open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Йолдыз (мәгънәләр)

**Йолдыз** — күп мәгънәле сүз. **[[Йолдыз]]** — яктылык таратучы, үз гравитацион кыры һәм эчке басымы белән торып калучы массив газ (плазма) шары.
## Топоним
;Татарстан
* Йолдыз — Азнакай районы авылы.
* Йолдыз — Әгерҗе районы (*юкка чыккан?*) авылы.
* Йолдыз — Әлки районы авылы.
* Йолдыз — Бөгелмә районы (*юкка чыккан?*) авылы.
* Йолдыз — Спас районы авылы.
* Йолдыз — Чистай районы авылы.
* Йолдыз — Югары Ослан районы авылы.
;Самар өлкәсе
* Йолдыз — Камышлы районы (*юкка чыккан*) авылы.
;Ырынбур өлкәсе
* Йолдыз — Богырыслан районы авылы.

## Һидроним
* Йолдыз — елга, Идәш кушылдыгы.

## Гәҗит
* «Йолдыз» — 1906-1918, Казан.

## Моны да карагыз
* **[[Кызыл Йолдыз]]**: 
### Топоним
* Кызыл Йолдыз — Азнакай районы авылы.
* Кызыл Йолдыз — Тәтеш районы авылы.
* Кызыл Йолдыз — Саба районы урман хуҗалыгы авылы.
* Кызыл Йолдыз — БР Благовар районы авылы.
* Кызыл Йолдыз — Чакмагыш районы авылы.
* Кызыл Йолдыз — Илеш районы авылы.
* Кызыл Йолдыз — Ишембай районы авылы.
* Кызыл Йолдыз — Ырынбур өлкәсе Әсәкәй районы авылы.
### Гәҗит
* «Кызыл йолдыз» — 1919, Кызыл гаскәр, Урта Иде буе.
* «Кызыл йолдыз» — 1919, Кызыл гаскәр, Ташкәнт
### Орден
* Кызыл Йолдыз ордены

## Шулай ук карагыз
* Йылдыз (мәгънәләр)

Төркем:Топонимнар
Төркем:Һидронимнар
Кызыл Йолдыз (Үчәлле авыл җирлеге)

**Кызыл Йолдыз** — Татарстан Республикасының Азнакай районындагы поселок. 
## Географиясе
Кызыл Йолдыз Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 281 чакрым, ә район үзәге Азнакайдан төньяк-көнчыгышка таба 13 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1927 елда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 2 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Тхрикаланджур Шри Махадэва Гыйбадәтханәсе

**Махадэва Гыйбадәтханәсе, Каланҗур**, киң рәвештә **[http://www.kalanjoormahadevatemple.org Тхриккаланҗур Шри Махадэва Гыйбадәтханәсе] ** булып тора, ул Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул Һиндстанда, Кералада, Патһанамһиттада Пунулар - Муваттупужада Сабаримала гыйбадәтханәсеннән 80 километр көньяк-көнбатышта урнашкан. Төп юлдан теләсә нинди дини сәфәр кылучы өчен күренә торган янында алтарь булган гаять зур баньян агачы тугърыны гыйбадәтханәгә керергә өнди.

Мандап сәнгатьчә сокландыргыч фрескалар белән бизәлгән, бу баньян агачы тирәли җыелган рәссамнар һәм сәнгать осталарының данын игълан итә. Мандапам эчендә Натараджа поты урнашкан, бу Ходай Шиваның биюче манифестациясе, ул көнчыгышка таба карый. Бу Мандапамнан көнбатышка таба, көнчыгыш якта 60 фут биеклектә Гопурамны (сәнгатьчә итеп өскә калкучы аркалар) күрергә мөмкин. Гопурамнан 18 өскә таба баскыч Индилияппан (Састха) һәм Махашива потына таба илтә, ул Махадэва гыйбадәтханәсенең төп Ходае булып тора.

Гыйбадәтханәдә Махадэва һәм Шастха булганга күрә, һәр берсе янында ике Дһваджа бар (бакыр белән йөгертелән өскә калкучы байрак баганасы). Махашива поты һәм Састха потлары бу гыйбадәтханәдә бер-берсенә караган итеп урнаштырылган. Гыйбадәтханәнең чын исеме Шанкарапуратху Муккалваттом Дэвасом, әмма популяр рәвештә ул Тһриккаландҗур Шри Махадэва гыйбадәтханәсе буларак мәгълүм.

## Фестивальләр

Ел саен уза торган фестиваль Малаялам Минам аенда (March/April) башлана һәм Тһируватхира Аратту белән тәмамлана. Фестиваль сигез көн дәвам итә. Алтынчы көндә Индилаяппан фестивале бәйрәм ителә. Бу фестивальдә Карнатик музыка башкарулары өчен ат казанган Көньяк Һиндстаннан мәшһүр сәнгать осталары катнаша. Карнатик музыканың бөек башкаручылары, мәсьәлән, Чембаи, Чемманкуди, Баламурали Кришна, Есудас һәм Сешагопал монда чыгыш ясаганнар. Катакали һәм башка классик сәнгатьләр бу фестиваль дәвамында төп җәлеп иткән манзаралар булып тора.

Индилияппан (Шастха) өчен Каламежуттум һәм Мандалапуджа (Декабрь/Январь) дәвамында 41 көнлек бхаджан, Шиваратри, Аштамирохини, Бхагаватха Саптхам, Рамаяна масам, Винаяка Чатуртхи, Понкала, Патхамудаям һәм башкалар ел буена була торган мәшһүр бәйрәм чаралары булып тора.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Сабаримала
* Шри Падманабхасвами гыйбадәтханәсе
* Вадакуннатхан Гыйбадәтханәсе
* Вайком Гыйбадәтханәсе
* Важапалли Маха Шива Гыйбадәтханәсе
* Паданилам Парабрахма Гыйбадәтханәсе
* Маммиюр Гыйбадәтханәсе
* Керала Гыйбадәтханәләре
* Кералада Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге

## Тышкы сылтамалар
* http://www.kalanjoormahadevatemple.org/index.html 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр исемлеге
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Актаныш районы туган як музее

**Актаныш районы туган як музее** () — Татарстанның Актаныш районы үзәге Актаныш авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Актаныш районы һәм авылы тарихы белән таныштыра.

## Филиалы
* Шәрип Шәймиев музей-йорты (Әнәк)

## Тарих
Актаныш районы туган як музеена 1975 елның 17 маенда район мәдәният комплексында җәмәгать башлангычында нигез салына. 1977 елның 7 ноябрендә ачыла. Музейга нигез салучы — Ибраһим Гариф улы  Гарипов (*[[1910 ел|1910]]—[[1987 ел|1987]]*).
 
1987—1992 елларда музей эшләми.

1993 елның 1 гыйнварыннан ТР милли музее филиалы. Филиал мөдире — Факил Сабитов. 1997—2000 елларда — Азия Мөхәммәтша кызы Гәрәева. 2000—2012 елларда — Лилия Гыйльмегани кызы Шәйгарданова. 2012 елдан — Мирсил Магис улы Әһлетдинов.

2003 елның 5 маеннан — «Актаныш районы туган якны өйрәнү музее» дәүләт оешмасы.

2012 елның 12 маеннан — «Актаныш районы туган як музее»” дәүләт бюджет оешмасы.
 
## Бина
2005 елның 7 маеннан элекке Актаныш район кулланучылар җәмгыятенең төзекләндерелгән административ бинасының бер өлешен алып тора. Музейның гомуми мәйданы — 522,1 кв. м.  2014 елда «Туган як» музее яңа бинага күчерелә.

