Чулман проспекты (Яр Чаллы)

**Чулман проспекты** () — Татарстанның Яр Чаллы шәһәрендә урнашкан урам. Яшьлек проспекты белән киселештән башланып, Нариманов урамы белән киселештә тәмамлана.

## Тарих
Чулман проспектының төзелеше яңа шәһәр — 1970 елларда төзелгән торак массивлар белән бер үк вакытта алып барыла. Совет Социалистик Республикалары [совет] чоры дәвамында проспект «Ленинград» исемен йөртә, әмма 1990 еллар башында топонимика, архитектура һәм сәнгать буенча шәһәр комиссиясе үтенече буенча Чулман проспекты дип үзгәртелә.
## Урнашу һәм төзекләндерү

Чулман проспекты академик Королев урамы киселешеннән башлана һәм ул Яшьлек проспекты (Яр Чаллы) белән кисешү белән тәмамлана. Проспект эре сәнәгать предприятиеләреннән еракта, елганың яр буе линиясе һәм урман-парк зонасы буенда урнашкан, шуңа бәйле рәвештә, проспектта уңайлы дип атарга була. Проспектның озынлыгы 7,0 км тәшкил итә. Проспект янындагы территориянең бер өлешенә плитка салынган һәм велосипед юлы белән җиһазландырылган.

Яңа шәһәрнең башка өч төп проспектыннан аермалы буларак, (Мәскәү проспекты, Тынычлык проспекты һәм Сөембикә проспекты)  — Чулман проспектында җәяүлеләр өчен җир асты юллары юк. Проспектта хәрәкәт интенсивлыгы 830 авт/сәгать тәшкил итә.

## Проспектта урнашкан объектлар

### Дини объектлар

* **[[Изге Күккә ашу чиркәве (Яр Чаллы)|Изге Күккә ашу чиркәве]]**
Яр Чаллыдагы иң борынгы корылма булып тора (1872 ел), ул танылган Алабуга сәүдәгәрләр династиясе вәкиле акчасына төзелә башлый. Соңгы унъеллыкларда собор эшли башлый, һәм бары тик беренче яртысында гына [1990 еллар), реконструкциядән соң, яңадан гамәлдәге чиркәү статусына ия була.

* **[[Нур-Ихлас мәчете|«Нур-Ихлас» мәчете]]**
Шәһәрдә иң зур мөселман дини корылмасы, ул 48 нче комплекста урнашкан, 1990 ел ларда төзелгән. 
Проектны архитектор В. Л. Манукян әзерләгән. Мәчет төньяк яктан төзелгән манаралы, кат заллары һәм ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен аерым керү юллары булган гөмбәзләр төренә керә.
Тышкы кыяфәтендә Көнчыгыш мөселман, болгар һәм татарларның традицион мәдәни архитектурасы мотивларының ярашуы белән постмодерн трактлауында матур композициялы мәчет заманча мөселман дини корылмасыннан гыйбарәт.

### Спорт объектлары
**Ипподром**
Яр Чаллыда бердәнбер ярышлар һәм кышкы трек автомобиль узышлары үткәрү урыны булып тора.

**«Планета-фитнес»**
Шәһәрдә иң зур спорт-сәламәтләндерү клубы, аңа бассейн, тренажер залы, кардиозал, аэробика залы, көнчыгыш көрәшләр залы керә.

### Сәүдә объектлары
**«Алан» базары** 
Шәһәрнең өч иң эре азык-төлек базарларының берсе. 1990 еллар уртасында барлыкка килә.2011—2012 елларда тулысынча реконструкцияләнә.
**«Сити Молл» сәүдә-күңел ачу комплексы**
Чулман һәм Хәсән Туфан проспектлары киселешендә урнашкан. Комплексның гомуми мәйданы 15.850 квадрат метр тәшкил итә һәм күп санда кибетләрне, шулай ук боз шугалагын да кертеп, күңел ачу зонасын үз эченә ала
**[[Metro AG|METRO]] сәүдә үзәге**
2006 елда Германияның и7 эре Metro AG сәүдә компаниясе тарафыннан ачылган. Сәүдә үзәгенең гомуми мәйданы якынча 8 мең метр тәшкил итә.
### Бүтәннәр
**Тантаналар сарае"(ЗАГС)**
Яңа ике катлы шәһәр ЗАГСы 2008 елда ачыла һәм «Яр буе» паркы янында Чулман проспекты һәм Пушкин урамы киселешендә урнашкан. ЗАГСның беренче катында балалар тууны тантаналы теркәү өчен зал, архив, лекция залы урнашкан. Икенче катта  кияү һәм кәләш өчен уңайлы бүлмә, никахны теркәү өчен зал, көтү залы, теркәү өчен зал бар.
.

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Вәзил Мәүликев
* Николай Алешков
* Роберт Евдокимов

## Искәрмәләр

Төркем:Яр Чаллы урамнары