Валдай милли паркы

**«Валдай» милли паркы** Валдай калкулыгынның уникаль күл-урман комплексын саклау һәм бу юнәлештә  ял үсеше өчен шартлар тудыру  максаты белән  1990 елның 17 майында  оештырылган

## Тарихы
Археологик һәйкәлләр исемлегендә 82 объект бар - борынгы урыннар (б. э .д. VII-VI гасырлар), борынгы торак пунктлар, калкулыклар, абзарлар.  Бында бакча һәм парк сәнгатенең 9 һәйкәле бар - парклар белән борынгы усадьбалар  һәм XVII-XIX гасырларның   архитектура һәйкәле һәм агач төзелече архитектурасының  22 иң кыйммәтле һәйкәле. Алар арасында - 1653 елда Валдай күленең Селвицкий утравында Бөтен Россия патриархы Никон тарафыннан оештырылган Валдай Иверский Богородица Святозерский монастыре; Валдайҙа Екатерина чиркәве - Россия архитекторы Н.А. Львовның ижаты (XVIII гасыр), анда Валдай тарихы музее һәм "Валдай кыңгырау" күргәзмәсе урнашкан. Валдай шәһәре —тарихи истәлекле урын, 1996 елда ул үзенең 500 еллыгын билгеләп үтә. Никольское авылында Россиядә беренче балык үрчетү заводы бар, фәнни балык үстерүгә нигез салучы В.П.Врасский (1829—1863). Россия Авыл хуҗалыгы җәмгыятенең алтын медале, шулай ук акклимитзациянең Париж җәмгыятенең  медале белән бүләкләнде. Никольский балык үрчетү заводын тикшергән комиссия хисабы буенча, Мәскәү авыл хуҗалыгы җәмгыяте 1857 елның 16 ноябрендә узган чираттагы җыелышында түбәндәгеләрне билгели:» Врасский әфәндене файдалы хезмәтләренә карата хөрмәт белдереп, җәмгыятьнең чын әгъзасы итеп сайлап алырга, ә аның оешмасын,  эчке эшләр һәм дәүләт милке министрлыгына җиткереп, аерым яклау астына алырга... " (Мәскәү җәмгыяте утырышы беркетмәсе, 1857)

Һәйкәлләрнең бер өлеше зур тарихи вакыйгалар белән бәйле. Биредә, Яжелбицадан ерак түгел, Батый ханының «Тәре Игнәче» дип аталган гаскәрләре, Новгород һөҗүменнән баш тартып, әйләнеп кайта. 1456 елда Түбән Новгород һәм Мәскәү арасында танылган «Яжелбицкий тынычлыгы» төзелә.

## География
Милли парк Валдай калкулыгының төньяк өлешендә,  Новгород өлкәсенең Окулово, Валдай һәм Демән районнары территорияләрендә урнашкан. Валдай паркы территориясендә 200 гә якын күл, 56 гектардан артык мәйданы булган 56 күл бар  .

## Фауна
Җир өсте умырткалыклары паркы фаунасының нигезен түбәндәге төрләр тәшкил итә: поши, кабан дуңгызы, аю, ак куян, бурсык, төлке, сусарлар, селәүсән һәм башка хайваннар: елга кондызы, чәшке, кама, су күсе, шулай ук барлык төрдәге үрдәкләр. Тавык отрядыннан иң күп боҗыр, суерлар, озаннар. Бөтен җирдә кабан дуңгызы, поши, куян-беләк, тиен, аю, кондыз һ.б. территориялә киң таралган. Парк территориясе буенча бүреләр киң таралган. 
Күлләр һәм парк елгалары төрле балык төрләренә бай: чуртан, корбан балыгы, шамбы, карабалык, табан балыгы, снеток, ряпушка, чабак, алабуга, шыртлака һәм башкалар. .

## Флора
Үсемлек капламында чыршы, нарат һәм каен урманнары бар, Төньяк имәнлекләр белән карлыган, ясен, мораль булмаган үләннәр белән очраша; өске сазлыклар, коры болыннар бар.Вегетация каплавына чыршы, нарат һәм каен урманнары керә; төньяк имән урманнарында каз, көл, немораль үләннәр бар; күтәрелгән сазлыклар, коры болыннар бар. Паркның урман җирләре мәйданның 86% тәшкил итә. Чыршы өстенлек иткән үсемлекләр урман җирләренең 28%, каен - 36%, нарат - 17%, аспен - 3%, соры алдер - 16% били. Урманнарда 57 төр агач, шул исәптән 42 кыргый һәм 15 культуралы  үсемлек үсә  .

## Туризм

Валдай Милли Паркы - Россиянең иң зур шәһәрләренә - Мәскәүгә һәм Санкт-Петербургка якын булуы аркасында иң күп йөри торган паркларның берсе. Биредә танылган Валдай һәм Селигер күлләре урнашкан. Велье күлендә җәйге балалар экология лагере эшли.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсәйнең махсус сакланган табигый территорияләре
* "Валдай" милли паркы
Төркем:Русия милли парклары