## Экспонатлар
Музей фондында 14 866 саклау берәмлеге экспонат бар (*[[2015 ел|2015]]*). Даими  экспозиция Актаныш авылының борынгысыннан алып бүгенге көнгә кадәр тарихы белән таныштыра. Экспозиция 10 залда урнашкан: табигать залы; археология залы, Актаныш районының Октябрь инкыйлабына кадәрге чоры; XIX гасыр ахыры — XX гасыр башы татар йортының эчке күренеше; Ватандашлар сугышы һәм сәяси репрессия еллары; спорт мастеры Ф. Солтанова-Жданова казанышлары; сугыш даны залы; хезмәт даны һәм төбәктә мәдәният үсеше тарихы залы; Татарстанның беренче президенты М. Ш. Шәймиев инагурациясе залы.

Әлфия Авзалова, Гамил Афзал, Риза Ишморат, Мансур Солтанов, Фирая Солтанова һ. б. кайбер билгеле шәхесләрнең шәхси әйберләре урын алган.

## Экскурсияләр
* Безнең төбәк тарихы

## Сылтамалар
*  Музей сайты 
*   Актанышский районный краеведческий музей. tatfrontu.ru 
*   Актанышский районный краеведческий музей.  Музеи России 

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Актаныш районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Шәрип Шәймиев музей-йорты (Әнәк)

**Шәрип Шәймиев музей-йорты** () — Татарстанның Актаныш районы Әнәк  авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Актаныш районы туган як музее филиалы. Татарстанның беренче президенты М. Ш. Шәймиевның Әнәк авылында яшәгән әтисе Шәрип Шәймиев һәм аның нәселе тарихы белән таныштыра. 2020 елның августыннан — «Бабайда кунакта» мемориаль комплексы составында.

## Тарих
2005 елның 11 июленнән Илшат Шәех улы Фәрдиев (*Шәрип Шәймиевның оныгы*) карамагындагы шәхси музей буларак ачыла.
 
2011 елдан Актаныш районы туган якны өйрәнү музее филиалы.

## Бина
Музей урнашкан агач йорт ХХ гасыр урталарында төзелгән. 1956—1980 елларда Шәрип Шәймиев гаиләсе яши. Татарстан Республикасының Беренче Президенты Минтимер Шәймиевның балачагы, яшьлеге шушында үтә.

## Экспонатлар
1432 кв. м. мәйданда урнашкан музей, торак йорттан башка, мунча, келәт, абзар, баз һәм коены үз эченә ала. Экспозициядә гаилә көнкүреше торгызылган, гаилә әгъзаларының шәхси әйберләре урын алган. ХХ гасыр татар халкының йорт кирәк-яраклары һәм җиһазлары белән таныштыра.
 
## Экскурсия
* Шәймиевләр нәсел оясы

## Сылтамалар
*  Дом-музей Шарипа Шаймиева.  tatar-inform.ru
*   Село Аняково – родина президента Шаймиева. Сайт Команда Кочующие, 14.12.2013
* *Анастасия Петрова*.   Что посмотреть в Аняково, родине М. Шаймиева?   «Единство», 14.06.2018
 
## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Актаныш районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Төркем:Шәхси музейлар
Төркем:Минтимер Шәймиев
Панчаятана (гыйбадәтханә)

Төп изге урын дүрт өстәмә изге урын белән әйләндереп алынган булса Һинд дине гыйбадәтханәсе **Панчаятана** дип атала. Исемнең килеп чыгышы Санскрит сүзләреннән *Панча* (биш) һәм *аятана* (эчендә булган).

Гадәттә Һинд дине гыйбадәтханәләре көнбатыш-көнчыгыш күчәре буенча төзеләләр. Шулай итеп, дүрт өстәмә изге урын төньяк-көнчыгышта, көньяк-көнчыгышта, көньяк-көнбатыша, төньяк-көнбатышта.

## Панчаятана гыйбадәтханәләре мисаллары
* Кһаҗураһода Кандария Махадэва Гыйбадәтханәсе
* Бһубанешварда Брахмешвара Гыйбадәтханәсе
* Удайпурда Җагдиш Гыйбадәтханәсе
* Кһаҗураһода Лакшмана Гыйбадәтханәсе
* Бхубанешварда Лингараджа Гыйбадәтханәсе
* Висахапатнам янында Андхра Прадешның Шрикакулам Районы янында Арасавалли Гыйбадәтханәсе. Төп гыйбадәтханә Адитьяга багышланган. Өстәмә гыйбадәтханәләр Ганеша, Шива, Парвати һәм Вишнуга багышланган.
* Уттар Прадешта, Деогархта Дашаватара Гыйбадәтханәсе. Мөгаен бу Һиндстанда иң борынгы панчаятана гыйбадәтханәсе.
* Пантчупида Набаратна Гыйбадәтханәсе
* Тумбадида, Тумкур районында Шива Панчаятана Гыйбадәтханәсе. Өстәмә изге гыйбадәтханәләр Лакшми Нарасимха, Винаяка, Парвати һәм Сурья Илаһларына багышланган.
* Махараштрада, Синнарда Гондешвара Гыйбадәтханәсе

## Билгеләмәләр


## Тышкы сылтамалар
* http://templenet.com/Andhra/arasavalli.html

Төркем:Һинд дине
Сан-Кристобаль (Венесуэла)

**Сан-Кристобаль** () — Венесуэланың Тачира штатында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1561 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Венесуэла шәһәрләре
Баладҗи Гыйбадәтханәсе, Кеткавле

**Кеткавланың Баладҗи Гыйбадәтханәсе**, Махараштрада, Пунедан 60 км да урнашкан чын Тирумала Венкатешвара Гыйбадәтханәсенең копиясе. Ул Пуне-Бангалор шоссесында урнашкан.

## Тарихы

* Бу гыйбадәтханә Тирумалайда урнашкан чын Тирупати Гыйбадәтханәсенең репликасы булып тора.
* Биредә потның камил копиясе, Sanctorum, агач эше, һәм каһиннәр Тирумалада Ходай Венкатешвараның сыенуы булып торалар.
* Венкатешвара иганә оешмасы гыйбадәтханәне 1996 елдан 2003 елга кадәр төзегән булган.
* V H Group тарафыннан төзелгән булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр исемлеге
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Каенлы

**Каенлы** — күп мәгънәле сүз. **«[[Каен]]»** *исеменә*  + «лы» *сыйфат ясагыч кушымча* ялганып ясалган.

## Топоним
* Каенлы — РФ, ТР Түбән Кама районы авылы.
----
* Каенлы — Кыргызстанның Чу өлкәсе шәһәре.
----
* Каенлы, Төркиянең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ардахан иле Пософ илчесе авылы.
## Һидроним
* Каенлы — елга, Сөендек кушылдыгы.

## Моны да карагыз
* **[[Каенлык]]**, *[[топоним]]*.
* **[[Каенсар]]**, *[[топоним]]*.

Төркем:Топонимнар
Төркем:Һидронимнар
Каенсар

**Каенсар** — күп мәгънәле сүз («каенсар» – *[[каен]] агачлары үскән урман*, ). «Каен» *исеменә* + билгеле бер урынны белдерүче «сар» (*[[фарсы теле|фарсы-таҗик теле]]ннән кергән «зар, зор» кушымчасыннан*) кушымчасы ялганып ясалган.

## Топоним
* Каенсар — Арча районы авылы.
* Каенсар — Балтач районы авылы.
* Каенсар — Әтнә районы авылы.
* Каенсар — Кукмара районы авылы.

