2015 ел

*  Халыкара яктылык (ут) елы.
*  Халыкара туфрак елы.
*  Татарстанда — рәсми *Парклар һәм скверлар елы*. 
*  Татарстанда — рәсми булмаган Гаяз Исхакый елы.

## Вакыйгалар

### Гыйнвар
* 1 гыйнвар — Литва еврога күчеп, еврозонаның 19-нчы иле булды.
* 2 гыйнвар — Мәүлид кичәсе.
* 7 гыйнвар — Франция башкаласы Парижда мөселман дини фанатиклары Charlie Hebdo редакциясендә канкоеш оештыралар.
* 10 гыйнвар — Франциядә бердәмлек җыеннарына нән артык кеше чыкты.
* 13 гыйнвар — Татарстан Республикасының Милли китапханәсе җитәкчесе итеп Сөембикә Җиһаншина билгеләнде.
* 16 гыйнвар — «Татмедиа» җитәкчесе итеп Айрат Зарипов билгеләнде.
* 23 гыйнвар — Cогуд Гарәбстаны патшасы Габдулла бин Габделгазиз вафат булды. Дәүләт җитәкчелеге аның ярымтуганы, лек шаһзадә Сәлманга күчте.
* 24 гыйнвар — Украина гаскәриләре торган Мариуполь шәһәре утка тотыла. Утыздан артык шәһәр кешесе һәлак була.
* 26 гыйнвар — ATR кырымтатар телевидение каналында эчке эшләр министрлыгы тарафыннан тентү үткәрелә.
* 28 гыйнвар — Россия Федерация шурасы 2016 елның гыйнварына кадәр Россия төбәкләре конституцияләреннән «президент» сүзен алу турындагы канунны хуплады..
* 29 гыйнвар — Кырымтатар Милли Мәҗлесе рәисе урынбасары Әхтәм Чийгөз «халыкны тәртипсезлекләргә чакыруда һәм үзе шунда катнашуда» гаепләнеп кулга алынды.
* 30 гыйнвар — Мәскәүдә РФАнең Җәмгыять фәннәренең фәнни мәгълүмат институты (ИНИОН) янып чыга.

### Февраль
* 3 февраль — Ленинград камалышын кичергән 81 яшьлек Рауза Галимова кибеттән май урлауда гаепләнеп, полиция бүлегендә вафат булган.
* 5—15 февраль — 65-нче Халыкара Берлин кинофестивале.
* 6 февраль — Казанның Камал театрында Н.&nbsp;Исәнбәт әсәре буенча «Хуҗа Насретдин» спектакле премьерасы.
* 10 февраль — «Башкортостан» телевидениесе җитәкчесе итеп Азамат Салихов билгеләнде.
* 11 февраль — Казанның «Мир» кинотеатрында «Айсылу» дип аталган яңа татар киносы тәкъдим ителде.
* 11 февраль — Икенче Минск солых килешүләре имзалана.
* 11 февраль — Искәндәр Гыйләҗев Татар энциклопедиясе институты мөдире итеп билгеләнде.
* 11 февраль — Россия югары мәхкәмәсе Мордовия мәктәпләрендә яулык бәйләүне тыя торган республика хөкүмәте карарын үз көчендә калдырды..
* 20 февраль — Казанда «Белем җәүһәрләре» интернет проектлар бәйгесенә гаризалар кабул итү башланды.
* 21 февраль — Татарстанда «Татарча хатасыз!» фотомарафоны старт ала..
* 23 февраль — Оскар, 2015 тантанасы .
* 27 февраль — Мәскәүдә оппозиция сәясәтчесе Борис Немцов үтерелә.

### Март
* 7 март — ФСБ Б.&nbsp;Немцовны үтерүдә шикләнелгән беренче ике адәмне тоткарлаган. Алар — Чечнябашы Р.&nbsp;Кадыйровка буйсынган МВД хезмәткәрләре булып чыга. 
* 11 март — Казанда, зур сәүдә үзәгендә янгын чыгып, 40 кеше зарар күргән, 17 кеше һәлак булган («Адмирал» сәүдә үзәгендә янгын). 
* 16 март — 11 көн «югалып торганнан» соң Россия президенты В.&nbsp;Путин Кыргызстандагы коллегасы белән рәсми очрашу үткәрде.
* 20 март — Атлантик океаны төньягында күренәчәк тулы кояш тотылуы (Казанда — ).

