Айвенго Галиев

**Айвенго Галиев**, Айвенго Һадый (*Гадый*) улы Галиев (*[[1937 ел]]ның [[2 декабрь|2 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Апас районы]], [[Апас]]*) ― техник фәннәр докторы (1990), профессор (1992), Россия космонавтикасы академиясе академигы, фән һәм техника өлкәсендә СССР Министрлар Советы премиясе лауреаты (1987), Мәскәү авиация институты һәм Мәскәү дәүләт индустриаль университетның профессоры . 
## Тәрҗемәи хәле
1937 елның 2 декабрендә Апаста туган. Әтисе Һадый Гали улы Галиев (1908―1989) Апас мәктәбендә укытучы, директор булган. Әнисе ― китапханәче. Бертуганнары: Ринат, Аэлита, Элеонора, Марат. Әтисенең партия-хуҗалык эшчәнлегенә бәйле (Мөслим (*1943 ―1947*), Баулы (*1947―1952*), Зәй (*1952―1955*) районнары җитәкчесе (*район башкарма комитеты рәисе, КПСС райкомының беренче сәркатибе*), Татарстан АССР Югары шурасы президиумы сәркатибе (*1955―1967*)), Мөслимгә, Баулыга, Зәйгә, соңыннан Казанга күчәләр.
Казаңда урта мәктәпне (*көмеш медальгә*) һәм «инженер-механик (двигатель төзелеше)» белгечлеге буенча Казан авиация институтын (1961), Мәскәү авиация институты аспирантурасын (1974, *читтән торып*) тәмамлаган.  
1961 елдан Мәскәү өлкәсенең Пересвет штб (2000 елдан шәһәр) яши һәм эшли.
## Хезмәт юлы
1961 елның апреленнән ― «Ракета-галәми сәнәгатьнең фәнни-сынау үзәге» федераль казна предприятиесендә (, Мәскәү өлкәсе, Пересвет): инженер, өлкән инженер, стенд башлыгы, лаборатория башлыгы, бүлек башлыгы урынбасары, баш фәнни хезмәткәр. Галәми программалардан беренче актив катнашкан программасы – 1962―1965 елларда башкарылган Ерак Көнчыгышка һәм Себергә телетапшырулар булдыру өчен спутниклар ясау .
1982 елдан – доцент, Мәскәү авиация институтының (илкүләм тикшеренү университеты) «Ракета-галәми системаларның эксплуатацияләре белән идарә итү» аэрогаләми факультеты профессоры.
2000 елдан ― Мәскәү дәүләт индустриаль университетының Сергиев Посад филиалы профессоры.
## Гыйльми кызыксынулар өлкәсе
* Ракета двигательләренең куркынычсызлыгын сынау; 
* Ракета-космик системаларның экологиясен сынау;
* Водород технологияләренең куркынычсызлыгы;
* Сыек ягулыклы двигательләрнең ягулык камерасы материалларының ныклыгын сынау
* Марска очу өчен водородтагы перспектив двигательләрнең туклану системаларын тикшерү һ. б.
15 елдан артык «Альтернатив энергетика һәм экология» (Альтернативная энергетика и экология) халыкара фәнни журналында эшли.
Мәкаләләр һәм уйлап табуларның гомуми саны: 160 тан артык, шул исәптән 43 уйлап табу.
## Төп фәнни хезмәтләре

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1978 ― «Фидакарь хезмәт өчен» медале (СССР) 
* 1983 ― Фән һәм техника өлкәсендә СССР Министрлар Советы премиясе ― *сынауларның фәнни-методик нигезләрен эшләгән һәм яңа материалларны эшкәртү өчен стенд булдырган өчен* 
* К. Э. Циолковский һәм Н. А. Пилюгин исемендәге Россия космонавтика Федерациясе медальләре 
* «Ю. А. Гагаринның очуына 50 ел» юбилей медале 
* М. В. Ломоносов исемендәге орден
## Гаиләсе
Хатыны Валентина ― педагог, «Гармония» балалар сәнгать мәктәбендә эшли. Кызы Елена, Мәскәү авиация институтын һәм Мәскәү технологияләр һәм идарә итү дәүләт университетын тәмамлаган, Мәскәүдә эшли. Оныгы Антон, Мәскәү авиация институтын тәмамлап, аспирантурада укый. 
## Искәрмәләр
== Әдәбият ==
* *[[Флүр Баһаутдинов]]*. Әти турында языгыз... // *Флүр Баһаутдинов*.  Без Мөслим балалары. К.: Идел-Пресс, 2006, 246-247нче бит. ISBN 5-85247-005-4
* *Н. А. Бухарин*.  Город Пересвет. Страницы истории. – Сергиев Посад,  2001.
## Сылтамалар
* *Динә Йосыпова*.  Космонавтика өлкәсендәге зур белгеч Айвенго Галиев: «Бәхетле очрак татарларны космонавт итмәгән». Интертат, 12.04.2018
*   Галеев Айвенго Гадыевич. ФКП «НИЦ РКП»
## Моны да карагыз
* Һадый Гали улы Галиев
* Марат Һадый улы Галиев


Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:Профессорлар
Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар