open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Владимир Сычёв (фотограф)

**Владимир Сычёв** 1945 ел, 23 октябрь, Казан шәһәре ) - совет-француз фотографы.

## Биография
Владимир Сычёв 1945 елның 23 октябрендә  Казан шәһәрендә туган. 

1964-1970 елларда. Казан авиация институтында укый, аны тәмамлагач, Байконурда радио-инженер булып эшли. 

1965 елдан  фото  төшерү  белән  кызыксына.

70-нче еллар азагында Мәскәүгә күченә.

1972-1979 елларда Мәскәүдә график рәссамнар профсоюзы әгъзасы була, китаплар, журналлар буенча заказлар үти, пластинкалар һ.б. тышлыгын бизи.

60 нчы еллар уртасыннан башлап Владимир Сычёв  дус  рәссам-нонконформистларның портретларын төшерә. 1979 елда үз фатирында рәссам-нонконформистларның бер көнлек күргәзмәләрен оештыра, мәсәлән, рәссам Михаил Шемякин һәм башкалар.

1980-нче елда Франциягә күченә. Парижда Хельмут Ньютон белән таныша, хезмәтләре  Life, Stern, Paris Match һәм башка журналларда басылып чыга. 

1980-2010 елларда Sipa Press агентлыгы фотографы.

## Күргәзмәләр

** 1986 «Восток-Запад». Фото-фестиваль в Арле.
** 2009 «Летопись неофициального искусства» и «Повседневная советская жизнь 1970-х»Государственная Третьяковская галерея.
** 2009 «REPORTAGE. ФРАНЦИЯ. ВЛАДИМИР СЫЧЕВ». Галерея Фонда «Общество поощрения художеств» Москва. В рамках 3-й Московской биеннале современного искусстваhttps://web.archive.org/web/20160304131008/http://3rd.moscowbiennale.ru/ru/biennale/artists/sychev.html
** 2010 «Владимир Сычёв». Галерея «Русский Мир» в Париже: https://web.archive.org/web/20140714233831/http://www.galerierusskiymir.com/artistes-2/?lang=ru .

## Китаплары

* 1980 «Les russes vus par Vladimir Sichov» éditions Paris Matchhttp://www.priceminister.com/offer/buy/81064170/collectif-les-russes-vus-par-vladimir-sichov-livre.html

## Владимир Сычев катнашында китаплар

** 1981 «A day in the life of Australia», éd. Collins.
** 1985 «Iceland Crucible: A Modern Artistic Renaissance»https://www.amazon.com/Iceland-Crucible-Modern-Artistic-Renaissance/dp/B000IAOL7A
** 1986 «A day in the life of America», éd. Collins.

## Сылтамалар

** 
** Владимир Сычёв — в 1980-м году он был самым печатаемым фотографом мира
** Интервью: «Я фотографирую улицу» — http://www.newlookmedia.ru/?p=746
* 
Төркем:Шәхесләр:Мәскәү
Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1945 елда туганнар
Төркем:23 октябрь көнне туганнар
Отто Розен (1778)

Барон **Отто Федорович Розен** (1778 — 12 апрель 1828) — 1826-1828 елларда Казан губернасы губернаторы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе.

## Биографиясе
Розен Отто Федорович  — алпавыт, вице-полковник һәм Кийкланың дәүләт  киңәшчесе Фридрих Густав фон Розен (1740—1817) һәм  аның Софь-Елена Дерфельден гаиләсендә туа.

1812 елгы Ватан сугышында катнашкан һәм майор булып отставкага чыккан.

1818 елда ул Эстляндиянең обер-ландгерихтендә риттершафт-гауптман, ә аннары Эстляндия губернасы дворянлыгы җитәкчесе була. Аңа Киска һәм Ватла  дворян утарлары караган.

1826 елның 1 маенда Казан гражданлык губернаторы итеп билгеләнә, Казанга килгәч тә, аңа Казан уку округының элеккеге попечителе М. Л. Магницкий белән көрәшкә керешергә туры килә, ул Казанда яшәп, барон Розенга Санкт-Петербургка донослар яза, әмма тиздән Магницкий Ревельга сөрелә.

Казанда барон Розен ике елдан да азрак яши һәм 1828 елның 12 апрелендә вафат була.

## Гаиләсе
Абыйсы - Фёдор Фёдорович (Фридрих Георг Отто фон Розен) - генерал-лейтенант, Наполеон белән сугышларда батырлык күрсәтә. 

Хатыны — Анна-Христина фон-Гельвиг. Никахта бердәнбер кыз туа:

Каролина Софи Луиза фон Розен (1799—1878), Виртс, Мытсу, Паатсалу, Илусте һәм Нехату утарлары     мирасчысы, Б.В. Икскульнең улы Якоб Иоганн Карл фон Икскульгә кияүгә чыга.

## Бүләкләре
1818 елның 19 августында 3 нче дәрәҗә Изге Владимир ордены ала.

Андреев тасмасында «1812 елгы Ватан сугышы истәлегенә» көмеш медале белән бүләкләнә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

*  Розен, Отто Федорович (Казанский губернатор) 
* Барон А. Е. Розен, Очерк фамильной истории рода баронов Розен, СПб. 1876, стр. 69; Князь П. В. Долгоруков, Российская родословная книга, т. III, стр. 390, № 119; Архив Капитула орденов (дата смерти); В. И. Панаев, Воспоминания («Вестн. Европы» 1867, т. IV, с. 120); Н. И. Загоскин, История Имп. Казанского Университета, т. IV, Каз. 1906; «Русск. Стар.», т. XXXIV, стр. 636 и т. XL, стр. 360.
Төркем:Казан губернаторлары
Төркем:II дәрәҗә Изге Анна ордены кавалерлары
Төркем:IV дәрәҗә Изге Владимир ордены кавалерлары
Төркем:III дәрәҗә Изге Владимир ордены кавлерлары
Төркем:I дәрәҗә Изге Анна ордены кавалерлары
Төркем:IV дәрәҗә Изге Георгий ордены кавлерлары
Төркем:III дәрәҗә Изге Георгий ордены кавлерлары
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:1828 елда вафатлар
Төркем:1778 елда туганнар
Төркем:3 июль көнне туганнар
Барбадоста ислам

**[[Барбадос]]та ислам** (, ) ― азчылык дине. Ил халкының (287 мең кеше, 2019 елга) 1,5 % ы (4000нән артык кеше) – мөселманнар, аларның күбесе Һиндстанның Гуҗарат штатыннан күчеп килгән мөһаҗирләр яки мөһаҗирләрнең нәселе. Гайана, Тринидад, Көньяк Азия һәм Якын Көнчыгыштан күчеп килгән мөселманнар, шулай ук 200гә якын җирле мөселман үсеп килүче мөселман җәмгыятенең төп өлешен тәшкил итә.

## Тарих
Барбадос халкының 90 проценты (бэдженз дип аталучы кешеләр) ― XVII гасыр ― XIX гасыр башында Африкадан китерелгән (афро-бэдженз), нигездә, шикәр плантацияләрендә эшләгән колларның токымнары. Халыкның калган өлеше европалылар (евро-бэдженз), азиялеләр, индуслар һәм мөселманнар төркемнәрен, шулай ук Якын Көнчыгыштан (нигездә, Сирия һәм Ливаннан) чыккан (гарәп-бэдженз) йогынтылы төркемне үз эченә ала. Барбадостагы дин тотучыларның зур күпчелеге – христианнар (ил халкының 23,9 % ы – англикан чиркәве тарафдарлары, 2019 елга; католиклар, илленчеләр, Яһвә шаһитләре, Җиденче көн адвентистлары чиркәве тарафдарлары). Рәсми дәүләт дине булган англикан чиркәве, ил бәйсезлеккә ирешкәннән соң, Барбадос парламенты тарафыннан әлеге статустан мәхрүм ителгән. Барбадос дөньяви дәүләт дип санала, Барбадос Конституциясе дин иреген гарантияли, дин билгеләре буенча дискриминацияне тыя .

Барбадостагы азчылык диннәргә Һинд дине, ислам, Бәһаи, яһүд дине  керә.

## Барбадос ислам оешмалары
Барбадоста дүрт мәчет (Jama Mosque, Madina Mosque, Makki Masjid, Masjid An-Noor), Ислам академиясе (Islamic Academy of Barbados) , Ислам институты (Darul Imaan Institute), бер мөселман мәктәбе (Al-Falah Muslim Schoo) һәм башка ислам оешмалары (Barbados Muslim Association, Institute of Islamic Propagation and Thought, Medinah Foundation, Islamic Teaching Center) бар.

Барбадос мөселманнары паспорт өчен фоторәсемгә яланбаш төшү таләбенә каршы чыга. Хөкүмәт фикеренчә, бу чара бары куркынычсызлык күзлегеннән генә кабул ителгән .

## Мәчетләр

Барбадосның иң зур мәчете ― Җамигъ мәчете (Jama Masjid Barbados) ил башкаласы Бриджтаунда, диңгез портыннан көнчыгышка таба берничә минутлык юлда урнашкан. 1949 елда 622 кв. м мәйданлы җир участогы сатып алына. Мәчет Мөхәммәд Йосыф Дегиа (Mohammad Yusuf Degia) тарафыннан төзелгән. Мәчет рәсми рәвештә 1951 елның 26 гыйнварында ачыла. Мәчетне, киңәйтү максатыннан, 1980-елларда үзгәртеп коралар. Мәчетнең яшел пыяла тәрәзәләре Алманиядән китерелгән. 1951 елда бина 95 дин тотучыга исәпләп төзелсә, 1980-елларда зурайтылгыннан соң, 528 гыйбадәт кылучыны сыйдыра .

Мәдинә мәчете (Madina Mosque) шулай ук Бриджтаунда урнашкан. 1957 елның февралендә ачылган  мәчетне 2020 елның 25 гыйнварында Барбадос Милли Фонды «тарихи бина» дип игълан итә .

## Сылтамалар
* Jama Masjid Barbados. Facebook
* Caribbean Muslims - News, History, Culture & Religion
*  Барбадосның Җамигъ мәчете тарихы, фотосурәтләр белән

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Барбадоста ислам
Лагуна (мәгънәләр)

**Лагуна** ― күп мәгънәле сүз. **[[Лагуна]]** (,  — *«күл» сүзеннән*) — океанның, диңгезнең яр буе сайлыгы, сай су яткылыгы.
;Топонимнар
;АКШ
* Лагуна, Нью-Мексико штатында (АКШ) халык санын алу урыны.
;;Бразилия
* Лагуна (Санта-Катарина)
* Лагуна-Карапан
* Гия-Лопис-да-Лагуна
;;Испания
* Сан-Кристобаль-де-ла-Лагуна
* Лагуна-Дальга
* Лагуна-дель-Маркесадо
* Пахарес-де-ла-Лагуна
* Лагуна-де-Камерос
* Лагуна-де-Дуэро
* Лагуна-де-Негрильос
* Лагуна-де-Контрерас
;Башкалар
* Лагуна томанлыгы, галактика.
Юрий Радциг

**Юрий  Радциг** (1936-2010) - Россия галиме, Россия Федерациясенең атказанган фән һәм техник эшлеклесе (1999) , Техник фәннәр докторы, СССРның мактаулы радио операторы, профессор.

## Биография
Юрий Юрьевич Радциг 1936 елның 12 ноябрендә туган.

Казан авиация институтын (1959, отличие белән) һәм аның аспирантурасын тәмамлый. 

1963 елда «Синтез неоднородных линий для широкополосного согласования» темасы буенча кандидатлык диссертациясен яклый  .

Казан авиация институтыннда ассистенттан алып профессорга кадәр хезмәт юлы үтә. Шунда ук радио системалары кафедрасы мөдире булып  эшли. Антенналар һәм антенна җайланмалары өлкәсендә белгеч була.

1977-1982  елларда  Новгород политехник институты   ректоры.

1982-1992 елларда - радиотехниканың теоретик нигезләре кафедрасы  мөдире, 1992 елдан - теоретик һәм математика физикасы кафедрасы профессоры, электродинамика һәм дулкын процесслары лабораториясе җитәкчесе, гомеренең соңгы елларында -  НовГУ ректоры киңәшчесе.

## Басмалары
200 дән артык хезмәт бастырган , шул исәптән студентлар өчен дәреслекләр:

** Теория щелевых излучателей: Учеб. пособие / Ю. Ю. Радциг, С. И. Эминов; Новгор. политехн. ин-т. — Н. Новгород: НПИ, 1989. — 20 см. Ч. 1: Интегральные уравнения. — Н. Новгород: НПИ, 1989. — 51, [1] с.: ил.
** Элементы теории электромагнитного поля [Текст]: Конспект лекций. — Казань: КАИ, 1978. — 55 с.: ил.; 20 см.
** Интегральное уравнение для анализа и синтеза щелевых излучателей, расположенных на объектах цилиндрической формы [Текст]: научное издание / Ю. Ю. Радциг, М. А. Хаванова // Известия вузов России. Радиоэлектроника. — 2001. — Вып. 1. — С. 4—8.
** Теория и методы решения интегральных уравнений вибраторных антенн: учебное пособие для студентов вузов, обучающихся по направлению подготовки 210300 «Радиотехника» (552500: «Радиотехника») / Ю. Ю. Радциг, А. В. Сочилин, С. И. Эминов. Федеральное агентство по образованию, Новгородский гос. ун-т им. Ярослава Мудрого. — Великий Новгород: [НовГУ им. Ярослава Мудрого], 2007. — 54 с.: ил., табл.; 21 см.

2010 елның 16 декабрендә Бөек Новгородта фафат була. 

## Искәрмәләр

## Чыганак

* Фото 
* https://news.novgorod.ru/news/16-dekabrya-2010-goda-na-75-m-godu-zhizni-skonchalsya-zasluzhennyy-deyatel-nauki-i-tekhniki-rossiyskoy-federacii-doktor-tekhnicheskikh наук-почетный-радист-ссср-профессор-uriрий-ureревич-Радциг - 73474.html
Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар
Төркем:РСФСР атказанган фән һәм техника эшлеклеләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2010 елда вафатлар
Төркем:16 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1936 елда туганнар
Төркем:12 ноябрь көнне туганнар
Михаил Рокицкий

**Михаил Рафаилович Рокицкий** - ССРБ һәм Россия галиме, медицина фәннәре докторы, профессор,  3 һәм 4 чакырылыш  Россия Дәүләт думасы депутаты (1999—2007).

## Биографиясе
Рокицкий Михаил Рафаилович 1931 елның 28 сентябрендә Ленинградта табиблар — офтальмолог Людмила Владиславовна Рокицкая һәм акушер-гинеколог Рафаил Львович Шубс  гаиләсендә туган. Аның бабасы һәм әбисе — Владислав Михайлович (1870—1934) һәм Мария Самойловна Рокицкийлар табиблар булган. 

1955 елда Куйбышев дәүләт медицина институтын  бик яхшы  тәмамлаган 

* 1955—1958 еллар —  Куйбышев өлкәсенең Отрадный шәһәрендә «Первомайнефть» берләшмәсенең медицина-санитария бүлеге мөдире,
* 1958 —1961 еллар  — Куйбышев дәүләт медицина институтының (1958 —1960) факультет хирургиясе кафедрасында һәм Минск шәһәрендә Белоруссия Табибларны камилләштерү өчен дәүләт институтының күкрәк хирургиясе кафедрасында аспирант (1960 —1961)
* 1961 —1965 — Белоруссия табибларны камилләштерү институтының өлкән фәнни хезмәткәре,  ясалма кан әйләнеше лабораториясе, йөрәк һәм үпкә хирургиясе мөдире.
* 1965 —1967 — Минск шәһәре 5 нче клиник хастаханәсенең балалар хирургиясе һәм торакаль хирургия бүлегенең ординаторы.
* 1967 —2000 — Казан дәүләт медицина институтының балалар хирургиясе кафедрасы мөдире.

Медицина фәннәре докторы, профессор.

РСФСРның халык депутаты (1990—1993), 3 һәм 4 чакырылыш РФ Дәүләт Думасы депутаты (1999—2007). 1999 елда «Ватан — бөтә Россия»мисемлеге буенча сайлана. "Россия төбәкләре" төркеменә керә . 2003 елда Бердәм Россиядән яңадан сайлана.

2018 елның 26 ноябрендә вафат булды. Арча зиратында җирләнә.

## Бүләкләре

* Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (1991).
* Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (1997).
* Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге (1997).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Казанский государственный медицинский университет (1804-2004 гг.):Заведующие кафедрами и профессора: Биографический словарь/В. Ю. Альбицкий, М. Э. Гурылева, Н. Х. Амиров и др. Под ред. В. Ю. Альбицкого, Н. Х. Амирова. — Казань: Магариф, 2004. — 472 с.: портр.
* Ушел из жизни Михаил Рафаилович Рокицкий 
* http://old.kazangmu.ru/ubi/index.php?option=com_content&view=article&id=412:2012-11-14-10-23-11&catid=6:uface&

## Тышкы сылтамалар
 

## Моны да карагыз

Төркем:Самар медицина институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары
Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Русиянең атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:26 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Питырбурда туганнар
Төркем:1931 елда туганнар
Төркем:28 сентябрь көнне туганнар
Огачи

**Огачи** — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр ().

## Халык саны

## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:АКШ шәһәрләре
Төркем:АКШ шәһәрчекләре
IC 407

**IC 407** —   чикләрендә урнашкан .

## Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда  буларак та сурәтләнә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* VizieR
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* 
## Әдәбият
* Tully R. B. Galaxy groups: a 2MASS catalog (англ.) // Astron. J. / J. G. III, E. Vishniac — IOP Publishing, American Astronomical Society, University of Chicago Press, AIP, 2015. — ISSN 0004-6256; 1538-3881 — doi:10.1088/0004-6256/149/5/171 — arXiv:1503.03134

Төркем:IC объектлары
Төркем:Әлифба буенча галактикалар
Казан ривьерасы

**Казан ривьерасы** (ингл. Kazan Riviera )  — Казан шәһәрендә аквапарк белән кунакханә-күңел ачу комплексы.

## Урнашуы
Казансу ярында, Фатыйх Әмирхан проспекты һәм Сибгат Хәким урамы киселешендә урнашкан. «Татнефть Арена» спорт сараеннан  һәм Миллениум күпереннән ерак түгел.

## Хезмәтләр

* 210 кунакханә номеры, арзанлы «комфорт» классыннан башлап һәм «президент апартаменты»на кадәр.
* аквапарк
* ресторан, бар, кафе
* ачык пляж (җәйге)
* фитнес-зал

## Казанышлары

* "Туризм-XXI гасыр» — «Ел персонасы-2011» - "Туризмда сөйкемлелек һәм профессиональлек өчен"
* "Туризм — XXI гасыр» —  Ял һәм сәламәтләндерү өлкәсендә Татарстан Республикасының туристлык базарын үстерүгә ярдәм итү өчен — 2011
* «Россиянең иң яхшы 100 товары-2011» бөтенроссия премиясе җиңүчесе
* «Туриндустрия лидерлары — 2011» халыкара премиясе җиңүчесе — «Регионда туризм һәм туризмны үстерүдәге уңышлары өчен»
* "Туриндустрия лидерлары-2011" халыкара премиясе җиңүчесе - «хезмәт күрсәтү сыйфаты— кунакханә»
* «International Arch of Europe — 2011» халыкара премиясе: сыйфат, лидерлык, технологияләр һәм инновацияләр өчен алтын медаль
* » Golden Pony awards " халыкара премиясе: «Казан Ривьерасы» ГРК — 2011 — иң яхшы күңел ачу комплексы
* «Ривьера» кунакханәсе — Идел буе федераль округының иң яхшы кунакханәсе — 2011
* «РФнең иң яхшы кунакханәләре» конкурсы лауреаты — 2011

## "Ривьера» аквапаркы
2010 елда Forbes журналы "Ривьера" кунакханә комплексына керүче аквапаркны Россиянең иң эре аквапаркы дип атады. Кайбер мәгълүматларга караганда, аквапарк якын-тирә өлкәләрдән Казанга туристлар агымының 60% ын тәшкил итә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Официальный сайт Ривьера (гостиница, Казань)
* Колесо Обозрения отеля Ривьера

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның кунакханәләре
Төркем:Казанның Яңа Савин районы
Казан юридик институты

**[[Россия Федерациясенең эчке эшләр министрлыгы|Россия Эчке эшләр министрлыгының]] Казан юридик институты** (кыскача **РФ ЭЭМ КЮИ**) — Казанда урнашкан Россия Эчке эшләр министрлыгы системасының югары уку йорты.

## Тарих
«Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты» федераль дәүләт казна мәгариф учреждениесе ССРБ ЭЭМ академиясе каршындагы Мәскәү читтән торып юридик белем бирү филиалының Казан укыту-консультация пункты (УКП) төзү юлы белән 1974 елның 21 мартында гамәлгә куела. Ул елны беренче 105 тыңлаучы җыела. 1999 елдан мөстәкыйль югары уку йорты.

## Факультетлар
* Югары белем бирү программалары буенча белгечләр әзерләү факультеты;
* Читтән торып уку факультеты;
* Профессиональ әзерлек, яңадан әзерләү һәм квалификация күтәрү факультеты

## Шәхесләр
### Башлыклар

* 1974—1978 — Григорий Федорович Елманов (1925) — отставкадагы эчке хезмәт полковнигы.
* 1978—1984 — Салих Җәләлетдин улы Япиев (1914—1993) — эчке хезмәт генерал-лейтенанты.
* 1984—1993 — Рафаэль Шәрип улы Мөгыйнов (1929) — отставкадагы эчке хезмәт полковнигы, атказанган ЭЭМ хезмәткәре.
* 1993—2008 — Наил Хәмит улы Сафиуллин (1948) — Татарстан Республикасының Атказанган юристы, юридик фәннәр кандидаты, профессор, милиция генерал-майоры. ТР буенча ЭЭМ коллегиясе әгъзасы, ТР Куркынычсызлык советы әгъзасы.
* 2008 елдан — Фоат Канафиевич Зиннуров (1959) — полиция генерал-майоры, педагогик фәннәр докторы, профессор.

### Укытучылар

### Тәмамлаучылар

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Россия ЭЭМ КЮИ рәсми сайты 

## Моны да карагыз

Төркем:Казан институтлары
Төркем:1974 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Рафаэль Мөгыйнов

**Рафаэль Шәрип улы Мөгыйнов** (1929 елның 29 гыйнвары, Сарман авылы, Сарман районы, Татарстан АССР, ССРБ) — отставкадагы эчке хезмәт полковнигы, Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты башлыгы (1984—1993).

## Тормыш юлы
Рафаэль Мөгыйнов 1929 елның 29 гыйнварында Татарстан АССРның Сарман авылында туган.

1950 елда Казан юридик институтын (элеккеге Совет хокукы институты, хәзерге Казан университетының юридик факультеты) тәмамлый. Югары уку йортын тәмамлаганнан соң, 1950—1952 елларда Татарстан АССРның Морты районы прокуратурасында тикшерүче булып эшли. 1952—1958 елларда — Татарстан АССРның Мамадыш районы прокуроры ярдәмчесе. 1958—1965 елларда ТАССР прокуратурасының өлкән тикшерүчесе, тикшерү бүлеге прокуроры, прокурорның өлкән ярдәмчесе булып эшли.

1965 елда Рафаэль Шәрип улы КПССның Татарстан өлкә комитеты административ органнары бүлегенә инструктор вазыйфасына күчерелә. 1970 елның июнендә Республика эчке эшләр министрының кадрлар буенча урынбасары вазыйфасына билгеләнә һәм бу вазыйфада 14 ел эшли. 1985 елның маенда ССРБ ЭЭМ академиясе каршындагы юридик читтән торып уку Мәскәү филиалының бүлек башлыгы вазыйфасына билгеләнә. Бу вазыйфада 1993  елга кадәр эшләгән. 1993—1994 елларда шул ук югары уку йортта өлкән укытучы була, ә соңрак Россия ЭЭМ Казан юридик институтының кадрлар бүлеге башлыгы урынбасары һәм җитәкчесе булып эшли.

Шулай ук Мөгыйнов иҗтимагый эшчәнлек белән шөгыльләнә: 1970—1980 елларда Татарстан АССРның «Динамо» ФСҖ советын җитәкли.

2019 елның февралендә Россия ЭЭМ Казан юридик институтында Рафаэль Шәрип улы Мөгыйновны 90 яшьлеге уңаеннан котлаганнар, анда аңа тантаналы шартларда «милициядә хезмәт иткән өчен» иҗтимагый бүләген тапшырганнар.

## Бүләкләр

* «Почёт Билгесе» ордены (1967) — *хезмәт бурычын үрнәк үтәгән өчен;*
* «Эчке эшләр министрлыгының атказанган хезмәткәре» мактаулы исеме (1979) — *эштәге уңышлары өчен;*
* Татарстан АССР Югары Советы Президиумының һәм ССРБ Эчке эшләр министрлыгының мактау грамоталары;
* Татарстан Республикасы Дәүләт Советы рәисенең рәхмәт хаты (2018).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Историческая справка об институте и его руководителях 
* Мугинов Рафаэль Шарипович
* В музее истории МВД Татарстана состоялся вечер памяти 
* Руководители ФСО «Динамо» послевоенных лет 
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Полковниклар (ССРБ)
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1929 елда туганнар
Төркем:29 гыйнвар көнне туганнар
Григорий Елманов

**Григорий Фёдорович Елманов** (1925 елның 6 октябре, Дегтяное авылы, Рязань өлкәсе — 2020 елның 27 марты, Балакау, Саратов өлкәсе) — отставкадагы эчке хезмәт полковнигы, Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институтының беренче башлыгы (1974—1978).

## Тормыш юлы
Григорий Елманов 1925 елның 6 октябрендә Рязань өлкәсенең Дегтяное авылында туа.

1943 елдан хәрби хезмәттә. Бөек Ватан сугышында һәм совет-япон сугышында катнашкан: 1943 елның гыйнварыннан 1946 елның гыйнварына кадәр аерым  сапер батальонында хезмәт иткән. Совет армиясендә 1951 елга кадәр хезмәт итә.

1953 елда ССРБ Дәүләт куркынычсызлыгы министрлыгының Львов милиция мәктәбен һәм 1961 елда ССРБ Эчке эшләр министрлыгының Югары мәктәбен (хәзер Россия ЭЭМ идарә академиясе) тәмамлап, югары юридик белем ала. 1961 елда Рязань өлкәсе эчке эшләр министрлыгы идарәсендә төрле вазыйфаларда эшли.

1961—1969 елларда РСФСР ЭЭМның Алабуга махсус урта милициясе мәктәбедә махсус дисциплиналар циклының өлкән укытучысы булып эшли. 1969—1974 елларда оператив-хезмәт әзерлеге бүлеге башлыгы, кадрлар бүлеге башлыгы урынбасары һәм бер үк вакытта Татарстан АССР ЭЭМның хәрби һәм хезмәт әзерлеге бүлеге башлыгы була. 1974—1978 елларда ССРБ ЭЭМ академиясе каршындагы Мәскәү читтән торып юридик белем бирү филиалының Казан укыту-консультация пункты (хәзер Россия ЭЭМ Казан юридик институты) башлыгы булып эшли. 1978—1985 елларда әлеге югары уку йортының өлкән укытучысы булып эшли.

1985 елдан Григорий Фёдорович пенсиядә була һәм Саратов өлкәсенең Балакау шәһәрендә яши.

2020 елның 27 мартында вафат була.

## Бүләкләр

II дәрәҗә Ватан сугышы ордены һәм күп кенә медальләр белән бүләкләнгән, шул исәптән «Сугышчан казанышлары өчен» һәм «Японияне җиңгән өчен».

2021 елның сентябрендә Россия ЭЭМ Казан юридик институтында институтның беренче башлыгы Григорий Фёдорович Елмановка бюст ачыла (скульптор — Вячеслав Носов).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Историческая справка об институте и его руководителях 
Төркем:Полковниклар (ССРБ)
Төркем:Совет-япон сугышында катнашучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:«Японияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:Сугышчан хезмәтләре өчен медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Сарытау өлкәсендә вафатлар
Төркем:2020 елда вафатлар
Төркем:27 март көнне вафатлар
Төркем:Рәзән өлкәсендә туганнар
Төркем:1925 елда туганнар
Төркем:8 октябрь көнне туганнар
Казан Ринг (Каньон)

**Казан Ринг Каньон (eng. KazanRing Canyon)** — Казан читендә төзелгән , аның урап узу юлы буенда "Биек тау" автодромы янында автомобиль узышу трассасы.

Трассаны төзү планнары турында беренче яңалыклар 2000 елда ук барлыкка килә. Төзелеш эшләре 2006 елда башланды, трассаның схемасын эшләүдә Герман Тильке катнаша.  Трекның озынлыгы 3,476 километр һәм биеклеге 28 метрга кадәр. Трекның бер үзенчәлеге - анда хәрәкәт сәгать угына каршы бара, бу боҗра автоспорты трассалары арасында чагыштырмача сирәк очрый. Беренче ярышлар 2011 елда уза. Трассаның абсолют рекорды 2010 елгы GP2 формуласы болидында тест заездларында урнаштырылган, күрсәтелгән вакыт - 1 мин 12,87 сек..

## Трассаның характеристикалары
Төп характеристикалары:

* Трассаның озынлыгы — 3476 м
* Иң озын туры — 832 м
* Старт сызыгы һәм беренче борылыш арасында ераклык —2 65 м
* Минималь киңлеге — 12 м
* Максималь киңлеге — 15 м
* Биеклеге — 28 метр
* Максималь буй авышлык 10 %
* Максималь аркылыавышлык 2,5 %
* Йөз — асфальт/асфальт-бетон
* Хәрәкәт юнәлеше —сәгать угына каршы
* Тренировкада/узышта катнашучы автомобильләрнең рөхсәт ителгән саны — 43/52

## Спорт чаралары

* Боҗра узышларының Россия сериясе (РСКГ СМП)
* Шоссе-боҗра узышлары буенча Россия чемпионаты — Russian Superbike Repsol Championship International Cup
* Дрифт буенча Россия чемпионаты — Russian Drift Series
* Red Bull Air Race
* Mitjet — боҗра узышларының Россия сериясе
* Russian Endurance Challenge (REC) — чыдамлыкка ярышлар сериясе
* Шоссе-боҗра автоузышлары буенча Татарстан Республикасының Ачык Чемпионаты
* Granta Cup классында Татарстан Республикасы Ачык Кубогы

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* https://web.archive.org/web/20120309015547/http://kazanring.ru/ - Официальный сайт трассы Казань-ринг
* https://www.f1news.ru/news/f1-122948.html - В Казани прошла 4-часовая гонка REC
* В качестве авиабазы для самолётов Red Bull Air Race* использовался автодром KazanRing
* Сергей Крапухин о казанском треке Каньон (неопр.). Архивировано 20 марта 2012 года.
* Круг по трассе Казань-ринг на Lada Kalina класса Национальный

Төркем:Казанның спорт корылмалары
Василий Анучин

**Василий Иванович** **Анучин** (1875 елның 2 (14) апреле, Красноярск өязе, Енисей губернасы, Россия империясе — 1941 елның 4 ноябре, Сәмәрканд, Үзбәкстан ССР, ССРБ) — этнограф, прозаик, публицист, Казан университеты профессоры.

## Тормыш юлы
Василий Анучин 1875 елда Енисей губернасы Базаиха авылында алтын һөнәрчеләр гаиләсендә туа. 1886 елда чиркәү-приход мәктәбен, 1891 елда Красноярск рухани училищесын тәмамлый, Томск рухани семинариясенә керә, ләкин 1896 елда үз үтенече буенча куыла.

1897 елда Санкт-Петербургка күчеп килә, анда Санкт-Петербургта археология институтын тәмамлап, Фәннәр академиясе антропология музеенда эшли. Себер халыкларын өйрәнү белән шөгыльләнә. 1905—1909 елларда Енисей кетларына экспедицияләрдә катнаша.

1917 елда Февраль инкыйлабыннан соң Томскта Иҗтимагый тәртип һәм куркынычсызлык буенча вакытлыча комитет рәисе урынбасары була. Октябрь инкыйлабыннан соң бу сәяси эшчәнлек өчен аны 17 тапкыр кулга алалар һәм ике тапкыр үлем җәзасына хөкем итәләр. 1922 елның сентябрендә Контрреволюция һәм саботажга каршы көрәш буенча Бөтенроссия гадәттән тыш комиссиясе тарафыннан кулга алына һәм Себерне Россиядән бүлүгә әзерләүдә гаепләнә, аннары Казанга университетта фәнни эш алып бару рөхсәте белән җибәрелә.

Казанда Василий Анучин фәнни йөкләмәләр буенча секретарь булып хезмәт итә, даими рәвештә Берләшкән дәүләт сәяси идарәсе күзәтчелегендә булган. 1924 елның декабрендә укыту хокукыннан мәхрүм ителә һәм Тверь губерниясенең Весьегонск шәһәренә җибәрелә, шулай ук 1926 елга кадәр студентлар шәһәрләрендә яшәү тыела.

1925 елда Тверьга барганда Мәскәүдә Феликс Дзержинский белән очраша, нәтиҗәдә, җибәрүне гамәлдән чыгаралар һәм Василий Анучин Казан университетына профессор итеп билгеләнә.

1929 елда Сәмәркандка күчеп килә һәм вафатына кадәр эшли.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Тенишева Е. А. АНУ́ЧИН Онучин Василий Иванович // Русские писатели, 1800—1917 : Биографический словарь / гл. ред. П. А. Николаев. — М. : Сов. энциклопедия, 1989. — Т. 1 : А—Г. — С. 95—96. — 672 с. — (Сер. биогр. словарей: Русские писатели. 11—20 вв.). — 100 000 экз. — .

Төркем:Сәмәркандта вафатлар
Төркем:1941 елда вафатлар
Төркем:4 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1875 елда туганнар
Төркем:14 апрель көнне туганнар
Әмәт (электродепо)

**«Әмәт» электродепосы** (**М-1**) —  Казан метрополитенында бердәнбер электродепо.

## Тарихы
Депо мәйданчыгын төзү 1999 елның июлендә, депо — 2001 елның маенда башланган иде. Дәүләт комиссиясе тарафыннан депо кабул итү 2005 елның августында башланды. Кабул итү вакытында тимер юлдан депо территориясенә кадәр гейт төзелеп бетмәгән иде, шуңа күрә "Казан" метро вагоннары Вахитово станциясеннән депога кадәр металл аслыкларда алып баралар. Гейт 2011 елның гыйнварында «Русич» поездлары килүгә генә төзелеп бөтә. .

## Хезмәт күрсәтүче линияләр

## Күчмә состав

### Пассажирлар хәрәкәт составы

* 81-55x. 3 «Казан» — 2005 хәзерге вакытта
* 81-74x. 4 «Русич» — 2011 хәзерге вакытта
* 81-74x.4К «Русич» — 2012 хәзерге вакытта
* 81-76x.4К " Мәскәү-2019» — 2020 хәзерге вакытта

Характеристика

Депо 82 вагонга исәпләнгән. Юллар һәм отстой-ремонт корпусы ангарларыннан тыш, электровоз цехы, маляр бүлеге, юу һәм аяк киеме камерасы, компрессор камерасы, идарә итү һәм инженер персоналы бүлмәләре булган административ-көнкүреш корпусы, ашханә, шәхси һәм сангигиения бүлмәләре, психологик бушату бүлмәсе, медицина хезмәте күрсәтү пункты белән берләштерелгән остаханәләр, шулай ук социаль комплекс (ачык һәм ябык спорт мәйданчыклары, сәүдә киосклары һәм башкалар). каралган.  Гамәлдәге бина янында отстой-ремонт корпусын киңәйтү/төзеп бетерү өчен резерв каралган.  Депо корпусларында шулай ук җир өсте һәм җир асты электр транспортының һөнәри лицее да өлешчә урнашкан, аның янында Казанда беренче автоматлаштырылган автодром төзелгән.

## Сылтамалар

* 
Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр
Төркем:Казан метрополитены
Займище (платформа)

**Займище** — Казанның Киров районы Займище бистәсендә Горький тимер юлы Казан бүлекчәсенең тимер юл платформасы. «РТЮ» ААҖ Тимер юл вокзаллары департаменты структурасына керә.

Платформа Мәскәүдән 788 км ераклыкта Мәскәү — Казан — Екатеринбург сызыгында  урнашкан.

2005 елда ремонтланган ике платформа һәм җәяүлеләр күпере бар.
Станция коды — 250035.
Платформадан ерак түгел М-7 трассасы уза.

## Тарихы
Займище дача платформасы 1909 елда телгә алына.

Гражданнар сугышына 1918 елның җәендә Займище станциясе тирәсендә сугышлар бара, һәм бик үк аңлаешлы булмаган үтерү була, аның турында станция бинасы стенасында мәрмәр плитә хәбәр итә. 1918 елның 23 июнендә урман янындагы станциядә биш бандит Казан губерна гадәттән тыш комиссиясе рәисе Гирша Олькинецкийга, РКП(б) Казан губерна комитеты рәисе Яков Шейнкманга һәм аның хатынына, шулай ук алар белән бергә булган азык-төлек идарәсе хезмәткәре И.Коршуновка һөҗүм итә. Бандитлар кулга алынган төркемне урманга алып, Казанның баш чекистын атып үтерәләр, шул ук вакытта Шейнкманны хатыны белән Коршуновны җибәрәләр

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Киров районы
Төркем:Казан тимер юл станцияләре
Төркем:Әлифба буенча тимер юл станцияләре
Төркем:Горький тимер юлының Казан бүлеге станцияләре
Юнысовлар йорты - Татар ратушасы бинасы

**Юнысовлар йорты-Татар ратушасы бинасы** - Казанда тарихи бина,  Иске Татар бистәсендә,  Париж Коммунасы һәм Мәскәү  (57/13 йорт)   урамнары почмагында урнашкан. XIX гасырның беренче яртысында төзелгән. Ачыкланган мәдәни мирас объекты.

## Тарихы
Башта сәүдәгәр Г.И. Ибраһимовның XIX гасырның беренче яртысында төзелгән йорты булган, шул ук вакытта Владимир (хәзерге Мәскәү) урамы буендагы күрше бина, мөгаен, сәүдәгәр Абдул-Кәрим Юнысовныкы була. 1818 елга ул бу йортны да Сенная урамы (хәзерге Париж Коммунасы) буйлап сатып алган. 1825 елда аның вафатыннан соң йорт энесе Гобәйдулла Юнысовка күчә. Тиздән ул Татар ратушасының шәһәр башлыгы була (Татар бистәләре сәүдәгәрләре һәм мещаннары эшләре белән идарә итүче учреждение) һәм канцелярияне үз йортына күчерә. Ул анда, һич югы, 1842 елга кадәр, Г. Юнысов вафат булгач та кала. Бина 2013-2014 елларда төзекләндерелә.

## Архитектура
Йорт классицизм стилендә төзелгән. Хәзерге мансарда катлы ике катлы кирпеч бина, Париж Коммунасы урамы буйлап сузылган, түгәрәкләнгән почмагы бар. Йортның түбән каты сәүдә функциясен үтәгән, югары каты торак һәм административ булган (нәкъ менә анда Татар ратушасы урнашкан). Тәрәзә уемнары йозак ташлары һәм турыдан-туры профильле сандриклар белән тәэмин ителгән өске каты аеруча сакланып калган. Почмакка таба ишек алдына чыгу өчен арка урнашкан. Беренче кат баштан ук чуен баганаларда арка металл түшәмәләре белән ябыла, соңрак аларны эре витрина тәрәзәләре белән алыштыралар. Икенче катта 20 тәрәзә фасадында (аларның 4се салынган), йорт 5 тәрәзә белән 4 секциягә бүленгән, һәм һәрберсе һәр секциянең уң ягында, шул исәптән почмак сегменты да үз ишеге белән тәэмин ителгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Казан биналары һәм корылмалары
Төркем:Россиянең мәдәни мирас объектлары
Краснозёрское районы

**Краснозёрское районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Краснозёрское.
## География

## Тарих
Краснозёрское районы 1924 елда Себер краеның Славгород округы составында оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1937 елдан — Алтай крае составында.
1944 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Аксениха авыл җирлеге
# Веселовское авыл җирлеге
# Зубково авыл җирлеге
# Казанак авыл җирлеге
# Кайгородский авыл җирлеге
# Колыбелька авыл җирлеге
# Конево авыл җирлеге
# Лобино авыл җирлеге
# Лотошное авыл җирлеге
# Майское авыл җирлеге
# Мохнатый Лог авыл җирлеге
# Нижнечеремошное авыл җирлеге
# Октябрьский авыл җирлеге
# Орехов Лог авыл җирлеге
# Половинное авыл җирлеге
# Полойка авыл җирлеге
# Садовый авыл җирлеге
# Светлое авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* На сайте администрации Новосибирской области
* Перечень муниципальных образований Новосибирской области

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Белизда ислам

**[[Белиз]]да ислам** (, ) – азчылык дине. Ил халкының (419 мең кеше, 2020 елга) 0,2 % ы (~577 кеше, 2010 ел ) ― мөселманнар. 
## Тарих
Мөселманнарның зур күпчелеге ― хәзерге Белиз территориясенә XVI гасырда Африкадан китерелгән колларның токымы .

Белиз 1981 елның 21 сентябрендә Гватемаладан бәйсезлек алгач, илдә хәзерге заман мөселман халкы барлыкка килә . Рәсми статистика буенча, 2000 елда мөселманнар – 243, 2010 елда – 577 кеше булган .

Белиз Конституциясе дин тоту иреген билгели. Дини билгеләр буенча дискриминация законсыз булып тора. Ил халкының зур күпчелеге (ил халкының 73 % ы) – христианнар (католиклар, протестантлар һ. б.). Азчылык диннәре — буддизм, Һинд дине, ислам һ. б.
## Ислам оешмасы
Илнең башкаласы  Белизның Ислам миссиясе (Islamic Mission of Belize, IMB ) (Белиз мөселман җәмгыяте) штаб-фатиры урнашкан. 2013 елда 200 ләп тарафдары булган Әхмәдия мөселман җәмгыяте оешкан.

Белиз мөселман җәмгыятенең башлангыч мәктәбе (Muslim Community Primary School, MCPS) 1978 елда хөкүмәт тарафыннан рәсми танылган һәм мөселман гаиләләрендә туган һәм мөселман булмаган балаларга ислам нигезләрен, шулай ук академик курслар буенча белем бирә .

## Мәчетләр

Белизда берничә мәчет бар. Белизның Ислам миссиясендә мәчет урнашкан. Белиз шәһәрендәге Әл-Фәләһ мәчете (Al-Falah Mosque) рәсми рәвештә 2008 елның 16 маенда ачылган , тантанада юстиция шефы, Белизның Югары суды башлыгы (2000–2010) доктор  һәм Иран Ислам Республикасының Мексикадагы илчесе доктор Гадири Әбьянех (Dr. Ghadiri Abyaneh) катнашкан.
 
Төзелеш бәясе ― ~ US$ 500,000. Мәчет кирпечтән төзелгән. Бинаның мәйданы 1115 кв. м. тәшкил итә, анда 300 гә кадәр дин тотучы урнаша ала. Мәчет комплексы конференц-зал, китапханә, кухня, имамнар өчен йорт, утырышлар залы һәм класс бүлмәсен үз эченә ала . 
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Белизда ислам
Купино районы

**Купино районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Купино.
## География

## Тарих
Купино районы 1925 елда Себер краеның Бараба округы составында оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Благовещенка авыл җирлеге
# Вишнёвка авыл җирлеге
# Копкуль авыл җирлеге
# Ленино авыл җирлеге
# Лягушье авыл җирлеге
# Медяково авыл җирлеге
# Метелево авыл җирлеге
# Новоключи авыл җирлеге
# Новониколаевка авыл җирлеге
# Новоселье авыл җирлеге
# Рождественка авыл җирлеге
# Сибирский авыл җирлеге
# Стеклянное авыл җирлеге
# Чаинка авыл җирлеге
# Яркуль авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Официальный сайт администрации Купинского района
* На сайте администрации Новосибирской области
* Перечень муниципальных образований Новосибирской области

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Терәк-хәрәкәт системасы

**Терәк-хәрәкәт системасы** - сөякләрне, аларны тоташтыра һәм бәйли торган тукы­маларны (буыннар, сеңерләр), соматик мускулларны үз эченә алучы функциональ берәмлек. 

Баш, очлык, гәүдә сөякләре гәүдәнең каркасын — скелетны хасил итәләр. Мускуллар һәм тоташтыргыч тукымалар — «йомшак скелет»ны барлыкка китерә. Сөякләрнең төп функциясе — терәк булу: алар барлык органнарны үзләренә билгеләнгән урында тоталар һәм гәүдә авырлыгын күтәреп торалар. Мускуллар һәм тоташтыргыч тукымалар белән бергә, скелет безгә хәрәкәтләнергә мөмкинлек бирә.

Моннан кала алар бөтенесе бергә эчке органнарны һәм тукымаларны зарарланудан саклыйлар. Организмда барлыгы 10-15 кг сөяк бар: аларның  озынлыклары — 3 мм дан алып (урта колактагы өзәңге сөяк), 70 см га кадәр (бот сөяге). Кул-аякларның каты нигезе озын көпшә сөякләрдән тора, алардан иң зурысы — бот сөякләре. Икенче төр кыска көпшә сөякләр — куллардагы чук сөякләре һәм аякларның табан сөякләре.

Кеше гәүдәсендә көпшәк сөякләр дә бар. Мондый сөякләрне табанның балтыр белән (7 тубык сөяге), чук сөягенең беләк белән тоташкан урын­ нарында (8 беләзек сөяге) күрергә була.

Күп кенә көпшәк сөякләр яссы була (күкрәк сөяге, кабыргалар, баш сөяге), алар эчке органнарны, баш миен бәрелүдән, җимерелүдән саклыйлар. һава үткәрергә сәләтле сөякләр куыш эчле булу белән башкалардан аерылып тора. Алар баш сөягенең бит өлешенә урнашкан. Бу сөякләрнең авырлыгы аз, әлеге үзенчәлек башны туры тотарга ярдәм итә, эчләре куыш булу даими җылы температура сакларга мөмкинлек бирә.

## Скелет һәм мускуллар.
Скелет белән мускуллар аерылгысыз уртак эш башкарганга, терәк-хәрәкәт системасын еш кына сөяк-мускул системасы дип атыйлар. Алар тәннең формасын билгели, терәк, саклагыч һәм хәрәкәт функцияләрен тәэмин итә. 

*Терәк функциясе* скелет сөякләре белән мускулларның, ныклы каркас барлыкка китереп, эчке органнарның торышын билгеләвендә һәм аларга урыннарын үзгәртергә мөмкинлек бирмәвендә чагыла. 

Скелет сөякләре органнарны бәрелү-сугылулардан саклый. Мәсәлән, арка һәм баш миләре сөяк «футляр» эченә урнашкан: баш миен баш сөякләре, арка миен умырткалык саклый. Күкрәк куышлыгы йөрәк һәм үпкәне, сулыш юлларын, үңәч һәм эре кан тамырларын каплап тора. Корсак куышлыгындагы органнарны арка ягыннан умырткалык, астан оча сөякләре, алдан корсак (эч) прессы мускуллары саклый. 

*Хәрәкәт функциясе* скелет мускуллары һәм сөякләре үзара килешенеп эшләгәндә генә мөмкин, чөнки мускуллар сөяк рычагларын (тоткаларын) хәрәкәткә китерә. Скелетның күпчелек сөякләре буыннар ярдәмендә хәрәкәтчел тоташкан. Мускул бер очы белән буын барлыкка китерүче бер сөяккә, икенче очы белән икенче сөяккә тоташа. Мускул, кыскарганда, сөякне хәрәкәткә китерә. Каршы тәэсир итүче мускуллар эшләве аркасында, сөякләр, теге яки бу хәрәкәтне генә ясап калмыйча, бер-берсенә карата тикторыш хәлендә дә була алалар. 

Сөякләр һәм мускуллар матдәләр алмашында, атап әйткәндә, фосфор һәм кальций алмашында катнашалар.

## Искәрмәләр
Колесов Д. В. Биология. Кеше : Татар урта гомуми белем бирү мәкт. 8 нче с-фы өчен д-лек / Д. В. Колесов, Р. Д. Маш, И. Н. Беляев; Русча 10 нчы басмадан Ф. Г. Иштирәкова тәрж,.— Казан : Мәгариф, 2009.— 332 б.: рәс. б-н.
Төркем:Анатомия
Маслянино районы

**Маслянино районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Маслянино.
## География

## Тарих
Маслянино районы 1924 елда Себер краеның Новосибирск округы составында оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Бажинск авыл җирлеге
# Берёзово авыл җирлеге
# Большой Изырак авыл җирлеге
# Борково авыл җирлеге
# Дубровка авыл җирлеге
# Егорьевское авыл җирлеге
# Елбань авыл җирлеге
# Малая Томка авыл җирлеге
# Мамоново авыл җирлеге
# Никоново авыл җирлеге
# Пеньково авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Официальный сайт администрации Маслянинского района
* На сайте администрации Новосибирской области
* На сайте Новосибирского областного совета депутатов
* Перечень муниципальных образований Новосибирской области

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Новосибирск районы

**Новосибирск районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Новосибирск.
## География

## Тарих
Новосибирск районы 1929 елда Себер краеның Новосибирск округы составында оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1939 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Барышево авыл җирлеге
# Берёзовка авыл җирлеге
# Боровое авыл җирлеге
# Верх-Тула авыл җирлеге
# Каменка авыл җирлеге
# Криводановка авыл җирлеге
# Кубовая авыл җирлеге
# Кудряшовский авыл җирлеге
# Мичуринский авыл җирлеге
# Морской авыл җирлеге
# Мочище авыл җирлеге
# Новолуговое авыл җирлеге
# Плотниково авыл җирлеге
# Раздольное авыл җирлеге
# Станционный авыл җирлеге
# Толмачёво авыл җирлеге
# Ярково авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Перечень муниципальных образований Новосибирской области
* Совет депутатов Новосибирской Области Новосибирского района 

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Урда районы (Новосибирск өлкәсе)

**Урда районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Ордынское.
## География

## Тарих
Урда районы 1925 елда Себер краеның Новониколаевск округы составында оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Берёзовка авыл җирлеге
# Вагайцево авыл җирлеге
# Верх-Алеус авыл җирлеге
# Верх-Ирмень авыл җирлеге
# Верх-Чик авыл җирлеге
# Кирза авыл җирлеге
# Козиха авыл җирлеге
# Красный Яр авыл җирлеге
# Нижнекаменка авыл җирлеге
# Новопичугово авыл җирлеге
# Яңа Шарап авыл җирлеге
# Петровский авыл җирлеге
# Пролетарский авыл җирлеге
# Рогалево авыл җирлеге
# Спирино авыл җирлеге
# Усть-Луковка авыл җирлеге
# Устюжанино авыл җирлеге
# Филиппово авыл җирлеге
# Чингис авыл җирлеге
# Шайдуровский авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* На сайте администрации Новосибирской области
* На сайте Новосибирского областного совета депутатов
* Перечень муниципальных образований Новосибирской области
* «Потомки Чингисхана»: Экскурсия по Ордынскому району
* Поселение "Благодатное"

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Демидов

**Демидов** ― фамилия һәм топоним.
;Фамилия :
* Артём Демидов (1984), җәмәгать эшлеклесе, Бөтенроссия Тарих һәм мәдәният һәйкәлләрен саклау җәмгыяте (ВООПиК) үзәк советы рәисе (2017 елдан).
* Виктор Демидов (1961), отставкадагы милиция полковнигы, юридик фәннәр докторы (2017). Татарстан Конституция суды рәисе (2004—2014).  Н. И. Демидовның улы.
* Николай Демидов (1933—2021), эчке хезмәт генерал-лейтенанты (1984). ТАССР Эчке эшләр министры (1978—1983), ССРБ Эчке эшләр министры урынбасары.
* Юрий Демидов
** Юрий Демидов (1938―2024), ТАССРның җирле сәнәгать министры (1985―1989).
** Юрий Демидов (1963), юридик фәннәр докторы (2003), полиция генерал-лейтенанты (2011). РФ Дәүләт Думасының куркынычсызлык һәм коррупциягә каршы тору комитеты аппараты җитәкчесе (2017 елдан). Н. И. Демидовның улы.
----
* Наталья Демидова (1920—2015), тарих фәннәре докторы (1990).
; Топоним :
* Демидов, Смоленск өлкәсендә урнашкан шәһәр.
## Моны да карагыз
* Демидов районы

Төркем:Фамилияләр
Акрон (Алабама)

**Акрон ** — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр ().

## Халык саны

## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Алабама шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:АКШ шәһәрләре
Төркем:АКШ шәһәрчекләре
Александр Бородулин

**Александр Бородулин** ( 1921 - 1984 ) - Совет инженер-конструкторы, атом-төш зарядларының һәм сугыш кирәк-яракларының лаборатор-конструкторлык сынауларын оештыручы ; Ленин премиясе лауреаты (1963).

## Биография
**Александр Васильевич Бородулин** 1921 елның 18 августында Тверь губернасының Бежецк өязе Бор-Бельский авылында туган.

1940 елдан, Рыбинск авиация көллиятен тәмамлагач, ул СССР Авиация сәнәгате халык комиссариатының 16 нчы Казан авиация заводында технолог һәм өлкән техник булып эшли.

1942 - 1946 елларда Кызыл Армиядә хезмәт итә, Бөек Ватан сугышында катнаша.

1943 елда каты яралана. 1944 елда сугышта күрсәткән  батырлыгы өчен,  Кызыл Йолдыз ордены  белән бүләкләнә.Сугышны гвардия старшинасы исемендә тәмамлый  .
1946 елдан  СССР Авиация сәнәгате халык комиссариатының 16 нчы заводында инженер-конструктор булып эшли.

1952 елда Казан авиация институтын тәмамлый, аннары СССР атом сәнәгате системасында эшли. 1954 елда аны  Арзамас-16  ябык шәһәренә җибәрәләр, инженер-конструктор, өлкән инженер һәм ВНИИЭФ конструктор төркеме җитәкчесе булып эшли.

1955 елдан ул Чиләбе-70 ябык шәһәренә җибәрелә, бүлек начальнигы һәм Сектор начальнигы урынбасары булып, 1956 елдан, МИФИның кичке бүлеген тәмамлагач, Сектор начальнигы  итеп билгеләнә.

1973 елдан 1984 елга кадәр баш конструктор урынбасары, 1984 елдан ВНИИТФ фәнни-тикшеренү сынау комплексы (НИИК) начальнигы .

1967 елдан алып 1984 елга кадәр Чиләбе шәһәре КПСС ГК әгъзасы һәм хезмәт ияләре депутатларының шәһәр Советы депутаты итеп сайлана.

## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре
Чыганаклар:

* Ленин ордены (1976)
* Октябрь Икыйлабы ордены (1971)
* Кызыл Хезмәт байрагы ордены (1956, 1962)
* Кызыл Йолдыз ордены (1944)
*  Хөрмәт Билгесе ордены (1954)
* Ленин премиясе (1963)
* **[[Снежинск|Чиләбе]]** шәһәренең мактаулы гражданины -70 (1982 - "шәһәр төзелешенә һәм үсешенә зур өлеш керткән  өчен"  )

## Искәрмәләр (үзгәртү)

## Әдәбият

** 
** 
** 

Төркем:МИФИ тәмамлаучылар
Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар
Төркем:Ленин премиясе лауреатлары
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1984 елда вафатлар
Төркем:26 август көнне вафатлар
Төркем:1921 елда туганнар
Төркем:18 август көнне туганнар