Шаһвәли Башкиров

**Шаһвәли Башкиров**, Шаһвәли (*вариант*: Шаһивәли Гали улы Башкиров,   (*[[1894]]-[[1938]]*) — сәясәтче, Татарстан АССР юстиция халык комиссары, мәгариф халык комиссары (1934-1937), Татарстан АССР прокуроры. РКП (б) әгъзасы (*[[1918]]-[[1936]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1894 елда Казан губернасы Мамадыш өязе (*хәзерге* Кукмара районы) Камышлы авылында туган. Карт Кыя авылы мәктәбен, Мамадыш мәктәбен тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
1913-1915 елларда Казанда кибеттә приказчик. 1915 елда Вятка губернасы Малмыж өязе Нократ Аланы авылында кибеттә эшли. 1915-1918 елларда хәрби хезмәттә, 95 нче пехота полкында ефрейтор.

## Октябрь инкыйлабы
1918 елның языннан Мамадыш өязе  Камышлы авылында ярлылар комитеты сәркатибе. Мамадыш өязе Люга авылында волость кулланучылар кооперациясе бухгалтеры.

## Ватандашлар сугышы
1918 елның декабреннән Кызыл Армиядә. Казанда мөселман командалык курслары сәркатибе,  РКП (б)ның батальон һәм полк башлангыч бүлекчәләре рәисе, полк командиры ярдәмчесе вазифаларында.

## ТАССР төзелү
1921 елның җәеннән Татарстан АССР игенчелек буенча халык комиссариатында нәшрият бүлеген җитәкли.  «''Игенче''» журналын чыгаруда турыдан-туры катнаша.

1922 елның языннан Буа кантоны башкарма комитеты рәисе. Кантонда ачларга ярдәм итү комитеты рәисе. Соңрак РКП (б) Буа кантон комитеты рәисе.

## Казанда
* Татарстан АССР сәүдә эшләре буенча халык комиссары урынбасары.
* Татарстан АССР  эшче-крестьян инспекциясе халык комиссары урынбасары.
* Татарстан АССР авыл хуҗалыгын кредитлау шурасы (*Татселькредсоюз*) рәисе.
* Татарстан АССР юстиция халык комиссары.
* Татарстан АССР прокуроры.
* Татарстан АССР авыл хуҗалыгы кооперациясе идарәсе рәисе.
* Татарстан АССР дәүләт нәшрияты (*Татгосиздат*) рәисе.
* РКП (б) өлкә комитетында авыл хуҗалыгы бүлеге мөдире.
* 1930-1933 Татарстан АССР промысел кооперациясе шурасы җитәкчесе.
* 1934-1937 Татарстан АССР халык мәгарифе халык комиссары, бер үк вакытта «*[[Мәгариф]]*» журналы, «*[[Уку Ударниге]]*» газетасы  мөхәрририятләрен җитәкли.
* 1937 «Союзкинохроника»ның Казан студиясе директоры.

## Хезмәтләре
Ш.Г. Башкиров. 1929-1930 елларда Татарстан Совет Социалистик Републикасында промкооперациянең эш нәтиҗәләре һәм аның алдында торган бурычлар. Казан: ТДН, 1932.

## [[Сталин репрессияләре|Репрессия]]
1936 елның җәендә ВКП (б) үзәк комитетының «*троцки-зиновьевчыл инкыйлабка каршы блокның террорчыл эшчәнлеге турында*» ябык хатын тикшергәндә, мәгариф халык комиссары Ш. Башкиров оппозиционерлар Мөхетдинов һәм Галә Ходаяровны яклауда гаепләнә, 1937 елның апрелендә эшеннән азат ителә. 1937 елның августында НКВД тарафыннан кулга алына. 1938 елның 9 маенда ССРБ югары суды хәрби коллегиясе, «*уң троцкичыл, милләтчелек белән сугарылган террор оешмасының җитәкчеләреннән берсе*» булуда гаепләп,  иң югары җәзага хөкем итә. 1957 елда аклана.

## Гаиләсе
Хатыны Разия Госман кызы, математика укытучысы, «*ватанын саткан кешенең гаилә әгъзасы*» буларак, 1938 елда репрессияләнә, 8 ел тоткынлыкка хөкем ителә. 1956 елда аклана.

Улы  Шамил Шаһвәли улы (*[[1927]]-[[2010]]*), галим-физик, физика-математика фәннәре докторы (*[[1970]]*), професор (*[[1971]]*), ТР ФА мөхбир-әгъзасы (*[[1994]]*), РСФСР атказанган фән эшлеклесе (*[[1980]]*).

Оныклары Казан мәктәпләрендә  укытучы булып эшли.

## Хәтер
Кукмара шәһәрендә урамга исеме бирелгән.

## Моны да карагыз
* Казанның канлы май 1938 корбаннары

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь.  Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.
# Национальный архив Республики Татарстан. Фонд Р-3622, опись 1, дело 198.
# Возвращенные имена. Документальные очерки. – Казань, 1990
# Хаклык аклаган исемнәр. Казан: ТКН, 1991. ISBN 5-298-00652-3
# Г.Р. Кәримова. К вопросу о реализации суверенных прав ТАССР (20-е годы ХХ века). Казан, «*Ученые записки КФУ*», том 153, кн.3, 2011.
 
## Сылтамалар
* Татарстан җөмһүриятенең хәтер китабы
*   Ш.Г. Башкиров «''Милләттәшләр''» сайтында
*  Ф.Н. Баһаветдинов. Һәр яңа эшкә кыю тотынды.  *[[Научный Татарстан (журнал)|«Научный Татарстан»]]*, 2013, 2 нче сан.
## Искәрмәләр

Төркем:Сәяси репрессия корбаннары
Төркем:Татар сәясәтчеләре
Төркем:Халык комиссарлары
Төркем:Татарстан АССР министрлары
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:Татарстанның юстиция министрлары