open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Виктория җире

**Виктория җире** () - Антарктида өлкәсе, көнчыгышта Росс диңгезе һәм Росс боз киштәсе, көнбатышта Уилкс җире белән чикләнгән. Виктория патшабикәсе исеме белән аталган.

## География

Көнбатыш өлеше 4025 м биеклектәге тау тигезлеге (Листер тавы). Виктория җиренең үзәк өлешендәге боз калынлыгы 2000-2500 метрдан артып китә. Төбәк Трансантарктик таулар диапазонын һәм Мак-Мердо коры үзәннәрен үз эченә ала.

## Искәрмәләр

Төркем:Антарктида
Вала (Алиһә)

**Вала** — Австралия җирле халыкларының мифологиясендә Кояш алиһәсе. 

## Риваять
Мадалаит исемле үги кыз туганы белән яшәгән. Бара аңа һәр көнне Кояш аша барганда юлдаш булган, әмма Вала ул Җирне артык эссе итүен аңлаган һәм аны туктаткан. Ул көньяк тауларга сәяхәт иткән һәм Кояшны кире алып кайткан. Аннан соң ул аны сумкада саклаган һәм Ай юкка чыкканчы тоткан.

## Искәрмәләр

Төркем:Австралия аборигеннары мифологиясе
Төркем:Кояш алиһәләре
Циркуль (утрау)

**Циркуль** ― Россиядәге утрау . Ул Кара диңгездә, Красноярск крае территориясендә, Таймырның төньяк-көнбатышында, Минин шхеры архипелагының бер өлешендә урнашкан. Утрауның мәйданы 30 км².

Поляр климат. Уртача температура -13 ° C. Иң эссе ай июльдә уртача температура 6 ° C, иң салкын ай – февраль - уртача температура −25 ° C .

## Искәрмәләр

Төркем:Красноярск крае утраулары
Орчык (Томск өлкәсе)

**Орчык авыл** (, ) — Томск өлкәсенең Кривошеино районындагы элеккеге авыл. Ул хәзерге Красный Яр авыл җирлеге территориясендә урнашкан була.

## Халык саны
Башта авылда об татарлары яшәгәннәр. XIX гасырда руслар килеп утыра башлый. ХХ гасыр башында об татарлары тулысынча руслашып бетә.

1897 елгы җанисәп буенча төп халкы об татарлары булган әле.

## Шәхесләр

## Тарихы
Беренче тапкыр XVII гасырда телгә алына.

1740-нчы елда немец тарихчысы Г.Ф. Миллер авыл турында «Путешествии по воде вниз по Томи и Оби от Томска до Нарыма. 1740 год» (Тум һәм Ум елгалары буйлап Томсктан Нарымга сәяхәт. 1740 ел) китабында авыл турында түбәндәгене язган:''Патраковы юрты, по-татарски Орцок-аул, на восточном берегу, немного ниже предыдущего села. Имеет 4 татарских жилища Соргулиной волости.


1897 елгы җанисәп буенча биредә 73 кеше яшәгән, шул исәптән 64 татар һәм 8 рус. Бу Соргылы волостенең бер өлеше була. Бу як татарлары үзләрен Яүштә аймагы ыруы дип санаганнар. 

## Искәрмәләр

Төркем:Томск өлкәсе юкка чыккан торак пунктлары
Кирек (авыл)

**Кирек** (, ) — Томск өлкәсенең Томск районындагы элеккеге авыл. Ул хәзерге Калтай авыл җирлеге территориясендә урнашкан була.

## Халык саны
Авылның төп халкын татарлар тәшкил иткән.

1926 елда авылда 54 хуҗалыкта 247 кеше яшәгән.

## Шәхесләр

## Тарихы
Авыл 1864 елда нигезләнә. 1978 елда исәптән төшә.

Авылда 1960 елларга кадәр мәчет эшләгән, 1960 елның 14 сентябрендә ябылып, бинасы хуҗалыкка тапшырыла. 2004 елда бинасы сүтелә, аның урынына авылдан чыккан татарлар тарафыннан искесенә охшатып яңа мәчет төзелә.

## Искәрмәләр

Төркем:Томск өлкәсе юкка чыккан торак пунктлары
Черби

**Черби** () — Кемерово өлкәсенең Юрга районында урнашкан татар авылы, бүгенге көндә Юрга шәһәре составына керә.

## Сәгать поясы

## Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Тум губернасының Тум өязендә, 1925-1930 елларда — Себер краеның Тум бүлгесендә, 1930-1937 елларда — Көнбатыш Себер краенда, 1937-1943 елларда — Новосибирск өлкәсендә, 1943 елдан — Кемерово өлкәсендә.

## Халкы
1859 елда 17 хуҗалык, 79 кеше исәпләнгән.

1897 елда 50 хуҗалык, 99 кеше исәпләнгән. 1920 елда 102 хуҗалыкта 590 кеше яшәгән.

XVIII гасырда җирле татарлар христиан динен кабул итәләр, соңрак руслашалар.

## Искәрмәләр

Төркем:Юрга районы торак пунктлары (Кемерово өлкәсе)
Төркем:Кемерово өлкәсе татар авыллары
Ак-зәңгәр-ак байрак

**Ак-зәңгәр-ак байрак** (рус. Бело-сине-белый флаг) — байрак, 2022 елда Рәсәйнең Украинага һөҗүме вакытында Рәсәй территориясендә сугышка каршы протестлар символы.

Файрак беренче тапкыр 2022 елның 28 февралендә Твиттерда искә алына, аннан соң ул Рәсәй оппозиция көчләре арасында киң тарала. Сугышка каршы активистлар әйтүенчә, байрак иң мөһиме кешеләрне тынычлык һәм ирек өчен берләштерү символы. Бөек Новгород байрагының алдагы версиясе белән өзлексезлек шулай ук билгеләнә. Новгород Республикасы белән идарә итүнең иң мөһим институтларының берсе - Новгород вечесы була, ул Владимир-Суздаль принцибыннан аермалы буларак, кенәз вәкаләтләрен чикләгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Байраклар
Төркем:Русия тарихы
Әсән (Кемерово өлкәсе)

**Әсән** () — Кемерово өлкәсенең Юрга районында юкка чыккан татар авылы. Юрга авыл җирлегенә кергән.

## Сәгать поясы

## Тарих
Авылга 1405 елда Тум елгасы буенда татарлар нигез салган.

1636 елда татар йортлары янына беренче рус кешеләре Афанасий Асанов, Зоркальцев Матвей, Анкудинов иптәшләре белән күченә башлый. Афанасий Асанов аннары 1694 елда тагын бер Әсән авылына нигез сала, бу авыл Аккош елгасы янында урнашкан була.

Ике авыл барлыкка килә: Әсән һәм Анкудино, алар бер-берсенә шулкадәр якын булган ки, киләчәктә бер-берсенә кушылган. 

1911 елда Әсән һәм Анкудино авылларында 61 хуҗалык исәпләнгән, 437 кеше яшәгән. Авылның 4950 дисәтинә җире баулган. Су тегермәне эшләгән.

Октябрь инкыйлабына кадәр Тум губернасының Тум өязендә, 1925-1930 елларда — Себер краеның Тум бүлгесендә, 1930-1937 елларда — Көнбатыш Себер краенда, 1937-1943 елларда — Новосибирск өлкәсендә, 1943 елдан — Кемерово өлкәсендә.

2000 елларда авыл ташландык хәлгә килә һәм торак пунктлар реестрыннан төшереп калдырыла.

## Халкы

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

Төркем:Юрга районы торак пунктлары (Кемерово өлкәсе)
Төркем:Кемерово өлкәсе татар авыллары
Ханым (берлек)

**«Ханым»** — Европа татар хатын-кызлары оешмасы. Берлекнең җитәкчесе булып Башкортстанда туып үскән, бүгенге көндә Алманиянең Франкфурт-ам-Майне шәһәрендә яшәүче Гөлнур Даутова тора.

## Эшчәнлеге

«Ханым» берлеге 2018 елда оеша.

Берлекнең максаты булып биредәге татар хатын-кызларын берләштерү, чит илгә яңа гына килгәннәр өчен булышу, киңәшләр бирү, татар сәнгатен һәм мәдәниятен таныту ярдәмендә халыкара, мәдәниятара татулыкны, үзара аңлашуны үстерү һәм саклау тора, төп эш юнәлешләренә – алман, татар, шулай ук төрки телле даирә вәкилләре арасында халыкара мәдәни алмашуны тәэмин итү өчен төрле юнәлештәге чаралар үткәрү керә. Оешма хатын-кыз дөньясына йөз тотуы белән дә аерыла.

2020 елдан берлек татар календарьләре иҗат итә. Иң беренче календаре милли бизәкләргә багышланган була. Проект фотографы – Рөстәм Хәйдәров. 2021 ел өчен үзенчәлек­ле милли төсмерле, татар мәдәниятен, татарларның көндәлек һәм бәйрәмчә кием-салымын зурлаучы календарь иҗат ителгән. «Ханым»ның 2022 ел милли календаре татар милли киемнәренә, гаилә традицияләренә, милләтебезгә багыш­ланган.
2021 елның апреленнән «Ханым» берлегендә Онлайн очрашу ярдәмендә дөньяның төрле почмакларында яшәүче татар ханымнары чигү, кул эше серләренә өйрәнү остаханәләре уздырыла башлаган.

2021 елның сентябрендә «Ханым» берлеге татар халык киеменә багышланган флешмоб үткәргән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Рәсми сайты.

Төркем:Татар телле оешмалар
Төркем:Татар оешмалары
Төркем:Германия оешмалары
Зөлфия Газизова (актриса)

**Зөлфия Газизова**,  Газизова Зөлфия Габделвәли кызы (1969 елның 19 октябре, СССР, Үзбәкстан Совет Социалистик Республикасы, Кашкадәрья өлкәсе, Каршы) — драма актрисасы, Әлмәт татар драма театры артисты (1991 елдан башлап). "Тантана" премиясе лауреаты (2015, коллектив белән). 
## Тәрҗемәи хәле

1969 елның 19 октябрендә Үзбәкстан Совет Социалистик Республикасының Кашкадәрья өлкәсе Каршы шһәһәрендә туа. 1971 елда, Зөлфиягә ике яшь булганда, алар гаиләсе белән әниләре туган авылга — Югары Табынга күченеп кайталар. 1976 елда Түбән Табын урта мәктәбенә укыра керә. Аны тәмамлагач, Алабуга культура-агарту укуханәсенең режиссерлар әзерли торган бүлегендә укый башлый. 1991 елда аны тәмамлый һәм Әлмәт татар драма театрында эшли башлый. 

Кияүдә, Зәринә исемле кызлары бар.

## Театр
1991 елның уртасында Әлмәт театры коллективына кабул ителә. Беренче рольләрдән берсе С.Вилданованың "Тапталган чәчәкләр" спектаклендәге Йолдыз образы була. Төрле образларда иҗат итә ала торган актриса. Тамашачыларга күбрәк Кәрим Тинчуринның "Назлы кияү"дәге Шәмси һәм "Язылмаган язмышлар" вербатимындагы Ләйсән рольләре буенча таныш.

2015 елда Әлмәт театры коллективы белән нәкъ шул "Язылмаган язмышлар" вербатимы өчен "Иң яхшы актерлар ансамбле" номинациясендә "Тантана" республика театр премиясендә лауреат исеменә лаек була.
## Репертуар
Репертуарында 20гә якын роле бар.

* Зөлфия – “Гүргә керер сер иде” (Р.Кинҗәбаев), 
* Фәрхи – “Сүнгән йолдызлар” (К.Тинчурин), 
* Гөлсем – “Көтмәгәндә, уйламаганда...” (Д.Салихов), 
* Фатыйма – “Дүрт әби һәм Әхмәди” (Ф.Бүләков), 
* Бәскирә – “Их, алла боерса...” (Г.Каюмов), 
* Саҗидә – “Әрәмәлек кияүләре” (Т.Миңнуллин), 
* Шәргыя – “Мәхәббәт кошлары” (И.Йомаголов),
* Гүзәл – “Балакаем” (И.Зәйниев), 
* Кәримә – “Туган-тумача” (И.Зәйниев), 
* Шәмси – “Назлы кияү” (К.Тинчурин), 
* Ләйсән – “Язылмаган язмышлар” (вербатим), 
* Йолдыз – “Тапталган чәчәкләр” (С.Вилданова), 
* Фәүзия – “Татар хатыны ниләр күрми” (Г.Ибраһимов), 
* Арина – “Айсылуның айлы кичләре”  (И.Абдуллин), 
* Мөнҗия – “Синең өчен үзем үләрмен” (М.Маликова), 
* Җәмилә – “Җанкисәккәем” (Т.Миңнуллин), 
* Сүрия – “Мәхәббәтем минем” (С.Шәкүров),   
* Хөснифатыйма – “Безнең авыл кызлары” (Ф.Садриев), 
* Зөһрә – “Сафиулла” (М.Гыйләҗев), 
* Люция – “Сигезле бию” (Р.Сабыр), 
* Хәкимә – “Йөрәк сере” (Л.Әминова) һ.б.
## Фотосурәтләр

Файл:Зөлфия Газизова яшь чагында 2.png|thumb|Зөлфия Газизова яшь чагында
Файл:Зөлфия Газизова сәхнә түрендә.png|thumb|Зөлфия Газизова сәхнә түрендә
Файл:Зөлфия Газизова 2.jpg|thumb|Зөлфия Газизова
Файл:Зөлфия Газизова сәхнәдә.jpg|thumb|Зөлфия Газизова сәхнәдә

## Шулай ук карагыз
* Әлмәт татар драма театры
* Гөлнара Кәшипова
* Диләрә Фазлыева
* Римма Гайсина
* Сиринә Мифтахова

## Сылтамалар
* 19 октябрь көнне Әлмәт театры артисткасының.. | Альметьевский театр
* Зульфия Газизова

## Чыганаклар
* Зульфия Газизова - актриса - биография - российские актрисы театра - Кино-Театр.Ру
* Әлмәт татар драма театры сайты

## Искәрмәләр

Төркем:Татар артистлары
Төркем:Шәхесләр:Әлмәт татар дәүләт драма театры
Георгий Гурджиев

**Гео́ргий Ива́н улы Гурджи́ев**  — грек-әрмән килеп чыгышлы Россия мистигы, башта Тифлиста, аннан соң Санкт-Петербургта, ә 1920-нче еллар башыннан бирле Франциядә яшәгән. Язучы, рухи остаз, сәяхәтче һәм композитор, оригиналь мистик тәгълимат нигезләүчесе буларак мәшһүр. 
Тбилиси руханилар семинариясендә (христиан каһине булыр өчен) укыган, әмма тормышка христиан караш белән канәгать булмыйча, үзлектән дини эзләүләр белән мәшгуль була башлаган. Башы белән шул вакытта популяр теософия һәм нео-оккультизм, экстрасенсорика, медитация, гипноз, йогага чумган. 
«Көнбатышта югалган сакраль белемнәр»не эзләп, Шәрыкъта күп сәяхәт иткән. Фараз иткәнчә берничә мәртәбә (1899—1900 һәм 1906—1907) суфичылык Сармун борадәрлеге таныштыру семинарларын узган, бу, янәсе, өч мең ел тарихлы дини юнәлеш (ягъни суфичылык шуның юнәлеше булган исламнан борынгырак), аның турында Гурджиев сүзләреннән генә мәгълүм.  
«Кешенең гаромник үсеше институты»н  нигезләгән (1919-1922), аның эшчәнлеге кешенең шәхси үсешенә, аның аңына һәм көн саен тормышта булуга багышланган булган.  
Аның автор  методологиясе өйрәнчекләре һәм тарафдарлары арасында «Гурджиев системасы» яки «Гурджиев тәгълиматы» атамасын алган.
## Биографиясе
Әтисе — грек милләтеннән Иван Иванович Гурджиев, әнисе — әрмән милләтеннән Тавризов-Багратуни ыруыннан (әрм.Թավրիզ — Բագրատունի). Аның кузены Меркуров, Сергей Дмитрий улы — мәшһүр совет сынчы-монументалисты.
Гурджиев буенча аның үзара дус булган ике әтисе булган: туган әтисе көнчыгыш эпосы башкаручысы һөнәр иясе - ашуг булган; рухи әтисе - декан Бош, Кавказ артының көнбатыш христиан (католик яки лютеран) гыйбадәтханәләренең берсенең җитәкчесе. Нәкъ менә бу икәү анда Җирдә тормыш процессын һәм аеруча кеше тормышы максатын белү сусавын тудырганнар.
Гурджиев Азия һәм Африканың төрле илләре буенча сәяхәтләрен иртә башлаган, анда ул дөнья корылышы буенча кызыксындырган сорауларына җаваплар табып караган. Ул барган илләр арасында - Греция, Мисыр, Төркия, Әфганстан, Төркестан, һәм шулай ук Якын Көнчыгышта башка урыннар. Бу сәяхәтләр Гурджиев бергәләп барлыкка китергән "Хакыйкать эзләүчеләр" җәмгыятенең башка әгъзалар оештырган экспедицияләр формаларын алган. Сәяхәтләрендә Гурджиев төрле рухи традицияләрне өйрәнгән (алар арасында суфизм, буддизм һәм көнчыгыш христианлыгы), борынгы белем өзекләрен һәм шулай ук ул барган илләрнең рухи музыкасын һәм биюләрен туплаган. Гурджиев тәгълиматын еш "Хайда-йога" яки "Хәйләкәр юлы" дип атаган.

