Мәскәү метрополитены

**Мәскәү метрополитены** — Мәскәү шәһәрендәге метрополитен сызыклары җыелмасы.

1935 елның 15 маенда беренче сызыгы ачылган.
Мәскәү метрополитенында 12 сызык бар. Гомуми озынлыгы 338,9 км, 197 станция бар.

Пассажир әйләнеше -6,54 млн кеше/көндә (2011), 2,388 млрд кеше/елда.

Мәскәү метросы БДБ илләреннән иң зур метрополитены.

Мәскәүдә, Мәскәү өлкәсендә (Красногорск, Реутов, Котельники шәһәрләрендә) урнашкан.
Киләчәктә берничә яңа сызык төзүен фаразлана.

Мәскәү метрополитенының төзелешендә Казан метро-төзүчеләре 2011 елдан да катнашалар. Казанның "Алтынчәч" метро-төзелеше үтү комплексы Мәскәү метросы төзелешендә эшли.

## Тарихы

1931 елның 15 июнендә ВКП(б) Үзәк комитеты Пленумында партиянең Мәскәү шәһәр комитетының беренче секретаре Лазар Каганович докладыннан соң Мәскәү метрополитенын төзү турында Карар кабул ителә. Шуңа да карамастан, Каганович үзе шәһәр яны юнәлешләрен электрлаштыруда транспорт проблемасын хәл итүне һәм аларны Мәскәүдә куллануны күрде, әмма И.В. Сталинга буйсынырга тиеш иде. Шуңа да карамастан, асылда, әлеге планнарның гамәлгә ашырылуын хәзерге заманда МЦД рәвешендә күзәтергә мөмкин.

1933 елда метрополитенның беренче чираты техник проектын раслыйлар, шул ук вакытта Метрострой тресты төп төзелеш эшләрен башлый.

1935 елның 4 февралендә беренче сынау поезды уза, ә 1935 елның 6 февралендә Мәскәү метрополитенын файдалануга тапшыралар. Партия һәм хөкүмәт җитәкчеләре белән электр поезды машинисты Николай Алексеевич Крейцберг, элек Мәскәүдә беренче троллейбусларны эшләтеп җибәрүдә катнашкан гражданнар сугышы ветераны (1936 елда НКВД органнары тарафыннан халык дошманы буларак кулга алынган). Гади мәскәүлеләр өчен метрополитен 1935 елның 15 маенда ачылды.

1941 елның 15 октябрендә Л.М. Каганович Мәскәү метрополитенын ябарга, 3 сәгать эчендә стратегик мөһим объект буларак аны юк итү буенча тәкъдимнәр әзерләргә кушты. Метроны юк итү, калган вагоннарны һәм җиһазларны чыгару күздә тотыла. 1941 елның 16 октябрендә, Мәскәүдә паника көнендә, метрополитен беренче тапкыр ачылмады. Бу Мәскәү метросы тарихында бердәнбер тапкыр булмаган. Ләкин моның нәрсәгә китергәнен күреп, Дәүләт оборона комитеты мондый карарны дөрес түгел дип тапты — берничә сәгатьтән соң метроны юк итү боерыгы юкка чыгарылды.

1950 еллар ахырында һәм 1960 елларда боҗра сызыгы белән генә тоташкан радиуслар концепциясе үсә: 1958 елда Рижский радиусы, 1962 елда — Калужский, 1966 елда — Ждановский, 1972 елда — Краснопресненский ачыла.

ССРБның соңгы елларында Люблин линиясе төзелеше башланды.

## Сызыклар
* Сокольники сызыгы
* Мәскәү елгасы аръягы сызыгы
* Арбат-Покровка сызыгы
* Фили сызыгы
* Боҗра сызыгы
* Калуга-Рига сызыгы
* Таганка-Кызыл Пресня сызыгы
* Калинин-Солнцево сызыгы
* Серпухов-Тимирязев сызыгы
* Люблино-Дмитров сызыгы
* Зур боҗра сызыгы
* *[[Каховка сызыгы]]*
* Бутово метро сызыгы
* Мәскәү монорельс
* Мәскәү үзәк боҗрасы
* Некрасовка сызыгы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Тышкы сылтамалар

### Русча
* Официальный сайт Московского метрополитена 
* Схема метрополитена с отображением подземных выходов и переходов
* Московское метро (www.metro.ru) — авторский проект , первый большой сайт о метро в рунете
* Московское метро (metro.molot.ru) — авторский проект Владимира Свириденкова [не обновляется]
* Схема путевого развития Московского метрополитена
* Новости московского метро (news.metro.ru) — авторский проект Юрия Гридчина
* Фотографии Московского метрополитена  (около 2 тыс.)
* Карта метро Москвы с поиском кратчайшего пути
* Поиск пути проезда в метро на карте Москвы  — проект Откуда и куда.ру
* Интерактивная схема Московского метро — Яндекс. Метро
* Интерактивная схема Московского метро. Расчет кратчайшего пути  — проект В Москве.su
* Фото Москва — сайт с фотографиями окрестностей станций московского метро

## Шулай ук карагыз

*
Төркем:Әлифба буенча метрополитеннар