## Һидроним
* Каенсар — елга, Нократ елгасы кушылдыгы.

## Станция
* Каенсар — Горький тимер юлының Казан регионы станциясе.

## Моны да карагыз
* Иске Каенсар — Кукмара районы авылы.
* Яңа Каенсар — Кукмара районы авылы.
## Шулай ук карагыз
* Каенсаз
* **[[Каенлы (мәгънәләр)|Каенлы]]**
## Искәрмәләр


Төркем:Топонимнар
Төркем:Һидронимнар
Казиле (мәгънәләр)

**Казиле** — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
* Казиле — Алабуга районы авылы.
* Казиле — Арча районы авылы.
* Казиле — Тукай районы авылы.
## Моны да карагыз
* Иске Казиле — Кама Тамагы районы авылы.
* Рус Казиле — Питрәч районы авылы.
## Шулай ук карагыз
* **[[Казиле вулысы]]** 

Төркем:Топонимнар
Каракүл (мәгънәләр)

**Каракүл** — күп мәгънәле сүз.

## Топоним
### Россия
;Башкортстан
* Каракүл — Архангел районының авылы
* Каракүл —  Аскын районының авылы
* Каракүл —  Кырмыскалы районының авылы
* Каракүл — Шаран районының авылы
;Киров өлкәсе
* Каракүл — Нократ Аланы районының авылы
* Каракүл Пристане — Нократ Аланы районының авылы
;Омск өлкәсе
* Каракүл — Большеречье районының авылы
;Татарстан
* Каракүл — Әлки районының авылы
* Каракүл — Биектау районының авылы
* Каракүл — Норлат районының авылы
* Кара күл — Биек тау районында күл.
* Кара күл — Лаеш районында күл.
;Удмуртия
* Каракүл — Каракүл районының авылы һәм мәркәзе
;Чиләбе өлкәсе
* Каракүл — Карталы районының авылы
* Каракүл — Октябрьское районының авылы
* Каракүл — Троицк районының авылы

### Кыргызстан
* Кара-Күл — Җәлал-Абад өлкәсендәге шәһәр

### Үзбәкстан
* Каракүл — Бохара өлкәсендәге шәһәр

## Гидроним
* Каракүл — елга, Киндерленең кушылдыгы
* Каракүл — елга, Уйның кушылдыгы
* Каракүл — карст күле (Татарстанның Балтач районы).

## Моны да карагыз
* Зур Каракүл, елга
* Каракул — Кыргызстанның Эссек-Күл өлкәсендәге шәһәр

Төркем:Топонимнар
Төркем:Гидронимнар
Шива Адвайта

**Шива Адвайта** (Дэванагари:शिवाद्वैत, , ), шулай ук Шива Вишиштадвайта дип атала, яки Шайвит *[[Вишиштадвайта]]*  бу Көньяк Һиндстаннан Шайвит фәлсәфә мәктәбе, аның тарафдарлары булып күбесенчә Вирашайвалар торалар. Бу доктрина буенча, Шива һәм Брахман бербөтен булып торалар.

## Искәрмәләр

Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине
Украинаның Югары Радасы

**Верхо́вная ра́да Украи́ны** (; сүзгә-сүз — **Украинаның Югары шурасы**) — Украинаның бер палаталы парламенты, 450 халык депутатыннан һәм бердәнбер депутатлардан торган дәүләт хакимиятенең закон чыгару органы.
## Тарих
2014 елның 22 февралендә  дәүләт түнтәрелеше нәтиҗәсендә Евромәйдан көчләре хакимиятне басып ала, президент булып сайланган Виктор Янукович Киевтан кача, Югары Рада 23 февральдә президент вазифаларына Александр Турчиновны вакытлыча билгели.

Украина парламентының яңа депутатлары өчен Кырым мәсьәләсе бер сынау булачак.

Украина Югары радасы икенче һәм соңгы укылышта "Украин теленең дәүләт теле буларак эшләве" дип аталган канун кабул итте. Бу хакта украин басмалары язаы.

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
Украинада парламент сайлаулары (2019)

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Украинаның Югары Радасы
Төркем:Илләр буенча парламентлар
Мамадыш туган якны өйрәнү музее

**Мамадыш туган якны өйрәнү музее** () — Татарстанның Мамадыш шәһәрендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Мамадыш төбәге тарихы һәм этнографиясе белән белән таныштыра.

## Филиаллар
* Тәкәнеш туган якны өйрәнү музее
* Шәйхи Маннур музей-китапханәсе (Тулбай)
* Фәрит Яруллин музее (Кече Сон)

## Тарих
Музейга 1981 елда ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре, Бөек Ватан сугышында катнашкан укытучы Елизавета Михаил кызы Андронова тарафыннан нигез салына. Музейның мәйданы әүвәл 195 кв. м. тәшкил итә. 2011 елда музей яңартыла һәм мәйданы 648 кв. метрга кадәр арттырыла. 2015 елның февралендә ТР атказанган сәнгать эшлеклесе С. И. Матвеев җитәкчелегендә яңа экспозиция төзелә, 9 майда яңартылган музей тамашачылар кабул итә.

## Бина
Музей XIX гасырның икенче яртысында төзелгән бинада урнашкан. Әлеге бина — төбәк дәрәҗәсендәге XIX гасыр архитектура һәм тарих һәйкәле.

## Экспонатлар
Музей фондында 5 323 саклау берәмлеге (*3 275 - төп фондта, 2 048 -  фәнни-ярдәмче фондта*) саклана, шул исәптән, сәүдәгәр К. Н. Щербаков коллекциясендәге экспонатлар (*имәннән ясалган язу өстәле һәм ике көзге*), этнография, нумизматика һәм археология әйберләре.
 
Музейда 10 зал бар: археология, этнография, сәүдәгәрләр, Беренче бөтендөнья, Ватандашлар һәм Рус-япон сугышлары, Бөек Ватан сугышы, Советлар Берлеге чоры, хәзерге заман, балалар иҗаты, күргәзмәләр һәм Хәрби Дан залы.

Аерым экспозиция төбәктә яшәүче халыкларның (*[[татар]], [[рус]], [[керәшен]], [[мари]], [[удмурт]]*) көнкүрешенә һәм кәсепләренә багышланган.

## Экскурсияләр
* Шәһәрем тарихы. *[[Мамадыш]] шәһәре буенча автобуста һәм җәяүле экскурсия. [[XVIII гасыр|ХVIII]], [[XIX гасыр|XIX]], [[XX гасыр]]лар архитектура һәйкәлләре (Изге Чынаяк, Преподобная Ксения чиркәве, Үзәк мәчет, Советлар урамы, Музей, Нократ елга яры) белән танышу.*
* Гасырлар аша тарихка кагыл. *Бер сәгатьлек җәяүле экскурсия. Истәлекле урыннар һәм шәһәрнең тарихи кыйммәткә ия булган биналары, урамнары белән танышу.* 
* Төбәк тарихы. *Музей буенча гомуми экскурсия.*

## Сылтамалар
*  Мамадышский краеведческий музей . Музеи России

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Мамадыш районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Тәкәнеш туган якны өйрәнү музее

**Тәкәнеш туган якны өйрәнү музее** () — Татарстанның Мамадыш районы Түбән Тәкәнеш авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Мамадыш туган якны өйрәнү музее филиалы. Тәкәнеш районы (1932-1963), Түбән Тәкәнеш авылы тарихы белән таныштыра.

## Тарих
1965 елның 5 ноябрендә Түбән Тәкәнеш мәктәбе музее нигезендә авыл музее оештырыла.

## Бина
Тәкәнеш музее Түбән Тәкәнеш авылы уртасындагы «Кояшкай» балалар бакчасы урнашкан ике катлы кирпеч бинаның икенче катында урнашкан.

## Экспонатлар
Музей экспозициясендә юкка чыккан район, авыл тарихы буенча материаллар, киемнәр, татар халкы көнкүреше җиһазлары, документлар, фотосурәтләр урын алган.
 
