Хөрмәтулла Үтәшев

**Хөрмәтулла Үтәшев**, Хөрмәтулла Газзали улы Үтәшев (, *[[1959 ел]]ның [[23 ноябрь|23 ноябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Хәйбулла районы]] Солтангуҗа (Таштугай)*) – драма театры артисты, куючы режиссёр. БР (1995) һәм РФ (2008) халык артисты. С. Юлаев премиясе (2002) лауреаты. «Алтын битлек» премиясе номинанты (2008).
 
## Тәрҗемәи хәле
1959 елның 23 ноябренда БАССР Хәйбулла районы Солтангуҗа (Таштугай) авылында туган. Стәрлетамакта мәдәни-агарту укуханәсен, Уфа сәнгать институтын (*Ф. Касыймова курсы*) (1986),  БАГСУ (2005) тәмамлаган. Сарытауда химия гаскәрләрендә хәрби хезмәттә була.
* 1986 елдан Мәҗит Гафури исемендәге театр актеры. 
* 2000  М. Гафури театры директоры (2001 гомуми мәсьәләләр буенча директор, 2005 генераль директор вазыйфасын башкаручы, 2006 директор урынбасары, 2011-2012 директор)
* 1998-2001  Уфа сәнгать академиясендә укыта.
«Иҗади чакыру» хәйрия чарасында (2014) катнаша.

## Иҗаты

Күпчелек уйнаган рольләре — романтик рухтагы, каршылыклы холыклы каһарманнар. Шулай ук көлкеле рольләрне дә фарс һәм гротеск тирәнлегендә оста башкара. «Хатынымның исеме Морис» (Р. Шарт), «Алдан түлим» (Н. Птушкина), «Бенжамент институты» (*Якоб фон Гунтен*, Р. Вальзер), «Маугли» (Р. Киплинг) әсәрләрен тәрҗемә итә.

#### Уйнаган спектакльләре
##### [[Башкорт дәүләт академия драма театры|М. Гафури театры]]
* «Утлы өермә»  Ә. Мирзаһитов — *Айтуган* (**дебют**, 1986)
* «Башкорт туе» —  *Юлдыбай*
* «Ай тотылган төндә» М. Кәрим — *Акъегет, Ырыскол би*
* «Салават. Өн аралаш 7 төш» М. Кәрим — *Салават*
* «Төнге кунак» Ф. Богданов — *Мәлик*
* «Шәйморатов-генерал» Ф.Бүләков — *Шәйморатов*  
* «Чыңгызханның соңгы төяге»  Н. Абдыкадыров — *Тимучин-Чыңгызхан*
* «Диләфрүзгә дүрт кияү» Т. Миңнуллин — *Җәмил* 
* «Талак, талак!» Ф.Бүләков — *Жора*
* «Бибинур, ах, Бибинур Ф.Бүләков — *Стенька Разин*
* Нәркәс И. Юмагулов — *Сынтимер би*  
* «Искитмәле мөгезле шәп ир» Ф. Кроммелинк — *Петрюс* 
* «Медея» Еврипид — *Эгей*
* «Елый белмәгән хатын» (*Филумена Мартурано*) Э. Де Филиппо — *Доменико*
* «Кәккүк оясы» (*Полёт над гнездом кукушки*) К. Кизи — *Мак-Мерфи*
* «Хатынымның исеме Морис» Р. Шарт — *Труабаль*
* «Мактымсылу, Әбләй һәм кара юрга» Т.Гарипова — Нөгеш
* «Әхмәтзәки Вәлиди Туган» Н. Асанбаев — *Ататөрек*
* «Җаным, иртәгә яңа көн туар» Я. Пулинович — *Вадим Робертович*
* Руди-Never-off  А. Абушахманов — *Хәмит Нуриев, укытучы, Щелков*
* «Мулла» Т. Миңнуллин — *Самат*
* «Әллә хатын, әллә җен» Т. Москвина — *Борис Шилкин*
* «Шәүрәкәй» М. Бурангулов — *Юлкотлы*
* «Эдип патша» Софокл — *Эдип сукырайгач*
* «Кара йөзләр» М.Гафури — *Ахун хәзрәт*

#### Куйган спектакльләре
##### Салават драма театры
* 1995 «Маугли» Р. Киплинг
##### [[Башкорт дәүләт академия драма театры|М. Гафури театры]]
* 2013 «Февраль.Буран» З. Буракаева

## Фильмографиясе
#### Башкортстан киностудиясе
* 2001 «Авыл өстендә җәйгор» (*Радуга над деревней*) —  *Мәүлет*
#### «Каропрокат» һәм  «Ургэл В» киностудиясе
* 2009 «Чыңгызхан сере» (*Тайна Чингис Хаана*) (Россия, Монголия, АКШ) — *Тайан хан*

## [[«Алтын битлек» премиясе]] фестивале

2008 — Уфа драма театрында Кен Кизи әсәре буенча Айрат Абушахманов куйган  «Кәккүк оясы» (*Пролетая над гнездом кукушки*) спектаклендәге *Мак-Мерфи* роле өчен «Иң яхшы башкарылган ир-ат роле» номинациясендә «Алтын битлек» премиясенә тәкъдим ителә.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* РФ халык артисты (2008)
* РФ атказанган артисты (1998)
* БР халык артисты (1995)
* БР атказанган артисты (1992)
* Салават Юлаев премиясе (2002) 
* Рәми Гарипов премиясе (2013)
* 2002 ― «Нәүрүз» төрки халыклар театрлары фестивале (Казан) — *лауреат*
* 2003 ― «Арт-Ордо» төрки халыклар театрлары фестивале (Бишкәк) — *лауреат*
* 2006 ― «Туганлык» төрки телле театрлар фестивале (Уфа) — *лауреат*
* 2008 ― «Алтын битлек» премиясе фестивале (Мәскәү) — *номинант (диплом)*
* 2021 ― Дуслык ордены (РФ) ― *мәдәният һәм сәнгать өлкәсендәге фидакарь эшчәнлеге өчен*

## Сылтамалар
*  «Алтын битлек» премиясе рәсми сайты 
*     Башкортстан (''белешмәлек'') 
*  М. Гафури театры рәсми сайты 

## Моны да карагыз
 Хөрмәтулла Үтәшев белән әңгәмә 

## Искәрмәләр


Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Россиянең халык артистлары
Төркем:Россиянең атказанган артистлары
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары
Төркем:Рәми Гарипов премиясе лауреатлары
Төркем:«Алтын битлек» премиясе номинантлары
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Режиссёрлар
Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары