open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Александр Сидякин

**Александр Сидякин**, Александр Геннадий улы Сидякин (,  *[[1977 ел]]ның [[17 ноябрь|17 ноябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], Карелия АССР,  [[Сегежа]]*) — РФ сәясәтчесе,  VI—VII чакырылыш Россия Федерациясенең Федераль Мәҗлесенең Дәүләт Думасы депутаты. Бердәм Россия фиркасе фракциясе әгъзасы. 2018 елның 24 октябреннән — Башкортстан Республикасы Башлыгының Администрациясе җитәкчесе. Юридик фәннәр кандидаты (2006).

## Тәрҗемәи хәле
 
1977 елның 17 ноябрендә Карелия АССР Сегежа шәһәрендә туган.
 «юриспруденция» белгечлеге буенча тәмамлаган (1999). 2006 елда  «Кандидатны (кандидатлар исемлеген) теркәүдән баш тарту һәм теркәүне юкка чыгару: Теория һәм практика проблемалары» () дигән темага юридик фәннәр кандидатлыгына диссертация яклаган.

## Хезмәт юлы
1999—2001 елларда — «Консультант юридик хезмәте» ҖЧҖ юрисконсульты, өлкән юрисконсульты.

2001—2002 елларда — Россия Федерациясенең Федераль Мәҗлесенең Дәүләт Думасы аппаратының белгеч-эксперты, сайлау законнары буенча комиссия.

2002—2003 елларда — «Свитъ» ҖЧҖ (*[[Мәскәү]]*) юрисконсульты.

2003—2006 елларда — «Халык ышанычлылары» компаниясенең башкаручы директоры, идарәче партнеры.

2006 елда – Башкорт дәүләт университетының дәүләт хокукы кафедрасы ассистенты, өлкән укытучысы (*[[Уфа]]*).

2007—2008 елларда — «Уфа моторлар төзү җитештерү берләшмәсе» ААҖ генераль директорының хокук мәсьәләләре буенча киңәшчесе (*[[Уфа]]*).

2006—2009 елларда — «Туймазы пыяла» ААҖ генераль директоры урынбасары (*[[Туймазы]], [[Башкортстан]])*.
 
2009—2011 елларда — Россия Бәйсез һөнәр берлекләре федерациясе () сәркатибе – коллектив гамәлләр һәм һөнәри берлекләр хәрәкәтен үстерү департаменты җитәкчесе.

2011 елдан — Татарстан Республикасыннан VI  чакырылыш Россия Федерациясенең Федераль Мәҗлесенең Дәүләт Думасы депутаты, Дәүләт Думасының Торак сәясәте һәм торак-коммуналь хуҗалык комитеты рәисенең беренче урынбасары.

2016—2018 елларда — VII чакырылыш Россия Федерациясенең Федераль Мәҗлесенең Дәүләт Думасы депутаты.

2018 елның 24 октябреннән — Башкортстан Республикасы Башлыгының Администрациясе җитәкчесе.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2020 — 2нче дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен ордены» медале
* 2014 — РФ Президенты грамотасы
* 2013 — «Казан шәһәрендәге 2013 елгы XXVII Бөтендөнья җәйге универсиадасы» истәлекле медале һәм РФ Президентының грамотасы
## Искәрмәләр
 
## Сылтамалар
*  Сидякин Александр Геннадьевич.  Сетевое издание «События»
* Сидякин Александр Геннадьевич.  Официальный сайт Государственной Думы
 

Төркем:Башкортстан сәясәтчеләре
Төркем:Татарстан сәясәтчеләре
Төркем:Тверь дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутатлары
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:Юридик фәннәр кандидатлары
Сидякин

**Сидякин** — фамилия.
* Александр Сидякин (1977), БР Башлыгының Администрациясе җитәкчесе (2018 елдан).
* Андрей Сидякин (1979), спортчы (*[[хоккей]]*).

Төркем:Шәхесләр 
Төркем:Фамилияләр
Кирәев

**Кирәев** — фамилия.
* Арыслан Кирәев (1908—952), комбайнчы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1951).
* Әхнәф Кирәев (*[[Кирәй Мәргән]]*, 1912—1984), язучы, филология фәннәре докторы.
* Олег Кирәев (1963), саксофончы, БР халык артисты (2012)
* Салават Кирәев (1955—2001), цирк артисты, кино актеры, БАССР атказанган артисты (1975), Г. Сәләм премиясе лауреаты (1986).
* Шәймөхәммәт Кирәев (1922—1993), урманчылык бригадиры, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).
----
* Наилә Кирәева (1948—2012), биология фәннәре докторы (1996), профессор (1998). БР атказанган фән эшлеклесе (2006).

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Коста-Рика гимны

**Noble Patria, tu hermosa bandera** (**Затлы Ватан, гүзәл байрагың**) — Коста-Риканың милли һәм дәүләт гимны.

## гимнның тарихы
Мондый үзенчәлекле шартларда язылган гимннар, бәлки, дөньяда юктыр да...
Унтугызынчы гасыр уртасы, 1853 ел башы. Коста-Рика, Үзәк Американың әле күптән түгел генә бәйсезлек алган дәүләтләренең берсе, ил тарихында тәүге чит ил кунакларын көтә: Бөекбританиядән һәм АКШтан вәкаләтле делегация килергә тиеш. Илдә хәрбиләр хакимлек итә. Сан-Хоседа, Коста-Риканың башкаласында, кадерле кунакларны бик зурлап каршы алырга карар кылалар. Ләкин мондый очракларда иң кирәкле нәрсә —  яшь дәүләтнең үз гимны юк бит әле. Һәм Үзәк Американың иң кечкенә илләренең берсендә аның музыкасын иҗат итәрлек һөнәри көйязар да юк...
Нишләргә? Һәр проблемны җиңел генә хәл итәргә күнеккән хәрбиләр озак баш ватып тормыйлар. Коста-Рикада иң сәләтле һәм танылган музыкант дип саналган **Мануэль Мария Гутьеррес**ка ил җитәкчелегеннән боерык килеп ирешә: фәлән айның фәлән көненә кадәр безгә гимн язып бирергә тиешсең, Мануэль алдап-йолдап яки күз буяп йөри торган кеше түгел: “Ноталарны таныйм, теләсә нинди музыканы берничә уен коралында башкарып чыга алам, ләкин... үзем көй яза белмим”, — ди. Хәрбиләр шарт куя: “Без сине боерык үтәмәгән өчен төрмәгә утыртабыз, һәм син аннан көй язып биргәнче чыкмаячаксың!”
Музыкантка, әлбәттә, бөтен шартлар да тудырыла: көн эшлә, төн эшлә — тик тиешле вакытка гимн әзер булсын. Гутьеррес төрмәдә озак утырмый, түрәләргә ярыйсы гына килешле көй язып бирә. Музыка белгечләре соңрак аның кимчелекләрен дә тапмый калмый инде, анысы. Янәсе, бертөрлерәк, музыкаль бизәкләре җитешеп бетми, тегесе-монысы тагын... Ләкин Коста-Риканың Милли Ассамблеясы (парламенты) 1853 елның 11 июнендә Мануэльнең зинданда туган иҗат җимешен дәүләт гимны дип раслый.
Иң мөһиме — көйне ил халкы да гимн буларак таный. Ирексездән композитор булып киткән бәхетле музыкант кадер-хөрмәттә тагын 34 ел гомер кичерә. Байтак кына шагыйрь аның гимнына сүзләр дә ялгарга тырышып карый. Ләкин хакимият бөтен шигырьләрне кире кагып килә. Ниһаять, 1900 елда уңыш җирле әдипләрнең берсенә, махсус милли бәйгедә җиңеп чыккан **Хосе Мария Зеледон Бренес**ка (**José María Zeledón Brenes**, 1877-1949) насыйп була.

## гимнның тексты

## Искәрмәләр

Төркем:Коста-Рика
Төркем:Илләр буенча гимннар
Шри Сваминараян Мандир, Нью-Җерси (Уиһокэн)

Нью-Джерсида,  Уиһокэнда, **[[Сваминараян Мандир]]** Америка Кушма Штатларында беренче  Сваминараян гыйбадәтханәсе. Ул Халыкара Сваминараян Сатсанг Оешмасының милли штаб-фатиры һәм Сваминараян Сампрадайның Нар Нараян Дэв Гади астында. Хәзерге вакытта Нью-Джерсида гына дүрт Сваминараян гыйбадәтханәсе бар.
## Нью-Джерсида Халыкара Сваминараян Сатсанг Оешмасы тарихы
Америка Кушма Штатларында беренче Дэв Мандир тугъры йортының идән астында 1981 елда нигезләнгән булган. Дэв Мандир шул урында 1986 елга кадәр булган.
## Бу гыйбадәтханәнең тарихы

