Михаил Чванов

**Михаил Чванов**, Михаил Андрей улы Чванов (, *[[1944 ел]]ның [[25 июль|25 июле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Салават районы]], Иске Михайловка ([[Малаяз]])*) ―язучы, Россия Федерациясенең (2002) һәм Башкортстанның (1994) атказанган мәдәният хезмәткәре, Г. Сәләм премиясе лауреаты (1982). «Аргамак. Татарстан» журналының мөхәрририят әгъзасы. ССРБ язучылар берлеге әгъзасы (1976). Башкортстанның халык язучысы (2021).

## Тәрҗемәи хәле
1944 елның 25 июлендә БАССР Салават районы Иске Михайловка (Малаяз) авылында туган. Уфада Башкорт дәүләт университетын (1967) тәмамлаган. Салават районы Гусевка мәктәбендә укыта (1961―1962). Уфада: «Ленинец» газетасында бүлек мөдире (1967―1975), китап нәшриятында хезмәткәр (1975―1978), БАССР язучылар берлегендә әдәби киңәшче (1978―1982), С. Т. Аксаков музее (Уфа) директоры (1992 елдан) булып эшли.
* Спелеологлар экспедиция төркеме белән Кутук-Сумган мәгарәсен тикшерүдә катнаша. Көньяк Урал, Камчатка, Чукотка, Якутия, Памир, Ключевский, Безымянный, Толбачиков вулкан-кратерларына сәяхәттә катнаша.

## Иҗаты

Беренче китабы ― «Башкирия: 13 бәхетле юл» (*Башкирия: 13 счастливых дорог*) (1973) очерклар җыентыгы. «Штурман Альбанов мәсьәләсе» (*Загадка штурмана Альбанова*) (1981), «Балачакка билет» (*Билет в детство*) (1980), «Хушлашмый китәм» (*Ухожу, не прощаюсь*) (1980), «Сомнения бухтасыннан Вера» (*Вера из бухты Сомнения*) (1987),  «Җир шатлыгын алып китмәм..» (*Не унесу я радости земной*) (1978), «Ертылган меридиан» (*Разорванный меридиан*) (1989),  «Таулар белән ялгыз дүртәү » (*Четверо наедине с горами*) (1977) җыентыклары басылып чыга.  «Замана Елгасы буйлап югарыга» (*Вверх по Реке Времени*) (2009) китабында милли рус рухияте мәсьәләләрен күтәрә.
М.Чванов әсәрләрен В.Ф.Байбулатов тәрҗемә иткән.

#### Аксаков фонды
Уфада С.Т. Аксаков фондын оештыручы һәм рәисе (1992 елдан). Рус язучысы С.Т. Аксаковка һәм аның улларына  багышланган «Башкириядә Аксаков урыннары» (*Аксаковские места в Башкирии*) (1976), «Балалар кебек булмасагыз...» (*Если* *не будете как дети*) (1990), «Тамырлар һәм ябалдаш» (*Корни и крона*), «Мин Аксаковода булдым» (*Я был в* *Аксакове*) (1991) китапларын нәшер итә. М. Чвановның С.Т. Аксаков исемен югары күтәрүе мәсьәләсендә фикерләр бер төрле генә түгел.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Башкортстанның халык язучысы (2021)
* Г. Сәләм премиясе (1982)
* В.П. Бирюков премиясе (1980)
* К. Симонов премиясе  (2000)
* С.Т. Аксаков премиясе (2002)
* Русиянең Зур әдәби премиясе (2006)
* Александр Невский премиясе (2010)
* Э. Володин (Империя мәдәнияты) премиясе (2009)
* Хөрмәт ордены (2010)
* III дәрәҗә Преподобный Сергий Радонежский  ордены (РПЧ)
* Русиянең атказанган мәдәният хезмәткәре (2002)
* БР атказанган мәдәният хезмәткәре (1994)
* ССРБ җир асты байлыклары разведкасы отличнигы (1967)

## Сылтамалар
*   Башкортстан (белешмәлек)

## Искәрмәләр


Төркем:Югары уку йортларын тәмамлаучылар
Төркем:Уфа уку йортларын тәмамлаучылар
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Журналистлар
Төркем:Башкортстан журналистлары
Төркем:Язучылар
Төркем:Русиянең атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Г. Сәләм премиясе лауреатлары
Төркем:Русиянең Зур әдәби премиясе лауреатлары
Төркем:Башкортстанның халык язучылары