Денпасар

**Денпасар** Балиның башкаласы һәм утрауга капка. Шәһәрдә шулай ук Кече Сунда Утраулар өчен хаб бар.
Балида туризм үсеше белән, Денпасарда бизнес үсә башлаган, бу Бали Провинциясендә иң югары үсеш дәрәҗәсе булган. Денпасарның халкы 2017 елда 897300 булган, 2010 ел халык саны алу буенча 788,445 елдан үсеп. Тирә-юнь метрополия даирәсендә якынча 2 миллион яшәүче булган.
## Этимологиясе
Денпасар – Бали телендәге "ден", ул төньяк дигәнне аңлата, һәм "пасар", базар дигәнне аңлата – бу шәһәрнең базар-шәһәр буларак чыгышын күрсәтә, ул хәзерге шәһәрнең төньяк өлешендә хәзер Кумбасари Базар (элек "Пекен Паюк" дип буларак булган урында) урнашкан.

## Тарихы
### Колониаль эра
18-енче һәм 19-ынчы гасырларда Денпасар Бадунгның Һинду Маҗапаһит Патшалыгының башкаласы буларак функцияләгән. Шулай итеп, шәһәр элек Бадунг дип аталган. Патша сарае Балига 1906 елда Голландия интервенциясе вакытында таланган булган. 
### Бәйсезлек чоры

1958 елда Денпасар Бали Провинциясе хөкүмәте урнашуы урыны булган. Ул Бадунг Патшалыгы өчен дә, Денпасар Шәһәре өчен дә хөкүмәт үзәге булган.

Денпасарда да, Бадунг Патшалыгында да тиз физик, иҗтимагый һәм мәдни үсеш булган. Денпасар хөкүмәт үзәге генә түгел, ә шулай ук сәүдә, белем алу, сәнәгать һәм туризм үзәге булган.

Уртача халык үсеше елына 4,05% булган, бу күп шәһәр проблемаларына китергән.  Денпасарга автоном шәһәр статусын бирү турында килешү китерелгән булган.

2009 елның 16 ноябренда Бадунгның башкаласы Денпасардан Мангупурага күчерелгән булган.

## География
Тулаем территория 127,78 км² яки Бали Провинциясенең 2.18%-ы. Җир кулланылуының  2768 гектары дөге, 10,001 гектары коры җир, ә калган җир территориясе 9 гектар.

Бадунг Елгасы Денпасарны бүлә, шуннан соң ул Беноа Култыгына коя.

### Климат
Денпасар, экватордан бераз гына көньякка таба урнашкан, аның климаты тропик дымлы һәм коры климат (Көппен климат классификациясе Aw), ел саен эссе һәм дымлы һава торышы була. Бу сәбәпле ел буена температура әз үзгәрә, уртача температура 28 градус Цельсий була. Бу ел ике фасылга бүленә: дымлы һәм коры. Дымлы фасыл ноябрьдән апрельгә кадәр дәвам итә, коры фасыл майдан октябрьга кадәр дәвам итә. Температура экстремаль түгел, кайбер вакытларда бик эссе булырга мөмкин.

## Демография
Шәһәрнең халкы 2010 елда 788 445 кеше булган, бу алдагы унъеллыкта 533 252 кешедән үсеш. Провинция вебсайты мәгълүматы буенча 2017 елның декабренда халык саны 897 300.

Денпасарның халкы 2000-енче елдан 2010 елга кадәр ел саен 4%-ка үскән. 2002 ел Бали бомбалавының туризмга, эшләргә һәм башка утраулардан иммиграциягә депрессив йогынты ясаган. Шулай да, хәзерге трендлар дәвам итсә, Денпасар миллион кеше саныннан артык булачак дип көтелә. Денпасарда хатыннар ир кешеләрдән якынча 4.57%-ка артыграк. 2015 елгы халык санын алулары арасында эзләнү буенча шәһәрнең халкы 879 098 кеше булган.

Халыкның якынча 65.95%-ы Һинд дине тарафдарлары, ә Ислам иң зур азчылык дине (24.32%), аннан соң Христианлык (7.34%), Буддачылык (2.35%), һәм Конфуцийчылык (0.03%).

## Идарә
Административ рәвештә, шәһәр дүрт районнан тора, ул 43 суб-районнан һәм 209 авылдан тора. Денпасарда җәмәгать хезмәтләрен камилләштерү өчен күп чаралар булдырылган.

### Районнар
Денпасар дүрт районга бүленгән (*[[kecamatan]]*), түбәндә 2010 халык санын алу китерелгән:
* Денпасар Селатан (Көньяк Денпасар) 244,851
* Денпасар Тимур (Көнчыгыш Денпасар) 138,404
* Денпасар Барат (Көнбатыш Денпасар) 229,435
* Денпасар Утара (Төньяк Денпасар) 175,899

### Зур Денпасар
Зур Денпасар туристик төбәкләргә бүленә, боларга Кута һәм Убуд керә. Даими территориягә бөтен Бадунг (Петанг Районыннан тыш), һәм бөтен Гианьяр (Паянган Районыннан тыш), һәм ул **Сарбагита** буларак мәгълүм..

## Икътисады

Икътисадның структур үзгәреше һәм туризмның үсеше Денпасарга зур йогынты ясаган. Тулаем төбәк продуктында зур өлешне сәүдә, кунакханәләр һәм рестораннар алып тора.

Денпасарның икътисадына шулай ук сувенир кисеп алынган әйберләр һәм сыннар алып тора. Һөнәрләр шулай да кризис кичерә, чөнки глобаль кризис булган һәм Вьетнам, Таиланд, Һиндстан, Малайзия һәм Кытайдан көндәшлек зур булганга күрә.

## Архитектурасы
Чын Бали үзенең балчык стеналары һәм салам капкалары өчен мәгълүм булган.  Шулай да, капка яшәүчеләре һәм кибетләр шәһәр Балиның хасияте булып тора.

19-ынчы гасыр ахырыннан соң хәким итүче гаиләнең резиденциясе шәһәрнең үзәге булып тора. Базар мәйданы Бадунг Патшалыгында әһәмиятле роль уйнаган.

21-енче гасырда Денпасарда массив планлаштырылмаган төзү булган. Шулай да базар мәйданы һаман әһәмиятле рольне уйный, ә аның фасады Бали мәдәниятенең традицион элементларын чагылдыра.

## Туризм

Денпасарның төрле манзаралары бар. Ак ком пляжлары бөтен утрауда билгеле. Серф пляжы булып Серанган Утравы тора. Санур пляжының сулары салкынрак һәм Кояшта кызыну һәм һава еланнарын очыру өчен әйбәт.

Нгураһ Раи Халыкара Аэропортыннан ун минутта Кута шәһәре урнашкан, анда күпчелек кунакханәләр, рестораннар, сәүдә үзәкләре, кафелары, базар урыннары һәм туристлар өчен спалар урнашкан. Денпасар даирәсендә җирле кибетләрдә Бали һөнәрләренең бөтен төрләре бар. Боларга сәнгать әйберләре, чүлмәкләр, текстиль һәм көмеш керә. Батик саронглар һәм ир кеше күлмәкләре шулай ук күпләп сатыла.

## Белем бирү
Денпасарда төрле университетлар һәм учреждениеләр бар. Боларның кайберәүләре:
* Удаяна Университеты
* Вармадэва Университеты
* Милли Белем Бирү Университеты
* Двиджендра Университеты
* Денпасарның Махасарасвати Университеты
* Индонезия Сәнгатьләре Институты, Денпасар

## Транспорты

### Һава

Шәһәргә Нгураһ Раи Халыкара Аэропорты хезмәт итә, ул Индонезиядә иң тыгыз эшли торганнарның берсе.

### Диңгез
Денпасарга диңгез керүе булып Беноа Гаване тора. Порт шәһәр үзәгеннән 10 км да урнашкан һәм 1924 елдан бирле эшли.

### Җир өсте транспорты

2011 елның августыннан бирле шәһәрдә тиз автобуслар транзиты системасы эшләгән, ул Транс Сарбагита дип атала.

## Спорт
Денпасарда 2008 ел Азия Пляж Уеннары булган. Шулай ук 2009 Азия Җәядән Ату Чемпионаты үткәрелгән булган.

Денпасарның футбол тәкымы Перседен Денпасар дип атала, ул Лига Нусантарада уйный.

## Мәдәният һәм манзаралар

Денпасарда төрле манзаралар бар:
**Пура Джаганатха* Денпасарның иң әһәмиятле Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул 1953 елда төзелгән булган.
**Пури Пемекутан* Денпасарның элеккеге патша сарае, ул 1906 ел Голландиялеләр интервенциясе вакытында янгын тарафыннан юк булган. Сарайны янә төзекләндерелгән һәм анда килеп карарга була.
**Пура Маоспахит* Һинд дине гыйбадәтханәсе ул 14-енче гасырда төзелгән булган һәм 1917 ел Бали җир тетрәве вакытында җимерелгән булган. Гыйбадәтханәдә ике мәһабәт Гаруда һәм мистик гигант Батара Байю сыннары бар.
**Изге Йосыф Чиркәве* бу Һинд дине стиленда төзелгән Рим Католик чиркәве.
**Денпасар Шәһәр Туры [http://balicheapesttours.com/denpasar-city-tour.html]*.
**Баджра Сандхи Һәйкәле [http://balicheapesttours.com/bajra-sandhi-monument.html]*.

### Музейлар
Бали Музеенда хасиятле Бали сәнгате һәм тарихы күрсәтелгән. Музей традицион Бали стиленда төзелгән. Музей эчендә дүрт бина бар, һәрберсе экспонатларның билгеле темасына багышлаган.


File:Odalan procession.JPG|Бали ритуалы
File:Bali Museum inside courtyards and gates.jpg|Бали Музее
File:DenpasarPuraMaospahit.JPG|Һинд дине гыйбадәтханәсе *Пура Маоспахит*
File:DenpasarPuriPemecutan.JPG|*Пури Пемекутан* Сарае
File:DenpasarSt.JosephChurch.JPG|Изге Иосиф Рим Католик Чиркәве


## Кардәш шәһәрләр

* Палембанг, Индонезия
* Веракруз, Мексика
* Гран Канария, Испания
* Пхукет, Таиланд
* Хайкоу, Кытай Халык Җөмһүрияте
* Джордж Таун, Малайзия

## Шулай ук карагыз
* Бали Музее
* Денпасар Халыкара Аэропорты
* Индонезиядә кардәш шәһәрләр исемлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 
* Official site 

Төркем:Һинд дине