Рәфхат Мәкъсүтов

**Рәфхат Мәкъсүтов**, Рәфхат (*Рәфкат*) Әхмәт (*Нуриәхмәт*) улы Мәкъсүтов (*[[1930 ел]]ның [[23 август]]ы, [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]*) — нефть һәм газ чыгару өлкәсендә белгеч, техник фәннәр докторы (*[[1973 ел|1973]]*), профессор (*[[1974 ел|1974]]*),  академигы (*[[1997 ел|1997]]*), ССРБ дәүләт (*[[1989 ел|1989]]*) һәм ССРБ министрлар шурасы (*[[1981 ел|1981]]*) премияләре лауреаты. РСФСР атказанган уйлап табучысы (*[[1969 ел|1969]]*)

## Тәрҗемәи хәле
1930 елның 23 августында Татарстан АССР Мөслим районы Мөслим авылында укытучы гаиләсендә туган. Әтисе Нуриәхмәт — Мөшеге һәм Үрәзмәт мәктәпләре мөдире, 1935 елда сәяси золымга эләгә, «*халык дошманы*» дип хөкем ителә. Төрмәдән кайткач, гаиләсен алып, Памир ягына, Таҗикстанга күчеп китә. 1942 елда Бөек Ватан сугышына алына, шунда хәбәрсез югала. Рәфхат Курган-Түбәдә урта мәктәп (*[[1949 ел|1949]]*), Мәскәүдә нефть институтын (*[[1954 ел|1954]], кызыл дипломга*), шул уку йортында аспирантура тәмамлый, техник фәннәр буенча кандидатлык һәм докторлык диссертацияләре яклый.

## Хезмәт юлы
1958 елдан нефть һәм газ чыгару сәнәгатендә. Бөгелмә шәһәренең нефть буенча «ТатНИПИнефть» Фәнни-тикшерү һәм нефть сәнәгате проект институтында өлкән инженер, лаборатория мөдире, бүлек мөдире, институт директорының фән буенча беренче урынбасары булып эшли.

1976 елдан Мәскәүдә. 1976-1982 елларда «ВНИИнефть» институтында нефть чыгару техникасы бүлеге мөдире. 1982-1986 елларда диңгез-океаннарның континенталь шельфында булган газ һәм нефть ятмаларын үзләштерү буенча фәнни-эзләнү эшләре буенча махсуслашкан «ВНИПИ морнефтегаз» институты директоры. 1986-1994 елларда «ВНИИнефть» институтында өлкән фәнни хезмәткәр, лаборатория мөдире, үзәкнең директоры. 1994-2001 елларда «Нефтеотдача» РНМТК директоры киңәшчесе. 2001 елдан «РИТЭК» ААҖ фән-техниканы үстерү идарәсендә авыр чыга торган нефтьләрне җир астыннан чыгару өчен яңа техника һәм яңа технологияләр уйлап табу мәсьәләләре белән шөгыльләнә.

## Гыйльми эзләнүләре
РСФСР атказанган уйлап табучысы Р.Ә. Мәкъсүтов фән белән җитештерүне бергә бәйләүгә зур игътибар бирә. Бөгелмә һәм Әлмәттә (*кичке [[Әлмәт нефть институты|нефть институтында]]*), Мәскәүдә үзе тәмамлаган И.М. Губкин исемендәге нефть институтында студентлар укыта. 35 фән кандидаты, 4 фән докторы әзерләгән. 415 фәнни хезмәт (*шулар эчендә* 205 уйлап табу һәм патент) һәм нефть  институты студентлары өчен дәреслекләр авторы.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1971 Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
* 1969 РСФСР атказанган уйлап табучысы
* 1989 ССРБ Дәүләт премиясе (*төркем эчендә*) — *«торбаүткәргечләрнең гомерен озынайту ысулларын тапкан, нефть һәм газ чыгару урыннарының экологиясен яхшырту чаралары өчен»*
* 1981 ССРБ министрлар шурасы премиясе — *«скважиналарны файдалану буенча  яңа технологияләр уйлап тапкан һәм Себердә нефть һәм газ комплексында сынап, яхшы нәтиҗәләргә ирешкән өчен»*

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Әдәбият
# *[[Флүр Баһаутдинов|Ф.Н. Баһаутдинов]]*. Без Мөслим балалары. К.: «Идел-Пресс», 2006. ISBN 5-85247-005-4
# *[[Әхмәдулла Әхмәтгалиев|Ә. Ә. Әхмәтгалиев]]*. Мөслим төбәге. Тарихи сәхифәләр. Чаллы: «Яр Чаллы типографиясе» ДУП, 2003.

## Сылтамалар
*  И.М. Губкин исемендәге Россия нефть һәм газ университеты сайты 
*  Ведущие специалисты ВНИИнефть АО «Всероссийский нефтегазовый НИИ имени академика А.П. Крылова» 

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Уйлап табучылар
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:И.М. Губкин исемендәге Россия нефть һәм газ университетын тәмамлаучылар