open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Якутск гербы

**Якутск гербы** — Якутск шәһәренең рәсми символы. Канун буенча, "** Герб үзәгендә  [[Кеш]]не күтәреп алган [[Бөркет]]**" сүрәтләнгән.
## Тарих

Якутск гербы тарихы 1682 елдагы Якутск кәлгәсе пичәте белән бәйле. Анда беренче тапкыр Кешне тотып алган Бөркет сурәтләнгән. Шушы Себер краеның колонизацияләү мотивы «Кешне тотып алган Бөркет» аннан соң 1790 елда Якутск гербында, 1875 елда Якутск өлкәсе гербында кабатлана.

Совет елларында Якутск гербында индустриаль мотивлар сурәтләнгән, Кешне тотып алган Бөркет алынган. Бу гербта ¼ өлешендә Гади тиен, ¼ өлешендә кар бөртеге, ¼ өлешендә алмаз, ¼ өлешендә теодолит һәм үзәгендә «1632» хәрефләре белән Якутск кәлгәсенең агач манарасы сурәтләнгән. Совет чорындагы герб икенче тапкыр 1995 елда да раслана.

Ләкин шушы герб Россия империясе чорындагы гербка охшамаган, геральдик реестрга кертелә алмады. Дәүләт геральдик комиссиясе буенча: Кызганычка каршы, Якутск заманча гербы геральдик реестрга кертелә алмый, чөнки аның күп геральдик кагыйдәләрне бозулары бар.
Россия империясе чорындагы гербка охшаган яңа гербы 2012 елда расланган. Дәүләт гербының тулы версяисе авторы – рәссам Максим Черников.

Тулы версиясендә Якут токымлы атлар «Сэргэ» дип аталган гыйбәдәт агач баганасын ике яктан тоталар. Сэргэ өстендә кымыз эчү өчен милли савыт — Чорон урнаша. Сэргэләргә кече герб беркетелгән. Түбәндә "Олонхо" эпосынан алынган урысча "**Средоточие восьмикрайней земли**" дип язылган. Сигез яклы җир (саха теле: *аҕыс иилэх-саҕалаах аан ийэ дойду*) – беренче туган ана-җир, гармония һәм тәртип тулы кешеләр җире. Якутск аның үзәге дип игълан ителә.

## Искәрмәләр

Төркем:Якутск
Төркем:Герблар
Җамбыл Җабай улы

**Җамбыл Җабай улы** (, (28 февраль 1846, Җамбыл тавы, Җамбыл өлкәсе-22 июнь 1945, Алматы) – казакъ халык шигъриятендә танылган шәхес, шигъри сүз үзенчәлекле ораторы, җырау, җырчы.

## Биографиясе
Туган урыны – Җамбыл тавы, Җамбыл өлкәсе. Яшәү урыны – Алматы өлкәсе Узынагаш авылы. Чыгышы – Оло йөз эчендәге Шапырашты нәселе, Екей ыруыннан.

## [[Ырынбур]] турында Җыр (''фрагмент'')


*[[Татар теле|tt]]*: Күрәм — шәһәр, чиксез дала, 
Кургаш шикелле, соры күк. 
Син микән бу, зур Ырынбур, 
Монда сарыгын куганмы Алибек?

Чал кашлар астында, 
Ачулы ялкынлы карашлар. 
Эссе, ак патшалар кәлгәсе дип 
Хәтердә син, Ырынбур! 

Син далада кыя сыман тордың, 
Җилнең бетмәс зарлы тавышында, 
Куркыныч җәза һәм богау, 
Кан көенеч шәһәре.

Без курыккан идек синнән Ырынбур, 
Каргадык сине, Ырынбур, 
Син каһәр суккан җир булдың, 
Иделдән Тянь-Шаньгә тиклем. 
19/XII—1937

*[[Урыс теле|ru]]*: Вижу — город, степной простор, 
Небо серое, словно свинец. 
Ты ли это, большой Орымбор, 
Куда гнал Алибек овец?

Под навесом седых бровей 
Загорается гневом взор. 
Душной крепостью белых царей 
Вспоминаешься ты, Орымбор!

Ты в степях стоял, как утес, 
В нескончаемых стонах ветров — 
Город крови и горьких слез, 
Страшных пыток и кандалов.

Мы боялись тебя, Орымбор, 
Проклинали тебя, Орымбор, 
Ты страшилищем слыл, Орымбор, 
От Едиль до Тянь-Шаньских гор.
19/XII—1937



## Хәтер
* «Кардәш каләмнәр» журналының 2016 елның июль саны Җамбыл Җабай улына багышланган. 

## Искәрмәләр


Төркем:Казакъ язучылары
Ударник (гәҗит, Чусавай)

**Ударник** — гәҗит. ВКП(б)ның Чусавай шәһәр комитеты, шәһәр шурасы һәм шәһәр һөнәри берлекләр шурасы органы. 1931-1939 елларда Чусавай шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Ударник байрагы (гәҗит)

**Ударник байрагы** — гәҗит. Украина КП(б)ның Енакиеве шәһәр комитеты, шәһәр шурасы һәм шәһәр һөнәри берлекләр шурасы органы. 1932 елның 19 гыйнварыннан 1934 елның 17 мартына кадәр Енакиеве шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 120 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Ударниклар (журнал)

**Ударниклар** — айлык журнал. БЛКЯБ ҮК органы. 1930-1932 елларда Мәскәү шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Ӱжара (гәҗит)

**Ӱжара** — гәҗит. РСФСР милләтләр эшләре халык комиссариаты каршындагы Үзәк чирмеш бүлеге органы. 1917 елның 25 августыннан 1918 елның 26 декабренә кадәр Казан шәһәрендә чирмеш телендә нәшер ителә, 72 гә якын саны чыга.

Төркем:Чирмешчә гәҗитләр
Уку ударнигы (журнал)

**Уку ударнигы** — журнал. ВКП(б)ның Татарстан өлкә комитеты һәм ТАССР мәгариф халык комиссариаты органы. 1934-1941 елларда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхəррир - Шаһвәли Башкиров.

Төркем:Татарча журналлар
Укучы сәхифәсе (журнал)

**Укучы сәхифәсе** — журнал. ТАССР мәгариф халык комиссариаты һәм Татарстан мәгариф хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрү институты органы. 1929-1931 елларда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Укытучы (журнал)

**Укытучы** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. Бөтенрусия мөселман укытучылары берләшмәсенең Үзәк бюросы органы. 1918 елда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 8 саны чыга.

Төркем:Татарча журналлар
Олуг Төркестан (гәҗит)

**Олуг Төркестан** — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит.  1917 елның 25 апреленнән 1918 елга кадәр Ташкәнт шәһәрендә татар һәм үзбәк телләрендә нәшер ителә. Нәшир һәм мөхәррир – Кәбир Бәкер.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Ид мөбарәк

**Ид мөбарәк** (, әйтелеше "’Ид муба́рак", мәгънәсе - бәхетле бәйрәм) — ислам донъясында бәйрәм белән сәламләү сүзе. "Корбан бәйрәме һәм Ураза бәйрәме өчен башланган.

Гарәпләр өчен **Ид мөбарәк** котлавы универсаль котлавы булып тора, татар котлавы «Бәйрәм белән!» аналогиясе.

## Барлык бәйрәмнәр өчен котлаулар
«Ид мөбарәк» тыш мөселманнар бер-берсен бәйрәмнәр белән түбәндәге сүзләр белән котлыйлар:
* 'Идукум мөбарәк () — Сезнең бәйрәм бәхетле булсын!
* Такаббаля-Ллаху минна ва минкум () —  Бездән һәм сездән дә Аллаһ кабул итсен!
* Такаббаля-Ллаху минна ва-минкум салих-ль-а'маль () — Бездән һәм сездән дә Аллаһ гадел эшен кабул итсен!
* 'Ид мөбарәк ва кулль 'ам ва уммата-ль-ислям би-хайр () — Бәхетле бәйрәм һәм һәр ислам умма яхшы хәлдә булсын!
* Джа'аля-Ллаху 'идакум мөбарәк ()

## Рамазан ае һәм Ураза бәйрәме җитү белән котлаулар
Рамазан ае һәм Ураза бәйрәме җитү белән котлаулар мөселманнар бер-берсен бәйрәмнәр белән түбәндәге сүзләр белән котлыйлар:
* Рамазан кәрим  
* Рамазан мөбарәк  
* Шахр мөбарәк 
* Акарра-Ллаху 'уйунакум федераль Рамазан би-лаззати-ль-'асхар ва-сухбати-ль-'ахйар ва-рахмати-ль-Гаффар ва-джаннати-ль-'әбрар () 
* Хватим мубараках ()

## Хаҗ (умра) һәм Корбан бәйрәме
* Хаджджука макбуля 
* 'Умратука макбуля 
* Такаббаля-Ллаху минк

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Ислам
Кымыз

**Кымыз** — бия сөтеннән әчетеп әзерләнгән күпереп торган ак төстәге эчемлек. Кымызны иң беренче күчмә халыклар эшләргә өйрәнгәннәр һәм аны эшләү ысулын гасырлар буена сер итеп саклаганнар.

Русиядә кымыз белән дәвалау учреждениесе башлангыч тапкыр 1890 елда С. Аксаковның оныкасы О. Аксакова тарафыннан төзелә. 1892 елда Шафран тимер юл станциясе тирәли санаторийлар челтәре барлыкка килә. 1898 елда Андреевский санаторие ачыла. Бүген Русияда Башкортстан кымыз белән дәвалау үзәге булып тора. «Зәгъфран», «Йоматау», «Алкино», «Глуховская», «Чехов», «Аксаков» исемендәге шифаханәләр һәм башка оешмалар бар. Шәхси эшкуарларда кымыз җитештерү эшенә кушалар.

## Искәрмәләр

Төркем:Эчемлекләр
Төркем:Атчылык
Чорон

**Чорон** () - сахаларның кымыз эчү өчен милли савыт.

Төркем:Якутлар
Сэргэ

**Сэргэ** (бурятча *сэргэ *— «атны бәйләү») - сахаларда, монголларда һәм бурятларда еш кына очраган гыйбәдәт агач баганасы.

## Сэргэ [[Якутск гербы]]нда
Якут токомло атлар Якутск гербы тулы версиясендә  «Сэргэне» ике яктан тоталар. Сэргэ өстендә кымыз эчү өчен милли савыт  Чорон урнаша. Сэргэләргә кече герб беркетелгән.

## Шулай ук карагыз
*Инуксук

Төркем:Якутлар
Үч алучылар (фильм, 2012)

## Актерлары

## Төшерү төркеме

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Marvel кинематографик галәме фильмнары
Төркем:Үч алучылар турындагы фильмнар
Төркем:Һалк турындагы фильмнар
Төркем:Тимер кеше турындагы фильмнар
Төркем:Капитан Америка турындагы фильмнар
Төркем:Тор (Marvel Comics) турындагы фильмнар
Төркем:Килмешәкләр басып керүе турындагы фильмнар
Төркем:Фәнни-фантастик сугыш фильмнары
Төркем:2012 елның фантастик фильмнары
Төркем:2012 елның атышлы-чабышлы фильмнары
Төркем:2012 елның АКШ фильмнары
Төркем:АКШ-ның 3D фильмнары
Төркем:2012 елның 3D фильмнары
Төркем:Нью-Йоркта төшерелгән фильмнар
Төркем:Дисней фильмнары
Азия футбол конфедерациясе

**Азия футбол конфедерациясе, АФК** (, AFC) —  Азия һәм кайбер Океания төбәкләрдә футбол белән идарә итүче оешма. Әлеге вакытта 47 футбол ассоциацияне берләштерә. Азия футбол конфедерациясе ФИФАга керүче алты кыйтганың берсе.

Штаб-фатир Куала-Лумпур шәһәрендә (Малайзия) урнашкан.
## Ссылки
* Рәсми сайт

Төркем:Футбол
Төркем:ФИФА
Төркем:Азия
Африка футбол конфедерациясе

**Африка футбол конфедерациясе, КАФ** (; ) —  Африка төбәкләрдә футбол белән идарә итүче оешма. Әлеге вакытта 56 футбол ассоциацияне берләштерә. Азия футбол конфедерациясе ФИФАга керүче алты кыйтганың берсе.

Штаб-фатир 6-чы Октябрь шәһәрендә (Гарә́б Мисы́р Җөмһүрияте́) урнашкан.
## Ссылки
* Рәсми сайт

Төркем:Футбол
Төркем:ФИФА
Төркем:Әлифба буенча оешмалар
Төркем:1957 елда нигезләнгән оешмалар
Төркем:Африка
КОНКАКАФ

**Төньяк Америка, Үзәк Америка һәм Кариб диңгезе бассейны дәүләтләре футбол конфедерациясе , КОНКАКАФ** () —  Төньяк Америка, Үзәк Америка һәм Кариб диңгезе бассейны дәүләтләре  төбәкләрдә футбол белән идарә итүче оешма. Әлеге вакытта 41 футбол ассоциацияне берләштерә. Азия футбол конфедерациясе Футбол Ассоциацияләренең Халыкара Федерациясега керүче алты кыйтганың берсе.

Штаб-фатир Майами шәһәрендә (Флорида, Америка Кушма Штатлары) урнашкан.

## Ссылки
* Рәсми сайт

Төркем:Футбол
Артур Чилингаров

**Артур Николаевич Чилингаров**(25 сентябрь 1939, Ленинград, ССРБ) — совет һәм Россия океанолог галиме, Арктиканы һәм Антарктиканы тикшерүче, география фәннәре докторы, профессор. Рус география җәмгыятенең беренче вице-президенты һәм Дәүләт котып академиясенең президенты, «Полярниклар ассоциациясе» төбәк-ара җәмәгать оешмасы президенты.

Россия Фәннәр академиясе мөхбир әгъзасы (2008). Советлар Берлеге Герое (1986). Россия Федерациясе Герое (2008). Россия Федерациясенең атказанган метеорологы (2005). ССРБ Дәүләт премиясе лауреаты (1981).

1993-2011 елларда Россия Федерациясе Россия Дәүләт думасы депутаты. 2011—2014 елларда Россия Федерациясе Федераль җыелышының Федерация Советы әгъзасы. «Бердәм Россия» партиясенең Югары советы бюросы әгъзасы.
## Вафаты
2024 елның 1 июнендә Мәскәүдә озакка сузылган каты авырудан соң 85нче яшендә вафат булган.

## Искәрмәләр
Даллах

**Даллах** () - хуш исле, ачы гарәп каһвә кайнатып пешерү  өчен гасырлар дәвамында кулланылган Халиджи милли гарәп савыт.

Аны киң куллану йоласы гарәп ярымутравы һәм бәдәннәр арасында күп .

Даллах формасы суганга охшаш булып торган. Даллах куллану башлау билгесез. Гарәпләр арасында кулланыу турасында язма беренче тапкыр 17 гасыр уртасында чыккан.

Даллах мөһим роль уйнай, ул җәмәгать байлыгы дип күрсәтелә һәм аның сүрәте тәңкә, акчасында бар.

Иң төп кофе әзерләү ысулы бар: су, җиңелчә кызылган кәһүә, имбирь 20 минут кайнатыла. 
## Искәрмәләр
Юридик шәхесләрнең бердәм дәүләт реестры

**Юридик шәхесләрнең бердәм дәүләт реестры** (''акр.'' **ЕГРЮЛ**) — Россия Федерациясенең территориясендә юридик шәхесләрнең, эшкуарлык эшчәнлеген мәгълүматлар турында федераль мәгълүмати ресурс.

Реестрын алып баручы — Россия Федерациясенең Федераль салым хезмәте.

## Сылтамалар

## Искәрмәләр


Төркем:Дәүләт реестрлары
Төркем:Юридик шәхесләр
Юридик зат

**Юридик зат** Россия кануннары буенча — милкендә, хуҗалык карамагында яки оператив идаралыгында аерым мөлкәтенә ия булган, үз бурычлары өчен бу мөлкәт белән җаваплы булган оешма. Бу оешма үз исеменнән милек хокукларын һәм милеккә карамаган шәхси хокукларын алырга һәм гамәлгә ашырырга, бурычларны үтәргә, мәхкәмәдә дәгъвачы һәм җавап тапшыручы була ала. Юридик затларның үзаллы баланс яки смета булырга тиеш.

Юридик шәхесләр сәүдәгәрлек оешмалары һәм табышсыз оешмаларга бүленәләр.

## Сылтамалар

## Искәрмәләр


Төркем:Гражданлык хокукы
Төркем:Бизнес
Төркем:Юридик шәхесләр
Чәчәкләр исемлеге (АКШ штатлар һәм территорияләр символлары)

**АКШ штатлар һәм территорияләр символлары булган Чәчәкләр исемлеге** ()

## Искәрмәләр

Төркем:АКШ
Тимер кеше 3

## Актерлары

## Төшерү төркеме

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* 
* 
* Official production notes

Төркем:2013 елның 3D фильмнары
Төркем:АКШ-ның 3D фильмнары
Төркем:АКШ фильмнары
Төркем:Киборглар турындагы фильмнар
Төркем:Уйдырма АКШ президентлары турындагы фильмнар
Төркем:Үч алу турындагы фильмнар
Төркем:Террор турындагы фильмнар
Төркем:Шейн Бләкнең фильмнары
Төркем:2013 елның фантастик фильмнары
Төркем:Лос-Анҗелес турындагы фильмнар
Төркем:Майами турындагы фильмнар
Төркем:IMAX фильмнары
Төркем:Тимер кеше турындагы фильмнар
Төркем:Marvel кинематографик галәме фильмнары
Төркем:Дисней фильмнары
Төркем:Триквел фильмнар
Пура Гиринатха (Көнчыгыш Тимор)

**Пура Гиринатха** Көнчыгыш Тиморда иң зур Бали Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул Дили башкаласыннан көньякта Дили районында биредәге базар янында урнашкан. Гыйбадәтханә шәһәр үзәгеннән тыш кечкенә калкулыкта урнашкан, әмма анда машина белән барып җитеп була.

## Тарихы
Тиморда традицион Һинд дине халкы юк. Гыйбадәтханә Индонезия оккупациясе вакытында төзелгән булган һәм шул вакытта Һинду иммигрантлар өчен булган, алар күбесенчә Бали утравыннан күчеп килгән кешеләр булган. Гыйбадәтханәнең тантаналы эшли башлавы 1987 елның 27 июненда Индонезия Провинциаль Губернаторы Mário Viegas Carrascalão тарафыннан булган. Оккупация беткәннән соң күпчелек Һиндулар илдән киткәннәр. 2015 елда бары тик 272 Көнчыгыш Тиморлы Һинд динен тота. Хәзерге вакытта гыйбадәтханә шактый ташландык хәлдә, гәрчә Индонезиядән кайбер Бали кешеләре һәм Көнчыгыш Тимор хөкүмәте гыйбадәтханәне янә җанландыру өчен тырышып карый башлаган.

## Галерея

 Hindu Tempel Dili04.jpg|Гыйбадәтханә манзарасы
 Hindu Tempel Dili10.jpg
 03 Hindutempel 2016-07-05.jpg
 Hindu Tempel Dili16.jpg
 Hindu Tempel Dili20.jpg


## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Туктаусыз яхшырту процессы

**Туктаусыз яхшырту процессы** () шулай ук еш кына **CIP** яки **CI** дип атала — җитештерелгән продуктлар, күрсәтелгән хезмәтләр яки кулланылган процессларны туктамыйча яхшырту өстендә системалы эшчәнлек ысулы.

«Кечкенә үзгәрешле яхшыртулар» () исемле адымнар аркылы гамәлгә китерелә. Болар эшләү тәртибенә дәвамлы килеш яки билгеле моментларда кертелә ала.
Уругвай милли футбол җыелмасы

**Уругвай  милли футбол җыелмасы** () — халыкара футбол ярышларында Уругвай вәкиле булып торучы милли такым. Ике тапкыр дөнья чемпионы (1930, 1950). 

## Сылтамалар
*  Рәсми сайт
*  Facebook хисап язмасы
*  Twitter хисап язмасы

## Искәрмәләр

Төркем:Уругвай
Төркем:Футбол җыелмалары
Испания милли футбол җыелмасы

**Испания милли футбол җыелмасы** () — халыкара футбол ярышларында Испания вәкиле булып торучы милли такым. 

## Әгъзалар

* *[[:d:Q15221199|Adama Traoré]]* (1996-01-25)
* *[[:d:Q100386793|Aitor Paredes]]* (2000-04-29)
* *[[:d:Q19968626|Aleix García]]* (1997-06-28)
* *[[:d:Q20492591|Alejandro Remiro]]* (1995-03-24)
* *[[:d:Q127499|Asier Illarramendi]]* (1990-03-08)
* *[[:d:Q3855340|Aymeric Laporte]]* (1994-05-27)
* *[[:d:Q15427728|Ayoze Pérez]]* (1993-07-29)
* *[[:d:Q109853508|Bryan Zaragoza]]* (2001-09-09)
* *[[:d:Q127452|Dani Carvajal]]* (1992-01-11)
* *[[:d:Q16972254|Dani Ceballos]]* (1996-08-07)
* *[[:d:Q19560313|Dani Olmo]]* (1998-05-07)
* *[[:d:Q63368196|Daniel Vivian]]* (1999-07-05)
* *[[:d:Q17712329|David García Zubiria]]* (1994-02-14)
* *[[:d:Q19665907|David Raya]]* (1995-09-15)
* *[[:d:Q112184628|Dean Huijsen]]* (2005-04-14)
* *[[:d:Q13382434|Diego Llorente]]* (1993-08-16)
* *[[:d:Q59938996|Eric García]]* (2001-01-09)
* *[[:d:Q18637930|Fabián Ruiz]]* (1996-04-03)
* *[[:d:Q117312887|Fermín López]]* (2003-05-11)
* *[[:d:Q44297797|Ferran Torres]]* (2000-02-29)
* *[[:d:Q108111889|Gavi]]* (2004-08-05)
* *[[:d:Q356126|Gerard Deulofeu]]* (1994-03-13)
* *[[:d:Q5550103|Gerard Moreno]]* (1992-04-07)
* *[[:d:Q30346426|Hugo Guillamón]]* (2000-01-31)
* *[[:d:Q3180002|Jonathan Castro Otto]]* (1994-03-03)
* *[[:d:Q134729|Joselu]]* (1990-03-27)
* *[[:d:Q15396247|José Luis Gayà]]* (1995-05-25)
* *[[:d:Q649788|Juanmi Jiménez]]* (1993-05-20)
* *[[:d:Q113704154|Yamil yamil]]* (2007-07-13)
* *[[:d:Q114085673|Marc Casadó]]* (2003-09-14)
* *[[:d:Q22082505|Marc Cucurella]]* (1998-07-22)
* *[[:d:Q16148978|Marco Asensio]]* (1996-01-21)
* *[[:d:Q512377|Mario Gaspar Pérez]]* (1990-11-24)
* *[[:d:Q20719582|Mario Hermoso Canseco]]* (1995-06-18)
* *[[:d:Q63384759|Martín Zubimendi]]* (1999-02-02)
* *[[:d:Q17612631|Mikel Merino]]* (1996-06-22)
* *[[:d:Q21195147|Mikel Oyarzabal]]* (1997-04-21)
* *[[:d:Q15963931|Munir El Haddadi]]* (1995-09-01)
* *[[:d:Q104414736|Nico Williams]]* (2002-07-12)
* *[[:d:Q66466886|Oihan Sancet]]* (2000-04-25)
* *[[:d:Q118473161|Pau Cubarsí]]* (2007-01-22)
* *[[:d:Q43384100|Pau Torres]]* (1997-01-16)
* *[[:d:Q66606355|Pedri]]* (2002-11-25)
* *[[:d:Q56043276|Robert Sánchez]]* (1997-11-18)
* *[[:d:Q27469970|Robin Le Normand]]* (1996-11-11)
* *[[:d:Q20994118|Rodri]]* (1996-06-22)
* *[[:d:Q116923606|Samu Aghehowa]]* (2004-05-05)
* *[[:d:Q314232|Sergio Asenjo]]* (1989-06-28)
* *[[:d:Q24258610|Sergio Reguilón]]* (1996-12-16)
* *[[:d:Q37506695|Unai Núñez]]* (1997-01-30)
* *[[:d:Q23908113|Unai Simón]]* (1997-06-11)
* *[[:d:Q7944670|Vitolo]]* (1989-11-02)
* *[[:d:Q100735281|Yéremy Pino]]* (2002-10-20)
* *[[:d:Q97404267|Álex Baena]]* (2001-07-20)
* *[[:d:Q921324|Álex Grimaldo]]* (1995-09-20)
* *[[:d:Q27899245|Álvaro Fernández]]* (1998-04-13)
* *[[:d:Q48770|Álvaro Morata]]* (1992-10-23)
* *[[:d:Q102292155|Óscar Mingueza]]* (1999-05-13)

