open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ивановка төзелеше (Казан)

**Ивановка төзелеше** (шулай ук *Иваново бистәсе*) — Казан шәһәренең хәзерге  Мәскәү районы территориясендә урнашкан бистә.

## Атаманың килеп чыгышы
Бистә Казан Иоанн-Предтеченск монастыре җирләрендә урнашу сәбәпле «Ивановская» исемен ала;  XIX гасыр азагы — XX гасыр башында Казан белән чиктәш җирләрдә барлыкка килгән бистәләр *«төзелеш»* дип атала: Удел төзелеше, Яңа (Яңа-Кизик) төзелеше һ.б.

## Тарихы
Бистә 1906 елдан да соңга калмыйча барлыкка килгән

1920 елда Казан өязенең Каймар вулысы Ивановка төзелеше бистәсендә: балалар бакчасы,  1 нче баскыч мәктәбе, наданлыкны бетерү мәктәбе, Казан өяз совет милициясенең 3 нче районы штаб-фатиры булган

Иваново төзелеше Казанның берләштерелгән Бистәсе районына  ТАССР Үзәк Башкарма Комитетының һәм Халык Комиссарлары Советының  1924 елның 2 ноябрендәге карары белән кушыла

## Халкы
1923 һәм 1926 елларга алынган мәгълүматлар буенча, Кизик бистәсендә, Яңа төзелеш  һәм Иваново төзелеше бистәләрендә  1829 һәм 1780 кеше яши, шулардан руслар — 1645 кеше (89,40%), татарлар — 119 кеше (6,47%), чуашлар һәм марилар — 2 кеше, башкалар —12 кеше.

## Урамнары

* Семинар → Кызыл Байрак (1927) → Тунаков урамы (2001)
* Берьяклы Семинар → Партизан урамы (1927)

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Казанның Мәскәү районы
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Казан бистәләре
Бенкс (Айдахо)

**Бенкс ** — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан халык санын алу урыны ().

## Географиясе
Бенкс  халык санын алу урыны мәйданы — . Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Айдахо халык санын алу урыннары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Айдахо торак пунктлары
Төркем:АКШ халык санын алу урыннары
Кылык төзелеше (Казан)

**Кылык төзелеше, Кылык**, **Кылык бистәсе** () — Казанның хәзерге Совет районы территориясендә урнашкан бистә.

## Атаманың килеп чыгышы
Бистә «Кылык» исемен Зур Кылык һәм Кече Кылык авыл җәмгыятьләре җирләрендә урнашу сәбәпле алган;XIX гасыр азагы — XX гасыр башында Казан белән чиктәш җирләрдә барлыкка килгән бистәләр *«төзелеш»* дип атала: Удел төзелеше, Яңа (Яңа-Кизик) төзелеше һ.б.

## Тарихы
Бистә 1906 елдан да соңга калмыйча барлыкка килә. 1913 елда Воскресенски вулысы полиция уряднигының яшәү урыны һәм Казан өязенең беренче участогы приставының фатиры була.

1920 елда Казан өязенең Кылык вулысы Кылык төзелеше бистәсендә балалар бакчасы, эшчеләр клубы һәм  Казан өяз совет милициясенең 1 нче районы штаб-фатиры була

Кылык төзелеше Казанга ТАССР Үзәк Башкарма Комитетының һәм Халык Комиссарлары Советының 1924 елның 2 ноябрендәге карары белән кушыла.

## Халкы
Милли составы (1926): руслар — 1971 кеше (77,14%), татарлар - 539 кеше (21,10%).

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
X-PLOR

**X-PLOR** башта Йель Университетында Аксель Т. Брюнгер тарафыннан исәпләү структур биологиясе өчен барлыкка китерелгән санак программа тәэминаты пакеты. Ул беренче мәртәбә 1987 елда CHARMM-ның тармагы буларак чыгарылган булган, бу  Cray Inc ясаган супер-санакларда эшли торган охшаш программа. Ул рентген кристаллографиясе һәм аксымнарның төш магнетик резонансы спектроскопиясе  (NMR) анализы тармакларында кулланылган булган. 
X-PLOR структур биологиядә биологик макро-молекулаларны чишүдә аеруча рентген кристаллографиягә һәм төш магнетик резонанс спектроскопиясен игътибар үзәгендә тоткан теоретик нигезләмәләр һәм тәҗрибә бирелгән мәгълүматы арасында интерфейсны тәэмин итә торган югары катлаулыклы программа. Ул күбесенчә исәпләү химиясе, структур биологиясе һәм исәпләү молекуляр биологиясе тармагында өйрәнүчеләр һәм студентлар өчен дип эшләнгән.
## Шулай ук карарга мөмкин
*:en:Comparison of software for molecular mechanics modeling
*:en:Molecular mechanics
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*The program's reference manual hosted at Oxford University

Төркем:Биотехнология
Төркем:Программа белән тәэмин ителеш
Бәндәре-Габбас Вишну Гыйбадәтханәсе

Иранда, Бәндәре-Габбаста **Вишну Гыйбадәтханәсе** Мөхәммәд Хәссән Хан Са'д-оль-Малек хөкеме вакытында Һиҗри 1310 елда (милади 1892 елда) төзелгән тарихи һәйкәл. Гыйбадәтханә Вишну Ходаена багышланган. 
Гыйбадәтханә Британия Көнчыгыш Һиндстан Ширкәте өчен эшләүче Һиндле җәмәгать тарафыннан төзелгән булган. Гыйбадәтханә шул чорда Иранлы һәм Һиндле сәүдәгәрләр арасында яхшы коммерция мөнәсәбәтләренең билгесе булып тора. 

## Архитектура
Гыйбадәтханәнең гөмбәз белән капланган үзәк шакмак формасындагы бүлмәсе бар. Гөмбәзнең архитектурасы Иран прототип архитектурасыннан бәйсез. 
Төзелеш мәрҗән ташы, эретмә, балчык һәм Льюис акбуры белән эшләнгән. Студентлар өчен берничә бүлмә бар. Коридорларда һәм кайбер бүлмәләрдә Кришна сурәте буяп ясалган.

File:Mabad-Hendooha-9.jpg
File:Mabad-Hendooha.jpg
File:گنبد پرستشگاه بت‌ گوران.jpg


## Шулай ук карарга мөмкин
*Иранда Һинд дине

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Юлия Анисимова

**Юлия  Анисимова** (1 ноябрь, 1996, Набережне Челни ) - Россия футболчысы, "Краснодар" клубы **һөҗүмчесе.**.

## Биография
Юлия Евгеньевна Анисимова 1996 елның 1 ноябрендә Яр Чаллы шәһәрендә туган. Бала чакта  теннис белән шөгыльләнгән, ләкин соңыннан, башка гаилә әгъзаларына ияреп, ул футболга күчә. Берникадәр вакыт капкачы булып уйный, соңрак аны һөҗүмче позициясенә күчерәләр. Яр Чаллының "Төзүче"  кызлар командасы капитаны була. Татарстандагы республика ярышларында җиңүләр яулап, иң яхшы уенчы дип таныла   .

Өлкәннәр  дәрәҗәсендә  Россиянең "Мирас" (Казан) беренче дивизион командасында уйный башлый, аның составында берничә сезон үткәрә.

2018 елда  Краснодарның "Kубаночка"  командасына кучә,  әмма  төп команда составына  тиз генә керә алмый.

Югары лигада дебют матчын бер елдан соң гына уйный - 2019 елның 14 апрелендә, ЦCКАга каршы матчта  76-нчы минутта Елена Шестерневаны алыштыра .

2019 елгы Россия чемпионатының бронза призеры, сезонда үз клубының 20 матчыннан 17сендә уйный.

"Кубаночка" клубы  ЖФК "Краснодар" дип  үзгәртелгәннән соң, ул командада уйнауны дәвам итә, ләкин  2020 елда Юлия  Анисимова  бер генә матч та уйнамый.

2021 елның  сезонының беренче турында 14 мартта "Локомотив"ка каршы уенда,  төп капкачы Татьяна Щербак уеннан чыгарылганнан соң,  Юлия 92 нче минутта үз командасы капкасына баса.

Рәсәй студентлар командасы составында турнирда 4 матч уйнап, 2019 җәйге Универсиаданың бронза призеры булды.

Моннан тыш, футбол арбитрлары мәктәбен тәмамлый. Футбол һәм мини-футбол буенча матчларны  хөкем итү белән шөгыльләнә  .

## Шәхси тормыш
Әтисе белән абыйсы шулай ук футболчылар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль на сайте  профиль (Инглиз)
* "Краснодар" ЖФК сайтындагы профиль
Төркем:Яр Чаллыда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1996 елда туганнар
Төркем:1 ноябрь көнне туганнар
Анастасия Бехтерева

**Анастасия Медведева (Бехтерева) **  ( 1998 ел, 20 август, Яр Чаллы ) - Россия волейболчысы.

## Биографиясе
Анастасия Павловна Бехтерева  1998 елның 20нче августында Яр Чаллы шәһәрендә  туган. 1999 елда  алар гаиләсе Әлмәткә күченә. Биредә волейбол белән шөгыльләнә башлый.

2014 елда  Казан олимпия резерв училищесына кабул ителә. Дүрт сезон дәвамында  ВК "Динамо-Казан" яшьләр командасында уйный, һәм  дүрт тапкыр Россия чемпионатының Яшьләр лигасы призеры була.

2015 елның 7 мартында  "Динамо-Казан" составында  
## Россия
чемпионатының супер лига кысаларында дебют ясый.  2018 елга кадәр ул вакыт-вакыт төп команда заявкасына керә һәм барлыгы 5 уенда катнашып, 11 балл җыя.

2018-2020 елларда "А» югары лигасында "Липецк" командасы өчен чыгыш ясый. .

2020 елның июнендә "Протон" клубы белән контракт төзи. 

2021 елның декабрендә Черногориянең «Херцег-Нови» клубына күчә.

### Клуб карьерасы

* 2014—2018 —  «Динамо-Казан-УОР» (Казань);
* 2015—2018 —  «Динамо-Казан» (Казан);
* 2018—2020 —  «Липецк» (Липецк);
* 2020—2021 —  «Протон» (Сарытау);
* с 2021 —  «Херцег-Нови» (Херцег-Нови).

## Уңышлары

* Чемпион (2017)
* Россия чемпионатының яшьләр лигасының  көмеш (2018) һәм бронза (2015 һәм 2016) призеры
*  «А» югары лигасында 2020 елгы Россия чемпионаты җиңүчесе.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль мәйданында volleyservice.ru буенча
* "Протон" ВК сайтындагы профиль
* "Липецк" ВКның рәсми булмаган сайтындагы профиль. 
Төркем:Яр Чаллыда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1998 елда туганнар
Төркем:20 август көнне туганнар
Пауш Пурнима

**Пауш Пурнима** Һинд дине календаренең Магһа ае дәвамында бәйрәм ителә. Бу көннең хасияте булып теләсә-нинди изге сулыкта манылып алу тора. Һиндстанның кайбер өлешләрендә Пауш Пурнима Шакамбһари Пурнима буларак бәйрәм ителә.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине бәйрәмнәре
Төркем:Дини бәйрәмнәр
Төркем:Һиндстан фестивальләре
Матуа Маһасангһа

**Матуа Маһасангһа** Бангладешта да, Һиндстанда Көнбатыш Бенгалиядә гаять күп тугърылары булган якынча б.э. 1860 елында хәзер Бангладеш булган җирдә барлыкка килгән дини реформацион хәрәкәтe. Матуа Һинд диненең Намашудра таблица каста төркемен кешеләре тоткан дини юнәлеше. Бу хәрәкәт реформация буларак Һаричанд Тһакур тугърылары тарафыннан башланган булган. Тһакур яшь чагында *атмадаршан*га ирешкән һәм шуннан соң Унике Командлыкта үзенең Даршанасын дәгъва иткән. Тһакурның тәгълиматлары мәгарифне тугъры өчен беренче чират әһәмиятле һәм халыкны күтәрү тугърының вазифасы итеп куя һәм шул ук вакытта иҗтимагый конфликтны бетерү өчен формуланы тәэмин итә.
Матуа-маһасангһа тарафдарлары Харинаам уку аша, яки Ходай Хари изге исемен җырлау аша *Сваям-Дикшити* ("Үз-Реализация")гә ышаналар. 
Харичанд Ходайның исемен бергәләп җырлау киртанны Муктига бердәнбер чара булуын ассызыклаган. 19-ынчы гасырда аның тарафдарлары Хари Ходаеның бергәләп җырлавы белән сокланган, Бенгаль телендә ул "һаринаме матуара" дип аталган һәм дини юнәлешкә "Матуа" атамасы бирелгән булган. Шулай итеп *Даршан*га яки *Һаричанд Ходае Фәлсәфәсе*нә ышану булган теләсә кем Матуа-маһасангһа дип әйтергә була.

## Тарихы
Һаричанд Тһакур Намашудра җәмәгатенә караган крестьян гаиләсендә туган. Тарихчы Секһар Бандйопадһйяй буенча, Тһакур *атма даршан* яки үзеңне ачу тәҗрибәсенә ия булган, аның аша ул Ходайның үзенең инкарнациясе булуын, бу дөньяга басылганнарга коткару китерер өчен туганны аңлаган. Вайшнава тугърылыгын реформацияләп ул Һинд диненең Матуа дини юнәлешен нигезләгән. Дини юнәлешнең үзәге Тһакурның баба авылында Бенгаль Президенциясендә, Фәридпур районында, Оракандида (хәзер Бангладеш) урнашкан. Шул дини юнәлешнең иң изге гыйбадәтханәләре шунда урнашкан.
*Матуа Маһасангһа* (Матуа Федерациясе) 1915 елга кадәр тугърыларны оештырыр өчен эшләнгән булган. 1930-ынчы еллар башында, Харичанд Тһакурның оныгының улы Праматһа Ранджан Тһакур оешманы яңарткан. Ул Хулнаның Лабанчора бистәсендә ашрам корган. 1947 елда Һиндстанны бүлүдән соң күп санлы Матуа мигрантлары Һиндстанда Көнбатыш Бенгалиядә яши башлаганнар. Алар арасында Праматһа Ранджан Тһакур булган. Ул Тһакурнагар шәһәрчеген нигезләгән, ул Матуа Маһасангһаның яңа штаб-фатиры булып киткән.

## Искәрмәләр

### Билгеләмәләр

### Чыганаклар
* 
* 
* 
* 
* 

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Татьяна Горбунова

**Татьяна  Горбунова** ( 1990 ел, 23 гыйнвар, Яр Чаллы ) - Россия гимнасты, Россия җыелма командасы әгъзасы ( 2005 елдан). 2008 елгы Олимпия чемпионы. 2007 елгы  Дөнья чемпионы.. 2008 елгы Европа чемпионы  .

## Биография
Татьяна Игоревна Горбунова  1990 елның 23 

гыйнварында  Яр Чаллы   шәһәрендә туган.

Өч яшеннән тренеры Светлана Алексеевна Лебединская җитәкчелегендә   гимнастика белән шөгыльләнә.

1996 елдан Дондагы Ростов шәһәрендә  Россиянең атказанган  тренеры Адель Владимировна Есиповада   нәфис гимнастика белән шөгыльләнә башлый. Аннары Мәскәүдә Олимпия тренинг үзәгендә илнең алдынгы тренерлары Злата һәм Ольга Тулубаевалар, Амина Зарипова, Ирина Зеновка, Наталья Орловалар белән эшли.  Тагын бер тренеры -  Наталья Кукушкина  .

Татьяна Игоревна 2005 елда илнең җыелма командасы составына керә. Анда ул Россиянең  атказанган  тренерлары Ирина Александровна Винер-Усманова һәм Валентина Алексеевна Иваницкая белән күнегүләр ясый.

2007 елда Грециядә (Патра шәһәре) төркемле күнегүләр буенча дөнья чемпионатының өч алтын медаленә ия булды.

2008 елда Италиядә (Турин шәһәре) төркемле күнегүләрдә Европа чемпионатының ике алтын медален яулый.

Төркемле күнегүләрдә Пекиндагы XXIX Олимпиада уеннары җиңүчесе (2008)..

«Юность России» спорт берләшмәләрендә  (Ростов-на-Дону ) һәм МГФСО ( Мәскәү) чыгыш ясый.

2007 елда  1нче номерлы Олимпия резервының Мәскәү махсус спорт училищесын отличие  белән тәмамлый..

2012 елда Көньяк Федераль Университетының физик мәдәният һәм спорт факультетын кызыл дипломга тәмамлый.

М.В Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты студенты, дәүләт идарәсе факультеты.

2009 - 2012 - Нәфис гимнастика буенча Бөтенроссия федерациясенең әйдәп баручы белгече.

2012 - 2016 -  Бөтенроссия нәфис гимнастика федерациясенең җаваплы сәркатибе.

2016 елдан хәзерге вакытта -Бөтенроссия нәфис гимнастика федерациясе Вице-президенты.

2013 елның 1 октябреннән бүгенге көнгә кадәр - Олимпия резервының махсуслаштырылган мәктәбе директоры.

## Бүләкләре һәм  мактаулы исемнәре

* Дуслык ордены - *Физик культураны һәм спортны үстерүгә зур өлеш керткән өчен, Пекинда XXIX Олимпиада Уеннарында югары спорт казанышлары өчен* 
* Россиянең  атказанган  спорт мастеры

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

** Профайл на сайте «Команда 2008»
** Официальный сайт Всероссийской федерации художественной гимнастики — ВФХГ

Төркем:2008 елгы җәйге Олимпия уеннарында гимнастлар
Төркем:Россия гимнасткалары (нәфис гимнастика)
Төркем:1990 елда туганнар
Төркем:23 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары
Төркем:Россиянең атказанган спорт осталары
Төркем:Яр Чаллыда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Ист-Амана (Айова)

**Ист-Амана ** — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан халык санын алу урыны ().

## Географиясе
Ист-Амана  халык санын алу урыны мәйданы — . Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Айова халык санын алу урыннары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Айова торак пунктлары
Төркем:АКШ халык санын алу урыннары
Дарья Давыдова

**Дарья Давыдова -** Россия дзюдочысы. Дзюдо буенча Россия чемпионатлары чемпионы һәм призеры, халыкара класслы спорт мастеры, дзюдо буенча Европа чемпионатлары чемпионы һәм призеры (командада), АКШ ачык чемпионаты җиңүчесе, 2011 елда дзюдо буенча дөнья чемпионатында катнашучы.

## Биографиясе

Дарья Григорьевна Давыдова 1991 елның  21 мартында Яр Чаллы шәһәрендә туган.

2012 елдан Россия җыелма командасы әгъзасы. Төмәндә яши.

## Спорт нәтиҗәләре

* 2010 дзюдо буенча Россия чемпионаты - 3;
* Дзюдо буенча Россия чемпионаты 2011 - 3 ;
* 2012 дзюдо буенча Россия чемпионаты - 3;
* Дзюдо буенча Россия чемпионаты 2015 - 2;
* Дзюдо буенча Россия чемпионаты 2017 -1 ;

  2021 елгы Ауропа чемпионатында Португалия башкаласы Лиссабонда, 63 килограммга кадәр авырлык категориясендә, Россия спортчысы Дарья Давыдова көмеш медаль яулый, финалда Словения спортчысы  Тина Трстенякка гына  оттырды.

### Ауропа Кубогы этаплары

* Оренбург, 2011 - 1 ;
* Тампере, 2012 - 3 ;
* Борус, 2013 - 3 ;
* Малага, 2013 - 3 ;

## Сылтамалар

* Дарья Давыдова — профиль на сайте judoinside.com (англ.)
* 
* 
Төркем:Яр Чаллыда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары
Диана Зарипова

**Диана Роберт кызы Зарипова** (1985 елның 12 гыйнвары, Яр Чаллы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия моделе, 2004 елгы «Россия гүзәле» милли конкурсы җиңүчесе.

## Тормыш юлы
Диана Зарипова 1985 елның 12 гыйнварында Яр Чаллы шәһәрендә туа. 12 яшендә Диана фотомодель була, ә 15 яшендә «Татарстанның беренче Вице-миссы — 2000» титулын яулый. 2003 елда ул «Fashion Model Awards 2003» конкурсының Россия этабында җиңә. 2004 елның 31 декабрендә салкын тиюгә карамастан, «Россия гүзәле 2004» титулын ота.

Парижда 2005 елда узган «Европа гүзәле» конкурсында катнашкан, анда ярымфиналга эләкмәгән. «Дөнья гүзәле» һәм «Галәм гүзәле» бәйгеләрендә Диана катнашмаган.

«Европа гүзәле 2005» конкурсында катнашканнан соң Диана «туризм буенча менеджер» белгечлеге буенча Мәскәү дәүләт сервис университетын тәмамлаган.

## Шәхси тормыш
Кияүгә чыккан. Ике баласы бар (улы һәм кызы). Мәскәүдә яши.

## Искәрмәләр


Төркем:Мисс Россия
Төркем:Яр Чаллыда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1985 елда туганнар
Төркем:12 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча фотомодельләр
Ерак Тамак (Казан)

**Ерак Тамак** — Казандагы элеккеге тарихи җирлек. Административ яктан 6 нчы полиция өлешенә (революциягә кадәр) һәм Киров районына караган.

## Георгафиясе
Ерак Тамак Иделдә, аңа Казансу койган урында, Казанның үзәк өлешеннән көнбатышка таба 3 км ераклыкта урнашкан. Төньяк-көнбатыштарак Адмиралтейство бистәсе, көньяк-көнбатышта — Маркиз утравы, көнбатышта — Комлы (яки Казан) утравы булган.

## Тарихы

Шундый исем  Бишбалта һәм Җиләкле бистәсе янында Якын Тамактан аермалы буларак XIX гасыр уртасында  барлыкка килә һәм тиешле исемен шәһәр һәм Казансу тамагы Адмиралтейская бистәсе аша Идел буе дамбасы белән тоташканда, ә барлык пристаньлар да бирегә Бакалда җирлегеннән күчерелгән һәм шәһәрнең елга портына әверелгән чагында ала. 1854 елда шул ук дамба буенча дилижанс-омнибуслар "Толчокка" га кадәр йөри башлаган; 1875 елда шул ук маршрут буенча "конка" йөри башлый, ә 1899/1900 елларда аны трамвай алыштыра. Бу барлык транспорт төрләре монда илдә беренчеләрдән булып җибәрелгән. 1893 елда юл дамбасы янындагы яңа тимер юл күпере белән Мәскәү-Казан тимер юлы аша юллар салына. Моннан тыш, 1890 нчы елларда Ерак Тамак турыдан-туры Казан үзәге белән Яңа дамба  аша бәйле була.

