open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Леонид Якунин

**Леонид Якунин**  - Татарстан Республикасының атказанган икътисадчысы. РФ атказанган икътисадчысы.Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Президиумы әгъзасы. Татарстан Республикасы Дәүләт Советында «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы. Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Бюджет, салымнар һәм финанс комитеты рәисе.

## Биографиясе
Якунин Леонид Александрович 1951 елның 19 июнендә Алабуга шәһәрендә  туган. 1969 елда Түбән Каманың 4нче урта дәүләт һөнәри-техник училищесын  тәмамлаган.  1987 елда  “Хезмәт икътисады” белгечлеге буенча Шверник исемендәге Югары һөнәри берлекләр хәрәкәте мәктәбен, 1996 елда “салымнар буенча икътисадчы” белгечлеге буенча Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс академиясен тәмамлаган.

## Хезмәт эшчәнлеге
* 1971 елда Түбән Кама нефть химиясе комбинатының аппаратчысы булып эшли башлый.
* 1973 елдан "Органик синтез" Казан җитештерү берләшмәсендә аппаратчы, смена башлыгы, заводның профком рәисе булып эшли. 
* 1982-1990 елларда хезмәт буенча бүлек мөдире, Башкарма комитет рәисе урынбасары, Казан шәһәре халык депутатлары Мәскәү район Советының район план комиссиясе рәисе була. 
* 1990 елдан 2000 елга кадәр- Казан буенча дәүләт салым инспекциясе башлыгы.
* 2000 елдан - Россия Федераль салым хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе җитәкчесе урынбасары.
* 2014 елдан 2019 елга кадәр-бишенче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты, Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Бюджет, салымнар һәм финанслар комитеты рәисе.
* 2019 елның сентябреннән-алтынчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
* 2019 елның сентябреннән-ТР Дәүләт Советының Бюджет, салымнар һәм финанслар комитеты рәисе.

## Мактаулы исеме һәм бүләкләре
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале
* «Фидакарь хезмәт өчен» медале
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Якунин Леонид Александрович — Татцентр.ру
* Президиум 

## Моны да карагыз

Төркем:Алабугада туганнар
Төркем:Россия Федерациясе хөкүмәте каршындагы финанс академиясен тәмамлаучылар
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Россиянең атказанган икътисадчылары
Төркем:Татарстанның атказанган икътисадчылары
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Николай мәйданы (Казан)

**Николай мәйданы** (), элек *Тимерчелек* — Казанның тарихи үзәгендәге элеккеге мәйдан (хәзер шәһәрнең Вахитов районы).

Мәйдан университет калкулыгы, 1 нче Театр урамы (1899 елдан — Пушкин урамы), Державин бакчасы (хәзер Ирек мәйданында урнашкан опера һәм балет театры алган территория) һәм Почтамт урамы (1893 елдан — Лобачевский урамы) арасында Черек күл паркы каршында урнашкан.

## Тарих

XVIII гасыр азагыннан биредә *Тимерчелек мәйданы* була, аның үзәгендә кечкенә күл, ә тирәсендә тимерчеләр һәм башка хуҗалык-җитештерү корылмалары була. 1842 елгы янгыннан соң барлык биналарның калдыклары сүтелә, күл күмелә, территорияне тигезлиләр һәм ул вакытта идарә иткән Россия императоры Николай I хөрмәтенә *Николай* исеме бирелә.

Башта мәйдан күп санлы лавкаларда сәүдә һәм гадәти күңел ачу урыннары булган, алар арасында Яков Мамоновның «Спиритизм һәм тылсым театры» дип аталган курчак балаган-театры аеруча аерылып торган.

1890 елда аллеялар, клумбалар һәм эскәмияләр белән төзекләндерелгән мәйданда Казанда узган Бөтенроссия фәнни-сәнәгать күргәзмәсе өчен биналар торгызыла. Күргәзмә биналары һәм корылмалары шәһәрдә танылган архитектор Генрих Руш проектлары буенча булдырылган.

4 ай дәвам иткән күргәзмә тәмамланганнан соң, аның биналары сүтелә һәм 1891 елда мәйдан урынына агачлар һәм башка эре яшел үсентеләр утыртылган бакча барлыкка килә. 1894 елда бакчада Казан су белән тәэмин итү җәмгыяте тарафыннан шәһәргә бүләк ителгән һәм хәзерге вакытта да гамәлдә булган үзенчәлекле фонтан төзелә. Совет чорында Николай бакчасы *Ленин* дип үзгәртелә.

Мәйданнан Пушкин, Галактионов һәм Нужин урамнары киселешендәге Ленин бакчасы башындагы зур булмаган мәйданчык кала, анда 1978 елда Александр Бутлеровка куелган һәйкәл, «Колизей» ярымтүгәрәк формасындагы сәүдә-күңел ачу үзәге (элек — «Тамерлан») бар, Казан консерваториясе һәм башка биналар чыга.

## Фото

## Сылтамалар

* Wikimapia сайтында элеккеге Николай мәйданы урыны (спутниктан күренеш)
* Спутник по Казани. Иллюстрированный указатель достопримечательностей и справочная книжка города. — Загоскин Н. П., 1895
* «Их именами названы улицы Казани», Казань, Татарское книжное издательство, 1977.
* *[[Кәфил Әмиров|Әмиров К. Ф.]]* «Казань: Где эта улица, где этот дом», Казань, 1995.

Төркем:Казан тарихы
Төркем:Казан мәйданнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр
Мөхәммәд Хәсән Ахунд

Мулла **Мөхәммәд Хәсән Ахунд** (, *[[Әфганстан]], [[Кандаһар (шәһәр)|Кандагар]] провинциясе, Пәнҗвай районы, Пашмул*) — Әфганстанның дини һәм сәяси эшлеклесе, 2021 елның 7 сентябреннән —  Әфганстан Ислам Әмирлегенең премьер-министры вазифаларын башкаручы. 

1990-еллар уртасында Әфганстан территориясенең зур өлешен контрольгә алган «Талибан» хәрәкәтенә нигез салучыларның берсе.

## Тәрҗемәи хәле
Әфганстанның  Кандагар провинциясе Пәнҗвай районы Пашмул торак пунктында туган. Милләте буенча пуштун. Нәселе хәзерге Әфганстанның элгәресе булган Дуррани империясенә нигез салучы, сәргаскәр Әхмәд-шаһ Дурранига (1722—1772) бәйле. 
## «Талибан» хәрәкәтендә
1996—2001 елларда Әфганстанның «Талибан» хәрәкәте контрольдә тотучы территориясендә тышкы эшләр министры һәм премьер-министр урынбасары вазифаларын биләгән. Талиблар режимы вакытында Кандагар провинциясе губернаторы булып тора.

«Талибан» хәрәкәте җитәкчесе Мөхәммәд Омарның (2011 елда үтерелгән) сәяси киңәшчесе була.

2009 елда «Талибан» хәрәкәте җитәкчелеге шурасы әгъзасы, аннан шура башлыгы булып сайлана.

2001 елның гыйнварыннан — Берләшкән Милләтләр Оешмасының санкция исемлегендә.

2021 елның 7 сентябрендә «Талибан» хәрәкәте Әфганстан Вакытлы хөкүмәтенең яңа составын игълан итә. Премьер-министр вазифаларын башкаручы итеп Мөхәммәд Хәсән Ахунд билгеләнә.

Ислам буенча берничә дини хезмәт авторы. 

## Сылтамалар
*   Биография Мохаммада Хасана Ахунда. РИА Новости, 07.09.2021

## Искәрмәләр


## Моны да карагыз

Төркем:Әфганстан сәясәтчеләре
Төркем:Әфганстан премьер-министрлары
Төркем:Ислам дине белгечләре
Комсомол мәйданы (Казан)

**Комсомол мәйданы** () — Казанның Совет районы Дәрвишләр бистәсендәге мәйдан. Бистәнең берсе (Тынычлык) янындагы һәм икенчесеннән (Дəрвишлəр) ерак түгел урнашкан өч мәйданның берсе.

## Тасвирлама

Зур булмаган, скверга охшаш булган мәйдан бистә аша уза торган магистраль Тынычлык урамы белән кисешкән Төп урам кисешендә урнашкан.

Бистәдә тарихи яктан беренче булган һәм 1930 еллар ахырында барлыкка килгән мәйдан Дəрвишлəр мəйданына кадәр Дәрвишләр бистәсендә митинглар, җыелышлар, комсомолларга һәм пионерларга кабул итү, башка бәйрәмнәр һәм мәдәни-массакүләм чаралар үткәрү урыны була.

Юл чатыннан һәм периметр буенча йөрү өлешеннән тыш, мәйданда алында эшләми торган фонтан урнаштырылган зур булмаган сулык, үзәктә беренче комсомолларга куелган һәйкәл-монумент урнашкан мәйданчык, агачлар һәм башка яшел үсентеләр усә торган куе яшел зона булган. Мәйданга 3-4 катлы кибетле йортлар-«сталинкалар» һәм башка иҗтимагый оешмалар чыга.

Элегрәк мәйданда шәһәр үзәгеннән юнәлеш буенча Тынычлык урамы буйлап йөрүче № 1, 19, 25, 34, 41, 44, 60 номерлы автобус маршрутларының "«Канәфер» кибете" (яки "«Комсомол» кибете") тукталышы урнашкан. Соңрак тукталыш алга таба күчерелә һәм Төп урам белән кисешкән урыннан соң урнаша.

Мәйданның зур өлешен «Бәхетле» кибете алып тора, аны ачу 2012 елның декабрендә була. Калган территория төзекләндерелгән һәм парковка урыннары, юллар һәм ял итү урыннары өчен бүлеп бирелгән. Бистәнең беренче комсомолчыларына һәйкәл 2012 елның маенда реставрацияләнә һәм Тынычлык мәйданына күчерелә.

## Фото

## Сылтамалар

* Wikimapia сайтында Комсомол мəйданы (спутниктан күренеш)
* Комсомол мəйданы Казан интернет-энциклопедиясендә

Төркем:Казан мәйданнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Төркем:Казанның Совет районы
Фәрит Миңнеголов

**Фәрит  Миңнеголов** - “Бердәм Россия” партиясе әгъзасы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советында “Бердәм Россия” фракциясе әгъзасы.  Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Бюджет, салымнар һәм финанс комитеты  әгъзасы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советының “Россия Федерациясе гражданнарын  һәркем сатып ала алырлык уңайлы торак һәм коммуналь хезмәтләр белән тәэмин  итү” Россия Федерациясе дәүләт программасын гамәлгә ашыруны тикшереп тору  буенча” комиссиясе әгъзасы.

## Биографиясе
Миңнеголов Фәрит Герт улы 1966 елның 18 маенда ТАССРның Түбән Кама шәһәрендә туган. 1995 елда “Инженер химик технолог” белгечлеге буенча С.М. Киров исемендәге Казан химия-технология институтын, 1995 елда КХТИ каршындагы аспирантураны тәмамлый.

## Хезмәт эшчәнлеге
* 1995-1997 елларда - «Түбән Кама нефть  химиясе»ААҖ СК заводының смена башлыгы, бүлек башлыгы.
* 1997 елдан 2000 елга кадәр - «Түбән Кама нефть химиясе» ААҖ Халыкара фәнни-техник  һәм икътисадый хезмәттәшлек идарәсенең стратегик фәнни-техник мәгълүмат  бүлегенең әйдәп баручы инженеры.
* 2000-2001 елларда - «Түбән Кама нефть  химиясе» ААҖнең фонд базары һәм инвестицияләр белән идарә итү  буенча инвестицияләр бүлегенең әйдәп баручы инженеры.
* 2001-2004 елларда - «Түбән Кама нефть  химиясе» ААҖ полистироллар җитештерү һәм газ конденсатын  эшкәртү заводының баш инженеры.
* 2004-2012 елларда - "Казаноргсинтез"  ААҖ поликарбонатлар җитештерү заводы директоры.
* 2012 елның июненнән — «Казаноргсинтез» ААҖ  генераль директоры (хәзер - «Казаноргсинтез» ГАҖ).
## Иҗтимагый эшчәнлеге
* 2014 елдан 2019 елга кадәр-бишенче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
* 2019 елның сентябреннән-алтынчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Химия фәннәре кандидаты.
* Татарстан Республикасының атказанган химигы
* РФ атказанган химигы
* “Казанның 1000 еллыгы истәлегенә” медале
* «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены  медале
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Минигулов Фарид Гертович — Татцентр.ру
*МИҢНЕГОЛОВ Фәрит Герт улы :: Депутатлар корпусы :: Татарстан Республикасы  Дәүләт Советы - рәсми сайт 

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы  казанышлар өчен» ордены медале  белән  бүләкләнүчеләр
Төркем:Россиянең атказанган химиклары
Төркем:Татарстанның атказанган химиклары
Төркем:Казан химия-технология институтын тәмамлаучылар
Ринат Ногайбәков

**Ринат Ногайбәков**-Татарстан Республикасы Дәүләт Советында «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Бюджет, салымнар һәм финанс комитеты әгъзасы.

## Биографиясе
Ногайбәков Ринат Ардинат улы 1970  елның 16 августында ТР Азнакай районының Тымытык авылында  туган. 1992 елда Уфа нефть институтын, 1994 елда Бейкерсфилд шәһәрендә Калифорния штаты университетын, 2001 елда  Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Халык  хуҗалыгы академиясен тәмамлаган. 
Ринат Ардинат улы уйлап табуларга, файдалы модельләргә патентлар авторы, авторлык хокукы таныклыгына ия.

2012 елда сыйфат өчен Татарстан Республикасы Хөкүмәте Премиясе лауреаты. Берничә брошюра һәм китап автордашы.

«Татнефть» ГАҖ генераль директорының логистика һәм техник үсеш буенча урынбасары.

Техник фәннәр кандидаты. 
## Хезмәт һәм иҗтимагый эшчәнлеге
* 1992-1994 елларда-нефть һәм газ чыгару буенча оператор, «Елховнефть» нефть-газ чыгару идарәсенең нефть һәм газ чыгару цехы мастеры.
* 1994-1996 елларда - «Елховнефть» нефть-газ чыгару идарәсенең нефть һәм газ чыгару цехы башлыгы урынбасары
* 1996-1998 елларда - «Елховнефть» нефть-газ чыгару идарәсенең фәнни-тикшеренү һәм җитештерү эшләре цехы башлыгы.
* 1998-2005 елларда - «Елховнефть» нефть-газ чыгару идарәсенең төзелеш идарәсе башлыгы урынбасары.
* 2005 елның октябреннән- Әлмәт муниципаль районы Кичү авыл җирлеге депутаты.
* 2005 елдан 2016 елга кадәр - «ТМС групп " ҖЧҖ ИК директоры. 
* 2016 елдан — «Татнефть» ГАҖнең «Әлмәтнефть» нефть-газ чыгару идарәсе башлыгы.
* 2019 елның сентябреннән-алтынчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты. 
* 2020 елдан - «Татнефть» ГАҖ генераль директорының логистика һәм техник үсеш буенча урынбасары. 
* 2021 елның августыннан-ТР Йөзү федерациясе Президенты.
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
* II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены медале
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале
* «Өч миллиард тонна Татарстан нефтен чыгару уңаеннан» медале
* «В.И. Вернадскийның 150 еллыгы» медале
*Россия Федерациясе Сәнәгать һәм энергетика министрлыгының Мактаулы нефтьчесе.
## Сылтама
*  Нугайбеков Ренат Ардинатович — Татцентр.ру
* Депутатлар корпусы 

Төркем:Азнакай районында туганнар
Төркем:Уфа нефть институтын тәмамлаучылар
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены медале белән  бүләкләнүчеләр
Төркем:Татарстанның техник фәннәр кандидатлары
Ял паркы (Олы Кайбыч)

**Ял паркы** — Татарстанның Кайбыч районы Олы Кайбыч авылында урнашкан ял паркы.

## Тарихы

Ял паркы 2015 елны Татарстан Республикасында Парклар һәм скверлар елы кысаларында төзелә башлый. Ял паркын төзү Бәрле елгасы буенда сазлыкта чишмә чыккан урында ясалма күл ясау белән башлана. Бу эшне башкарып чыгу өчен республиканың Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалыгы министрлыгы 3,5 миллион сум акча бирә. Парк тирәсенә районның оешма-предприятиеләре хезмәткәрләре яз көне агачлар утырта, аны каты куралардан чистартып торалар.

Парк 2015 елның 30 августында, Республика көнендә ачыла.

2016 елда парк тулысынча кулланышка тапшырыла.

2017 елда Ял паркы Сабан туе паркы белән тоташтырыла.

## Күренеше
Олы Кайбыч Ял паркы күл тирәли урнаштырылган беседкалар, фонтан, яктырткычлар, балалар мәйданчыгыннан, таш сукмаклардан гыйбарәт,  парк территориясендә агачлар утыртылган.

2015 елда төзелеп килүче ял паркында универсаль спорт мәйданчыгы ачыла.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар
Төркем:Кайбыч районы истәлекле урыннары
Төркем:Татарстан парклары
Степановка

**Степановка** — топоним.

## Россия
;Татарстан
* Степановка — Балык Бистәсе районы авылы.
* Степановка — Буа районы авылы.
* Степановка — Зәй районында юкка чыккан  авыл.
* Степановка — Лаеш районында юкка чыккан авыл, урынында Казан аэропорты төзелгән.
* Степановка — Минзәлә районы авылы.
* Степановка — Яшел Үзән районында юкка чыккан авыл .
* 
;Башкортстан
* Степановка — Авыргазы районы авылы.
* Степановка — Әлшәй районы авылы.
* Степановка — Бишбүләк районы авылы.
;Диңгез буе крае
* Степановка — Кировский районы авылы.

;Чиләбе өлкәсе
* Степановка — Октябрьское районы авылы.

## Казакъстан
;Костанай өлкәсе
* Степановка — Меңдекара районы авылы.

## Гидроним
* Степановка — елга, Иртыш кушылдыгы.
* Степановка — елга, Уң Рассоха кушылдыгы.

## Искәрмәләр

Төркем:Топонимнар
Тынычлык мəйданы (Казан)

**Тынычлык мәйданы** () — Казанның Совет районы Дәрвишләр бистәсендәге мәйдан. Бистәнең берсенә (Комсомол) якын һәм икенчесеннән (Дəрвишлəр) ерак түгел урнашкан өч мәйданның берсе.

## Тасвирлама

Гадәти булмаган өчпочмаклы формага ия булган, зур, скверга охшаш булган мәйдан көньяк-көнчыгыштан бистәнең төп магистраль урамы — Тынычлык урамы, төньяк-көнчыгыштан Төп урам һәм көнбатыштан Парк урамы белән чикләнгән. Мәйданның төньяк-көнчыгыш почмагы каршында Тынычлык урамы аша зур булмаган Комсомол мәйданы урнашкан.

1950 нче елларда оештырылган мәйдан балалар һәм яшьләр бәйрәмнәре һәм башка массакүләм чаралар уздыру урыны булып тора.

Урамнарның периметр буенча йөрү өлешеннән тыш, мәйдан зур үләнле яшел зонага ия, ул 2011 елда Наталья Водянованың Хәйрия фонды тарафыннан булдырылган. Мәйданның үзәгендә шәһәрдәге иң эре һәм төзекләндерелгән балалар мәйданчыгы һәм периферия буенча башка яшел үсентеләр бар. 1970 еллар уртасында яшел зонада чыгарылган техник һәйкәл-монумент буларак Ту-124 реактив авиалайнеры куела, ул 1980 еллар уртасында «казан феномены»ның таркалу чорында җирле яшьләр төркеме тарафыннан яндырыла.

Мәйданга чыга торган урамнарда 5 катлы кибетле йортлар-«хрущёвкалар» һәм башка иҗтимагый биналар урнашкан.

Һәр почмакта № 1, 9, 11, 19, 25, 34, 41, 44, 51, 60, 84, 88, 91 автобус маршрутлары тукталышлары урнашкан: көньяк почмак янында — Тынычлык урамы буенча ике юнәлештә йөрүче «Интернат» тукталышы; төньяк-көнчыгыш почмак янында — Тынычлык урамы буенча шәһәр үзәгеннән юнәлеш буенча йөрүче «Комсомол мәйданы» тукталышы («Комсомол кибете»); төньяк-көнбатыш почмак янында — шәһәрнең Төп һәм Парк урамнары буйлап шәһәр үзәгенә юнәлеш буенча йөрүче «Көнчыгыш кибете» тукталышы.

## Фото

## Сылтамалар

* Wikimapia сайтында Тынычлык мәйданы (спутниктан күренеш)
* Наталья Водянова на открытии детского парка в Дербышках.

Төркем:Казан мәйданнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Төркем:Казанның Совет районы
Канаш авыл җирлеге (Татарстан)

**Канаш авыл җирлеге** () — Россия Федерациясе Татарстан Республикасы Югары Ослан районындагы муниципаль берәмлек.

Административ үзәге булып Канаш авылы тора.

## Тарихы
Канаш авыл җирлеге составы Йолдыз, Көнчыгыш, Алма-Ата, Канаш, Түбән Күл һәм Кордон авылларыннан оештырыла.

Авыл җирлегенең статусы һәм чикләре «Югары Ослан муниципаль районы "муниципаль берәмлегенең һәм аның составындагы муниципаль берәмлекләрнең территорияләре чикләрен билгеләү һәм аларның статусы турында" 2005 елның 31 гыйнварындагы 19-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы белән билгеләнгән.

## Халык саны

## Авыл җирлеге составы

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан авыл җирлекләре
Төркем:Югары Ослан районы авыл җирлекләре
Дан аллеясе (Юдино)

**Дан аллеясе** () — Казан шәһәре Киров районының Юдино бистәсендәге мәйдан. Шәһәрнең иң яңа мәйданнарының берсе, бистәнең өч мәйданыннан (Юдино мәйданы, Казанның меңьеллыгы мәйданы һәм Тимер юлчылар мəйданы) ерак түгел урнашкан дүрт мәйданның берсе.

