Яков Борзенков

**Яков Андреевич Борзенков** (1832-1883) (фамилиясен В. Н. Лясковский сүзләре буенча, ул үзе болай дип әйтә: **Бо́рзенков** ; бүтән чыганакларда **Борзёнков** дигән язылышты таба аласыз  ) - рус анатомы, физиологы, зоология тарихчысы, дарвинист, Мәскәү университетының ординар профессоры . 

## Биографиясе
Подпоручик гаиләсендә туган. 1845 елдан Ришелье лицейында укый. 1851 елның җәендә ул Мәскәү университетына күчә, анда 1855 елда физика һәм математика факультетының табигый фәннәр бүлеген кандидат исеме белән тәмамлый.  

1857 елда ул магистр имтиханнарын тапшыра һәм профессорлыкка әзерләнү өчен университетта кала. Профессор Н.А.Варнек авыруы аркасында ул зоология һәм чагыштырма анатомияне укыта, башта медицина факультетында (1959 елның февраленнән), аннары физика һәм математика факультетында (1959 елның ноябреннән). Мәскәү университетының студентларын Чарльз Дарвин теориясе белән таныштырган беренче профессор 

1860 елның мартыннан - Чагыштырма анатомия һәм физиология кафедрасы буенча адъюнкт. 1862 елның апреленнән 1864 елның августына кадәр ул чит илгә җибәрелә: Вюрцбургта, Альберт Кёлликер һәм Генрих Мюллер җитәкчелегендә, аналык гистологиясен өйрәнә. 

Рәсәйгә кире кайтып, Борзенков Мәскәү университетында һәм Петровская авыл хуҗалыгы һәм урман хуҗалыгы академиясендә лекциялар укый (1867-1870). 

1869 елда  *«Из истории развития яйца и яичника у курицы»* магистрлык диссертациясен яклаганнан соң, ул Мәскәү университеты доценты булып раслана, һәм 1870 елда, *«Образование яичника у курицы и развитие его в первое время существования»* докторлык диссертациясен яклаганнан соң*, ул* чагыштырма анатомияның экстраординар профессоры итеп сайлана. 1873 елның сентябреннән Я. А. Борзенков Мәскәү Император университетының чагыштырма анатомия һәм физиология кафедрасы ординар профессоры. 

Борзенков Мәскәү университетында умырткалыларның чагыштырма анатомиясе мәктәбен оештыра, чагыштырма анатомия кабинетын җиһазлай һәм анда китапханә һәм музей булдыра. Борзенков - Мәскәү зоология бакчасын оештыручыларның берсе. 

Ул чагыштырма анатомиянең төрле өлкәләрен эшләй (керчек мөгезенең гистологик төзелеше, диңгез хайваннары анатомиясе). Тикшеренү нәтиҗәләрен ул бик сирәк бастыра, аларны тик лекцияләрдә куллана. Ул катгый тәнкыйтьче даны казанган, лекцияләрендә лаконик, табигате буенча дәшми һәм аз аралашучан булган. 

Ул гаиләсез, университет бинасында җиһазландырылган бүлмәләрдә яшәй . Ул хәйрия эшен яшереп, ярлыларга булышкан. 

Ваганковское зиратында күмелгән (14 нче участка).

## Библиография

* Из истории развития яйца и яичника у курицы. — М., 1869;
* Образование яичника у курицы и развитие его в первое время его существования. — М., 1870;
* Исторический очерк направлений, существовавших в зоологических науках в XIX столетии. — М., 1881;
* Чтения по сравнительной анатомии. — М., 1884.

С. А. Рачинский белән берлектә Борзенков Дж. Льюистың «Physiology of Common Life» (Физиология обыденной жизни. — М., 1861—1867) әсәрен тәржемә иткән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* 
* 
* Новиков В. С., В. Е. Гохман. БОРЗЕНКОВ Яков Андреевич // А. Ю. Андреев, Д. А. Цыганков Императорский Московский университет: 1755—1917 : энциклопедический словарь. — М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2010. — С. 90. — .
* 

## Сылтамалар

* Борзёнков Яков Андреевич (неопр.). Летопись Московского университета. Дата обращения 16 сентября 2017.
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:1884 елда вафатлар
Төркем:6 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1832 елда туганнар
Төркем:3 ноябрь көнне туганнар