Үзбәкстан дәүләт сәнгать музее

**Үзбәкстан сәнгать музее** — 1918 елда халык университеты музее буларак нигез салына, соңрак Үзәк сәнгатьле музее, 1924 елдан — Ташкент сәнгать музее, 1935 елдан — Үзбәкстан сәнгать музее.

## Музейның барлыкка килү тарихы

1918-1935 елларда музей Ташкентта кенәз Н. Романовның иске сараенда, 1935-1966 йй. — халык йорты бинасында урнашкан була. 1974 елда шул ук урында музейның яңа бинасы (архитекторлар И. Абдулов, А. К. Никифоров, С. А. Розенблюм) төзелгән, аның күләме гади кубка охшаган; фасадлары тыш яктан  анодирланган алюминий кисәкләре белән йөзләүче тимер каркас конструкцияләр ярдәмендә квадрат элементларга бүленгән, цоколь каты диварлары һәм порталлы керү урыны — соры шомартылган мәрмәр белән көпләнгән. Бинаның дүрт ягына да залда тигез тонык яктылык барлыкка китерүче стиви пыяла куелган.

## Музей коллекциясе тарихы
Сәнгать музееның башлангыч коллекциясе кенәз Николай Константинович Романовның һәм башка кешеләрнең 1918 елның апрелендә национализацияләнгән 100 сәнгать әсәреннән — рус графикасы һәм һәм көнбатыш аурупа осталары сынлы рәсем сәнгате һәм графикасы, сын әсәрләреннән, нәфис мебельдән, фарфордан торган. Крайны күнегү Музее барлыкка килгәннән соң, аның коллекцияләре Төркестан крайны күнегү музее җыелмасы, шулай ук Мәскәү һәм Ленинград музей фондлары белән тулыландырыла. Мәсәлән, музей 1920-1924 йй. XVIII б. — XX б. башы рус сәнгатенең 116 әсәрен: алар арасында В. Л. Боровиковский, В. А. Тропинин, К. П. Брюллов, Н. А. Ярошенко, И. Е. Репин һәм башка күпләрнең кылкаләме портретларын даими күрсәтү өчен ала. Шәхси коллекцияләрдән музей революцияга кадәр Урта Азиядә үз эшләрен язган — И. С. Казаков, Н. Н. Каразин, Р. К. Зоммерның якынча 250 картинасын сатып ала.

1930нчы елларның 2нче яртысыннан музей җыелмасы Үзбәкстан рәссамнарының әсәрләре хисабына байтак киңәйтелә.

2019 елның гыйнварында бөек кенәз Николай Константиновичның подвалында хакы 1 миллион доллардан артык бәяләнгән хәзинәсе табылды. Сирәк очрый торган сәнгать әсәрләре коллекциясе, көмеш һәм алтын тәңкәләр һәм савытлар, төрле борынгы предметлар, картиналар, иконалар һәм кыйммәтле металлардан ясалган изделиеләр. Хәзинә тарихи ядкәр буларак дәүләт саклавы астында алынды һәм музейга күчерелде. Аларның бер өлешен махсус лабораториягә тапшырырга планлаштырыла, анда немец һәм поляк белгечләре реставрация эшләре үткәрү белән шөгелләнәчәк.

## Музей экспонатлары

### Көнбатыш аурупа сәнгате
Музей экспонатлары арасында көнбатыш аурупа һәм рус рәссамнары (Бөек кенәз Н. К. Романов коллекциясеннән) әсәрләре, музейга башка чыганаклардан кергән картиналар, шулай ук Үзбәкстан рәссамнарының әсәрләре бар.
Шул исәптән:

* Салон рәсем сәнгате өлгесе — «Купальница», Санкт-Петербургта үз вакытында бик популяр булган итальян чыгышлы рус рәссамы — А. Ф. Беллоли язган;
* Рәссам З. М. Ковалевскаяның Үзбәкстанның халык рәссамы «Павел Петрович Беньков портреты»н;
* Рәссам А. А. Абдуллаевның «ССРБ халык артисты Аброр Һидиятовның Отелло ролендәге портреты» картинасы;
* Рәссам Г. И. Ульконың «Үзбәкстанның халык остасы У. Джуракулов»;
* Рәссам П. П. Беньковның «Борынгы Ташкент.  Узган  чор»  картинасы;
* Рәссам З. М. Ковалевскаяның «Ишегалды» картинасы;
* Рәссам Н. Н. Каразинның «Лачын сунары»;картинасы;
* Рәссам Николай Сверчков (1817-1898) «Сунарда» , картинасы, 1871;
* Рәссам Василий Верещегинның «Опиумоеды», картинасы 1867;
* Рәссам Иван Шишкинның «Урмандагы тегермән » картинасы, 1897.

Файл:Andrey Belloly 1.jpg|«Купальщица». Рәссам Андрей Францевич Беллоли картинасы репродукциясе 
Файл:Catherine Vorontsova (Senyavina).jpg|Рәссам Дмитрий Григорьевич Левицкий. «Воронцова портреты»
Файл:Falconry by Karazin.jpg|Рәссам Николай Николаевич Каразин. «Лачын сунары»
Файл:Таш муз искусств 03.jpg|XIX гасырның билгесез рәссамы. «Чернышева портреты»

Файл:E.A. Volkonskaya by Borovikovsky.jpg|Рәссам Владимир Лукич Боровиковский. «Волконская портреты»
Файл:A.A. Obolenskay.jpg|Василий Андреевич Тропинин. «Оболенская портреты», 1845 ел
Файл:Yaroshenko-28-150x150.jpg|Николай Александрович Ярошенко]] «Кудылар», 1883 ел
Файл:Репин портрет Н И Репиной.jpg|Рәссам Илья Ефимович Репин. «Репина портреты» картинаһы, 1895 ел.


Музейда көнбатыш аурупа сәнгате Италия, Испания, Франция, Алмания, Нидерландлар, Фландрия, Голландия һәм Англия сынлы һәм кулланма сәнгате аша чагылдырыла. Әсәрләр 9 залда күрсәтелә.

XVI гасыр сынлы сәнгате коллекциясе итальян рәссамнары У. Доменикино, Д. Сальви, П. Б. Векки  эшләре аша күз алдына баса. XVII гасырның икенче яртысы һәм XVIII гасыр италия сынлы сәнгате Б. Седон, А. Каналетто, М. Мариески, Д. Панини эшләре белән таныла.

XVII гасыр француз сынлы сәнгате турында рәссамнар Ф. Шампень, П. Миньяр, Ф. Ван дер Мейлен полотнолары аша фикер йөртергә мөмкин. XVIII—XIX гасыр француз сәнгатен Ш. Ван Лоо, Н. Ланкре, К. Латура, Ф. Жерар, Ш. Фрер, Л. Тессон, Э. Маскре һәм башкаполотнолары күргәзмәсе аша күрсәтелә.

Немец рәссамнары әсәрләре арасында Л. Шенбергер һәм Р. Фольмар пейзажларыкүрсәтелә.

XV—XVI б. Нидерланд сынлы сәнгате коллекциясендә И. Босх мәктәбеннән билгесез рәссам, Г. Холст, Ф. Поурбус, Ф. Флорис эшләре күрсәтелгән. XVI—XVII гасыр Фламанд рәссамнары Я. Брейгель һәм А. Брауверь даирәсеннән билгесез вәкилләре, Д. Тенирс, Я. Фейт һәм башкаполотнолары аша таныла.

Голланд натюрморты Ян Ван Хейсум әсәрендә сүрәтләнгән. Голландия коллекциясендә шулай ук Б. Ван дер Хелст һәм Ян Ван Лоотен бар. Галереяда Ян Стендыкы дип сылтанылган билгесез сынлы сәнгать остасының эше дә бар.

Англия сәнгатеннән Д. Доу һәм X. Робертсон эшләре тәкъдим ителгән.
Файл:Tenris D.jr. Monkeys-barbers. 1659..jpg|Кече Давид Тенирс. Маймыл-цирюльник. 1659 ел
Файл:Sartleven K. Peasant scene.jpg|Корнелис Сафтлевен. Крестьян сәхнәсе. XVII гасыр
Файл:Unknown painter from circle of Brouver A. Blind musician.jpg|Браувер даирәсеннән билгесез рәссам. Сукыр музыкант
Файл:Marieski. The process in the St. Mark`s square in Spain.jpg|Микеле Мариески. Венециядә Изге Марк мәйданында процессия. XVIII гасыр.


## Искәрмәләр

## Сылтамалар һәм әдәбият, каталоглар

* Альбом иллюстраций «Государственный музей искусств Узбекской ССР. Живопись» —  Ленинград: Аврора, 1975.
* Художественный музей в Ташкенте и җыелма русского искусства
* О крупнейшему в Центральной Азии музее — Государственном Музее искусств Узбекистана

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами