Кугын

**Кугынчылык** яки **Кугын** () — агачның суда йөзү үзенчәлеген файдаланып, кулланучыларга су буйлап агызып төшереп тапшыру. Кугын узган гасыр ахырына кадәр -  иң арзан, кайбер урыннарда бердәнбер транспортлау төре булып торган. 

ССРБ да елына 105-120 млн м3 кадәр агач агызылган, су юллары 80 мең км га  җиткән .

## Кугын төрләре

* **Тарау килеш агызу** ()
* **Саллап агызу**  - агачлардан сал эшләп агызалар (27 мең м3 чаклы). Аларны теплоходлар яки сал тарткыч суднолар белән ташыйлар
* **Камап (көшелләп) агызу**  - агачны салламый гына, бүрәнәләрдән бәйләнгән камагычлар (көшелләр) эчендә калдырып, теплоходлар белән тарту
* **Өемләп бәйләп агызу**  - сал агызып булмаган урыннарда бүрәнәләрне 5-30 м3 яки кечкәй генә 5 м3 өемләп бәйләп кугын урынына ташып агызалар.

Агачны салламый суга ташлаган ысул аның күпләп батуына, елгаларның төбенә җыелуына китерә, югалтулар күп. Шуңа күрә Русия Федерациясе Дәүләт Думасы 1995 елның 18 октябрендә Су Кодексында кугыннары туктату турында статья кабул итеп, ил буенча бу транспортлау ысулы туктатыла 

Кугын Русиядән тыш Финляндияда, Германияда, Норвегияда, АКШ-та кулланылган.

## Башкортстанда кугын
Башкортстанның урманлы һәм мул сулы елгаларында шулай ук кугынга төшкәннәр. Бу елгаларда ССРБ да кабул ителгән ысуллар буенча эшләгәннәр, шуңа күрә типик мисаллар дип карарга була.  Бу хәтәр гамәл әдәбияттә дә чагылыш тапкан, мактаулы шәхесләребез арасында да кугынга төшкәннәре булган. Алар арасында легендар комдив Миңлегали Шайморатов та булган:Кугын мизгеле җитү белән, Агыйдел башыннан, аңа кушылган тау елгаларыннан сал агызып кугынчылар төшә. Сафронов пристане тирә-ягында ял сәгатьләрендә җыр, курай моңнары яңгырый. Аларга Миңлегалинең гармун тавышлары кушыла

Атаклы җырчы Хәбир Галимов та үтә шул хәтәр су юлларын: яшүсмер чагыннан басуларда ашлык игә, көтүче булып эшли, елгаларда кугын куа 

Агыйдел кебек зур елгалар гына түгел, Башкортстанның таулы-урманлы өлешендәге ваграк елгалары да, мәсәлән, Инҗәр елгасы да кугын өчен файдаланыла. Әммә аларның бик күбе соңгы елларда (ХХ гасырның 2 нче яртысыннан аеруча) нык саеккан яки хәтта юкка чыккан.

Агач ярга ягылып калмасын өчен махсус җайланмалар - боннар куялар. Билгеле бер урыннарда кисенте тотып алып кала торган корылмалар - запаньнәр эшләнә. Бу топонимикада да чагылыш тапкан - Белорет районында Кәртәле Запане дигән урын бар.

.

## Кугын фольклорда

Кугынга китүчеләр арасында  һәлак булып калучылар ярайсы еш булган. Башкорт авылларында алар турында җырлар, бәйетләр чыгарганнар . Шундыйлардан - "Габбас җыры" .

Кугында һәлак булган Габбас исемле кеше хәтәр сәфәре алдыннан сөйгәненә шулай дип җырлаган диләр:

## Карагыз
* Кугынчылар җырлары

## Искәрмәләр

## Әдәбият
*Лесосплав// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 14-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* Ахметшин, Б. Предания рек суровых (Традиционные устные рассказы сплавщиков Башкортостана и Урала) [Текст] / Б. Ахметшин // Ватандаш. — 2016. — № 11. — С. 192—206.
* *Будыка С. Х., Манухин Г. А., Пименов А. Н.*, Водный транспорт леса и механизация лесных работ, Минск, 1970.

## Сылтамалар
* Традиционные устные рассказы сплавщиков Башкортостана и Урала 
* Предания рек суровых(Традиционные устные рассказы сплавщиков Башкортостана и Урала)

Төркем:Урманчылык
Төркем:Башкортстан елгалары