open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ай тотылган төндә (спектакль)

**«Ай тотылган төнлә»** — язучы һәм драматург Мостай Кәрим пьесасы буенча куелган спектакль.

## Тарихы

Беренче тапкыр пьеса Өфедә Башкорт академиягә драма театрында (режиссеры — Шәүрә Мортазина) 1964 елда куелган.

Ролләрне Зәйтүнә Бикбулатова (Тәңкәбикә), Рәгыйдә Янбулатова, Илшат Йомаголов (Акъегет), Д. З. Фәйзуллина (Зөбәрҗәт) һ. б. башкаралар. 1967 елда спектакль К. С. Станиславский исемендәге РСФСР дәүләт премиясена лаек була.

Спектакль 100-гә якын театр сәхнәсендә бара, шул исәптән Башкорт дәүләт академиягә драма театрында, Арыслан Мөбәрәков исемендәге Сибай башкорт дәүләт драма театрында (1966), Салават башкорт дәүләт драма театрында (1977), Туймазы татар дәүләт драма театрында (1998), Стәрлетамак рус драма театрында (1999), Г. Камал исемендәге Татар дәүләт театрында , Моссовет театрында, А. С. Пушкин исемендәге Мәскәү театрында, Литва дәүләт театрында, Хәмзә исемендәге Үзбәк дәүләт драма театрында һ. б.

1992 елда башкорт академиягә драма театрында яңадан сәхнәләштерелә. Пьеса постановкалары театрда 2011 һәм 2014 елларда куела. 2017 елда пьесаны 4-нче буын театр артислары уйный. Спектаклнең яңа постановкасы режиссеры — Рифкать Исрафилов, сәхнә бизәүчесе — К. Г. Еникеев, композиторы Рим Хәсәнов.

## Сюжеты
Спектакльда вакыйгалар Башкортстанда XVII гасырда бара. Борыңгы башкорт ыруы белән, ире һәлак булганнан соң, бай хатын "Тәңкәбикә идарә итә". Тәңкәбикә гаиләсендә аның кече улы Ишморза, уртанчы улы — Акъегет, олы улы — Юлморза яши. Акъегет - гүзәл Зөбәрҗәт белән никахлашкан, ә Юлморза Шәфәкъкә өйләнгән. Хәрби хезмәттә Юлморза һәлак була.

Ыруда шушындый йола үтәгәннәр — хатынлы олы улы һәлак булган очракта, туганы тол катынга өйләнә. Шәфәкне Акъегет алырга тиеш була, ә Зөбәрҗәтне 11 яшьлек Ишморзага бирергә тура киләчәк.

Йолага тиешле Акъегетне Шәфәкъкә өйләндерәләр, ә Зөбәрҗәтне Ишморзага кияүгә бирәләр. Зөбәрҗәт һәм Акъегет меңгелек законына буйсынырга теләмиләр һәм аларны куалар. Алар, ай тотылуы тамамланганын, аннары караңгы вакытлар да беткәнен белдереп, «ай яктысына» китәләр, һәм аларның тормыш юлы дәвам итә.

Нәсел йолаларын һәм халык холык-гадәтләрен кабул итмәү пьесаның драматик низаг нигезен тәшкил итә. Автор укучыны, көндәлек кешелек кимәлләрен аңларга кирәк, ата-бабаларыбызның холык-гадәтләренә сукырларча иярү трагедиягә китерергә мөмкин дигән фикергә китерә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* М. Кәрим. Ай тотылган төндә. Пьеса. Уфа. 1965.
* Харисов Ф. «Ай тотылган төндә» операсы һәм трагедиясе турында // Башкортстан укытучысы. 2004. № 5.

## Сылтамалар
* М. Кәрим. Ай тотылган төнлә, пьеса
* «Ай тотылган төнлә».  «Коммунизм байрагы» 1978 елның 15 апрелендә

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча спектакльләр
Төркем:Татарча спектакльләр
Төркем:Мостай Кәрим
Балокумья

**Балокумья** () или **балакумья** ()  —  кукуруз оныннан пешерелгән печенье, албан кухнясының Эльбасанда барлыкка килгән ризыгы, хәзерге вакытта Албаниядә, шулай ук Косово һәм Төньяк Македония албаннары арасында популяр..  Гадәттәгечә, аны 14 мартта — мәжүчелек бәйрәме   «Җәй көне»ндә пешерелә.) Башта Эльбасанда гына бәйрәм итәләр, ә 2004 елдан Албаниядә дәүләт бәйрәме буларак билгеләп үтәләр..

## Этимология
Албан традициясе «балокумья» исемен XVI гасырда Элбасан белән идарә иткән Госман хакиме белән бәйлиләр. Беренче тапкыр кукуруз печенье татып караганнан соң, ул: «Eshtë basil okume!(алб. - Рахат-лукум кебек тәмле ) дип әйткән, бу фраза дәвамында ballokumja дигән заманча сүз барлыкка килгән.

Балокумьены шулай ук kulaç me finj (алб.«көлле печенье» ) дип атыйлар , чөнки камырга, традиция буенча, марля аша фильтрланган агач көле өстиләр (хәзерге вакытта аны еш кына сөт белән алмаштыралар). ().

## Рецепт
Балокумиянең төп ингредиентлары - кукуруз оны, май (традицион рәвештә кәҗә сөтеннән), шикәр һәм йомырка. Камыр бакыр тазикта агач кашык белән бутала, чөнки бакырның җылылык үткәрүчәнлеге югары булганга, бу консистенциягә уңай йогынты ясай дип санала. Камырны энергияле итеп басырга кирәк, шуңа күрә ир-атлар моны еш кына эшли. Балокумьяны утын ягылган мичтә пешерәләр..

«Җәй көне» бәйрәменә Эльбасада яшәүчеләр еш кына балокумьны башка шәһәрләрдә яшәүче туганнарына һәм дусларына почта аша җибәрә.

## Искәрмәләр

Төркем:Бәйрәмнәр
Төркем:Печенье
Төркем:Албания ашханәсе
Сана бөек мәчете

**Сана бөек мәчете** (, әл-җәмиг әл-кәбир би-сана-әэ) — Йәмән башкаласы Сана шәһәрендә Мөхәммәт пәйгамбәр исән вакытта төзелгән мәчет. VII гасырда төзелгән бина элеккеге  көнчыгышында урнашкан һәм шәһәрнең тарихи үзәген үз эченә алган ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасының бер өлеше булып тора.

## Тарих
Ислам тарихы буенча, мәчетнең иң борынгы диварлары Мөхәммәт пәйгамбәр исән вакытта төзелгән. Бина күп гасырлар дәвамында берничә ремонт кичергән. Анда 1972 елда реставрация вакытында борынгы кулъязмалар табылган.

Үзәк ишегалды 80 х 60 метр. Гыйбадәт заллары төньяктан көньякка таба урнашкан. Заллар башка районнардан китерелгән Исламга кадәрге чор материалларыннан төзелгән. Бер фикер буенча, мәчет — мөселман чоры (Госманлы империясе) корылмасы, чөнки мәчет Мәккәдәге Кәгъбәгә охшаш. Икенче фикер буенча, мәчет дизайны Исламга кадәрге чорга карый. Бинада вакыф документлары сакланган, борынгы кулъязмалар булган зур китапханәсе бар.