## Сылтамалар
*  Таканышский краеведческий музей.  Музеи России
*     Краеведческий музей села Нижний Таканыш. (*[[YouTube]] видео, 3:52*)

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Мамадыш районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Пранама

**Пранама** (Санскрит телендә, "буйсыну, җирдә сузылу яки алга таба баш ию") хөрмәт итеп сәләмләү (яки хөрмәт итеп баш ию) - бу берәр нәрсә, яки берәр шәхес алдында - гадәттә бабайлар-дәү әниләр, ата-аналар, өлкәннәр яки укытучылар яки берәр Ходай кебек хөрмәт ителә торган алдында. Ул Һиндстан мәдәниятендә һәм Һинду традицияләрендә бар.

## Этимологиясе
*Пранама* *pra* (Санскрит телендә: प्र) һәм *ānama* (Санскрит телендә: आनम) сүзләреннән килеп чыккан; префикс буларак *pra*-ның мәгънәсе "алга таба, алдында, бик", шул ук вакытта *ānama*ның мәгънәсе "иелү яки сузылу". Бергә кушылып *pranama*-ның мәгънәсе "иелү, алга иелү" яки "күп иелү" яки "сузылу". Мәдәни төшенчәләрендә, аның мәгънәсе башка кеше алдында "хөрмәт итеп сәламләү" яки "хөрмәт итеп иелү", гадәттә өлкәннәр яки укытучылар алдында яки Ходай кебек ихтирам ителә торган берәү алдында.

## Пранама типлары

Пранамның алты типлары бар:
***Аштанга** (Санскрит телендә: अष्टाङ्ग, турыдан-туры мәгънәдә *сигез өлеш*) - Uras (Күкрәк), Shiras (Баш), Drishti (Күзләр), Manas (Игътибар), Vachana (Сөйләм), Pada (Табан), Kara (Кул), Jahnu (Тез).
***Шаштанга** (Санскрит телендә: षष्ठाङ्ग, турыдан-туры мәгънәдә *алты өлеш*) - җиргә аяк бармаклары, тезләр, куллар, ияк, борын һәм чигә белән кагылу.
***Панчанга** (Санскрит телендә: पञ्चाङ्ग, турыдан-туры мәгънәдә *биш өлеш*) - җиргә тезләр, күкрәк, ияк, чигә һәм маңгай белән кагылу.
***Дандават** (Санскрит телендә: दण्डवत्, турыдан-туры мәгънәдә *таяк*) - маңгай белән аска иелү һәм җиргә кагылу.
***[[Намасте|Намаскара]]** (Санскрит телендә: नमस्कार, турыдан-туры мәгънәдә *соклану*) - бергә тотылган куллар белән маңгайга кагылу. Бу кешеләр арасында сәламләүнең тагын бер киң таралган формасы.
***Абхинандана** (Санскрит телендә: अभिनन्दन, турыдан-туры мәгънәдә *тәбрикләү*) - бөгелгән куллар күкрәккә орынып алга таба иелү.

## Моңа бәйле сәламләү формалары
*Пранама*ның бер формасы булып **Чаранаспарша** булып тора (Санскрит телендә: चरणस्पर्श, турыдан-туры мәгънәдә *табаннарга кагылу*) бу аякларга кагылу белән иелү, хөрмәт билгесе. Ул гыйбадәтханәләрдә Даршан вакытында күренергә мөмкин. Бу *пранама*ның бәйле типы Һинд мәдәниятендә киң таралган. Ул ата-аналар, бабай-дәү әниләр, өлкән туганнар, укытучылар һәм изгеләргә хөрмәт күрсәтү өчен эшләнә.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Анджали Мудра
* Һиндстан мәдәнияте
* Гуру-шишья традициясе
* Һиндстан хөрмәт итү титуллары
* Мудралар
* Намасте
* Пуджа (Һинд дине)
* Падодака

## Билгеләмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Touching Feet in India - Indian Tradition of Touching Feet, Concept of Touching Elders' Feet in India 

Төркем:Һинд дине
Шәйхи Маннур музей-китапханәсе (Тулбай)

**Шәйхи Маннурның мемориаль музей-китапханәсе**  () — Татарстанның Мамадыш районы Тулбай авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Мамадыш туган якны өйрәнү музее филиалы. Күренекле татар язучысы Шәйхи Маннурның (*Шәйхелислам Фәрхулла  улы Маннуров, [[1905 ел|1905]]—[[1980 ел|1980]]*) тормышы һәм иҗаты белән таныштыра.

## Тарих

Шәйхи Маннур 1957 елда туган авылында үз акчасына китапханә салдыра, аңа 100 китап бүләк итә. 1980 елда китапханәгә Шәйхи Маннур исеме бирелә. 1995 елның 24 гыйнварында әлеге бинада, ТР милли музее филиалы буларак, музей ачыла . 2015 елдан — Мамадыш туган якны өйрәнү музее филиалы.

## Экспонатлар
Мәйданы 83 кв. м. Фондта 4 600 саклау берәмлеге: язучының шәхси әйберләре (*орденнары*), кулъязмалары, китаплары (*шул исәптән, [[1920-еллар]]да [[Латин алфавиты|латин язуында]] нәшер ителгән беренче китаплары*), шәхси китапханәсе урын алган. Ш. Маннурның әтисе алып кайткан шахтер лампалары тупланмасы, сөлгеләр тупланмасы кызыклы.

Экспозиция Тулбай авылы тарихы, татар халкының көнкүреше әйберләре, киемнәре белән дә таныштыра.

## Экскурсияләр
* Шәйхи Маннурның тормышы һәм иҗаты
* «Муса» романының язылу тарихы (1959—1964)
* Шәйхи Маннур төзеткән китапханә
* Шәйхи Маннурның авылдашлары

## Сылтамалар
*   Мемориальный музей-библиотека Шайхи Маннура . Музеи России
*  Мемориальный музей - библиотека Шайхи Маннура

## Моны да карагыз
* Шәйхи Маннур исемендәге премия

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Мамадыш районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Төркем:Әдәби музейлар
Төркем:Шәйхи Маннур
Фәрит Яруллин музее (Кече Сон)

**Фәрит Яруллин музее** () — Татарстанның Мамадыш районы Кече Сон авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Мамадыш туган якны өйрәнү музее филиалы. Күренекле татар композиторы Фәрит Яруллинның (*Фәрит Заһидулла улы Яруллин, [[1914 ел|1914]]—[[1943 ел|1943]]*) тормышы һәм иҗаты белән таныштыра.

## Тарих

1990-елларда ачылган беренче музей бинасы экспонатлары белән янгында юкка чыга. 2016 елның 12 июлендә музей яңа бинада, җирле идарә җитәкчесе Мансур Сәлахов көче белән торгызылган элекке мәдрәсә бинасында ачыла.

## Экспонатлар
Музейда 2 мең экспонат (*музыка уен кораллары, пианино, [[XX гасыр]] башы көнкүреш җиһазлары, фотосурәтләр, документлар, газета мәкаләләре, афишалар*) тупланган.

Экспозиция Фәрит Яруллинның тормышы һәм иҗаты, музей урнашкан элекке мәдрәсә тарихы, Кече Сон авылы тарихы белән таныштыра. Экспозиция ТР атказанган сәнгать эшлеклесе Сергей Матвеев җитәкчелегендә оештырылган.

## Сылтамалар
*  Музей Фарида Яруллина . Музеи России
*   Открытие музея композитора Фарида Яруллина в с. Малая Сунь Мамадышского района 

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Мамадыш районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Төркем:Фәрит Яруллин
Каагвасу

**Каагвасу** () — Парагвайның Каагвасу  департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1845 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Парагвай шәһәрләре
Аудио җайланмалар

**Аудиоҗайланмалар** дип тавышны кабатлап яңгырату, яздыру, яки эшкәртү өчен кулланган җайланмаларны атыйлар. Боларга микрофоннар, радоиалгылар, AV ресиверлар, CD уйнаткычлар, тасма яздыргычлар, көчәйткечләр, катыштыру консольләре, эффект җайланмалары, һәм динамиклар керә.

