open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бертуган Миладиновлар

**Бертуган Димитр** (1810 ел, Струга — 1862 елның 23 гыйнвары, Константинополь) һәм **Константин** (1830 ел, Струга — 1862 елның 18 гыйнвары, Константинополь) **Миладиновлар** — XIX гасыр болгар мәдәни яңарышы эшлеклеләре.

## Гаилә
Абыйлы-энеле Миладиновлар гончар Христо Миладинов һәм аның тормыш иптәше Солтана Миладинова гаиләсендә дөньяга килә. Гаиләдә сигез бала була: Димитр һәм Константин, Наум, Тане, Мате, Апостол, шулай ук Анна һәм Креста.

## Эшчәнлек
Абыйларның икесе дә болгар милли яңарышы эшендә мөһим фигуралар булган.

## Бертуган Миладиновлар җыентыгы
1856 елда Димитр Россиягә Мәскәү университетында славян филологиясен өйрәнү өчен барган абыйсы Константинны озатып йөрү өчен  әйләнеп кайта.

Мәскәүдә ул 1860 елда университетны тәмамлауга кадәр кала, ә аннары Венада ул Иосиф Юрий Штросмайер белән очраша, ул аңа болгар халык җырлары коллекциясен чыгаруда ярдәм итә.

«Бѫлгарски народни пѣсни. Собрани отъ братья Миладиновци, Димитрıя и Константина и издадени отъ Константина. Въ Загребъ. Въ книгопечатница-та на А. Якича, 1861» исемле җыентык 1861 елда Загребта чыга. Ул Үзәк һәм Көнчыгыш Балканнарның славян өлкәләренең 660 Болгар халык җырыннан торган.

## Константин Миладинов шигърияте

Константин Миладиновның шигърияте социаль һәм милли мотивлар белән тулы. Түбәндә ул исән чакта бастырылган хезмәтләр исемлеге китерелгән:

* «Бисера», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 15.
* «Желание», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 15.
* «Голапче», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 15.
* «Шупељка», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 15.
* «Не- не пијан», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 15.
* «Клетва», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 15.
* «Скрсти», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 19.
* «Грк и Бугарин», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 24.
* «Побратимство», «Б’лгарски книжици», година II, 1859, кн. 22.
* «Думание», «Б’лгарски книжици», година II, 1859, кн. 22.
* «Сираче», «Братски труд», 1860, кн. 1.
* «На сонцето», «Братски труд», 1860, кн. 1.
* «Еѓуптин делија», «Братски труд», 1860, кн. 3.
* «На чужина», «Дунавски лебед», година I, 1860, бр. 20.
* «Т’га за југ», «Дунавски лебед», година I, 1860, бр. 20.

## Үлем
1861 елның уртасында Константин Загребны калдырып, Белградка китә, анда энесе Димитрның Константинополь төрмәсендә булуын белә.

Аннары ул Константинопольгә юнәлә, анда төрекләр тарафыннан кулга алына, шпионажда гаепләнә һәм төрмәгә ташлана. Абыйлы-энеле Константин һәм Димитрий Миладиновлар 1862 елда Константинопольдә билгесез шартларда вафат булалар.

## Сылтамалар

* Original edition of 'Bulgarian Folk Songs' 
* Full text of «Bulgarian folk songs» 
* Letter bearing the signature of Konstantin Miladinov
* Konstantin Miladinov poetry 
* official site of struga.org (English and Macedonian)

## Искәрмәләр

Төркем:Истанбулда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1862 елда вафатлар
Төркем:18 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1830 елда туганнар
Төркем:23 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1810 елда туганнар
Чжуан теле

**Чжуан теле** - чжуаннарның теле. Бу телдә сөйләшүчеләрнең күпчелеге Кытайның Гуанси-Чжуан автоном районында яши, ә азчылыгы - Юньнань һәм Гуандун провинцияләрендә.
Тел Тай-Кадай телләр гаиләсенең Тай төркеменә карый.
Чжуан теле 16 диалектка бүленә (шул ук вакытта төрле диалектлар Тай телләр төркеменең төрле астөркемнәренә карый). Стандартлаштырылган тел Умин өязе диалектына нигезләнгән.

## Язма
Чжуан диалектлары өчен 1957 елга кадәр *саындып* Чжуан язмасы кулланылган. 1957 елдан бирле стандарт (әдәби) чжуан теле кертелгән булган һәм кириллица хәрефләрен һәм МФА символларын өстәп латин әлифбасы кулланыла башлаган.
## Диалектлар һәм аларның тел кодлары
* zgn — гуйбянь (桂邊土語)
* zlj — люцзян (柳江土語)
* zqe — цюбэй (邱北土语)
* zgb — гуйбэй (桂北土語)
* zyj — юцзян (右江土語)
* zch — үзәк хуншуйхэй (中紅水河土語)
* zeh — көнчыгыш хуншуйхэй (東紅水河土語)
* zlq — люцянь (柳黔土語)
* zyb — юнбэй (邕北土語)
* zln — ляньшань (連山土語)
* zhn — нун (硯廣土語)
* zyg — ян (德靖土語)
* zgm — минь (民讲)
* zyn — юннань (邕南土語)
* zzj — цзоцзян (左江土語)
* zhd — дай (文麻土語)

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 

## Сылтамалар
* Чжуанский алфавит на сайте Omniglot
* Карта чжуанских диалектов 

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Бертуган Авсениклар ансамбле

**Бертуган Авсениклар ансамбле** () ( — «Славко Авсеник һәм аның үзенчәлекле югары крайнелары) — Словениянең атаклы аккордеонисты Славко Авсеник һәм аның абыйсы-аранжировщик Вилко җитәкләгән Югары Крайна халык ансамбле.

## Тарих

Ансамбль 1953 елда барлыкка килә. Репертуарда 1000нән артык җыр бар, музыканы Славко язган, аранжировканы академия композиторы Вилко башкарган. Җыр текстларының авторлары — Марьян Старе, Ферри Суван, Иван Сивец, Франц Кошир, Тоне Форнеци, Винко Шимек һәм башкалар. Славко Авсеник авыруы аркасында 1990 елда ансамбль эшчәнлеген туктата.

Төркемнең исеме берничә тапкыр үзгәрә: башта ул трио була, соңрак ике-өч бырчы булган квартет һәм квинтет була.

Ансамбль, Словениядән тыш, Австриядә, Алманиядә, Швейцариядә һәм бөтен дөнья словен диаспорасында популярлыкка казана. Ансамбль югары крайна музыкаль стильнең авторы санала, барлыгы 32 миллион пластинка һәм җырлар язылган дисклар сатыла, бу ансамбльне дөньяда иң популяр словен музыкаль коллективы ясый. Ансамбль дөньяда 10 меңнән артык концерт бирә, шул исәптән өч тапкыр  белән чыгыш ясый. Иң танылган җыр — 1955 елгы «Na Golici» яисә «Trompetenecho», ул башкарулар саны буенча инструменталь композицияләр арасында беренче урында тора.

## Катнашучылар

* Славко Авсеник ()
* Вилко Авсеник ()
* Лев Пониквар ()
* Франц Кошир ()
* Албин Рудан ()
* Мик Сосс ()
* Франц Корен ()
* Даница Филиплич ()
* Эма Продник ()
* Йожица Свете ()
* Алфи Нипич ()
* Йожи Калишник ()
* Йоже Балажич ()
* Франци Тержан ()
* Франци Огризек ()
* Борут Финжгар ()
* Митя Бутара ()
* Игор Подпечан ()

## Дискография

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* avsenik.com — бертуган Авсениклар ансамбленың рәсми сайты

Төркем:Алфавит буенча музыкаль коллективлар исемлеге
Пенсильвания алман теле

**Пенсильвания Алман теле** ул АКШ-ының 30 штатында һәм Канаданың Онтариода якынча 300 000 кеше сөйләшә торган тел. Күчеп килгән Алманнар Лютеран һәм Реформат булганнар.
Беренче алманнар 1683 елда Пенсилваниягә килгән. Шул елда алар Филадельфиядә алман шәһәрчеге нигезләгәннәр. Беренче алман яшәүчеләрнең җитәкче кешесе Франц Даниэль Пасториус булган.
Шуннан соң буыннарда алман теле диалектлары һәм инглиз теле диалектлары кушылмасын булдырылган булган. Бу тел **Пенсильвания Алман теле** дип атала башлаган. Ул Пенсильвания Дейчланд дигән урында сөйлшелгән.
Яшәүчеләрнең Курпфальц яки Пфальцтан булган. Еш аларны "Пэльцер" дип атаганнар. Пенсильвания Алман телендә урын атамалары бар.

## Пенсильвания алман теле әдәбияты
Пенсильвания алман телендә беренче язылган китап Mariye Lied булган. 1835 елда Эмануэль Рондталер тарафыннан шигырь язылган булган. Шуннан соң йөзләрчә шигырь һәм хикәя язылган булган.
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Гөлира Фатыйхова

**Гөлира Фатыйхова**, Гөлира Хатыйп кызы Фатыйхова (*[[1953 ел]]ның [[24 июнь|24 июне]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Сарман районы]], [[Мортышбаш]]*) ― балалар табибы, 1978 елдан ТАССР Сарман районы Җәлил эшчеләр бистәсе район хастаханәсенең балалар бүлеге мөдире, Татарстанның атказанган табибы.

## Тәрҗемәи хәле
1953 елның 24 июнендә Татарстан АССР Сарман районы Мортышбаш (*вариант*: Колмәт) авылында авыл советы рәисенең өч балалы гаиләсендә туган. Әтисе ― Хатыйп Мөхәммәтфатыйх улы, 1926 елгы, Бөек Ватан сугышында катнашкан, 1955―1986 елларда ― укытучы, мәктәп директоры, халык мәгарифе отличнигы. Әнисе Зәйнәп ― татар теле һәм әдәбияты укытучысы.

1960―1970 елларда Сарман районы мәктәпләрендә: Әлмәт җидееллык, Мортышбаш сигезьеллык, Сарман урта мәктәпләрендә белем ала.

1971―1977 елларда С. В. Курашов исемендәге Казан дәүләт медицина институтының санитария-гигиена факультетында гомумпрактика табибы белгечлеге буенча укый.
Әлмәт шәһәренең 2нче хастаханәсендә интернатура узган.

1978 елдан ― Сарман районы Җәлил бистәсендә урнашкан район хастаханәсендә. 2013 елда Казан дәүләт медицина университетында педиатрия буенча квалификация күтәрү курслары үткән. Җәлил район хастаханәсендә табиб-педиатр, балалар бүлеге мөдире булып эшли.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Татарстанның атказанган табибы

## Гаиләсе
Ире ― Илдар Рәис улы Әшрәфуллин, 1955 елгы, 1987 елдан Сарман районы «Корыч кул» күмәк хуҗалыгы рәисе булып эшләгән, Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (2001). 2 кыз үстергәннәр. Гаилә Иске Минзәләбаш авылында яши

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Фатыйхова Гөлира Хатыйп кызы. // Сарман районы энциклопедиясе. 1нче китап (төзүче-мөхәррире Дамир Гарифуллин). Яр Чаллы: «Идел-йорт» нәшрияты, 2004 ел, 272 нче бит.
* *Гөлира Фатыйхова*. Һәрчак күңел түрендә // Әлмәтем ― гүзәл бишегем (Р. М. Гыймадиев редакциясендә). К.: «ТР Президенты Эчке эшләр идарәсе мәгълүмати-нәшрият үзәге» ДУП, 2008 ел, 113нче бит.

## Сылтамалар

*   Синең кешеләрең, Сарман. Гөлира Фатыйхова. sarman-rt.ru, 5.09.2012

## Моны да карагыз

Төркем:Табиблар
Төркем:Татарстанның атказанган табиблары
Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Ольга Таусски-Тодд

**Ольга Таусски-Тодд** (инг. Olga Taussky-Todd), (30 август 1906 ел — 7 октябрь 1995 ел) — Австрия, Чехия, Англия һәм АКШ математигы, фәлсәфә докторы, Калифорния технология институты профессоры.

Ольга Таусски 1906 елның 30 августында Моравиянең (Чехия) Оломоуц шәһәрендә еврей гаиләсендә туа. Аның атасы, Юлиус Давид Тайский (Julius David Taussky) сәнәгать химигы булып эшли, ә әнисе Ида Поллах (Ida Pollach) хуҗабикә була. Венада һәм Цюрихта укый. Вена университетында Филипп Фуртвенглер (Philipp Furtwängler) җитәкчелегендә саннарның алгебраик теориясе буенча докторлык диссертациясе яклый. Бу вакытта ул Вена түгәрәге утырышларында катнаша.

Джан-Карло Рота сөйләвенчә, уч немец математиклары яшь математик катынны Давид Гильберт (David Hilbert) хезмәтләрен тикшерү һәм математик хаталарын табу, аларны бергә туплап, авторның туган көненә бүләкләү өчен хатынны яллыйлар.

1935 елда Англиягә күчеп килә һәм Кембридж университетының Гирлын-көллиятендә, шулай ук Брин-Мор-көллиятендә эшли. 1938 елда Британия математигы Джон Тонна (John Todd) кияүгә чыга һәм бергәләп Лондон университетында эшлиләр. Икенче Бөтендөнья сугышы вакытында Бөекбритания милли физик лабораториясендә самолетларның вибрациясен карау өчен математик матрицалар куллана. Матрицалар теориясенә юл салучы булып таныла.

1945 елда ире белән АКШ-ка күчеп китә һәм Стандартларның милли бюросында эшли. 1957 елда Калифорния технология институты Паслен (Калифорния) каласындагы факультетта укыта.

1995 елның 7 октябрендә Калифорния штатыннан Пасадена шәһәрендә вафат була.

## Әсәрләре

* *How I became a torchbearer for matrix theory*, American Mathematical Monthly. v. 95, 1988
* ''Sums of squares'', American Mathematical Monthly. v. 77, 1970
* *A recurring theorem on determinants*, American Mathematical Monthly. v. 56, 1949

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Язмалар күзәтү 
* Тетер Буклет 
* Тетер Буклет 
Төркем:Вена университетын тәмамлаучылар
Төркем:АКШ галимнәре
Төркем:Австрия галимнәре
Төркем:Әлифба буенча математиклар
Төркем:Калифорниядә вафатлар
Төркем:Чехиядә туганнар
Төркем:Математиклар
Кармыш авыл советы (Әлшәй районы)

**Кармыш авыл советы** — Россия Федерациясе Башкортстан Республикасының Әлшәй районы муниципаль районындагы муниципаль берәмлек. «Башкортстан Республикасында муниципаль берәмлекләренең чикләре, статуслары һәм административ үзәкләре турындагы Законга» тиешле авыл биләмәсе авыл җирлеге статусына ия.

## Халкы

## Искәрмәләр

Төркем:Әлшәй районы
Төркем:Әлшәй районы авыл советлары
Марис Штромбергс

**Марис Штромбергс** (; 1987 елның 10 марты, Валмиера) — Латвия велоузышчысы, веломотокросс дисциплинасында ике тапкыр олимпия чемпионы (2008, 2012).

## Тормыш юлы
Марис Штромбергс 1987 елның 10 мартында Валмиерада туа. Марисның беренче тренеры — Раймондс Чесникс, аннары аны Иво Лакуч алыштыра. Штромбергс сүзләренчә, Иво Лакуч аңа үз көчләренә ышанырга ярдәм итә һәм күп кенә әйберләргә мөнәсәбәтне үзгәртә.

Штромбергс филиппиналы Наташа Паулога 2016 елның ноябрендә өйләнә. 2018 елның җәендә Марис әти була: малае туа, аны Рио Джеймс дип атыйлар.

## Карьера
Марис Штромбергс 2008 елның май аенда Алманиядә Европа чемпионы була, ә бераздан соң дөнья чемпионатында алтын медаль ота. Август аенда ул Пекинда велосипед мотокроссында олимпия чемпионы була. Марис Штромбергс веломотокросс велоузышы тарихында беренче олимпия чемпионы һәм гимнаст Игорь Вихровтан соң бәйсезлек торгызылганнан соң Латвия тарихында икенче олимпия чемпионы була. Маристан тыш, Латвиянең бер генә спортчысы да бу титулларны бер сезонда яулый алмый. «Sporta Avīze» журналы версиясе буенча, 2008 елда Марис Латвиядә иң популяр спортчы була.

Штромбергс АКШта алдагы сезонын үткәрә, анда 11 ай дәвамында Америка велоспорт ассоциациясе үткәргән велосипед марафонында чыгыш ясый. Ул дөнья чемпионатында чыгыш ясый, әмма дүртенче була һәм титулны яклый алмый. Ул АКШта дәрәҗәле узышта җиңә, ә финалда Штромбергс өченче була. 2009 елда «Nora Cup» призын ала — велосипед мотокроссында бу бүләк киноиндустриядә «Оскар» кебек.

2010 елда Штромбергс янәдән дөнья чемпионатында җиңә. Ул икенче ел рәттән «Nora Cup» призын ала, ә аннары Франциядә Суперкросс буенча дөнья кубогын ота.

2011 елда Штромбергс имгәнү ала, җәйгә төзәлләнә. Июль аенда ул Солт-Лейк-Ситида узышта катнаша һәм өченче урын ала. Берничә атна узгач, ул дөнья чемпионатында катнаша, анда дебют ярышларында сигезенче урынны ала, ә аннары элиталы узышта икенче урынны ала.

Бер елдан соң ул янәдән дөнья чемпионатында катнаша, шәхси ярышта дүртенче урынны ала. Элиталы узышта аны дисквалификациялиләр.

2012 елда Лондонда узган Олимпия уеннарында ике тапкыр олимпия чемпионы була.

2016 елгы Олимпия уеннарында Марис ачылу тантанасында Латвия җыелма командасының байрак йөртүчесе була, ярымфиналга чыга алмый.

2018 елның ноябрендә карьерасын тәмамлау турында игълан итә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Марис Штромбергсның рәсми сайты 
* Марис Штромбергс — Sports-Reference.com сайтында олимпия статистикасы

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1987 елда туганнар
Төркем:10 март көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Ринат Мөхәммәтҗанов

**Ринат Мөхәммәтҗанов**, Ринат Мирсәет улы Мөхәммәтҗанов (*[[1952 ел]]ның [[29 июль|29 июле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Сарман районы]],  [[Мортышбаш]] — [[2014 ел]]ның [[4 ноябрь|4 ноябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) ― табиб, югары квалификация категорияле балалар хирургы. 1988 елдан Лениногорск балалар, 2000 елдан Саба районы үзәк, 2001 елдан Лениногорск районы Шөгер участок хастаханәләренең баш табибы. Россия Федерациясенең атказанган табибы (1994).

## Тәрҗемәи хәле
1952 елның 29 июлендә Татарстан АССР Сарман районы Мортышбаш (Морбаш) авылында, өч балалы укытучылар гаиләсендә туган. Әтисе – Мирсәет Сабит улы, 1924 елгы, Илексаз авылында туган. 1942 елда армиягә алына, Арзамаста хәрби училище тәмамлый. Бөек Ватан сугышында 3нче Украина фронтында рота командиры булып хезмәт итә. Җиңүне Маҗарстанда каршылый. Гвардия капитаны. 1954 елдан Сарман районы Морбаш җидееллык, 1960 елдан Иске Кәшер урта мәктәпләре директоры, физика укытучысы. Әнисе ― Хәмдүнә Госман кызы (Юлдашева), укытучы, Мортышбашта туган.
 
1959 елда Морбашта беренче сыйныфка укырга керә. Әтисенең хезмәт урынына бәйле, гаиләсе Иске Кәшергә күчкәч, 1960—1969 елларда Иске Кәшер урта мәктәбендә укый, мәктәпне «бик яхшы» билгеләренә тәмамлаган.

1970—1976 елларда С. В. Курашов исемендәге Казан дәүләт медицина институтында укып, балалар табибы (педиатр) квалификациясе ала. 1976—1977 елларда шул ук институтта «балалар хирургиясе» белгечлеге буенча интернатура уза.

## Хезмәт юлы
1977 елдан — Лениногорскида балалар хастаханәсендә: табиб-хирург, 1980 елдан — хирургия бүлеге мөдире, 1988 елдан — баш табиб. Югары квалификация категорияле балалар хирургы (1988).

2000 елдан –  ТР Саба районы үзәк хастаханәсенең баш табибы.

2001—2004 елларда ― ТР Лениногорск районы Шөгер участок хастаханәсе баш табибы.

2004—2013 елларда неврология өлкәсендә шәхси практика белән шөгыльләнә.

2014 елның 4 ноябрендә вафат. Саба районы Түбән Симет авылында җирләнгән.

## Гаиләсе
Хатыны Раушания, 1976 елда өйләнешкәннәр, гаиләдә ике ул үстергәннәр.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1987 – ТАССР сәламәтлек саклау министрлыгының Рәхмәт хаты – *республика алдынгы тәҗрибә мәктәбендә эшне төгәл оештырганы өчен*.
* 1994 – Россия Федерациясенең атказанган табибы
* 2002 – Хезмәт ветераны медале

## Әдәбият
* Мөхәммәтҗанов Ринат Мирсәет улы. // Сарман районы энциклопедиясе (төзүче-мөхәррире Дамир Гарифуллин). Яр Чаллы: «Идел-йорт» нәшрияты, 2004 ел.

## Сылтамалар
*     Безнең тамырлар Мортыш Баштан. ВКонтакте
## Искәрмәләр


Төркем:Табиблар
Төркем:РФ атказанган табиблары
Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Эва Фарна

**Эва Фарна** (1993 елның 12 августында туган) - поляк-чех поп-рок җырчысы. Ул поляк телендә Биш һәм чех телендә дүрт студия альбомы чыгарган һәм алар өчен Польшада да, Чехиядә дә платина һәм алтын сертификатлар алган. Фарна - Чехиядә коммерцияле уңышлы җырчы. Ул 2013-нче елда Чехия һәм Словакия СуперСтарында, 2014-нче елда X факторында (Польша) судья була, хәзерге вакытта Идол (Польша) судьясы.

## Искәрмәләр

Төркем:Польша җырчылары
Төркем:Чехия җырчылары
Киньяруанда

**Киньяруанда** - Руанданың рәсми теле һәм Руандада, Көнчыгыш Конго Демократик Республикасында һәм Көньяк Уганданың өлешләрендә кимендә 10 млн кеше тарафыннан сөйләшелә торган Руанда-Рунди теленең диалекты. Үзара аңлаешлы Кирунди диалекты күрше Бурундиның рәсми теле булып тора. Киньябвиша һәм Киньямуленге ул Конго Демократик Республикасының Төньяк Киву һәм Көньяк Киву провинцияләрендә сөйләшелә торган диалектлар булып тора.
Киньяруанда Руанданың дүрт рәсми теленең берсе (Инглиз теле, Француз теле һәм Кисуахили белән бергә) һәм барлык диярлек асаба халык тарафыннан сөйләшелә.
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
2008/2009 футбол буенча Сербия кубогы

**2008/2009 футбол буенча Сербия кубогы** () — футбол буенча Сербия Кубогының 3 нче уены.

## Беренчел раунд

## 1/16 финал

## 1/8 финал

## 1/4 финал

## 1/2 финал

## Финал

## Сылтамалар
* Статистика кубка на сайте soccerway.com
Төркем:Спорт
Төркем:Футбол
2008 елгы җәйге Олимпия уеннарында Сербия

Сербия җыелмасының Ханбалыктагы 2008 елгы җәйге Олимпия уеннарында мөстәкыйль катнашуы соңгы 96 елда икенче тапкыр булды.

## Медальләр

## Ярыш нәтиҗәләре
### Көрәш

### Велосипед спорты

## Сылтамалар
* https://web.archive.org/web/20090228053501/http://www.oks.org.rs/pek11.htm Olimpijski tim Srbije na XXIX Olimpijskim igrama u Pekingu 2008. godine
## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
Төркем:Олимпия уеннары
2008/2009 футбол буенча Сербия чемпионаты

**2008/2009 футбол буенча Сербия чемпионаты** (серб. *Суперлига Србије у фудбалу 2008/09*) — Серб Суперлигасының өченче сезоны. Сезон 2008 елның 16 августында старт алды һәм 2009 елның 30 маенда тәмамланды.

## Катнашучы клублар

## Бомбардирлар

## Сылтамалар
* Официальный сайт Суперлиги

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
Төркем:Футбол
Мара Залите

**Мара Залите** (; 1952 елның 18 феврале, Красноярск, РСФСР, ССРБ) — Латвия шагыйрәсе, драматург һәм җәмәгать эшлеклесе.  мактаулы әгъзасы (1998).

## Тормыш юлы
Мара Зәлидә 1952 елның 18 февралендә Россия Федерациясенең Красноярск краенда ссыльныйлар гаиләсендә туа. 1956 елда гаиләсе белән Латвиягә кайта.

Земгаль мәктәбендә укый.  филология факультетын тәмамлый (1975). Латвия ССР Язучылар берлегендә референт булып эшли (1974—1979), «Liesma» журналының әдәби консультанты (1977—1990), «Karogs» журналының баш мөхәррире (1989—2000), Латвия авторлары берләшмәсе президенты (ААПКК/ОЛА, 2000 елдан), Дәүләт тел комиссиясе рәисе (2002—2004). Латвия Милли китапханәсе идарәсе әгъзасы, авторлык хокуклары буенча Консультатив совет әгъзасы һәм Латвия Республикасы Министрлар Кабинеты каршындагы Мәдәният мәсьәләләре буенча Милли совет әгъзасы.

## Иҗат
Беренче шигыре район газетасында 1971 елда басылып чыга. Әдәби басмалар 1972 елдан басыла башлый. Мара Залитеның иҗатына күппланлылык хас. Ул шигырьләр, пьесалар, эссе, җыр текстлары, кантатлар һәм ораторийлар текстлары авторы, Латвия композиторлары Раймонд Паулс, Янис Лусенс, Юрис Карлсон, Зигмарс Лиепиньш, Петерис Васкс музыкаль куелышларының либреттолары авторы. Мара Залите әсәрләре рус, инглиз, швед, француз, литва, эстон, белорус, грузин, казакъ, кыргыз, молдавия, украин, төркмән һәм итальян телләренә тәрҗемә ителгән.

## Бүләкләр

* В. В. Маяковский исемендәге әдәби премия (Грузия, 1979)
* А. Упит исемендәге әдәби премия (Латвия, 1985)
* О. Вациетис исемендәге әдәби премия (Латвия, 1989)
* Аспазия исемендәге әдәби премия (Латвия, 1992)
* И. Г. Гердер исемендәге әдәби премия (Алмания, 1993)
* Латвиянең ел әдәби премиясе (2001, 2004)
* IV дәрәҗә Өч йолдыз ордены (1995)
* II дәрәҗә Абруйлык Хачы (2008)

## Әсәрләр

### Шигърият

* Vakar zaļajā zālē (1977)
* Rīt varbūt (1979)
* Deviņpuiku spēks (1985)
* Nav vārdam vietas (1985)
* Debesis, debesis (1988)
* Apkārtne (1997)
* Dzeja (2003)
* Vējš meklē mājas (2004)

### Драматургия

* «Мара тулы бүлмә» (Pilna Māras istabiņa, 1981)
* «Хөкем» (Tiesa, 1985)
* «Тере су» (Dzīvais ūdens (1988)
* «Керпе чәнечкеләре» (Vikas pirmā balle, 1991)
* «Маргарита» (Margarēta, 2000)
* «Тобаго!» (Tobāgo!, 2001)
* «Җир салымы» (Pa valzivju ceļu, 1965)
* «Še tev Žūpu Bērtulis!» (2004)

### Либретто

* Лачплесис (1987)
* Meža gulbji (1995)
* Putnu opera (1997)
* Kaupēn, mans mīļais! (1998)
* Indriķa hronika (1999)
* Neglītais pīlēns (2000)
* Sfinksa (2000)

### Эссе җыентыклары

* Brīvības tēla pakājē (1990)
* Kas ticībā sēts (1997)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Мара Залитеның рәсми сайты
Төркем:ССРБ драматурглары
Төркем:Әлифба буенча драматурглар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр
Төркем:Красноярскида туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1952 елда туганнар
Төркем:18 февраль көнне туганнар
Төркем:Абруйлык Хачы (Латвия) кавалерлары
Андрис Амбайнис

**Андрис Амбайнис** (; 1975 елның 18 гыйнвары, Даугавпилс) — Латвия информатикы, компьютер фәннәре өлкәсендә галим, квант мәгълүматы һәм квант исәпләүләре өлкәсендә специальләшә. Профессор, Латвия Фәннәр академиясе әгъзасы, Латвия Фәннәр академиясенең Зур медале лауреаты (2013).

## Белем һәм карьера
1975 елның 18 гыйнварында Даугавпилста туа. Әтисе Янис Амбайнис — Даугавпилсның «Химволокно» заводының күпьеллык җитәкчесе. Балачактан Андрис математика белән мавыга һәм математик олимпиадаларда катнаша, профессор Агнис Амджанста укый. 1991 елда ССРБ җыелма командасы составында  абсолют җиңүче була һәм алтын медаль ала. 12 нче Даугавпилс мәктәбен тәмамлый. 1992 елда Латвия университетының физика һәм математика факультетына укырга керә, бакалавр (1996), магистр (1997) һәм компьютер фәннәре докторы (1997) дәрәҗәләрен ала. 1997 елда  докторантурага укырга керә, анда квант исәпләүләр белән таныша. 2001 елда Берклида фәлсәфә докторы дәрәҗәсен ала.

22 яшендә Амбайнис АКШка китә. Принстонда Перспективалы тикшеренүләр институтында (2003 елга кадәр) һәм  каршындагы Квант исәпләүләре институтында (доцент 2004—2007 елларда) эшли. 2007 елдан Латвия университетының информатика кафедрасы укытучысы.

2007 елда Латвия Фәннәр академиясенең иң яшь әгъзасы була.

## Фәнгә керткән өлеш
Мәгълүматны квант белән эшкәртү һәм квант механикасы нигезләре кебек өлкәләрне үстерүгә зур өлеш кертә, квант адашулары һәм квант кыенлыгы теориясе буенча эшләр бастыра. 2012 елда Вячеслав Кащеев, Александр Белов һәм Яна Тимошенко (Латвия университеты галимнәре) белән төркемдә Амбайнис квант алгоритмнарының яңа методын ача һәм наноэлектроникада квант интерференциясенең яңа кушымтасын эшли. 2017 елда физика һәм химияне модельләштерү өчен квант компьютерын ясау буенча эш алып баруын раслый. 2018 елда  чакырылган спикер була.

## Бүләкләр

* Халыкара математика олимпиадасында абсолют җиңүче һәм алтын медаль иясе (1991)
* Слоун Стипендиаты (2008)
* Компьютер фәннәре өлкәсендә Эйжен Ариньш исемендәге бүләк лауреаты (2012)
*  Зур медале лауреаты (2013)
* Латвиядә 2016 елгы Европа кешесе
* III дәрәҗә Абруйлык Хачы (2017)

## Фәнни карьерадан тыш
Спорт юнәлеше һәм фәнни фантастика белән кызыксына.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Латвия университеты сайтында Андрис Амбайнис бите 
* Starp Rīgu un Berkliju  
* Unikālais prāts. Andris Ambainis, kvantu datori un gaidāmā revolūcija  

Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1975 елда туганнар
Төркем:18 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Абруйлык Хачы (Латвия) кавалерлары
2009/2010 футбол буенча Сербия чемпионаты

**2009/2010 футбол буенча Сербия чемпионаты** — Суперлиганың дүртенче сезоны.

## Катнашучы клублар

## Бомбардирлар

## Сылтамалар
* Официальный сайт Суперлиги
Төркем:Спорт
Төркем:Футбол
2010 елгы кышкы Олимпия уеннарында Сербия

Сербия 2010 елгы кышкы Олимпия уеннарында өч спорт төрендә 10 спортчы тәкъдим итте.

## Спортсменнар
В зимних Олимпийских играх в Ванкувере участвовали 10 сербских спортсменов:

## Чыгышлар графигы

Серб спортчылары, Олимпиаданы ачу һәм ябу тантанасыннан тыш, ярышларның җиде көнендә чыгыш ясады:

## Сылтамалар
* Результаты  

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
Төркем:Олимпия уеннары
2010/2011 футбол буенча Сербия чемпионаты

**2010/2011 футбол буенча Сербия чемпионаты** — Суперлиганың бишенче сезоны.

## Катнашучы клублар

## Бомбардирлар

## Сылтамалар
* Официальный сайт Суперлиги

Төркем:Спорт
Төркем:Футбол
2012 елгы футбол буенча Сербия Кубогы финалы

2011/2012 елгы Футбол буенча Сербия Кубогы финалы 2012 елның 16 маенда узды.

## Финалга юл

## Финал

## Сылтамалар
* Протокол матча на soccerway.com
Төркем:Спорт
Төркем:Футбол
2013/2014 футбол буенча Сербия кубогы

**2013/2014 футбол буенча Сербия кубогы** () — футбол буенча Сербия Кубогының 8 нче уены.

## Беренчел раунд

## Беренче раунд

## Икенче раунд

## 1/4 финал

## 1/2 финал

## Финал

## Сылтамалар
* Официальный сайт турнира
* Статистика кубка на сайте soccerway.com
Төркем:Спорт
Төркем:Футбол
2012 елгы җәйге Олимпия уеннарында Сербия

2012 елгы җәйге Олимпия уеннарында Сербия өч спорт төрендә тәкъдим ителә.

## Медалистлар
### Алтын

### Көмеш

### Бронза

## Ярыш нәтиҗәләре
### Гандбол
; Спортсменнар — 14
#### Ир-атлар
; Команда составы

; Нәтиҗәләр
;; B төркеме

## Сылтамалар
* Сборная Сербии  на сайте sports-reference.com 
* Олимпийский комитет Сербии 
Төркем:Спорт
Төркем:Олимпия уеннары
Роберт Глинцэ

**Роберт Андрей Глинцэ** (, 1997 елның 18 апреле, Питешти, Румыния) — Румын йөзүчесе. Аркада йөзү буенча 2021 елгы Европа чемпионы, күп тапкырлар Европа чемпионатлары призёры.

## Тормыш юлы
2016 елда Рио-де-Жанейрода узган Олимпия уеннарында аркада 100 метр дистанциядә 53,50 секунд нәтиҗәсе белән 8 нче урынны ала, аркада 200 метр дистанциядә 1:57,9 вакыт күрсәтеп, 18 нче урында урнаша.

2018 елның 4 августында 50 метрга аркада йөзү буенча Европа чемпионатында көмеш призёр була.

2019 елның декабрендә Глазгода узган Европа чемпионатында Роберт аркада 100 метр дистанциядә,  1,21 секундка калышып, өченче урынны ала.

2021 елның май аенда Будапештта узган Европа чемпионатында Роберт Глинцэ аркада 50 метр дистанциягә йөзүдә 24,42 секунд вакыт күрсәтеп, көмеш медаль яулый. Аркада 100 метр дистанциягә йөзүдә 52,88 секунд вакыт күрсәтеп, алтын медаль яулый.

## Казанышлар

* **Европа чемпионаты**
** 2021 — 100 м аркада (1 нче урын);
** 2021 — 50 м аркада (2 нче урын);
** 2018 — 50 м аркада (2 нче урын).

* **Кыска суда йөзү буенча Европа чемпионаты**
** 2019 — 100 м аркада (3 нче урын);
** 2017 — 100 м аркада (3 нче урын).

* **Яшьүсмерләр арасында дөнья чемпионаты**
** 2015 — 100 м аркада (1 нче урын).

## Шәхси рекордлар

## Шәхси рекордлар (кыска суда йөзү)

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* USC Trojans сайтында биография

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1997 елда туганнар
Төркем:18 апрель көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Йөзүчеләр
Төркем:Румыниядә туганнар
Игбо теле

**Игбо теле** ул көнчыгыш Нигериянең этник төркеме Игбо халкының төп асаба теле.
Стандарт әдәби тел 1972-нче елда Оверри (Нсуама) һәм Умуаһия (Оһулу кебек) диалектларда нигезләгән, гәрчә ул шул юрамаларның назализациясе һәм аспирациясе төшерелеп калдырыла. Кардәш Игбоид телләр, мәсәлән, Ика, Уквуани һәм Огба Игбо диалектлары; Игбо Нигериянең төп теле буларак танылган, Экваториаль Гвинеяда һәм Камерунда азчылык.
## Мәкаләләр
Мәкаләләр һәм идиоматик гыйбарәләр (Игбо телендә *илу* һәм *акпалаокву*) Игбо халкы тарафыннан югары бәяләнә һәм телне камил белү сөйләмне зур өлеш мәкаләләр белән аралаштыруны аңлата. "Әйберләр тарала" әсәрендә Чинуа Ачебе мәкаләләрне "сүзләр ашала торган пальма мае"
дип тасвирлау өчен кулланыла. Мәкаләләр шулай ук Игбо җәмгыятендә билгеле гыйбарәләрне әйтүнең эвфемистик чарасы булырга мөмкин булган, шулай итеп Игбо телендә сөйләшүчеләр аларга билгеле гыйбарәләрне әйтү өчен таяна.
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Вади Абу Дом

**Вади Абу Дом** ул Суданда коры үзән. Багода Сахрасында урнашып, ул үзәк Багодадан Нилга кадәр якынча 150 км га сузыла. Берничә археологик урын, мәсәлән, Үмм-Рувәйм һәм Газали монастыре Вади Абу Домда урнашкан. 2011 елда 15 урында кайсыберсе 5000 ел булган таш сәнгате табылган булган.
## Искәрмәләр

Төркем:Үзәннәр
Тәүфикъ Камалиев

**Тәүфикъ Камалиев**, Тәүфикъ Салих улы Камалиев (Камалетдинов) (*[[1940 ел]]ның [[3 февраль|3 феврале]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Буа районы]], [[Ташкичү (Буа районы, Тимбай авыл җирлеге)|Ташкичү]] — [[1980 ел]]ның [[13 февраль|13 феврале]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) — шагыйрь, 1966 елдан Татарстан телевидениесендә өлкән мөхәррир, «Ялкын» журналы, «Социалистик Татарстан» газетасы редакцияләрендә әдәби хезмәткәр. 1971 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы.

## Тәрҗемәи хәле
1940 елның 3 февралендә Татарстан АССР Буа районы Ташкичү авылында туган. Камалетдин бабалары ишаннар токымыннан булган .
  
Ташкичү һәм Апас районы Кызыл Тау авыллары мәктәпләрендә 6-7 сыйныфка кадәр укый. 7 сыйныфны Казанда тәмамлый. Техник училищеда 2 ел укып, слесарь һөнәренә өйрәнә. 1958—1961 елларда Казанның С. Горбунов исемендәге заводында слесарь-җыючы булып эшли. Кичке урта мәктәпне, Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлеген тәмамлаган (1966), ИЯЛИда аспирантура тәмамлаган, татар шагыйре С. Сүнчәләй иҗаты буенча кандидатлык диссертациясе язган.
Озак еллар, гомеренең соңгы көннәренә кадәр (13.02.1980), Татарстан телевидениесендә өлкән мөхәррир, С. Горбунов исемендәге авиация берләшмәсенең «Алга» исемле күптиражлы газетасында мөхәррир, «Ялкын» журналы, «Социалистик Татарстан» (хәзерге «Ватаным Татарстан») газетасы редакцияләрендә әдәби хезмәткәр булып эшли.

## Иҗаты
Әдәбиятка 1960-еллар башында килә. «Ромашкалар эзлим» исемле беренче җыентыгы 1967 елда басылып чыга. Җыентыкта туган җир, яшьлек, студентлар тормышы, якташлары турындагы романтик яңгырашлы лирик шигырьләр урын ала. «Сабыр канатлары сынмый» (1968), «Озата бармагыз» (1969) исемле җыентыклары дөнья күргән. Аларда җитештерү (производство) һәм эшчеләр тормышы үзәккә куеп сурәтләнгән. «Сезгә генә сөйлим» (1970), «Хәләл көчем белән» (1972), «Яшьлеккә кайту» (1978) исемле җыентыклары бар. Аларда гади хезмәт кешеләренең уй-хисләре шигъри юлларга салынган.

1980 елның 13 февралендә  вафат була.

## Гаиләсе
Хатыны Роза Камалетдинова (Мулланурова), журналист, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1967 елда өйләнешкәннәр) . Кызлары: Миләүшә, Гүзәл.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Тәүфикъ Камалиев. ТР язучылар берлеге
*   Тәүфикъ Камалиев. Чакмагыш үзәк китапханәсе
*    Тәүфикъ Камалиев.  Литературная карта Буинского района

Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Татар шагыйрьләре
Төркем:Татарстан шагыйрьләре
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Татарстан журналистлары
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Мадита

**Эдита Малович** (), **Мадита** буларак танылган (; 1978 елның 21 гыйнвары, Вена) — Босния килеп чыгышлы Австрия җырчысы һәм киноактрисасы, Босния фолк җырчысы Кемал Маловичның кызы. Синти-поп, R'n'B һәм джаз жанрларында чыгыш ясый.

## Гаилә
Босния фолк җырчысы Кемал Малович һәм беренче никахта булган серб хатын-кызының кызы. Үз раслаганча, Мадита озак вакытлар әтисе белән аралашмаган һәм аның турында яхшы истәлекләр булмаган. Аның улы бар (2003).

## Карьера

### Актриса
Музыка белемен өйрәнгән һәм актёрлык осталыгы дәресләре алган. 1999 елда берничә бүләк яулаган һәм хәтта чит телдә иң яхшы фильм буларак «Оскар» премиясенә номинацияләнгән «Төньяк җирләр» картинасында дебют ясый. Соңрак «Берлин Германиядә урнашкан» (2001), «Салкын фронт» (2003), «Желары» (2003) һәм «Дүрт минут» (2006) фильмнарында төшә. Австриянең кайбер криминаль телесериалларында — «Махсус комиссия — Кицбюхель», «Комиссар Рекс» һәм «Альп патруле» төшә.

### Музыкаль карьера
2002 елда Gran Riserva альбомын яздырган dZihan & Kamien дуэты белән берлектә чыгыш ясый. 2005 елда «Madina» соло альбомын чыгара, 2005 елның декабрендә ул  онлайн-кибеттә барлыкка килә һәм Топ-3 *Electronic Album Chart* ка барып җитә. Соңрак «Madina» күрше илләрнең радиочарталарына эләгә. Рекорд — *UK World Music iTunes* чартында 1 нче урын. 2007 елда «Ceylon» җыры «Схватка» сериалының саундтрекына эләгә. 2008 елда Австриядә аның икенче «Too» альбомы чыга (АКШта 2008 елның 28 мартында чыгарылган). 2010 елда тугыз яңа җыр, биш моңарчы чыгарылмаган җыр һәм 4 ремикс белән өченче «Flavours» альбомы дөнья күрә (гомуми озынлыгы 50 минут, *Gran Depot Music* та чыгарылган). Альбом сайланма «Madita Deluxe» коллекциясенә керә.

## Фильмография

### Тулы метражлы фильмнар

* 1999: *Төньяк җирләр* — *Тамара*
* 2000: *Диско серләре*
* 2001: *Берлин Германиядә урнашкан* — *Людмила*
* 2003: Салкын *фронт* — *Сандра*
* 2003: *Желары* — *Мария*
* 2005: *Моцарт өчен генә*
* 2006: *Дүрт минут* — яшь *Трауде*
* 2009: *Сөяктән торган кеше* — *Анна*
* 2009: *Красавчик 2* — *Мари*
* 2013: *Канлы бозлык* — *Таня*
* 2014: С*инең белән йоклаган ялган*

### Телесериаллар

* 2000: *«Альп патруле — һәр тормыш кадерле»*, *«Комиссар Рекс»*, *«Юлия — гадәти булмаган хатын-кыз»*, *«Почта террорчысы»*
* 2001: *«Тикшерүче»*, *«Альп патруле — һәр тормыш кадерле»*, *«Махсус комиссия — Кицбюхель»*, *«Комиссар Рекс»*
* 2002: *«Инспектор Ролле»*, *«Комиссар Рекс»*, *«Альп патруле — һәр тормыш кадерле»*
* 2004: *«Көчле команда»* — «Zahn der Zeit» һәм «Sippenhaft» серияләре
* 2005: *«Җинаять урыны»* — «Schneetreiben» серияләре
* 2005: *«Көчле команда»* — «Zahn um Zahn» сериясе
* 2006: *«Зодиак»*
* 2007: *«Җинаять урыны»* — «Der Finger» сериясе
* 2015: *«Иске акчалар»*
* 2016: *«Җинаять урыны»* — «Im gelobten Land» сериясе

## Дискография

* *Madita* (2005)
* *Too* (2008)
* *Pacemaker* (2010)
* *Madita Deluxe* (2012)
* *Flavours* (2012)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайты
Төркем:Венада туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1978 елда туганнар
Төркем:21 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Папьяменто

**Папьяменто** яки **Папьяменту** ул Нидерланд Карибларында сөйләшелә торган Португаль теленә нигезләнгән креол теле. Ул Арубада, Кюрасаода һәм Бонайреда иң күп сөйләшелә торган тел һәм Арубада һәм Кюрасаода рәсми статуска ия. Папьяменто шулай ук Бонайре, Синт-Эстатиус һәм Кариб Сабаның Нидерланд җәмәгать оешмаларында шулай ук танылган тел булып тора.
Папьяменто (Аруба) яки Папьяменту (Бонайре һәм Кюрасао) киң Борынгы Португаль телендә (Яһүди-Португаль телен кертеп нигезләнгән һәм аңа шулай ук Нидерланд теле һәм Венесуэла Испан теле йогынты ясаган.
Португаль һәм Испан телләре арасында охшашлыкка күрә сүзләрнең килеп чыгышын төгәл билгеләү авыр. Гәрчә аның килеп чыгышы турында төрле теорияләр булса да, лингвистлар хәзер Папьяменто Көнбатыш Африка ярларының Португаль креол телләреннән килеп чыккан дип фаразлый һәм аның Кабо Верде креол теле һәм Гвинея-Бисау креол теле белән күп охшашлыклары бар.
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Мандука Паринайя

**Мандука Паринайя** - ул Һинду ике баканың туй церемониясе. Аны башкарып Һинду яңгыр Ходае Индра тынычландырыла дип ышаныла, аннан соң даирәдә яңгырлар арта.
Төркем:Һинд дине
Албания сәнгать университеты

**Албания сәнгать университеты** () — албан университеты (элек **Сәнгать академиясе** () буларак билгеле булган); сәнгать өлкәсендә югары белем бирелә торган илнең төп уку йорты булып тора.

## Тарих
Уку йортына 1966 елда өч институтны: Тиран дәүләт консерваториясен (), Сынлы сәнгать югары мәктәбен () һәм «Александра Моисиу» актёрлар мәктәбен () берләштереп, Югары сәнгать институты () буларак нигез салынган.

Албания һәм ССРБ коммунистик хезмәттәшлеге вакытында югары уку йорты классик музыка һәм балетта рус мәктәбенең традицияләрен белем бирү процессында куллану мөмкинлегенә ия була.

1991 елда Сәнгать институты Сәнгать академиясе дип үзгәртелә. 2009 елның 12 октябрендә ул «Бөек магистр» ордены белән бүләкләнә. 2011 елның 23 мартында Албания Министрлар Советы карары белән Сәнгать академиясе Сәнгать университеты дип үзгәртелә, ул үз эшчәнлеген 2011/2012 уку елыннан башлап җибәрә. Университет элеккечә рус балет мәктәбе һәм классик музыка белән элемтәләрне хуплый.

## Эшчәнлек
Университетта өч факультет бар:

* **Музыка факультеты:**
** музыка белеме, композицияләр һәм дирижлау кафедрасы
** җырлау кафедрасы
* **Визуаль сәнгать** **факультеты:**
** рәсем сәнгате кафедрасы
** скульптура кафедрасы
* **Сәхнә сәнгатьләре факультеты:**
** актёрлык сәнгате кафедрасы
** режиссура, эстрада, хореография һәм дизайн кафедрасы

### Ректорлар

* 1966—1969 годы − *Vilson Kilica*
* 1969—1973 годы − *Tefik Çaushi*
* 1973—1978 годы − *Lili Zhamo*
* 1978—1981 годы − *Ibrahim Madhi*
* 1981—1988 годы − *Kristo Jorgji*
* 1988—1991 годы − *Jakup Mato*
* 1991—1992 годы − *Fatmir Hysi*
* 1992—1995 годы − *Bujar Kapexhiu*
* 1995—1997 годы − *Gjergj Zheji*
* 1997—2008 годы − *Kastriot Çaushi*
* 2008—наст. время − *Petrit Malaj*

### Чыгарылыш укучылары һәм укытучылары
Югары уку йортының чыгарылыш сыйныф укучылары һәм укытучылара Албаниядә генә түгел, ә чит илләрдә дә билгеле. Алар арасында:

* Зеф Бушати — актёр, сәясәтче һәм дипломат
* Иосиф Дробонику (1952—2020) — рәссам-монументалист
* Клети Кадиу — биюче
* Венера Кастрати — рәссам
* Куйтим Спахивогли — театр факультеты деканы, Албаниянең халык артисты
* Инва Мула — опера җырчысы
* Эди Рама — Албания премьер-министры
* Анри Сала — рәссам
* Сандер Проси — профессор, Албаниянең халык артисты
* Эрмонела Яхо — опера җырчысы

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Университетның рәсми сайты 
* Рәсми сайт 
* Albania | Ranking Web of Universities 

Төркем:1966 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Тирана
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Саша Старович

**Саша Старович** (; 1988 елның 19 октябре, Гацко) — серб волейболчысы, диагональ, Европа чемпионы (2011).

## Спорт карьерасы
Саша Старович босниянең «Гацко» клубы командасында уен карьерасын башлап җибәрә, 2006 елдан Подгорицаның «Будучност» клубы өчен чыгыш ясый. 2009 елда Италиянең «Лубе» (Мачерата) клубы белән контрактка кул куя, ләкин аренда хокукларында бер сезонны Уфаның «Урал»ында уздыра, шуннан соң Италиянең «Латин»ына күчә. 2010/11 еллар сезоны нәтиҗәләре буенча А1 Италия сериясенең иң нәтиҗәле уенчысы була һәм  истәлеге бүләген ала.

2012 елда Мачерата командасы составында Италия Суперкубогы иясе һәм милли Кубок финалчысы була. Соңыннан янә «Латин» һәм Апеннинның «Верона» һәм «Милан» клублары өчен чыгыш ясый. 2015/16 еллар сезонында «Верона» белән бергә Чакыру кубогын яулый. 2017 елда ПАОК (Сәләник) составында Греция чемпионы була. 2019 елның февралендә карьерадагы тәнәфестән соң, «Ярославич» белән контракт төзеп, волейболга әйләнеп кайта.

Сербия җыелма командасында Саша Старович 2007 елда Дөнья лигасы ярышларында беренче тапкыр катнаша, ә сезон дәвамында Европа чемпионатының бакыр медаленә ия була. Өч тапкыр (2008, 2009 һәм 2015 елларда) ул Дөнья лигасының көмеш призёры була; 2010 елда бу турнирның бакыр медален яулый һәм «Алты финал»ның иң нәтиҗәле уенчылары исемлегендә өченче урынны ала. Шул ук елны Италиядә узган дөнья чемпионатының бакыр призёры була.

Саша Старович ике Олимпия уеннарында чыгыш ясый: 2008 елда Пекинда ул Иван Милькович, ә 2012 елда Лондонда Александр Атанасиевич белән уен вакытын бүлешә.

2011 елда Австриядә һәм Чехиядә узган Европа чемпионатында алтын медаль яулый.

## Казанышлар

### Җыелма команда составында

* Дөнья чемпионатының бакыр призёры (2010).
* Европа чемпионы (2011), Европа чемпионатларының бакыр призёры (2007, 2013).
* Дөнья лигасының Көмеш (2008, 2009, 2015) һәм бакыр (2010) призёры.

### Клублар составында

* Черногория чемпионы (2006/07, 2007/08), Черногория чемпионатының көмеш призёры (2008/09).
* Черногория Кубогы иясе (2007, 2008).
* Италия чемпионатының бакыр призёры (2012/13).
* Италия Суперкубогы иясе (2012).
* Греция чемпионы (2016/17).
* Чакыру кубогы иясе (2015/16), Чакыру кубогы финалчысы (2013/14).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Халыкара волейбол федерациясе сайтында профиле
* Италия лигасы сайтында профиле
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1988 елда туганнар
Төркем:19 октябрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Лидия Куликовски

**Лидия Куликовски** (; 1951 елның 8 марты) — Совет һәм Молдова китапханәчесе һәм библиограф.

200гә якын фәнни эш авторы, Молдавия язучылары, рәссамнары һәм галимнәре турында 25 китап чыгаруны җитәкли. Молдавия ССРның атказанган мәдәният эшлеклесе (1987).

## Тормыш юлы
1951 елның 8 мартында Молдавия ССРның Дрокеево районы Никорень авылында туа.

1973 елда Кишинёв университетының (хәзер ) филология факультетын (китапханә бүлеге) тәмамлый. «Җәмгыятьне демократияләштерү шартларында имин булмаган халәттәге кешеләр өчен китапханә хезмәте эволюциясе» () дигән темага диссертация ясап, 2003 елда педагогия фәннәре докторы дәрәҗәсенә ия була.

Университетны тәмамлагач, Кишинёвта Муниципаль китапханә филиалында эшли, соңрак аны җитәкли. 1978—1982 елларда Лидия Куликовски Кагул шәһәрендә Үзәкләштерелгән китапханәләр системасын җитәкли. 1982—1989 елларда «Achiziieieii completare» хезмәтен җитәкли, шуннан соң республика башкаласына әйләнеп кайта һәм Хашдеу муниципаль китапханәсе директоры була, бу вазыйфаны 2013 елга кадәр башкара. Хашдеу китапханәсе җитәкчесе сыйфатында китапханә челтәрен киңәйтә; Кишиневта ярдәмче тугыз китапханәне ачу өчен румын белгечләрен җәлеп итә; этник күптөрлелек проектын тормышка ашыра, бу исә рус, украин, поляк, болгар, яһүд һәм гагауз әдәбиятлары белән китапханә филиалларын ачуга китерә.

Лидия Куликовски библиография буенча берничә тикшеренү проектларының авторы булып тора. Милли дәрәҗәдә кайбер Европа проектларын координацияли. 2000 елдан 2004 елга кадәр Молдова Республикасы китапханәчеләре Ассоциациясен җитәкли. 2002 елда ул китапханә эшенә багышланган «Библиополис» журналына нигез сала. Күпмедер вакыт, 1999 елдан башлап, «Библиологик журнал»ның баш мөхәррир урынбасары була.

Тәҗрибә уртаклашу буенча танылган чит ил китапханәләрендә: Конгресс китапханәсендә, Кытайның милли китапханәсендә, Помпиду үзәгендә, Дания Королева китапханәсендә, шулай ук Финляндия, Греция, Россия, Израиль, Румыния, Украина һәм башка илләрнең муниципаль китапханәләрендә була.

Лидия Куликовски үзенең фәнни эшчәнлегеннән тыш, Молдова дәүләт университеты профессоры булып тора, журналистика факультетының китапханә белеме кафедрасында эшли, анда китапханә эше, китаплар социологиясе, китапханә белән идарә итү буенча лекцияләр укый.

1987 елда «Молдавия ССРның атказанган мәдәният эшлеклесе» исеменә лаек була, 1996 елда «Гражданлык казанышлары өчен» медале һәм 2010 елда «Хезмәт даны» ордены белән бүләкләнә. «XXI гасыр менеджеры» Европа премиясе иясе (2001 ел). 2021 елда Республика ордены белән бүләкләнә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Lidia Kulikovski 
Төркем:Педагогика фәннәре докторлары
Төркем:Молдова дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Кулланылган геомәгълүмат чылбырында шик тудыручы урыннар булган битләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1951 елда туганнар
Төркем:8 март көнне туганнар
Саура

**Саура** (Гарәп телендә: ساورة‎) ул көньяк-көнбатыш Алжирда үзән. Ул Уэд Саура буларак мәгълүм вадидан формалаша, ул Иглида Уэд Гуир һәм Уэд Зусфанадан гыйбарәт. Иглидан ул Бечар провинциясе аша Бәни Габбас, Тимферт, Әл Вата, Бәни Ихлиф, Керзаз, Тимуди, Улед Худир һәм Ксаби шәһәрләрен уза, шуннан соң N6 шоссесын уза һәм эндореик Себхел әл-Мәлах күленә җитә. 1962 елдан 1974 елга кадәр ул хәзерге көн Бечар провинциясе, Тиндур провинциясе һәм Адрар провинциясен били торган вилаять - провинция исеме булган.
## Искәрмәләр

Төркем:Әлҗәзаир үзәннәре
Эзулвини Үзәне

**Эзулвини Үзәне** ул Эсватини Патшалыгының төньяк-көнбатышында үзән. Шулай ук "Күк Үзәне" буларак мәгълүм, үзән 30 километрга сузыла һәм көнчыгышта Мдзимба калкулыклары белән чиктәш. Свазилендның тарихи башкаласы Лобамба бу үзәндә урнашкан, ул шулай ук Патша Үзәне буларак мәгълүм. Свази тарихында күп риваятьләр урыны. Биредә MR3 юлы урнашкан. Үзән Квалусенига кадәр сузыла.
Лобамба Эсватининың закон бирү, традицион, рухи үзәге, Эсватини Парламентының урнашу урыны һәм шулай ук Патшабикә Ана, Патшабикә Нтфомби резиденциясе Лудзини Патша Авылы урнашкан җир. Мсвати III Лобамбадан якынча 10 км (6,2 миль) арада яши. Патша һәм Патшабикә ана ел саен декабрь һәм январь Инквала церемонияләрендә һәм сентябрь камыш биюләрендә шулай ук Патша Краале буларак мәгълүм Лудзидзини Патша Авылында катнаша. 

Төп манзаралар булып Парламент, Эсватини Милли Музее, Милуэйн Табигать Тыюлыгы һәм Патша Собһуза II Мемориалы Паркы тора.
Үзәндә мәшһүр тыюлыклар, шулар арасында 4500 га Милуэйн Табигать Тыюлыгы (1964 елда нигезләнгән) һәм Патша Свази Кояш Кунакханәсе урнашкан. Эсватинида Элузвинида Лобамбада Һөнәрләр Үзәге һәм Свази Милли Музее танылган. Гәрчә үзәндә шәһәр үсеше булса да, ландшафтта күпмедер "йомшак яшел калкулыклар һәм мул болыннарда хайваннар" бар.

File:Royalswazisungolf.JPG|Патша Свази Спасында дымлы көндә гольф
File:Parliament building of Eswatini, Lobamba.jpg|Эсватини Парламент йорты
Mlilwane Wildlife Sanctuary in Eswatini 01.jpg|Милуэйн Табигать Тыюлыгы.
Mlilwane Wildlife Sanctuary 02.jpg|Тыюлыкта импала
File:Zabras in Mlilwane Wildlife Sanctuary.jpg|Милуэйн Табигый Тыюлыгында зебралар сурәте
File:Mlilwane.jpg|Милуэйн Тыюлыгында гиппопотамнар белән күл
File:SZ-manzini-matsapha.jpg|Матсапһа Манзини Төбәгендә сәнәгать шәһәрчеге

## Өстәмә укырга мөмкин
*
## Искәрмәләр

Төркем:Эсватини үзәннәре
Иске Пристань (Татарстан)

**Иске Пристань** — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы торак пункт. Әлегә муниципаль статусы  — авыл (федераль классификатор буенча). 
## Географиясе
Иске Пристань Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 51 чакрым, ә район үзәге Лаештан көньяк-көнбатышка таба 4 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1722 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 73,11%,
татарлар — 25,09%,
башка халыклар — 1,10%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,70%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.