## Сылтамалар
*   Old City of Sana'a. unesco.org
*  Old City of Sana'a (video). unesco.org
 
## Моны да карагыз
* Йәмәндә ислам

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Йәмән мәчетләре
Төркем:Сөнни мәчетләре
Төркем:VII гасырда төзелгән мәчетләр
Митросавам

**Митросавам** (Митрославам, Митра Улсавам) ул Һинд дине Ходае Сурьяга табыну фестивале, аның күкне тәртип буенча узуын Галәми тәртипнең сакчылары Митра-Варуна тәэмин итәләр. 
Митросавамда тугърылар Кояшка байлык, сәламәтлек һәм батырлык өчен табыналар. Сурьяга Ведик мантраларда караңгылыкны һәм явызлыкны куучы буларак табыналар. Олы фикер иясе Вишвамитра тезгән иң изге Гаятри мантрада Кояшка Савита буларак табыналар. Шуңа өстәп Кояшка Адитья Хридаямны укып дан җырлыйлар; Рамаянада риваять буенча Ходай Рама Сурьяга табынуга шул гимн белән инициацияләнгән булган, шуннан соң аңа көч һәм явызлыкны җиңәргә куәт бирелгән булган. Тугърылар шулай ук Сурья-намаскараны башкаралар, Сурьяның 108 исемен җырлыйлар һәм явызлыктан, зәгыйфьлектән һәм авырудан арыну өчен дога кылалар. Шул ук вакытта тугърылар Митраны (Ведик Митра-Варунаны) *[[Пратьякша]] дэвата* буларак олыйлар, **-акыллы, ерак күрүчән, мең күзле яктылык һәм Кояшның уты, аңа табыну аеруча күз һәм акыл авыруларын дәвалау өчен алкышлы дип санала.
2008 елда Митросавам пәнҗешәмбе, 25 декабрьгә төшкән.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Сурьяга табыну
Төркем:Һинд дине бәйрәмнәре
Прабхудатт Брахмачари

**Сант Прабһудаттҗи Брахмачари** Вриндаваннан (Бансиваттан) Һинд дине тарафдары, ул Яңа Дәһлидә Басант гаонда Санскрит мәктәбенең җитәкчесе булган. Ул Җһусида ашрамын Кумбһ Меланы оештыру өчен нигезләгән. Якынча 1950 елда ул Мадһав Садашив Голвакарга якын булган һәм шуннан соң Раджендра Сингһка һәм Голвалкер аны сыерларны яклау буенча һәм Һинду Коды Билленә каршы Неһруга каршы торырга өндәгән. 1951 елда ул Җаваһарлал Неруның Пһулпурда 1-енче Лок Сабһадан сайлануына ачык рәвештә чакыру ясаган һәм Неруның бәйсез Һиндстанда Һинд диненең идеологиясенә карашына чакыру ясаган.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине сәясәте
Свамини Вато

**Свамини Вато** - ул  Гунатитананд Сваминың цитаталары һәм әйтемнәре тупланмасы. Ул Һинд диненең  Сваминараян деноминациясе язмасы. Ул 19-ынчы гасыр уртасында Гунатитананд Сваминың Маһант Сваминың Шри Сваминараян Мандир, Җаганадһта 40 ел торуы вакытында язылган булган .
## Биографиясе
Гунатитананд Свами 1785 елның 17 октябрендә хәзерге заманда Һиндстанда, Гөҗәратта булган Бһадра авылда туган булган (Шарад Пунам чарасында). Бала вакытында исеме Мулҗи Җани булып ул яшь вакыттан ук Ходайга тугърылыкта булуда мәшгуль булган. Ул Сваминараян тарафыннан Сваминараян Сампрадайяның парамаһансасы дип Гунатитананд Свами буларак инициацияләнгән булганa. Гунатитананд Свамига Мул-Акшар Мурти/Брахман дип мөрәҗәгать иткәннәр.

## Фәлсәфә
Сөйләшүләр аша Свамини Вато Гунатитананд Свами тормышның һәр аспектына һәм аннан тыш киңәш биргән. Темалар Ходайга даннан ничек рухи тормышка ирешергә һәм ничек тынычлык һәм бәхеткә ия булуга кадәр эченә керткән. Ышану буенча язмада кеше тормышының үзенең кыйммәте турында сүз барган.
## Туплау һәм нәшер итү
Гунатитананд Свами чыгыш ясаганда, тугърылар аның чыгышы буенча билгеләмәләр язып куйган. Билгеләмәләр соңрак Гунатитананд Свамины бу темалар буенча чыгышлар ясарга дәвам итәргә сораганнан соң Ачинтьянанда Брахмачари тарафыннан өйрәнелгән булган. Шул вакытта Свамини Вато Сваминараян Сампрадайя тарафыннан язма дип атылган булган. Ватоның башлангыч тупланмасында 5 *пракран* (бүлекләр) булган һәм аларны Гунатитананда Сваминың өйрәнчеге Балмукунддас Свами җыйган булган.
BAPS сектасы Ватоларның яңа юрамасын нәшер иткән, анда Гунатитананд Сваминың башка өйрәнчеге Кришнаҗи Ада тарафыннан оригиналь текстның соңрак өйрәнүләренә һәм дәвам итеп өйрәнүенә нигезләнеп тагын ике “пракран” өстәлгән булган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Swamini Vato PDF 
*https://www.baps.org/Spiritual-Living/Scriptures/Central-Swaminarayan-Scriptures/Swamini-Vato.aspx

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Сваминараян хәрәкәте
Халуматһа

**Халуматһа** Һинд диненең дини юнәлеше, аның тарафдарлары булып күбесенчә Хаткар һәм Куруба Гоуда тора. Халуматха әгъзаларының күпчелеге Адвайта һәм табигатькә табыну тарафдарлары.
## Билгеләмә
*Халуматха* яки *Паламатха* җәмгыятьне яклаучылар дигәнне аңлата. Санскрит телендә *Пал*ның мәгънәсе якларга, саклап калырга, хөкем итәргә, дәвам итәргә, һ.б. *Матһа* төркем карашы, ышану, доктрина һ.б. дигәнне аңлата.

## Мәдәният
Табыну Халуматхадан килеп чыккан. Таш туфракның чыганагы. Туфрак үсемлекләр өчен чыганак булып тора. Үсемлекләр хайваннарның чыганагы булып тора. Бу бөтен куәткә иягә таш формасында табынуның сәбәбе булырга мөмкин. Вакыт узу белән бу ташка табыну традициясе Шивага Биралингешвара, Маилара Линга, Малладэвару, Маһадэшвара, Нанджудешвара, Маллаппа, Маллара, Малликарджуна буларак табынуга китергән etc. Хәттә Еламмага, Ренукага,  Чоудаммага, Карияммага, Чамундига, Бһанашанкарига, Гулламмага һәм башкаларга шакти буларак табыну шул традициядән килеп чыгарга мөмкин булган. Хәттә хәзер дә, бабаларга Илаһлар дип табыну киң таралган. Бабаларга Реванасидда, Рама, Хануман, Кришна, Кешава, Ранганатха, Ээратһимманна,  Тирупати Тһиммаппа, Венкатешвара, Калидаса, Сиддарама, Канакадасага һ.б. Дэвару буларак  Куруба Гоуда традицияләрендә күп. Курубалар Иң Олы концепциясенең Шива һәм Вишнуга бертигез тугърылык белән табыналар.
## Шулай ук карарга мөмкин
* Халуматһа Куруба Пурана
* Дһангар
## Искәрмәләр һәм тышкы сылтамалар
*halumatha pethà
* Siva and Vishnu are One and the Same.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Шиваизм
Төркем:Шактизм
Граһа Правеш

**Гриһа Правеш** ул шәхеснең яңа йортка беренче керү вакытында башкарылган Һинд дине церемониясе. "Пуджа" яки гамәл һәм табыну өйнең төзелеше һәм кертелүенең төрле этапларында башкарыла. Йорт әзер булгач, шәхескә пуджаны башкару өчен астролог яки Һинд дине каһине белән консультациядә алкышлы вакыт табарга кирәк. Граһа Правеш өч формада популяр: 
* "Апурва", ул яңа төзелгән йортка беренче кергәндә башкарыла,
* "Сапурва", ул шәхес йортка чит илдән кайткач башкарыла һәм
* "Двандваһ", ул шәхес йортка янгын булу, су басу яки җир тетрәү булганга күрә янә төзекләндерү яки реновациядән соң кергәндә була. Башкалар арасында төрле киңәш ителгән пуджаларга Васту Пуджа һәм Васту Шанти керә. Гриһа Правеш башкарылганнан соң берәү яңа йортка керә ала.
## Типлар
Йорт типларына карап борынгы Һиндстанда кулланылган төрле гриһа правеш типлары бар. Аларның төп типлары апурва, сапурва һәм двандһав граһ правеш тора.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Вардананц мәйданы

**Вардананц мәйданы** () — Әрмәнстанның Гөмре шәһәрендә иң зур мәйдан.

Вардан Мамиконян җитәкчелегендәге әрмән гаскәрләренең Аварайр кырында Фарсы армиясе белән сугышуы истәлегенә аталган.

## Тарихы
**Май җиңүләре мәйданы** () — нәкъ шулай Совет режимы вакытында мәйдан 1920-нче елда Әрмәнстанда коммунистик яклы көчләрнең күтәрелеше хөрмәтенә аталган — ул 1930-нчы елларда Гөмре үзәгендә ачылган; аның проектының авторы - танылган архитектор Александр Таманян [.

2016 елның 25 июнендә Рим папасы Франциск, Әрмәнстанга өч көнлек рәсүл сәфәрендә, Варданант мәйданында латин литургиясе үткәрде.. Тантанада барлык  католик-әрмәннәрнең котоликсы    дә катнашты..

## Тасвирлама
Вардананц мәйданы турыпочмаклы формада () төзелгән. Төньякта ул Гая урамы белән, көньякта Ваган Чераз урамы белән, көнбатыштан Абовян урамы, көнчыгыштан Шаумян урамы белән чикләнгән.

Мәйдан берничә фонтан белән бизәлгән, һәм аның үзәгендә Аварайра сугышына багышланган мемориал бар. Ул 2008-нче елда төзелгән һәм әрмән армиясен җитәкләгән, Сасания Фарсы алгарышыннан үзен яклаган әрмән фигураларының бронза скульптураларын үз эченә ала. Мемориал үзәгендә Әрмәнстан милли герое Вардан Мамиконянның сыны бар, аның хөрмәтенә мәйдан аның исемен алган. Калган дүрт скульптурада әрмән католиклары католикос , Аршавир II Камсаракан, Гевонд Ерец, шулай ук ​​Вардан Мамиконянның әнисе сурәтләнә..

Мәйдан янындагы территориядә Изге Виргиния чиркәве, Изге Коткаручы чиркәве, шәһәр хакимияте бинасы, кинотеатр "Октябрь" урнашкан.

## Галерея


File:Gyumri Saint Vardan and the city hall.jpg|Мэрия бинасы
File:7 verq 3.JPG|Изге Богородица Чиркәве
File:Գյումրու Կինոհոկտեմբեր թատրոն 0103.JPG| «Октябрь» кинотеатры
File:Holy Saviour Church, Gyumri.jpg|Изге Коткаручы Чиркәве



## Искәрмәләр

Төркем:Әрмәнстан мәдәнияте
Төркем:Гөмре
Мөхәммәт Әл-Әмин мәчете

**Мөхәммәт Әл-Әмин мәчете ** (, *Җәмиг Мөхәммәд әл-Әмин*) — Ливан башкаласы Бәйрут шәһәрендә урнашкан сөнни җәмигъ мәчете. 2008 елдан — Бәйрутның төп мәчете.

## Тарих
Мәчет төзелеше Ливан премьер-министры (1992—1998, 2000—2004)  акчасына башкарыла. 2002 елда мәчетнең нигез ташы салына. Әмма Р. Б. Харири 2005 елда бомба шартлатып, үтерелгән. 2008 елның 17 октябрендә премьер-министр улларының берсе, шулай ук Ливан премьер-министры (2009—2011, 2016—2020)  тарафыннан Мөхәммәт Әл-Әмин мәчете ачыла. Тантанада шулай ук Согуд Гарәбстаны, Берләшкән Гарәп Әмирлекләре, Катар, Оман, Күвәйт, Джибути һәм Фәлистыйн автономиясе министрлары катнаша.

2008 елдан Бәйрутның төп мәчете булып тора.

## Архитектурасы
Архитектор — Азми Фәхури (Azmi Fakhuri). Лимонит ташыннан төзелгән бина архитектурасында госманлы, шулай ук Мисыр мәмлүкләре архитектураларының стиль элементлары бар. Мәчет, бер яктан, Истанбулдагы Изге София Соборын, икенче яктан, Солтан Әхмәт мәчетен хәтерләтә.

## Сылтамалар
*    Mohammad Al-Amin Mosque 
 
## Моны да карагыз
* Ливанда ислам

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Ливан мәчетләре
Төркем:Сөнни мәчетләре
Төркем:2008 елда төзелгән мәчетләр
Ганада Арья Самадж

**Арья Самадж** Ганада Пандит Рестон Чарлз тарафыннан ул  Аккрада Арья Ведик Миссиясен нигез салганда башланган булган. Анкоһ Көньяк Африкада, Дурбанда Ведик каһин булыр өчен өйрәтелгән беренче кара Африкалы булган. Пандит Нардэв Ведааланкарҗи җитәкчелеге астында ул Ведик белем, Ведик мантралар һәм Йога фәлсәфәсен өйрәнгән. Башта миссия биш Африка гаиләсеннән торган, алар атна саен сатсанглар, яджналар һәм фәлсәфә өйрәнүе өчен җыела торган булганнар.
Кечкенәдән башлап, Гана Арья Ведик Миссиясе кискен рәвештә үскән һәм Самадж Һинду тәгълиматын Гана аша җәмәгать сөйләшүе, сатсанглар һәм әдәбият аша тапшыра. Ганада уңышка ирешеп, Анкоһ күрше Нигериядә миссия башлау турында сөйләшү алып бара. Анкоһның уңышы Ведик ритуалларның һәм җырлауларның бердәмлеген тәэмин итүенә күрә, шул ук вакытта Һинд йолалары һәм традицион Гана мәдәни практикларын чагыштырып карау рөхсәт ителә. Өйләнүдә кәләш Гана модасы буенча киенә ала. Әгъзалар “намакарана” (исем бирү йоласы) вакытында Гана борынгы исемен саклап кала ала. Вегетарианлык һәм йога практикалары өйрәтелә һәм аларга өндиләр һәм Гана яшьләре Хатха йога позицияләрен камил үзләштерәләр.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Арья Самадж
Мангал Махадэв

***Мангал Маһадэв*** ул Маврикийда Ганга Талаога (Маврикийда (Гран Бассэн)да Ганга Талао кратер күлендә) керүдә Тришуласы (өч япьле сөңгесе) белән торучы 33 м биеклектә (108 фут) Һинд дине Шива Илаһы сыны. Ул Һиндстанда, Гөҗаратта  Вадодарасда Сурсагар күлендә Шива потының репликасы һәм Маврикийның иң биек сын булып тора.
## Изгеләштерү
Мангал Маһадэв Һәйкәле 2007 елда изгеләштерелгән булган һәм 2008 елның Махашиваратри вакытында “Стһапан” уздырылган булган. Ул Маврикийда иң изге Һинд дине урыны дип санала. Гран Бассэн ярларында Шива Гыйбадәтханәсе һәм Мангал Махадэв тирәли башка Илаһларга - Дургага, Хануманга, Лакшми һәм Ганешага гыйбадәтханәләре бар. Шиваратри вакытында Маврикийда күп дини сәфәр кылучылар өйләреннән күлгә ялан аяк бара алалар һәм сын астында дога кыла алалар.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Маврикийда Һинд дине
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине сынчылыгы
Төркем:Шиваизм
Мари Герекмазян

**Мари Герекмазян**  (; 1913–1947) — әрмән чыгышлы төрек скульпторы. Төркиядә беренче хатын-кыз скульпторларының берсе. Танылган төрек шагыйре һәм рәссам Бедри Рахми Эйюбоглуның сөяркәсе була.
## Тәрҗемәи хәле
Мари Герекмазян Кайсеридә Талас авылында туа, Госман империясе. Урындагы "Варт Базриг" башлангыч әрмән мәктәбендә укый.
Мари Истанбулга күчеп килә, анда Есаян исемендәге әрмән мәктәбендә укый. Анда укыган вакытта Герекмезян танылган төрек язучысы Әхмәт Хәмди Танпынар белән таныша. Танпынар Герекмезянны фәлсәфә буенча гыйльми дәрәҗә алуга рухландырды. Мари Истанбул университетына укырга керә. Ул Мимар Синан исемендәге сәнгать университетының скульптура кафедрасында укый. Университетта Бедри Рахми Эйюпоглу аның ассистенты була.  Она создала его бюст. В Академии ее учил известный немецкий скульптор Рудольф Беллинг.

Герекмезян Истанбулдагы Гетронаган һәм Есаян урта мәктәпләрендә сәнгать һәм әрмән теле укытучысы булып эшли. Ул шулай ук Истанбулда Арти Ґиртаран башлангыч мәктәбендә укыта. Бу мәктәп бүгенге көндә дә эшли.

1946 елда Герекмезян туберкулез менингиты белән авырый. Икенче бөтендөнья сугышы яңа тәмамланған була, шуңа сәбәпле медицина хезмәте бик кыйбар була. Бедри Рахми үз картиналарын сата, әмма Герекмезянны коткарып кала алмый. Герекмезән 1947 елда 35 яшендә вафат була. ул Шишли Әрмән зиратында җирләнә.

Шушы сәбәптән Бедри Рәхми эчә башлый. 1949 елда ул «Büyük Kulüp» шигырен укыган вакытта елый. Шуңа күрә аның хатыны Эрен Эйюпоглу өйләрен ташлап Францияга чыгып китә. Соңрак аның хатыны һәм балалары кире кайтырлар, ләкин хатыны бу хәлне беркайчан да онытмай.

## Иҗаты
Герекмазянның күпчелек әсәрләре югалган. Аның башка әсәрләре Истанбулдагы «Resim все Heykel Muzesi» да (рәсем һәм скульптура музее) һәм шәхси коллекцияләрдә урнашкан. Мари Герекмезянның иң танылган әсәрләре::

Профессор Нешет Омер бюсты (1943)

Профессор Секип Тунч бюсты (1943)

Патрик Месроб Тина маскасы (1944)

Яхья Кемал Баятлы бюсты (1945)

Рәхми Эйубоглуның бюсты

## Бүләкләре
Герекмазян 1943 елда профессор Нешет Омер һәм профессор Шекип Тунч бюстлары өчен «Анкара скульптура экспонаты» премиясенә лаек була. Ул 1945 елда Шагыйрь Яхья Кемал Беятли бюсты өчен «Анкарадагы Дәүләт сынлы сәнгать күргәзмәсе»ндә "Беренче урын өчен" премиясенә лаек була.

## Мирас
Истанбулдагы Гетронаган Әрмән урта мәктәбе 2012 елның декабрендә Мари Герекмезянның  күргәзмән ачты, күргәзмәне танылган әрмән-төрек фотографы Ара Гулер оештырды.

## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Әрмәнстан
Төркем:Скульпторлар
Сүриядә ислам

**Сүриядә ислам ** ()— Сүрия территориясендә ислам дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Сүрия халкының (17 млн 500 мең кеше) ~95,00 % ы (16 млн 700 мең кеше) (бөтендөнья мөселманнарының 1,00 % ы) — Ислам дине тарафдары (*[[2020 ел|2020]]*). 

## Тарих
    
634—640 елларда, Левантны (Шам) басып алу кысаларында, Сүрияне Халид ибн әл-Вәлид җитәкчелегендәге армия белән гарәп-мөселманнар яулап ала. 635 елда Дамаск бирелә һәм анда яшәүчеләргә җан башына салым түләү шарты белән аларның тормышы, мөлкәте һәм чиркәүләре өчен куркынычсызлык вәгъдә ителә. 

Бу  Сүрия өстеннән мөселманнар контролен урнаштыруга китерә һәм илнең дини, мәдәни һәм социаль структурасында җитди үзгәрешләр китереп чыгара. Моңа кадәр Сүрия Көнчыгыш православие христианлыгының төп үзәге була. Җирле халыкның Ислам диненә мөрәҗәгать итүе башлана. VII гасыр урталарында Өмәвиләр хәлифәлеге империянең башкаласын (661—774) Дамаскка урнаштыра.

Күп гасырлар дәвамында Сүрия Госманлы империясе кул астында була. Беренче бөтендөнья сугышыннан соң, французлар хакимияте  вакытында автономиянең кыска чорлары була. 1946 елда ил бәйсезлек ала.

Ике дистә елга якын гарәп-израиль сугышында катнаша. 

1980 елның сентябрендә башланган Иран-Гыйрак сугышында Сүрия Иран ягына, АКШның Гыйракка каршы сугышында Сүрия АКШ ягына баса. Әмма Сүрия белән АКШ арасындагы мөнәсәбәтләр дустанә булып калмый һәм Сүрия ахыр чиктә Гыйрак белән дипломатик мөнәсәбәтләрен торгыза  .

## Хәзерге заман
Сүрия — күбесенчә ислам иле; 2007 ел мәгълүматлары буенча, ил халкының 87 % ын мөселманнар тәшкил иткән. Аларның 74 % ы сөннилар (шәфигый, хәнәфи, хәнбәли мәзһәбләре), 13 % ы — шигыйлар (әләвияләр, исмәгыйлиләр, уникечеләр). Бүген Сүриядә 2 миллионга якын (халыкның 11 % ы тирәсе) әләвия исәпләнә, һәм бу дини төркем вәкилләре Сүрия сәясәтендә һәм Сүрия хәрбиләрендә өстенлек итә. Сүриянең хәзерге президенты Бәшәр Әсәд — әләвия нәселеннән шигый.

Сүриядә иң зур этник төркем (якынча 90%) — гарәпләр (левант гарәпләре). Башка төп төркемнәр — көрдләр (2 миллион кеше), төркмәннәр (100 мең-1 миллион кеше) һәм ассириялеләр (0,9-1,2 миллион кеше), чиркәсләр (160 мең кеше).

Сүрия халкына башка илләрдән бик күп качаклар кушылган. Бәяләүләр буенча, 2012 елда илдә Гыйрактан 1,8 миллион качак исәпләнгән, аларның күбесе Гыйрак сугышы вакытында күченгән. Сүриядә шулай ук фәлистыйннар (560 000 кеше) һәм әрмәннәрнең (100 000 кеше) зур төркемнәре бар.

Хәзерге вакытта күрше илләрдә Сүриядән 4,5 миллион качак исәпләнә. 117 658 — Мисырда, 245 022 — Гыйракта, 635 324 — Иорданиядә, 1,1 миллион — Ливанда һәм 2,5 миллион — Төркиядә.

## Мәчет
 
  
Өмейяд мәчете — Сүрия башкаласы Дамаскның борынгы районында урнашкан дөньядагы иң зур һәм борынгы мәчетләрнең берсе. Мәчетнең хәзинәсе — мөселманнар һәм христианнар хөрмәт иткән  () шунда җирләнгән башы .

## Сылтамалар
*   Where is Syria?  
*   Middle East:: Syria.  The World Factbook (CIA)
 
## Моны да карагыз
* Хәлеб Бөек мәчете
* Сүрия төркмәннәре
* Гыйрак һәм Шам Ислам дәүләте
* Израильдә ислам
* Фәлистыйнда ислам
* Гыйракта ислам
* Иранда ислам
* Ливанда ислам
* Төркиядә ислам

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Сүриядә ислам
Төркем:Сүриядә дин
Һинд ихтирам күрсәтү сүзләре

**Һинд ихтирам күрсәтү сүзләре** ул Һиндстанда рәсми һәм рәсми булмаган иҗтимагый, коммерция һәм дини мөнәсәбәтләрендә кулланылган ихтирам сүзләре яки исемнәргә кушымчалар. Алар префикслар, суффикслар яки алмаштыручы сүзләре формасын алырга мөмкин.
## Асаба ихтирам сүзләре
Асаба Һинд дине-Буддачылык килеп чыгышлы ихтирам сүзләре.
### Һинду-Буддачылык ихтирам сүзләре
#### Титуллар исемлеге

*Абһьяси
*Ачарья
*Аасаан
*Аййя
*Баба
*Бабу
*Бһагаван
*Бһагат
*Бһаи
*Чһатрапати
*Чакраварти, Чакраборти
*Четтиар (кешенең байлыгына күрсәтүче суффикс)
*Човдһури
*Дешмукһ
*Двиджа
*Гаин / Гайен
*Госсаин
*Гуру
*Җагадгуру
*Җагирдар
*Котһари
*Кумари
*Кумар, Кунвар
*Маһамандалешвар
*Маһант
*Махарадж, Махараджа, Махараджадһирадж
*Маһатма
*Маһарани
*Маһариши, Маһарши
*Маһайоги, Маһайогини
*Манкари
*Мантрик
*Мелшантһи
*Муни
*пател
*Патил
*Пандит
*Парамаһамса
*Парамгуру
*Пуджари
*Радж
*Раджа, Раи, Рана, Рао, Равал, Рават
*Раджарши
*Раджгуру
*Раджкумар, Махараджкумар 
*Раджкумари, Махараджкумари 
*Рани
*Риши
*Риши Мудгал
*Садһака
*Садһу
*Саманта (вассал)
*Самрат (император)
*Санньясин
*Сардар
*Сатгуру, Садгуру
*Саваи
*Сетһи, Шетһ (кешенең байлыгына ишарә итүче суффикс)
*Шанкарачарья
*Шаунака
*Шишья
*Щри (шулай ук Шри)
*Шримати
*Свами
*Тһакур
*Тһиру яки Тһируматһи
*Йоги, Йогини
*Юврадж

#### Махсус җәмәгать ихтирам күрсәтү сүзләре
*Маратха титуллары

#### Секуляр һөнәрне күрсәтүче ихтирам сүзләре
*Ламбардар
*Патвари
*Пандит
*Заминдар
*Заилдар
#### Башка мәдәниятләргә йогынты

Зур Һиндстанның мәдәни йогынтысының Индосфераның киңәюе белән Көньяк-көнчыгыш Азиядә Һинд диненең колач алуы белән Һәм Буддачылыкның ефәк юлы аша тапшырылуы белән бу Һиндле булмаган көньяк-көнчыгыш Азия асаба патшалыкларының Көньяк-көнчыгыш Азиядә Һиндлеләшүгә китергән, бу телләрнең һәм титутлларның Санскритлашуына китергән һәм шулай ук Һинд диаспораның дәвам итүче тарихи экспансиясе күп урыннарның Һиндле исемнәргә ия булуда, Санскрит лозунглы оешмалар, Санскрит лозунглы белем алу йортлары, Һинд дине архитектурасы, Һинд дине сугыш сәнгатьләре, Һиндле Музыка һәм бию, Һиндстан киемнәре һәм Һинд кухнясы кертелүенә китергән.

Зинһар өчен түбәндәге Һинд йогынтысы ясаган ихтирам сүзләренең өлешчә исемлеген киңәйтергә ярдәм итегез:

* Burmese honorifics and Burmese Buddhist titles
* Cambodia honorifics
* Cham honorifics
* :en:Filipino styles and honorifics 
* Indonesian honorifics
* Khmer honorifics
* Lao honorifics
* :en:Malay styles and titles
* :en:Sinhala honorifics
* :en:Thai royal and noble titles

### Сикх ихтирам сүзләре
*:en:Sikh titles

## Мөселман яки чит ил килеп чыгышлы ихтирам сүзләре

*Баһадур
*Бегум
*Дарогһа
*Дастур 
*Хәзрәт
*Хан яки Хатун
*Маһалдар
*Мансабдар
*Мир
*Мирза
*Саһиб
*Сәед
*Талукъдар
*Устад

## Искәрмәләр

### Шулай ук карарга мөмкин
* Currently official honors
** :en:Indian honours system
** :en:Awards and decorations of the Indian Armed Forces
** :en:Battle and theatre honours of the Indian Army
** India Style (manner of address)
* Past or unofficial honors
** :en:English honorifics
** :en:Order of British India

### Цитаталар

Төркем:Һиндстан
Ай тотылган төндә (пьеса)

**Ай тотылган төндә** — язучы һәм драматург Мостай Кәримнең 1963 елда язылган  пьесасы.

## Тарихы

Мостай Кәримнең «Ай тотылган төндә» — («В ночь лунного затмения») трагедиясе 1963 елда язылган һәм эпилог белән 3 бүлектән тора.

Беренче тапкыр пьеса Өфедә Башкорт академиягә драма театрында (режиссеры — Шәүрә Мортазина) 1964 елда куелган.

Пьесаны башкорт теленнән рус телене Яков Козловский тәрҗемә иткән.

## Сюжеты
Пьесада вакыйгалар Башкортстанда XVII гасырда бара. Борыңгы башкорт ыруы белән, ире һәлак булганнан соң, бай хатын "Тәңкәбикә идарә итә". Тәңкәбикә гаиләсендә аның кече улы Ишморза, уртанчы улы — Акъегет, олы улы — Юлморза яши. Акъегет - гүзәл Зөбәрҗәт белән никахлашкан, ә Юлморза Шәфәкъкә өйләнгән. Хәрби хезмәттә Юлморза һәлак була.

Ыруда шушындый йола үтәгәннәр — хатынлы олы улы һәлак булган очракта, туганы тол катынга өйләнә. Шәфәкне Акъегет алырга тиеш була, ә Зөбәрҗәтне 11 яшьлек Ишморзага бирергә тура киләчәк.

Йолага тиешле Акъегетне Шәфәкъкә өйләндерәләр, ә Зөбәрҗәтне Ишморзага кияүгә бирәләр. Зөбәрҗәт һәм Акъегет меңгелек законына буйсынырга теләмиләр һәм аларны куалар. Алар, ай тотылуы тамамланганын, аннары караңгы вакытлар да беткәнен белдереп, «ай яктысына» китәләр, һәм аларның тормыш юлы дәвам итә.

Нәсел йолаларын һәм халык холык-гадәтләрен кабул итмәү пьесаның драматик низаг нигезен тәшкил итә. Автор укучыны, көндәлек кешелек кимәлләрен аңларга кирәк, ата-бабаларыбызның холык-гадәтләренә сукырларча иярү трагедиягә китерергә мөмкин дигән фикергә китерә.

## Сәхнәләштерү

Пьеса 100-гә якын театр сәхнәсендә куела, шул исәптән Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академиягә драма театрында, Арыслан Мөбәрәков исемендәге Сибай башкорт дәүләт драма театрында (1966), Г. Камал исемендәге Татар дәүләт театрында һ. б.

«Ай тотылган төндә» трагедиясе буенча балет, опера куела.. 1978 елда Свердловск киностудиясендә «Ай тотылган төндә» нәфис фильмы төшерелә.

## Чыганаклар
* М. Кәрим. Ай тотылган төндә. Пьеса. Уфа. 1965.
* Харисов Ф. «Ай тотылган төндә» операсы һәм трагедиясе турында // Башкортстан укытучысы. 2004. № 5.

## Сылтамалар
* М. Кәрим. Ай тотылган төнлә, пьеса
* В Башкирском театре драмы состоится тамагы золотой день легендарной постановки «В ночь лунного затмения» 
* «Ай тотылган төнлә».  «Коммунизм байрагы» 1978 елның 15 апрелендә

## Искәрмәләр

Төркем:Әсәрләр
Төркем:Мостай Кәрим әсәрләре
Керек теле

**Керек теле** (үз атамасы — *аӈӄалҕакку*) — чукотка-камчатка телләре тел гаиләсенә кергән керек халкы теле; аны Коряк теле берлегенең диалекты яки кабилә телләренең берсе дип карарга мөмкин. Кереклар чукчалар белән тыгыз контактта.

Тел Чукотка ярымутравы буйлап Беринг диңгезенә кадәр Анадырь лиманыннан Камчаткада Олютор борынына кадәр таралган; шуннан соң ареал көньяктан Опука елгасы авызына кадәр тарайган (Камчатканың географик чигеннән бераз төньяккарак).
Керек теле — язмасыз. Фольклор авыз иҗаты формасында тапшырылган булган. Керек телендә беренче язмала үрнәкләре XX гасырның 60-ынчы елларына карый. Милләтара аралашу теле булып чукча теле торган, азрак  — рус теле.
XX гасырда кереклар тулысынча диярлек чукчалар тарафыннан ассимиляцияләнгән булган. 

1991 елда керекча өч кенә кеше сөйләшкән: *Иван Увагыргын* (хатыр диалекты), *Николай Етынкэу* һәм *Екатерина Хаткана* (мейныпильгын диалекты). 2005 елдан бирле тел үле булып санала — сөйләшүчеләрнең соңгысының үлгәннән соң. 2010 елда халык санын алу буенча 10 кеше керек телендә сөйләшә дип күрсәткән.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Төркем:Чукотка-камчатка телләре
Марцан ял итү паркы

**Марцан ял итү паркы** Берлинда, Марцанда җәмәгать паркы. Ул 1987 елның 9 маенда *Berliner Gartenschau* буларак ачылган булган. Тулаем мәйданы 100 гектардан күбрәк колачлый.
## Тарихы
### Карап чыгу
1991 елда паркның исеме *Erholungspark Marzahn* дип үзгәртелгән булган. 2000 елда, *Gärten der Welt*-нең өлеше буларак (дөньяның бакчалары) Кытай стилендә бакча ачылган булган. Моннан соң Шәрыкъ, Италия, Бали, Корея һәм Япония стилендә бакчалар ачылган булган. 1995 елда аңа 132000 зиярәт кылучылар килгән. 2007 елга зиярәт кылучылар саны 650000-гә кадәр арткан.
2018 елда паркта  Инглиз стильдә бакчасы ачылган булган.
### IGA 2017
Парк Халыкара Бакчалар Күргәзмәсе 2017 урыны булып сайланган булган (IGA 2017), бу халыкара бакчалар күргәзмәсе.
### Пура Три Хита Карана

Пура Три Хита Карана паркның Бали Бакчасында урнашкан функцияләүче Һинду гыйбадәтханәсе.  Ул Индонезиядән тыш Бали архитектурасының берничә Һинд дине гыйбадәтханәләренең берсе булып тора.

## Дөнья бакчалары

## Транспорт
Иң якын метро станциясе булып U5 сызыгында  Kienberg (Gärten der Welt) (Berlin U-Bahn) – Кинберг (дөнья бакчасы) булып тора. 2016 елга кадәр исеме "Neue Grottkauer Straße" булып, ул 2017 ел Халыкара Бакча Күргәзмәсе өчен исеме үзгәртелгән булган. Станция шулай ук көнчыгыш терминалның IGA канатлы бау арбасы (Алман телендә:GA-Seilbahn), бу күргәзмә өчен төзелгән паркка хезмәт итүче һәм узучы 1,5 км озынлыктагы һава трамвай юлы.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* http://www.gruen-berlin.de/gaerten-der-welt

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Берлин парклары
Тристено дендропаркы

**Трстено арборетумы** яки **Тристено дендропаркы** (Horb. Arboretum Trsteno) - Хорватиядәге дөньядагы иң карт һәм иң борыңгы ботаника бакчасы, Элек Европада иң матур урыннарның берсе саналган. Хорватияның Адриатик ярында бердәнбер арборетум. Трстено районында урнашкан.

## Тарих
Арборетумны XV гасыр ахырында җирле дворян Гоззе гаиләсе төзегән, алар корабль капитаннарыннан сәяхәтләреннән орлыклар һәм үсемлекләр алып килүләрен сораганнар. Арборетумның ачылу вакыты төгәл билгеле түгел, ләкин ул 1492 елда ук булган, арборетумны сугару өчен 15 м озынлыктагы суүткәргеч төзегәннәр. Бу акватория әле дә сакланган. 1948 елда ул Хорватия Фәннәр һәм сәнгать академиясенә тапшырыла һәм дендропарк академия милегендә кала. Дендрарий Иске Дубровницкий республиканың, Далмация һәм Урта диңгез парклары арасында аерым урын алып тора. Ул XV гасырда бакча архитектурасы булган Сарварицадагы паркын да үз эченә алган.

1962 елда дендрарий Тристено саклана торган табигый һәйкәлләр исемлегендә «Ландшафт архитектурасы» һәйкәле буларак теркәлгән. Саклана торган территория 255 000 квадрат метрны били.

1991 елның 2 һәм 3 октябрендә Югославия халык армиясе канонеркалар һәм очкычлар кулланып, дендрарийны яндырып, аның зур өлешен юк итәләр һәм өлешчә зыян китерәләр.
Һөҗүмнәр сәбәпле Трестенога шактый зыян килә. Шулай ук, дендрарий 2000 елда корылык вакытында урман янгыны нәтиҗәсендә нык зыян күрә, янгын 120 000 квадрат метр тирәсе паркка зыян китерә.

Трестено үзәк мәйданында урнашкан ике «Көнчыгыш Платан» агачлары — арборетумның горурлыгы булып торалар. Бу агачлар ике катастрофаны кичергән. Алар 500 яшьтән узганнар һәм  Европада үскән төрләрнең уникаль үрнәкләре булып саналалар. Борынгы агачларның биеклеге якынча 45 һәм 60 м, кәүсәләренең диаметры 5 м. 
Хорватиядә 1502 елда Яңарыш чорында төзелгән асыл гаиләнең  йорты булган урында  күп экзотик үсемлекләр булган парк ачылган.

## Популяр мәдәнияттә
"Престоллар уены" телесериалының өченче һәм дүртенче сезоннарында Дендрарий Трстено Королева Гаванасындагы «Кызыл крепость сарае» бакчалары декорациясе сыйфатында файдаланган.

## Галерея

Image:Arboretum Trsteno-1.JPG|Тристено дендропаркы 
Image:Arboretum Trsteno, Croatia.JPG|Тристено дендропаркы
Image:Arboretum Trsteno-3.JPG|Тристено дендропаркы
Image:Neptunova fontana Trsteno.jpg|Тристено дендропаркында Нептун фонтаны


## Тышкы сылтамалар

* Trsteno at the Academy website
* Trsteno Arboretum, the oldest renaissance garden in Dalmatia

Төркем:Парклар
Төркем:Хорватия табигате
Зур мәчет (Күвәйт)

**Зур мәчет ** (, *әл-җәмиг әл-кәбир*) — Күвәйт башкаласында урнашкан сөнни  җәмигъ мәчете.

## Тарих
Күвәйт дәүләтендәге иң зур мәчет. Гомуми мәйданы — 45 000 квадрат метр, шуларның 20 000 квадрат метрын мәчет бинасы алып тора. Калган территориядә күп төрле чәчәкләр, плантацияләр, хөрмә, фонтаннар һәм шарлавыклар бар. Көнчыгыш якта 6 500 квадрат метр күләмендә зур эчке ишегалды урнашкан. Ике яктан да 72 метр киңлектәге төп намаз залының 21 ишеге һәм 144 тәрәзәсе бар. Аллаһының 99 гүзәл исеме белән бизәлгән  гөмбәзенең диаметры 26 метр, манарасының биеклеге 43 метр.

Мәчет 10 000 ир-атны, 950 хатын-кызны төп гыйбадәт залында сыйдыра ала.

Мәчет территориясендә китапханә бар. Көнчыгыш эчке ишегалдыннан түбәнрәк 550 автомобиль сыйдырышлы, югарыдагы залларга керү мөмкинлеген тәэмин итә торган лифтлары булган 5 катлы автостоянка урнашкан. Мәчет төзелеше 1979 елда башланган һәм 1986 елда төгәлләнгән. 

## Сылтамалар
*      Grand Mosque (Kuwait) 
## Моны да карагыз
* Күвәйттә ислам

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Күвәйт мәчетләре
Төркем:Сөнни мәчетләре
Төркем:1986 елда төзелгән мәчетләр
Муллагалиев

**Муллагалиев** — фамилия.
* Сафуан Муллагалиев (1927—2008), шагыйрь, 1990 елдан ССРБ (Татарстан) Язучылар берлеге әгъзасы.
----
* **[[Муллагалиева]]**
**  Айгөл Муллагалиева (*[[Айгөл Әхмәтгалиева]]*, 1973), язучы, Саҗидә Сөләйманова премиясе иясе (2011).
**  Лилия Муллагалиева (1979), җырчы, Татарстанның атказанган артисты (2007).
## Моны да карагыз
* **[[Муллин]]**
* Мулюков

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Гыйззәт Сибгатов

**Гыйззәт Сибгатов**  (Сибгатов Гыйззәт Сибгат улы) - «Батырлык өчен» медале һәм II дәрәҗә Ватан сугышы ордены иясе.

## Биографиясе
1925 елның 20 мартында Татарстан АССРның Саба районы Баландыш авылында туа.

1940 елда Баландыш авылының 7-еллык мәктәбен тәмамлый.

1940-1942 елларда авылда бригадир булып эшли башлый.

1942 елның 18 декабрендә Запастагы Укчы Бригадага Казан хәрби-күченү пунктына алына.

1942 елдан алып 1943 елның 28 апреленә кадәр Горький өлкәсендә 31 курсант укчы бригадасында хәрби өйрәнү бүлегендә миномётчылыкка укый. Шуннан Курск дугасында бере сугышчан чыгыныгу ала. Аннан Ржев һәм Львов шәһәрләрен азат итүдә һәм башка торак пунктларны фашист гаскәрләреннән азат итүдә катнаша. 1946 елның июленә кадәр 618 миномётчы полкында хезмәт итә.

1948 елның гыйнварыннан демобилизацияләнгә сентябрь аена кадәр 1064 номерлы 100 миллиметрлы танкларга каршы артеллерия полкында хезмәт итә.

Ә 1948 елның сентябрендә аңа туган якларына кайта.

## Сугыштан соң

1948 елның сентябрьләрендә Баландыш авылына кайтып Мәннән кызы Зәйнәп белән 5 бала тәрбиялиләр.

2007 елның 12 маенда Сибгатов Гыйззәт Сибгат улы вафат була, Баландыш авылы зиратында җирләнә. Хәзерге вакытта 7 оныгы һәм 9 оныкчыгы бар.

## Бүләкләре

* 1945 елның 1 маенда «Батырлык өчен» медале белән бүләкләнә.
* 1985 елның 6 апрелендә II дәрәҗә Ватан сугышы ордены бирелә.

## Чыганаклар

# Память народа сайты.

## Искәрмәләр

Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашкан шәхесләр
Төркем:«Батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Муллагалиева

**Муллагалиева** — фамилия.
* Айгөл Муллагалиева (*[[Айгөл Әхмәтгалиева]]*, 1973), язучы, Саҗидә Сөләйманова премиясе иясе (2011).
* Лилия Муллагалиева (1979), җырчы, Татарстанның атказанган артисты (2007).
----
* **[[Муллагалиев]]**
## Моны да карагыз
* **[[Муллин]]**
* **[[Галиев]]**
* Мулюков

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Гора (регион)

**Гора** — Метохиянең көньяк өлешендә гадәттәгечә славян-мөселманнар яшәгән тарихи-географик өлкә, Косово.  1992 һәм 1999 еллар арасында Гора муниципалитеты булган,  халкы 17 574 кеше булган. Хәзер төбәк Драгаш муниципалитетының бер өлеше булып тора.

## Исеме
Барлык славян телләрендәге кебек «гора» исеме рус телендә дә «тау» дигәнне аңлата.
## Тарихы
Тау беренче тапкыр 1348 елда Стефан Душан Указында Серб патшалыгы жупасы буларак телгә алына, ул җиде авылдан тора. Авылларны Душан Призрен шё8ёре янындагы Изге Архангеллар чиркәвенә бүләк итә.

## Халык
1991 елгы халык санын алу нигезендә, Гора муниципалитетының халкы тәшкил итә:

* Горалылар (* 16,129*)
* Албаннар (*22, 785*)

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* [Гора [1968 ел] 1 өлеш]
* [Гора [1968 ел] 2 өлеш]

Төркем:Балканнар тарихыТөркем:Косово
Иске базар (Джяковица)

**Джяковицадагы иске базар** (**Зур базар**) — Косово биләмәсендә урнашкан иң борынгы базар. Базар урнашкан тарихи районда, шулай ук XV гасырда төзелгән шәһәрнең иң борынгы Хадум мәчете урнашкан.

Зур базар Джяковица икътисадының «йөрәге» булган, анда якын-тирә авыллардан килгән товар белән сәүдә иткәннәр. Иске базар 1999 елгы Косово сугышы вакытында җимерелә, ә аннары яңадан торгызыла.

Мәчет тирәсендә Иске Госман телендә язылган скульптура декоры һәм язулары язылган каберлекләр бар. Элек монда танылган Джяковицанең гаиләләре вәкилләре җирләнгән. Хамам (Төркия мунчасы, 2008 елда җимерелгән) һәм 1671 елгы Иске китапханә бинасы (Косово сугышы вакытында җимерелгән) шулай ук мәчет комплексына керә.

Иске базар Крана елгасының икенче ярындагы шәһәр үзәгеннән, күпер аша 5 минут алыслыкта урнашкан. Базар 3,5 га тирәсе мәйданны били, ә аның төп урамының озынлыгы 1 км тәшкил итә, аның буенда 500 кибет урнашкан. Анда шулай ук мәчет һәм берничә төрбә урнашкан.] Иске базар үзәгендә 1597 елда төзелгән сәгать манарасы бар. 1912 елда, Балкан сугышлары вакытында, ул җимерелә, әмма соңыннан яңадан торгызыла..

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Masar Rizvanolli (2009). *Grand Bazaar of Gjakova*. Gjakove: Association of Intellectuals.

Төркем:Косово мәдәнияте
Төркем:Базарлар
Аконир Намгһар

**Аконир Намгһар** (Ассам телендә:অকণিৰ নামঘৰ) ул яшь акылларга Махапуруш Шриманта Шанкардэв һәм Һиндстанның бөек Вайшнав изгесе Шри Шри Мадһавдэв дәгъва иткән  "Эка Сарана Хари Наам Дһарма" турында кызыксынуны үстерү оешмасы. Смти. Арати Дас 2004 елның 23 январендә нигезләгән.

Оешманың миссиясе булып Гуруджана юлламасын балалар арасында тарату тора. Гуру Говинда Маһанта тарафыннан идарә ителгән Саттрийя Сангит Видьялай (Асом Сатра Маһасабһа белән берләштерелгән). Кешеләр Кһол, Таал (музыка коралын), Саттрийя Нритьяны, Боргитны һ.б. өйрәнә ала.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Website of Akonir Namghar

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Махараштрада Һинд дине

Һинд дине тарафдарлары халыкның 80%-ын тәшкил итә. Бар районнарда да диярлек Һинд дине күпчелеге. Һинд дине тарафдарлары мәдәният һәм традицияләре белән барлык фестивальләрен бәйрәм итәләр. Махараштраның һәр авылында кимендә бер гыйбадәтханә бар.  Гуди Падва Маратһи Һиндуларның фестивале булып тора . Бу фестиваль Маратхи Яңа елында бәйрәм ителә. Гудһи җиңү билгесе булып тора (Рамаянаның Ланкада сугышы).
## Традиция

Варкари Маратхи Һиндулары ышанган төп традиция булып тора. Варкарилар Вайшнавлар булып тора. Втһтһал Илаһында Варкари традициясендә табыналар.
Махараштрада күп гыйбадәтханәләр Варкари оешмалары тарафыннан һәм шулай ук Сваминараяна, ИСККОН һ.б. төньяк һәм көньяк оешмалар тарафыннан төзелгән, Махараштрада катнаш мәдәният бар.  
Махараштрада табынылган төп Илаһ булып Витһтһал (Кришна формасы) тора. Әмма кешеләр Витһтһал һәм Кришнага бер итеп белмиләр, чөнки Кришнага Шрикурушна буларак табыналар (Kri>Kru:ऋ).
## Махараштрада дин

## Илаһлар

Махараштра Һиндулары Вишну манифестацияләре яки инкарнацияләре дип танылган күп Илаһларга табыналар. Алар шулай ук Шива, Парвати һәм Ганешага табыналар.
* Кришнаның Витһтһалы/Витһобасы яки Пандурангасы.
* Кришна яки Шрикурушна.
* Парашурам.
*Рама
*Хануман (Марути).
* Маһадэв (Шив)
*Малһар яки Кһандоба, Шив аватары.
* Ганапати.
* Датта яки Датт буларак Даттатрей һәм аның аватарлары

## Демография

Түбәндәге бирелгән мәгълүмат 2001 ел Һиндстан халык санын алуыннан алынган.
### Махараштрада район буенча Һинд дине тарафдарлары

Һинд дине тарафдарлары Махараштраның барлык районнарында һәм суб-районнарында күпчелек булып торалар.
Мәгълүмат Һиндстанда 2001 ел халык саныннан алынган.
Махараштрада барлык диярлек районнар Һинд дине күпчелекле. 

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Шиваизм
Төркем:Хануманга табыну
Төркем:Ганапатья
Төркем:Шактизм
Пакистан Һинду Панчаят

**Пакистан Һинду Панчаят** (PHP) ул Пакистанда Һинду җәмәгатенең әйдәп баручы иҗтимагый-сәяси оешмасы .
## Пакистан Һиндулары
Хәзерге вакытта Пакистанда Һиндулар халыкның 2%-ын тәшкил итәләр, якынча 4 миллион кеше. Һинду азчылыкның Милли Ассамблеядә резервланган урыннары бар һәм алар шулай ук локаль кандидаты өчен тавыш бирә алар.
Һиндулар күбесенчә Синдх провинциясендә концентрацияләнгән, алар анда халыкның якынча 8%-ын тәшкил итәләр.

## Миссиясе һәм Оешмасы
The PHP Һинду җәмәгатенең иҗтимагый һәм сәяси мәсьәләләр буенча вәкиле булып тора, ул аларны үз мәнфәгатьләрен, белем алгарышы һәм нигез хокукларны һәм хөрриятне яклау, мөмкинчлекләрне үстерү өчен, аеруча бөтен Пакистан буйлап Һиндуларның табынуларын һәм җыелышларын яклау өчен берләштерә.
## Хөкүмәттәге вәкиллек
The PHP Һинду сайлауларында Һинду кандидатларын тәэмин итә һәм Пакистан Хөкүмәтендә Һиндулар өчен әһәмиятле мәсьәләләрне күтәреп чыга, мәсәлән, гыйбадәтханәләрне саклау, һәм түләү алыр өчен Һиндуларны урлау һәм, көч кулланып, башка дингә күчерү кебек авыр сорауларны карыйлар.
PHP ел саен милли конференция уздыра һәм аның бөтен Пакистан провинцияләрендә бүлекчәләре бар, ул азчылык хокукларын яклый. Тагын бер әһәмиятле һәм үзара бәйле оешма булып *Пакистан һинду социаль тәэмин итү ассоциациясе* (Pakistani Hindu Welfare Association) тора.
## Тәнкыйть
Һинду панчаят түбән каста Һиндуларын дөрес итеп күз алдына китермәве өчен тәнкыйтьләнә.
## Шулай ук карарга мөмкин
*Шри Хинглаҗ Мата гыйбадәтханәсе
*Пакистанда Һинд дине
*Пакистанның Һинду һәм Буддачылык архитектура мирасы
*Pakistan Hindu Council
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Official website

Төркем:Һинд дине
Төркем:Пакистанда Һинд дине оешмалары
Прасат Пһном Кром

**Прасат Пһном Кром** (Кхмер телендә:ប្រាសាទភ្នំក្រោម) ул Камбоджада Сием Реап провинциясендә Пһном Кром түбәсендә урнашкан Ангкор гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә 9-ынчы гасыр ахырында Патша Ясоварман I (безнең эраның 889 елы – безнең эраның 910 елы) хөкеме вакытында төзелгән булган һәм  Шива, Вишну һәм Брахмага багышланган.

Көнчыгышка таба юнәлгән булып, калкулык түбәсе гыйбадәтханәсе тирәли латерит блоклардан төзелгән стена. Стеналар түбәсе буйлап кәрниз бара. Капкалар стеналарны дүрт кардиналь юнәлешләрнең һәрберсендә икегә бүлә. Нәкъ көнчыгыш капка эчендә дүрт кечкенә бина, алар төньяк-көньяк юнәлешендә рәт итеп төзелгән, мөгаен ул крематоpий буларак кулланылган. Стеналар эчендә төньяк һәм көньяк якларда өч зал, алар хәзер җимерек.
Гыйбадәтханәнең өч манарасы бар, алар шулай ук төньяктан көньякка таба сузыла. Алар платформа өстендә, аңа җиде дәрәҗәле баскыч аша барырга була. Көньяк манара Брахмага багышланган, үзәге Шивага һәм төньягы Вишнуга.  Аның планы Пһном Бокка идентик, ул мөгаен шул ук вакытта төзелгән булган.
Алар комташтан төзелгән булган; аларның киселешенең һәм детализациясе тоташтыргычларның эрозиясенә күрә югалтылган булган булырга мөмкин, бик начар хәлдә, анда гирляндалар һәм эчкә таба карый торган макаралар бар. Октагональ колонеткалар ишек юлларын бизиләр.
Пһном Кром Ангкор төбәгендә Ясоварман хөкеме вакытында төзелгән өч калкулык өстендәге гыйбадәтханәләрнең берсе. Башка икесе булып Пһном Бахенг һәм Пһном Бок тора.
## Шулай ук карарга мөмкин
* Пһном Кром
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шиваизм
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Брахмага табыну
Косово Милли галереясе

**Косово Милли галереясе** (, сер. Косово Национална галерија) — Косово Милли Китапханәсе артында Приштина кампусында урнашкан сәнгать галереясе. Ул 1979 елның февралендә оештырылган.. Иң танылган Косово мөселман рәссамнарының берсе Мөселман Муллики хөрмәтенә аталган.

Бу Косово Җөмһүриятендә иң зур сынлы сәнгать учреждениесе. Галерея урындагы һәм чит ил рәссамнарының төрле күргәзмәләре өчен күргәзмә мәйданы бирә. Китаплар, каталоглар, брошюралар бастыра.

## Тарих
### Галерея бинасы
Косово Милли сәнгать галереясе бинасы 1935 еллар тирәсендә Югославия армиясенең хәрби казармасы буларак төзелгән. 1955-1981 елларда анда китапханә  урнаша. 1982-1983 елларда биналар архитектор Агуш Бекири тарафыннан Революция музее күргәзмәләр залына әверелә. 1995 елда хәзерге сәнгать галереясе анда урнаша.

Бинаның фасады Печ шәһәре тирәсеннән алынган таш белән бизәлгән.

### Оештыру
Косово Милли Сәнгать Галереясе 1979 елда сынлы сәнгать әсәрләрен күрсәтү, кыйммәтле сәнгать әсәрләрен җыю һәм саклау өчен мәдәни учреждение буларак оешкан. Ул Косово  мөселман рәссамы  Мөслим Муллики исеме белән аталган. Галерея Косово культурасын  күрсәтү зарурлыгы белән бәйле рәвештә ачыла.

Сугыштан соңгы ун ел эчендә Косово Милли Сәнгать Галереясе милли һәм чит ил рәссамнарының 200 дән артык коллектив һәм шәхси күргәзмәләрен оештырды. 2013 елдан галерея директоры булып Арта Агани эшли..


File:Ibrahim Kodra, Seeking new idols, 1968 oil on canvas, 80 x 100 cm.JPG|Kodra, Seeking new idols, 1968 oil on canvas, 80 × 100&nbsp;cm
File:Ibrahim Kodra, The sea, 1968 oil on canvas, 80x100 cm.JPG|Kodra, The sea, 1968 oil on canvas, 80x100&nbsp;cm
File:Ibrahim Kodra, Music lesson, 1997 oil on canvas, 80x100 cm.JPG|Kodra, Music lesson, 1997 oil on canvas, 80x100&nbsp;cm
File:Ibrahim Kodra, The date, 1987 oil on canvas, 80x100 cm.JPG|Kodra, The date, 1987 oil on canvas, 80x100&nbsp;cm
File:Ibrahim Kodra, The birth of the idol, 1971 oil on canvas, 80x100 cm.JPG|Kodra, The birth of the idol, 1971 oil on canvas, 80x100&nbsp;cm
File:Ibrahim Kodra, The war for peace, 1977 oil on canvas, 80x100 cm.JPG|Kodra, The war for peace, 1977 oil on canvas, 80x100&nbsp;cm
File:Gjelosh Gjokaj, Chicken, 1985 oil on canvas, 120 x 80 cm.JPG|
File:Gjelosh Gjokaj, No title, 1999 acrylic on paper.JPG|
File:Gjelosh Gjokaj, Composition, 1997 oil on paper, 70 x 100 cm.JPG|
File:Gjelosh Gjokaj, Composition, 1991, combined technique, 100 x 70 cm.JPG|


## Хезмәттәшлек
Галерея өчен җаваплы Пристина Мәдәният, Яшьләр һәм Спорт Министрлыгы һәм халыкара оешмалар белән хезмәттәшлек нәтиҗәсендә, галерея Албания һәм башка күрше дәүләтләрдән бик күп кунаклар кабул итте..

Косово Милли сәнгать галереясе түбәндәге оешмалар белән хезмәттәшлек итә:

* Албаниянең Милли сәнгать галереясе
* Европа Мәдәнияте Парламенты
* Халыкара музейлар советы
* Венеция биенналы павильоны
* Косово Республикасының Вашингтондагы илчелеге.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча музейларТөркем:1979 елда нигезләнгән музейларТөркем:Сәнгать галереяларыТөркем:Косово мәдәнияте