Сөләйман Сулькевич

**Сөләйман Сулькевич**, Сөләйман Александр улы Сулькевич, ,  (*[[1865 ел]]ның [[20 июль|20 июле]], [[Вильно губернасы]] — [[1920 ел]]ның [[15 июль|15 июле]], [[Бакы]]*) — Россия империясенең дәүләт һәм хәрби эшлеклесе, генерал-майор (*[[1910 ел|1910]]*), генерал-лейтенант (*[[1910 ел|1915]]*). Кырым хөкүмәте башлыгы (1918-1919), Азәрбайҗан Демократик Җөмһүрияте баш штабы башлыгы (1919-1920).

## Тәрҗемәи хәле

1865 елның 20 июлендә Вильно губернасы Лида өязе Кемейшы утарында (*хәзерге* Беларусның Гродно өлкәсе Вороново районы Радунь шәһәр тибындагы бистәсе шурасына караучы авыл)  гаиләсендә туган. Милләте — татар (беларус татары). Әтисе Александр Сулькевич гусар гаскәрендә подполковник хәрби дәрәҗәсенә ирешкән.

## Хәрби хезмәттә
Бөек Литва кенәзлегеннән чыккан татар  нәселеннән буларак, үзенең тормышын хәрби хезмәткә багышлый. 1883 елдан Россия империясе армиясендә. Хәрби белемне башта Воронеждагы бөек кенәз Михаил Павел улы исемендәге кадет корпусында, Питырбурда Михаил артиллерия укуханәсендә, Россия империясе генераль штабының Николай академиясендә (*[[1889 ел|1889]]-[[1894 ел|1894]]*) ала. Укудагы уңышлары өчен бер-бер артлы унтер-әфисәр (*[[1884 ел|1884]]*), поручик (*[[1888 ел|1888]]*), штабс-капитан (*[[1894 ел|1894]]*), капитан (*[[1894 ел|1894]], [[июль]]*) хәрби дәрәҗәләре бирелә.

1894 елның 15 июленнән Әдис хәрби округында 7нче армия корпусында хезмәт итә, 1895 елның 21 августыннан 34нче пехота полкы штабының өлкән адъютанты.
 
1896 елның сентябреннән Люблин пехота полкында 10нчы  рота командиры.

1899 елның гыйнварыннан 8нче армия корпусы штабының өлкән адъютанты, берничә ай дәвамында штаб башлыгы в.б.  Беренче хәрби орден — Изге Святослав ордены белән бүләкләнә.
 
1899 елның декабрендә *подполковник* дәрәҗәсе бирелеп, 1900 елның августына кадәр Әдис хәрби округы штабының өлкән адъютанты булып хезмәт итә.
 
Генераль штабның махсус (*яшерен*) биреме белән Төркиядә (*[[1900]], [[июль]]*), Кытайда (*1901*) була. Кытайга командировкасы медаль белән билгеләнә.

1901 елның 26 мартыннан Очаков кирмәненең штаб башлыгы.

1902 елның 10 апреленнән Әдис хәрби округы штабының махсус бурычлар үтәүче штабс-әфисәре. 1902 елда Ливадиядә Николай II нең Төркиянең гадәттән тыш вәкаләтле илчелеге башлыгы Турхан-паша белән очрашуында катнаша.

1903 елның декабрендә *полковник* дәрәҗәсе ала, 15нче пехота дивизиясенең штаб башлыгы итеп билгеләнә.

1904-1905 елгы рус-япон сугышында катнаша. Маньчжуриядә барган сугышларда (*аерым алганда, [[1905 ел]]ның [[6 февраль|6]]-[[25 февраль|25 февралендә]] Мукден өчен сугышта*) 57нче пехота полкы белән, 15нче пехота дивизиясенең бригадасы белән җитәкчелек итә. Японнарга каршы сугыштагы оста җитәкчелеге өчен II дәрәҗә Изге Анна ордены (*[[1905 ел|1905]], [[май]]*), IV дәрәҗә Изге Владимир ордены (*[[1905 ел|1905]], [[сентябрь]]*), «Батырлык өчен» дигән язулы алтын корал (*[[1906 ел|1906]], [[ноябрь]]*) белән бүләкләнә.

1907-1910 елларда 15нче пехота дивизиясенең 1нче бригадасы белән җитәкчелек итә, төрле хәрби комиссияләр эшендә катнаша.

1910 елның июнендә Генераль штаб карамагына күчә. 1910 елның ноябрендә *генерал-майор* хәрби дәрәҗәсе бирелә. 1910-1912 елларда Иркутск хәрби округының генерал-квартирмейстеры, округ штабы башлыгы в.б. III дәрәҗә Изге Владимир ордены, *Румыния йолдызы ордены*ның командор хачы белән бүләкләнә.

1912 елның 14 июненнән 7нче армия корпусы штабы башлыгы.

1915 елның 3 мартыннан 21нче армия корпусының 33нче пехота дивизиясе командиры, 26 апрельдән — *генерал-лейтенант*.
 
  
Беренче бөтендөнья сугышында катнаша. 1917 елдан 37нче пехота корпусы командиры.

1918 елда Казандагы Хәрби Шура белән элемтәгә кереп, 3 дивизиядән торган 1нче мөселман корпусы оештыра, корпус командиры буларак, Румыния фронтында сугышта катнаша.
.
## Кырым хөкүмәте башлыгы

1918 елның маенда алман гаскәрләре басып алган Кырым ярымутравында Кырым край хөкүмәте (*<small>[[:en:Crimean Regional Government|en]]</small>*) оештырып, премьер-министр, эчке эшләр министры, хәрби министр взифаларын башкара. Украина һәм Берлин белән сөйләшүләрдә бәйсез Кырымтатар дәүләтен төзү максаты куя. Кырымда «*Сөләйман паша*» исеме белән мәгълүм. Төркия хәрби министры Әнвәр-пашадан теләктәшлек телеграммасы ала. Алман гаскәриләре ярымутраудан китә башлагач, хакимиятне тыныч юл белән Соломон Крым хөкүмәтенә тапшыра.

## Бакуда
1919-1920 елларда Азәрбайҗан Демократик Җөмһүрияте армиясенең баш штабы башлыгы ().  Азәрбайҗан белән Гөрҗистан арасында солых булдыру өчен тырышлык куя. Бакуда Мәммәд бәй () исеме белән мәгълүм.

1920 елның маенда Азәрбайҗанга Совет хакимиятенең 11нче армиясе кергәч, кулга алына, Бакыда төрмәдә утыра. 1920 елның 15 июлендә атып үтерелә.

## Гаиләсе
Асылзат нәселеннән булган тол хатын Екатерина Захар кызы Барсуковага (*беренче ире буенча* Закалинская, *икенче ире буенча* Гольм) өйләнгән, балалары булмаган.

Кайбер чыганакларда икенче хатыны — Бакуда миллионер Тагиев мәктәбендә укытучы булып эшләгән Мәрьям Сулькевич булуы хәбәр ителә, әмма бу хакта архивларда бернинди мәгълүмат та табылмаган. Мәрьям Сулькевич табигате буенча тыйнак кеше булган. Беркайчан да кияүдә булмаган. 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
#Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Сылтамалар
*  Россия генералы Сөләйман Сулькевич. Гасырлар авазы, 1999, № 1/2 
* Сулькевiч Мацей Аляксандровiч 

Төркем:Шәхесләр:Липка татарлары
Төркем:Рус-япон сугышында катнашучылар
Төркем:Беренче бөтендөнья сугышында катнашучылар
Төркем:Россия хәрбиләре
Төркем:Генераллар
Төркем:Шәхесләр:Кырым
Төркем:Шәхесләр:Азәрбайҗан
Төркем:Россия ватандашлар сугышында катнашучылар
Төркем:Татар хәрбиләре