open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иске Урдалы

**Иске Урдалы** () — Самара өлкәсенең Келәүле районындагы керәшен татар авылы, Назаровка авыл җирлегенең административ үзәге.

## Географиясе
Ул Келәүле тимер юл станциясе булган район үзәгеннән төньяк-көнчыгышка туры сызыкта якынча 18 километр ераклыкта урнашкан.

## Тарихы
Авыл, мөгаен, XVIII гасырда Казан ягындагы Нарат-Асты авылыннан (бүгенге Сарман районы Нарат Асты авылы) күчеп килгән кешеләр тарафыннан нигезләнгән.

## Халык саны
Даими халык 2002 елда 428 кеше булса (татарлар 55%), 2010 елда 386 кеше тәшкил иткән. Халыкның татар өлешен керәшеннәр тәшкил итә. Иске Урдалы — Самара өлкәсендә керәшеннәр күпләп яшәүче бердәнбер авыл.

## Социаль сфера
Авылда чиркәү юк һәм беркайчан да булмаган. 

Эш урыннарыннан 14 кешелек мәктәп һәм авыл җирлеге бар.

Авыл мәдәният йорты каршында «Натукай» керәшен ансамбле эшләп килә.

## Искәрмәләр

Төркем:Самар өлкәсе торак пунктлары
Төркем:Самар өлкәсе татар авыллары
Төркем:Келәүле районы
Карасук районы

**Карасук районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Карасук.
## География

## Тарих
Карасук районы 1925 елда Себер краеның Славгород округы составында оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав
1939 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча: руслар — 45,8% яки 19 613 кеше, украиннар — 43,2% яки 18 511 кеше, казакълар — 8,5% яки 3644 кеше.

## Административ бүленеш
# Белое авыл җирлеге
# Благодатное авыл җирлеге
# Знамен авыл җирлеге
# Ирбизино авыл җирлеге
# Калиновка авыл җирлеге
# Михайловка авыл җирлеге
# Октябрьское авыл җирлеге
# Студёное авыл җирлеге
# Троицкое авыл җирлеге
# Хорошее авыл җирлеге
# Чернокурья авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* На сайте администрации Новосибирской области
* Официальный сайт администрации района

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Гатауллина

**Гатауллина** ― фамилия.
* Ләйсән Гатауллина (1997), Камал театры актрисасы (2021 елдан), «Тантана» премиясе лауреаты (2020).
* Лира Гатауллина (1926―2003), табиб-педиатр, фән докторы (1967), профессор (1968), БАССР атказанган фән эшлеклесе (1972). 
* Нәҗибә Гатауллина (*[[Нәҗибә Әминева]]*, 1945), шагыйрә, БАССР атказанган укытучысы (1986).
----
* **[[Гатауллин]]**

Төркем:Фамилияләр
Кыргызстан байрагы

**Кыргызстан дәүләт байрагы** (  ) - Кыргызстанның дәүләт символы (  ). 1992 елның 3 мартында Кыргыз Республикасының Жогорку Кеңеш резолюциясе белән расланган.

## Тасвирлау
Кыргызстан Республикасының милли байрагы - турыпочмаклы кызыл тукымадан гыйбәрәт, аның үзәгендә алтын төсле тигез таралган нурлары белән түгәрәк кояш дискы бар (кырык нур). Кояш диск эчендә кызыл төстәге кыргыз юртасының түндүк образы бар ()  .

Кыргызстан милли байрагының киңлеге аның озынлыгының биштән өч өлешен тәшкил итә. Нурлы дискның диаметры Кыргызстан милли байрагы киңлегенең биштән өч өлешен тәшкил итә. Кояш һәм нурлы дискларның диаметрлары нисбәте-өч бишкә. Түндүк диаметры - нурлы дискның диаметрының яртысы  .

## Мәгънәле эчтәлеге
Кыргыз халкының орнаменталь культурасында кояш яктылык, ачыклык, тормышчанлык дигәнне аңлата. Кырык нурлы ялкын телләре — кырык .кабилә халкы кушылганны аңлата.

*Тундүк (  )*  — сферик форма конструкциясе, Кыргызстанның «боз-үй» торакны (кыргыз юртасы исеме) гәүдәләндерә һәм яктылык тәрәзәсе булып тора. Тундүкнең түгәрәк рамкасы матчалардан тора, алар кыршау белән тоташтырылган. Түндүк күк белән җирне тоташтыра һәм һәм өй учагы билгесе буларак кабул ителә. Моннан тыш, түндүк илдә яшәүче барлык милләтләрнең бердәмлеген символлаштыра  .

## Техник спецификация
Кыргызстан дәүләт флагы һәм аның образы, зурлыгына карамастан, Кыргызстан Республикасы Президент резиденциясендә сакланган Кыргызстан дәүләт байрагы стандартының төсенә һәм схематик сурәтләренә туры килергә тиеш. Кыргызстан дәүләт флагының төсләре Кыргызстан дәүләт флагының техник спецификациясендә күрсәтелгән төсләргә туры килергә тиеш  .

## Тарихи байраклар

Файл:Turkestan Autonomous SSR Flag.svg|1919—1921 елларда Төркестан Автоном Совет Социалистик Республикасы байрагы
Файл:Flag of Turkestan ASSR (1921-1923).svg|1921—1924 елларда Төркестан Автоном Совет Социалистик Республикасы байрагы
Файл:Flag of the Kirghiz ASSR (1926–1936).svg|Кыргыз АССРы байрагы (1926—1936)
Файл:Flag of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1936–1940).svg|1938—1952 елларда Кыргыз ССРы байрагы
Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|1952-1991 елларда Кыргыз ССР флагы
Файл:Flag of Kyrgyzstan (1991-1992).svg|1991—1992 елларда Кыргызстан байрагы
Файл:Flag of Kyrgyzstan.svg|1992 елдан Кыргызстан байрагы


## Шулай ук карагыз

* Кыргызстан гимны

## Искәрмәләр

Төркем:Илләр буенча байраклар
Байрак
Ташкәнт мәгълүмати технологияләр университеты

**Мөхәммәд әл-Хәрәзми исемендәге Ташкәнт мәгълүмати технологияләр университеты** (2002 елга кадәр — Ташкәнт электротехник элемтә институты) — Үзбәкстандагы телекоммуникация һәм мәгълүмат технологияләре өлкәсендә белгечләр әзерләү үзәге. Илнең башка шәһәрләрендә дә университетның филиаллары бар: Фәрганә, Үргәнеч, Каршы, Сәмәрканд, Нөкестә.

Университет 1955 елда оеша. Совет чорында ул ССРБ элемтә министрлыгына буйсына, ССРБның алты көндезге элемтә институтының берсе һәм Үзәк Азия һәм Казакъстанда бердәнбер була. 2017 елда Үзбәкстан Президенты указы белән университет Мөхәммәд әл-Хәрәзми исеме белән атала.

Совет чорында вузда өч көндезге факультет була — РРТ (Радиоэлемтә, радиотапшырулар һәм телевидение), МЭС (Күп каналлы электр элемтәсе), АЭС (Автоматик электр элемтәсе).

## Тарих

* 1955 ел — Ташкәнт электротехника элемтә институты (ТЭИС) оештырыла.
* 1960 ел — электр элемтәсе инженерларының беренче буын чыгарылышы.
* 1978 ел — Фрунзе (хәзер Бишкәк), Дүшәнбе, Алма-Ата һәм Фәрганә шәһәрләрендә ТЭИС факультетының читтән торып уку пунктлары оештырыла.
* 1993 ел — институт каршында элемтә офицерларын әзерләү өчен махсус факультет булдырыла.
* 1994 ел — институтта Телекоммуникацияләрнең Үзәк Азия уку-укыту үзәге оештырыла, ул Үзәк Азия Республикалары, шулай ук Монголия, Пакистан һәм Һиндстан элемтә тармакларының инженер-техник хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрү өчен оештырыла.
* 1997 ел — институтта лицей-интернат үз эшчәнлеген башлап җибәрә.
* 1999 ел — институт каршында академия лицее эшли башлый.
* 2002 ел — Үзбәкстан Республикасы Президенты Указы белән ТЭИС Ташкәнт мәгълүмати технологияләр университеты (ТМТУ) дип үзгәртелә.
* 2005 ел — ТМТУның Каршы, Нөкес, Сәмәрканд, Үргәнеч һәм Фәрганәдә төбәк филиаллары оештырыла.

## Факультетлар

* ИКТ өлкәсендә һөнәри белем
* ИКТ өлкәсендә икътисад һәм идарә итү
* Мәгълүматлаштыру һәм китапханә фәне
* Компьютер инженирингы
* Программа инжениринг
* Телевидение технологияләре
* Телекоммуникацион технологлар
* Почта элемтәсе технологияләре
* Мәгълүмати куркынычсызлык
* Махсус факультет

## Филиаллар
Үзбәкстан Республикасы Президенты карары белән 2005 елда ТМТУың Каршы, Нөкес, Сәмәрканд, Үргәнеч һәм Фәрганәдә төбәк филиаллары оештырыла.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Университетның рәсми сайты 
* Фейсбукта университетның рәсми бите
* Становление и развитие ТЭИС – ТУИТ 

Төркем:1955 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Үзбәкстан университетлары
Истанбул университеты

**Истанбул университеты** (, ) — Истанбулның һәм Төркиянең әйдәп баручы югары уку йорты, илнең иң борынгы университеты.

Университетның төп территориясе шәһәрнең иске өлешендә, Баязит мәчете һәм Сөләйман мәчете арасында урнашкан. Университетта һәм аның филиалларында 60 меңнән артык студент һәм 8 мең аспирант белем ала, укытучылар составында 2 меңнән артык профессор бар.

## Тарих

1846 елда мәдрәсә базасында солтан Мәхмәт боерыгы буенча 1453 елда Константинопольне алганнан соң нигез салына. XX гасырга кадәр — югары мөселман мәктәбе, Төркия Республикасыигълан ителгәннән соң 1927 һәм 1933 елларда үзгәртеп корыла һәм дөньяви белем бирү учреждениесе була.

2006 елдан башлап, Стамбул университеты дөньяның 500 иң яхшы университеты исемлегенә керә. 2011 елда дөньядагы иң яхшы 500 университет исемлегенә кергән Төркиянең бердәнбер университеты. Университет Азия-Тын океан төбәгендә иң яхшы 100 университет исемлегенә керә.

Истанбул университеты Европа университетлар ассоциациясенә (EUA), шулай ук «Coimbra Group»ка керә. Farabi, Erasmus, Mevlana кебек программалар аша студентлар һәм укытучылар алмашу гамәлгә ашырыла. Уку процессы Болонья системасы нигезендә бара.

Истамбул университетын тәмамлаучыларга дипломга аерым кушымта бирелә (DS).

## Истамбул университеты китапханәсе
Истанбул университеты китапханәсенә 1925 елда нигез салына. Китапханә Төркиянең иң эре китапханәләреннән берсе булып тора. Аның фондында 250 мең томнан артык китап һәм 18 меңнән артык кулъязма бар.

## Факультетлар

Истанбул университетында 17 факультеты бар:

* Истанбул медицина факультеты
* Юридик факультеты
* Филология факультеты
* Әдәбият факультеты
* Табигый фәннәр факультеты
* Фармацевтика факультеты
* Стоматология факультеты
* Идарә итү факультеты
* Сәясәт фәннәре факультеты
* Элемтә факультеты
* Су фәннәре факультеты
* Теология факультеты
* Ачык һәм дистанцион белем бирү факультеты
* Транспорт һәм логистика факультеты
* Шәфкать туташы факультеты
* Архитектура факультеты
* Компьютер һәм мәгълүмат технологияләре факультеты

## Шулай ук карагыз

* Катанов китапханәсе

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Университетның рәсми сайты
* Университет WikiMAPIAда

Төркем:Истанбул университеты
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Шамил Колбарисов

**Колбарисов Шамил Зөфәр улы** (23 май 1923 ел — 30 сентябрь 2004 ел) — башкорт композиторы, җырчы (баритон) һәм режиссер. 1978 елдан ССРБ Композиторлар берлеге әгъзасы. Бөек Ватан сугышында катнашучы. РСФСР-ның (1990) һәм Башкорт АССР-ының (1968) атказанган сәнгать эшлеклесе. II дәрәҗә Ватан сугышы (1985) һәм «Хөрмәт Билгесе» (1957) орденнары кавалеры.

## Биографиясе
Шамил Зөфәр улы Колбарисов 1923 елның 23 маенда  Уфа губернасы Уфа кантонының Нөрле авылында (Башкортстан Республикасының Уфа районы) туа. 
1945 елда Башкортстан музыка училищесына керә һәм Н. А. Караулова классы буенча 1948 елда тәмамлый.

1952 елда П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү консерваториясендә вокал (педагоглар С. Н. Стрельцов, В. Ф. Карин), композиция (педагог Е. О. Месснер) белгечлеге буенча белем ала.

1952 елдан  Башкортстан дәүләт опера һәм балет театрының  солисты һәм режиссеры булып эшли. Шамил Колбарисов 50-дән артык опера партиясен башкара.   1968 елдан — Башкорт дәүләт филармониясендә солист һәм режиссер, 1974 елдан сәнгать җитәкчесе булып эшли. Филармониянең 70 тән артык тамаша программасының режиссеры була. 1978—1989 елларда — Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академия драма театрының музыкаль бүлеге мөдире. 

1955 елда Мәскәүдә үткән Башкорт әдәбияты һәм сәнгате декадасында катнаша.

Шамил Зөфәр улы — «Бер кабынса гыйшык уты» (Ш. Биккол  һәм Ш. Колбарисов либреттосы, 1965 елда куела), «Гөлсөярнең сөйгәне» (Н. Асанбаев либреттосы, 1983) дигән оперетталар, симфоник оркестр өчен «Бәйрәм увертюрасы» (1982), «Халыкка дан» кантатасы (1952), Ш. Биккол шигыренә «Урал» хор поэмасы (1953), башкорт шагыйрьләренең шигырьләренә 100-ләгән җыр һәм романс, Башкортстан театрларында куелган 40-тан артык тамаша музыкасы авторы. 

## Партияләре

* Сәүбән (А. Э. Спадавеккиа һәм Халикъ Зәимов, «Акбузат»),
* Ваһап (Н. К. Чемберджи, «Карлыгач»),
* Әхмәт (Н. И. Пейко һәм Мәсәлим Вәлиев, «Айсылу»),
* Пугачев һәм Чураман (Заһир Исмәгыйлев, «Салават Юлаев») һ.б.

## Әсәрләре
җырлары:

* «Янбикә» (Рафаэль Сафин шигыре),
* «Салкын чишмә» (Муса Гали шигыре),
* «Ак каеннар» (Әнгам Атнабаев шигыре),
* «Яз килә», «Фронтташ әшнә, тавыш бир» (икесе дә Шәриф Биккол шигыренә),
* «Синең улыңмын мин, Ватаным» (Наҗар Нәҗми шигыренә),
* «Имән турында баллада» (Абдулхак Игебаев шигыренә) һ.б.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* «Хезмәт Билгесе» ордены (1957)
* 2-се дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985)
* БАССР-ның атказанган сәнгать эшлеклесе (1968)
* РСФСР-ның атказанган сәнгать эшлеклесе (1990)
* Бөек Җиңүнең 55 еллыгына багышланган Җөмһүрият музыкаль әсәрләр конкурсы лауреаты (2000).

## Сылтамалар

* Шамиль Зуфарович Кульборисов
* Журнал «Ватандаш». Ҡолбарисов 

Төркем:2004 елда вафатлар
Төркем:1923 елда туганнар
Төркем:23 май көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Башкорт дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Башкортстан композиторлары
Төркем:Баритоннар
Рәшит Мөхәмәтҗәнов

**Мөхәмәтҗәнов Рәшит Абдулла улы** (10 сентябрь 1940 ел — 6 гыйнвар 2019 ел) — укытучы, журналист, туган якны өйрәнүче. 1-се Бөтендөнья башкортлар корылтае делегаты (1995).

## Биографиясе
Рәшит Абдулла улы Мөхәмәтҗәнов 1940 елның 10 сентябрендә Чиләбе өлкәсе Югары Урал районының Яңа Ахун авылында туган.

Түбән Тагил педагогия институтының нәфис-графика факультетын, 1978 елда «журналистика» һөнәре буенча Нижгар шәһәрендәге Югары фирка мәктәбен тәмамлаган.

1962 елда Верхнеурал шәһәренең 1-се урта мәктәбендә рәсем һәм сызым укытучысы булып эш башлый.

1964 елдан Югары Урал район газетасы «Красный уралец» белән хезмәттәшлек итә. 

1973 елдан редакция штатына даими эшкә кабул ителә. Артабан чорда журналист мәкаләләренең төп темалары: туган як тарихы, дин, фольклор, башкорт һәм татар халыкларының мәдәни һәм гаилә-көнкүреш йолалары. Ул беренчеләрдән булып якташларын районның күренекле башкорт һәм татар гаиләләре, аларның фото архивлары белән таныштыра.

1979—1985 елларда Рәшит Мөхәмәтҗәнов Чиләбе өлкәсенең Чесма районының «Степные зори» гәзите мөхәррире булып эшли.

1985—1990 елларда «Красный уралец» гәзите мөхәррире.

1993 елга кадәр Югары Урал район Советы башкарма комитеты аппаратында, аннары Форштадт мәктәбендә укытучы булып эшли.

Рәшит Абдулла улы Мөхәмәтҗәнов 2019 елның 6 гыйнварында Верхнеурал шәһәрендә вафат була.

## Иҗади эшмәкәрлеге
Архивларда һәм музейларда купьеллык эзләнүләр белән шөгыльләнә, Көньяк Урал язучылары һәм тарихчылары белән хезмәттәшлек итә. Нәтиҗәдә «Урал елгасында» исемле белешмәлек 1999 елда «Заповедные уголки Южуралья» сериясендә «Рифей» нәшриәте тарафыннан басып чыгарыла. Китапта Верхнеурал һәм район тарихы, археология, мәдәният, табигать комарткылары тасвирламалары, күренекле якташлар, утарларга нигез салучылар, шулай ук йорт һәм предприятие хуҗалары турында бай мәгълүмат урнаштырылган. Басмада «Батырлар галереясы», «Верхнеурал ере елъязмасы», «Биографик сүзлек» исемле бүлекләр бар.

### Китаплары

* На Урал-реке
* Победители : Очерки о верхнеуральцах, участниках Великой Отечественной войны. Р. А. Мухамедьянов. — Челябинск : Аркаим, 2005. — 219, (1) c., (8) л. ил. ISBN 5-8029-1180-8
* Каширины.
* Верхнеуральский край: земля и люди [Текст] / Р. А. Мухамедьянов. — Челябинск : Абрис, 2014. — 335 с., [4] л. цв. ил. : ил., карты, портр.; 24 см; ISBN 978-5-91744-082-8

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Силәбе өлкәһе порталында Мөхәмәтйәнов Рәшит Абдулла улы тураһында мәғлүмәт
* Прощание. газета «Красный уралец»
* Мухамедьянов Рашит Абдуллович. Презентация школьника МОУ СОШ 1 г. Верхнеуральска 
* Судьба одной семьи в истории страны 
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:Журналистлар
Төркем:Укытучылар
Төркем:2019 елда вафатлар
Төркем:12 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Чиләбе өлкәсендә туганнар
Төркем:1940 елда туганнар
Төркем:10 сентябрь көнне туганнар
Римма Мөнирова

**Мөнирова Римма Мирас кызы** (24 октябрь 1948 ел — 23 сентябрь 1998 ел) — укытучы, совет органнары хезмәткәре, Югары Өфәле шәһәренең мактаулы гражданы (1998, үлгәннән соң).

## Биографиясе
Римма Мирас кызы Мөнирова 1948 елның 24 октябрендә Татарстанның  Актаныш районы  Аккүз авылында туган. 1966 елда Полдневая урта мәктәбен тәмамлаганнан соң 1972—1977 елларда Чиләбе дәүләт педагогия институтының филология факультетында укый, шул ук вакытта 1966 елдан рус теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли. 

1978 елдан Эткүл авылының 7-се ким урта мәктәбе директоры.

1984 елда халык депутатларының Эткүл авыл Советы башкарма комитеты рәисе итеп сайлана. Бу җаваплы вазифада ул Эткүл авыл Советы торак пунктлары — Давыт, Ключи (1996 елда Снежинск каласына тора) Эткүл авылларының икътисади, мәдәни һәм социаль үсеше өчен күп эшли. Һәркайсы рангтагы җитәкчеләрнең күңел ачкычын таба белә, аңа Ектеринбург, Полиевский, Снежинск шәһәрләре ярдәм итә. Ул җитәкчелек иткән чорда мәктәпләр, клуб төзелә; дистәләгән километр юлга асфальт түшәлә, 1985 елда Эткүл авылында Бөек Ватан сугышында һәлак булган якташларга һәйкәл куела. Югары Өфәледә укучыларның экскурсияләрен, Эткүл халкының байрамдарга, күргәзмәләргә, спектакльләргә баруларын оештыра. Мөнирова авыл хакимияте биләмәсендә башкортларның милли мәдәниятен торгызуда ярдәм итә: Эткүл күле ярлары янында археологик казыну эшләре алып баруда ярдәм күрсәтә; башкорт халкының холык-гадәтләре һәм авыл тарихы белән бәйле материаллар җыя. 

Римма Мирас кызы Мөнирова 1998 елның 23 сентябрендә юл-транспорт фаҗигасендә һәлак була.

## Хәтер
2004 елның июлендә Эткүл авылында Римма Мөнирова яшәгән йортка мемориаль тактаташ куела.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Силәбе өлкәһе порталында Мөнирова Римма Мирас ҡыҙы тураһында мәғлүмәт
* Почётные граждане 
Төркем:1998 елда вафатлар
Төркем:Мактаулы гражданнар
Төркем:Укытучылар
Төркем:Актаныш районында туганнар
Төркем:1948 елда туганнар
Төркем:23 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:24 октябрь көнне туганнар
Мөхлис Үтәбаев

**Үтәбаев Мөхлис Суфиян улы **(5 февраль 1888 ел — 28 декабрь 1970 ел) — ислам дине әһеле. Беренче бөтендөнья сугышында катнашучы. Башкорт милли хәрәкәте эшлеклесе.

## Биографиясе
Мөхлис Суфиян улы Үтәбаев 1888 елның 5 февралендә Ырынбур губернасы Орск өязенең Иске Кинҗәбулат авылында туган. Атасы Суфиян авыл мулласы була, хаҗи.

Таулыкай мәдрәсәсендә белем ала. Аннары «Рәсүлия» мәдрәсәсен (Троицк) тәмамлый. Төрки, гарәп, фарсы телләрен белә.

1914 елга кадәр Ырынбур губернасы Орск өязенең Ярмөхәммәт авылы мәдрәсәсендә укыта.

Беренче бөтендөнья сугышында катнаша, инженер-сапер гаскәрләрендә хезмәт итә, понтоннар буенча белгеч була.

Революциядән соң Башкорт милли хәрәкәтенә кушыла. Хәрәкәт лидеры Ә. Ә. Вәлиди белән таныш була.

1919—1920 елларда Башкорт АССРның Бөрҗән-Түңгәвер кантоны секретаре, рәисе булып эшли.

1920 елда Җылаер кантоны мәктәпләрендә укыта.

1931 елның 31 гыйнварында гаиләсе белән Иркутск өлкәсенә  махсус авылга сөргенгә озатыла, 1994 елда аклана. Черемхово шәһәрендә биш баласы һәм хатыны — Гобәйдә Камал кызы вафат була.

1937 елның 10 декабрендә кулга алынып, 10 елга иректән мәхрүм ителә. Свердловск өлкәсендә төрмәдә  утыра, 1941 елда азат ителә, 1991 елның 18 октябрендә аклана.

1947 елдан Баймак районының Буранбай авылында В. И. Ленин исемендәге колхозда эшли, бер үк   вакытта мулла була.

## Хәтер

* Башкортстан Республикасының Баймак районы Буранбай авылында — үзенең туган авылында — мәчет аның исеме белән атала.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Живая память /авт.-сост. М. М. Утябаева. — Уфа, 2009.

## Сылтамалар

* Үтәбаев Мөхлис Суфиян улы // Башкорт энциклопедиясе — Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльлми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:1970 елда вафатлар
Төркем:28 декабрь көнне вафатлар
Төркем:Ырынбур губернасында туганнар
Төркем:1888 елда туганнар
Төркем:5 февраль көнне туганнар
Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары
Төркем:Башкортстан дин әһелләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Кәлән манарасы

**Кәлән манарасы**, **Бохара манарасы** буларак та билгеле, (, ; фарс. مناره کلان — «*Мөһабәт манара*») — 
Бохара манарасы шәһәренең тарихи үзәгендәге җомга мәчете (Үзбәкстан), карахани Арыслан-хан (1102—1130) 1127 елда төзеткән, бу хан шәһәр төзелеше эшчәнлеге белән танылган .

Кәлән манарасы Бохараның символы да булып тора; шәһәрнең иң биек һәм иң борынгы архитектура корылмаларының берсе;  мөселман шәренең шушындый корылмалары арасында иң күренеклеләренең берсе.

Иртә Урта гасыр манарасы, ул Мири Гарәп һәм Әлим-хан мәдрәсәләре белән бердәм архитектура ансамбле тәшкил итә. Бохараның тарихи үзәгендәге башка комарткылар белән бергә  Үзбәкстанның ЮНЕСКО бөтендөнья мирасы объектларының исемлегенә кертелгән .

## Тарихы
Кәлән манарасы карахани Арыслан-хан вакытында төзелгән җәмигъ мәчете, аны урта быуат төзүчесе Усто Бако җитәкчелегендә салганнар. Башта аңа агач манара куялар, әммә ул никтер төзелеш бетү белән егыла. 1127 елда аны кабаттан төзиләр, бу юлы тулысынча  яндырылган кирпечтән күтәрәләр. Манарасы  сакланган диярлек.

Берничә функцияне үтәгән: аннан азан кычкырганнар, каравыл да шунда торган, шәһәр читендә күренүче күзәтү вышка,  "маяк"та булган.

1920 елда кызыл армия һөҗүме вакытында манара уттан зыян күрә. Ул тиз арада төзелә.

1924 елда стенасының бер өлеше һәм кәрәз манарасы яңадан төзелә. 1960 елда Очил Бобомуродов  җир асты өлешен һәм нигезен ныгыта. 1997 елда Бохараның 2500 еллыгына манара төоргызыла, иң яхшы осталар капиталь реконструкция үткәрә. Киләсе елларда да зур булмаган реставрация эшләре үткәрелә.

## Галерея

Файл:Le minaret et la mosquée Kalon (Boukhara, Ouzbékistan) (5658826884).jpg|Пои-Кәлән ансамбленең өлеше: Кәлән манарасы һәм мәчете
Файл:Kalon-Ensemble Buchara.jpg|Пои-Кәлән ансамбле күренеше: манара һәм Кәлән мәчете, Мири-Гарәп мәдрәсәсе
Файл:2012 Bukhara 7515821196.jpg|Борынгы Бохараның бер күренеше
Файл:Kalon Minaret (8145398812).jpg|Манараның тышкы күренеше
Файл:23 Старая Бухара. Жители перед минаретом Калян (башней Зиндан).jpg|Кәлән манарасы 1913 елда. Фотография авторы- *Вильгельм Артель*
Файл:Kalyan Prokudin.jpg|Кәлән манарасы 1909 елда. Фотография авторы - Прокудин-Горский Сергей Михайлович


## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* advantour.com — Минарет Калян
* orexca.com — Минарет Калян

## Сылтамалар

* [Сферическая панорама, снятая с минарета Калян](http://www.airpano.ru/files/bukhara/start_r.html?onstart=action(load1)), на сайте AirPano
* Панорама ансамбля Пои-Калян на Google Maps
Төркем:Ислам архитектурасы
Төркем:Бохара
Төркем:Үзбәкстан
Юнер Вәлиев

**Вәлиев Юнер Сәлим улы** (; 8 июль 1953 ел) — муниципаль хезмәткәре һәм хуҗалык эшмәкәре. Һөнәре — ветеринария табибы. Башкортстан Республикасының атказанган төзүчесе (2002). Башкортстан Республикасының беренче чакырылыш (1995-1999) Дәүләт Җыелышы — Корылтай һәм Башкортстан Республикасының икенче чакырылыш (1999-2003) Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутаты итеп сайланган. Милләте — башкорт.

## Биографиясе
Юнер Сәлим улы Вәлиев 1953 елның 8 июлендә Башкортстан Республикасының Зилаер районындагы Сабыр авылында туган.

Югары белемле — Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаган.

Хезмәт юлын 1970 — Зилаер районы «Башкирский» игенчелек совхозының Сабыр бүлекчәсендә авыл хуҗалыгы эшчесе
булып башлый.

1970—1971 елларда — Юлдыбайзы 4-се авыл һөнәри-техник училищесының водителләр курсында белем ала.

1971—1973 елларда — Совет Армиясендә хезмәт итә.

1973—1974 — Зилаер районының «Башкирский» игенчелек совхозы бүлекчәсенең авыл хуҗалыгы эшчесе.

1974 елда — Зилаер районының «Башкирский» игенчелек совхозы водителе.

1975—1980 елларда — Башкортстан авыл хуҗалыгы институтының ветеринария факультетында укып чыга.

1980—1982 — Зилаер районы «Башкирский» игенчелек совхозының өлкән ветеринария табибы.

1982-1984 — Зилаер районының «Юлдыбай» совхозында баш зоотехник.

1984—1993 — Зилаер районының «Сабыр» совхозы директоры.

1993—2005 — Зилаер район Советы башкарма комитеты рәисе — район хакимияте башлыгы

2006 елдан — Башкортстан Республикасының Зилаер районы муниципаль район хакимияте башлыгы.

## Җәмәгать эшмәкәрлеге
1995 елда Юнер Сәлим улы Вәлиев Зилаер районы буенча 47-се Зилаер сайлау округынан Башкортстан Республикасының 1-нче чакырылыш Дәүләт Йыйылышы — Корылтай депутатлары ((1995—1999)) Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутаты итеп сайлана, ә 1999 елда исә Зилаер районы буенча 46 нчы Зилаер сайлау округыннан икенче тапкыр республиканың законнар чыгару югары органына Башкортстан Республикасының 2-нче чакырылыш (1999—2003) Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутатлыгына кандидатлыкка күрсәтелгән һәм халык аңа ышаныч күрсәткән.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган төзүчесе
* «Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы» күкрәк билгесе
* Салават Юлаев ордены
* Башкортстан Республикасының Мактаулы грамотасы
* Башкортстан Хөкүмәтенең Мактаулы грамотасы
* Эчке эшләр министрлыгының Мактаулы грамотасы
* Башкортстан Дәүләт Җыелышы — Корылтаеның Мактаулы грамотасы

## Шулай ук карагыз

* Башкортстан Республикасының 1-се чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутатлары
* Башкортстан Республикасының 2-се чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутатлары

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. Документы и материалы / Сост. В. Г. Азнагулов, З. Г. Хамитова. — Уфа: Гербы, 2005. — К. 2. — ISBN 5-8258-0204-5.

## Сылтамалар

* Презентовали книгу о нашем земляке Юнер Валеев 
Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:Җылаер районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1953 елда туганнар
Төркем:8 июль көнне туганнар
Шаһзадә (җырчы)

**Шаһзадә** (, чын исеме — **Зилола Бахадыр кызы Мусаева**, ; 1979 елның 28 июле, Фәрганә, Үзбәкстан ССР, ССРБ) — үзбәк җырчысы һәм актриса.

## Тормыш юлы
1979 елның 28 июлендә Фәрганә шәһәрендә туа. Әтисе Бахадыр Мусаев — философия фәннәре докторы, әнисе Мирихта Мусаева — рус теле һәм әдәбияты укытучысы.

Кечкенәдән музыка белән мавыга. Мәктәпне тәмамлаганнан соң, Халыкара дәүләт Киев университетына (менеджмент факультетына) укырга керә. Аннары укуны ташлап, «Жоним» (тат. «Күңел») дуэты составында музыка һәм вокал белән профессиональ шөгыльләнә башлый.

2001 елда Мусаева Шаһзадә тәхәллүсен ала һәм ялгыз карьерасын башлый. 2003 елда беренче концертын бирә. Кинода төшә. 2009 елда DJ Smash белән бергә «Между небом и землёй» («Җир белән күк арасында») җырын яза, ул Муз-ТВ чартларында 8 нче урында урнаша һәм берничә бүләк ала. Аннары Akcent төркеме белән хезмәттәшлек итә, алар бергә «All alone» җырын башкаралар. Француз диджее Шон Бей белән эшли. Композитор Илдар Юлдашев җырчы өчен «4 qadam» хитын һәм «Севги бу» альбомын иҗат итә. «Мой золотой» («Минем алтыным») җыры Dr Costi композиторы тарафыннан төшерелә. 2016 елда TWO төркеме белән берлектә «Linda» җыры чыга. 2017 елдан башлап Шаһзадә Россиянең Media SDV музыка нәшрияты белән хезмәттәшлек итә башлый, «Люли, люли» дигән яңа сингл чыгара.

## Музыкаль альбомнар

## Музыкаль видеолар

## Фильмография

## Бүләкләр

* 2003 ел — «Ел образы» һәм «Елның иң яхшы җырчысы» номинацияләрендә җиңүче;
* 2004 ел — «Ел альбомы» номинациясендә җиңүче;
* 2005 ел — «Ел җыры» номинациясендә җиңүче;
* 2006 ел — «Шөһрәт» медале;
* 2006 ел — «Кечалари йокимлы» елның иң яхшы хиты;
* 2010 ел — «Big Apple Music Awards» премиясе (Нью-Йоркта), Үзәк Азиядә һәм Кавказда иң яхшы артист буларак;
* 2010 ел — DJ Smash белән берлектә «World Fashion Awards 2010» (2 июнь Мәскәүдә) «Иң яхшы видео» номинациясендә җиңә;
* 2014 ел — «Шунчаки» ел җыры;
* 2019 ел — «Nur-Sultan Music Awards 2019» Халыкара музыка фестивале.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт
* AllPersons.ru
* Россиядә рәсми вәкил 

Төркем:«Шөһрәт» үзбәк медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Үзбәкстан җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Фәрганәдә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1979 елда туганнар
Төркем:28 июль көнне туганнар
Лола Юлдашева

**Лола Равшанбәк кызы Юлдашева** (; **Лола** сәхнә исесе астында күбрәк танылган; 1985 елның 4 сентябре, Ташкәнт, Үзбәкстан ССР, ССРБ) — үзбәк җырчысы, җырлар авторы һәм актриса. Ул Үзбәкстанда «Muhabbatim» («Мәхәббәтем») җыры белән танылу ала. Шулай ук Россиядә **Мая** тәхәллүсе астында җырлый, аның астында «Потерялись» («Югалдык») (2001) җыры белән танылган. Лола үзбәк һәм рус телләрендә җырлый.

## Тормыш юлы һәм иҗаты
Лола Юлдашева 1985 елның 4 сентябрендә Үзбәкстан ССРның Ташкәнт шәһәрендә туа. Әтис — Равшанбәк Җуманазар улы Юлдашев, әнисе — Гөлнара Шамил кызы Юлдашева. Лола — гаиләдә өлкән бала, абыйсы — Руслан, ике сеңлесе — Анора һәм Ассаль. Яшь чакта җырлый башлый.

Лола 2004 һәм 2005 елларда иң яхшы сәхнә костюмы өчен «Тарона» премиясен һәм 2005 елда «Иң яхшы җырчы» номинациясендә «Тарона» премиясен ала. Шул ук елны ул кияүгә чыга һәм сәхнәдән билгесез вакытка китә, әмма 2011 елда шоу-бизнеска әйләнеп кайта. Ул шулай ук Үзбәкстанның берничә фильмында төшә. 2003 елда «Севинч» үзбәк фильмында җырчы Шаһзадә белән бергә төшә һәм тәнкыйтьчеләрдән дә, җанатарлардан да үз роле өчен уңай бәяләмәләр ала.

## Дискография

### Студия альбомнары

## Фильмография

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт 
* Лоланың Ташкенттагы 2011 елгы концертыннан фотолары
* Вконтакте социаль челтәрендә рәсми бите
* Инстаграм социаль челәрендә рәсми бите

Төркем:Үзбәкстан җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Ташкәнттә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1985 елда туганнар
Төркем:4 сентябрь көнне туганнар
Аланья ныгытмасы

**Аланья ныгытмасы** ( тур. Alanya Kalesi ) - Төркиянең көньягында урнашкан Аланья шәһәрендә урта гасыр ныгытмасы. Аның күпчелеге XIII гасырда төзелгән. Крепость 250 м биеклектәге Урта диңгезгә чыккан таш ярымутрауда урнашкан, диңгез аны өч яктан әйләндереп ала.

## Ныгытма тарихы
Ныгытма калкулык өстендә төзелгән һәм 6,5 км озынлыкта дивар белән әйләндереп алынган, анда 14 башня урнашкан. Диварның көнчыгыш өлеше диңгезгә, Кызыл манарага кадәр төшә. Ныгытма 400гә якын кешене сыйдырган. Аның көнбатыш өлешендә урнашкан калкулыкның иң биеклегендә, диңгез биеклегеннән 250 метр биеклектә замок җимереклекләре күренә.

Сарай XIII гасырда селжук солтаны Ала-ад-дин-Кей-Кубад Византия тарафыннан  һәм Рим чорының ныгытмалары булган урында төзелгән. Сарайның берничә капкасы — аларга язылган төп капкалар һәм берничә ярдәмче капкалар булган. Аларның күбесе хәзерге вакытта җимерелгән.

### Структурасы
Сарай эчендә берничә борыңгы бина бар, мәсәлән, кирпеч цистерналар, ванна һәм б.э. к. 4-5 гасырда Изге Георгийның Византия чиркәве. XIX гасырда ныгытма территориясендә күп торак йортлар төзелгән.

## Хәзерге вакыт
Хәзерге вакытта ныгытма ачык һавада музейга әйләнде . Сарайга керү өчен түләү бар, ләкин крепостьның күп өлешен бушлай карарга мөмкин.

Сарай - 4 нче шәһәр автобусының соңгы тукталышы. Автобус белән күтәрелү якынча 15 минут, җәяү 1 сәгать чамасы вакыт ала. 2017 елдан башлап,  Клеопатра пляжыннан канат юл белән тауга менергә мөмкин 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Крепость Аланьи 
* Византийский храм
Колбарисов

**Колбарисов** ― фамилия.
* Фатыйх Колбарисов (1921―1981), актер, ТАССР атказанган артисты (1957), Тукай премиясе (1958).
* Шамил Колбарисов (1923―2004), композитор һәм җырчы, БАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1968) (Уфа).
## Моны да карагыз
* Коләхмәтов

Төркем:ШәхесләрТөркем:Фамилияләр
Imanbek

**Иманбек Марат улы Зейкенов** (; **Imanbek** буларак танылган, 2000 елның 21 октябре, Аксу, Павлодар өлкәсе, Казакъстан) — Казакъстан диджее һәм музыкаль продюсер. 2019 елда Saint Jhnның «Roses» җырына ремиксы белән дөньякүләм таныла. Аның өчен «Грэмми-2021» музыкаль премиясенә лаек була. Казакъстаннан «Грэмми» алган беренче музыкант, шулай ук БДБ һәм элекке ССРБ музыкантларының классик музыка категориясендә «Грэмми» алган беренче музыкант була.

## Карьера
Иманбек Казакъстанның Павлодар өлкәсенең Аксу шәһәрендә туа. Тимер юл көллиятендә укыганда Аксу тимер юл станциясендә эшли башлый. 2017 елдан бирле ремикс белән шөгыльләнүен дәвам итә. Гайана-Америка рэперы Saint Jhn Россия Лейбл Effective Record аша чыгарылган «Roses»ка ремикс ясаган. Ремикс Saint Jhn катнашмыйча ясалган, чөнки Иманбек Зейкеновның аның белән Инстаграмда элемтәгә керү уңышсыз була, аңа бернинди җавап та булмый. Бу җырга ремикс Аурупада чартларның күпчелегендә пәйда була, шул исәптән Бельгия, Маҗарстан, Нидерланд, Польша һәм Швециядә һәм «Shazam»ның дөнья топында 3 нче була. Ремиксның уңыш һәм популярлыгыннан чыгып, 2016 елда язылган оригиналь җыр US Billboard, British Singles Chart чартларында һәм 2019 елда Австрия, Канада, Дания, Франция, Алмания, Ирландия кебек башка илләрнең чартларында барлыкка килә.

2020 елның ноябрендә Иманбек иң яхшы ремикс өчен (Roses) «Грэмми» премиясенә тәкъдим ителә. 2021 елның 14 мартында Иманбекның бу номинациядә җиңүе турында игълан ителә. Иманбек Казакъстаннан «Грэмми» алган беренче музыкант, шулай ук БДБ һәм элекке ССРБ музыкантларының классик музыка категориясендә «Грэмми» алган беренче музыкант була.

## Дискография

### Сингллар

### Башка релизлар
Иманбекның башка берничә релизлар бар, аерым алганда:

* «Take Me» (ONEIL белән берлектә)
* «Hot» (Parah Dice белән берлектә)
* «Smoke It Up» (Stephanskiy белән берлектә)
* «Dope»
* «Clandestina» (FILV & Edmofo белән берлектә, Emma Peters катнашында)
* «Romantic Dance» (DJ Dimixer, Murana катнашында)
* «Bang Bang» (Rita Ora белән берлектә)
* «Фонтанчик с чёрным дельфином» (Adam maniac һәм Гио Пика катнашында)

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:2000 елда туганнар
Төркем:21 октябрь көнне туганнар
Төркем:Казакъстан музыкантлары
Үзбәкстанда саулык саклау

Советлар Союзынан соң чорында **[[Үзбәкстан]]да сәламәтлек саклау** сыйфаты начарланды. 1992 елдан 2003 елга кадәр сәламәтлек саклауга чыгымнар һәм хастаханә койкаларының халыкка нисбәте 50 процентка диярлек кимегән, һәм бу ун елда рус эмиграциясе сәламәтлек саклау системасын персоналдан мәхрүм иткән. 2004-нче елда Үзбәкстанда 10 000 кешегә 53 хастаханә койкасы булган. Бер тапкыр кулланыла торган энә, анестезия һәм антибиотиклар кебек төп медицина кораллары җитми. Барлык гражданнар да бушлай медицина хезмәте күрсәтүгә хокуклы булса да, советлардан соңгы чорда ришвәтчелек дәүләт системасына акрын һәм чикләнгән хезмәт күрсәтүне гадәти ысулга әверелде. 2000 еллар башында сәясәт беренчел медик-санитар ярдәм күрсәтү учреждениеләрен яхшыртуга һәм стационар учреждениеләрнең бәясен киметүгә юнәлдерелгән иде. 2006 ел дәүләт бюджетыннан сәламәтлек саклау чыгымнарына, 2005 елда 10,9 процент белән чагыштырганда, 11,1 процент бүлеп бирелгән. .

## Халык сәламәтлеге

Иң еш очрый торган авырулар арасында пычранган эчемлек суы белән бәйле авырулар бар: корсак тифы, гепатит, дизентерия, холера һәм төрле яман шеш авырулары. Үлемнең төп сәбәпләре - йөрәк-кан тамырлары, сулыш һәм ашкайнату системалары, шулай ук йогышлы һәм паразитик авырулар.  2019 елда Lancet журналында бастырылган тикшеренү күрсәткәнчә, елына 100 000 кешегә туклану аркасында 892 үлем очрагы туры килә, бу дөньяда иң югары күрсәткеч булып тора  .

Кеше иммунодефициты вирусы (ВИЧ) белән теркәлгән авырулар саны, өлешчә хөкүмәт хисаплылыгының яңа сәясәте аркасында һәм өлешчә, наркотиклардан явызларча файдалану аркасында  2002 елдан кискен арткан. 2004 елда 2000 яңа очрак теркәлгән булса, 2005 елда ВИЧның 5600 очрагы билгеле булган. Һәрхәлдә, очракларның өчтән ике өлеше наркотиклардан явызларча файдалану белән бәйле булган.  ВИЧ-инфекциянең географик үзәкләре -Ташкәнт һәм  Әфганстан белән чиктәш Сөрхандәрья өлкәсе. Үзбәкстан аша наркотиклар әйләнешенең киңәюе шәһәрләрдә наркоманиянең артуына китерде. ВИЧ-дәвалау һәм консультация үзәкләре бар. 10,000 кешегә 27,4, яки 1000 кешегә 2,74  табиб бар  .

### Ана һәм бала сәламәтлеге
2010 елда Үзбәкстанда 100 000 балага ана үлеме саны 30 кеше тәшкил итә. Бу 2008 елда 44,6 һәм 1990 елда 61,1.  5 яшькә кадәрге балалар арасында 1000 балага үлем саны-38, ә 5 яшькә кадәрге балалар арасында үлүчеләр саны неонаталь үлүчеләр саны 48 процент тәшкил итә.  Үзбәкстанда йөкле хатын-кызларның үлем куркынычы  1400гә 1 тәшкил итә  .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Состояние акушерства в мире — Узбекистан 
Төркем:Үзбәкстанда фән
Бахауддин Нәкшбәнд төрбәсе

**Бах әд-Дин** комплексы - Бохара шәһәр читендә урнашкан культ ансамбле. Комплекс Нәкшбәндләрнең дәрвиш ордены үзәге булып хезмәт иткән. Аның башы шәех Бахауддин Нәкшбәнд 1389 елда вафат була һәм Бохара янындагы Касри Арифон авылы (хәзерге Каган өлкәсендә ) җирләнә.

Мәдрәсә, ике мәчет һәм манарасы бар .

Бах әд-Дин ансамбле XVI гасыр өчен хас булмаган некропольне йола бинасы белән берләштерү формаларын кабул иткән; 1544 елда Абд әл-Гәзиз Хан I тарафыннан  шәехнең күмелүе җир өсте склепы рәвешендә бизәлгән — өстендә мәрмәр сырлы койма белән дахма, һәм еракта — ханакның иң зур бинасы.

Хаким Абулфәйз ханның әнисе ( 1711—1747 ) үз хисабына ике айван (терраса) белән мәчет төзергә боерган, һәм XIX гасырда Насрулла хан вәзире Хәким Кушбеги тагын бер мәчет салган. Манара 1720 елда төзелгән .

Совет чорында бу гыйбадәтханә ташландык хәлдә иде.

Үзбәкстан бәйсезлек алгач, 1993 елда Бахауддин Нәкшбәнднең 675 еллыгы хөрмәтенә гыйбадәтханә торгызыла.  Үзбәкстан президенты И. А. Кәримов инициативасы белән 2003 елда комплексны яхшырту буенча зур эш башкарыла. Биек гөмбәзле дарвазахана (керү бүлмәсе) төзелгән. Бай бизәлгән айваннар - террасалар ясалган. Зур бакча хәзрәт Бахауддинның изге җирен һәм әнисенең җирләү урынын бер композициягә берләштерә. Шулай ук Дахмаи Шохон (Хакимнар некрополе) реставрацияләнгән, анда Тимурлар династиясеннән, Шәйбанидлар, Аштарханидлар һәм Мангытлар династиясеннән кайбер хакимнәрнең җәсәдләре урын алачак.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Пугаченкова Г. А. Средняя Азия. Справочник-путеводитель. — Лейпциг, М.: Эдицион Искусство, 1983. — 426 с.
* Всемирная история архитектуры в 12 томах / под ред. Н. В. Баранова. — М.: Изд-во литературы по строительству, 1969. — Т. 8. — 491 с. — 11 500 экз.
Төркем:Суфичылык
Төркем:Әлифба буенча бөтендөнья мирасы объектлары
Афрасиаб (музей)

**Сәмәрканд тарихы музее "Афрасиаб"** (  ) - Сәмәркандда (Үзбәкстан ) урнашкан музей. Сәмәрканд шәһәре һәм аның әйләнә-тирәсе тарихына багышланган. Музей бинасы шәһәрнең төньяк-көнчыгыш өлешендә, борыңгы Афрасиаб бистәсе янында урнашкан, ул дөньядагы иң зур археологик һәйкәлләрнең берсе булып тора.

Музей бинасы Сәмәркандның 2500 еллыгы уңаеннан Үзбәкстан җитәкчелеге инициативасы белән төзелгән, архитекторы - Шмавон Азатян, 1970 ел.

Музей Сәмәрканд шәһәренә нигез салу тарихы, алдагы тарихы, Афрасиаб бистәсе турында сөйли. Музейда төрле экспонатлар тәкъдим ителә, шул исәптән Афрасиаб, Сәмәрканд һәм аларның әйләнә-тирәсендә казу эшләре вакытында табылган экспонатлар бар. Алар арасында борыңгы пычаклар, оссуарийлар, пычаклар һәм башка кисүче әйберләр, уклар, тәңкәләр, керамика, борыңгы кулъязмалар һәм китаплар, фигуралар һәм башка борыңгы көндәлек әйберләр бар. Искиткеч экспонатларның берсе -Ихшид династиясенә караган Сәмәрканд сараеның уникаль сакланган фрескалары (VII-VIII гасырлар). Музейда экспонатларның бер өлеше исламга кадәр чор белән бәйле, өлешчә зәрдөштлекнең җирле варианты белән бәйле, ул Согдта ислам килгәнче төп дин булган.

## Галерея

Файл:Afrasiab - details from The Ambassadors' Painting.JPG|Афрасиабта табылган борынгы фреска.
Файл:Afrasiab - details from The Ambassadors' Painting 3 - great procession.JPG|Афрасиабта табылган борынгы фреска.
Файл:Sogdian ossuariy.jpg|Согдиана оссуарие
Файл:Afrasiyab museum preislamic object 5 ossuary.JPG|Согдиана  оссуарие
Файл:Afrasiyab museum preislamic object 7 ossuary with imprints of man's head (Samarkand, V-VII centuries).JPG|Оссуарий
Файл:PotteryTimurids.jpg|Тимурлар чоры тәлинкәсе
Файл:Afrasiyab museum post islamic period object 96 fragment of carved terracotta with ornament (XI XII centuries).JPG|Орнаментлардан урта гасыр бизәге


## Сылтамалар һәм чыганаклар

* meros.uz - Самарканд тарихы музее "Афрасиаб"
* advantageour.com - "Афрасиаб" музее - борыңгы Самарканд тарихының иң кыйммәтле экспонатлары
* orexca.com - Самарканд тарихы музее "Афрасиаб"
Төркем:1970 елда нигезләнгән музейлар
Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр
Галата манарасы

**Галата манарасы** ( тур. Галата Кулеси ) - Истанбулның Европа өлешендә, Галата районындагы биек калкулыкта урнашкан. Ул шәһәрнең үзәк өлешендәге барлык нокталардан диярлек күренә. Манараның биеклеге 67 метр, диаметры — 9 метр, диңгез өстеннән биеклеге — 140 метр. Манара шәһәр символларының берсе булып тора.

## Тарих

Кайчандыр манара урынында VI гасырда төзелгән маяк бар иде.

Генуэзлар бу районны византиялеләрдән яулап алганнан соң, монда үз колонияләренә нигез салганнар, 1341 елда алар аның тирәсендә саклау диварларын төзи башлаган..1348—1349 елларда калкулык биеклегендә генуэзлар тарафыннан безнең көннәргә кадәр барып җиткән башня төзелгән. Ул чакта алар аны «Христос манарасы» дип атыйлар һәм ул диңгезчеләр һәм сәүдәгәрләр өчен үзенчәлекле юнәлеш булып хезмәт итә. Саклау диварларының кечкенә фрагментлары безнең заман кадәр сакланган.

Манара хәзерге исемен Госман империясе вакытында алган. Солтан  Мехмед гөмбәзне алып манараның биеклеген 6,8 метрга киметә. Солтан Морат III (1574—1595) идарә иткәндә манара обсерватория буларак кулланылган. 1632 елда башня тарихта беренче очышларның берсе өчен башлангыч нокта була. Хезәрфән  Әхмәт Челеби исемендәге галим башнядан кулдан ясалган канатларда сикереп, Босфор аша чыга, шәһәрнең Азия өлешенә яхшы төшкән, моның өчен солтан тарафыннан  бүләкләнгән, соңрак Алжирга куылган.

1791 елда башня реконструкцияләнә, аның биеклеге 45 м тәшкил итә. 1832 елда реконструкция өске өлешенә кагыла: күзәтү мәйданчыгы барлыкка килә..  Аның өстендә тәүлек әйләнәсе сакчы Алтын Мөгезнең төньяк ярында урнашкан шәһәр өлешендә янгыннар һәм тәртипсезлекләр барлыкка килүен күзәткән

1964—1967 елларда башня төзекләндерелә, конус  формадагы гөмбәз төзелә. Соңрак башняга лифт куялар

2020 елның җәендә манара муниципалитеттан Төркия туризмы министрлыгына күчерелде һәм торгызу өчен ябылды. 2020 елның 9 октябрендә манара халыкка яңадан ачылды һәм статусын күңел ачу объектыннан тулы музейга үзгәртте.

