Чуаш дәүләт академия драма театры

**Чуаш дәүләт академия драма театры** (К. Иванов исемендәге Хезмәт Кызыл Байрагы орденлы Чуаш дәүләт академия драма театры, ) — Чуашстан Республикасының Чабаксар шәһәрендә иҗат итүче сәнгать коллективы, дәүләт оешмасы.
* 1933 елдан «академия театры» исемен йөртә, 1959 елда чуаш әдәбияты классигы Константин Иванов исеме бирелә. 
* Хезмәт Кызыл Байрагы ордены белән бүләкләнгән (*[[1977]]*).
* *Баш режиссер, сәнгать җитәкчесе* (1979 елдан) — В.Н. Яковлев, ССРБ халык артисты, РФ һәм ЧР дәүләт премияләре лауреаты.
* *Баш рәссам* — Юрий Матросов, ЧР халык рәссамы, ЧР дүләт премиясе лауреаты.

## Тарих

* Чуаш театры 1918 елның 7 гыйнварында Казанда оештырылган. Чуаш һөнәри театрына нигез салучы, беренче режиссеры — И. С. Максимов –Кошкинский.  
* Беренче куелган спектакле — А.Н. Островскийның «Үзең теләгәнчә яшәмә» (*Не так живи, как хочется; Хăв пурăнас тенĕ пек ан пурăн*) әсәре.
* 1920 елның 20 августында театр Казаннан Чабаксарга күчә.
* Беренче исеме — «Чуаш драмасы», аннары «Чуаш совет күчмә театры». 
* Театрга А.В. Луначарский исемендәге ГИТИСны (милли студия, *ССРБ халык артисты М.М. Тарханов курсы,* 1947; *ССРБ халык артисты В.А. Орлов курсы,* 1961), Ленинград театр, музыка һәм кинематография институтын (*А.И.Кацман курсы,* 1972; *В. К. Смирнов курсы,* 1983),  М.С. Щепкин исемендәге югары театр укуханәсен  (*В.П. Селезнев курсы,* 1993, 2002) һәм Чуаш дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтын (*ССРБ халык артисты В.Н. Яковлев курсы,* 2011) тәмамлаган артистлар кабул ителә.

## Баш режиссерлар
И. С. Максимов-Кошкинский, П. Н. Осипов, К. И. Иванов, Л. Н. Родионов,  В. Н. Яковлев.

## Репертуар
* Беренче елларда рус һәм чит ил класскларының чуаш теленә тәрҗемә ителгән пьесалары уйнала: А.Н. Островский, Л.Н. Толстой, М. Сухово-Кобылин, Н.В. Гоголь, Д. И. Фонвизин, Ф. Шиллер, Ж. Мольер һ. б.
* Чуаш драматурглары  Ф. Павлов, И. Максимов-Кошкинский, Н. Айзман, М. Трубина, Л. Агаков, А. Эсхель, А. Калган, Я. Ухсай, В. Алагер, Л. Родионов, В. Ухли, Н. Терентьев әсәрләрен куеп, театр үз милли йөзен таба.
* Театр репертуарына чит ил һәм рус драматургларыннан И. Франко, Й. Йовков, А. Цагарели, Ж.Б. Мольер, А. Горбачев, А. Н. Островский, А.Н. Толстой, А.С. Пушкин, Б. Дрозд, Г. Башкуев, Н. Коляда; чуаш драматурглары  Ф. Павлов, П. Осипов, А. Чебанов,  А. Портт, А. Тарасова, О. Тургай, Д. Гордеев, Г. Кириллов,  Л. Сачкова, Е. Тикинева һ.б. әсәрләре керә.
#### Төрле елларда куелган спектакльләр

* М. Горький  «Карт» (*Старик*)
* М. Горький  «Кыргыйлар» (*Варвары*)
* М. Горький  «Тормыш төбендә» (*На дне*)
* А.Н. Островский «Ярлылык гаеп түгел» (*Бедность не порок*)
* А.Н. Островский «Бүреләр һәм сарыклар» (*Волки и овцы*)
* Уильям Шекспир «Отелло» 
* Уильям Шекспир «Уникенче төн» (*Двенадцатая ночь*)
* Уильям Шекспир «Виндзор наяннары» (*Виндзорские проказницы*)
* Ф.Г. Лорка «Канлы туй» (*Кровавая свадьба*)
* И.С. Максимов-Кошкинский «Сатур һәм Илем»

* Н. Айзман «Лиза Короткова»
* Н. Айзман «Иванга кияүгә чык» (*Выйди, выйди за Ивана*)
* Н. Терентьев «Күке һаман кычкыра» (*Кукушка все кукует*)
* Н. Терентьев «Нәрсә ул бәхет» (*Что такое счастье?*)
* Н. Терентьев «Җир һәм кыз» (*Земля и девушка*)
* П. Осипов «Айдар»
* Н. Ильбеков, Г. Микушкин «Кара икмәк» (*Черный хлеб*)
* И. Петрова «Телей һәм  Илем»
* Ф. Павлов «Авылда» (*В деревне*)
* К.В. Иванов «Нарспи»

#### Яңа репертуар

* Ф.М. Достоевский «Идиот»
* В.Г. Распутин «Матера белән хушлашу» (*Прощание с Матерой*) 
* А. Додэ «Арлезианка»
* Н. Сидоров «Таңда кыз елавы» (*Хÿхěм хěрěн хÿхлевĕ*)
* Н. Сидоров «Ят ояда күке» (*Ют йăвари куккук*)
* Н. Сидоров «Йолдызлар сүнгәндә» (*Когда гаснут звезды*)

* И. Тукташ «Каен юлы» (*Березовый тракт*) 
* Н. Угарин «Бишектәге бала тавышы» (*Крик ребенка из колыбели*)
* А. Чебанов «Праски әби оныгын өйләндерә» (*Праски кинеми мӑнукне авлантарать*)
* А. Тарасов «Ерактагы бәхет яктысы» (*Свет далекого счастья*)
* Ф.Г. Лорка «Бернард Альба йорты» (*Дом Бернарды Альбы*)

## Күренекле артистлар
#### ССРБ халык артистлары
* Алексей Ургалкин, Борис Алексеев, Вера Кузьмина, Валерий Яковлев
 
#### Русиянең һәм Чуашстанның халык артистлары
* Виктор Родионов, Нина Григорьева, Николай Григорьев, Нина Яковлева, Борис Марков
 
#### Русиянең атказанган һәм Чуашстанның халык артистлары
* Ефим Никитин, Николай Степанов, Геннадий Терентьев, Иван Геннадьевич Иванов, Валентина Трифонова, Любовь Федорова, Геннадий Большаков, Владимир Семенов
  
#### Чуашстанның халык артистлары
* Елена Шорникова, Валериан Лебедев, Николай Охотников, Валентина Иванова, Валентина Ситова, Вячеслав Александров,  Геннадий Медведев, Иван Иванов

## «Нәүрүз» фестивалендә
* 1998 Н. Сидоров «Таңда кыз елавы» (*Хÿхĕм хĕрĕн хÿхлевĕ*)
* 2002 А. Тарасов «Ерактагы бәхет яктысы» (*Инçет телей çути*)
* 2005 Ф.Г. Лорка «Бернард Альба йорты» (*Арçынсăр хĕр арăм*)
* 2009 Д. Гордеев, Г. Кириллов «Моңсу тал авазы» (*Хурлăхлă хурама сасси*)
* 2011 А. Цагарели «Ханума» (*Евчĕ*)
* 2013 Н. Коляда «Баба Шанель» (*Шанель «пике»*)

К. Тинчурин исемендәге VII халыкара милли драматургия театр фестивалендә (*[[Казан]]*) А. Порттның «Акча күзне сукырайта» (*Укçа чул кастарать*) спектакле белән катнаша.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Театрның рәсми сайты 
* Чуаш театрына юбилейга ярты миллион бүләк иттеләр
* Юрий Яковлев: Театр Валерия Яковлева опередил театр Виктора Петрова
## Моны да карагыз
* *[[:Төркем:Шәхесләр:К. В. Иванов исемендәге Чуаш драма театры]]*
Төркем:Театр
Төркем:Чуашстан
Төркем:Чабаксар театрлары
Төркем:Чуашстан театрлары