### Апрель
* 1 апрель — Кырымда ATR телеканалының тапшырулары туктатылган.
* 27 апрель — Казакъстанда вакытыннан алда узган президент сайлавында  тавыш белән 1989 елдан бирле ил белән идарә иткән Нурсолтан Назарбаев җиңде.

### Май

* 16 май — Чечня башкаласы Грозныйда район полициясе башлыгының 17 яшьлек мәктәп баласын икенче хатынлыкка алу церемониясе зур шау-шу белән узган.
* 17 май — Украинаның Лугански өлкәсендә диверсия оештырганда Россиянең ике махсус гаскәрие тотыла.
* 30 май — Дөнья буйлап татарлар күпләп яшәгән торак пунктларында 2015 ел Сабан туе бәйрәмнәре башланып китә.
* 30 май — Грузиянең элекке президенты Михаил Саакашвили Украинадагы Одесса өлкәсе губернаторы итеп билгеләнә.

### Июнь

* 2 июнь — Yandex эзләү системасының тәрҗемә хезмәтенә бета-версиядә татар теле өстәлде.
* 3 июнь — Казанда «Татарча хатасыз!» фотомарафоны нәтиҗәләре игълан ителде.
* 4 июнь — Арчада Татар әлифбасы китабына һәйкәл ачылды.
* 5 июнь — «Россия-1» (ВГТРК) телеканалында 13 ел ярым эшләгәннән соң «Мөселманнар» телетапшыруы (алып баручысы — Динара Садретдинова) ябылган.
* 9 июнь — Татарстанның Югары Ослан районында тантаналы рәвештә яңа Иннополис шәһәре ачылды
* 26 июнь — Казан мэриясе шәһәрнең иң зур һәм төзек урамнарның берсенә Нурсолтан Назарбаев исемен кушкан.

### Июль
* 8 июль — Уфада ике көнлек БРИКС саммиты эшен башлады. 
* 9 июль — Казан мэриясе шәһәр читендәге берничә тыкрыкка Риза Фәхретдин, Нияз Даутов, Александр Ключарев һәм Фәхри Насретдинов исемнәрен бирү карарын чыгарган. 
* 12 июль — Омски өлкәсендә казарма ишелеп 25 хәрби һәлак булган, шуларның алтысы — Башкортстаннан.
* 17 июль — Ураза бәйрәме.
* 20 июль — РПЧ-ның Татарстандагы яңа митрополиты Феофан (И.&nbsp;Ашурков) вазифага керешкән.
* 24 июль — 9 август, «Су спорт төрләре буенча 16 FINA дөнья чемпионаты» (Казан).

### Август
* 1 август — Әнкарада Бөтендөнья кырымтатар конгрессының корылтае эшен башлады.
* 6 август — Россиядә көнбатыш илләрдән кертелгән азык-төлекне яндыру кампаниясе башланды.
* 11 август — Казан WorldSkills ярышларын уздыру хокукын яулады. 
* 20 август — Казанда Идел-Урал легионы сугышчыларына багышланган «Война непрощенных» документаль фильм премьерасы узган.

### Сентябрь
* 13 сентябрь — Татарстанда президент сайлаулары (озак тәнәфестән соң) һәм муниципалитет депутатларын сайлау. 
* 15 сентябрь — Чаллы шәһәр мәхкәмәсе Рафис Кашаповны илне җимерүгә чакыруда, экстремистлыкта һәм террорчылыкта гаепләп өч елга иректән мәхрүм итүгә хөкем иткән.
* 24 сентябрь — Корбан бәйрәме.
* 30 сентябрь — Россия хәрби һава көчләре Сүриядә «Гыйрак һәм Левант Ислам дәүләте» басып алган территориядәге объектларны утка тотты.

