Сәләх Кулибай

**Сәләх Кулибай** *([[псевдоним]],* чын исеме Сәлахетдин Габит улы Кулибаев, ) – язучы,  журналист. Бөек Ватан сугышында катнашкан яугир.

## Тәрҗемәи хәле
1910 елның 15 июлендә Ырынбур губернасы Орски өязе (хәзерге Башкортстанның Баймак районы Таһир авылында туган. Бик яшьли ятим калып, батраклыкта хезмәт итә. Баймак районы Темәс авылы балалар йортында тәрбияләнә.

1924-1925 елларда Түбә руднигының фабзавучында укый. Алтын приискаларында эшли.
1929 елда Баймакта тау-техник мәктәбен тәмамлый. Баймак бакыр эретү, Свердловск заводларында эшли.

1930 елда  «''Башкортстан''» газетасы сәнәгать бүлегенә әдәби хезмәткәр итеп чакырыла.
Утызынчы елларда  «''Октябрь''» журналында җаваплы сәркатип, пролетар язучылар берлегендә сәркатип , Уфа китап нәшриятының матур әдәбият бүлегендә мөхәррир вазифасында була.

1933-1937 елларда Ерак Көнчыгышта чик буенда хәрби хезмәт үтә.

## [[Бөек Ватан сугышы]]нда
Сугыш башлангач, 1941 елның декабрендә яңадан армиягә чакырылып, хәрби күнегү батальоны старшинасы булып хезмәт итә. 1942 елның ноябреннан алып бер ел Уфадагы пехота училищесында укый.  1943 елның азагында лейтенант дәрәҗәсе бирелеп, фронтның алгы сызыгына җибәрелә . IV Украина фронтында  хәрәкәт итеп, Көнбатыш Украинаны, Карпатны азат итә. 1944 елның август аенда  Чехословакия җирендә каты яраланып, һоспитальдә дәвалана. 1945 елның июнь аенда хезмәттән азат ителә. II дәрәҗә Ватан сугышы ордены белән бүләкләнә.

## Иҗаты
С. Кулибайның әдәбиятка якынаюында күренекле татар драматургы Мирхәйдәр Фәйзинең өлеше зур.  Сәләх Кулибай Түбә фабзавучында укыганда, М. Фәйзи Түбә руднигының китапханәсе белән җитәкчелек итә, драма һәм әдәбият түгәрәге оештыра. 1927 елда С. Кулибайның өйрәнчек  шигырьләрен мөхәррирләп, «''Чәчән''» () журналына, «*Башкортстан* *яшьләре*», «''Кызыл Башкортстан''» газеталарына  җибәрә.
 
С. Кулибайның беренче шигырь китаплары  «*Эш тавында*» (1930), «*Чуеннар сулышы*» (1931), «*Цехларда*» (1932, *[[татар]]ча*) бер-бер артлы Уфада, Мәскәүдә һәм Казанда басыла. Башлангыч иҗатында тышкы эффектка бирелү сизелә: әдәбиятка сәнәгать темасын, тимер-томыр  авазын кыю кертергә омтыла. Соңрак *«[[тимер]]гә хиреслек*» кеше күңеленә диккать бирү белән алмашына.

Сугышка кадәрге лирикасына кешенең бай рухи  дөньясын шигырь юллары аша яңгырату, хезмәтне олы иҗат дәрәҗәсенә күтәреп тасвирлау хас була. «*Ач*у» (1933), «*Бәхетле җир*», «*Өч сөю*» (1945) поэмаларында совет кешесенең гүзәл сыйфатларын калку итеп чагылдыра.

Бөек Ватан сугышы еллары иҗаты өч китапка тупланган: «*Бөек дус турында*» (1942), «*Йолдыз*» (1942), «*Дәвер әкияте*» (1945).

С. Кулибайның илһам чыганагы – туган яклары, Ирәндек буйлары, үзе эшләгән Түбә рудниклары. 1950-1960 елларда язылган «*Осталар*» поэмасы, «*Таулар  җыры*»  шәлкеме ( «*Асыл ташлар*» (1951), «*Юлдагы уйлар*», «*Синең* *белән*») – эшче сыйныфка дан җырлаучы әсәрләр.

Әдәбиятның төрле жанрларында (*лирик поэзия*, *мәсәл*, *юмористик хикәяләр*, *повестьлар*, *пьесалар*) бердәй уңышлы эшли. 1931 елда «*Җиргә хөкем*» дигән беренче пьесасы Уфа  театрында куела. «*Яшел Якуп*» (1932), «*Теләк*» (1940), «*Йолдыз*» (1941), «*Кашкарның үлеме*» (1958), «*Булачак кияү*» (1963), «*Каһәрия ханым*» (1963) пьесалары колхоз-совхоз театрларында даими уйнала.

Проза өлкәсендә «*Төрле бизәкләр*» (1958), «*Хәтерләү*» (1959), «*Күңелле хикәяләр*» (1964) дигән юмористик хикәяләр китаплары, «*Таныш сукмаклар*», «*Тау җыры*» (1965) повестьлары аерым игътибарга лаек.
 
М.Ю.Лермонтовның «*Безнең заман каһарманы*» романын, А.С. Пушкинның шигырьләрен, С. Щипачёвның «*Павлик Морозов*» китабын  тәрҗемә итте.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
II дәрәҗә Ватан сугышы ордены.

ССРБ язучылар берлеге әгъзасы (1934).

БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1969)

## Чыганак
1. Совет Башкортстаны язучылары (*биобиблиографик белешмәлек*). Уфа, 1988.

2. Утлы еллар авазы (*җыентык, төзүче [[Габдулла Байбурин|Г. Байбурин]]*). Уфа. 1985.

## Сылтама
  Р. Рамазанов. Эшче хезмәтен данлаучы. 
 
  Башкорт энциклопедиясе  
## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстан язучылары
Төркем:Башкорт шагыйрьләре
Төркем:Башкорт драматурглары
Төркем:Журналистлар
Төркем:БАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Ватан сугышы ордены белән бүләкләнүчеләр