## Сылтамалар
*  Рәсми сайт
*  Facebook хисап язмасы
*  Twitter хисап язмасы

## Искәрмәләр

Төркем:Испания
Төркем:Футбол җыелмалары
Өлфәт (гәҗит)

**Өлфәт** — атналык гәҗит.  1905 елның 11 декабреннән 1907 елның 9 июненә кадәр Санкт-Петербург шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Нәшир һәм мөхәррир – Габдрәшит Ибраһимов.

## Кушымта
1907 елда  Санкт-Петербургта «Өлфәт» татар газетасына кушымта буларак, беренче казакъ газетасы «Серке» (нәшир Шәймәрдан Кощегулов, мөхәррир Миръякуп Дулатулы) басыла башлый. Беренче гилдия татар сәүдәгәре Вәли Хәлфин (*[[Акмолинск]]*) әлеге басмаларга меценат булып торган. Кушымта-газетаның максаты ― казакъ халкының аңын уяту һәм аны милли хокуклар һәм ирекләр өчен көрәшкә алып бару. Мәкалә авторлары казакъ халкының христианлашуына каршы чыгыш ясый, җирләрне, көтүлекләрне, казакъларның су ресурсларын кире кайтаруны, казакъ мәктәпләрен, мәчет-мәдрәсә, театрларны күбрәк ачуны, газеталар, журналлар, дәреслекләр һәм мөселман әдәбиятын чыгаруны таләп итәләр. 

Казакъ телендәге кушымтаның 1-2 саны гына чыгып калган, «Өлфәт» татар газетасы ябылгач (1907), кушымта да чыгудан туктаган.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

## Моны да карагыз

* Татар телендәге матбугат басмалары исемлеге

Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркем:1905 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:1907 елда ябылган гәҗитләр
Төркем:Татарча гәҗитләр
Ө
Төркем:Санкт-Петербург гәҗитләре
Урак-Чүкеч (гәҗит)

**Урак-Чүкеч** (1919 елның гыйнвар-март айларында *«Мәләкәс тавышы»*) — гәҗит. РКП(б)ның Мәләкәс өяз комитеты органы. 1919 елда Мәләкәс шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Урал (гәҗит, Стәрлетамак)

**Урал** (1919-1920 елларда *«Кызыл юл»*, 1920 елның марртыннан 1921 елның мартына кадәр *«Шәрекъ ярлылары»*) — гәҗит. РКП(б)ның Стәрлетамак өяз комитеты органы. 1919-1922 елда Стәрлетамак шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Чанди Мандир

**Чанди Мандир** (*Мандир* "гыйбадәтханә" дигән сүзне аңлата) ул куәт Алиһәсе Чандига багышланган Һиндстанда Чандигарх янында Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул шул гыйбадәтханә исеменнән исемен алган Чандигарх шәһәреннән 15 км ераклыкта һәм Мата Манса Дэви Мандирдан якынча 10 км ераклыкта урнашкан. Гыйбадәтханә матур тирәлектә Шивалик калкулыклары фонында урнашкан.
Навратрас фестивале дәвамында меңнәрчә кешеләр бу гыйбадәтханәгә киләләр. Гыйбадәтханәдә төрле Һинд дине Ходайларының сыннары бар, шулар арасында Чанди, Радха Кришна, Шива һәм Рама сыннары.
Чанди Мандир даирәсендә Һиндстан армиясенең Көнбатыш Командлыгы урнашкан.

## Шулай ук карагыз
*Чанди Дэви
*Катак Чанди Гыйбадәтханәсе, Каттак
*Чанди Дэви Гыйбадәтханәсе, Хардвар

Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Тор 2: Караңгылык дөньясы

## Актерлары

## Төшерү төркеме

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 

Төркем:Кристофер Маркус һәм Стивен МакФили сценарийлары буенча фильмнар
Төркем:Marvel кинематографик галәме фильмнары
Төркем:Тор (Marvel Comics) турындагы фильмнар
Төркем:АКШ-ның 3D фильмнары
Төркем:2013 елның 3D фильмнары
Төркем:Сиквел фильмнар
Төркем:2013 елның атышлы-чабышлы фильмнары
Төркем:2013 елның фантастик фильмнары
Төркем:2013 елның АКШ фильмнары
Төркем:Лондон турындагы фильмнар
Төркем:Дисней фильмнары
Төркем:Галимнәр турындагы фантастик фильмнар
Урал кочегаркасы (гәҗит)

**Урал кочегаркасы** — гәҗит. ВКП(б)ның Киҗел шәһәр комитеты һәм шәһәр шурасы органы. 1930-1941 елда Киҗел шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Урта Идел (журнал)

**Урта Идел** — иҗтимагый-сәяси һәм авыл хуҗалыгы журналы.  1928 елның декабреннән 1929 елның августына кадәр Самар шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Заһит Шәркый.

Төркем:Татарча журналлар
Уфа хәбәрләре (гәҗит)

**Уфа хәбәрләре** — гәҗит.  1918 елда Уфа шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Уфаның авыл көнкүреше журналы (журнал)

**«Уфаның авыл көнкүреше журналы»** () — журнал. Уфа губерна земство башкармасы органы. Совет хакимияте урнашканнан соң, беренче булып туктатылган татар вакытлы матбугат басмасы. 1914―1917 елларда Уфа шәһәрендә татар һәм рус телләрендә нәшер ителә. Рәсми мөхәррире – П. Коропачинский, тәрҗемәче – Сәгыйть Рәмиев.

## Тарих
1908 елдан ― «Сельскохозяйственный листок», 1912 елдан — «Уфимский сельскохозяйственный листок» буларак чыккан. Әлеге журнал Уфа  земствосы органы буларак, 1914 елның 28 апрелендә ике телдә чыга башлаган. Рус телендәге варианты «Уфимский сельскохозяйственный листок» («Сельскохозяйственный листок Уфимского губернского земства») исемен йөрткән. Аның җаваплы мөхәррирләре булып төрле елларда П. Коропачинский белән П. Толстой эшләгән. Дубликат рәвешендә чыгарылган татарча варианты («Уфаның авыл көнкүреше журналы») исә Сәгыйть Рәмиев тарафыннан тәрҗемә ителгән.

Басманың һәрбер саны тышлыгында авыл тормышын сурәтләгән рәсемнәр урнаштырылып килгән. Журнал, нигездә, икътисад, бигрәк тә авыл хуҗалыгына кагылышлы мәсьәләләргә даими игътибар биргән. Шулай ук самодержавиенең төшерелүе, Учредительное собраниегә сайлаулар кебек агымдагы зур сәяси вакыйгаларны да шактый киң яктырткан. Журналның татарча басмасында әдәби парчалар да басылган.

