Джек Донгарра

**Джек Джей Донгарра**, FRS (1950-нче елның 18 июлендә туган) Америка компьютер галиме. Ул Теннесси Университетында электр инженериясе буенча информатика ат казанган профессоры һәм информатика бүлеге ат казанган профессоры. Ул Оук Ридж Милли Лабораториясендә ат казанган өйрәнү персоналы әгъзасы вазифасын һәм Манчестер Университетында математика мәктәбендә Тюринг Хезмәттәшлеге әгъзасы һәм Райс Университетында Информатика Бүлегенең адъюнкт профессоры. Ул Техас A&M Университеты Әйдәп Баручы Өйрәнүендә факультет әгъзасы булып хезмәт иткән (2014–2018). Донгарра Теннесси Университетында Инноватив Информатика Лабораториясенең нигезләүче мөдире булып тора.

## Белем алуы
Донгарра 1972 елда Чикаго Дәүләт Университетында Фән Бакалавры дәрәҗәсен һәм 1973 елда Иллиноис Технология Институтында Фән Магистры дәрәҗәсенә ия. 1980-енче елда ул Клив Молер җитәкчелеге астында Нью-Мексико Университетында кулланылышлы математика буенча Фәлсәфә Докторы дәрәҗәсенә ия булган.

## Өйрәнүе һәм карьерасы
Донгарра 1989 елда өлкән галим дәрәҗәсенә ия булганга кадәр Аргонн Милли Лабораториясендә эшләгән. Ул сызыкча алгебрада санлы алгоритмнарда, параллель исәпләүдә, әйдәп баручы компьютер архитектуралары кулланылышында, программалау методологиясендә һәм параллель компьютерлар коралларында махсуслаша. Аның өйрәнүе югары сыйфатлы математик программ тәэминатын үстерүен, сынавын һәм документлавын кертә. Ул түбәндәге ачык чыганаклы программа тәэминаты пакетлары һәм системалары корылышы һәм коралларына кертем ясаган: EISPACK, LINPACK, Basic Linear Algebra Subprograms (BLAS), Linear Algebra Package (LAPACK), ScaLAPACK, Parallel Virtual Machine (PVM), Message Passing Interface (MPI), NetSolve, TOP500, Automatically Tuned Linear Algebra Software (ATLAS), High Performance Conjugate Gradient (HPCG) һәм Performance Application Programming Interface (PAPI). Бу китапханәләр нигезендә яткан санлы алгоритмнар төгәллегендә һәм программа тәэминатының башкаручанлыгы һәм ышанычлыгын камилләштерә. Алар MATLAB, Maple, Wolfram Mathematica, GNU Octave, R программалау теле, SciPy, һәм башка программа тәэминатына кертем ясап киң даирә кулланучыларга файда китерә.
Эрик Гроссе белән Донгарра Netlib-та email һәм санлы ачык чыганак коды ятьмәсе таралышының пионеры булган. Ул якынча 300 мәкалә, документ, игълан һәм техник меморанда нәшер иткән һәм берничә китапның коавторы. Ул Манчестер Университетында Оук Ридж Дәүләт Лабораториясендә билгеләнүләргә ия һәм 2007 елдан бирле Тюринг Хезмәттәшлеге әгъзасы буларак хезмәт иткән.
### Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр
2004 елда Донгарра инноватив алымнарны кулланып югары башкаручанлыклы компьютерлар кулланылышына кертемнәре өчен IEEE Сид Фернбах Бүләгенә ия булган. 2008 елда ул Масштаблы Исәпләүнең беренче IEEE медале кабул итүчесе булган. 2010 елда Донгарра Супер-исәпләү Карьера Бүләгендә SIAM активлык төркеменең беренче кабул итүчесе булган.  2011 елда ул IEEE Компьютер Җәмгыяте Чарльз Бэббедж Премиясен кабул иткән. 2013 елда ул югары башкаручанлыклы исәпләү өчен уртак сан мәсьәләләрен чишү өчен кулланылган математика программа тәэминаты өчен корылыш һәм стандартлар тәэминатында әйдәп баручы өчен ACM/IEEE Кен Кеннеди Бүләген кабул иткән. 2019 елда Донгарра Исәпләү Фәнендә SIAM/ACM Бүләген кабул иткән. 2020 елда ул югары башкаручанлыклы математика программа тәэминаты даирәсендә IEEE Компьютер Пионеры Бүләген кабул иткән.
Донгарра Америка Фән Үстерүе Ассоциациясенең (AAAS), Исәпләү Машиналары Ассоциациясе (ACM), Сәнәгый һәм Кулланылышлы Математика Җәмгыяте (SIAM) әгъзасы һәм Электрика һәм Электроника Инженерлары Институты (IEEE) һәм Россия Фәннәр Академиясенең чит ил әгъзасы һәм Патша Җәмгыятенең чит ил әгъзасы булып сайланган булган. 2001 елда ул санлы программа тәэминатына һәм таралышлы исәпләүгә һәм мәсьәлә чишү тирәлекләренә кертемнәре өчен АКШ Дәүләт Инженерлык Академиясе әгъзасы булып сайланган булган.
2021 елда Донгарра нәтиҗәдә дөньяны үзгәрткән исәпләүләр булган концепцияләрне һәм ысулларны пионеры булган өчен Тьюринг Бүләген алган. Аның алгоритмнары һәм программа тәэминаты югары башкаручанлыклы исәпләү үсеше өчен ягулык булган һәм ясалма интеллекттан компьютер графикасына кадәр күп даирәләрдә әһәмиятле йогынты ясаган дип таныла.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Санак
Төркем:Программистлар
Төркем:Математиклар