## Искәрмәләр

## Шулай ук карарга мөмкин
*Электроника

Төркем:Аудиотехника
Төркем:Электроника
Кызыл таң (мәгънәләр)

**Кызыл таң**, Кызыл Таң — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
#### Татарстан
* Кызыл Таң — Баулы районы (*юкка чыккан?*) авылы.
* Кызыл Таң — Зәй районында юкка чыккан авыл.
* Кызыл Таң — Тукай районы (*юкка чыккан?*) авылы.
* Кызыл Таң — Яшел Үзән районы авылы.

#### Чуашстан
* Кызыл Таң — Епрәч районы авылы.

## Гәҗит
* «Кызыл таң» — 1918, Уфа.
* «Кызыл таң» — 1920, Пермь.

Төркем:Топонимнар
Кызыл юл (мәгънәләр)

**Кызыл юл**, Кызыл Юл — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
#### Татарстан
* Кызыл Юл — Зәй районы (*юкка чыккан*) авылы.
* Кызыл Юл — Норлат районы авылы.
#### Башкортстан
* Кызыл Юл — Әлшәй районы авылы.
* Кызыл Юл — Мишкә районы авылы.
## Журнал
* «Кызыл юл» — 1921, Ташкәнт.

Төркем:Топонимнар
Сузык-тартык синтезы

**Сузык-тартык синтезы** цифр-аналог гибрид тавыш синтезының төре, ул иртә Casiotone клавиатураларында барлыкка китерелгән һәм кулланылган булган. Ул ике цифрлы дулкын формасын җигә, алар катыштырыла һәм статик түбән ешлыклар фильтры аша фильтрлана, төрле фильтр позицияләре төрле алдан куелган сайланган торышлар өчен кулланыла. Фильтрлар кеше тавышында булган авазлар өчен модельләнгән, шулай итеп өйрәнү һәм үстерү процессы дәверендә Casio техниклары тарафыннан бирелгән исем алган.
Дулкын формалары саклана һәм тавыш синтезы чипына башка идарә мәгълүмат тапшыру өчен компьютер, яки микроконтроллер өстәвеннән башка зур модификациясез саклана.

## Искәрмәләр

Төркем:Япон уйланып чыгарылган җайланмалар
Төркем:Аудиотехника
Алгебраик Сигнал Эшкәртү

Сызыкча сигнал эшкәртүнең алгебраик теориясендә фильтрлар тупланмасы алгебра буларак, сигналлар модуль буларак һәм z-трансформация сызыкча чагылдырышка гомумиләштерелә.

## Искәрмәләр
* Püschel, Markus; Moura, Jose M. F. (2006). "Algebraic Signal Processing Theory". arXiv:cs/0612077.

## Тышкы сылтамалар
*Smart Project: Algebraic Theory of Signal Processing at the Department of Electrical and Computer Engineering at Carnegie Mellon University.
Chocbox

**Chocbox** - ул клеммалар колодкасы белән ясалган электр тоташтыруларны изоляцияләү өчен патентланган пластик тартма. Ул эшмәкәр Питер Моул тарафыннан уйлап чыгарылган булган, ул 2007 ел *[[Dragons' Den (UK)|Dragons' Den]]* BBC телевизион программасында төшкән булган. Ул ике "аждаһа", Данкэн Баннатайн һәм Дҗеймс Каан белән £150,000 финанслауга килешү төзегән һәм шуннан соң £25 миллионга сатуга килешү ясаган. Баннатайн Chocbox-ны шоудан иң яхшы акча инвестициясе дип тасвирлый.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Chocbox веб-сайты 
*James Caan: Investments

Төркем:Британ уйлап чыгарылганган әйберләре
Даими фаза элементы

**Даими фаза элементы** камил булмаган конденсатор булган икеләтә катламның тотышының моделе булган эквивалент электр схема компоненты.

Даими фаза элементлары шулай ук эквивалент схема модельләрендә һәм электрохимия импеданс спектроскопия бирелгән мәгълүматларында бирелгән мәгълүматларны килештерү өчен кулланыла.

Даими фаза элементы шулай ук камил булмаган диэлектрикларның үз-үзен тотышын модельләүдә гел кулланыла. Камил булмаган электр каршылыклар, сыйдырышлыклар һәм индуктивлыклар даирәсендә гомумиләштерү гомуми "фаза" концепциясенә китерә: http://fr.scribd.com/doc/71923015/The-Phasance-Concept

## Гомуми тигезләмә

Электр импедансы түбәндәгечә исәпләнергә мөмкин:
:Z_{CPE}=\frac{1}{Y_{CPE}}=\frac{1}{Q_0\omega^n}e^{-\frac{\pi}{2}ni}
биредә CPE Аддмитанс: Y_{CPE}=Q_0(\omega i)^n һәм Q0 һәм n (00 = 1/|Z| at ω = 1 rad/s

Даими фаза һәрвакыт −(90*n)°, шулай ук n 0-дән 1-гә кадәр. n = 1 очрагы идеаль конденсаторны, шул ук вакытта n = 0 саф резисторны тасвирлый.

## Искәрмәләр

Төркем:Электрон схемалар
Таралышлы актив трансформатор

**Таралышлы актив трансформатор** - ул түбән көчәнешле транзисторларга зур микъдар радиоешлыгы куәтен генерирларга мөмкинчелек биргән электрон схема. Аның төп кулланышы булып чыбыксыз кулланылышлар өчен интеграцияләнгән CMOS куәт көчәйткечләрне ясау булган, мәсьәлән,  GSM/GPRS кесә телефоннарында.

Эшкә кертелү вакытында таралышлы актив трансформатор элеккегә караганда күп зурлык башкару камилләштерүе биргән.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

# Thesis - Distributed Active Transformer for Integrated Power Amplification - Ichiro Aoki (2002) - California Institute of Technology 
# Aoki, I.; Kee, S.; Magoon, R.; Aparicio, R.; Bohn, F.; Zachan, J.; Hatcher, G.; McClymont, D.; Hajimiri, A.; "A Integrated Quad-Band GSM/GPRS CMOS Power Amplifier"; Solid-State Circuits, IEEE Journal of; Dec. 2008 
# Aoki, I.; Kee, S.D.; Rutledge, D.B.; Hajimiri, A.; "Fully Integrated CMOS Power Amplifier Design Using the Distributed Active-Transformer Architecture"; Solid-State Circuits, IEEE Journal of; Mar. 2002    
# Aoki, I.; Kee, S.D.; Rutledge, D.B.; Hajimiri, A.; "Distributed Active Transformer - A New Power-Combining and Impedance-Transformation Technique";  Microwave Theory and Techniques, IEEE Transactions in January 2002

Төркем:Электрон схемалар
Төркем:Трансформаторлар
Электромеханик элпә

**Электромеханик элпә** ул нечкә мембрана, аның калынлыгы электр көчәнешенә бәйле. Ул басым сенсоры, микрофон, яки спикер итеп кулланылырга мөмкин. Ул актуатор итеп функцияләп, электр энергиясен вибрациягә әверелдерү өчен кулланылырга мөмкин.

## Искәрмәләр
Domestic Digital Bus

**Domestic Digital Bus**, **D2B**, бу Optical Chip Consortium тарафыннан кертелгән, 5,6 Мбит/с тизлеге белән изохрон боҗрага нигезләнгән җепсел-оптик коммуникация технологиясе. 2007 елда  D2B Mercedes-Benz тарафыннан машиналарында кулланылган.