## Мөхәррирләр
төрле елларда: А. Г. Георгиевский, 1908—1909, 1914—1916; П. Ф. Коропачинский, Уфа губерна земство башкармасы рәисе, 1908—1916; А. Д. Гачечиладзе 1908—1914; М. П. Депрейс, 1910—1911; Н. П. Товарищев, 1910, 1912—1914; К. В. Стобеус, 1916; Г. М. Курковский, 1916.

## Ябылу
1917 елның 27 октябрендә (9 ноябрендә) Халык Комиссарлары Шурасы (Совет хөкүмәте) үзенең беренче утырышында «Матбугат турында» декрет (Декрет «О печати») кабул итеп, «буржуаз матбугат»ны кануннан тыш дип игълан итә, совет цензурасына юл ача.

«Уфаның авыл көнкүреше журналы» ― Совет хакимияте урнашканнан соң, беренче булып туктатылган татар вакытлы матбугат басмасы. Аның 136 саны, соңгысы 1917 елның 1 декабрендә чыгарылган.

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999, стр. 604. ISBN 0-9530650-3-0
## Әдәбият
* Сельскохозяйственный листок Уфимского губернского земства: [Библиография периодических изданий России. № 7489] // Беляева Л. Н., Зиновьева М. К., Никифоров М. М. Библиография периодических изданий России, 1901—1916. — Л.: [ГПБ], 1960. Т. 3: Р—Я. — С. 201.
* *Тәлгат Насыйров*. Октябрь һәм эзәрлекләнгән татар матбугаты. Казан утлары, 2005 ел, № 10, 157-175нче бит.
## Сылтамалар
* Сельскохозяйственный листок Уфимского губернского земства

## Искәрмәләр


В
Төркем:1914 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:Уфа матбугаты
Төркем:Татарча журналлар
Учёные записки Казанского университета (журнал)

**Учёные записки Казанского университета** — журнал.  1834 елдан башлап Казан шәһәрендә нәшер ителә.

Төркем:Русча журналлар
Төркем:Әлифба буенча журналлар
Төркем:Казан матбугаты
Төркем:Фәнни журналлар
Урал большевиге (гәҗит)

**Урал большевиге** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. ВКП(б)ның Урал, аннары Чиләбе өлкә комитеты органы. 1933-1934 елларда Свердловск, 1934-1938 елларда Чиләбе шәһәрләрендә башкорт телендә нәшер ителә.

Төркем:Башкортча гәҗитләр
Уфа кооператоры (журнал)

**Уфа кооператоры** — журнал.  1917-1918 елда Уфа шәһәрендә татар һәм рус телләрендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Еңеү байрағы (гәҗит)

**Еңеү байрағы** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. СБКФнең Бура район комитеты һәм район шурасы органы. 1954 елның 1 маеннан 1956 елның 30 маена кадәр Бәгәрәктамак авылында атнага 3 тапкыр башкорт телендә нәшер ителә.

Төркем:Башкортча гәҗитләр
Сталин юлы (гәҗит)

**Сталин юлы** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. ВКП(б)ның Куандык район комитеты һәм район башкарма комитеты органы. 1935 елның августыннан 1936 елның гыйнварына кадәр Куандык авылында башкорт телендә нәшер ителә.

Төркем:Башкортча гәҗитләр
Илдус Әмирханов

**Илдус Әмирхан** — татар мәгърифәтчесе. Әмирхановлар нәселеннән. 
Илдус Госман улы Әмирханов 1941 елда Ульяновск өлкәсенең Иске Кулаткы районы Урта Тирескә авылында укытучы гаиләсендә туган. 
1958 елда Иске Мостяк авылында урта мәктәпне тәмамлый, 1960 елда Сембердә тимеръюлчылар мәктәбен. Ике ел тимер юлда эшли. 

1964-70 елларда КДУның механика-математика факультетында укый.

Колшәриф исемендәге Татар милли университетны, ТФА нең Гаилә һәм демография үзәген оештыручы.

Балалары - Шамил һәм Чулпан.
2018 елның 18 июнендә вафат, Казанның мөселман зиратында (Самосыр) җирләнде.

## Әсәрләре

* Татар кануны (кануннамә). − Казан: Татар халкының Милли Мәҗлесе, 1996. − 44 б.
* “Әмирхания” рухи-дөньяви мәдрәсәсе. Нигезнәмә. Казан-Чаллы: “Әмирхания” мәгърифәтчелек фонды, 1997. − 54 б.
* Амирханов Ильдус. Проблемы татарского национального просвещения (концептуальные разработки). Казань-Челны: Просветительский фонд «Амирхания», 1997. − 64 с.
* “Әмирхания” мәхәлләсе. Нигезнәмә. Казан-Чаллы: “Әмирхания” мәгърифәтчелек фонды, 1997. − 43 б.
* Татарстан Республикасы милли мәгарифнең концептуаль нигезләре. Проект. − Казан: РИЦ «Школа» нәшрияте, 2000. − 20 б.
* Концептуальные основы национального просвещения Республики Татарстан. Проект. − Казань: РИЦ «Школа», 2000. − 20 с.* 
* Татарстан гаиләсенең әхлак кануны. 2002. − 50 б.
* Әмирхан Илдус. Татар фәлсәфәсе һәм милли мәгариф. − Казан: Татар. кит. нәшр., 2003. − 335 б.
Тулырак: https://intertat.tatar/news/avyrganda-da-mill-t-chen-rnede-90nchy-ellarda-milli-m-garif-sistemasyna-nigez-saluchy-ildus-mirhanov-vafat-4986758

## Искәрмәләр

Төркем:Татар галимнәре
Төркем:Казанның мөселман зиратында җирләнгән шәхесләр
Финляндия ислам мәхәлләсе (журнал)

**Финляндия ислам мәхәлләсе** — журнал.  1949 елда Тампере шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 6 саны чыга. Нәширләр – Хәбибрахман Шакири һәм Ф. Арат.

Төркем:Татарча журналлар
Фронт правдасы (гәҗит)

**Фронт правдасы** — фронт гәҗите. Волхов фронтының сәяси идарәсе органы. 1943 елның гыйнварыннан 1944 елның февраленә кадәр татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Габделхәй Хәбиб.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркем:Фронт газеталары
Фронт хакыйкате (гәҗит)

**Фронт хакыйкате** — фронт гәҗите. 2 нче Беларус фронтының сәяси идарәсе органы. 1944 елның 24 февраленнән 1945 елның 5 июненә кадәр татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркем:Фронт газеталары
Хәбәрләр (гәҗит, Минзәлә)

**Хәбәрләр** — гәҗит. Минзәлә өяз шурасының керәшен секциясе органы. 1917 елда Минзәлә шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 7 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Хакыйкать (гәҗит)

**Хакыйкать** — гәҗит. А. Колчак штабы каршындагы гаскәри имам идарәсе органы. 1919 елда Омск шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Габдрахман Сәлимгәрәев.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Хәбәрләр (гәҗит, Җаек)

**Хәбәрләр** — гәҗит. РСДРПның Җаек шәһәр комитеты органы. 1917 елда Җаек шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Г. Әбүбәкеров.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Хак (гәҗит)

**Хак** — көнлек гәҗит.  1911 елда Әстерхан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир һәм нәшир – М.-Л. Исмәгыйлев-Ширванский.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Капитан Америка: Кышкы солдат

## Актерлары

## Төшерү төркеме

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 

Төркем:Кристофер Маркус һәм Стивен МакФили сценарийлары буенча фильмнар
Төркем:Marvel кинематографик галәме фильмнары
Төркем:Капитан Америка турындагы фильмнар
Төркем:К.А.Л.К.А.Н.
Төркем:Террор турындагы фильмнар
Төркем:Шымчылар турындагы фильмнар
Төркем:Вашингтон турындагы фильмнар
Төркем:Сиквел фильмнар
Төркем:IMAX фильмнары
Төркем:АКШ-ның 3D фильмнары
Төркем:2014 елның 3D фильмнары
Төркем:2014 елның АКШ фильмнары
Төркем:2014 елның атышлы-чабышлы фильмнары
Төркем:2014 елның фантастик фильмнары
Төркем:Дисней фильмнары
Халык сүзе (гәҗит)

**Халык сүзе** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. Симәй шәһәр мәдәният җәмгыяте органы. 1917-1919 елда Симәй шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 22 саны чыга. Нәшир – Фуат Айтикин, мөхәррир – Гариф Мусин.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Халык теләге (гәҗит)

**Халык теләге** — гәҗит. Спас өяз шурасының мөселман бүлеге органы. 1918 елның 7 апреленнән 1919 елга кадәр Спас шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Кукдешвар гыйбадәтханәсе

**Кукдешвар Гыйбадәтханәсе** Һиндстанда, Махараштрада Пуне Даирәсендә урнашкан. Ул якындагы Джуннар шәһәрендә 15 км ераклыкта Кукди Елгасы ярларында урнашкан. Ул үзенең матур потлары һәм таштан уеп ясалган сурәтләре өчен мәгълүм Шива гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханәнең түбәсе ярым җимерек хәлдә. Прасаннагад буларак мәгълүм Чаванд кальгасы Кукдешвар гыйбадәтханәсеннән якынча 3 км ераклыкта.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Хатын-кызларга киң юл (гәҗит)

**Хатын-кызларга киң юл** — гәҗит. РКП(б)ның Башкорт губерна комитеты органы. 1921 елда Стәрлетамак шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Халык мәгарифе (журнал)

**Халык мәгарифе** — атналык журнал.  1919 елда Әстерхан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Халык (гәҗит)

**Халык** — сәяси, әдәби һәм икътисадый гәҗит.  1914-1915 елда Әстерхан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Нәшир һәм мөхәррир – Шакир Баһаветдинов.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Хөр яшьләр (гәҗит)

**Хөр яшьләр** — гәҗит. РКЯБнең Ырынбур комитетының мөселман секциясе органы. 1920 елда Ырынбур шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Хөррият (гәҗит)

*<small>Бу [[Казан]] газетасы турында мәкалә, [[Сәмәрканд]] газетасы турында [[Хөррият (газета, 1917)|моннан]] укыгыз</small>

*'«Хөррият»''' — татар эсерларының легаль булмаган гәҗите. Бер үк исемле оешма органы. 1905 елның август-сентябрь айларында Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 2 саны чыга. Газетаны чыгаруда Гаяз Исхакый катнаша.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Галактиканың сакчылары (фильм)

## Актерлары

## Төшерү төркеме

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 

Төркем:Marvel кинематографик галәме фильмнары
Төркем:2014 елның АКШ фильмнары
Төркем:АКШ-ның 3D фильмнары
Төркем:2014 елның 3D фильмнары
Төркем:IMAX фильмнары
Төркем:Дисней фильмнары
Төркем:2014 елның фантастик фильмнары
Төркем:Төрмәдән качу сәнгатьтә
Төркем:Инглиз телендәге фильмнар
Төркем:Җеймс Ганн сценарийлары буенча фильмнар
Төркем:Галактиканың сакчылары турындагы фильмнар
Чаткы (журнал)

**Чаткы** — әдәби-сәяси, рәсемле сатирик журнал.  1923-1924 елларда Сарысу (Царицын) шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Черносотенец (гәҗит)

**Черносотенец** — гәҗит. «Рус халкы берлеге»нең Казан бүлеге органы. 1906 елның 29 ноябреннән 1907 елның 11 мартына кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә. Нәшир – П. Кувшинов, мөхәррир – Владислав Залеский.

Төркем:Русча гәҗитләр
Циркуляр по Казанскому учебному округу (журнал)

**Циркуляр по Казанскому учебному округу** — журнал.  1865-1917 елларда Казан шәһәрендә айга 1 тапкыр (1869 елга кадәр айга 2 тапкыр) рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча журналлар
Төркем:Әлифба буенча журналлар
Төркем:Казан матбугаты
Чыңгыз баласы (гәҗит)

**Чыңгыз баласы** — гәҗит. Ырынбур мөселман хәрби коллегиясе органы. 1917 елдан 1918 елның гыйнварына кадәр Ырынбур шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – С. Гайфи.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Чулпан (гәҗит, Петроград-Мәскәү)

**Чулпан** — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит. Эчке Россия мөселманнары эшләре комиссариаты органы. 1918 елның 18 гыйнварыннан 1919 елның 12 мартына кадәр Петроград һәм Мәскәү шәһәрләрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррирләр – Галимҗан Ибраһимов, Гаяз Максудов, Мөхәммәтһади Килдебәков.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Чүкеч (журнал)

**Чүкеч** — иҗтимагый-сәяси, әдәби-сатирик рәсемле журнал.  1906 елның 22 июненнән 1910 елның мартына кадәр Ырынбур шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Нәшир – Тимерша Соловьёв, мөхәррир – Тимерша Соловьёв, Мәхмүт Алмаев, Зариф Бәшири.

Карикатуралар рәссамнар Орлов, Романов, графиклар Л.Мостафин (псевдоним «Л.М.»), А.Иделбаев (псевдоним «А.И.») тарафыннан ясала, яки башка басмалардан, шул исәптән «Мелла Насреддин» әзәрбайҗан сатирик журналыннан күчереп бастырыла.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарча журналлар
Церковно-общественная жизнь (журнал)

**Церковно-общественная жизнь** — атналык журнал. Казан руханилар академиясе органы. 1906 елның 11 мартыннан 1907 елның 6 ноябренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә. Нәшир – Александр Смирнов, мөхәррирләр – Леонид Писарев, Михаил Машанов, Константин Григорьев.

Төркем:Русча журналлар
Төркем:Әлифба буенча журналлар
Төркем:Казан матбугаты
Чулпан (гәҗит, Тум)

**Чулпан** — гәҗит. Себер мөселманнарының үзәк шурасы органы. 1918 елда Тум шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Шәрекъ (журнал)

**Шәрекъ** — иҗтимагый-сәяси, әдәби һәм фәнни журнал.  1919 елда Ташкәнт шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 10 саны чыга.

Төркем:Татарча журналлар
Шәрекъ авазы (журнал)

**Шәрекъ авазы** — журнал.  1939 елда Тиянҗин шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Шәрекъ кызы (журнал)

**Шәрекъ кызы** — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби журнал. Россия мөселманнарының вакытлы үзәк бюросы органы. 1918 елда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Кырмыска-кеше (фильм)

## Актерлары

## Төшерү төркеме

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* «Кырмыска-кеше» Metacritic-та

Төркем:Инглиз телендәге фильмнар
Төркем:2015 елның АКШ фильмнары
Төркем:АКШ-ның 3D фильмнары
Төркем:2015 елның 3D фильмнары
Төркем:Дисней фильмнары
Төркем:АКШ-ның фантастик кәмитләре
Төркем:2015 елның кинокәмитләре
Төркем:2015 елның фантастик фильмнары
Төркем:2015 елның атышлы-чабышлы фильмнары
Төркем:Marvel кинематографик галәме фильмнары
Төркем:Бөҗәкләр турындагы фильмнар
Төркем:Галимнәр турындагы фантастик фильмнар
Төркем:Караклар турындагы фильмнар
Төркем:Хакерлар турындагы фильмнар
Төркем:Талау турындагы фильмнар
Төркем:Кырмыскалар мәдәнияттә
Төркем:Төрмәдән качу сәнгатьтә
Шәкертләр таңы (журнал)

**Шәкертләр таңы** — журнал. Ерак Шəрекъ мөселманнарының дини-милли Идел-Урал мəркəзе органы. 1935 елда Мукден шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Шимал ягы (гәҗит)

**Шимал ягы** — гәҗит.  1918 елның гыйнварыннан 8 апреленә кадәр Петроград шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Кәрим Сәгыйть (1888-1939).

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Шкура, кожа и обувь (журнал)

**Шкура, кожа и обувь** — журнал.  1910 елның 11 февраленнән 1911 елның 10 февраленә кадәр Казан, 1911 елның февраленнән 1915 елга кадәр Петроград шәһәрләрендә рус телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Андрей Завадский (1867-?).

Төркем:Әлифба буенча журналлар
Төркем:Русча журналлар
Төркем:Казан матбугаты
Төркем:Санкт-Петербург
Шураи Ислам (гәҗит)

**Шураи Ислам** — дини гәҗит.  1917 елда Ташкәнт шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 10 саны чыга. Мөхәррир – Исмәгыйль Габитов (1891-?).

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Шурӑмпуҫ (журнал)

**Шурӑмпуҫ** — журнал. РСФСР милләтләр эшләре халык комиссариатының үзәк чуаш бүлеге органы. 1919-1921 елларда Казан шәһәрендә чуаш телендә нәшер ителә, барлыгы 12 саны чыга.

## Искәрмәләр

Төркем:Чуаш журналлары
Шәпи агай (журнал)

**Шәпи агай** — рәсемле көлке журналы. ВКП(б)ның Урал өлкә комитетының татар-башкорт бюросы органы. 1924-1927 елларда Свердловск шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 26 саны чыга.

Төркем:Татарча журналлар
Тайн Һинду Мандир

**Тайн Һинду Мандир** Көньяк Америкада, Гайанада Корентайн Бербайста Порт Мурантта авыл җәмәгатендә, Тайн Бистәсендә урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул Гайана Һинду Дхармик Сабха белән афилиациядә; гәрчә аның барлыкка килүе Guyana Sevasharam Sangh Cove һәм John, East Coast Demerara тарафыннан илһамландырылган.
1960-ынчы, 1970-енче елларда һәм 1980-енче елларның соңгы ахырында, Тайн Һинду Мандирында бхаджан җырлау белән Яджна хезмәтләре башкарыла торган иде. Бу хезмәтләргә гадәттә өлкәннәр йөргән. Мандирда шулай ук яшьләр оешмасы бар, Тайн Һинду Яшьләр Оешмасы, һәм гәрчә аның нигезләүче әгъзалары күченеп китсә дә, Тайн/Клифтон/Джонда яшәгән Ист-Индиялеләрнең яшьрәк буыны аларның бай Һинд дине мәдәниятен тоталар һәм мирасны һәм йолаларны саклыйлар.

## Тышкы сылтамалар

 Тайн Һинду Мандирның Facebook челтәрендә төркеме

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Шимал очкыннары (журнал)

**Шимал очкыннары** — журнал.  1943-1945 елларда Кеми, 1945-1977 елларда Һелсинки шәһәрләрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Хәсән Хәмидулла.

Төркем:Татарча журналлар
Медицина иминияте

**Медицина иминияте** (халык-ара ) -  медицина яклауга хокукын тәэмин итүнең чараларыннан берсе. Мәҗбүри медицина иминияте системасында катнашу тормыш өчен һәркемгә дә әһәмиятле һәм кыйбат социаль ярдәмгә - илкүләм сәламәтлек саклау системасы кысаларындагы медицина ярдәме алу хокукына мөмкинлек бирә.

Мәҗбүри медицина иминияте – иминият очрагы килеп туганда иминләштерелгән затка мәҗбүри медицина иминияте программалары кысаларында мәҗбүри медицина иминияте акчаларына медицина ярдәмен гарантияләүгә юнәлдерелгән дәүләт тарафыннан булдырыла торган хокукый, икътисадый һәм оештыру чаралары системасыннан торган мәҗбүри социаль иминият төре ул.

## Мәҗбүри медицина иминияте тарихы.

Гражданнарга авырган очракта социаль ярдәм күрсәтүнең күптәнге традицияләре бар. Әле Борынгы Греция һәм Рим империясендә профессиональ коллегияләр кысаларында үзара ярдәм оешмалары булган, алар бәхетсезлек, җәрәһәтләнү, озак вакыт дәвам иткән авыру аркасында хезмәткә сәләтен югалткан очракта яки гарипләнү очрагында акча җыю һәм аны түләү белән шөгыльләнгәннәр. Урта гасырларда авыру яисә гарипләнү очрагында халыкны яклауны цех һәм һөнәр гильдияләре (берлекләре) һәм чиркәү үз өстенә алган.
## Искәрмәләр
Эш-Уэльцехт Аэродромы

**Эш-Уэлцехт**та аэропорт 1937 елда нигезләнгән булган һәм 1954 елга кадәр эксплуатацияләнгән. Анда элек Ланкенцвайер булган, ул “Чинкантэнер” дип аталган торак районы булган. Бу Люксембургта беренче рәсми аэропорт булган.
## Тарихы
1928 елда Люксембургның очу пионеры Лу Хеммер танылган, ул Эш-Уэлцехның төньяк чиге киң булу очу максатлары өчен яхшы яраган дип санаган. 1929 елда ул “Эшер Аэро-Клубы”н (A.C.E) – ны нигезләгән. Тын Океаны вакыты буенча 1929 елның 12 маенда меңнәрчә кешеләр карап торып клуб ачылды. Икенче очрашу 1930 елның 28 сентябренда шул ук урында булган. Шул вакыттан бирле Эшер-Аэро Клубы очучылар очрашуын ел саен оештырган.
1935 елның октябренда Эшта очучылар очрашуында фаталь очраклардан соң Эшер Аэро-Клубы үзенең эшчәнлеген берничә айга туктатып торды.
Әмма инде берничә айдан соң, 1936 елның 3 апрелендә башка төркем тарафыннан яңа берлек “Бассин Минье Аэроклубы” (ACBM) нигезләнгән булган. Шулай ук “д’Эш–сюр-Альзетт аэродромын эксплуатацияләүнең аноним җәмгыяте” авиакомпаниясе эшли башлаган. Ике оешманың да башында Гийом Тэвес булган.  Иң элек аэродром аэропортка кадәр киңәйтелгән булган. 
Милли Аэропортның ачылуы 1937 елның 26 сентябренда булган. Аны бургомистр Хуберт Клемент ачкан, шулай ук Люксембургның Шарлоттасы һәм Бурбон-Парманың Феликс исемле принц катнашкан.
Эшер Аэропортын күбесенчә спорт һәм туризм максатлары өчен кулланганнар. Беренче очу 1938 елда Havilland Dragon дигән бипланы ярдәмендә булган. Әмма шулай ук беренче шәхси “Кройдон-Эш-Кройдон” очу сызыгы ачылган булган, ул шәхси инглиз ширкәте Олли-Эйр-Сервисныкы булган.
Бу сызыкның беренче самолетының җиргә кунуы 1938 елның 1 апреленда булган, ул Брюссельда Харен аэропортында томан сәбәпле ике сәгатькә соңгарып килгән. Бу бары тик репетиция булган, сызыкның фактик хезмәт итүе 1938 елның 6 маенда башланган.
1945 елның 27 июленда "Aero Club de la Valee de Kayl" дигән аэроклуб яңа статутлар кабул иткән һәм яңа исем алган - "Club de vol a Voile de Luxembourg asbl". Клубның штаб-квартирасы Эш-Уэльцехтта булган. 1947 елда Дженни Эрфкемпер дигән очучы Эшер Бозлыгыннан төшкән һәм бәланең эпицентрында һәлак булган.
Америка армиясеннән Piper Cub тибындагы очак сатып алынган булган.
## Аэропорт хөрмәтенә аталганнар
Лакельц кварталында урам - rue de l'aérodrome (PLZ 4012)
Һәм École de l'Aérodrome
## Әдәбият
* M. Reichling, A. Kemp, R. Kuhn, (Asbl AAMI): *Escher Aerodrom 1937-1954*, 2003, Éditions Le Phare, ISBN 2-87964-063-6

Төркем:Әлифба буенча һава аланнары
Төркем:Люксембург һава аланнары
Җәүдәт Ильясов (математик)

*Бу [[математика|математик]] турында мәкалә, язучы турында [[Җәүдәт Ильясов|биредә]] укыгыз.*

**Ильясов Җәүдәт Шәүкәт улы** (10 февраль 1959) — башкорт галиме, математик, физика‑математика фәннәре докторы (2000), профессор.

## Биографиясе
Җәүдәт Шәүкәт улы Ильясов 1959 елның 10 февралендә Башкорт АССРның Учалы районы Миндәк авылынды туган.

1981 елда Мәскәү дәүләт университетының тәмамлаганнан соң дәррәү аспирантурада (1981-1984). Ары 2007 елга кадәр (өзеклекләр белән) Башкорт дәүләт университетында, 1996-1998 елларда В. А. Стеклов исемендәге Математика институтында эшли, бу вузның докторантурасына укый.

2002-2003 елларда Францияның Да-Рошель шәһәрендә укыта.

2007 елдан Россия елда ссср Фәннәр академиясенең Математика институтында бүлек мөдире.

## Гыйльми эшчәнлеге
Фәнни хезмәтләре сызыксыз дифференциаль тигезләмәләргә, вариациялы исәпләмәгә, стохастик процесларны тикшерүгә, санча ысулларга багышланган.

Җәүдәт Ильясов бифуркациядән табуның озак функционалның, катлауларга аерылу буенча сызыксыз спектраль анализның, стационар булмаган мәсьәләләрнең критик нокталарын ике яклы вариацияле исәпләү ысулларын уйлап таба; сызыксыз дифференциаль тигезләмәләр теориясенең ачык калган берничә проблемасын хәл итә.

60‑тан артык фәнни хезмәт авторы.

## Гыйльми хезмәтләре
*Ильясов Я.Ш., “Исчисление бифуркаций методом продолженного функционала”, Функц. анализ и его прил., 41:1 (2007), 23–38  mathnet  mathscinet  zmath
*Il'yasov Y., “A duality principle corresponding to the parabolic equations”, Physica D, 237:5 (2008), 692–698  crossref  mathscinet  adsnasa
*Il'yasov Y., “On nonlocal existence results for elliptic equations with convex-concave nonlinearities”, Nonlinear Analysis, 61:1-2 (2005), 211–236  crossref  mathscinet  zmath
*Il'yasov Y., Runst T., “On nonlocal calculation for inhomogeneous indefinite Neumann boundary value problems”, Calculus Var. & Part. Diff. Eq., 22:1 (2005), 101–127  crossref  mathscinet  zmath
*Il'yasov Y., “On positive solutions of indefinite elliptic equations”, C. R. Acad. Sci. Paris Sér. I Math., 333:6 (2001), 533–538  crossref  mathscinet  zmath  adsnasa
## Искәрмәләр

Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Математиклар
Сергей Иванов

**Сергей Иванов** — күп мәгънәле гыйбарә.
* Сергей Иванов (1922)
* Сергей Иванов (1953)
* Сергей Иванов (1976)

Төркем:Фамилияләр
Герберт Гувер

**Герберт Гувер** (, 10 август 1874 — 20 октябрь 1964) — 31-се АКШ Президенты (1929—1933). АКШ республикан фиркасенән.

1921-1928 елларда АКШ сәүдә сәркатибе булды. Аның астына Америка ярдәм администрациясе җитәкчесе.

1928 елда Мут-Хули тариф акты буенча Герберт Гувер авыл хуҗалыгы тауарларына салымны күтәреп, фермерларга ярдәм итәргә вәгъдә иткән була.

1930 нчы елда Президент сыйфатында Герберт Гувер Бөек торгынлыкка каршы төрле программаларны гамәлгә кертә башлый, әммә аларның барлык да диярлек уңышсызлыкка китерә.

Хәзерге вакытта аның исемен Герберт Гувер Билдинг йорты йөртә.

## Искәрмәләр
Самара Арена

**Самара Арена** — Самарда 2018 елда төзелеп беткән футбол стадионы.

Төркем:Стадионнар
Төркем:2018 елгы дөнья футбол чемпионаты
Төркем:Самар
Мордовия Арена

**Мордовия Арена** — Саранскида 2018 елда төзелеп беткән футбол стадионы.

Төркем:Стадионнар
Төркем:2018 елгы дөнья футбол чемпионаты
Төркем:Саранск
Элемтә (гәҗит)

**Элемтә** — гәҗит. ВКП(б)ның Сарысу (Царицын) губерна комитеты органы. 1925 елда Сарысу (Царицын) шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Applied Magnetic Resonance (журнал)

**Applied Magnetic Resonanсe** — халыкара фәнни журнал.  1990 елдан башлап Казан шәһәрендә инглиз телендә нәшер ителә.

Төркем:Инглиз журналлары
Грейфер

**Грейфер** (, greifen — тотоп алырга) — йөк күтәрүче краннар һәм экскаваторларда кулланылган йөк тартып алу җиһазы Балчык материаллар, агач, зур материаллар алу өчен кулланыла.
Җир казу эшләрдә кулланыла.

### Параметрлар
Йөк күтәрүчәнлегенә (**Q** тамгасы) йөк һәм грейфер массасына индерелгән. Йөк һәм грейфер массасының нисбәтеннән уместен алу сынык бәйле:

## Классификация
Грейдерлар булалар:
* Канатлы:
# Бер канатлы
# Ике канатлы
* Каты йөк белән
# Приводлы (моторлы)
# Ике һәм күп челюсте

## Искәрмәләр

## Сылтанмалар
* Грейфер в БСЭ 
* Общие сведения о стреловых кранах — Грузозахватные органы // Techstory.ru, А. Буздин
* ГОСТ 24599-87: Грейферы канатные для навалочных грузов. Общие технические условия
Эш таңы (гәҗит)

**Эш таңы** — гәҗит. Бөтенбашкорт һөнәри берлекләр шурасы органы. 1921 елда Стәрлетамак шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Г. Кәлимуллин.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Эшкә (гәҗит)

**Эшкә** — иҗтимагый-сәяси гәҗит.  1921 елның 4 февраленнән 1922 елга кадәр Самар шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Ударник (гәҗит, Манҗаш)

**Ударник** — гәҗит.  1935 елда Манҗаш авылында татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Эшче (гәҗит)

**Эшче** — үзәк татар эшчеләр гәҗите.  1918 елның 27 сентябреннән 1932 елга кадәр Мәскәү (1920-1921 елларда Казан) шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррирләр – Борһан Мансуров, Вәли Шәфигуллин, Сәләх Атнагулов, Исхак Рәхмәтуллин. 1932 елда «Игенчеләр» гәҗите белән берләштерелә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Эшче тавышы (гәҗит)

**Эшче тавышы** — гәҗит. Украина КП(б) ҮК каршындагы татар-башкорт секцияләрнең үзәк бюросы органы. 1920 елда Харковь шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Эшче халык сүзе (гәҗит)

**Эшче халык сүзе** — гәҗит. ВКП(б)ның Симәй губерна комитеты органы. 1919-1920 елларда Симәй шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – С. Шәрәфетдинов.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Равил Сафиуллин

**Равил Сафиуллин** (Равил Сафа улы Сафиуллин, ,  ) — Украина сәясәтчесе һәм спорт чинаунигы, «Шахтар» (Донецк) футбол клубының вице-президенты (1994-2000), Украинаның Һөнәри футбол лигасы президенты, Украина гаилә, яшьләр һәм спорт эшләре министры (2010), Украина яшьләр һәм спорт эшләре министры (2013-2014).
Эшчеләр дөньясы (гәҗит)

**Эшчеләр дөньясы** — гәҗит.  1919 елның 30 гыйнварыннан 1919 елның 16 мартына кадәр Ырынбур шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Ударник (гәҗит)

* Ударник (гәҗит, Горловка)
* Ударник (гәҗит, Манҗаш)
* Ударник (гәҗит, Чусавай)
Ростов Арена

**Ростов Арена** — Дондагы Ростовта 2018 елда төзелеп беткән футбол стадионы.

Төркем:Стадионнар
Төркем:2018 елгы дөнья футбол чемпионаты
Төркем:Ростов-на-Дону
Спартак (стадион, Мәскәү)

**Спартак** — Мәскәүдә 2014 елда төзелеп беткән футбол стадионы.

Төркем:Стадионнар
Төркем:2018 елгы дөнья футбол чемпионаты
Төркем:Мәскәү