### Октябрь
* 13 октябрь — Нидерландларның махсус тикшерү комиссиясе Донецки өлкәсе өстендә бәреп төшерелгән Boeing 777 очкычы һәлакәте турында йомгаклау хисабын чыгарды.
* 21 октябрь — Алабугада Татар иҗтимагый үзәге бүлеге җыелышын полиция көч кулланып туктата.
* 27 октябрь — Башкортстанның Гафури районында район башлыгы машинасына коралдан ут ачалар.
* 28 октябрь — Кытайда «бер гаилә — бер бала» сәясәте туктатылды.
* 29 октябрь — Казанда Бөтенрусия татар төбәк тарихын өйрәнүчеләр җыены башлана.
* 31 октябрь — Мисырның Синай ярымутравы өстендә Россиянең Airbus пассажир очкычы бәреп төшерелә, 224 юлчы һәлак була.

### Ноябрь

* 9 ноябрь — Каталония парламенты Испаниядән бәйсезлек турында карар чыгарды.
* 13 ноябрь — Парижда бер төркем Якын Көнчыгыш дини фанатиклары канкоеш оештыралар. Нәтиҗәдә 130&nbsp;кеше һәлак була, 351&nbsp;яралана.
* 14 ноябрь — IAAF шурасы 2016 елда Казанда узасы юниорлар арасында Җиңел атлетика буенча Дөнья чемпионатын башка җиргә күчерү турында карар кылды.
* 24 ноябрь — Төркия һава көчләре Сүрия өстендә Россия хәрби көчләренең Су-24 очкычын бәреп төшерә.
* 27 ноябрь — Россия мәдәният министры Владимир Мединский төрки республикаларга халыкара ТӨРКСОЙ оешмасы белән элемтәләрне кичекмичә өзәргә боера.

### Декабрь
* 11 декабрь — Чаллыда 85 яшьлек тыл ветераны Мисбах Сәхәбетдинов шовинист-табипны үзе ясаган коралдан атып үтерә. 
* 18 декабрь — Мәскәүдә Россия башкортларының федераль милли-мәдәни мохтарияте булдырыла.
* 23 декабрь — Мәскәүдә элемтә, мәгълүмати технологияләр һәм массакүләм коммуникацияләр хезмәте өлкәсендәге күзәтчелек (Роскомнадзор) хезмәтенең конкурс комиссиясе утырышы «Күңел» радиостанциясенә Чаллыда 92,6 FM ешлыгында чыгарга рөхсәт итә.
* Россия тарихында беренче тапкыр татар композиторы Рәшит Кәлимуллин илкүләм иҗат берлеге башлыгы итеп сайланды.

## Вафатлар

* 17 гыйнвар — Әминә Сафиуллина (89), Татарстан телевидениесенең беренче дикторы. 
* 18 гыйнвар — Флорид Бүләков (66), драматург, Башкортстанның халык язучысы. 
* 25 гыйнвар — Әхмәт Галиев (83), 1973–1996 елларда «Казанкомпрессормаш» генераль директоры.
* 1 февраль — Марсель Иванов (50), татар композиторы.
* 2 февраль — Локман Бадыйкшан, язучы.
* 24 февраль — Гомәр Усманов (82), Татарстанның партия һәм дәүләт эшлеклесе, 1982-1989 елларда КПСС Татарстан өлкә комитетының беренче секретаре.
* 27 февраль — Борис Немцов (54), Россия опозиция җитәкчеләренең берсе
* 7 март — Зөфәр Гаянов (73), татар рәссамы (Уфа).
* 9 март — Мөхәммәт Сабиров (82), 1990—1995 елларда Татарстан Республикасы хөкүмәте җитәкчесе.
* 12 март — Терри Пратчетт, британ язучысы, фантаст.
* 14 март — Валентин Распутин, совет язучысы.
* 23 март — Ли Куан Ю, Сингапурның беренче премьер-министры.
* 13 май — Гайнан Сәетхуҗин (77), мәшһүр совет спортчысы, шоссе велоузышлары буенча 10 тапкыр ССРБ чемпионы.
* 15 май — Зәйнетдин Батманов, урманчы, РФ Каһарманы. 
* 18 май — Әхәт Нигъмәтуллин (93), татар әдәбият белгече, шагыйрь.
* 18 май — Мәхмүт Даутов, юллар төзүче, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
* 3 июнь — Фикрәт Табиев (87), дәүләт һәм партия эшлеклесе, 1960-1979 елларда КПСС Татарстан өлкә комитетының беренче секретаре.
* 22 июнь — Вәзил Мәүликов, ТАССР атказанган төзүчесе.
* 23 июнь — Эдуард Кульпин-Гобәйдуллин (75), тарихчы, икътисадчы, Шәрыкны өйрәнгән фәлсәфәче.
* 23 июнь — Сәләм Алишев (86), тарихчы-галим.
* 26 июнь — Евгений Примаков (85), ССРБ һәм Россия Федерациясе дәүләт эшлеклесе.
* 2 июль — Әхәт Уразмәтов (сәхнә псевдонимы «Кәтүк») (83), күренекле татар сәнгатькәре, артист (Уфа). 
* 16 июль — Камил Зыятдинов (64), хирург, сәламәтлек саклау министры (1994-2007).
* 20 июль — Наил Байбурин, татар рәссамы, «Чыңгыз-хан» иҗат төркеме әгъзасы (Уфа). 
* 4 август — Фәнзаман Баттал (76), язучы, публицист, сатира остасы. 
* 30 сентябрь — Тәлгать Насыйров, татар матбугаты тарихчысы (90).
* 7 ноябрь — Ирина Колмогорцева, рәссам.
* 23 ноябрь — Ирек Баһманов (83), татар театры актеры. 
* 13 декабрь — Азат Магазов (89), Башкортстанда яшәп иҗат иткән татар язучысы.
* 18 декабрь — Рәшит Зәйнетдинов, рәссам, С.&nbsp;Юлаев бүләге иясе. 
* 24 декабрь — Хашим Мостаев (97), күренекле татар хореографы, балет биючесе, мөгаллим-остаз.


Файл:Sabirov.jpg|Мөхәммәт Сабиров
Файл:Amina.gif|Әминә Сафиуллина
Файл:Ф.Бүләков.jpg|Флорид Бүләков
Файл:Gainan Saidkhuzhin 1960.jpg|Гайнан Сәетхуҗин
Irek Bahman.jpg|Ирек Баһманов


## Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары
* Клара Булатова, «Келәү: Шигырьләр, повесть, хикәя», «Сәяхәтнамәләр: шигырьләр», «К солнцу лицом» китаплары өчен.
* Ирина Колмогорцева, «Казан һәм Габдулла Тукай» график эшләнмәләр сериясе өчен.
* Муса Җәлил исемендәге Татар Академия Дәүләт опера һәм балет театрының түбәндәге составтагы **иҗат төркеме**: Рәүфәл Мөхәммәтҗанов, Георгий Ковтун, Кристина Андреева, Михаил Тимаев. «Алтын Урда» балет спектаклен һәм аның образларын тудырган өчен.

## Нобель премиясе лауреатлары
* Медицина һәм физиология өлкәсендә Нобель премиясе — Уильям Кэмпбелл һәм Сатоси Омура — паразит кортлар чыгарган инфекцияләргә каршы яңа терапия уйлап тапкан өчен.
* Физика өлкәсендә Нобель премиясе — Артур Макдональд һәм Такааки Кадзита — нейтриноның массасы барлыгын күрсәткән ачыш өчен.
* Химия өлкәсендә Нобель премиясе — Томас Линдаль, Пол Модрич һәм Газиз Сәнҗәр — күзәнәкләрнең генетик мәгълүматны саклау һәм зыян күргән ДНКның тергезелү механизмын ачыклаган өчен.
* Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе — Белорусия язучысы Светлана Алексиевич — хәзерге заман авырлыкларына һәйкәл куючы әсәрләре өчен.
* Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе — инглиз-американ икътисадчысы Энгус Дитон — халыкның ярлылык проблемнарын, куллануын һәм мул тормышны анализлаган хезмәтләре өчен.
* Тынычлык өчен Нобель премиясе — Тунисның Милли диалог квартеты — 2011 елда илдә кабынган Ясмин инкыйлабы вакытында демократик үсеш юлы сәясәтен алга сөреп дәвам итү тырышлыклары өчен.

## Искәрмәләр





## Сылтамалар

* 2015 йомгаклары: Татарстан вакыйгалары
* 2015 ел нәтиҗәләре - фактларда һәм фотоларда
* 2015 ел нинди мәдәни чаралары белән тарихка кереп калды?
* 2015 йомгаклары: фән дөньясы
* Азатлык укучылары 2015 елның иң яхшы фильмнарын сайлады

*
Төркем:Еллар