open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дамир Натфуллин

**Дамир Натфуллин**,  Дамир Данил улы Натфуллин (*[[1982 ел]]ның [[20 октябрь|20 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]],  [[Казан]]*) – Татарстан Республикасы мәдәният министры урынбасары (2018 елдан). Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (2024).

## Тәрҗемәи хәле
1982 елның 20 октябрендә Казан шәһәрендә туган. 2004 елда Казан дәүләт педагогика университетын тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
2001-2004 елларда – 3 нче Казан икмәк заводы ААҖ төнге икмәк кабул итүче;

2004-2005 елларда – Биектау районы Константиновка урта гомуми белем бирү мәктәбенең инглиз теле укытучысы;

2005 елда – Казан шәһәре администрациясенең иҗтимагый оешмалар һәм массакүләм мәгълүмат чаралары белән элемтә идарәсенең әйдәп баручы белгече;

2006-2011 елларда – Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгының музей программалары, музей фонды мониторингы һәм мәдәни туризм бүлегендә: 1нче категорияле белгече, 1нче разрядлы белгеч, әйдәп баручы консультант, әйдәп баручы киңәшче;

2011-2012 елларда – Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгының музей программалары, Татарстан Республикасы Музей фонды мониторингы һәм мәдәни туризм бүлеге башлыгы;

2013-2018 елларда – Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгының музей эшен үстерү бүлеге башлыгы;

2018 елның 24 сентябреннән – Татарстан Республикасы мәдәният министры урынбасары.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2012 – Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы Почет грамотасы
* 2013 – Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты Рәхмәт хаты
* 2019 – Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты
* 2024 – Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре
## Гаилә хәле
Өйләнгән. Хатыны Айгөл, ике баласы: кызлары Ясмин (2009). 
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Натфуллин Дамир Данилович.  Министерство культуры Республики Татарстан
*  natfulin. vk.com

Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Укытучылар
Төркем:Татарстан мәдәнияте эшлеклеләре
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Пиаст Тәгәрмәч Остасы

**Пиаст Тәгәрмәч Остасы** (як. 740/741? – б.э. 861 елы; латин телендә: *Past Ckosisconis*, *Pazt filius Chosisconisu*; поляк телендә: *Piast Chościskowic*, *Piast Kołodziej*, IPAc-plːˈpʲiast kɔˈwɔd͡ʑɛj, *Piast Oracz* яки *Piast*) урта гасыр Польшада (безнең эраның 9-ынчы гасыры) ярым-риваять шәхес һәм Польша Патшалыгы белән хөкем итәчәк Пиаст династиясенең фараз ителгән нигезләүчесе.

## Риваять
Пиаст Галлус Анонимусның *[[Gesta principum Polonorum]]* (Поляк хроникасында) әтисе ̪Хощчиско һәм Пиастның хатыны Жепиха белән пәйда була.

Хроника Пиастка ике сәфәр кылучының көтелмәгән килүе турында хикәяне сөйли. Алар Пиастның гаиләсен Пиастның улы Земовитның 7-нче туган көне (кечкенә малайлар өчен мәҗүси инициация йоласы, чәч алу) бәйрәм итүендә кушылырга сорыйлар. Кунакчыллыгына җавап итеп, кунаклар Пиастның идән астын һаман мул һәм тулы итә торган ырым сүзе әйткәннәр. Моны күреп, Пиастның ватандашлары Пиастны соңгы патшазадә Попиэл урынына яңа патшазадә дип игълан иткәннәр.

Әгәр дә Пиаст чынлап булса, ул Польшаның беренче тарихи хөкемдары һәм беренче Польша патшасы Болеслав I Кыюның (967–1025) бабаеның бабаеның бабаеның бабасы патшазадә Польшаның беренче тарихи хөкемдары Мешко I-нең (як. 930–92) бабасының бабасының бабасы булырга мөмкин булган.

Риваять Пиастлары Гниезнодан булган, бу Поляннар кабилә территориясендә сигезенче һәм тугызынчы гасыр арасында нигезләнгән яхшы ныгытылган кальга.

Риваять буенча ул 861-енче елда 120 яшенә кадәр яшәгән.

## Мирасы

Польша тарихының 1000-нән артык елында беркем дә Пиаст исемен йөртмәгән.

*Пиаст* сүзенең этимологиясен ике теория аңлата. Беренчесе тамырны *piasta* (Поляк телендәː "оста"), бу аның һөнәренә ишарә. Икенче Пиастка *piastun* ("карап торучы" яки "саклаучы") буларак ишарә итә. Бу Пиастның башка хөкемдарның сарай янында мажордомо яки "йорт стюарды" башлангыч торышына һәм дәвам итеп Пиастның хөкемгә килүенә ишарә итә. Бу иртә урта гасыр Франк династияләрнең үсеше белән параллель, шул вакытта Меровингиан патшаларының cарай мэрлары әкренләп сәяси контрольне узурпацияләгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәҗүсилек
Айрат Хәмидуллин (1966)

*Бу [[Әлмәт]] [[Архитектура|архитекторы]] турында мәкалә, [[Казан]] рәссам-[[Казан сынлы сәнгать укуханәсе|педагогы]] турында [[Айрат Хәмидуллин (1956)|биредән]] укыгыз.*

**Айрат Хәйретдин улы Хәмидуллин** (*[[1966 ел]] – [[2020 ел]]ның [[10 октябрь|10 октябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Әлмәт]]*) ― архитектор, «Татнефтегазстрой» ЯАҖ техник бүлеге башлыгы; меценат, һәвәскәр композитор, Әлмәтнең «Прокомп» проектлау-төзелеш оешмасы ЯАҖ генераль директоры (2001―2020). Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе (2011).

## Тәрҗемәи хәле
1966 елда туган.

## Архитектура
2020 елга кадәр Айрат Хәйретдин улы Хәмидуллин «Татнефтегазстрой» ЯАҖ техник бүлеге башлыгы, Әлмәттә 2001 елда теркәлгән «Прокомп» ЯАҖ генеральдиректоры булып эшләгән. Компания эшчәнлегенең төп төре итеп «архитектура өлкәсендә архитектура объектын булдыру белән бәйле эшчәнлек» дип күрсәтелгән.

Айрат Хәмидуллин Әлмәт һәм Татарстанның төзелеш даирәсендә шактый танылган. Мәсәлән, ул Әлмәттә узган «Биналар һәм корылмаларны төзү һәм эксплуатацияләү» белгечлеге буенча республика олимпиадасының жюри рәисе булган.

Әлмәт шәһәренең Нефтьчеләр мәйданын реконструкцияләү турында фикер алышуда катнашып, 500 урынга исәпләнгән парковка, санузеллар, тамашачылар ложелары һәм күчмә сәхнә белән үз проектын тәкъдим иткән.

Әлмәт районы Габдрахман авылында 3 катлы бассейнлы яңа спорт комплексы , Туган якны өйрәнү музее  һәм башка бик күп социаль объектлар проектлаган.

Элвин Грейның продюсерлык үзәген проектлау белән шөгыльләнгән.

Айрат Хәмидуллин 2002-2020 елларда «Нефтегазстрой» ААҖ Директорлар советы составына кергән һәм 2001-2016 елларда «ПСД-ТНГС» ҖЧҖ директоры булган.
.

## Музыка
Айрат Хәмидуллин кечкенәдән музыка белән мавыга. Җиденче сыйныфта, «Артек» пионер лагерендә ял иткән вакытта, ул яшь композиторлар конкурсында катнашып, лауреат исемен ала. 1980-1990 елларда Түбән Мактамадагы «Строитель» мәдәният йорты каршында шул елларда бик популяр булган «Биләр» студиясен оештыра.

Айрат Хәйретдин улы, үзешчән композитор буларак, үзе дә бик матур җырлаган. Ул гомумшәһәр чараларында еш чыгыш ясаган. Аның җырларын татар һәм башкорт эстрадасы артистлары башкара. Соңгы елларда Башкортстанның атказанган артисты Радик Юлъякшин (Элвин Грей буларак танылган) белән тыгыз хезмәттәшлек иткән. Радик Юльякшин Айрат Хәмидуллинның «Туган Әлмәт», «Ирләр» җырларын репертуарына керткән.

Айрат Хәмидуллин «Әлмәт төзүчеләре гимны»н язган. Яңартылган җырны Элвин Грей башкара. Гимн ел саен Әлмәт район Сабантуенда, Шәһәр көнендә, Нефтьчеләр көнен бәйрәм иткәндә яңгырый, шулай ук Вильнюста узган Европа Сабантуенда да яңгыраган.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2011 – Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе 
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* В Альметьевске скончался известный композитор Айрат Хамидуллин.  Знамя труда, 12.10.2020
* *Евгений Калашников*. В Альметьевске про гендиректора альметьевского ЗАО «Прокомп.  Реальное время, 11.10.2010

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган төзүчеләре
Төркем:Шәхесләр:Әлмәт
Төркем:Татар архитекторлары
Айрат Хәмидуллин

**Айрат Хәмидуллин** :
* Айрат Хәмидуллин (20.01.1956, Казан), рәссам, педагог.
* Айрат Хәмидуллин (1966―2020, Әлмәт), архитектор-төзүче, һәвәскәр композитор.
Мирас

**Мирас** ―  гарәп теленнән кергән күпмәгънәле сүз,  ― «*мирас*» ― кемнең дә булса вафатыннан соң аннан калган милек һәм аны кабул итеп алу процессы; борынгы заманнан һәм борынгы заман эшлеклеләреннән калган мәдәни-көнкүреш күренешләре.

## Ир-ат исеме
* '''Мирас''' Иделбаев

## Спорт комплексы исеме
* Мирас – Әлмәтнең спорт-сәламәтләндерү комплексы.
* «Мирас» — Казанның спорт корылмасы.

## Мәчет исеме
* Мирас – Дүртөйле мәчете.

## Басма исеме
* «Мирас» ― 1991―2009 елларда Казанда нәшер ителгән журнал.
* «Безнең мирас» ― 2014 елдан Казанда нәшер ителүче журнал.
## TV сериалы исеме
* Мирас ()
## Моны да карагыз
* Матди мирас
* Матди булмаган мәдәни мирас
* Мәдәни мирас
* Табигый мирас
## Шулай ук карагыз
* Бөтендөнья мирасы
* Мирас теле
## Искәрмәләр
Сергей Демидов

**Сергей Анатолий улы Демидов** (01.01.1978; Рус Никольскоесы, Лаеш районы, ТАССР) — Татарстанның Алексеевск районы башлыгы.

## Биография
Сергей Анатолий улы Демидов 1978 елның 1 гыйнварында Татарстан АССРның Лаеш районының Рус Никольское авылында туган. В.И.Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын "юриспруденция" белгечлеге буенча (1999 ел), Икътисад, идарә һәм хокук институтын "маркетинг" белгечлеге буенча (2007 ел) тәмамлый.

02.07.1997 - 31.05.1999 юрист-консультант, Лаеш крахмал заводы, Лаеш шәһәре.

02.08.1999 - 15.10.1999 Бөгелмә шәһәр прокуроры ярдәмчесе, Татарстан Республикасы Прокуратурасы, Бөгелмә шәһәре.

25.10.1999 - 14.04.2000 юрист-консультант, Лаеш крахмал заводы, Лаеш шәһәре.

18.04.2000 - 08.08.2000 икътисадый куркынычсызлык бүлеге белгече, "Татагропромбанк" ҖЧҖ, Казан шәһәре

09.08.2000 - 03.10.2000 юрист-консультант, "Идел" Яшьләр туристлык лагере, ТР, Лаеш районының Боровое Матюшино авылы.

04.10.2000 - 09.01.2002 юридик дисциплиналар укытучысы, Лаеш авыл хуҗалыгы техникумы, Татарстан Республикасы, Лаеш.

10.01.2002 - 24.05.2005 ТР Лаеш районындагы җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре бүлеге башлыгы, Татарстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрлыгы, ТР, Лаеш, ТР, Казан ш., Вишневский ур., 26 й.

25.05.2005 - 12.04.2009 күчемсез милек идарәсе башлыгы, Татарстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрлыгы, Казан ш., ТР, Казан ш., Вишневский ур., 26 й.

13.04.2009 - 18.07.2012 министр урынбасары, Татарстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрлыгы, Казан ш., ТР, Казан ш., Вишневский ур., 26 й.

19.07.2012 - 21.02.2018 Татарстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрының беренче урынбасары, ТР, Казан ш., Вишневский ур., 26 й.

22.02.2018 - 20.03.2018 Татарстан Республикасы Алексеевск муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе урынбасары.

21.03.2018 е. - 14.09.2018 е. кадәр - Татарстан Республикасы Алексеевск муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе.

2018 елның 15 сентябреннән Татарстан Республикасы Алексеевск муниципаль районы башлыгы.

## Бүләк һәм премияләре
* Татарстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрлыгының Мактау грамотасы (2005)
* "Казанның 1000 еллыгы истәлегенә" медале белән бүләкләнгән (2006)
* Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Рәхмәт хаты (2006)
* Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты (2011)
* "2010 елгы Бөтенроссия халык санын алуны үткәрүдәге казанышлары өчен" медале (2012)
* Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгының Рәхмәт хаты (2013)
* "Татарстан Республикасының атказанган юристы" мактаулы исеме (2013)
* «Казан шәһәрендәге 2013 елгы XXVII Бөтендөнья җәйге универсиадасы» истәлекле медале (2014)
* «Сочи шәһәрендә 2014 елда XXII Кышкы Олимпия уеннары һәм XI Кышкы Паралимпия уеннары» истәлекле медале (2016)
* «Казан шәһәрендә 2015 елгы XVI су спорт төрләре буенча дөнья чемпионаты» истәлекле медале (2016)
* "Фидакарь хезмәт өчен" медале (2018).

## Гаиләсе
Өйләнгән, ике баласы бар.

## Чыганаклар
* Сергей Анатольевич Демидов. Алексеевск муниципаль районы башлыгы. 

Төркем:Лаеш районында туганнар
Төркем:Шәхесләр:Алексеевск районы
Айрат Җиһаншин (1984)

**Айрат Габделхак улы Җиһаншин** (26.01.1984; Апас, Апас районы, ТАССР) — Татарстанның Апас районы башлыгы.

## Биография
Айрат Габделхак улы Җиһаншин 1984 елның 26 гыйнварында Татарстан АССРның Апас районы Апас авылында туган.

2001 елда авылында урта мәктәпне, 2006 елда Казан дәүләт энергетика университетын, 2015 елда РФ Президенты каршындагы Россия дәүләт хезмәте академиясен магистр-менеджмент белгечлеге буенча тәмамлаган.

2004 елдан «Татэнерго» ААҖ-нең Буа электр челтәрләренең 1 разрядлы бүлгечләрен эксплуатацияләү буенча электромонтер.

2006-2009 елларда «Сетевая компания» ААҖ филиалы булган Буа электр челтәрләре бүлү челтәрләре хезмәте инженеры.