## Искәрмәләр

Төркем:Йога
Төркем:Композиторлар
Мария Рыбникова

**Мария Александровна Рыбникова** (1885 елның 8 (20) феврале, Александро-Невская авылы, Раненбург өязе, Рязань губернасы — 1942 елның 3 июне, Свердловск) — Россия педагогы, методист, фольклорчы, әдәбият белгече.

## Тормыш юлы
Мария Рыбникова хезмәткәр гаиләсендә туа. 1903 елда Мариинский училищесын тәмамлый, аннары, башлангыч мәктәптә бер ел эшләгәннән соң, Мәскәү югары хатын-кызлар курсларының тарих-филология факультетына укырга керә. Курсларны тәмамлаганнан соң, 1909 елда Вязьмага күченә, анда Вязьма хатын-кызлар гимназиясендә әдәбият укытучысы вазыйфасына керә.

1918 елда аны Мәскәү губернасындә Малахов урта тәҗрибә-күрсәтү мәктәбенә, ә 1923 елда — Мәскәү педагогика Профинтерна техникумына эшкә керә, анда ул 1928 елга кадәр кала.

1924 елдан башлап Рыбникова югары мәктәптә эшли башлый: 1924 елдан 1931 елга кадәр ул 2 нче Мәскәү дәүләт университеты (элеккеге Мәскәү югары хатын-кызлар курслары) педагогика факультетында, ә 1928 елдан 1930 елга кадәр шулай ук К. Либкнехт исемендәге Индустриаль-педагогик институтта укыта. Бер үк вакытта Рыбникова берничә институтта фәнни эш белән шөгыльләнә, халык фольклорын җыя, музейлар һәм күргәзмәләр оештыра, семинарлар үткәрә.

Бөек Ватан сугышы башланганнан соң Свердловскка эвакуацияләнә, анда педагогик эшчәнлеген 1942 елның июнендә вафат булганчы дәвам итә.

### Фәнни эшчәнлек
Рыбникованың галим һәм педагог буларак формалашуы Вязьмада уза. Аның беренче басмалары һәм фольклорны җыю тәҗрибәсе нәкъ менә шушы чорга керә. 1914 елда «Вестник воспитания» журналында аның беренче мәкаләсе чыга. 1916—1917 елның кышында ул Бөтенроссия словесник-укытучылар корылтаенда катнаша.

Мәскәү өлкәсенә күчкәч, галимнең таланты тулысынча ачыла. Рыбникова мәктәптә әдәбиятны укыту методологиясен эшли, әдәбият белеме буенча эшләр яза һәм халык авыз иҗатын өйрәнә. 1941 елда басылып чыккан һәм педагогның күп еллык тәҗрибәсен үз эченә алган «Әдәби уку методикасы буенча очерклар» фәнни-нигезләнгән әдәбиятны укыту курсы аның соңгы эше була.

## Библиография

* Темы для внеклассных бесед с кончающими курс средней школы // Вестник воспитания. — 1914. — № 6.
* А. Блок — Гамлет. — М., 1923.
* По вопросам композиции. — М., 1924.
* Современная и классическая литература в школе. — М.-Л., 1927.
* Изучение литературы в школах II ступени. — М.-Л., 1928.
* Методика преподавания литературы. — М., 1930.
* Загадки. — М.; Л., 1932.
* Введение в стилистику. — М., 1937.
* Русская поговорка // Русский язык в школе. — 1939. — № 4.
* Очерки по методике литературного чтения. — М., 1941. (3-е изд.: М., 1963)

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* 
* 
* Работы М. А. Рыбниковой / сост. В. В. Шевелев // *Рыбникова М. А.* Избранные труды. — М., 1958. — С. 595—600.

## Сылтамалар

* Рыбникова, Мария Александровна // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962—1978.

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:ССРБ педагоглары
Төркем:Русия педагоглары
Төркем:Екатеринбурда вафатлар
Төркем:1942 елда вафатлар
Төркем:3 июнь көнне вафатлар
Төркем:1885 елда туганнар
Төркем:20 февраль көнне туганнар
Крахельская

**Крахельская** — фамилия.
* Кристина Крахельская (1914—1944), этнограф-фольклорчы, шагыйрә, Каршылыкта катнашучы.
* Ванда Крахельская-Филипович (1886—1968), революцион эшлеклесе, Поляк социалистик партиясенең хатын-кызлар оешмасы әгъзасы.

Төркем:Фамилияләр
Толстая

**Толстая** — фамилия.
* Наталия Толстая (1943—2010), рус язучысы, педагог. Язучы  А. Н. Толстойның оныгы (әтисе ягыннан).
* Светлана Толстая (1938), лингвист, филолог.
* Татьяна Толстая (1951), язучы, тәнкыйтьче, TV алып баручысы. Язучы  А. Н. Толстойның оныгы.
----
* **[[Толстой]]**
## Гидроним
* Толстая — Россия территориясеннән ага торган елга.

Төркем:Фамилияләр
Нина Савушкина

**Нина Ивановна Савушкина** (1929—1993) — совет һәм Россия фольклорчысы, педагог, рус халык мәдәниятен җыючы һәм популярлаштыручы. М. В. Ломоносов исемендәге МДУ профессоры.

## Тормыш юлы
Нина Савушкина Мәскәү дәүләт университетының филология факультетын тәмамлаган, Эрна Померанцева укучысы булган. 1964 елдан алып гомер ахырына кадәр МДУ филология факультетының рус теле халык авыз иҗаты кафедрасында эшли.

Ул Россия Төньягы районнарына, Идел буе, Киров өлкәсенә (барлыгы 50дән артык экспедиция) фольклор экспедицияләрен оештыручы һәм аның җитәкчесе булып тора. 1984 елда «XIX гасыр — XX гасыр башы рус халык драмасы фольклор сәнгате күренеше буларак» темасына докторлык диссертациясе яклый.

Савушкина авыл җирлегендә торак пунктны тоташ тикшерү методын эшләгән, җыю практикасына җентекле сораулар керткән. Экспедициядә катнашучылардан яхшы һәм сыйфатлы язмалар, шул исәптән йола комплексларын теркәүне (туй, җирләү, календарь йоласы) таләп иткән.

1994 елдан 2005 елга кадәр Мәскәү дәүләт университетының филология факультетында «Фольклор һәм хәзерге заман» (Савушкина укулары) дигән алты Бөтенроссия фәнни-гамәли конференция үткәрелә. Конференция материаллары 1995, 2002 һәм 2007 елларда нәшер ителә.

## Төп хезмәтләр

* *Савушкина Н. И.* Русская советская поэзия 20-х годов и фольклор. Учебное пособие по спецкурсу для студентов-заочников филологических факультетов государственных университетов — М.: Изд-во Московского университета, 1971. — 108 с. 2500 экз.
* *Савушкина Н. И.* О собирании фольклора. Учебное пособие для студентов-заочников филологических факультетов государственных университетов — М.: Изд-во Московского университета, 1974. — 84 с. 2000 экз.
* *Савушкина Н. И.* Русский народный театр / Отв. ред. Э. В. Померанцева — М.: Наука, 1976. «Из истории мировой культуры» — 152 с. 32 000 экз.
* Обрядовая поэзия Пинежья. Материалы фольклорных экспедиций в Пинежский район Архангельской области (1970—1972 гг.) / Отв. ред. Савушкина Н. И. — М.: Изд-во Московского университета, 1980. — 280 с. 9170 экз.
* *Савушкина Н. И.* Русская народная драма: художественное своеобразие — М.: Изд-во Московского университета, 1988. — 232 с. 
* Фольклорный театр / Сост., вступ. ст., предисл. к текстам и коммент. А. Ф. Некрыловой, Н. И. Савушкиной. — : Современник, 1988. — (Классическая б-ка «Современника»)

## Әдәбият

* Фольклор и современность (Савушкинские чтения) IV—V. Материалы Всероссийской научно-практической конференции / Ред., составл., предисл. и коммент. О. Б. Балашовой. М., 2007. — 270 стр. Тираж 500. .

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Кафедра русского устного народного творчества — История

Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1993 елда вафатлар
Төркем:1929 елда туганнар
Рыбников

**Рыбников** — фамилия.
* Алексей Рыбников (1945), композитор, продюсер.
* Николай Рыбников (1930—1990), актёр, РСФСРның халык артисты.
----
* Мария Рыбникова (1885—1942), педагог, фольклорчы, әдәбият белгече.

Төркем:Фамилияләр
Баһадур Эдулҗи Кападиа

**Баһадур Эдулҗи Кападиа** ул 1920-нче елдан 1935-енче елга кадәр беренче дәрәҗә крикет уйнаган Һиндстан крикет уйнаучысы булган.
Кападиа викет-кипер һәм файдалы урта тәртип бэтсмэны булган. Англиядә 1932-нче елда Һиндстан крикет такымында Джанардан Навлега резерв викеткиперы буларак аның мөмкинчелекләре чикләнгән булган. Ул күпчелек беренче дәрәҗә крикетын 1920-21 елдан 1935-36 елга кадәр Бомбей Куадрангьюларда Парси крикет такымы өчен уйнаган һәм 1922-23 һәм 1928-29 елда аларның чемпионат җиңүче такымнарның әгъзасы булган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Шәхесләр:Спорт
Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Парсилар
Нариман Маршалл

**Нариман Дарабша Маршалл** 1928 елдан 1938 елга кадәр беренче дәрәҗә крикет уйнаган Һиндстан крикетчысы булган.
Нариман Маршалл аскы урта тәртип бэтсмэны һәм очраклы ачучы һәм шулай ук очраклы әкрен урта боулеры һәм викет киперы булган. 1931-32 елда сынау матчларында яхшы уйнагач, ул 1932 елда 1932 елда Англиядә Һиндстан крикет такымы белән сәяхәткә сайланган булган. Шулай да, ул сәяхәттә еш булмаган мөмкинчелекләрен башкара алмаган һәм тест матчында уйнамаган. Аның сәяхәтенең иң биек яктыртылуы Ворвикшир Графлыгы Крикет Клубына каршы уйнаганда җиңелмәгән 102 биталау булган, шул вакытта ул Си. Кей. Найюду белән 140 минутта сигезенче викет өчен 217-не өстәгән.
Аның иң югары беренче дәрәҗә исәбе 1931-32 елларда сынау матчларының берсе иде. Бер ай алдан ул Мойн-уд-Доулаһ Алтын Кубогы Турнирында Фрилутерз крикет такымында уйнап 17 өчен 3-нең иң яхшы боулинг фигураларын алган.
Маршалл 1937 һәм 1940 еллар арасында берничә Ранджи Трофее матчларында ампайэр булган, бу матчларга 1937-38 бәйгесендә икәү керә, соңрак ул шул вакытта финалда Наванагар крикет такымы өчен уйнаган. 1960-ынчы елларда ул Җайпурда Патша Крикет Клубында тренер булган.

## Искәрмәләр

## Моны да карагыз

## Сылтамалар

Төркем:Шәхесләр:Спорт
Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Парсилар
Пестонҗи Канга

**Пестонҗи Ди Канга** Мумбаидан Парси крикетчысы булган. Канга олл-раундер, бита белән яхшы, төрле техника белән тиз боулеры булган. Ул 1888 елда Парси крикет такымының әгъзасы булган.  Хормусҗи Дһанҗишоу Даруханвала туплаган *Parsi Lustre on Indian Soil: Volume 2* (Һиндстан туфрагында Парси нурыː 2 том) китабында язылганча: *"Мистер Пестонҗи Канга үткен гольфчы һәм энтузиастик Ротариан булган. Аның хобббисы гигиена булган һәм 1907 елда ул ' Reflections on Plague and the Methods of Checking It' (Чума чагылышлары һәм аны тикшерү ысуллары) атамалы китапны язган."*

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
*The South Asian

## Сылтамалар

Төркем:Шәхесләр:Спорт
Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Парсилар
Сәләй Вагыйзов музее

**Сәләй Вәгыйзов музее** — "Әлифба" китабынын авторы, татар мәгарифен үстерүгә зур өлеш керткән Сәләй Вәгыйзовка багышланган музей.

## Музей тарихы
Музей Сәләй Вәгыйзов туган Татар Байтуганы авылында (*[[Самара өлкәсе]]нең [[Камышлы районы]]*) 2016 елның 18 ноябрендә ачыла. 

С. Вәгыйзовның йорт-музеен ачу инициаторы, проект авторы hәм башкарып чыгучы ― Нурания Минсәхи кызы Абзалова. Нурания Абзалова Байтуган авылы кызы, туган авылында 41 ел фельдшер вазифасын үтәп лаеклы ялга чыккан, күп санлы Мактаунамәләр белән бүләкләнгән: Самара өлкәсенең hәм Россия Федерациясенең сәламәтлек саклау министрлыклары тарафыннан, "Ел профессионалы" бәйгесендә "Самар өлкәсенең иң яхшы фельдшеры" номинациясе лауреаты, "Халык тануы" конкурсында "Иң яхшы земство фельдшеры" номинациясе лауреаты. 2020 елда аңа "Самар өлкәсенең Атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре" исеме бирелә. Милләтебез алдында олы хезмәтләрен искә алып, татар халкының телен, мәдәниятен үстерүдә, гореф- гадәтләрен саклап калуда зур эшләре өчен Бөтендөнья татар конгрессы исеменнән "Рәхмәт хаты" белән билгеләнгән, "Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен" "Бөтендөнья татар конгрессы" иҗтимагый берләшмәләренең халыкара Берлеге медале бирелгән. 

2021 нче елда Сәләй Гатат улы Вәгыйзовның йорт-музееның 5 еллык юбилее булган, кыска вакыт эчендә музей, Россиянең 28 регионыннан, 7228 кунак кабул иткән, бу цифра көннән-көн арта бара. 2021 елда үткәрелгән "Иң яхшы туган якны өйрәнү музее" исемле, Беренче Бөтендөнья бәйгесендә, Сәләй Гатат Вәгыйзовның йорт-музее "Мемориаль музей" номинациясендә беренче урынга лаек булган.

Музей-йорт Сәләй Вагыйзовның нәсел йорты урынында нык бүрәнәләрдән салынган бинада төзелгән. Музей өчен аның иске йорты урынын чистарту, бура бурап, өй салу эшләрендә ― Камышлы районы һәм Татарстан җитәкчелеге, экспонатлар җыюда Арча музее, улы Камил (?― 2020) гаиләсе һәм авылдашлары катнашкан.

## Искәрмәләр

Төркем:Россия музейлары
Төркем:Самар өлкәсе музейлары
Төркем:Камышлы районы
Хормасҗи Ваҗифдар

**Хормасҗи Ваҗифдар** 1913 елдан 1937 елга кадәр беренче дәрәҗә крикет уйнаган Һиндстан крикетчысы. 
Уң кул урта тәртип бэстмэны һәм уң кул урта тизлек боулеры Ваҗифдар трофейның инаугурация фасылы 1934–35 Ранҗи Трофее финалында Мумбаи крикет такымы өчен уйнаган һәм 21 һәм 71 исәбе ясаган һәм Бомбей җиңүендә 44 өчен 2 һәм 40 өчен 8 алган. 1935–36 Ранҗи Трофееның финалында ул Бомбейның икенче титулы өчен капитаны булган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Шәхесләр:Спорт
Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Парсилар
Ноширван Нагарвала

**Ноширван Нагарвала** Һиндстан крикет ампайры булган. Ул 1952-нче һәм 1960-ынчы еллар арасында биш сынау матчларында торган.
1930-ынчы елларда, Нагарвала 11 беренче дәрәҗә матчында уйнаучы буларак Махараштра, Парсилар һәм Доктор Канганың Парсилар XI такымнарында пәйда булган.
## Шулай ук карарга мөмкин

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Шәхесләр:Спорт
Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Парсилар
Харрисон

**Харрисон** — фамилия.
* Джейн Харрисон (1850—1928), галим, лингвист.
* Джессика Харрисон (1977), триатлончы.
## Топоним
* Харрисон — АКШның Миссисипи штатында урнашкан округ.
* Харрисон — АКШның Миссури штатында урнашкан округ.
* Харрисон — АКШның Техас штатында урнашкан округ.

Төркем:Фамилияләр
Савушкин

**Савушкин** — фамилия.
* Александр Савушкин (1918—1943), очучы-истребитель, Советлар Берлеге Каһарманы.
* Степан Савушкин (1917—1945), Советлар Берлеге Каһарманы.
----
* Нина Савушкина (1929—1993), фольклорчы, педагог.

Төркем:Фамилияләр
Эрна Померанцева

**Эрна Васильевна Померанцева** (*Гофман*; 1899 елның 7 (19) апреле — 1980 елның 11 августы) — совет фольклорчысы һәм этнографы. Тарих фәннәре докторы, профессор.

## Тормыш юлы
Эрна Померанцева Мәскәү университетының тарих-филология факультетында укый, 1922 елда МДУ иҗтимагый фәннәр факультетын тәмамлый. 1935—1960 елларда МДУда укыта.

1957—1958 елларда, доцент буларак, МДУ филология факультетында халык авыз иҗаты кафедрасы мөдире вазыйфасын башкара.

1960 елдан 1980 елга кадәр ССРБ Фәннәр академиясе этнография институтында эшли. Эрна Померанцева 50 елдан артык фәнни эшчәнлек дәверендә 300ләп китап, мәкаләләр һәм рецензияләр бастырган.

## Фәнни эшчәнлек
Эрна Померанцева үзенең фольклор җыю эшчәнлеген 1920 еллар уртасында башлый һәм 1970 еллар ахырына кадәр эшли. Күп еллар дәвамында тикшеренүченең җыю эшчәнлеге классик һәм заманча фольклор анализы белән үрелеп бара.

Померанцева 1920—1930 елларда совет фольклористикасын үстерүдә мөһим роль уйнаган бертуган Юрий һәм Борис Соколовларның фольклор мәктәбенең күренекле вәкиле буларак рус һәм Аурупа фәненә керә. Ул озак вакытлар Мәскәү югары уку йортларында рус фольклоры курсын укыта һәм бер үк вакытта аны җыю һәм өйрәнү буенча экспедиция эшчәнлеге белән җитәкчелек итә.

## Төп хезмәтләр

*  (см. Новопольцев, Абрам Кузьмич)
* 
* 
* 

## Әдәбият

* *Богатырёв П. Г.* Померанцева, Эрна Васильевна // Краткая литературная энциклопедия. Т. 5: Мурари. — Припев./ Гл. ред. А. А. Сурков. — М.: Советская энциклопедия, 1968. — Стб. 876—877.
* *Шестернина О. В.* Научное наследие Э. В. Померанцевой в истории русской фольклористики: дисс. … канд. филол. наук (10.01.09). — М., 2013. — 211 с.

## Сылтамалар

* Институт этнологии и антропологии РАН — Померанцева Эрна Васильевна (1899—1980)
* Кафедра русского устного народного творчества — История
Төркем:Хатын-кыз тарихчылар
Төркем:ССРБ Язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:ССРБ этнографлары
Төркем:ССРБ тарихчылары
Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:1980 елда вафатлар
Төркем:11 август көнне вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1899 елда туганнар
Төркем:19 апрель көнне туганнар
Фраёнов

**Фраёнов** — фамилия.
* Виктор Фраёнов (1930—2002), музыка белгече, педагог.
----
* Елена Фраёнова (1929—2013), музыка белгече, педагог.

Төркем:Фамилияләр
Диләрә Фазлыева

**Диләрә Фазлыева**, Фазлыева Диләрә Раис кызы (1993 елның 29 марты, Россия Федерациясе, Татарстан, Казан) — драма актрисасы, Әлмәт татар драма театры артисты (2015 елдан башлап). «Тантана» премиясе лауреаты (2017). 
## Тәрҗемәи хәле

1993 елның 29 мартында Татарстанның Казан шәһәрендә туа. Кечкенәдән үк иҗатка тартыла. 2000 елда мәктәпкә укырга керә. 2011 елда, 11нче сыйныфны тәмамлагач, Казан театр укуханәсенә укырга керә. Аны 2015 елда тәмамлый һәм Әлмәт татар драма театрына эшкә кабул ителә. Кияүдә. 

## Театр
2015 елның уртасында, Казан театр укуханәсен тәмамлап, Әлмәт театры коллективына кабул ителә. Беренче рольләрдән берсе Олжас Жанайдаровның "Кибет" спектаклендәге Карлыгач образы була. Төрле образларда иҗат итә ала торган актриса. Тамашачыларга күбрәк нәкъ шул образы һәм Фәтхи Бурнашның "Яшь йөрәкләр" спектаклендәге Сәрби роле буенча таныш.

2017 елда "Кибет" спектаклендәге Карлыгач образы өчен “Дебют” номинациясендә “Тантана” республика театр премиясе лауреаты исеменә лаек була. Шул ук елда Әлмәт шәһәр башлыгы тарафыннан “Ел актеры” премиясе лауреаты була. 

2018 елда "Алтын битлек" театр премиясе, 2022 елда "Икенче пландагы иң яхшы хатын-кыз роле" номинациясендә “Тантана” премиясе номинантлары була.

## Репертуар
Репертуарында 15кә якын роле бар.

* *Карлыгач* – “Кибет” (О.Жанайдаров), 
* *Хәнифә* – “Качаклар” (Н.Исәнбәт), 
* *Бертуганның* *кызы* – “Бистә фәрештәсе” (Б.Брехт), 
* *Маняның анасы, Ваняның сыйныфташы* – “Как прожить без взрослых” (Т.Воронина), 
* *Лилия* – “Дөнья киң түгел икән!” (З.Хәким), 
* *Принцесса* – “Играем маленького Мука” (Э.Шахов), 
* *Сәрби* – “Яшь йөрәкләр” (Ф.Бурнаш) , 
* *Ләйсән* – “Хыял йорты” (И.Зәйниев), 
* *Ләйсән* – “Синсез килгән язлар” (З.Кадыйрова), 
* *Чибәр җиңги* – “Агыйделнең аръягында” (Х.Сәрьян), һ.б.
## Фильмография
* 2025 ― «Ай булмаса, йолдыз бар» телесериалы (режиссёр Александр Далматов, «Ватан 21 гасыр» киноширкәте) ― *Мәдинә Сафина* (**төп рольдә**)

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2017 — «Тантана» премиясе лауреаты;
* 2017 — Әлмәт шәһәр башлыгы тарафыннан “Ел актеры” премиясе лауреаты.
## Фотосурәтләр

Файл:Диләрә Фазлыева 6.jpg|Диләрә Фазлыева фотосы
Файл:Диләрә Фазлыева 3.jpg|Диләрә Фазлыева сәхнә түрендә
Файл:Диләрә Фазлыева 4.jpg|Диләрә Фазлыева сәхнәдә

## Шулай ук карагыз
* Әлмәт татар драма театры
* Энҗе Сәйфетдинова
* Сиринә Мифтахова
* Гөлназ Йосыпова
* Гөлнара Кәшипова
* Зөлфия Газизова 

## Сылтамалар
* «Тантана-2022»: триумф ТЮЗа и экспертность Камаловского — Реальное время 
* Бүген безнең артистыбыз – Фазлыева Диләрә Раис.. | Альметьевский театр
* ЗОЛОТАЯ МАСКА - ФЕСТИВАЛЬ И ПРЕМИЯ

## Чыганаклар
* Диляра Фазлиева (Диляра Ибатуллина) - актриса - биография - российские актрисы театра - Кино-Театр.Ру
* ИнтерТат
* Әлмәт татар драма театры сайты
## Искәрмәләр

Төркем:Татар артистлары
Төркем:Шәхесләр:Әлмәт татар дәүләт драма театрыТөркем:Казан театр укуханәсен тәмамлаучылар
Ольга Белова

**Ольга Владиславовна Белова** (1960 елның 8 мае, Мәскәү, ССРБ) — Россия этнолингвисты, фольклорчы-славянчы, язучы. Филология фәннәре докторы (2006). Россия Фәннәр академиясе Славян белеме институтының этнолингвистика һәм фольклор бүлегенең әйдәп баручы фәнни хезмәткәре һәм гыйльми секретаре.

## Тормыш юлы
Ольга Белова 1960 елның 8 маенда туа. 1983 елда Мәскәү дәүләт университетының филология факультетын тәмамлый. 1996 елда академик Никита Толстойның фәнни җитәкчелеге астында «Көнчыгыш-Көньяк-славян китаплары һәйкәлләрендә хайваннарның исемнәре һәм символикасы» дигән темага филология фәннәре кандидаты исеменә диссертация яклый. 2006 елда «Славян теле һәм халык мәдәнияте мәгълүматлары буенча этник стереотиплар: этнолингвистик тикшеренү» темасы буенча филология фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.

1994 елдан бирле Славян белеме институтында эшли. Башта кече фәнни хезмәткәр, аннан өлкән фәнни хезмәткәр була. РФА Славян белеме институтының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре булып тора.

## Фәнни эшчәнлек
Полесье (1979—2000), Подолия (2001—2004, Винница һәм Хмельницкий өлкәләре, Украина), Буковина (2004—2011, Черновицк өлкәсе, Украина), Галиция (2009—2010, Ивано-Франк өлкәсе, Украина); Понеманье (2003—2004, 2011, Гродненск өлкәсе, Беларусия), Молдова, Бессарабия (2010—2012), Литва (2013, Биржай районы), Брянск өлкәсе (2008—2012), Смоленск өлкәсе (2005—2013) кебек этнокультура элемтәләре регионнарында кыр тикшеренүләре үткәрә.

Славистларның Халыкара комитеты каршындагы Этнолингвистика комиссиясе әгъзасы, Славистларның халыкара съездларында катнашучы (1998, 2003, 2008, 2013).

Славян халыкларының традицион һәм китап мәдәнияте, Көнчыгыш Аурупада этномәдәни элемтәләр, фольклор мәсьәләре буенча 400дән артык публикация авторы

«Славян борынгылары (этнолингвистик сүзлек)» энциклопедиясенең кайбер мәкаләләре авторы.

## Библиография

* *Белова О. В.* Славянский бестиарий: Словарь названий и символики. — : Индрик, 2001.
* «Народная Библия»: Восточнославянские этиологические легенды. — : Индрик, 2004. — 576 с., 32 с. илл.
* *Белова О. В.* Этнокультурные стереотипы в славянской народной традиции. — : Индрик, 2005.
* *Бабенко В., Алексеев В., Белова О.* Животные. Растения: Мифы и легенды. — , 2007.
* *Белова О. В., Петрухин В. Я.* «Еврейский миф» в славянской культуре. — ; Иерусалим: «Гешарим / Мосты культуры», 2008. — 576 с.
* *Белова О. В., Петрухин В. Я.* Фольклор и книжность: миф и исторические реалии. — : Наука, 2008. — 280 с.
* *Белова О. В., Кабакова Г. И.* У истоков мира: Русские этиологические сказки и легенды. — : ИСл РАН; Форум; Неолит, 2014. — 528 с.

## Искәрмәләр


Төркем:Русия язучылары
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1960 елда туганнар
Төркем:8 май көнне туганнар
Белова

**Белова** — фамилия.
* Мария Львова-Белова (1984), дәүләт, сәяси һәм иҗтимагый эшлеклесе.
* Нелли Белова (1945—2012), Вологда өлкә универсал фәнни китапханәсе директоры.
* Ольга Белова (1960), этнолингвист, фольклорчы-славянчы, язучы.
----
* **[[Белов]]**

Төркем:Фамилияләр
Ида Нильссон

**Ида Гётильда Нильссон** (; 1840 елның 7 феврале, Лунд, Швеция — 1920 елның 24 декабре, шунда ук) — швед рәссамы, скульптор һәм мәкальләр җыючы.

## Тормыш юлы
Ида Нильссон 1840 елда Лунд шәһәрендә туа. Аның әти-әнисе — Свен Нильссон, Лундс университетында зоология укытучысы, һәм аның хатыны Элизабет Сесилия Берг. Ида гаиләдә алты баланың кечкенәсе булган.

Ида Лунда мәктәбендә укый, шулай ук шәхси телләр, музыка һәм рәсем дәресләре ала. Хатын-кыз булу сәбәпле, ул университетка керә алмаган, әмма сәнгать һәм археологияне үзе мөстәкыйль өйрәнгән. Әтисе аркасында, ул фәнни конференцияләргә йөрү мөмкинлегенә ия була, шул исәптән Англия, Ирландия, Алмания, Франция һәм Даниядә, шулай ук музейларда һәм тарихи һәйкәлләрдә йөри.

1870 елларда Ида Нильссон скульптура сәнгате белән кызыксына һәм Копенгагенда Дания Король академиясендә Йенс Йерихаудан дәресләр ала башлый. Аның эшләре арасында — әтисе һәм дусты Анна Йерт-Ретциус портрет бюстлары. Ида иҗат иткән скульптураларның күбесе сакланмаган

Гасырлар чигендә Нильссон Сконе провинциясенең халык мәкальләрен һәм әйтемнәрен җыя башлый. Җыелган материалны ул алфавит принцибы буенча оештырылган тематик төркемнәргә бүлә. Моннан тыш, ул килеп чыгышның төгәл урынын күрсәткән. Бу хезмәттә аның гади халык белән якын танышуы һәм фәнни алымнарны белүе берләштерелә.

Ида Нильссон 1920 елның 24 декабрендә вафат була. Ул Лунда зиратында якыннары янәшәсендә җирләнә.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 

Төркем:Хатын-кыз скульпторлар
Төркем:ХХ гасыр скульпторлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1920 елда вафатлар
Төркем:24 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1840 елда туганнар
Төркем:7 февраль көнне туганнар
Нильссон

**Нильссон** — фамилия.
* Анна Квирентия Нильссон (1888—1974), актриса.
* Биргит Нильссон (1918—2005), опера җырчысы.
* Ида Нильссон (1840—1920), рәссам, скульптор, мәкальләр җыючы.
## Моны да карагыз
* Нильссон — кратер.

Төркем:Фамилияләр
Лойтер

**Лойтер** — фамилия.
* Наум Лойтер (1891—1966), режиссёр, сценарийлар язучы.
----
* Софья Лойтер (1934), фольклорчы, әдәбият белгече.

Төркем:Фамилияләр
Гөлназ Йосыпова

**Гөлназ Йосыпова**, Йосыпова Гөлназ Фәрхәд кызы (1997 елның 7 августы, Россия Федерациясе, Татарстан, Əтнә районы, Чишмәле Сап) — драма актрисасы, Әлмәт татар драма театры артисты (2017 елдан башлап).
## Тәрҗемәи хәле

1997 елның 7 августында Татарстанның Əтнә районы Чишмәле Сап авылында туа. Кечкенәдән үк иҗатка тартыла. 2004 елда мәктәпкә укырга керә. 2013 елда, 9нчы сыйныфны тәмамлагач, Казан театр укуханәсенә укырга керә. Анда Татарстанның халык артисты Тәслимә Фәйзуллина курсында белем ала. Училищены 2017 елда тәмамлый һәм Әлмәт татар драма театрына эшкә кабул ителә. 

## Театр
2017 елның уртасында, Казан театр укуханәсен тәмамлап, Әлмәт театры коллективына кабул ителә. Беренче рольләрдән берсе Ж.Б.Мольерның "Әҗәлгә дару бар диләр" спектаклендәге Перрен образы була. Төрле образларда иҗат итә ала торган актриса. Тамашачыларга күбрәк Фәтхи Бурнашның “Яшь йөрәкләр”дәге Хәлимә һәм З.Кадыйрованың "Синсез килгән язлар" спектаклендәге Ләйсән роле буенча таныш.

## Репертуар
Репертуарында 10га якын роле бар.

* “Новелла “Далада”, “Кубыз кабыз” – “Аhәң”, 
* *Асефның әнисе* – “Җил артыннан” (М.Спенглер, Х.Хоссейни), 
* *Ләйсән* – "Синсез килгән язлар" (З.Кадыйрова), 
* *Студент* – “Көзге сере” (А.Фарятьев, А.Федоров), 
* *Перрен* – “Әҗәлгә дару бар диләр” (Ж.Б. Мольер), 
* *Хәлимә* – "Яшь йөрәкләр" (Ф.Бурнаш), 
* *Гөлчәчәк* – "Хыял йорты" (И. Зәйниев), 
* *Даниял* – “Агыйделнең аръягында” (Х.Сарьян) h.б.
## Фотосурәтләр

Файл:Гөлназ Йосыпова 1.jpg|Гөлназ Йосыпова фотосы
Файл:Гөлназ Йосыпова 3.jpg|Гөлназ Йосыпова сәхнә түрендә
Файл:Гөлназ Йосыпова 4.jpg|Гөлназ Йосыпова сәхнәдә

## Шулай ук карагыз
* Әлмәт татар драма театры
* Энҗе Сәйфетдинова
* Алсу Сибгатуллина
* Тәслимә Фәйзуллина
* Римма Гайсина
* Сиринә Мифтахова

## Сылтамалар
* Артистыбыз Гөлназ Йосыпова үзенең иҗаты белә.. — Видео
* Бүген безнең театр артистыбыз – Йосыпова Гө.. | Альметьевский театр
* Гульназ Юсупова - ВКонтакте

## Чыганаклар
* Гульназ Юсупова - актриса - биография - российские актрисы театра - Кино-Театр.Ру
* ТАТ МЕДИА
* Әлмәт татар драма театры сайты
## Искәрмәләр

Төркем:Татар артистлары
Төркем:Шәхесләр:Әлмәт татар дәүләт драма театрыТөркем:Казан театр укуханәсен тәмамлаучылар
Татьяна Леонова

**Татьяна Георгиевна Леонова** (1929 елның 2 мае, Иркутск, ССРБ — 2021 елның 16 декабре, Омск, Россия) — совет һәм Россия фольклорчысы, Омск дәүләт педагогика университеты профессоры, А. Н. Веселовский исемендәге премия лауреаты (2003).

## Тормыш юлы
Татьяна Леонова 1929 елның 2 маенда Иркутскта туа. Әтисе — хәрби топограф, әнисе — китапханәче.

Бөек Ватан сугышы башланганда гаилә Ярославльдә яши һәм Казакъстанга эвакуацияләнә, ә 1942 елда Омскка эвакуацияләнә.

1948 елда мәктәпне тәмамлап, Омск педагогия институтына укырга керә. Югары уку йортын тәмамлаганнан соң аспирантурада укуын дәвам итә, Россия фәннәр академиясе Дөнья әдәбияты институтында кандидатлык диссертациясен әзерли һәм яклый.

1956 елда Омскка кайта һәм педагогия институтының рус һәм чит ил әдәбияты кафедрасында эшли башлый. 1989 елда докторлык диссертациясен яклый.

1991 елдан — фольклор буенча Себер региональ югары уку йорты җитәкчесе.

Күп еллар дәвамында Омск өлкәсе фольклорын җыю буенча студентлар экспедицияләрен һәм укыту практикаларын оештыра. 40 елдан артык институт каршындагы халык иҗаты түгәрәге белән җитәкчелек итә. 160тан артык фәнни публикация авторы.

Гуманитар фәннәр академиясе академигы, РФА Фольклор буенча фәнни совет әгъзасы, «Гуманитар фәннәр академиясенең Омск бүлеге хәбәрләре» редколлегиясе әгъзасы.

2021 елның 16 декабрендә вафат була.

## Бүләкләр

* А. Н. Веселовский исемендәге премия (2003) — «Төньяк фольклоры» эшләре циклы өчен, ул түбәндәге хезмәтләрне үз эченә ала: «Себер һәм Ерак Көнчыгыш рус әкиятләре: Тылсымлы. Хайваннар турында», «Себер һәм Ерак Көнчыгыш халыкларының фольклоры һәйкәлләре» серияләреннән «Себер һәм Ерак Көнчыгышның рус календарь-йола фольклоры»; «Муромец районының халык мәдәнияте»; «Себернең халык мәдәнияте» сериясеннән биш китап.

## Әдәбият

* Вопросы фольклора и литературы: к 70-летию со дня рождения Т. Г. Леоновой: [Сб.ст.] / Ом. гос. пед. ун-т. Омск: Изд-во ОмГПУ, 1999. 166 с.
* *Москвина В. А.* Юбилей известного фольклориста Сибири — Татьяны Георгиевны Леоновой // Культурологические исследования в Сибири. — Омск, 2004. — № 3 (14). — С. 12—15: портр;
* *Еремеев А. Э.* Сибирский фольклорист // Вестник Омского отделения Академии гуманитарных наук. — 2000. — № 4. — С. 13—14: портр.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 

Төркем:ОмДПУ тәмамлаучылар
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Омскида вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2021 елда вафатлар
Төркем:16 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1929 елда туганнар
Төркем:2 май көнне туганнар
Алсу Сибгатуллина

**Алсу Сибгатуллина**, Сибгатуллина Алсу Ринат кызы (1993 елның 6 марты, Россия Федерациясе, Татарстан, Казан) — драма актрисасы, Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Оренбург дәүләт татар драма театры (2015-2016) һәм Әлмәт татар драма театры артисты (2016 елдан башлап).  Дамирә Кузаева исемендәге премия лауреаты (2020).
## Тәрҗемәи хәле

1993 елның 6 мартында Татарстанның Казан шәһәрендә туа. Кечкенәдән үк иҗатка тартыла, фортепиано һәм җыр түгәрәкләренә йөри. Күбесенчә инглиз җырларын башкарырга ярата. Яраткан жанры - джаз. Шулай ук оста бии дә, әмма бию түгәрәгенә берничә тапкыр гына йөргәне бар. 

2000 елда мәктәпкә укырга керә. 2011 елда, 11нче сыйныфны тәмамлагач, Казан дәүләт мәдәният институтына режиссерлык белгеченә укырга керә. Аны 2015 елда тәмамлый һәм Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Оренбург дәүләт татар драма театрына эшкә чакырыла. Анда бер ел буе хезмәт итә, әмма монда татар теленең һәм татар мөһитенең үсеш алмау белән канәгать булмау сәбәпле, Татарстанга күчеп кайта. 2016 елда Әлмәт татар драма театрына эшкә кабул ителә.

## Театр
2015 елның уртасында, Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлап, Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Оренбург дәүләт татар драма театры коллективына кабул ителә. Бер елдан соң Әлмәт театрына күчә. Монда беренче рольләрдән берсе Гозәир Хаҗибәковның "Аршин мал алан" спектаклендәге Гөлчәһрә образы була. Төрле образларда иҗат итә ала торган актриса. Тамашачыларга күбрәк "Мең беренче төн"дәге перфомансы һәм Фәтхи Бурнашның "Яшь йөрәкләр" спектаклендәге Гөлчәһрә роле буенча таныш.
## Репертуар
Репертуарында 15кә якын роле бар.

* *Гөлчәһрә* – “Аршин мал алан” (Г.Хаҗибәков), 
* *Эля* – “Сигезле бию” (Р.Сабыр), 
* *Маня* -  “Как прожить без взрослых” (Т.Воронина), 
* *Гөлҗамал* – “Яшь йөрәкләр” (Ф.Бурнаш), 
* *Гөлчәчәк* – “Хыял йорты” (И.Зәйниев), 
* *Курчак* hәм авыл кешесе – “Микулай” (М.Гыйләҗев), 
* *Студент* – “Көзге сере” (А. Фарятьев, А. Федоров), 
* *Нәфисә* – “Адашкан ир” (Р.Габделхакова), 
* Новелла “Аван” – “Аhәң”, 
* *Катарина* – “Киребеткәг” (У.Шекспир), 
* *Илсөяр* – “Йөрәк сере” (Л.Әминова), 
* *Икенче кыз* – “Сөюнең соңгы бүләге” (А.Касона), 
* *Хәсәннең анасы* – “Җил артыннан” (М.Спенглер, Х.Хоссейни) һ.б.

## Фотосурәтләр

Файл:Алсу Сибгатуллина 5.jpg|Алсу Сибгатуллина
Файл:Алсу Сибгатуллина 2.jpg|Алсу Сибгатуллина сәхнә түрендә

## Шулай ук карагыз
* Әлмәт татар драма театры
* Гөлназ Йосыпова
* Гөлнара Кәшипова
* Диләрә Фазлыева
* Зөлфия Газизова 

## Сылтамалар
* Бүген бездә туган көн!💃 Актрисабыз.. | Альметьевский театр

## Чыганаклар
* Алсу Сибгатуллина - актриса - биография - российские актрисы театра - Кино-Театр.Ру
* ИнтерТат
* Әлмәт татар драма театры сайты
## Искәрмәләр

Төркем:Татар артистлары
Төркем:Шәхесләр:Әлмәт татар дәүләт драма театрыТөркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар
Төркем:Дамирә Кузаева премиясе лауреатлары
Гадел Әхмәтҗанов

**Гадел Әхмәтҗанов** (, 28.04.1998, , , ) — татар телендә эшләүче журналист, "Гадел әңгәмә" тапшыруының авторы һәм алып баручысы.

## Тәрҗемәи хәле
1998 елның 28 апрелендә Казан шәһәрендә туа. Казан (Идел буе) федераль университетының юридик факультетының магистратурасын тәмамлый.

### Эш урыннары
* "Татарстан" дәүләт телерадиокомпаниясендә хәбәрче, "Татарстан" радиосында һәм "Россия-1 — Татарстан" телеканалында яңалыклар алып баручысы
* "Татар-информ" мәгълүмат агентлыгының Интертат татар онлайн-газетасы хәбәрчесе, "Гадел әңгәмә" тапшыруының авторы һәм алып баручысы.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Казан (Идел буе) федераль университетын тәмамлаучылар
Резедә Сабирова

**Резедә Сабирова** -  Татарстан Республикасы Президенты Эшләр идарәсенең гомуми бүлеге мөдире
## Биография
Сабирова Резедә Надил кызы 1969 елның 3 апрелендә туган.  Казан дәүләт авыл хуҗалыгы университетын тәмамлап, «бухгалтерлык хисабы, анализ һәм аудит, икътисадчы» белгечлеге ала.
## Хезмәт эшчәнлеге
* 1988 елда «Казанрезинотехника» җитештерү берләшмәсенең 241 нче балалар бакчасында тәрбияче булып башлый.
* 1999-2002 елларда «Апекс» ЯАҖ, «Стройсервисторг» ҖЧҖ, «Татарстан авыл хуҗалыгы техникасы» ХК ААҖ кебек оешмаларда секретарь-референт булып эшли.
* 2002-2005 елларда Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгының инвестиция сәясәте бүлегендә әйдәүче белгеч вазыйфасын били.
* 2005 елда Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты Аппаратының җәмәгать оешмалары һәм ММЧ белән эшләү бүлеге баш референты була.
* 2005-2010 елларда Татарстан Республикасы Премьер-министры баш референты.
* 2010-2015 елларда Татарстан Республикасы Президенты референты.
* 2015 елның гыйнварыннан Татарстан Республикасы Президенты Эшләр идарәсенең гомуми бүлеге мөдире.
## Бүләкләре
* "Казанның 1000 еллыгы истәлегенә" медале (2009)
* Татарстан Республикасы Президенты Аппараты Җитәкчесе Рәхмәте (2013)
* Татарстан Республикасы Президенты Рәхмәте (2014)
* "Сочи шәһәрендә 2014 елгы XXII Кышкы олимпия уеннары һәм XI Кышкы паралимпия уеннары" истәлек медале (2014)
* "Казан шәһәрендә 2013 елгы XXVII Бөтендөнья җәйге универсиадасы" истәлек медале (2014)
## Чыганак
Сабирова Резедә Надил кызы | Официальный сайт Президента РТ

Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:ТР Президенты Аппараты
Эмир Файк

**Эмир Файк** ( 9 [ 22 ] май 1909,Таврия губернасы,  Бакчасарай - 23 март 1993,   Алматы ) - совет кинорежиссёры, Казакъ ССР кинематографлары берлеге әгъзасы. Казакъ ССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1959).

## Биографиясе
Эмир Ибраһим улы (Абрамович) Файк 1909 елның 26 апрелендә ( 9 май ) Бакчасарайда туган. Кырым татары .

1935 елда С. А. Герасимов исемендәге Бөтенроссия дәүләт кинематография институтын ( ВГИК) тәмамлый (укытучысы - Л. В. Кулешов ). 1932 елдан кинода. 

1938 елдан - Ташкент  кинохроника студиясе режиссеры,аннары Куйбышев кинохроника студиясе режиссеры. 

1942 елдан Советлар Берлеге коммунистик фиркасе (б) әгъзасы. Бөек Ватан сугышы вакытында артиллерия дивизиясенең хәрби-сәяси эш буенча командир урынбасары, 1944-1946 елларда фронт кино төркемендә.

1946 елдан - " Казахфильм" режиссёры.

1993 елның 23 мартында Алма-Атада вафат була   .

## Фильмография

; документаль фильмнар

** 1938 — Текстильщики; Манёвры
** 1947 — Темир-тау; Наш рапорт
** 1949 — Звёзды шахтёрской славы; Мичуринцы Казахстана
** 1950 — Молодые джигиты
** 1953 — На ледяной дорожке; Город в степи
** 1954 — ГЭС на Иртыше; Соревнования горнолыжников; На целинных землях Казахстана
** 1959 — Этого забывать нельзя
** 1960 — Ошибка Максима Карловича
** 1967 — Поёт Бибигуль
** 1975 — Возвращение Кененбая
** 1977 — Слово о Мухтаре Ауэзове

; нәфис фильмнар

** 1956 — Крылатый подарок *(совместно с А. Слободником)*
** 1959 — Однажды ночью *(совместно с [[:ru:Гинцбург,_Александр_Ильич|А. И. Гинцбургом]])*
** 1962 — Мальчик мой
** 1964 — Спроси своё сердце

## Бүләкләре һәм мактаулы  исемнәре

* Казакъ С СРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1959)
* I дәрәҗә Ватан сугышы ордены (06.04.1985)
* II дәрәҗә Ватан  сугышы ордены (18.01.1944)
* Ике Кызыл Йолдыз ордены (28.12.1942, Ленин орденына тәкъдим ителде; 18.05.1943, Кызыл Байрак орденына тәкъдим ителде)

## Искәрмәләр


## Әдәбият

** Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1987. — 640 с.
** Кинословарь в 2 томах, 1966—1970.

Төркем:ВГИК тәмамлаучылар
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Казакъстан ССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Алматыда вафатлар
Төркем:1993 елда вафатлар
Төркем:23 март көнне вафатлар
Төркем:Бакчасарайда туганнар
Төркем:1909 елда туганнар
Төркем:22 май көнне туганнар
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:I дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары