Сәлах Хөсни

**Сәлах Хөсни**, Сәлахетдин Мөхетдин улы Хөснетдинов (*[[1912 ел]], [[Россия империясе|РИ]], [[Казан губернасы]], [[Көрәле]] — [[1974 ел]]ның [[10 май|10 мае]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) — режиссёр, драматург, татар курчак театрына һәм татар балалар драматургиясенә нигез салучыларның берсе. 1940—1965 елларда Казан курчак театрының баш режиссеры. Театрда 36 ел эшләү чорында 100 дән артык спектакль куя. ТАССР атказанган артисты (*[[1954 ел|1954]]*), ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (*[[1960 ел|1960]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1912 елда Казан губернасының (*хәзерге* Кама Тамагы районы) Көрәле авылында туган. Әнисе вафат булгач, әтисе һәм туганнары белән Казанга күченә.  1928 елда, уналты яшендә, Ленинградта эшче яшьләр театрында режиссер-лаборант булып эшли. 1931 елда хәрби хезмәткә чакырыла. Армиядән кайткач, Минзәлә театрында актер һәм режиссер булып эшли.
1938 елдан Казан дәүләт курчак театрында (*[[1998 ел]]дан [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]]*) режиссер булып эшли башлый. Лениградта һөнәри режиссерлар курсын тәмамлагач (*[[1940 ел|1940]]*), театрның иҗат җитәкчесе — баш режиссеры итеп билгеләнә: 1940—1965 елларда — Казан дәүләт курчак театрының баш режиссеры. Остазы — ССРБ халык артисты  алымнарын куллана. Театрда таяклар белән хәрәкәтләндерелүче курчакларга өстенлек бирелә. 
 
Режиссер буларак куйган спектакльләренең кайберләре: «Камыр батыр» (*[[1946 ел|1946]]*), «Алдар Хәсән», «Дутан-батыр» (*[[1953 ел|1953]]*), «Шүрәле», «Хәйләкәр Таҗи» (*[[1957 ел|1957]]*), «Кисекбаш» (*[[1957 ел|1957]], [[Габдулла Тукай]] әсәре буенча*), «Алпамша» (*[[1959 ел|1959]]*), «Алтын чәкән», (*[[1961 ел|1961]]*), «Хуҗа Насретдин» (*[[Нәкый Исәнбәт]] әсәре*), «Айтуган» (*[[Шаһиморат Зәйни]] әсәре*). Үзе дә, татар халык әкиятләрен файдаланып, курчак театры өчен сәхнә әсәрләре язган (мәсәлән, «Дутан батыр», «Алпамша», «Хәйләкәр Таҗи», «Алтын чәкән», «Камыр батыр», «Аккош белән Өмет», «Шомбай курае») һәм күп кенә татар язучыларын — драматургларын курчак театрына тарткан, аларның әсәрләрен сәхнәләштергән. ССРБ халыклары (*[[рус теле|рус]], [[башкорт теле|башкорт]], [[чуаш теле|чуаш]]*) телләреннән һәм чит телләрдән (*[[испан теле|испан]], [[инглиз теле|инглиз]], [[чех теле|чех]]*) әсәрләр тәрҗемә итә.

Курчак театрлары өчен татар телендәге ике пьеса җыентыгы аның катнашында чыгарыла. Театрның 30 еллыгына татар телендә «Курчак театры» китабын бастырып чыгара.

1946 елда узган Бөтенроссия балалар театрлары конкурсында Казан курчак театры тамашалары призлы урыннар ала. 1962 елда Нәби Дәүли пьесасы буенча куелган «Бәхет җыры» спектакле курчак театрларының Бөтенроссия фестивалендә I дәрәҗәдәге дипломга (*«Иң яхшы спектакль» һәм «Иң яхшы режиссер эше» номинацияләрендә*) лаек була. «Бәхет җыры» 10 ел эчендә 1 500 тапкыр күрсәтелә.

1959 елда Казан курчак театры өчен яңа бина — кинотеатр бинасын (*элекке Изге рух иңү чиркәве (), [[Луковский урамы (Казан)|Луковский урамы]]*) алуга ирешә.

Сәлах Хөснинең «Камыр Батыр» спектакле белән «Әкият» курчак театры «Ортеке» халыкара курчак театрлары фестивалендә (*[[2011 ел|2011]], [[Алматы]], [[Казакъстан]]*) катнаша, «Спектакльнең иң яхшы музыкаль бизәлеше» номинациясендә диплом белән бүләкләнә.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1954 — ТАССР атказанган артисты 
* 1960 — ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе 
 
## Гаиләсе
кызы Венера (Тимерханова)
* оныгы Динара (Даянова), КДМИ доценты
** оныкчыгы Гөлнара

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. К.: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999, стр. 637. ISBN 0-953-0650-3-0
 
## Сылтамалар

*  Сәлах Хөсни. «Милләттәшләр» порталы

## Моны да карагыз

Төркем:ТАССР атказанган артистлары
Төркем:ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Режиссёрлар
Төркем:Татар драматурглары
Төркем:Минзәлә театры актерлары
Төркем:Шәхесләр:«Әкият» театры