Гражданнар сугышы вакытында Казанның бу өлеше берничә тапкыр кулдан кулга күчә: 1918 елның 5 августында аклар үзләренең десантын Тамакка  төшереп калдыралар, ләкин кызыллар (5 нче латыш полкы) отрядлары аларны чигенергә мәҗбүр итәләр; 6 августта аклар яңадан десант төшерәләр, кызылларның каршылыгын сындырдылар һәм шәһәргә бәреп керәләр.  1918 елның 7, 8 һәм 9 сентябрендә Тамакка  кызыллар артиллериясе ут ача; 9 сентябрьдә кызыллар биредә Николай Маркин командалыгында зур булмаган десант төшерәләр, ләкин ул көчле артиллерия уты белән куып җибәрелә. 10 сентябрь көнне Тамакны бер атусыз, кызыллар яулап ала.  

Ерак Тамак Казанның сугышлардан зыян күргән өлешләренең берсе булып тора: аерым алганда, сугыш вакытында  янып юкка чыккан  Казан чиркәве яңадан торгызылмый. 1940 елда биредә милиция бүлекчәсе, «На рейде» газетасы редакциясе, Киров район азык-төлек сәүдәсенең 1 нче кибетенең 2 филиалы, 25 нче кибет, 8 нче кибет,  базар, почта бүлеге, Татнаркомлегпромның агач ташу базасы, Татнаркомместпромның известь-алебастр заводы, елга порты булган. 1956 елда Ерак Тамактагы барлык корылмалар сүтеп алына, ә 1957 елда ул Куйбышев сусаклагычы сулары белән су астында кала, ә елга порты моннан Яңа Татар бистәсенә күчерелә.

## Халкы

Милли составы (1920): руслар-1932 кеше (92,5%), татарлар — 96 кеше (4,6%), чувашлар — 64 кеше (3,1%).

## Күренекле кешеләре
Алексей Пешков (Максим Горький)  — 1884 һәм 1885 елларда Ерак Тамакта йөкче булып эшләгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Киров районы
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Багам утрауларында ислам

**[[Багам утраулары]]нда ислам** (, ) ― азчылык дине. Ил халкының (385 мең кеше, 2018 елга) 0,1 % ы – мөселманнар.
## Тарих
Багам утрауларында беренче мөселман күчеп килүчеләрнең кайберләре Төньяк Африкадан кол сыйфатында китерелгән. Колониаль чорда әлеге колларның нәселе һәм бер өлеш ирекле кешеләр ислам динен тоткан. Аннары ислам дине юкка чыккан, диярлек. Мөселман динендәге колларны мәҗбүри христиан диненә күчергәннәр.

1970-елларда утрауларда ислам дине яңарыш кичергән. Башан Саладин исемле багамлы (*элекке исеме* Чарльз Клир, Charles Cleare) сөнни ислам динен кабул итә һәм үз йортын мәчеткә әйләндерә. Кайбер Багам студентлары чит илләрдә (аеруча, АКШта, Бөекбританиядә) уку вакытында ислам динен кабул иткән, үзләре белән бергә укыган мөслимәләргә өйләнгән, утрауларга әйләнеп кайткач, ислам диненең таралуына ярдәм иткән. 1974 елда АКШтан белгеч-стоматолог сыйфатында кайткан доктор Мөнир Әхмәд (Dr. Munir Ahmad) һәм доктор Мостафа Хәлил Хәлфәни (Mr. Mustafa Khalil Khalfani) ислам нигезләрен ныгыту өчен көчләрнен берләштерә. 1978 елда  Ислам җәмгыяте (Jamaat-Ul-Islam) оеша, җитәкчесе – Мостафа Хәлил Хәлфәни (хатыны – Сенегал мөслимәсе). Мөселманнар Нассауда мәчет (Jamaat- Ul-Islam Mosque) ачуга ирешә.
 
Хәзер утрауларда 340 мөселман исәпләнә . 1973 елда бәйсезлек алган Багам утраулары Конституциясе дин иреген күздә тота һәм инану билгесе буенча дискриминацияне тыя,  гәрчә Конституциянең преамбуласында «христиан кыйммәтләре» искә алынса да, рәсми дәүләт дине юк, һәм, кагыйдә буларак, илдә дини инануларны ирекле тоту өчен шартлар бар . Илдә иң таралган дин тарафдарлары (ил халкының 92 % ы) – христианнар (зур күпчелеге (ил халкының 70 % ы) протестантлар,  ил халкының 30 % ы баптистлар һ. б. христианнар) .  Илдә шулай ук аз санлы Бәһаи, яһүд дине, һинд дине (428 кеше, 2010 елга ) җәмгыятьләре оешкан.
## Мәчет

Илдә бердәнбер мәчет – илнең башкаласы  Нассауда, Нью-Провиденс утравында урнашкан Әһелүс Сөннә мәчете (Jamaa' Ahlus Sunnah Bahamas). Мәчеткә 1978 елда нигез салынган һәм аның белән Jamaat Management Consultancy Limited компаниясе идарә итә . Мәчет 0,8 гектар мәйданда урнашкан. Аның дүрт (берсе зур, өчесе кечкенә) гөмбәзе һәм бер биек манарасы бар. Имамы – Фейсал Абдуррахман Хепберн (Faisal AbdurRahmaan Hepburn). Мәчеткә Көньяк Азия (Һиндстан, Бангладеш һәм Пакистан), шулай ук Төркия һәм Гайанадан килгән, табиб, бизнесмен һәм укытучы булып эшләүче мөселманнар (даими 20-30 кеше, җомга намазларына 60 кеше) йөри. Мәчет бинасы агачлар белән әйләндереп алынган, матур эчке ишегалды һәм парковкасы бар. Хатын-кызлар зонасы бизәкле агач дивар белән бүленгән.
## Проблемалар
Ислам азчылык дине булгач (ил халкының нибары 0,1 % ы ), илнең массакүләм мәгълүмат чаралары Ислам программасын трансляцияләүдән баш тарта, җирле газеталар ислам һәм мөселманнар белән бәйле вакыйгаларны бик теләп яктыртмый. Мөселманнар һаман да үз эшчәнлекләрен тормышка ашыруда проблемалар белән очраша .
## Сылтамалар
*  Jamaa' Ahlus Sunnah Bahamas (Jamaat-ul-Islaam Bahamas)  
* *Anis Ansari*.  Masjid in The Bahamas
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Багам утрауларында ислам
13 Март (Артуклу)

**13 Март.** () — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Артуклу илчесенә караган бер мәхәллә ().

## Географиясе

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* Mahalle Nedir?
* Kısaltmalar Dizini

Төркем:Артуклу илчесе мәхәлләләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Төркия торак пунктлары
Төркем:Төркия мәхәлләләре
Артур Анисимов

**Артур Евгеньевич Анисимов** (1992 елның 31 декабре, Яр Чаллы) — Россия футболчысы, «Түбән Новгород» клубы капкачысы.

## Тормыш юлы
Артур Анисимов 1992 елның 31 декабрендә Яр Чаллы шәһәрендә туа. «КАМАЗ» ФК (Яр Чаллы) әзерлек үзәге тәрбияләнүчесе. Карьерасының беренче елларында һәвәскәрләр беренчелегендә КАМАЗ-2 өчен чыгыш ясаган. 2011 елның 11 февралендә Төркиянең Белек шәһәрендә узган җыенда кул сөяге сынган. 2012 елның 8 сентябрендә «Төмән»га каршы ПФЛның 10 нчы тур матчында клубның төп составы өчен дебют ясаган (0:2), Егор Лунёв уеннан чыгарылганнан соң, Рифат Мостафин урынына 60 нчы минутта алмашка чыккан.

2015 елның 1 июлендә ул вакытта «Волга-Олимпиец» исемен йөрткән «Түбән Новгород»ка күчә, соңрак контрактны берничә тапкыр озайткан. 2015 елның 20 июлендә «Химик»ка каршы матчта яңа клуб өчен дебют ясый (1:1). 2017 елның 21 сентябрендә команда белән бергә «Уфа»ны җиңеп, Россия кубогының 1/8 финалына чыга. Бу матчта Анисимов еш кына үз командасын коткарган, шулай ук пенальти сериясендә җиңү голын керткән; матч нәтиҗәләре буенча очрашуның иң яхшы уенчысы дип таныла. ПФЛ 2016/17 сезоны нәтиҗәләре буенча команда белән бергә ФНЛга чыга.

2017 елның 8 июлендә Курск «Авангард»ына каршы матчта ФНЛда дебют ясый. 2018 елның 11 мартында кулы сына һәм сезон ахырына кадәр төшеп кала. 2018 елның 23 сентябрендә «Ротор»га каршы матчта (1:2) команданы капитан буларак кырга чыгара. 2018/19 сезонында команда РПЛга чыгу өчен уен матчларында катнашу хокукын биргән 4 урынны яулый. 2019/20 сезонында команда капитаны итеп билгеләнә. 2020/21 сезонында команда белән бергә ФНЛның бакыр призёры була һәм РПЛга чыга, анда 17 октябрьдә кунакта «Крылья Советов»ка (0:2) каршы матчта дебют ясый.

## Казанышлар

;  **«[[КАМАЗ (футбол клубы, Яр Чаллы)|КАМАЗ]]»**

* ПФЛ беренчелегендә «Урал-Идел буе» төркеме җиңүчесе: 2014/15

 **«Түбән Новгород»**

* ПФЛ беренчелегендә «Урал-Идел буе» төркеме җиңүчесе: 2016/17
* ФНЛ беренчелегенең бакыр призёры: 2020/2021

## Искәрмәләр


Төркем:Русия футболчылары
Төркем:Яр Чаллыда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1992 елда туганнар
Төркем:31 декабрь көнне туганнар
Константин Земцов

**Константин Земцов** (24 июль,  1980) - рус - казах футболчысы .

## Биографиясе
Константин Александрович Земцов 1980 елның 24  июлендә Татарстан АССРның Яр Чаллы шәһәрендә дөньяга килгән.

## Карьерасы

### Клуб
Константин Александрович Земцов профессиональ карьерасын 1997 елда Рәсәйнең "KAMAЗ-Чаллы"-д  командасында башлый, ул  Өченче лигада чыгыш ясый.   

1999 елда  Алматының «ЦСКА-Кайрат" клубына күченә, анда ике сезон үткәрә.   

Аннары Константин  Земцов "Восток-Алтын" клубына керә. Ике ел Уст-Каменогорск шәһәрендә үткәргәннән соң, "Экибастузец" клубына  күченә.

2004 елда ул "Алма-Ата" футбол клубы өчен  уйный, һәм шул ук елда карьерасын тәмамлый  .

### Җыелма команда
Земцов дөнья чемпионатының финал өлешендә бердәнбер тапкыр уйнаган Казакъстанның яшьләр җыелма командасы составында чыгыш ясый.

## Шәхси тормышы
2014 елгы мәгълүматлар буенча  Алматыда яши, торак һәм коммуналь өлкәсендә бизнес белән шөгыльләнә  .

## Искәрмәләр (үзгәртү)

## Сылтамалар

* Профиль на сайте FootballFacts.ru
Төркем:Казакъстан футболчылары
Төркем:Русия футболчылары
Төркем:Яр Чаллыда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1980 елда туганнар
Төркем:24 июль көнне туганнар
Антон Бочкарёв

**Антон Анатольевич Бочкарёв** (1978 елның 3 ноябре, Яшел Үзән, Татарстан АССР) — Россия җиңел атлетчысы (урта дистанцияләргә йөгерү, шул исәптән эстафета). Россиянең халыкара класслы спорт мастеры.

## Тормыш юлы
Антон Бочкарёв 1978 елның 3 ноябрендә Татарстан АССРның Яшел Үзән шәһәрендә туган. 1996 елда Мәскәү шәһәренең 1 нче МУОРын тәмамлый һәм урта махсус белем ала. 1997 елда укырга керү имтиханнарын тапшыра һәм Россия дәүләт физик культура, спорт, яшьләр һәм туризм университетына (РГАФК) керә. 2004 елда РГАФКтан күчергәннән соң, Мәскәү өлкәсенең Балашиха шәһәрендәге Мәскәү дәүләт физик культура академиясен физик культура һәм спорт белгечлеге буенча тәмамлый.

## Карьера
1997—1999 елларда Уфа шәһәре янында, «СКА-219» Россиянең Хәрби-һава көчләре сафларында хезмәт итә. Хезмәт тәмамланганнан соң кече сержант исемен ала. 2000 елдан Россия эчке гаскәрләрендә контракт буенча хезмәт итә. 2001 елда Иркутск шәһәренә Россия хәрби-һава көчләренә прапорщик исемен бирү белән күчә. 2006 елның мартында Россия эчке эшләр министрлыгына стажёр сыйфатында күчерелә һәм 2006 елның июнендә милиционер була. Беренче, икенче һәм өченче дәрәҗә Хезмәттәге уңышлары өчен Россия эчке эшләр министрлыгының ведомство медальләре белән билгеләп үтелә.

Светлана Павловна Плескач-Стыркина, Яков Исаакович Ельянов, Геннадий Михайлович Суворовта шөгыльләнгән. 1995 елда 800 м дистанциядә Англиядә (Бат шәһәре) узган Яшүсмерләр Олимпия уеннарында 5 нче урынны ала. Словениядә узган 1996 елгы яшүсмерләр арасында Аурупа чемпионнары Кубогының бакыр призёры. Берничә тапкыр Россия чемпионатлары һәм беренчелекләре чемпионы һәм призёры:

* 2000 елда бинада җиңел атлетика буенча Россия чемпионатында 2 нче урын (1500 метрга йөгерү);
* 4х800 м эстафетада 2007 елда бинада җиңел атлетика буенча Россия чемпионы.

Шулай ук 2002, 2004, 2006 һәм 2007 елларда 800 метрга йөгерүдә Россиянең кышкы һәм җәйге чемпионатларында төрле урыннар яулаган.

«RunandWin» йөгерү проектына нигез салучы. «ADIDAS» компаниясендә тренер.

Мәктәптә эшли, шул ук вакытта җиңел атлетика буенча тренер булып эшли. Башлангыч сыйныф укытучысы.

## Искәрмәләр


Төркем:Мәскәү дәүләт физик тәрбия академиясен тәмамлаучылар
Төркем:Яшел Үзәндә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1978 елда туганнар
Төркем:3 ноябрь көнне туганнар
Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары
Гринейкерс (Калифорния)

**Гринейкерс ** — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны ().

## Географиясе
Гринейкерс  халык санын алу урыны мәйданы — . Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Калифорния халык санын алу урыннары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Калифорния торак пунктлары
Төркем:АКШ халык санын алу урыннары
Ольга Гончарова

**Ольга Владимировна Гончарова** (1958 елның 25 июне, Яшел Үзән, Татарстан АССР — 2015 елның 15 октябре) — Россия галим-биологы, педагог. Сәнәгать масштабларында фармацевтика билгеләнешендәге моноклональ антитәнчекләр алырга мөмкинлек бирә торган алгоритм эшләгән һәм гамәлгә керткән.

## Тормыш юлы
Ольга Гончарова 1958 елының 25 июнендә Яшел Үзәндә туган. Әтисе суднолар төзү заводында инженер, ә әнисе шәһәр мунчасында мөдир була.

Мәктәптән соң ул Казан дәүләт университетының биология факультетын тәмамлаган, аннары ССРБ ФА аспирантурасына укырга керү өчен Мәскәүгә киткән. Аспирантураны тәмамлангач, ул диссертация яклый һәм 1985 елда биология фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсен ала.

## Карьера
1990 нчы еллар уртасына кадәр Ольга Владимировна Мәскәү өлкәсенең Любучаны бистәсендә инженерлык иммунологиясе институтында тикшеренү эшчәнлеге алып бара. Аннары берничә ел Мещерское бистәсендә биологияне тирәнтен өйрәнүче мәктәптә укыта. Аны укыту елларында мәктәп «Ел мәктәбе» федераль конкурсында җиңә.

2001 елда Инженер иммунологиясе институтын Биокад компаниясе сатып ала һәм Ольга Гончарова анда үзенең фәнни эшчәнлеген дәвам итә. Үзенең командасы белән бергә ул яңа буын терапевтик моноклональ антитәнчекләр эшләү мәсьәләсе өстендә эшләгән. Молекуляр генетика һәм күзәнәк технологияләре Департаменты җитәкчелегеннән тыш, Ольга Владимировна укытучы эшчәнлеген дә дәвам иткән. 2012 елда Санкт-Петербург химия-фармацевтика академиясендә рекомбинант аксым технологиясе кафедрасының җитәкчесе була.

2015 елда аңа үпкә ялкынсынуы дигән диагноз куйганнар. Антибиотиклар белән дәвалану Ольгага булышмый һәм аны Мәскәүгә җибәрәләр, анда аңа онкология диагнозы куелган. 2015 елның 15 октябрендә Ольга Владимировна вафат була.

## Хәтер

2018 елда Ольга Гончарова исемендәге студентлар стипендия программасы эшли башлый. Аның максаты — биология, биотехнология һәм биоинженерия өлкәсендә яшь галимнәргә ярдәм итү.

## Искәрмәләр


Төркем:Биология фәннәре кандидатлары
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:2015 елда вафатлар
Төркем:15 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Яшел Үзәндә туганнар
Төркем:1958 елда туганнар
Төркем:25 июнь көнне туганнар
Төркем:Биологлар
Анастасия Доценко

**Анастасия Александровна Доценко** (1986 елның 14 октябре, Яшел Үзән, Татарстан АССР) — Россия чаңгычы, дөнья Кубогы этаплары призёры.

## Карьера
Анастасия Доценко 1986 елның 14 октябрендә Яшел Үзән шәһәрендә туа. Чаңгы белән Тольяттида шөгыльләнә башлаган, тик яхшы финанслау аркасында туган Татарстанга әйләнеп кайткан.

Дөнья Кубогында Доценко 2010 елда беренче тапкыр чыгыш ясаган, 2012 елның февралендә спринтта беренче тапкыр дөнья Кубогы этабында иң яхшы өчлеккә керә. Моннан тыш биш тапкыр дөнья кубогының этапларында иң яхшы унлыгына эләккән (өч тапкыр эстафетада һәм ике тапкыр шәхси спринтта). Доценконың Дөнья Кубогының гомуми йомгаклау зачётында иң яхшы казанышы  — 2011/12 сезонында 26 нчы урын.

Карьерасында өч дөнья чемпионатында катнашкан. 2011 елгы дөнья беренчелегендә спринтта 30 нчы, 30 чакрымга масс-стартта 32 нче һәм команда спринтында 10 нчы була. Иң яхшы нәтиҗә — Фалунда узган 2015 елгы чемпионатта команда спринтында 5 урын.

## Дисквалификация
2017 елның 1 декабрендә, Халыкара Олимпия комитеты карары белән, допингка каршы кагыйдәләрне бозган өчен 2014 елда Сочида узган Олимпия уеннарында алынган нәтиҗәләр юкка чыгарыла һәм Олимпия уеннарында катнашудан гомерлеккә читләштерелә. 2018 ел башында спорт арбитраж суды (CAS) өлешчә Доценко апелляциясен канәгатьләндерә, ул допингка каршы кагыйдәләрне бозуда гаепле дип табыла, аның Сочидагы нәтиҗәләре гамәлдән чыгарылган, әмма суд уеннардан гомерлек читләштерүне 2018 елгы Олимпиадада чыгыш ясауны тыю белән алыштырган.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Профиль FIS

Төркем:Яшел Үзәндә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1986 елда туганнар
Төркем:14 октябрь көнне туганнар
Юрий Демидов (1963)

**Юрий Николаевич** **Демидов** (1963 елның 1 июне, Алабуга, Татарстан АССР) — совет һәм Россия эчке эшләр органнарының эшлеклесе. Дәүләт Думасының куркынычсызлык һәм коррупциягә каршы тору комитеты аппараты җитәкчесе (2017 елдан).

Россия Эчке эшләр министрлыгының җәмәгать тәртибен саклауны тәэмин итү буенча баш идарәсе башлыгы (2014 елның 18 февраленнән 10 мартына кадәр). Россия ЭЭМ хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрү бөтенроссия институты башлыгы (2014—2017). Юридик фәннәр докторы (2003). Полиция генерал-лейтенанты (2011).

## Тормыш юлы
Юрий Демидов 1963 елның 1 июнендә Алабуга шәһәрендә туган. 1985 елда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын тәмамлый. Шул ук елны ССРБ Эчке эшләр министрлыгының эчке гаскәрләрендә, Дзержинский исемендәге дивизиядә хезмәт итә башлый.

1992 елда Россия ЭЭМның идарә академиясен тәмамлый һәм анда укытучы булып эшли башлый. 2000 елдан 2001 елга кадәр Россия Салым полициясе федераль хезмәтендә эшли. 2000—2001 елларда — Россия Салым полициясе федераль хезмәтендә эшли.

ССРБ һәм Төньяк Кавказ регионы территорияләрендә хәрби гамәлләр шартларында хезмәт-хәрби бурычларны үтәү өчен берничә тапкыр хезмәт командировкаларына җибәрелә. Хәрби хәрәкәтләрдә катнашучы.

2001—2008 елларда — Россия Федерациясе ЭЭМның криминаль милиция хезмәтенең оешкан җинаятьчелеккә каршы көрәш идарәсе башлыгының беренче урынбасары. 2008 елдан Россия Эчке эшләр министрлыгының «Олимпиада 2014» үзәге җитәкчесе. 2009 елдан 2010 елга кадәр — Россия ЭЭМның җәмәгать тәртибен саклау департаменты башлыгы. 2010 елның 18 февраленнән Россия ЭЭМның җәмәгать тәртибен саклауны тәэмин итү буенча Баш идарә башлыгы.

Россия Федерациясе Президентының 2011 елның 12 июнендәге Указы белән «полиция генерал-лейтенанты» дигән махсус исем бирелә.

2014 елның 10 мартыннан 2017 елга кадәр — Россия ЭЭМ хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрү бөтенроссия институты башлыгы. Бу вазыйфада Юрий Коковны алыштырган.

2017 елдан — Дәүләт Думасының куркынычсызлык һәм коррупциягә каршы көрәш комитеты аппараты җитәкчесе.

## Гаилә
Өйләнгән, улы бар.

Әтисе — Николай Демидов — ТАССР Эчке эшләр министры (1978—1983), генерал-лейтенант.

Абыйсы — Виктор Демидов — милиционер, Татарстан Республикасы Конституция суды судьясы һәм рәисе.

## Бүләкләр

* Почёт Ордены;
* «Җәмәгать тәртибен саклаудагы казанышлары өчен» медале;
* «ССРБ Кораллы Көчләренә 70 ел» юбилей медале;
* «Эчке эшләр министрлыгының мактаулы хезмәткәре» күкрәк билгесе.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Юрий Демидов: МВД научит россиян, как не провоцировать преступников — РИА Новости
* Биография Ю. Н. Демидова — КоммерсантЪ
Төркем:Полиция генерал-лейтенантлары (РФ)
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:Юридик фәннәр докторлары
Төркем:Алабугада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:1 июнь көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Наталия Толстая

**Наталия Никитична Толстая** (1943 елның 2 мае, Алабуга, ССРБ — 2010 елның 15 июне, Санкт-Петербург, Россия) — рус язучысы, Санкт-Петербург дәүләт университетының скандинав филологиясе кафедрасы каршында швед теле укытучысы.

## Тормыш юлы
Наталия Толстая Алабугада әдәби традицияләргә бай гаиләдә туа.

Ленинград университетының филология факультетын тәмамлый һәм гомеренең ахырына кадәр скандинавия филология кафедрасында укыта, доцент һәм швед теле дәреслеге авторы. М. И. Стеблин-Каменский укучысы. 1974 елда ул «Хәзерге швед телендә киләчәк хәрәкәтне белдерү ысуллары» кандидатлык диссертациясен яклый.

1990 еллар башында прозага мөрәҗәгать итә. Аның беренче хикәяләре швед телендә язылган һәм басылып чыккан. 1990 еллар уртасыннан русча яза һәм өч проза китабын чыгара: «Апалар», «Икәү» (сеңлесе Татьяна Толстая белән бергә, китапта ике язучының да текстлары тәкъдим ителә) һәм «Берүзем».

Наталия Толстая — «Звезда» журналы тарафыннан тапшырыла торган Довлатов премиясе лауреаты. 2004 елда ул Швеция һәм Россия арасындагы элемтәләрне үстерүгә керткән өлеше өчен швед Король Поляр йолдызы Ордены рыцарь дәрәҗәсе белән бүләкләнә.

2010 елның 15 июнендә вафат була.

### Гаилә

* Әнисе ягыннан карт бабасы — Борис Михайлович Шапиров, хәрби табиб, Кызыл Хач эшлеклесе, Николай II нең лейб-медигы, хакыйкый яшерен киңәшче.
* Әнисе ягыннан бабасы — Михаил Леонидович Лозинский, әдәби тәрҗемәче, шагыйрь.
* Әтисе ягыннан бабасы — язучы Алексей Николаевич Толстой.
* Әтисе ягыннан әбисе — Наталья Васильевна Крандиевская-Толстая, шагыйрә.
* Әтисе — Никита Алексеевич Толстой, физик, җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе.
* Әнисе — Наталья Михайловна Лозинская (Толстая).
* Апасы — Татьяна Никитична Толстая, язучы, публицист һәм телетапшырулар алып баручы.
* Абыйсы — Иван Никитич Толстой, филолог, эмиграция тарихчысы, салкын сугыш чорында махсуслаша. Азатлык радиосы күзәтүчесе.
* Абыйсы — Михаил Никитич Толстой, физик, сәясәтче һәм җәмәгать эшлеклесе.
* Абыйлары — физикохимик Фёдор Фёдорович Волькенштейн һәм композитор Дмитрий Алексеевич Толстой.
* Бертуганы — Артемий Лебедев.
* Ире — Игнатий Михайлович Ивановский.
* Улы — Николай Ивановский.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Толстая Наталия Никитична  «Журнальный зал» интернет-проектында
* Невеста. Письма из Москвы. Рассказы
* *Мина Полянская*. Мемуарно-топографические записки о Наталье Никитичне Толстой, внучке Алексея Николаевича Толстого

Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Төркем:Русия педагоглары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Санкт-Петербургта вафатлар
Төркем:2010 елда вафатлар
Төркем:15 июнь көнне вафатлар
Төркем:Алабугада туганнар
Төркем:1943 елда туганнар
Төркем:2 май көнне туганнар
Нәселдән килгән чирләр

Ата-анадан мирас итеп өй, фатир, машина яки сәгать алган кебек, нә­ селдәнлек авыруларын да «мирас итеп» алып була. Бу авырулар төрле мутацияләр тәэсирендә һәм буыннан буынга күчә торган нәселдәнлек билгеләренең үзгәреше нәтиҗәсендә барлыкка килә.

Мутациягә төрле факторлар: ионлаштыручы, ультрашәмәхә нурланыш­ лар, кайбер химик матдәләр, дарулар, вируслар һ.б. китерә. Әгәр мутация дезоксирибонуклеин кислотасы (ДНК башлыча күзәнәк төшендә була һәм үзендә генетик мәгълүматны саклый) молекуласының кайбер пар нуклеотидларына гына кагылса, ул бер ген белән генә дә чикләнә. Бу ген мутациясе дип атала. Хромосома мутациясе булу очраклары да күзәтелә, нәтиҗәдә хромосомаларның гомуми саны яки аларның структурасы үзгәрә.

Хромосома мутациясе бик зур тайпылышларга китерә. Әгәр мутация хромосомалар кушылганнан соң, җенси күзәнәкләрдә барлыкка килсә, йөклелекнең башлангыч чорында яралгының үлүе мөмкин. Ә бала исән туса, аның сизелерлек физик һәм психик тайпылышлары була. Хромосома мутациясенең еш таралган төре—21 нче парда артык хромосома барлыкка килүе. Мондый тайпылышның тышкы билгесе Даун синдромы дип йөртелә. Бу авыруларга тәбәнәк буйлылык, күз читләре монголларныкы кебек уелган булу, акыл сәләте артта калу хас. Даун синдромлы кешеләргә тирә-яктагылардан аерым кайгыртучанлык күрсәтү, сак мөнәсәбәтле булу таләп ителә.

Нәселдән бирелгән авырулар еш кына ген мутацияләре нәтиҗәсендә барлыкка килә. Х-хромосома дефектлы булган очраклар еш таралган.

Авыру анадан улларына бирелә. Мутациягә бәйле ир-ат авыруларының берсе — дальтонизм, бу очракта кеше төсләрне дөрес аермый.

Кеше организмында шактый билгеләр берничә ген тарафыннан бирелә.

Бик күп авырулар: ашказаны җәрәхәте, гипертония, шикәр диабеты һ.б. нәселдән килергә мөмкин. Кайсы үзгәргән ген киләсе буынга күчүен дөрес кенә әйтеп булмый, шуңа күрә еш кына «нәселдән бирешүчәнлек» дигән сүзне ишетергә туры килә. Авырулар сәбәпсез генә барлыкка килмиләр, аның өчен аерым шартлар булырга тиеш. Мәсәлән, гипертония авыруы өчен тәмәке тарту, аз хәрәкәтле тормыш рәвеше, артык авырлык, ашамлыкларда тозның күп булуы тәэсир итә.

XXI гасыр нәселдәнлек авырулары мәсьәләсендә мөһим яңалыклар бирер дип көтелә. Хәзер медицина шундый кайбер авыруларны дәвалый башлады инде. Мәсәлән, бозык генны нормаль ген белән алыштыру ысулы белән.

Ул нәселдән килгән кайбер кан авыруларын, тоташтыргыч тукымалардагы чирләрне, бөер авыруларын дәвалаганда булыша. Вакыт узу белән, генетик медицина бик күп традицион дәвалау ысулларын алыштырыр дип өмет ителә.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Артур Сәгыйтов

**Артур Дамир улы Сәгыйтов** (2000 елның 7 гыйнвары, Алабуга, Татарстан, Россия) — Россия футболчысы, «Волгарь» клубы һөҗүмчесе.

## Тормыш юлы
Артур Сәгыйтов «Рубин» футбол клубы академиясендә 8 яшьтән, 2018 елның гыйнварыннан яшьләр командасында шөгыльләнә башлый. Премьер-лигада 2018 елның 30 ноябрендә «Динамо»га каршы үз мәйданнарында узган матчта (1:1) 90 нчы минутта алмашка чыгып, дебют ясый.

2019/20 ел сезоны алдыннан «Түбән Новгород» ФНЛ клубына арендага бирелгән. Чыгыш ясаган вакытта карьерасында икенче тапкыр борынын сындырганнар. Сәгыйтов 13 уенда өч гол керткән. 2020 елның августында аренда хокукларында Әстерханның «Волгарь» клубына күчә. Кышкы тәнәфескә кадәр 10 матч уздыра. Клубның баш тренеры Виталий Панов Сәгыйтов үзенә бирелгән уен вакытын акламавын һәм «Волгарь» вакытыннан алда аренданы өзәргә ниятләвен белдерә. 2021 елның гыйнварында «Рубин» белән контракт ике яклы килешү буенча өзелә.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:«Рубин» футбол клубы уенчылары
Төркем:Русия футболчылары
Төркем:Алабугада туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:2000 елда туганнар
Төркем:7 гыйнвар көнне туганнар
Эдуард Черкашин

**Эдуард  Черкашин** ( 9 июль, 1936,Соловьевск (Амур өлкәсе) - 27 апрель, 2018, Пермь) - совет хуҗалык, дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе.

## Биографиясе
Эдуард Иванович Черкашин 1936 елның 9 июлендә  Соловьевск бистәсендә (хәзерге - Амур өлкәсенең Тындинский районы) туган.

1959 елда Казан авиация институтын (белгечлеге: «авиация двигательләре һәм энергия җайланмалары»,  квалификациясе:  «инженер-механик»)  һәм 1981 елда  Мәскәү халык хуҗалыгы институтында квалификация күтәрү курсларын тәмамлый .
## Хезмәт эшчәнлеге
* 1959-1983 - Я.Свердлов исемендәге Пермь моторлар төзү заводында эшли: бригадир, өлкән бригадир, начальник урынбасары,цех начальнигы;
*  1974-1983 елларда директор урынбасары;
* 1983-1986 - Пермь шәһәр башкарма комитеты рәисе;
* 1986—1994 - Я.М.Свердлов исемендәге «Моторостроитель» җитештерү берләшмәсе генераль директоры
* 1994-1998 - башкарма директоры, "Пермь финанс һәм сәнәгать төркеме" АҖ вице-президенты;
* 1998 - "Пермь урман сәнәгате»  ААҖ директоры
* 1998-2004 - Я.М.Свердлов исемендәге «Моторостроитель» җитештерү берләшмәсе  генераль директорының беренче урынбасары
*  2004-2009 елларда - тышкы кооперация буенча директор. 
* 2009 елның 9 гыйнварыннан - идарәче директорның  урынбасары-җитештерү буенча директор..
11 чакырылыш РСФСР Югары Советы депутаты итеп сайланган.

Ул 2018 елның 27 апрелендә үлә  .
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
* Халыклар дуслыгы ордены  
* Хезмәт Кызыл Байрагы ордены 

## Искәрмәләр (үзгәртү)

## Сылтамалар

* Черкашин 
Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Пермьдә вафатлар
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:27 апрель көнне вафатлар
Төркем:1936 елда туганнар
Төркем:9 июль көнне туганнар
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Александр Шимин

**Александр  Шимин** (1989 ел, 4 февраль, ТАССР Югары Ослан) - " Халыкара класслы Россия спорт мастеры " (2009, йөзү, ирекле стиль). 2007 елның тәүге Кара диңгез уеннары җиңүчесе. Белград (2009) һәм Шэньчжэнь (2011) Универсиадаларында катнашучы. Россия чемпионы (2010 - 800 м) . Россия  чемпионатының бронза призеры (2008, 2011 - 400 м; 2009 - 800 м; 2010 - 1500 м  ). Россия кыска курс чемпионатының бронза призеры (2015 - эстафета 4х200 м биеклектә).

## Биография
1989 елның 4 февралендә ТАССРның Югары Ослан районы Югары Ослан  авылында туган. Казанда яши. 2012 елда Казан милли тикшеренү техник университетының  радиотехника факультетын тәмамлый.

2009 елда  йөзү буенча (ирекле стиль) Россиянең халыкара спорт мастеры була.

Берничә тапкыр Россия  беренчелеге призеры: Россия чемпионы: Россия чемпионы (2010 - 800 м). Россия чемпионатының бронза призеры (2008, 2011 - 400 м; 2009 - 800 м; 2010 - 1500 м).

Кыска суда йөзү буенча Россия  чемпионатының бронза призеры (2015 - эстафета 4х200 м ).

Тренеры - Эльвира Илдус кызы  Гарнышева.

Ул Татарстан Республикасыөчен чыгыш ясый.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Интервью (неопр.).  ProKazan.
* 
* 

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Русия чемпионнары
Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары
Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар
Норт-Линденгерст (Нью-Йорк)

**Норт-Линденгерст ** — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны ().

## Географиясе
Норт-Линденгерст  халык санын алу урыны мәйданы — . Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Нью-Йорк халык санын алу урыннары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Нью-Йорк торак пунктлары
Төркем:АКШ халык санын алу урыннары
Георгий Петкевич

**Петкевич Георгий Болеславович**  (8 сентябрь 1873 — 6 октябрь 1937, Ленинград) — хакыйкый дәүләт киңәшчесе, Воронеж губернасы губернаторы (1914—1915).

## Биографиясе
Петкевич Георгий Болеславович дворяннардан. 1895 елда Александр лицеен тәмамлый.  

Сенатның 2 нче  департаментында канцелярия түрәсе (1895—1897). Ковно губернасы  Яңа Александровка өязенең дөнья  арадашчысы (1897—1898), мактаулы җәмәгать судьясы (1898—1901).  Ковно  губернасының крестьян эшләре буенча вакытлы әгъзасы (1901—1902).  Яңа Александровка өязе дворянлыгы җитәкчесе(1902—1906).

1906 елның 18 ноябренә  1908 елның 15 декабренә кадәр Пенза губернасының вице-губернаторы.

1914 елның 15 декабреннән Казан губернасының  вице-губернаторы.

1914 елның 3 февраленнән 1915 елның 30 окябренә кадәр Воронеж губернасы губернаторы вазыйфасын башкаручы. Аның губернаторлыгы Беренче бөтендөнья сугышы башлану белән туры килә.  Бер атнадан соң губерна "гадәттән тыш сак" хәлендә игълан ителә. Петкевич Россия 1 нче бөтендөнья сугышына кергәннән соң кертелгән "коры закон"ны гамәлгә ашыру буенча көч сала. Азык-төлеккә бәяләрне көйләргә тырышып карый, ләкин шунда ук кертелгән коры законны тормышка ашыру кыенлыкларына юлыга. 1914 елның 6 декабрендә шәһәрдә Николай II була.Петкевич "чын" губернатор була алмый, ел ярым "башкару вазифасында" булып кала һәм 1915 елның октябрендә эшеннән азат ителә.

Эчке эшләр министрлыгының дини эшләр һәм Чит гыйбадәтләр департаменты директоры (1915—1916). 1917 елдан соң Ленинградта яшәгән, берничә тапкыр кулга алынган. 1937 елда Никольский соборының хуҗалыгын җитәкли. Нигезсез репрессияләнә, 1937 елда атып үтерелә.

## Гаиләсе
Хатыны — Вера Игнатьевна (1888-1975), Казан округ суды әгъзасы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе Игорь Иванович Горемыкинның кызы (1844—1903).

Кызы — Кира Георгиевна Петкевич (1911—27.03.1995) Михаил Петрович Волконскийның хатыны.

## Искәрмәләр

Төркем:Санкт-Петербургта вафатлар
Төркем:1937 елда вафатлар
Төркем:6 октябрь көнне вафатлар
Төркем:1873 елда туганнар
Төркем:8 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Казан вице-губернаторлары