## Тышкы сылтамалар
* Official IEC Standard
* Mercedes-Benz technical overview of D2B
* D2B equipment manufacturer's technical overview of D2B
* Overview of this and similar technologies in ''The Engineer'' magazine

Төркем:Телекоммуникация
Икеләтә колакчын адаптеры

**Икеләтә колакчын адаптеры**, шулай ук "колакчын яргычы" яки "аудио джек яргычы" буларак мәгълүм, бу ике колакчынга бер аудио джекка кушылырга мөмкинчелек бирә алган җайланма. Алар аудионы төрле кертү җайланмалары аша тыңларга мөмкинчелек бирә, мәсьәлән, MP3 плейерда, CD плейерда, аудио ярашучанлык белән хәзерге Санакта (мәсьәлән, колакчын разъёмы) яки бумбокста. Гәрчә колакка ярый торган колакчын конструкция дустың белән уртаклашырга мөмкин булса да, икеләтә колакчын адаптеры практикрак булырга мөмкин. Икеләтә колакчын адаптерлары төрле аудио һәм электрон кибетләрендә сатып алынырга мөмкин. Колакчын адаптерлары колакчын джекына 3.5 мм Аудио джекын кертеп кулланылырга мөмкин.

## Колакчын адаптерлары типлары
Күп колакчын адаптерлары җайланмалары төрле шәхесләр һәм/яки җитештерүчеләр тарафыннан ясалырга мөмкин. Иң таралган тип булып "Y" дизайны тора, бу алтыга кадәр сокетлы адаптерлар, һәм чыбыклы колакчын адаптерлар.

## Искәрмәләр

Төркем:Аудиотехника
Төркем:Колакчыннар
Электроника аппарат тәэминаты

**Электроника аппарат тәэминаты** кабул ителгән һәм локаль сакланган бирелгән мәгълүматлар белән аналог яки цифрлы операцияләрне башкарып чыгыш актуатор механизмнары өчен идарәне тәэмин итәр өчен үзара бәйәнешле электрон компонентлардан тора.

Электрон аппарат тәэминаты шәхси чиплардан/электрон схемалардан тарашлы мәгълүмат эшкәртү системаларына кадәр булырга мөмкин. Яхшы ясалган электрон аппарат тәэминаты төгәл билгеләнгән интерфейслар аша үзара бәйләнешле функциональ модуль иерархияләрдән тора.

**Программа тәэминаты мантыйгы** беренче чиратта башка гомумирәк схемалардан бирелгән мәгълүматлар эшкәртү схемаларның билгеле бер төре булып тора. Мәсьәлән, барлык санакларда да электр туклану чыганагы бар, ул бирелгән мәгълүматлар белән эш итми, ә  бирелгән мәгълүмат схемаларына электр туклану бирә. Охшаш рәвештә санак мәгълүматны мониторга яки аудио көчәйткечкә чыгарырга мөмкин, ул шулай ук исәпләү процессларында катнашмый.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Цифрлы электроника

## Искәрмәләр
Northstar Electronics

**Northstar Electronics Inc.** Англиядә Ноттингэмширда Ньюаркта урнашкан.

Башка әйберләр арасында алар су асты элемтә ысулларын һәм су астында дайверларны табу җайланмаларын ясыйлар.

## Искәрмәләр

## Шулай ук карарга мөмкин
*Anti-frogman techniques

## Тышкы сылтамалар
*http://www.northstarelectronics.co.uk/index.html 

Төркем:Бөекбритания оешмалары
Демануфактуризация

**Демануфактуризация** - бу киң кулланылыштан соң продукт шуннан соң компонентларга сүтелеп, компонентлар функциональлеге буенча төркемләндерелеп һәм янә кулланылырга мөмкин компонентлар янә кулланылыш өчен кайтарылу процессы атала. Демануфактуризация барлык сәнәгатьләрдә әйләнә-тирә мохиткә басымны әзәйтеп эшләнгән процессларның икътисади табышлы булуын саклау ысулы буларак тәкъдим ителгән булган. Бу төшенчәне Профессорлар Walter W. Olson һәм Профессор John W. Sutherland 1993 елда керткәннәр.

Электрон ташландыклар демануфактуризация очрагында алар компонентларга сүтелә. Материал демануфактуризация очрагында бу химик процесс булырга мөмкин, мәсьәлән, пластик ташландыклар белән эш итү, озын полимерларны кечерәк полимерларга вату.

## Искәрмәләр

Төркем:Калдыклар
Сигнал бозылуын үлчәү җайланмасы

**Сигнал бозылуын үлчәү җайланмасы** - ул электрон җайланмаларда тавыш бозылуы ешлыкларын билгеләү өчен электрон сынау җайланмасы тибы. Җайланма күбесенчә аудиога караган җайланмаларда кулланылалар.

## Хасиятләр һәм кулланылышлар
Типик җайланмада сигнал схеманың керүенә кертелә һәм схеманың чыгышы бозылуга күзәтелә.

## Типлар һәм модельләр

## Шулай ук карарга мөмкин
Anthony DeMaria Labs

**Anthony DeMaria Labs**, шулай ук **ADL** дип языла, бу вакуум электроникасына нигезләнгән аудио җайланмалар, һ.б. барлыкка китерүдә специальләшкән кечкенә җитештерүче. Аларның продукциясе күп сәнгать осталары тарафыннан турыдан-туры сәхнә башкаруларында һәм студияләрдә кулланыла, мәсьәлән, Джимми Баффетт һәм Бутси Коллинз тарафыннан.

## Тышкы сылтамалар
* Anthony Demaria Labs Official Homepage

Төркем:Электроника җитештерүчеләр
XP-PEN

XP-Pen Япониядә 2005 елда нигезләнгән булган, ул график планшетлар, каләм күрсәткеч мониторлар, яктылык келәмчекләр, стилус каләмнәр һәм цифрлы график продуктлар ясауда махсуслаша. 2008 елда алар Тайваньдә офисны нигезләгәннәр. 2013 елда, XP-Pen Technology Co. Америка Кушма Штатларында нигезләнгән булган. 2015 елда алар Кытайда, Шенженьда офис ачканнар.

2017 елның декабрендә, алар Калифорниядә Глендейлда DreamWorks кампусына чакырылган булганнар. 2017 елның октябрендә, алар Хэллоуин уикенды вакытында Stan Lee Comic Con-да күргәзмә ясаганнар. 2017 елның июлендә, алар Лос Анжелес 25-енче Anime Expo-сында катнашканнар.

## Продукт сызыклары
Artist series display

## Драйверлар
XP-Pen Windows 7, 8, 10, Mac 10.8 һәм алгарак, Centos, Mint, һәм Ubuntu өчен драйверлар тәэмин итә. Күпчелек XP-Pen продуктларының Windows һәм Mac өчен драйверлары бар, ә тәэмин ителә торган Linux чыгарылышлары өчен махсус драйверлары бар (аста таблицаны карагыз).

## Искәрмәләр


## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча компанияләр
Төркем:Кытай компанияләре
Төркем:Япония электроника җитештерүчеләре
Равил Гарипов

**Гарипов Равил Касыйм улы** - “Каздорстрой” ачык акционерлык оешмасы җитәчесе, Россиянең һәм Татарстанның атказанган төзүчесе.
## Тәрҗемәи хәле
Гарипов Равил Касыйм улы 1954 нче елның 8 нче июнендә элекке Норлат районы Урысбага авылында крестьян гаиләсендә өченче бала булып дөньяга килә. 1961 нче елда Урысбага мәктәбенә 1нче класска укырга керә. Ул бик актив, шук була. Концертларда катнаша, спектакльләрдә уйный, шигырьләр сөйләргә ярата. Мәктәптә иң яраткан фәне математика була. 7-8 сыйныфларда укыганда математика һәм физика буенча үткәрелгән район олимпиадаларында катнаша.

Югары сыйныфларны Равил Казан шәһәрендәге 10 нчы интернат-мәктәптә тәмамлый. Аннары Казан финанс институтына укырга керә. 1975 нче елда институтны тәмамлап, Төмән өлкәсенә эшкә китә. Шул ук елны армия сафларына алына. Хабаровск өлкәсендә Япон диңгезендә Бухта Ольга, Сопка Богатырьда ПВО частьләрендә хезмәт итә.

## Хезмәт юлы
Армиядән соң туган якларына кайта, Зеленодольск СМУ ның Норлат бүлегендә экономист булып эшли. 1977 нче елдан Казан шәһәрендә яши башлый, “Каздорстрой” оешмасына бухгалтер-ревизор булып урнаша. Менә инде 42 ел шушы оешмада  җитәкче булып эшли.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
Тырыш хезмәте өчен күп тапкырлар орден, медаллләр , мактау грамоталары белән бүләкләнә.Равил Гарипов- Татарстанның һәм Россиянең атказанган төзүчесе. Ул Россиянең һәм Зеленодол районының почетлы гражданины. Экономика фәннәре кандидаты.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* https://xn--c1aea8akcddj.xn--p1ai/GosReestr/Show/9375909 
* https://www.rusprofile.ru/person/garipov-rk-166000998630
* https://reabiz.ru/company/76822
* http://elitat.ru/anniversary/dorozhat-reputaciej/ 
* http://neotorg.com/%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C/node/%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B9/1104244

## Моны да карагыз

Төркем:Россиянең атказанган төзүчеләре
Төркем:Татарстанның атказанган төзүчеләре
Төркем:Яшел Үзән районының шәрәфле ватандашлары
Путракамешти

**Путракамешти** - ул Һинд динендә ир бала/угылга ия булу өчен башкарылган махсус Яджна булып тора. Бу Каамья карма.

Борынгы Һинд дине эпосы Рамаянада, олы фикер иясе Васиштха киңәше буенча, Айодхьяның Патшасы Дашаратха Ришишринга Муни күзәтүе астында Путракамешти Яджнаны башкарган. Риширинга Муни Яджурведа буенча белгеч булган, бу шул дога өчен белешмә булган. Аның уңышлы тәмамлануыннан соң Ут Ходае, Агнидэв пәйда булган һәм Айодхья Патшасына татлы әйбер чүлмәге биргән, бу аның өч патшабикәсенә угылларны -  Шри Раманы, Лакшмананы, Бхаратаны һәм Шатругхнаны тудырыр өчен бирелгән булган.

Төркем:Һинд дине
Майятита

***Майятита*** (Санскрит телендә, турыдан-туры мәгънәдә "иллюзиядән тыш") - ул шәхеснең физик (иллюзия) дөньясы эрегән һәм Иң Олы белән берлек үз-реализациясе ирешелгән аңның дуалистик халәте атала. Бу дөньяда тулысынча функциональ булып, аның аңы Илаһи белән гел элемтәдә тора һәм ул беркайчан да бу иллюзия дөньясында булу турында белми, һәм аның чикләрен мәңгегә кичә.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Төркем:Фәлсәфә
Нитья карма

**Нитья карма** Һинд дине тарафдарлары көн саен башкарырга тиеш *[[Карма (Һинд дине)|кармалар]]*га (яки ритуалларга) карый. Һинду Шастраларда әйтелгәнчә **нитья кармалар**ны башкармау гөнаһка китерә. **Нитья кармаларга** түбәндәгеләр керә:
*Снана (Абхишека)
*Сандхьяванданам
*Дэватаарчанам
*Аупасанам
*Агнихотрам

Нитья Карма мәҗбури рәвештә көн саен вазифаларны аңлатмый. Аларга регуляр/периодик тәртип буенча гамәлләр/вазифалар керә. Мәсьәлән: Амавасья тһарпанам, Граһана тһарпанам, Питһру дэвасам.

Нитья карманың Най-Нитья карма дигән суб-бүлеге бар. Бу мәҗбури әмма шартлы карманы аңлата. Мәсьәлән, Граһанага караган кармалар.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Каамья карма
*Шраута

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Клешалар (Һинд дине)

**Клеша** (Санскрит телендә: क्लेश) Һинд фәлсәфәсеннән һәм Йогадан төшенчә, аның мәгънәсе "агу". Патанджалиның Йогасутрасының өченче *[[шлока]]*сы Биш Агу турында тәфсилләп сөйли (Санскрит телендә: *панчаклеша*):

:अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पञ्च क्लेशाः॥३॥
:

Тәрҗемә иткәндә бу биш (pañca) клешалар яки бәла болар:
* Наданлык (чынлык турында аңламау формасында) (авидья),
* эгоизм (Үзне интеллект белән ялгыш идентификация формасында) (асмита),
* бәйлелек (рага),
* антипатия (двеща), һәм
* үлем куркуы (бу надан итеп тормышка бәйле булудан килеп чыга) (абхинивешах).

## Шулай ук карарга мөмкин
* Клешалар (Буддачылык)
* Майя (иллюзия)

## Билгеләмәләр

## Тышкы сылтамалар
International Nath Order (INO) perspectives:
* Five Kleshas - International Nath Order 
* Mahendranath, Shri Gurudev. "Twilight Yoga II: The Magnum Opus of Twilight Yoga "

Төркем:Һинд дине
Прайоджана

***Прайоджана*** ирешү объект яки максатын аңлатучы Санскрит төшенчәсе. Самбандһа һәм абһидһейя белән беррәттән, прайоджана Гаудия-вайшнава телогиясендә өч фундаменталь концепция булып тора, анда ул тормышның иң ахыр максаты - Премага, яки Кришнага саф максатка ирешүне аңлата.

## Әдәбият
* Rosen, Steven J. (1994), Vaisnavism: Contemporary Scholars Discuss the Gaudiya Tradition, Motilal Banarsidass Publ., ISBN 81-208-1235-2

## Тышкы сылтамалар
* Prayojana in «Chaitanya-charitamrita»

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Рәшит Сабиров

Рәшит Сабиров — нәфис сүз остасы. Татарстанның халык артисты.

= Тәрҗемәи хәле =
Сабиров Рәшит Хафиз улы 1955 елның 6 июлендә ТАССРның Яшел Үзән районы Бәчек авылында туа.

1976 елда Казан театраль училищесын (“Татар драма театры актеры” дигән бүлек), 1983 елда В.И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын (филология факультеты, татар теле һәм әдәбияты бүлеге) тәмамлый.

= Иҗади эшчәнлеге =
Рәшит Сабиров республикада нәфис сүз сәнгате өлкәсендә әйдәп баручы нәфис сүз осталарының берсе. Утыз елдан артык иҗади эшчәнлеген (1976-2003 еллар) филармониядә эстрада өлкәсенә багышлаган шәхес җитди, классик проза һәм шигъри әсәрләрне дә, комик характердагы юмор әсәрләрен дә бер үк дәрәҗәдә югары осталык белән башкара килә. Аның репертуарында татар, башкорт, һәм рус әдипләренең әсәрләре урын алган. Ул зур уңыш белән Г. Тукай, М. Җәлил, Ф. Кәрим, Ә.Еники, С. Хәким, Х. Туфан, Р. Харис, Г. Рәхим, Р. Фәйзуллин, Т. Миңнуллин, Ф. Шәфигуллин, З. Хәким һәм башка талантлы язучыларның әсәрләрен пропагандалый.  

Рәшит Сабиров талантлы татар рәссаме һәм скульпторы Баки Урманчының, күренекле татар әдипләре: Галимҗан Ибраһимовның, Гамил Афзалның, Гомәр Бәшировның юбилейларына багышланган концерт программаларын төзеп тамашачыга җиткерде. Әнгәм Атнабаевның туган ил турында язылган  шигырьләрен үз эченә алган  “Туган җирем”  концерт программасын әзерләп  сәхнәдә һәм телевидение аша башкарды. Хөкүмәт күләмендә үткәрелә торган мәдәни чараларны; Мәскәүдә, Чувашия, Каракалпакстан, Башкортстан, Ульяновск һәм Әстерхан һәм башка өлкәләрдә уздырылып килүче Татар әдәбияты һәм сәнгате декадалары концертларын да ул зур уңыш белән алып бара.

Бүгенге көндә дә Рәшит Сабиров бик күп сәнгать осталарының концертларын, юбилей кичәләрен Казанның төрле атаклы концерт, театр биналарында, республика шәһәр-авылларында, Россиянең Мәскәү, Санкт-Петербург, Түбән Новгород, Пермь, Ижау, Екатеринбург һ.б. шәһәрләрендә алып бара.

= Мактаулы исемнәре =
Татарстанның халык артисты.

= Сылтамалар =
https://matbugat.ru/news/?id=9407

https://www.azatliq.org/a/25303471.html

https://tatfil.ru/about/names/sabirov-rashit-khafizovich/ 
Төркем:Татар артистлары
Төркем:Конферансьелар
Минзәлә туган якны өйрәнү музее

**Минзәлә туган якны өйрәнү музее** () — Татарстанның Минзәлә шәһәрендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Борынгы заманнардан алып, Минзәлә төбәге тарихы, 1584 елдан алып шәһәр тарихы белән таныштыра.
## Филиалы
* Муса Җәлил мемориаль музее (Минзәлә)
## Тарих

1991 елда шәһәр администрациясе музей төзү турында карар кабул итә. Музей сәүдәгәр Перминов йортында ачыла. 
1992 елның 1 гыйнварыннан — ТР Берләштерелгән Дәүләт музее филиалы. 1994 елның июненнән — муниципаль мәдәният оешмасы.
 
2010 елда Минзәлә балалар иҗат йортының яңа бинасының (*[[Рөстәм Тарико]] төзеткән бина*) икенче каты музейга бирелә.
## Экспонатлар
Мәйданы 598,5 кв. м. Музей фондлары 13 673 саклау берәмлеге тәшкил итә (*10 616 - төп фонд һәм 3 057 - фәнни-ярдәмче фонд*).  Экспонатлар арасында көнкүреш кирәк яраклары һәм этнография әйберләре, археология, нумизматика, сынлы сәнгать, техника тарихы, кораллар, документлар һәм сирәк китаплар, табигый-фәнни коллекция бар. Музейда «Табигать һәм археология залы», «Минзәлә ярминкәсе залы», «Этнография залы», «Сәүдәгәрләр яшәеше залы», «XX гасыр башы шәһәр тарихы», «Коткарылган дөнья онытмый» заллары бар.
## Экскурсияләр
* Мәңге онытылмас хәтер. *[[Бөек Ватан сугышы]] еллары: [[Мәскәү өчен сугыш]], концлагерьлар, [[Сталинград сугышы]], [[Ленинград блокадасы]], сугыш елларында балалар хезмәте*.
* Иске сандык серләре. *Балалар өчен йорт кирәк-яраклары (самавыр, фарфор савыт-саба, сәгать, көзге, сандык, үтүк, язу карасы һ. б.) тарихы*.
* Акча аша тарихны өйрәнү. *Дөньяның әйдәп баручы илләрендә сәүдә итү ысуллары һәм икътисады, мәдәнияте, тарихы*.
* Өяз шәһәре серләре. *Шәһәрнең борынгы өлешендә [[XIX гасыр|XIX]]—[[XX гасыр]]лар архитектура һәйкәлләре, биналары, аларның хуҗалары белән танышу*.
* Минзәлә ярминкәсе яңгырашы.
## Әдәбият
# Минзәлә төбәге: тарихы һәм бүгенгесе (*төзүчеләре Ю. Ю. Йосыпов, М. Н. Сафиуллин*). Казан: «Интер-Графика», 2006.
## Сылтамалар
*  Мензелинский краеведческий музей. Музеи России
*  Мензелинский краеведческий музей. tatfrontu.ru
## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Минзәлә музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Төркем:Минзәләнең Карл Маркс урамы
Кумана

**Кумана** () — Венесуэланың Сукре штатында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1515 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Венесуэла шәһәрләре
Керкәле

**Керкәле** — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
* Керкәле — Лениногорск районы авылы.
* Керкәле, Ибрай Каргалысы — Чирмешән районы авылы.
* Керкәле — Ютазы районы авылы.

## Моны да карагыз
#### Топоним
* Кече Кәркәле —  БР Миякә районы авылы.
* Олы Кәркәле — Миякә районы авылы.
#### Һидроним
* Кәркәле — елга, Өязе кушылдыгы.

Төркем:Топонимнар
Төркем:Һидронимнар
Мәсгут (мәгънәләр)

**Мәсгут**, Мәсгуть, Мәсәгуть — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
#### Татарстан
* Мәсгут — Азнакай районы авылы.
* Мәсгут — Мөслим районы (*юкка чыккан?*) авылы.
#### Башкортстан
* Мәсгуть — Яңавыл районы авылы.
* Мәсәгуть — Дуван районы авылы, район үзәге.

Төркем:Топонимнар
Каамья карма

***Каамья карма*** Һинд динендә махус максат белән башкарылган *[[Карма (Һинд дине)|кармалар]]*га (яки ритуалларга) карый. *[[Нитья карма]]*лардан аермалы буларак, *[[шастралар]]* бу ритуалларның көн саен яки регуляр үтәлүен таләп итми. Гадәттә алар максат итеп куелган нәтиҗәләр өчен башкарыла. Биредә берничә *каамья карма* китерелгән:
**[[Путракамешти]]*
**[[Агништома]]*
**[[Агничаяна]]*

## Шулай ук карарга мөмкин
**[[Нитья карма]]*
**[[Шраута]]*

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Һиггс секторы

Кисәкчек физикасында **Һиггс секторы** ул Һиггс механизмы, ягъни Һиггс кырының спонтан симметрия бозылуы өчен җаваплы квант кыры һәм/яки кисәкчәләр тупланмасы. "Сектор" сүзе кырлар һәм кисәкчәләрнең бөтен җыелмасына карый.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Һиггс бозоны

## Искәрмәләр

Төркем:Кисәкчекләр физикасы
Төркем:Симметрия
Фермилаб Кисәкчәләр Астрофизикасы Үзәге

**Фермилаб Кисәкчәләр Астрофизикасы Үзәге** Фермилабның өлеше булып тора, Фермилабта астрофизика программасын берләштерә һәм кисәкчәләр физикасы һәм космология интерфейсы турында укыта һәм өйрәнә.

Үзәкнед башы булып Крейг Хоган тора, мөдир һәм мөдир урынбасары Дэн Бауэр.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Фермилаб Холометры

## Искәрмәләр
T мезон

**T мезоннар** - фараз ителә торган кисәкчек, алар u-кварклардан (T°), d-кварклардан, сәер кварклардан яки сокландыручы антикварклардан торучы мезоннар. u-кваркларның кыска тормыш вакыты булганга күрә, фараз ителгәнчә Т мезоннарны табигатьтә табарга мөмкин түгел. u-кварк һәм антикваркның комбинациясе Т мезон түгел, ә  топониум. Һәрбер T мезонның антикисәкчеге бар, ул u-антикварктан һәм u-, d-, s- яки сокландыргыч кварктан тора.

## Моны да карагыз
*u-кварк
*d-кварк
*s-кварк

## Искәрмәләр


## Тышкы сылтамалар
*W.-M. Yao ''et al.'' (Particle Data Group), J. Phys. G 33, 1 (2006) and 2007 partial update for edition 2008 (URL: http://pdg.lbl.gov)

Төркем:Физика
Ферми хәрәкәте

**Ферми хәрәкәте** Атом төшендә бәйләнгән нуклоннарның квант хәрәкәте. Ул бервакыт EMC эффекты өчен аңлатма дип фараз ителгән булган.

Төркем:Физика
Андлар

**Андлар** () — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — 4,57 км².

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Югары Сона департаменты коммуналары
Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар