татарлары — 69,83%,
урыслар — 27,59%,
башка халыклар — 0,86%.

## Шәхесләр

* Алексей Кибяков (1899-1985), физиолог.
* Павал Абрамов
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шәмәрдән

**Шәмәрдән** — Татарстан Республикасының Саба районындагы авыл.
## Географиясе
Шәмәрдән Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 91 чакрым, ә район үзәге Байлар Сабасыннан төньяк-көнбатышка таба 18 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 5740 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 87,20%,
урыслар — 11,01%,
башка халыклар — 1,38%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,42%.

## Шәхесләр

* Дамир Исхаков (1952), тарихчы, фән докторы.
* Мөдәррис Минһаҗев (1953), ТР халык рәссамы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шәмәк (Мамадыш районы)

**Шәмәк** — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл. Шәмәк төп гомуми белем бирү мәктәбе. 
## Авыл җирендә туган танылган кешеләр

* Рәис Даутов (1928-2007) – татар язучысы, тәрҗемәче, әдәбият белгече, мөхәррир, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 252 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шекә

**Шекә** — Татарстан Республикасының Арча районындагы авыл.
## Географиясе
Шекә Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 81 чакрым, ә район үзәге Арчадан төньяк-көнбатышка таба 34 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Күренекле кешеләр

* Яхъя бине Сәфәргали (1758-1838), мәгърифәтче, имам, шагыйрь, фәлсәфәче, табиб-гипнозчы (*авылда вафат*).
* Фәрит Бәшир — татар әдәбият галиме, тәнкыйтьче.
* Гөлзадә Сафиуллина (1946), җырчы һәм җәмәгать эшлеклесе, Татарстанның халык артисты. Муса Җәлил премиясе лауреаты.
* Рәссам Равил Заһидуллинның (1960) әтисе Габделбәшир Шекәдә туган, рәссамның балачагы биредә узган.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 380 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98.68%,
башка халыклар — 1.05%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0.26%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5&nbsp;°C.
## Мәдәният
2024 елда җырчы Гөлзадә Сафиуллина белән аның кызы галимә Резида Сафиуллина башлангычы белән авылның башлангыч мәктәбе (Шушмабаш урта мәктәбе филиалы ) бинасында (Свердлов ур., 19) *Авыл тарихы музее* оештырылган.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Ширәмәт

**Ширәмәт** — Татарстан Республикасының Түбән Кама районындагы торак пункт. 1930-63 елларда — Ширәмәт районы үзәге.
## Географиясе
Ширәмәт Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 159 чакрым, ә район үзәге Түбән Камадан көньяк-көнбатышка таба 33 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1439 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 65,81%,
татарлар — 29,46%,
башка халыклар — 4,31%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,42%.

## Танылган шәхесләр

* Всеволод Изосимов (1889-1974), биолог.
* Александр Седов (1911-1999), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
## Моны да карагыз
* Ширәмәт урман сәнәгате хуҗалыгы
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шешминка

**Шешминка** (**Чишмә Кирмәне**) — Татарстан Республикасының Чирмешән районындагы авыл. 
## Географиясе
Шешминка Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 205 чакрым, ә район үзәге Чирмешәннән төньяк-көнчыгышка таба 18 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Авыл җирлегендә туган күренекле кешеләр

* Иван Конев (1899-1983) - Советлар Берлеге каһарманы.
* Александр Супонинский (1978) - Россия Герое.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 313 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 93,93%,
башка халыклар — 6,07%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.5&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шыгай (Сарман районы)

**Шыгай** — Татарстан Республикасының Сарман районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 142 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 97,89%,
башка халыклар — 2,11%.

## Шәхесләр

* Борһанетдин бине Мөхәммәтшәриф (1767-1826), Тайсуган, Шыгай мәдрәсәләре мөдәррисе.
* Мәүләви Җәләлетдин бине Борһанетдин (1817-1868), ахун, Шыгай мәдрәсәсе мөдәррисе.
* Мәснәви Хәертдинов (1924-1983), рәссам, мөгаллим, Татарстан АССР халык рәссамы (1977).
## Моны да карагыз
* Шыгай мәдрәсәсе
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шыкмамай

**Шыкмамай** — Татарстан Республикасының Зәй районындагы авыл.
## Географиясе
Шыкмамай Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 200 чакрым, ә район үзәге Зәйдән төньяк-көнчыгышка таба 24 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 119 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 99,16%,
башка халыклар — 0,84%.

## Тарих
Зәй төбәгенең Шыкмамай авылы мәчет манарасын ике кеше – Гыйльметдин белән Салихҗан кисеп аудара. Манара кискәннән соң Гыйльметдин исеменә «Бәла» кушаматы тагыла. Бәла Гыйльметдиннең гаиләсенә газетага язарга ярамый торган бәлаләр, күңелсезлекләр килә. Салихҗанның баласы гарип туа, гомере буе аларның маллары мантымый, үрчеми, фәкыйрьлектә яшиләр.
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Шәңгәлче

**Шәңгәлче** — Татарстан Республикасының Түбән Кама районындагы татар авылы.
## Географиясе
Шәңгәлче Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 173 чакрым, ә район үзәге Түбән Камадан көньяк-көнчыгышка таба 13 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 797 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 92,35%,
урыслар — 5,14%,
башка халыклар — 1,38%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,13%.

## Танылган кешеләр

* Зөлфәт Хәким — драматург, популяр җырлар иҗат итүче һәм җырчы.
* Гамил Әсхәдуллин (1959), «Мунча ташы» театры җитәкчесе, ТР халык артисты.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.