## Галерея

Башня Галата.jpg|Астан күренеш
Istanbul asv2020-02 img47 Galata Tower.jpg|Караёй (иске Галата) Галата манарасы белән таҗланган
Istanbul asv2020-02 img46 Galata Bridge and Tower.jpg|Алтын Мөгез һәм Галат күпере булган күренеш алгы планда
Galata Tower.jpg|Фотограф: Паскаль Себах . Фото датасы: якынча 1875-1886 еллар
Вывеска на Галатской башне.jpg|Галата манарасында язу
Галата ночью.jpg|Төнлә Галата
Night_Istanbul.jpg|Төнлә Галата манарасы


## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Видео «Галатская башня, видео с воздуха (4k Ultra HD)»
Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре

**Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре** () — Азәрбайҗанның кораллы көчләре төре.

2006 елда Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре саны 7900 кеше тәшкил иткән.

## Тарих
Азәрбайҗан Демократик Җөмһүриятенең хәрби-һава көчләре (ХҺК) тарихы 1919 елда, коралда беренче хәрби самолёт пәйда булгач башлана. 14 сентябрьдә хәрби министр артиллерия генералы Сәмәдбәк Мехмандаров боерыгы белән авиаотряд оештырыла. Хәрби очучы Теймур хан Афшар Азәрбайҗан армиясе генераль штабы каршындагы авиаотряд башлыгы итеп билгеләнә.

Бәйсез Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре тарихы 1992 елның 8 апрелендә, Россия Федерациясенең 80 нче аерым штурм авиаполкы очучысы өлкән лейтенант Вагыйф Корбанов Ситалчай авиация базасыннан Су-25 самолётын алып, аны Яулахтагы гражданнар аэродромында утырта. Алга таба Азәрбайҗанның хәрби самолётлар саны шактый арткан. Очучыларның саны һәм хәрби әзерлеге дәрәҗәсе дә үзгәргән.

Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре составына шулай ук һавага каршы оборона гаскәрләре дә керә. һавага каршы оборона гаскәрләре коралларында С-125 зенит-ракета комплекслары, шулай ук С-200 һәм С-300 зенит ракета комплекслары тора. Илнең һавага каршы оборона радар станцияләре белән берлектә үз һава киңлеген генә түгел, ә чик буе дәүләтләр киңлеген дә күзәтә ала.

2016 елга ХҺКның төп проблемалары — уку дәрәҗәсенең түбән булуы, техник хезмәт күрсәтүнең булмавы һәм совет чорындагы авиатехника паркы искергән булуы. 2008 һәм 2019 елларда уку очышларында Азәрбайҗан Каспий диңгезенә төшкән 2 МиГ-29 истребителен югалткан.

## Төзелеш
Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре авиациядән һәм һавага каршы оборона гаскәрләреннән тора.

ХҺК составына катнаш авиация полкы, истребитель-бомбардировка эскадрильясы, шулай ук истребитель, разведка һәм уку авиаэскадрильясы керә.

Һавага каршы оборона гаскәрләре составына дүрт зенит ракета бригадасы, бер зенитлы ракета полкы, ике аерым радиотехник батальон керә.

## Хәрби техника

## Тану билгеләре

Файл:Roundel of Azerbaijan.svg|Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләренең тану билгесе


### Генераллар һәм офицерлар

### Рядовойлар һәм кече команда составы

## Искәрмәләр


Төркем:Азәрбайҗан кораллы көчләре
Мусаев

**Мусаев** ― фамилия.
* Иван Мусаев (1925―), идарә-хакимият эшлеклесе, ТАССР Хезмәт буенча Дәүләт комитеты рәисе (1979―1985).
* Кенесбай Мусаев (1931―2020), тел белгече, Казакъстан ФА академигы, РФ ФА Тел белеме институты баш фәнни хезмәткәре.
----
* Зилола Мусаева (*[[Шаһзадә (җырчы)|Шаһзадә]]*, 1979), үзбәк җырчысы һәм актриса.
## Моны да карагыз
* **[[Мусин]]**

Төркем:ШәхесләрТөркем:Фамилияләр
Нусрәт Гёкче

**Нусрәт Гёкче** (; **Salt Bae** кушаматы; 1983 елның 9 августы, Әрзурум, Төркия) — төрек итчесе, шеф-пешекче һәм ресторатор. Nusr-Et стейк-хаус челтәре аңа карый. Аның ит әзерләү һәм аны тоту техникасы интернет-мемга әверелгән. 

## Шәхси тормыш
Нусрәт Гёкче 1983 елның 9 августында Әрзурумда туган. Аның әтисе шахтёр булган. Гаиләнең хәерче хәле аны 6 нчы сыйныфта мәктәпне ташлап китәргә һәм Истанбулдагы Кадыкей округында итче укучысы булып эшли башларга мәҗбүр итә. Вакытлар узу белән үзенең бизнесын ача, ул уңышлы ресторанга әверелә. 

Гёкче хәйриячелек белән актив шөгыльләнә, мәсәлән, туган Әрзурумда мәктәп төзегән.

## «Егет тоз белән» мемы
2017 елның гыйнварыннан Гёкче вируслы интернет-видеороликлар һәм мемлар сериясе ярдәмендә киң билгеле була, анда аның итне кисүе һәм тоз сибүе күрсәтелгән.

2017 елның 8 гыйнварында Твиттерда аның аккаунтында бастырылган «Ottoman Steak» вируслы видеосы аның «визит карточкасы» була. Видео Instagramда 10 миллион тапкыр каралган,  шуннан соң Гёкчены, иткә тоз сибүнең гадәти булмаган ысулы өчен Salt Bae («Егет тоз белән») дип атаганнар. Видео киң таралыш нәтиҗәсендә, YouTubeта Гёкче популярлыкка ирешә, шуның аркасында ресторанга бөтен дөньядан танылган шәхесләр һәм сәясәтчеләр еш килә башлый.

## Ресторан
Гёкче 2007 һәм 2010 еллар арасында, пешекче һәм ресторатор булып эшләү тәҗрибәсен туплау өчен, берничә илдә, шул исәптән Аргентинада һәм АКШта җирле рестораннарда волонтёр булып эшли. Төркиягә кайткач, 2010 елда Истанбулда үзенең беренче ресторанын ача. 2014 елда Дөбәйдә ресторан ача.

Гёкченың рестораннарында бирелә торган ризыклар төрле фикерләр ала һәм, гомумән, «артык кыйммәт» дип санала. Аның Нью-Йорктагы стейкхаусына баштагы профессиональ күзәтүләр, гадәттә, тискәре була. Әмма ресторанның күңел ачу аспектына килгәндә, фикерләр уңайрак була.

2017 елның декабрендә Гёкче 2016 елның фотосурәте өчен тәнкыйтькә дучар була, анда ул Фидель Кастро портреты алдында позага баса. 2018 елның сентябрендә Венесуэла президенты Николас Мадуро, аның туган илендә сәяси кризис һәм икътисади дефицит булганда, Гёкченың Истанбул ресторанында булып ашаганнан соң, Гёкче тагын тәнкыйтькә дучар була.

Алга таба Гёкче тагын берничә шәһәрдә филиаллар ача.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Рәсми сайт 

Төркем:1983 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:9 август көнне туганнар
Төркем:Аш-су осталары
Уйгур милли киемнәре

**Уйгур милли киемнәре** — 

Кием тарихында милли костюм аерым урын алып тора. Уйгыр милли киеме күп гасырлар дәвамында, күп санлы факторлар йогынтысында барлыкка килә, өстәвенә, аны формалаштыру катлаулылыгы тышкы йогынтыларга да бәйле . Костюм этика белән тыгыз бәйләнгән, аның законнары кешеләр арасында аралашу нормасын ,кешенең җәмгыятькә , гаиләгә карата бурычларын билгели һ. б. Һәр халык үзенең үзенчәлекле тарихи юлын узганга күрә, төрле илләрнең кием-салымнары географик шартлар, милләт характеры, аның гореф-гадәтләре белән аерылып тора. Костюм үз эченә генә түгел, үз кием-салым, шулай ук прическа, аяк киеме , баш киеме , косметика һәм төрле өстәмәләр - сумка, пояс, зәркән бизәнү әйберләрен дә ала.