2009 елдан 2013 елга кадәр «Сетевая компания» ААҖ филиалы булган Буа электр челтәрләренең Шәһәр яны РЭСы баш инженеры.

2013 елдан 2015 елга кадәр «Сетевая компания» ААҖ филиалы булган Буа электр челтәрләренең Апас районы РЭСы башлыгы.

2015 елдан 2016 елга кадәр «Сетевая компания» ААҖ-нең Буа электр челтәрләре буенча баш инженер урынбасары.

2016 елдан 2021 елга кадәр «Сетевая компания» ААҖ филиалы булган Буа электр челтәрләре директоры.

2021 елның октябреннән ТР Апас районы башлыгы.

## Гаиләсе

Өйләнгән, 3 баласы бар.

## Искәрмәләр

Төркем:Апас районында туганнар
Ленар Зарипов

**Ленар Рәфәкъ улы Зарипов** (01.05.1967; Күҗәкә, Актаныш районы, ТАССР) — Татарстанның Актаныш районы башлыгы, хезмәт ветераны (2015 ел).

## Биография
Ленар Рәфәкъ улы Зарипов ТАССРның Актаныш районы Күҗәкә авылында туган. 2009 елда Казан дәүләт энергетика университетын «Электр энергетикасы системалары һәм челтәрләре» белгечлеге буенча, 2012 елда Казан (Идел буе) федераль университетын, «Эшлекле идарә итү остасы» белгечлеге буенча  тәмамлаган.

2014-2019 елларда «Сетевая компания» ААҖ филиалы булган «Чаллы электр челтәрләре» директоры.

2015 елдан 2020 елга кадәр Яр Чаллы шәһәре өченче чакырылыш Шәһәр Советы депутаты.

2019-2022 елларда  «Сетевая компания» ААҖ филиалы булган «Төзелә торган объектлар дирекциясе» директоры.

2020 елдан Яр Чаллы шәһәре дүртенче чакырылыш шәһәр Советы депутаты.

2022 елдан Татарстан Республикасының Актаныш районы башкарма комитеты җитәкчесе.

2022 елның июленнән Актаныш районы башлыгы.

## Бүләк һәм премияләре

* II дәрәҗә «чик буе гаскәрләре отличнигы»  (1986 ел), «I дәрәҗә чик буе гаскәрләре отличнигы» (1987 ел) күкрәк билгеләре, 
* «СССР Кораллы Көчләренә 70 ел» (1988 ел), «Әфганстанда сугышчан хәрәкәтләр тәмамлануга 25 ел тулу истәлегенә» (2013 ел) юбилей медальләре, 
* «Әфган халкының рәхмәтле әфганчы сугышчы-интернационалистына» медале (1989 ел),
* Чаллы шәһәре администрациясе башлыгының Мактау грамотасы (1999 ел),
* «Татэнерго» ААҖ Рәхмәт хаты (2004 ел), 
* «Татэнерго» ААҖ Мактау грамотасы (2008 ел) 

## Искәрмәләр

Төркем:Актаныш районында туганнар
Ижау үзәк мәчете

*[[Ижау җәмигъ мәчете]] белән бутамагыз*

**Ижау үзәк мәчете** () ― Удмуртия башкаласы Ижау шәһәренең Беренче Май районында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (*үзәк мәчет*). «Үзәк мәчет» мәхәлләсе җирле ислам оешмасы карамагында . 

## Тарих
2001 елның августында Удмуртиянең мөселман җәмгыяте башкала хакимиятләре белән Ижау үзәгендә яңа мәчет төзү өчен урын бүлеп бирү турында килешүгә ирешә. 2002 елда проект эшләрен башкаруга конкурс үткәрелә.  мәчет төзелеше 2003 елның 11 августында башлана . 2004 елның июленнән 2005 елның октябренә кадәр төзелеш эшләре мөселман җәмгыяте эчендәге низаглар аркасында туктатылып тора. 2005 елның октябрь—ноябрь айларында бинаның нигезе салына . 2008 елның февралендә проект документларына дәүләт экспертизасының уңай бәяләмәсе алына .

2010 елның 13 маенда ярымайлы кече манара , 2011 елның 25 мартында кече гөмбәзләр урнаштырыла. 2012 елның 1 мартында ярымайлы ике зур манара урнаштырылган .

Яңа мәчетне ачу тантанасы 2016 елның 10 августында Удмуртия башлыгы  катнашында уза. Беренче намазны Россия югары мөфтие Т. С. Таҗетдин үткәрә .

Мәчет төзелешенең бәясе 110 млн сум тәшкил иткән, шуларның 42 млн ын мәхәллә кешеләре җыйган. Акчаның яртысыннан артыгын предприятиеләр бүлеп биргән. Татарстан Президенты Р. Н. Миңнеханов Ижау үзәк мәчете төзелешенә — 2,5 млн сум, М. Ш. Шәймиев – 1 млн сум акча биргән. Мәхәллә кешеләренең бер өлеше төзелеш эшләрендә бушлай катнашкан .

Ижау трамвае тукталышларының берсе – мәчеткә иң якын торганы – «Үзәк мәчет» дип атала.

Мәчетнең беренче имам-хатыйбы – төзелеш эшләренә күзәтчелек иткән Нәгыйм Баян улы Каюмов (1940 елгы)  .

## Тасвирлама
Үзәк мәчетнең сыйдырышлыгы 1500 кеше тәшкил итә (ир-атлар намаз залында 1000 кеше һәм хатын-кызлар залында 500 кеше). Мәчетнең 45 метр биеклектәге ике зур манарасы һәм бер кечкенә манарасы бар. Бина түбәсендә, республика символы буларак, удмурт соляр билгесе башкарылган.

## Галерея

Karla Marksa street (Izhevsk) 26.jpg|Мәчет төзелеше (2012 ел)
Central Mosque (Izhevsk)-11.jpg|Карл Маркс урамыннан күренеше
Central Mosque (Izhevsk)-3.jpg|Карл Маркс урамы һәм мәчет


## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Каюмов Н. Б.* История народной мечети. В конце пути. Ижевск: Самиздат, 2019, стр. 207.

## Сылтамалар
* 

## Моны да карагыз
* Ижау җәмигъ мәчете
* Иман нуры (мәчет, Ижау)

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:2016 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Ижау мәчетләре
Нур Ислам (мәчет)

**Нур Ислам мәчете** :
* Нур Ислам мәчете (Архангельск)
* Нур Ислам мәчете (Казан)
* Нур Ислам мәчете (Осинники)
* Нур Ислам мәчете, Яңа Уренгойда 1996―2011 елларда гамәлдә булган мәчет.
## Моны да карагыз
* Нур (мәчет)
* Иман нуры (мәчет)
Александр Никошин

**Александр Фёдор улы Никошин** (03.07.1967; Базарлы Матак , Әлки районы, ТАССР) — Татарстанның Әлки районы башлыгы. Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы (2008 ел).

## Биография
Александр Фёдор улы Никошин 1967 елның 3 июлендә Татарстан АССРның Әлки районының Базарлы Матак  авылында туган. 

1993 елда «Авыл хуҗалыгында бухгалтерлык исәбе һәм хуҗалык эшчәнлегенә анализ» белгечлеге буенча Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаган.

1988 елда Базарлы Матак СПТУ-95 комсомол оешмасының азат ителгән секретаре. 1989-1990 елларда Әлки районы Финанс бүлегенең салым ревизоры-инспекторы.
1990-1996 елларда Әлки районы дәүләт салым инспекциясенең баш салым инспекторы. 1996-1997 елларда Әлки районы кулланучылар хокукларын яклау комитеты рәисе.
1997-2001 елларда Әлки районы буенча дәүләт салым инспекциясе җитәкчесе. 2001-2005 елларда «Ак Барс» Банкының Чистай филиалының Әлки өстәмә офисы начальнигы. 2005-2006 елларда Әлки район почта элемтәсе участогы начальнигы. 2006-2009 елларда Әлки муниципаль районы Советы Аппараты җитәкчесе.

2009 елдан 2014 елга кадәр Әлки муниципаль районы Башкарма комитеты җитәкчесе.

2015 елның сентябреннән ТР Әлки муниципаль районы башлыгы.

## Гаиләсе
Өйләнгән, ике баласы бар: улы һәм кызы.

## Бүләк һәм премияләре
«Казан шәһәрендәге 2013 елгы XXVII Бөтендөнья җәйге универсиадасы» истәлекле медале (2014 ел), «Татарстан Республикасында җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлары өчен» медале (2017 ел) белән бүләкләнгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Александр Фёдор улы Никошин. Әлки муниципаль районы башлыгы.
* Никошин Александр Федорович. Глава Алькеевского муниципального района 

## Моны да карагыз

Төркем:Әлки районында туганнар
Төркем:Татарстанның атказанган икътисадчылары
Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Иман нуры (мәчет, Ижау)

**Ижауның «Иман нуры»  мәчете** () – Удмуртия башкаласы Ижау шәһәренең Устинов районында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (*[[мәчет]]*). Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте составындагы Удмуртия мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте карамагында.

## Тарих

Мәчет тарихы 1996 елда, Ижауда беренче тапкыр, Ижау җәмигъ мәчетен Ленин районында төзеп тапшырганнан соң, яңа мәчет төзү мөмкинлеге турында сөйләшкәндә башлана, чөнки җәмигъ мәчетенең зур бинасы да дини бәйрәмнәр көннәрендә бөтен кешене сыйдырып бетерә алмый. Устинов районындагы җир участогы 2001 елда бүлеп бирелгән, мәчет төзелеше 2006 елның 5 сентябрендә башланган. 2008 елның 5 сентябрендә түбәдә ярымайлы манараны урнаштыралар. Төзелеш эшләре 2009 елда тәмамланса да, бинаны файдалануга тапшыру рөхсәте 2012 елның апрелендә генә алынган.

Мәчет төзелеше 18 млн. сумга төшкән. Акчаның 2 млн сумы — физик һәм юридик затлардан иганә хисабына һәм Удмурт Республикасы Президенты  махсус хәйрия фондыннан алынган. Калган акчаны Ижауның бер шәхси предприятиесе биргән. Мәчет тирәсен төзекләндерү эшләре тагын 100 мең сумга төшкән. Төзелеш эшләрендә «» каршындагы «8нче ГУССТ» ФДУП катнашкан.

Мәчетне төзүгә якын-тирәдә яшәүче өлкән яшьтәге ханымнар зур өлеш керткән, аларны, шаяртып, «Устинов әбиләре» дип атыйлар, алар төзелеш өчен мәйдан табуда, Ижау мөфтиятеннән, татарларның милли-мәдәни берләшмәсеннән теләктәшлек алуда, хәйриячеләр табуда зур эшләр башкара алган.  

Мәчетне ачу тантанасы 2012 елның 14 июнендә була. Анда Удмуртия хөкүмәте рәисенең беренче урынбасары Илдар Бикбулатов (*мәчеткә яңа [[келәм]] бүләк иткән*), Ижау һәм Удмуртия җитәкчелеге вәкилләре, милли-мәдәни оешмалар вәкилләре катнашкан. Удмуртия Президенты котлау телеграммасын юллаган, анда мәчетне төзешкән хатын-кызлар хөрмәтенә «Әниләр мәчете» символик исемен саклап калырга тәкъдим иткән.

Мәчет 120 кеше сыйдыра. Җомга намазына 150дән артык ир-ат килә.

* Мәчетнең беренче имам-хатыйбы – Равил хәзрәт Газизов.
* Имам: Илнур хәзрәт Закиров.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 
* 
* Архивы мечети Иман нуры. Региональное Духовное Управление Мусульман Удмуртии в составе Центрального духовного управления мусульман России г. Ижевск

## Моны да карагыз
* Ижау җәмигъ мәчете
* Ижау үзәк мәчете

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:2009 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Ижау мәчетләре
Ильяс Гозәеров

**Ильяс Исмәгыйль улы Гозәеров** (27.05.1980; Якты Күл, Баулы районы, ТАССР) — Татарстанның Баулы районы башлыгы.

## Биография
Ильяс Исмәгыйль улы Гозәеров 1980 елның 27 маеда Татарстан АССРның Баулы районының Якты Күл авылында туган (хәзер Баулы шәһәренә кушылган, Якты Күл урамы).

Ике югары белемгә ия. 2006 елда Уфа Шәһәренең Башкорт дәүләт аграр университетын (финанс һем кредит белгечлеге буенча), 2014 елда — РФ Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясен (менеджер белгечлеге буенча) тәмамлаган.

2003-2004 елларда Баулы районында һәм Баулы шәһәрендә «БТИ» РГУПның бүлендек предприятиесе төзелмәләрен һәм корылмаларын инвентаризацияләү буенча техник булып эшли. 2004-2005 елларда ТР сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы Баулы районында һәм Баулы шәһәрендә икътисад бүлеге әйдәп баручы белгече булып эшли. 2005-2008 елларда "Баулы районы һәм Баулы шәһәре торак-коммуналь хуҗалыгы идарәче компаниясе" муниципаль унитар предприятиесе икътисадчысы булып эшли. 2008-2014 елларда Баулы муниципаль районы Советы Аппаратының Оештыру бүлеге башлыгы булып эшли. 2014 елның 10 февраленнән 2015 елның 18 октябренә кадәр Татарстан Республикасы Президентының Территорияләр белән эшләү Идарәсенең баш киңәшчесе булып эшли.

2015 елдан 2021 елгача Баулы муниципаль районы Башкарма комитеты җитәкчесе.

2021 елның октябреннән Татарстан Республикасының Баулы районы башлыгы.

## Гаиләсе
Өйләнгән, дүрт кыз тәрбияли.

## Искәрмәләр

Төркем:Баулы районында туганнар
Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Ранис Камартдинов

**Камартдинов Ранис Рафис улы** (27.06.1981; Буа, Буа районы, ТАССР) — Татарстанның Буа районы башлыгы.

## Биография
Камартдинов Ранис Рафис улы 1981 елның 27 июнендә Татарстан АССРның Буа шәһәрендә туа.

2003 елда химия производстволары һәм төзелеш материаллары предприятиеләре машиналары һәм аппаратлары белгечлеге буенча Казан дәүләт технология университетын тәмамлый. 2009 елда «Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Дәүләт һәм муниципаль идарә академиясе» ЮҺБ дәүләт һөнәри белем бирү учреждениесен тәмамлый(дәүләт һәм муниципаль идарә белгечлеге буенча). 2014 елда ЧОУ ВПО «Социаль һәм гуманитар белемнәр институты» (юриспруденция белгечлеге буенча) тәмамлый.

2006 елдан 2009 елга кадәр Татарстан Республикасы буенча «Җир кадастр палатасы» федераль дәүләт учреждениесенең гомуми бүлегенең 2 категорияле инженеры,  хуҗалык белән тәэмин итү бүлегенең 2 категорияле инженеры, хуҗалык белән тәэмин итү бүлеге башлыгы урынбасары, матди-техник тәэмин итү бүлеге башлыгы урынбасары, документларны кабул итү һәм җибәрү бүлеге башлыгы булып эшли.
 
2009 елда күчемсез милек объектлары кадастры федераль агентлыгының Татарстан Республикасы буенча идарәсенең гомуми тәэмин итү бүлеге башлыгы.

2009 елдан 2013 елгача Татарстан Республикасы буенча дәүләт теркәве, кадастр һәм картография федераль хезмәте Идарәсенең документларны кабул итү һәм бирү бүлеге башлыгы. 2013 елдан 2017 елгача Татарстан Республикасы буенча дәүләт теркәве, кадастр һәм картография федераль хезмәте Идарәсенең Яңа Савин бүлеге башлыгы. 

2017 елдан 2020 елга кадәр Татарстан Республикасы Буа муниципаль районы Башкарма комитеты җитәкчесе. 

2020 елның 23 сентябреннән Буа муниципаль районы башлыгы итеп сайлана.

## Гаиләсе
Өйләнгән, ике улы һәм кызы бар.

## Искәрмәләр

Төркем:Буа районында туганнар
Төркем:Казан химия-технология институтын тәмамлаучылар
Сергей Димитриев

**Сергей Дмитриевич Димитриев** (13.11.1982; Пчеловод авылы, Кукмара районы, ТАССР) — Татарстанның Кукмара районы башлыгы.

## Биография
1982 елның 13 ноябрендә ТАССРның Кукмара районы Пчеловод авылында туган.

2005 елда Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясен зооинженер белгечлеге буенча тәмамлый.

2000-2005 елларда Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе студенты. 2006 елда «Элита» нәсел предприятиесе баш зоотехнигы. 2007 - 2011 елларда Кукмара районының «Восток» ҖЧҖ башкарма директоры. 2011 -2014 елларда Кукмара районының «Восток» ҖЧҖ директоры.2014 елда Татарстан Республикасы Кукмара муниципаль районы Башкарма комитеты җитәкчесенең беренче урынбасары, соңрак Кукмара муниципаль районы Башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы.
2014 - 2015 елларда Кукмара муниципаль районы Башкарма комитеты җитәкчесе.

2015 елның сентябреннән Кукмара муниципаль районы башлыгы.

## Гаиләсе
Өйләнгән, ике кыз тәрбияли.

## Бүләк һәм премияләре

«Кукмара муниципаль районы алдындагы казанышлары өчен» медале (2017 ел) һәм «Фидакарь хезмәт өчен» Татарстан Республикасы медале (2020 ел) белән бүләкләнгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Кукмара районында туганнар
Төркем:Казан дәүләт ветеринария институтын тәмамлаучылар
Удмуртия мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте

**Удмуртия  мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте**, Удмуртия мөфтияте () ― Удмуртия территориясендәге мөселман җәмгыятьләрен берләштерүче, Россия мөселманнары Үзәк Диния нәзарәте составындагы үзәкләштерелгән дини оешма. 

## Тарих

1991 елда Пермь, Киров өлкәләренең һәм Удмуртия мөселман җәмгыятьләрен берләштерүче мөхтәсибәт идарәсе оеша (үзәге Пермьдә, имам-мөхтәсиб Н. Ә. Сабирҗанов). 

1994 елда Ижауда мөселманнар инициативасы белән төбәк Диния нәзарәте (Ижау мфтияте) төзелә. Ул 1994 елның 8 февралендә Удмуртия юстиция министрлыгында рәсми теркәлү узган. ҮДН структур берәмлеге булып кала.

## Мөфтиләр
* Вафа хәзрәт
* 2008 елга кадәр ― Габдулла хәзрәт Мөхәммәтшин
* 2008 елдан ― Фаиз хәзрәт Мөхәммәтшин
Мөфтинең беренче урынбасары ― Нәфис хәзрәт Ихсанов
УРМ Диния нәзарәте администрациясе җитәкчесе ― Исмәгыйль хәзрәт Шәйхетдинов 

## Мәхәлләләр
* Ижау җәмигъ мәчете
* Ижау үзәк мәчете
* Ижауның «Иман нуры» мәчете
* Ижевск шәһәрендә УР буенча Россия УФСИН № 4 дәвалау-төзәтү колониясендәге мәчет
* Воткинск мәчете
* Сарапул үзәк мәчете
* Сарапулның Элеконд микрорайоны мәчете
* Глазов җәмигъ мәчете (2010―2019 елларда төзелгән)
* Можга мәчете
* Алнаши районы  мәчете. Хәзерге вакытта Татар Туймабашы авылында мәчет бинасы Удмуртиядә иң борынгы мәчет санала — 1865 елда төзелгән. 1932 елда мәчет ябыла, манарасы сүтелә. 1991 елда кире мәхәллә кешеләренә кайтаралар. Капиталь ремонт ясалган, манара торгызылган. Мәчет рәсми рәвештә 1996 елда ачылган 
* Алнаши районы  мәчете
* Балезино районы Кистем авылы мәчете. Элек Кистемдә өч мәчет булган.
* Балезино районы  авылы мәчете
* Балезино районы  авылы мәчете
* Глазов районы  авылы мәчете. 1906 елда ачылган мәчет.
* Завьялово районы  авылындагы УР буенча Россия УФСИН № 8 төзәтү колониясендәге мәчет
* Камбарка районы  Кама авылы (1942—2004 штб) мәчете.
* Камбарка районы Шолья авылы мәчете
* Кече Пурга районы  авылы мәчете
* Кече Пурга районы Пугачёво авылы (1958—1995 штб) мәчете
* Кизнер районы Кизнәр бистәсе мәчете
* Можга районы Пычас авылы (1960—1997 штб) мәчете
* Можга районы Люга авылы мәчете 
* Можга районы Сосмак авылы мәчете
* Сарапул районы Уральский авылы мәчете
* Сюмси районы Көлмез авылы (1958—1992 штб) мәчете
* Ува районы Ува бистәсе мәчете
* Юкамен районы Шәфи авыл мәчете
* Юкамен районы Пүчинкә авыл мәчете
* Юкамен районы Тегермән авыл мәчете

## Басма орган
2008 елдан рус телендә А-3 форматында 4 полоса айлык «Муслим» газетасы чыга. Мөхәррире ― Рөстәм Гатауллин. Тиражы 2000 (2009, февраль).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Рәсми сайт
*  РДУМУ ВКонтакте

Төркем:Мөселманнарның Диния нәзарәтләре
Төркем:Удмуртиядә ислам
Төркем:1994 елда нигезләнгән дини оешмалар
Рафил Сөнгатуллин

**Рафил Рузалит улы Сөнгатуллин** (18.03.1980; Олы Кайбыч, Кайбыч районы, ТАССР — 13.08.2022; Олы Кайбыч, Кайбыч районы, Татарстан) — Олы Кайбыч авыл җирлеге башкарма комитеты җитәкчесе.

## Биографиясе

Рафил Сөнгатуллин 1980 елның 18 мартында Татарстан АССРның Кайбыч районы Олы Кайбыч авылында туган.  Югары белемле. 1997 елда Кайбыч урта мәктәбен, ә 2002 елда Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясен, «ветеринария табибы» квалификациясе буенча, «ветеринария» белгечлеге буенча тәмамлый. Дәүләт бүләкләре юк.

2002 елдан 2004 елга кадәр Кайбыч РДВБСында ветеринария табибы, аннары КРГВО башлыгы урынбасары, 2012 елга кадәр Кайбыч районы дәүләт ветеринария берләшмәсендә ветеринар-эпизоотолог, 2012-2014 елларда 14 разрядлы Арыслан ветеринария участогы мөдире.  Аннары Борындык ветеринария участогында мөдир булып эшләгән, 2014 елдан 2020 елга кадәр Морат ветеринария участогы мөдире булып эшли. 2020 елның 15 октябрендә Олы Кайбыч авыл җирлеге башкарма комитеты җитәкчесе итеп билгеләнә.

## Гаиләсе
Гаилә хәле: өйләнгән, ике баласы бар.

## Чыганаклар

* Справочник персоналий. Сунгатуллин Рафиль Рузалитович. 

Төркем:Кайбыч районында туганнар
Төркем:Казан дәүләт ветеринария институтын тәмамлаучылар
Төркем:Кайбыч районында вафатлар
Анатолий Иванов (1960)

**Анатолий Пётр улы Иванов** (07.05.1960; Ылыя авылы, Мамадыш районы, ТАССР) — Татарстанның Мамадыш муниципаль районы Советы Рәисе, «Бердәм Россия» партиясенең җирле бүлекчәсе политсоветы секретаре, Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы (2006 ел), икътисад һәм менеджмент докторы (2008 ел). Икенче класслы ТР Дәүләт Киңәшчесе (2005 ел), икенче класслы чын муниципаль киңәшче (2009 ел).

## Биографиясе

Анатолий Пётр улы Иванов 1960 елның 7 маенда ТАССРның Мамадыш районы Ылыя авылында туган. 

«Дәүләт иминияте, финансист» белгечлеге буенча Канаш финанс техникумын (1978 ел), «икътисадчы-менеджер» белгечлеге буенча Мәскәү кулланучылар кооперациясе университетын (2003 ел) тәмамлый.

1978 елда Мамадыш Дәүләт иминлек инспекциясенең участок инспекторы.1978-1980 елларда Совет Армиясе сафларында хезмәт итә.
1980-1981 елларда Мамадыш районы ФМХ өлкән икътисадчысы. 1981-1987 елларда Мамадыш районы ФХХ өлкән ревизор-инспекторы. 1987-1993 елларда Мамадыш район статистика бүлеге начальнигы. 1993-1996 елларда Мамадыш «Электрон» МУП директоры. 1996-1998 елларда Мамадыш районы администрациясенең финанс бүлеге мөдире. 1998-2002 елларда Мамадыш Райпотребсоюз идарәсе рәисе. 2002-2005 елларда Мамадыш район Хакимияте башлыгының икътисад һәм эшкуарлыкка ярдәм итү буенча урынбасары, Мамадыш районы администрациясе башлыгының беренче урынбасары. 2006-2010 елларда Мамадыш муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе.

2010 елдан «Мамадыш муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгы.

## Гаиләсе
Өйләнгән, улы һәм кызы бар.

## Бүләк һәм премияләре
«Бөтенроссия халык санын алуны уздырудагы казанышлары өчен» (2002), «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» (2005), «Фидакарь хезмәт өчен» (2010), «Мамадыш муниципаль районы алдындагы казанышлары өчен» (2010) медальләре, «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале (2020), Татарстан Республикасы Президенты Рәхмәте (2021) белән бүләкләнгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Мамадыш районында туганнар
Төркем:Татарстанның атказанган икътисадчылары
Фаиз Мөхәммәтшин

**Фаиз Мөхәммәтшин**, Фаиз Габдулла улы Мөхәммәтшин (*[[1969 ел]]ның [[10 ноябрь|10 ноябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Удмурт АССР]], [[Ижау]]*) – ислам дин әһеле, Удмуртия мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте рәисе (2008 елдан), Удмуртия мөфтие.

## Тәрҗемәи хәле
1969 елның 11 ноябрендә ислам дин әһеле галәсендә туган. Әтисе Татарстанның хәзерге Әгерҗе районы Кырынды авылыннан Мөхәммәтша улы Габдулла хәзрәт Мөхәммәтшин (1929―2010) – 1989 елдан Ижау җәмигъ мәчете имам-хатыйбы, Удмуртия мөфтие . Урта мәктәпне тәмамлагач (1987), Фаиз Габдулла улы 1987-1990 елларда СССР Хәрби-Диңгез флотында  К-204 атом су асты көймәсендә хәрби хезмәт үткән .

Беренче дини белемнәрен гаиләдә әти-әнисеннән алган. Аннан Ижауда җирле имамда укый. Казанда, аннары Ташкентта имамнардан белем алуын дәвам итә, экстерн рәвештә Яр Чаллы «Йолдыз» мәдрәсәсен тәмамлаган, Мисырда Әл-Әзһәр университетында һәм Согуд Гарәбстанында мәдрәсәдә укыган. 2001-2002 елларда Мәккә шәһәре (Сәүд Гарәбстаны) имамнар һәм вәгазьчеләр институтын яхшы билгеләргә тәмамлый 

## Хезмәт юлы
1990 елдан – 2нче санлы Ижау җәмигъ мәчетендә ислам дине нигезләре һәм гарәп теле укытучысы. 

1994 елдан – Ижау җәмигъ мәчете имам-хатыйбы һәм Ижау шәһәре мәхәлләсе җирле мөселман дини оешмасы рәисе. 

1996-2008 елларда – Удмуртия мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте рәисе урынбасары. 

2008 елдан – Удмуртия мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте рәисе.

## Иҗтимагый эше
Үзәк Диния нәзарәте каршындагы Югары аттестация комиссиясе (Уфа шәһәре) әгъзасы, Удмуртия Республикасы Иҗтимагый палатасы әгъзасы, Удмуртия Республикасы Эчке эшләр министрлыгының Иҗтимагый советы әгъзасы.

«Удмуртиянең 100 күренекле (йогынтылы) шәхесе» исемлегендә (ТОП-100) 67нче урында тора.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2007 – Удмуртия Республикасы Президентының Рәхмәт хаты – *Удмуртия Республикасында ярлыкауны тәэмин итү буенча нәтиҗәле эше өчен*
* 2008 – Удмуртия Республикасы буенча Россия УФСИН идарәсе башлыгының Рәхмәт хаты
* 2009 – Удмуртия Республикасы эчке эшләр министрының Рәхмәт хаты
* 2011 – Удмуртия Республикасы буенча Россия Юстиция министрлыгы идарәсеннән Рәхмәт хаты
* 2012 – РФ Президентының Идел буе федераль округындагы Тулы вәкаләтле вәкиле М. В. Бабичтан Рәхмәт хаты
* 2022 – «Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы төзелүгә 100 ел» медале 
 
## Гаилә хәле
Өйләнгән, 8 бала тәрбияли (2019 елда олы улына 23 яшь, төпчек кызына 6 ай булган).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Муфтий Удмуртской Республики Фаиз Мухамедшин
*  FaizMukhamedshin Telegram
*   faiz1969 ВКонтакте

## Моны да карагыз

Төркем:Ислам дине әһелләре
Төркем:Татар дин әһелләре
Төркем:Мөфтиләр
Төркем:Русия мөфтиләре
Төркем:«Йолдыз» мәдрәсәсен тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Ижау
Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр
Радмир Беляев

**Радмир Илдар улы Беляев** (11.06.1987; Яр Чаллы, ТАССР) —  Түбән Кама районы башлыгы 
һәм Түбән Кама мэры .
## Биографиясе

Радмир Илдар улы Беляев 1987 елның 11 июнендә ТАССРның Яр Чаллы шәһәрендә туган. 

«Оешма менеджменты» белгечлеге буенча Кама дәүләт инженер-икътисад академиясен (2009), Казан (Идел буе) федераль университетын «дәүләт һәм муниципаль идарә» белгечлеге буенча (2013), «дәүләт һәм муниципаль идарә» белгечлеге буенча Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясен (Master of Public Administration (MPA) тәмамлый.

2007-2009 елларда  «Шәһәр студентлар Советы» җирле яшьләр иҗтимагый оешмасы рәисе.
2008-2009 елларда «ТР Студентлар лигасы» Региональ иҗтимагый оешмасы вице-президенты.
2009-2011 елларда Яр Чаллы шәһәре Башкарма комитетының яшьләр эшләре буенча идарәсенең баш белгече.
2011 елдан 2016 елга кадәр икътисадый үсеш һәм эшкуарлыкка ярдәм итү идарәсе башлыгы урынбасары, эшкуарлыкка ярдәм итү һәм аны үстерү бүлеге башлыгы.
2016 елда Яр Чаллы шәһәре Башкарма комитетының Икътисадый үсеш һәм эшмәкәрлеккә ярдәм итү идарәсе башлыгы.
2016 елның 18 октябреннән 2019 елның 15 апреленә кадәр ТР Түбән Кама районы башкарма комитеты җитәкчесе урынбасары.
2019-2021 елларда ТР Түбән Кама районы башкарма комитеты җитәкчесенең беренче урынбасары.

2021 елның 31 августыннан ТР Менделеевск районы башкарма комитеты җитәкчесе. 2021 елның 16 ноябреннән ТР Менделеевск районы Башлыгы вазыйфаларын башкаручы.

2025 елның 24 апреленнән Түбән Кама районы башлыгы һәм Түбән Кама мэры . 21 майдан рәсми рәвештә Татарстанның Түбән Кама районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфасына расланган.

## Бүләк һәм премияләре
* Татарстан Республикасында иң яхшы ел җәмәгатьчесе (2007 ел).
* Чаллы шәһәре Мэрының Рәхмәт хатлары (2007 ел), Татарстан Республикасы Яшьләр эшләре, спорт һәм туризм министрының Рәхмәт хатлары (2009 ел), Яр Чаллы шәһәре Мэрының Мактау грамоталары (2011 ел), Татарстан Республикасы премьер-министры урынбасары-Татарстан Республикасы сәнәгать һәм сәүдә министры (2015 ел), Татарстан Республикасы Президенты Рәхмәте (2021 ел) белән бүләкләнгән.
* 2025 ― «Фидакарь хезмәт өчен» медале
## Искәрмәләр

Төркем:Яр Чаллыда туганнар
Төркем:Шәхесләр:Түбән Кама районы
Төркем:Шәхесләр:Менделеевск районы
Төркем:Район башлыклары
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Борисов

**Борисов** ― фамилия.
* Михаил Борисов (1949—2020), россияле телевидение алып баручысы (1994-2020).
* Дмитрий Борисов (1985), россияле журналист, телевидение алып баручысы.
----
; Борисова
* Валентина Борисова (1953), әдәбият белгече, филология фәннәре докторы (1997), профессор (1997).
* Нинель Борисова (1924—2019), медицина фәннәре докторы (1972), профессор (1973). БАССР атказанган фән эшлеклесе (1979).
* Степанида Борисова (1950), П. А. Ойунский исемендәге Саха академия театры артисты, РФ халык артисты (2006).
## Моны да карагыз
* Борисов — Беларусия шәһәре.

Төркем:Фамилияләр
Николас Манн (оккульт язучысы)

**Николас Р. Манн** (1952 елда туган) геомантия, мифология, кельт традициясе, изге геометрия һәм соңгы вакыттагысы археоастрономия буенча китаплар авторы.  Гластонбэри, Англия, Эйвбэри, Англия, Седона, Аризона (Америка Кушма Штатлары) һәм Вашингтон, Колумбия даирәсе (Америка Кушма Штатлары) аның эшендә искә алынган урыннар булып тора. Аның фәлсәфә докторы Майя Саттон белән бергә язылган *Druid Magic: The Practice of Celtic Wisdom* китабы Британия Друид Ордены тарафыннан "Ирешеп булырлык иң яхшы практик белешмәләрнең берсе..." дип тасвирланган булган.  Ул шулай ук иллюстратор булып тора. Ул Англиядә, Сассекста туган булган. Ул Англиядә, Сомерсетта партнёры Филиппа Глассон белән тора. Аның белән бергә ул *The Star Temple of Avalon: Glastonbury's Ancient Observatory Revealed* китабын язган.

## Библиография

* *Avalon’s Red and White Springs: The Healing Waters of Glastonbury* with Dr. Philippa Glasson (2005) Green Magic
* *The Dark God: A Personal Journey Through the Underworld* (1996) Llewellyn Publications ISBN 1-56718-460-X, ISBN 978-1-56718-460-0
* *Druid Magic: The Practice of Celtic Wisdom* with Maya Sutton, PhD (2001) Llewellyn ISBN 1-56718-481-2, ISBN 978-1-56718-481-5
* *Energy Secrets of Glastonbury Tor* (2004) Green Magic
* *The Giants of Gaia* with Marcia Sutton, PhD (1995) Brotherhood of Life Books ISBN 0-914732-32-3, ISBN 978-0-914732-32-7
* *Glastonbury Tor: A Guide to the History and Legends* (Pamphlet) (1993) Triskele Publications
* *His Story: Masculinity in the Post-Patriarchal World*  (1995) Llewellyn Publications ISBN 1-56718-458-8, ISBN 978-1-56718-458-7
* *The Isle of Avalon: Sacred Mysteries of Arthur and Glastonbury* (2001) Green Magic ISBN 0-9536631-3-2, ISBN 978-0-9536631-3-2
* *The Keltic Power Symbols: Native Traditions, the Keltic Goddess and God - The Serpent, the Power Animals and the Pictish Symbol Stones* (1987) Triskele
* *The Cauldron and the Grail* (1986) Triskele
* *Reclaiming the Gods: Magic, Sex, Death and Football* (2002) Green Magic ISBN 0-9536631-8-3, ISBN 978-0-9536631-8-7
* *The Sacred Geometry of Washington, D.C.: The Integrity and Power of the Original Design* (2006) Green Magic ISBN 0-9547230-7-4, ISBN 978-0-9547230-7-1
* *Sedona: Sacred Earth: A Guide to Geomantic Applications in the Red Rock Country* (1989) Zivah Pub ISBN 0-9622707-0-9, ISBN 978-0-9622707-0-3
* *Sedona: Sacred Earth - A Guide to the Red Rock Country* (2005) Light Technology Publishing ISBN 1-891824-45-7, ISBN 978-1-891824-45-6
* *The Silver Branch Cards: Divination using Druid Celtic Symbolism & Mythology* (2000) Druidways
* *The Star Temple of Avalon: Glastonbury's Ancient Observatory Revealed* with Philippa Glasson (2007) ISBN 978-0-9555970-5-3
* *Avebury Cosmos: The Neolithic World of Avebury henge,Silbury Hill, West Kennet long barrow,the Sanctuary & the Longstones Cove* (2011) O-Books ISBN 978-1-84694-680-6

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәҗүсилек
Ижау мәчетләре

**Ижау мәчетләре** () ― Ижау шәһәрендә (Удмуртия) XIX гасыр уртасыннан безнең көннәргә кадәр төзелгән мәчетләр. 2019 елга Ижауда дүрт мәчет гамәлдә.

Удмуртиядә яшәүчеләрнең диннәре чагылган беренче җанисәп алу нәтиҗәсендә (XIX гасыр азагы), Сарапул өязендә мөселманнарның (административ яктан анда Ижау заводы кергән) православие конфессиясеннән кала икенче урынны алып торулары һәм 15 777 кеше исәпләнүе ачыклана. Мөселманнарның күбесе ― татарлар булган.

## Беренче мәчет
Беренче мәчет 1846 елның 28 октябрендә Иске һәм Дүртенче Елга аръягы урамнары арасында төзелгән, ул таш фундаментта торгызылган агач бина булган. Мәчет проекты император Николай I тарафыннан расланган, аны төзүгә акча Артиллерия департаменты тарафыннан бүлеп бирелгән. Бүген аның урынында  бер домнасы урнашкан. Ижауда беренче мәчет төзелешен Сарапул мещаны Иван Петров алып барган, ул конкурста Казаннан беренче гильдия сәүдәгәре Анисим Месетниковны җиңгән. Беренче мәчетнең биеклеге (гөмбәз белән бергә) 14 м, ә озынлыгы 20 м һәм киңлеге 13 м. 1846 елның 28 октябрендә мәчет ачыла, аның имамы Хәбибулла хәзрәт Рәхмәтуллин була. 1846 елның 2 ноябрендә мәчеттә беренче намаз укыла.

## Икенче мәчет
1916 елда Бишенче урамда яңа агач мәчет төзелә. Мәчет тирәсендә Татар бистәсе үсеп чыккан — анда йортлар зәңгәр-сары-яшел төскә буялган, алар каршында җиләк-җимеш бакчалары ясалган.

Ижауда эре машина производствосын булдыру вакытында мәчетләрне, мөселман зиратын һәм Татар бистәсен сүтәргә һәм алар урынында металлургия заводының яңа цехларын төзергә карар кылына. Әмма агач мәчет сакланып кала: 1932 елның 26 июлендә ул, сүтеп алынып, яңа урынга – Азин урамына күчерелә, бүгенге көнгә кадәр гамәлдә.

1991 елда мәчет каршында дини мәктәп – мәдрәсә оештырыла. Җәмигъ мәчете 50 елдан артык манарасыз була, 1991 елда гына манарасы төзелә. 2004 елда мәчет бинасын кирпеч белән тышлаганнар. Әмма мәчет барлык дин тотучыларны сыйдыра алмый, бигрәк тә җомга һәм бәйрәм көннәрендә, һәм күп кенә мөселманнар урамда кала. Шуңа бәйле рәвештә Ижау үзәгендә яңа мәчет төзү фикере көчәя. Үзәк мәчет Карл Маркс урамында 2003 елдан 2016 елга кадәр төзелә.

## Ижау мәчетләре исемлеге

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Удмуртская Республика : Энциклопедия / гл. ред. В. В. Туганаев. — 2-е изд., испр. и доп. — Ижевск : Издательство «Удмуртия», 2008. — 768 с. — 2200 экз. — ISBN 978-5-7659-0486-2.
## Сылтамалар

* Известия УР от 14.06.2011 № 63(3751) — Соборная мечеть Ижевска

Төркем:Ижау мәчетләре
Михаил Борисов (1949)

**Михаил Борисович Борисов** (чын исеме **Фишман-Борисов**; 1949 елның 8 феврале, Мәскәү - 2020 елның 19 сентябре, Мәскәү) ― Совет һәм Россия телевизион алып баручысы, актер һәм театр укытучысы. КВН уенчысы. Россия Федерациясенең мактаулы сәнгать эшлеклесе (2000), профессор, психология фәннәре кандидаты, "Борис Щукин театр институты"ның режиссер бүлеге мөдире, Россия театр сәнгате институтының эстрада сәнгате бүлеге мөдире, спектакльләр һәм опереталар директоры, 1994 елдан үлеменә кадәр, "Русское лото" атналык Россия телевидение лотереясен алып баручы һәм сәнгать җитәкчесе булып эшләгән.

## Биография
1949 елның 8 февралендә Мәскәүдә яһүд гаиләсендә туган: әтисе - Мәскәү фотожурналисты Борис Яковлевич Фишман (Борисов), әнисе - Анна Израильевна Цунц. Аның Эдуард (1940-1995) һәм Нина апасы (1937 елда туган) булган.

1994-2020 елларда - "Русское лото" атналык программасының даими алып баручысы һәм сәнгать җитәкчесе ("Россия" телеканалы, ТВ-6, НТВ).

### Авыру һәм үлеме
2020 елның 19 сентябрендә Михаил Борисов Мәскәүдә хастаханәгә салынган. Актер чираттагы "Русское лото" программасын төшергәнче үзен начар хис итә.

Табиблар коронавирус инфекциясе диагнозы куйялар, ул вентиляторга тоташтырыла. Соңрак, табиблар аны медикларча комага салалар, аннан соң Борисов клиник үлем кичерә. Массакүләм мәгълүмат чараларына караганда, аны бүтән больницага илтергә маташканда аның хәле кискен начарланган, бу аның үлеменә китергән. "Starhit" журнал сайтында алып баручының сеңлесе Михаил Борисовның үлемен кире кагуы турында хәбәр килә, тик бу хакыйкатькә туры килми. Соңрак бу материал биттән алына.

Ул 2020 елның 19 сентябрендә, Мәскәүдә 72 яшендә үлә. Саубуллашу 2020 елның 23 сентябрендә Борис Щукин театр институтының Зур сәхнәсендә уза, анда Михаил Борисов режиссерлык бүлеген озак җитәкли. Аны Востряковский зиратында җирлиләр (участок № 21).

## Сылтамалар
* Михаил Борисовның рәсми сайты 
* Щукин театр институты сайтында
* GITIS сайтында бит 
* Youtube сайтында

Төркем:Щукин исемендәге театр укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Россиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:XXI гасыр актерлары
Төркем:XX гасыр актерлары
Төркем:ССРБ актерлары
Төркем:Россия актерлары
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:Россия театр режиссёрлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:2020 елда вафатлар
Төркем:19 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:8 февраль көнне туганнар
Афанасьев

**Афанасьев**, Афан**а́**сьев ― фамилия.
* Александр Афанасьев (1920―1944), Советлар Берлеге Каһарманы.
* Алексей Афанасьев (1916―1968), Советлар Берлеге Каһарманы.
* Виктор Афанасьев (1922―1994), «Правда» газетасы баш мөхәррире (1976―1989).
* Георгий Афанасьев (1848―1925), тарих фәннәре докторы, журналист, җәмгыять эшлеклесе һәм дипломат.
* Илларион Афанасьев (1905―1975), Чуаш АССР министрлар шурасы рәисе (1947―1955). 
* Кузьма Афанасьев (1917―1966), Советлар Берлеге Каһарманы.
* Михаил Афанасьев (1971), 2020 елдан ТР Яшел Үзән районы башлыгы.
* Николай Афанасьев (1902―1979), юстиция генерал-лейтенанты (1945).
* Сергей Афанасьев (1918―2001), ике тапкыр Социалистик Хезмәт Герое. КПСС Үзәк Комитеты әгъзасы (1961—1989).
* Павел Афанасьев (1905―1989), КПСС Магадан өлкә комитетының 1нче сәркатибе (1958―1968).
* Пётр Афанасьев (1874―1944), педагогия фәннәре докторы (1940), профессор (1938).
* Порфирий Афанасьев (*[[Пурхи Ахван]]*, 1942), Чуашстанның халык язучысы (1998).
* Фёдор Афанасьев (*[[Фёдор Уяр]]*, 1914―2000), Чуаш АССРның халык язучысы.
* Юрий Афанасьев (1934―2015), тарих фәннәре докторы, профессор.

## Моны да карагыз
* Афанасьев, авыл
* Афанасьев Бистәсе, авыл.

Төркем:Фамилияләр