Александр Калган

**Александр Калган** (*чын исем-фамилиясе* Александр Дмитрий улы **Антонов**, ) (*[[1911 ел]]ның [[25 декабрь|25 декабре]] (), [[Казан губернасы]], [[Яңа Мәртле]] — [[1988 ел]]ның [[19 ноябрь|19 ноябре]], [[Чабаксар]]*) — язучы, драматург, тәрҗемәче. Чуаш АССР язучылар берлегенең җаваплы сәркатибе (*[[1935 ел|1935]]-[[1941 ел|1941]], [[1948 ел]]дан*). Чуаш АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (*[[1945 ел|1945]]*). ССРБ язучылар берлеге әгъзасы (*[[1940 ел]]дан*).

## Тәрҗемәи хәле
1911 елның 25 декабрендә () Казан губернасы (*хәзерге* Татарстанның Буа районы) Яңа Мәртле авылында керәстиян гаиләсендә туган. Туган авылы мәктәбен, Үбидә 2нче баскыч мәктәбен, Казан чуаш педагогия техникумын, Татар дәүләт педагогия институтын, ССРБ язучылар берлеге каршындагы югары әдәби курсларны (*[[1958 ел|1958]]*) тәмамлаган. Чуаш техникумын тәмамлагач, Татарстан АССР, Башкортстан АССР чуаш авылларында, соңрак Белорет шәһәрендә фабрика-завод җидееллык мәктәбендә тел-әдәбият укыта.

1935 елдан Чабаксарда. Сугыш алдыннан Чуаш АССР язучылар берлегенең җаваплы сәркатибе булып, «» газетасында, «» балалар журналында мөхәррир булып эшли. Сугыш елларында Чуаш АССР министрлар шурасы каршындагы сәнгать эшләре идарәсе башлыгы булып тора. 1945 елның сентябреннән — К.В. Иванов исемендәге Чуаш дәүләт академия драма театрының әдәби бүлек мөдире. 1948 елда Чуаш АССР язучылар берлегенең җаваплы сәркатибе итеп сайлана. Берничә ел «» әдәби-нәфис  мөхәррире була. 1958 елдан — һөнәри язучы.

## Иҗаты
Беренче шигырьләре Казанда, Чуаш педагогия техникумында чыгарылган кулъязма журналда басыла. Аның башлангыч иҗатына шагыйрьләр П. Хузангай, Н. Шелебиның тәэсире зур була. Матбугатта беренче шигыре (*Н. Шелебигә багышлап язылган*) 1928 елда Казанда чыгучы «Утам» әлманахында басыла. «*Көзге чәчү*», «*Кырлар кызы*», «*[[Комсомол]]-тимерче*» кебек шигырьләрендә хезмәт кешесенә дан җырлый.

Беренче зур әсәре — чуаш хатын-кызының авыр язмышына багышланган күп актлы «Аниса» драмасы. Әлеге драма Чуаш АССРның 15 еллыгына багышланган драма әсәрләре бәйгесендә 1нче премия ала. Язган пьесалары (*«Алим», «Аниса», «Авлантарчĕç» (Өйләндерделәр), «Маргарита үч ала»*) театрда зур уңыш белән куела.

Иҗатында шигърият зур урын алып тора, бигрәк тә сатира әсәрләрен, мәсәлләрне күп яза. Җырлар авторы буларак та киң билгеле: «*Хыяллар тормышка ашар*», «*Баллы җиләкләр*» кебек җырлары халык арасында танылган.

Рус һәм чит ил классикасын, совет язучыларының (*[[Уильям Шекспир|У. Шекспир]], [[Николай Гоголь|Н.В. Гоголь]],  [[Александр Островский|А.Н. Островский]], [[Константин Симонов|К. Симонов]], [[Николай Погодин|Н. Погоди]]н һ.б.*) әсәрләрен, шуның эчендә 30дан артык пьесаны, чуаш теленә тәрҗемә иткән.

## Китаплары
* «Аниса» (*[[1936 ел|1936]]*) 
* «Хаклă парне» (*[[1951 ел|1951]]*) 
* «Сар-Иван» (*[[1956 ел|1956]], [[1959 ел|1959]]*)  
* «Юптарусем» (*мәсәлләр*) (*[[1959 ел|1959]]*) 
* «Кăвак тӳпе» () (*сăвăсем, юптарусем, юморескăсем, памфлетсем*). Шупашкар, 1979.  
* «Басни» (*[[1966 ел|1966]]*) 
* «Лето красное» 

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1945 Чуаш АССР атказанган сәнгать  эшлеклесе
* 1971 Хөрмәт Билгесе ордены
* ЧАССР югары шурасы президиумының өч мактау кәгазе

## Әдәбият
# Буа ягым-тау ягым (*төзүче* И. Әхмәтҗанов). К.: ТКН, 2000. ISBN 5-298-01000-8
# Чуваши Татарстана — Тутарстан чăвашĕсем (*книга-альбом*]. Чебоксары, 2006.
# Афанасьев П. Писатели Чувашии. Чебоксары, 2006.
# Чувашская энциклопедия. Чебоксары, 2008. 
# Энциклопедия чувашской журналистики и печати. Чебоксары, 2014.

## Сылтамалар
*  Калган (Антонов) Александр Дмитриевич 

## Искәрмәләр

Төркем:Чуаш язучылары
Төркем:Чуаш шагыйрьләре
Төркем:Чуаш драматурглары
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:ССРБ шагыйрьләре
Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Казан чуаш педагогия техникумын тәмамлаучылар
Төркем:Иҗади берлекләр рәисләре
Төркем:Тәрҗемәчеләр
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:Укытучылар