## Тасвирлама

Зур булмаган сузылган өчпочмаклы формадагы яшелләндерелгән мәйдан көнбатыштан көнчыгышка таба Лейтенант Красиков урамы уртасында урнашкан, аның янына мәйдан каршысында Түбән урамы янәшә тора.
2006 елда Җиңү көнендә ачылган мәйдан Горький тимер юлының Казан бүлеге инициативасы һәм ярдәме белән төзекләндерелә.
Лейтенант Красиков урамынының перпендикуляр машиналар йөри торган өлешендә урнашкан мәйдан асфальт плитәләре булган кыска гына төп аллеяга ия. Аның ахырында берничә баскычка күтәрелгән нигез өстендә Бөек Ватан сугышының монументаль мемориаль комплексы урнашкан, ул Совет сугышчылары-геройларының фамилияләре язылган барельефлар ясалган дүрт хәтер диварыннан тора. Урта диварлар өстендә биек таш арка тора, аның астында Билгесез солдатка һәйкәл куелган һәм Мәңгелек ут яна. Төп аллеядан тыш, мәйданда озын тар аллея-юл, шулай ук зәңгәр чыршылар, башка агачлар үсә торган һәм эре яшел үсентеләр булган яшел зоналар бар. Мәйданга торак йортлар-«хрущёвкалар» һәм «сталинкалар» чыга.

Мәйдан янында әлеге урам буйлап бара торган 46 һәм 72 номерлы автобус маршрутларының «Лейтенант Красиков» тукталышы урнашкан.

## Фото

## Сылтамалар

* Wikimapia сайтында Дан аллеясе мәйданы (спутниктан күренеш)

Төркем:Казан мәйданнары
Төркем:Казанның Киров районы
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Кордон (Югары Ослан районы)

**Кордон** (, ) — бүгенге Татарстан Республикасының Югары Ослан районы территориясендә урнашкан, 1968 елда юкка чыккан чуаш авылы.
## Тарихы
Авыл сөргенгә сөрелгәннәр авылы буларак нигезләнә. Сөрген вакытын киметер өчен авыл кешеләрен урман кисәргә җибәргәннәр (ерак түгел Варварино урманнары урнашкан).  Гади халык, нигездә, Тәмте урманчылыгының урман кисүчеләре булып эшләгән. Кордонның үз пекарнясы була, монда арбалар, чаналар, сатуга тәгәрмәчләр ясаганнар. Тавыклар, сарыклар, сыерлар асраганнар. Урман эшкәртү һәм Варварино ИТК ябылу сәбәпле, халык күрше авылларга күчә башлый. 
Озак вакытлар Кордон 1891 елда туган пенсионер Колдин Михаил Леонтьевич гаиләсе яшәгән авыл булып кала. 1968 елда Колдиннар Түбән Күл авылына күченәләр.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Югары Ослан районы чуаш авыллары
Рифнур Сөләйманов

**Рифнур Сөләйманов**  -  «Татарстан Республикасының атказанган икътисадчысы», «Россия Федерациясенең атказанган икътисадчысы», Татарстан Республикасы Дәүләт Советында «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы,Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Бюджет, салымнар һәм финанс комитеты әгъзасы
## Биографиясе
Сөләйманов Рифнур Хәйдәр улы 1963 елның 25 апрелендә ТАССРның Чистай (1963 елдан; 1983 елдан — Яңа Чишмә) районы Акъяр авылында туган.

1988 елда «Финанслар һәм кредит» белгечлеге буенча В.В. Куйбышев исемендәге Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаган.
## Хезмәт эшчәнлеге
* 1988-1990 елларда - Казан шәһәре Идел буе районының сәламәтлек саклау бүлеге хисапчысы, ревизор-инспекторы.
* 1990-1996 елларда-өлкән дәүләт салым инспекторы, баш дәүләт салым инспекторы, бүлек башлыгы урынбасары, Казан шәһәре Идел буе районы буенча шәһәр башлыгы юридик затлар табышына салым салу бүлеге башлыгы вазыйфаларын башкаручы.
* 1996-1998 елларда- Казан шәһәренең Идел буе районы буенча дәүләт салым инспекциясе башлыгы.
* 1998-2005 елларда- Казан шәһәре финанс идарәсе башлыгы.
* 2005-2012 елларда-ТР Финанс министры урынбасары.
* 2012 елның маеннан — «Татэнергосбыт» ААҖ директоры.
## Иҗтимагый эшчәнлек
* 2014 елдан 2019 елга кадәр-бишенче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
* 2019 елның сентябреннән-алтынчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
## Мактаулы исемнәре, бүләкләре
* Казан шәһәре Администрациясе Башлыгы Рәхмәте (1998)
* Татарстан Республикасы Финанс министрлыгының Мактау грамотасы (2000)
* Казан шәһәренең Мактау грамотасы (2004)
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале (2005)
* Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Рәхмәт хаты (2005)
* Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты (2008)
* Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Рәхмәт хаты (2009),
* Россия Федерациясе Финанс министрлыгының Рәхмәте (2010)
* Татарстан Республикасы Финанс министрлыгының Рәхмәт хаты (2012)
* «Фидакарь хезмәт өчен» Татарстан Республикасы медале (2013)
* «Казан шәһәрендәге 2013 елгы XXVII Бөтендөнья җәйге Универсиадасы» медале (2014)
* Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәте (2015)
* Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Рәхмәт хаты (2016)
* Россия Федерациясе Энергетика министрлыгының Мактау грамотасы (2016)
* «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале (2018)
* Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары – Татарстан Республикасы Сәнәгать һәм сәүдә министры Рәхмәте (2018)
* Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Рәисенең Рәхмәт хаты (2018)
* Россия Федерациясе дәүләт бүләге – Дуслык ордены (2019),
* Россия Федерациясе Федераль Собраниесе Федерация Советы Рәисенең Рәхмәте  (2019)
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Сулейманов Рифнур Хайдарович — Татцентр.ру
* Депутатлар корпусы 

## Моны да карагыз

Төркем:Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның атказанган икътисадчылары
Фоат Вәлиев (1955)

**Фоат Вәлиев** - Татарстан Республикасы Дәүләт Советында  «Бердәм Россия»  фракциясе әгъзасы

* Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Бюджет, салымнар һәм финанс комитеты әгъзасы
* «Бердәм Россия» партиясе әгъзасы
* «Россия гражданнарына — һәркем алырлык һәм уңайлы торак» илкүләм проектын гамәлгә ашыруны тикшереп тору комиссиясе әгъзасы.
* Татарстан Республикасы һәм РФның атказанган төзүчесе.

## Биографиясе
Вәлиев Фоат Вәли улы 1955 елның 20 февралендә Татарстан АССРның Әлки районы Каргалы авылында туган. 1981 елда «Икътисадчы» белгечлеге буенча Казан финанс-икътисад институтын, 2005 елда «Инженер» белгечлеге буенча Казан дәүләт архитектура-төзелеш университетын  тәмамлый.

## Хезмәт һәм иҗтимагый эшчәнлеге

* 1975-1978 елларда —  АТП машина йөртүчесе.
* 1981-1983 — Левашово РТП директоры.
* 1983 елдан 1985 елга кадәр  — ТАССРның Куйбышев районы кулланучылар җәмгыяте рәисе урынбасары.
* 1985-1989 елларда —   торак-коммуналь хуҗалык буенча производство идарәсе башлыгы.
* 1989-1990 елларда  —  Чистай районара теркәү-имтихан бүлегенең  Алексеевск участогы башлыгы.
* 1990-2002 елларда  —  Алексеевск юл идарәсе җитәкчесе.
* 2002 елдан алып 2018 елның 27 мартына кадәр —  «Алексеевскдорстрой» ААҖ генераль директоры.
* 2009 елдан 2014 елга кадәр —  дүртенче чакырылыш ТР Дәүләт Советы депутаты.
* 2014 елдан 2019 елга кадәр —  бишенче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
* 2018 елның 27 мартыннан — «Алексеевскдорстрой " ААҖ Директорлар советы рәисе.
* 2019 елның сентябреннән-алтынчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.

## Мактаулы исемнәре, бүләкләре
* 2002 ― Татарстанның атказанган төзүчесе 
* Россия Федерациясенең атказанган төзүчесе.
* 2008 ― РФ атказанган юл төзүчесе.
* Россиянең Мактаулы юлчысы.
* «Иң яхшы транспорт һәм юл хуҗалыгы предприятиесе җитәкчесе» номинациясендә «Ел җитәкчесе»республика конкурсы лауреаты.
* «Алтын йөрәкле кеше» конкурсының «Минем пенсионерлар — минем кайгыртучанлык " номинациясендә җиңүче (2003 ел).
* «Татнефть» ААҖ Мактау грамотасы 
* «Транспорт һәм юллар хуҗалыгы предприятиесенең иң яхшы җитәкчесе» номинациясендә «Ел җитәкчесе» республика конкурсы лауреаты.
* «Минем пенсионерлар – минем эш» номинациясендә «Кеше – алтын йөрәк» конкурсында җиңүче (2003 ел).
## Сылтамалар
* Валиев Фоат Валиевич — Татцентр.ру
* Депутатлар корпусы 
* Валиев Фоат Валиевич

Төркем:Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар
Новоселовка

**Новоселовка** – топоним.
## Россия
;Татарстан
* Новоселовка — Зәй районында юкка чыккан авыл.
;Сарытау өлкәсе
* Новоселовка — Екатериновка районы авылы.
;Свердловск өлкәсе
* Новоселовка — Тәүде шәһәр округы авылы.

## Казакъстан
;Акмола өлкәсе
* Новоселовка — Сандыктау районы авылы.
* Новоселовка — Шортанды районы авылы.

;Костанай өлкәсе
* Новоселовка — Әулиекүл районы авылы.
* Новоселовка — Карасу районы авылы.
* Новоселовка — Костанай районы авылы.

;Төньяк Казакъстан өлкәсе
* Новоселовка — Габит Мөсрепов исемендәге район авылы.
 
## Моны да карагыз
* Новоселова — Иркутск өлкәсе Усть-Кут районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Фадбир Сафин

**Фадбир Сафин** ― профессор, философия фәннәре кандидаты, икътисад фәннәре докторы. Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетының туризм кафедрасы мөдире. Татарстан Республикасы Дәүләт Советында «КПРФ» фракциясе координаторы, Бюджет, салымнар һәм финанс комитеты әгъзасы, Депутат этикасы кагыйдәләрен үтәү буенча Татарстан Республикасы Дәүләт Советы комиссиясе әгъзасы.

Бердәм сайлау округы, «Россия Федерациясе Коммунистлар партиясе» сәяси партиясенең (КПРФ) Татарстан региональ бүлеге әгъзасы.

## Биографиясе
Сафин Фадбир  Мәгус улы 1950 елның  4 февралендә Мари АССР Мари-Төрек районы Татар Китнәсе авылында туган. 1972 елда В. И. Ульянов-Ленин Казан дәүләт университетын тәмамлаган.

## Хезмәт һәм иҗтимагый эшчәнлеге
1975—1977 елларда — Казан инженер-төзелеш институтының комсомол комитеты секретаре.

1977—1980 елларда — директор урынбасары. ВЛКСМ Татарстан өлкә комитетының пропаганда бүлеге.

1980—1982 елларда — ВЛКСМның Татарстан өлкә комитеты секретаре.

1982—1984 елларда — Казан инженер-төзелеш институты доценты.

1984—1989 елларда — ДОСААФ Татарстан өлкә комитеты рәисенең беренче урынбасары.

1989—1991 елларда — КПССның Татарстан өлкә комитеты социаль тикшеренүләр үзәге директоры.

1991—1996 елларда — республика социаль тикшеренүләр үзәге директоры.

1996—2001 елларда — Кол Шәриф мәчете төзелеше фонды генераль директоры.

2002 елдан 2010 елга кадәр — дәүләт идарәсе институтының Казан вәкиллеге директоры (Мәскәү шәһәре).

2010—2012 елларда — Төбәкара реконструкция һәм үсеш институты директоры.

2012 елдан — профессор, мөдир. Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетының Икътисад һәм идарә кафедрасы.

2015 елдан 2019 елга кадәр — Казан шәһәре Думасы депутаты.

2019 елның сентябреннән — VI чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.

Профессор, философия фәннәре кандидаты, икътисад фәннәре докторы.

## Сылтамалар
* Сафин Фадбир Магусович — Татцентр.ру
* Депутатлар корпусы 

Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Икътисад фәннәре докторлары
Төркем:Фәлсәфә фәннәре кандидатлары
Төркем:Профессорлар
«Чишмә» татар-башкорт мәдәни мирасы халыкара иҗтимагый берләшмәсе (Беларусь)

**«Чишмә» татар-башкорт мәдәни мирасы» халыкара иҗтимагый берләшмәсе** — Беларусь Республикасында эшләп килүче татар-башкорт мәдәни оешмасы. «Чишмә» татар-башкорт мәдәни мирасы» халыкара иҗтимагый берләшмәсенең максаты: халыклар арасында дуслыкны ныгыту, татар һәм башкорт телләрен, татар һәм башкорт халкының мәдәни, рухи кимәлләрен һәм йолаларын яңару һәм үстерү, Белоруссиядә яшәгән башкортларның һәм татарларның милли үзаңын яңарту. Россия Федерациясе Беларусь Республикасында Илчелеге янындагы Россия ватандашларының Координацион советына кергән иң актив бүлекчәләрнең берсе.

## Тарихы
Хәзерге берләшмә нигезен берничә гасыр элек илгә күчеп килгән һәм совет заманында, башлыча сугыштан соң, күчеп килгән татарлар тәшкил итә. Соңгы җанисәп сөземтәләре буенча Белоруссияда 7316 татар милләтле граждан исәпләнә. Илдә шулай ук 607 башкорт вәкиле яши. Сугыштан соңгы чорда яшәгән татар да, башкортлар да бер-берсен тәрҗемәсез аңлый, аларның традициялары да охшаш.

Беларуста 1998 елда «Чишмә» татар-башкорт мәдәни мирасы» халыкара иҗтимагый берләшмәсе  оештырыла, моннан тыш Гродно татар мәдәни үзәге, белорус татарларының «Зикр ул-Китап» берләшмәсе эшләп килә.

«Чишмә» берләшмәсенең китапханәсе һәм видеотека бар. Берләшмәдә ял мәктәбе эшли, анда татар һәм башкорт телләре, татар һәм башкорт мәдәнияте  өйрәнелә. «Ләйсән» фольклор ансамбле, «Чишмә» вокаль-инструменталь ансамбле, «Гөрләвек» балалар коллективы булдырылган. Бобруйски Балалар һәм яшьләр иҗаты үзәге карамагында «Хореографик миниатюралар»  балалар ансамбле эшли, аның барышында күмәк, татар һәм башкорт биюләре башкарыла. Гродно шәһәрендә олылар өчен «Күбәләк» фольклор ансамбле оештырылган.

## Искәрмәләр

Төркем:Башкорт мәдәнияте
Төркем:Беларусия мәдәнияте
Төркем:Беларусия оешмалары
Төркем:Татар телле оешмалар
«Юлдаш» татар-башкорт ассоциациясе (Швейцария)

**«Юлдаш» татар-башкорт ассоциациясе** — Швейцариянең Женева шәһәрендә милли мәдәниятне һәм йолаларны саклау максатында 2015 елда оештырылган мәдәни оешма.
Максаты: берләшмә Швейцария татарларын һәм башкортларын берләштерү, мәдәни чаралар үткәрү, берләшмә әгъзаларын һәм башка башкорт-татар кешеләрен мәдәни чаралар һәм башлангычлар турында белдерү өчен булдырылган. Оешманың җитәкчесе — Щеглова Регина Николаевна.

Берләшмә вәкилләре милли йолаларны саклый һәм хөрмәт итә. Оешма даими җыела, чәй, татар-башкорт ризыклары буенча осталык дәресләре оештыра. Сабантуй бәйрәмен үткәрәләр, чарага 400-гә якын кунак җыела. Женева администрасиясе башлангычны хуплый, бәйрәм үткәрү өчен сәхнә белән ачык мәйданчык урыны тәкъдим итә.

«Ел саен Европа һәм дөнья кимәлендәге катнашучыларны, урта һәм кече бизнес вәкилләрен, потенциаль инвесторларны һәм туристларны җәлеп итәбез. Күләмле халыкара проектлар өчен бөтендөнья буенча актив башкортларны BashkirGlobe оешмасына берләштерү өчен эшлибез.
Киләсе елларда BashkirGlobe Беренче Европа башкортлары Җыенын оештыру планлаштырыла. Дөньяның төрле илләрендә яшәгән ватандашларыбыз катнашырга чыкырабыз» — дип белдерде Сибай шәһәрендә туып үскән, хәзер Женевада яшәүче Айсылу Янтурина-Дарлес.

Хәзерге вакытта Женевада 150 татар яши, алар барсы да яңа эмиграция вәкилләре.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Ассоциация татар  и башкир в Швейцария 

Төркем:Татарлар
Төркем:Татар телле оешмалар
Төркем:Швейцария халыклары
Аделаида татар-башкорт ассоциациясе (Австралия)

**Аделаида татар-башкорт ассоциациясе** — Австралиянең Әделайд шәһәрендә эшләп килүче татар-башкорт җәмгыяте.

## Тарихы
Австралиянең татар диаспорасы Икенче дөнья сугышыннан соң формалаша башлый. Аның нигезен Кытай Маньчжурия провинциясеннән эмиграцияланган татарлар салган, 1945 елда анда совет гаскәрләре кергән һәм татар җәмгыяте оешкан Харбинда, Мукденда, Хайлар һәм башка шәһәрләрдә җимергән. Көньяк Австралиядә башлангыч татар хатын-кызы — Мисир Хәертдинова-Надольная. Ул 1949 елда  Германиядан башка 907 немец концлагерьлары тоткыннары белән бергә килгән.

1950 елдан бирле Алмания, Польша, Маньчжурия һәм Көнчыгыш Төркестан (Кытай), Япония, Төркия, соңгы вакытта Россия Федерациясеннән Көньяк Австралиягә татарларның миграциясе башлана.
Бүгенге көндә Австралиянең татар-башкорт диаспорасында 500-дән кеше кеше исәпләнә. Австралиянең башка шәһәрләрендә якынча 100 татар-башкорт гаиләсе яши, иң зур җәмәгать Әделайд шәһәрендә урнашкан. Башка шәһәрләрдә — Сиднейда (20-гә якын гаилә, 100 кеше) һәм Мельбурнда (30 кеше).

Австралиянең татар диаспорасы берничә оешмага берләшкән. 1984 елда Сәгыйт Садри хатыны Ләйлә Садри (Габитова) белән Көньяк Австралия татарлары ассоциациясе оештыра, тарихи яктан бу иң беренче оешма. Оешмалар арасында иң зуры — Австралияда **Аделаида татар-башкорт ассоциациясе** булып тора, ассоциацияны 1990 елда Башкортстанның Австралия союзында рәсми вәкиле Зия Маски оештыра. 2004 елдан Ассоциацияны татар мәдәнияте хәрәкәте әгъзасы Шухрат Вәли (Вәлиев) җитәкли. Берләшмә рәсми рәвештә 1990 елда теркәлгән. Асылда исә ул 1985 елдан эшләп килә.

Берләшмә Рамазан, Корбан, Сабантуй бәйрәмнәрын үткәрә. Татар-башкорт мәктәбе 1981 елдан эшләп килә. Мәктәптә  туган телне, йолаларны, халыкның бай мирасын өйрәнәләр.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Tatar Bashkort Association in Australia
* БӨТЕНДӨНЬЯ ТАТАР КОНГРЕССЫ

Төркем:Татарлар
Төркем:Австралия оешмалары
Төркем:Татар телле оешмалар
Озеровка

**Озеровка** *яки* Озёровка — топоним.
## Россия
;Татарстан
* Озёровка — Зәй районында юкка чыккан авыл.
;Башкортстан
* Озёровка — Бишбүләк районында юкка чыккан авыл.
;Түбән Новгород өлкәсе
* Озёровка — Пилнә районы авылы.
;Ырынбур өлкәсе
* Озёровка — Богырыслан  шәһәр округына керүче авыл.

## Кырым
*Украина белән РФ арасында бәхәсле төбәк, де-факто РФ кул астында*
* *Озёровка* — Акмәчет районы *Терекли-Ас* авылының 1948 елдан исеме. 

## Украина
;Николаев өлкәсе
* Озёровка — Березнеговатое районы авылы.
## Моны да карагыз
* Озерковка — БР Стәрлетамак районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Дон казаклары гаскәрендә татарлар

**Дон  казаклары гаскәрендә татарлар** — Россия империясенең иң күп санлы Дон казаклары гаскәре составында хезмәт итүче мөселман татарлары төркеме, Дон  өлкәсе гаскәре казаклар катламы вәкилләре.

Дон казаклары гаскәрендә татарлар Новочеркаск янындагы Татар авылында һәм Дарьевка авылында яшәгәннәр. Аларның чыгышлары төгәл билгеле түгел,  Мишәр краена күченгән йорт татарлары һәм йомышлы татарлар нәселеннән булулары мөмкин дип фараз ителә.

## Бистәләр

**Татар авылында** агачтан төзелгән мәчет  булган. Ул ОМДСка (Ырынбур мөселман диния нәзарәтенә) буйсынган. Ул вакытта авыл кешеләре 129 агач һәм бер таш бинада яшәгән.

**Дарьевка авылы**  кешеләре 40 агач йортта яшәгән.

1822 елда Дон казаклары гаскәрендә хезмәт итүче ир-атларның һәм хатын-кызларның гомуми саны 936 кеше булган, шуларның 133е - хезмәткәрләр булган. 1860 елда татарларның күбесе Османлы империясенә күченәләр. Бу вакыйгалардан соң, станица халкы бик кими һәм ул Татар хуторына әверелә.

## Әдәбият

*  Статистическое описание земли донских казаков, составленное в 1822—32 годах = Статистическое описанiе земли Донскихъ казаковъ, составленное въ 1822—32 годахъ / сост. В. Д. Сухоруков. — Новочеркасск: Обл. правление Войска Донского, 1891. — [2], III, 301, II с.

## Сылтамалар
* Казаклар һәм татарлар 

## Моны да карагыз
* Ырынбур казак армиясендә татарлар

Төркем:Йомышлы татарлар
Төркем:Дон казаклары гаскәре
Төркем:Россия халыклары
Төркем:Татар тарихы
Югары Юлдаш

**Югары Юлдаш** — топоним.
## Башкортстан
* Югары Юлдаш — Илеш районында урнашкан татар авылы.
* Югары Юлдаш — Мәләвез районында урнашкан татар авылы.
* Югары Юлдаш — Учалы районында урнашкан татар авылы.

Төркем:Топонимнар
Александр бакчасы (Алабуга)

**Александр бакчасы** () — Татарстан Республикасы Алабуга шәһәренең үзәк өлешендә урнашкан мәдәният һәм ял паркы.

## Тарих
1846 елда Алабуга Думасы Иван Васильевич Шишкин һәм абыйлы-энеле Иван Иванович һәм Дмитрий Иванович Стахеевлар җитәкчелегендәге шәһәр паркын төзү турында циркуляр чыгара. 1856 елда император Александр II коронациясе хөрмәтенә парк «Александр бакчасы» дигән исем ала, әмма парк алабугалыларның яраткан ял итү урыны булмый.

1866 елда Санкт-Петербургта Александр II гә һөҗүм ителә. Кеше үтерерүе уңышсыз булуда халык Алла һөнәрен күрә, ә императорны коткару могҗиза дип игълан ителә. Бу вакыйга истәлегенә Алабуга халкы инглиз бакча-парк архитектурасы принципларын кулланып, инде булган бакчаны төзекләндерергә һәм киңәйтергә дигән карар кабул итә. Стахеевлар бакча өчен карагай үсентеләрен махсус чит илдән кайтаралар.

1962 елда, 1812 елгы Ватан сугышының 150 еллыгы уңаеннан, парк территориясендә кавалерияче Надежда Дурованың җәсәдләрен символик рәвештә җирлиләр, аның кабере 1930 елларда Троицк зиратын сүткән вакытта югалган. Биредә скульптор Георгий Зяблицевның Дурова бюсты куелган (2004 елда бюст скульптор рөхсәтеннән Н. А. Дурованың музей-утары территориясенә күчерелгән).

1980 нче елларда Александр бакчасында аттракционнар һәм карусельләр, фонтан һәм бию мәйданчыгы барлыкка килә. Биредә күзәтү тәгәрмәчләре монтажланган, аннан «Шайтан шәһәрчеге» — Кама елгасы ярындагы археологик һәйкәлгә күренеш ачылган.

1990 елларда парк сафка баса, ә Алабуга меңъеллыгын бәйрәм иткәннән соң чираттагы яңарышын кичерә: 2010 елда ул чистартыла, территориядә фонтан барлыкка килә, чокыр аша металл күпер-виадук җибәрәләр, баганалы гөмбәзле чатыр-ротонда яңа истәлекле урын була.

Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының 2010 елның 13 декабрендәге 1046 номерлы карары нигезендә, Александр бакчасы җирле әһәмияттәге мәдәни мирас объекты статусына ия була.

## Тасвирама
Александр бакчасы территориясе 4,5 гектар, аның рельефының күпчелек өлеше чокырлардан тора. Биредә 147 төр үсемлек үсә, шул исәптән чокыр читендә, И. И. Шишкин һәйкәле янында һәм парк тирәнлегендә сакланган реликт карагайлар үсә.

Паркта гашыйклар аллеясы урнашкан. Анда боҗра, йөрәк һәм чәчәкләр белән үзенчәлекле итеп бизәлгән эскәмияләр һәм эстетик функциядән тыш, хайваннар өчен приютларга акча җыю өчен «җыю тартмасы» ролен башкарган йортсыз эткә һәйкәл урнашкан.

## Фото

Файл:Alexandrovsky Garden (Elabuga)-1.jpg|Александр бакчасына керү урыны
Файл:Дождь в Александровском саду.jpg|Александр бакчасы


## Искәрмәләр


## Әдәбият

* 

Төркем:Татарстан парклары
Төркем:Алабуга районы
Тимур Сөләйманов (1987)

**Тимур Сөләйманов**, Тимур Җәүдәт улы Сөләйманов (*[[1987 ел]]ның [[4 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) — Татарстанның сәяси эшлеклесе. 2021 елның 11 сентябреннән 2022 елның декабренә кадәр — Татарстан Республикасы яшьләр эшләре министры.
2022 елның декабреннән ― Татарстан Президенты ярдәмчесе ― Гомумроссия «Алдынгылар хәрәкәте» балалар-яшүсмерләр хәрәкәтенең Татарстан бүлекчәсе рәисе.

## Тәрҗемәи хәле
1987 елның 4 гыйнварында Казанда туган. Әтисе – Җәүдәт Сөләйманов,галим, техник фәннәр докторы (2000), КФУ профессоры (2001), шагыйрь.

Казан дәүләт университетының икътисад факультетын (2009), икътисад факультетын (2007, Испания), КФУ Идарә һәм территориаль үсеш институтының аспирантурасын (2012 ел) тәмамлаган. Инглиз, испан, алман телләрен белә.

## Хезмәт юлы
2008—2009 елларда — «Сәләт» яшьләр үзәге  яшьләр белән эшләү буенча белгече.

2010—2014 елларда — «ТР Студентлар лигасы»  Президенты.

2014—2018 елларда — «Сәләт»  башкарма директоры.

2018—2021 елларда — Татарстан Республикасы яшьләр эшләре министрының беренче урынбасары.

2021-2022 елларда — Татарстан Республикасы яшьләр эшләре министры.

2022 елның декабреннән ― Татарстан Президенты ярдәмчесе ― Гомумроссия «Алдынгылар хәрәкәте» балалар-яшүсмерләр хәрәкәтенең Татарстан бүлекчәсе рәисе.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2011, 2017 — Татарстан Республикасы премьер-министрының Рәхмәт хаты  
* 2013 — Татарстан Республикасы Хөкүмәтенең Рәхмәт хаты  
* 2016 — «Татарстан Республикасы дәүләт яшьләр сәясәтен гамәлгә ашырудагы казанышлары өчен» көмеш мактау билгесе  
* 2017 — Казан шәһәре мэрының Рәхмәт хаты 
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*   Сөләйманов Тимур Җәүдәт улы. tatcenter.ru

Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Гранада университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Сергей Батин

**Сергей Леонидович Батин** (1974 елның 3 марты, Соколка авылы, Мамадыш районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия сәясәтчесе, РФ ФҖ Федерация Советында Татарстан Республикасы дәүләт хакимияте башкарма органыннан вәкил (2012—2015), Федерация Советының бюджет һәм финанс базарлары буенча комитеты әгъзасы.

## Тормыш юлы
Сергей Батин 1974 елның 3 мартында Татарстан АССРның Мамадыш районы Соколка авылында туа.

2000 елда «машиналар һәм технологияләр» белгечлеге буенча Кама политехника институтын тәмамлап, инженер квалификациясе буенча югары белем ала.

1997 елда «Автомеханика заводы» ЯАҖдә (Яр Чаллы) хезмәт эшчәнлеген башлый.

1999 елдан 2004 елга кадәр «Кама пресс-рам заводы» ААҖдә, башта социаль хезмәт күрсәтү бюросы башлыгы, ә 2003 елдан предприятиенең социаль үсеш директоры булып эшли.

2004 елдан 2007 елга кадәр Казан шәһәрендә «КМПО» ААҖдә, башта икътисади куркынычсызлык, көнкүреш һәм социаль үсеш буенча директор, ә 2007 елның февраленнән — «КМПО» ААҖ генераль директоры урынбасары — персонал һәм социаль үсеш буенча директор булып эшли. 2007 елның августында Казанның Авиатөзелеш районы башлыгы итеп билгеләнә.

2010 елның 18 июнендә Яшел Үзән муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә. 2010 елның 24 июленнән — Яшел Үзән районы башкарма комитеты җитәкчесе. 2010 елның 18 октябрендә Яшел Үзән муниципаль районы башлыгы итеп сайлана.

2012 елның декабрендә Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Федерация Советы сенаторы итеп билгеләнә. Федерация Советының бюджет һәм финанс базарлары комитетында эшләгән. Вәкаләтләр 2015 елның сентябрендә туктатылган.

Өйләнгән, ике бала тәрбияли.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Федерация Советы сайтында мәгълүмат

Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:Татарстанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1974 елда туганнар
Төркем:3 март көнне туганнар
Алексей Пахомов

**Алексей Михайлович Пахомов** (1945 елның 15 гыйнвары, Лозовская МТС, Кенәл-Черкас районы, Куйбышев өлкәсе, ССРБ) — Совет һәм Россия инженеры, эшмәкәр һәм сәясәтче, Федерация Советы әгъзасы (2005—2011).

## Тормыш юлы
Алексей Пахомов 1945 елның 15 гыйнварында Куйбышев өлкәсенең Кенәл-Черкас районында туа. 1963 елда Куйбышев автотрактор җиһазлары һәм карбюраторлар заводында кочегар укучысы һәм җылылык челтәре цехында котлочист булып эшли башлый. 1968 елда Куйбышев политехника институтын тәмамлый.

1969 елдан 1985 елга кадәр Казанда, баш механик бүлегенең җылылык җайланмаларын эксплуатацияләү буенча инженердан баш инженерга кадәр юл үтеп Татмехобъединениедә эшли. 1985—1988 елларда СБКФның Казан шәһәре Бауман район комитеты секретаре. 1988 елда Татмехобъединение генераль директоры итеп билгеләнә. 1992 елдан 2002 елга кадәр — «Мелита» мех сәүдә-сәнәгать предприятиесе генераль директоры.

2002—2005 елларда — Татарстан премьер-министры урынбасары — республиканың икътисад һәм сәнәгать министры.

2005 елда Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Пахомовны Федерация Советында төбәкнең закон чыгару хакимияте вәкиле итеп сайлый, 2009 елның 28 маенда аның вәкаләтләрен озайта.

2011 елның 1 декабрендә Татарстан Дәүләт Советының 2011 елның 25 ноябрендә кабул ителгән 1894-IV ДС номерлы карары нигезендә, Федерация Советында яңа вәкил итеп Вәгыйз Минһаҗев сайлана.

2010 елда Татарстан Республикасы предприятиеләре һәм сәнәгатьчеләре ассоциациясе генераль директоры итеп сайлана.

## Бүләкләр

* Почёт Ордены (2002);
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале (2005); 
* «Федерация Советы 15 ел» медале (2008);
* Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Федерация Советы рәисенең рәхмәте (2008, 2010);
* Федерация Советының мактау грамотасы.

Россия Федерациясенең атказанган текстиль һәм җиңел сәнәгать хезмәткәре (2004). Фән һәм техника өлкәсендә РФ Хөкүмәте премиясе лауреаты (2006).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 
* 
* 

Төркем:Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:Икътисад фәннәре кандидатлары
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Самар дәүләт техник университетын тәмамлаучылар
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1945 елда туганнар
Төркем:15 гыйнвар көнне туганнар
Ирек Богуславский

**Ирек Борисович Богуславский** (1967 елның 9 сентябре, Казан, ССРБ) — Россия эшмәкәре, дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, V, VI һәм VII чакырылыш Дәүләт думасы депутаты. «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы, икътисадый сәясәт, сәнәгать, инновацион үсеш һәм эшкуарлык комитеты әгъзасы.

## Тормыш юлы
Ирек Богуславский 1967 елның 9 сентябрендә Казан шәһәрендә туа. 1991 елда Казан дәүләт финанс-икътисад институтын «Бухгалтер исәбе, контроль һәм хуҗалык эшчәнлегенә анализ» белгечлеге буенча тәмамлый.

1990 еллар уртасында Казанның М. Вахитов исемендәге химкомбинаты акционеры була һәм аның базасында «Нәфис Косметикс» ААҖ төзи. 1999 елда компания хуҗаларының берсе булып тора, «Реал Транс Хайр» ЯАҖ финанс директоры булып эшли, шул ук елда «Нәфис Косметикс» ААҖ директорлар советын җитәкли. 2004 елдан — «Казан май комбинаты» ААҖнең директорлар советына керә, 2005 елдан — «Казан май экстракциясе заводы» ААҖнең директорлар советын җитәкли

2013 елда Forbes журналы «Хакимият һәм акча. Федераль чиновникларның керемнәре рейтингы 2013» рейтингында Богуславскийны бер ел эчендә 389.8 млн сум керем белән 17 урынга билгеләгән. Forbes аңлатканча, Богуславский төрле бизнес белән шөгыльләнгән: автомобильләр, мех белән сәүдә иткән.

2007 елда V чакырылыш Дәүләт думасы депутаты итеп сайлана. 2011 елның декабрендә VI чакырылыш Дәүләт думасы депутаты итеп сайлана. 2016 елның сентябрендә яңадан VII чакырылыш Дәүләт думасы депутаты итеп сайлана.

## Закон чыгару эшчәнлеге
2007 елдан 2019 елга кадәр, V, VI һәм VII чакырылыш Дәүләт думасы депутаты вәкаләтләрен үтәү дәвамында, 238 закон чыгару инициативасы һәм федераль закон проектларына төзәтмәләр авторы була.

## Гаилә
Улы — Тимур Богуславский, Россия автоузышчысы, спорт мастеры.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Досье Ирека Богуславского на сайте Замполит 
* Ирек Богуславский — Персона ТАСС

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган икътисадчылары
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Әлифба буенча сәясәтчеләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Россия эшмәкәрләре
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1967 елда туганнар
Төркем:9 сентябрь көнне туганнар
Просвет

**Просвет** — топоним.

## Россия
;Татарстан
* Просвет – Зәй районында юкка чыккан  авыл.
* Просвет – Кайбыч районында юкка чыккан авыл.
;Башкортстан
* Просвет – Бәләбәй районында юкка чыккан авыл.

;Курган өлкәсе
* Просвет – Шадрин районы авылы.
* Просвет – Болхов районында юкка чыккан авыл.

;Орел өлкәсе
* Просвет – Кетово районы авылы.

;Самар өлкәсе
* Просвет – Идел районы торак пункты.

## Беларусь
;Гомель өлкәсе
* Просвет – Гомель районы авылы.
* Просвет – Светлогорск районы авылы.

Төркем:Топонимнар