Тарихи җир билгесе, Христиан Галиме Беренче Чиркәве 1986  елда Уиһокен, Нью-Джерсида Һадзон Елгасы ярында сатып алынган булган, моннан Нью-Йорк шәһәре югары калкучы биналары күренә. 1987 елның 24 маенда, Ачарья Шри Теджендрапрасадҗи Маһараҗ Уиһокэнда беренче Сваминараян Гыйбадәтханәсе Мурти Пратиштһа церемониясен (Илаһларны чакыру) үткәргән. Сваминараян бу гыйбадәтханәнең төп урынын алып тора. Чараны Америка Кушма Штатларның, Берләшкән Корольлекнең, Африканың һәм Һиндстанның төрле урыннарыннан сатсангилар тәбрик иткән.
Потлар белән йөреш Көнбатыш Нью-Йоркта, Колониаль Паркта Көнчыгыш Бульвар Юлында Һадзон Елгасына манзара белән башланган. Күп халык һәм Уиһокэн мэры Ричард Ф. Тёрнер һәм ассамблея кешесе мистер Октовио Алфонсо белән йөреш гыйбадәтханәгә таба башланган.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Сваминараян
* Сваминараян Сампрадай
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* ISSO

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Сваминараян хәрәкәте
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Фатыйхов

**Фатыйхов**, Фатихов — фамилия.
* Габдулла Фатыйхов (1914―1998), педагогия фәннәре кандидаты, доцент.
* Вәли Фатыйхов (1905—1983), Ырынбур татар театры актеры, сәнгать җитәкчесе, РСФСР атказанган артисты (1967).
* Илдар Фатыйхов (1979), 2013 елдан Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министры урынбасары, Татарстанның атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре (2020).
* Илнар Фатыйхов, Alqanat рок-төркеменең бас-гитарачысы.
* Мәхмүт Фатыйхов (1967), Нур театры актеры, БР (2003) һәм ТР (2019) атказанган артисты.
* Разин Фатыйхов (1952―2003), 1995―2002 елларда РКБ баш табибы ― ТР Сәламәтлек саклау министры урынбасары. Татарстанның атказанган табибы. 
* Рафаил Фатыйхов (1949—2010), Ырынбур татар театры актеры, режиссеры, РФ атказанган артисты. В. Г. Фатыйховның улы.
* Халит Фатыйхов (1958), баянчы, Башкортстанның халык артисты (2004).
----
* **[[Фатыйхова]]**:
** Лилия Фатыйхова (1954), эстрада артисты. 1975―2014 елларда Башкортстан филармониясенең нәфис сүз остасы. БР халык артисты (2012). 
** Сәгъдә Фатыйхова (1936), инженер-технолог, ТР Дәүләт премиясе лауреаты (1994).
## Моны да карагыз
* Фәттахов
* Фәтхуллин
* Фәткуллин

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Хәбәшстан гимны

**Алга атла, сөекле Хәбәшстан-анабыз** (, Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp’ya) — хәзерге Хәбәшстанның дәүләт гимны. Ул шулай ук **የዜግነት ክብር** (**Yäzêgennät Keber**, Ватандашлыкны хаклау) исеме белән дә билгеле.
Бу гимн 1992 елда, Менгисту Һайле Мәрьям җитәкләгән Хәбәшстан Халык-Демократик Җөмһүрияте һәм илдәге бер фиркалек идарә системы бетерелгәч, соңгыларының **“Хәбәшстан, бул беренче”** дип аталган советчыл гимнына алмашка килде. Аның бер куплетлык текстын **Дәрәҗә Мәлакү Мәнгәша** (**ደረጀ መላኩ መንገሻ**: 1957 елда туган), көен **Соломон Лулу Метеку** (**ሰሎሞን ሉሉ ምትኩ**: 1950 елда туган) язган.

## Сылтамалар
* Ethiopia: ''Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya'' - Audio of the national anthem of Ethiopia, with information and lyrics 

## Искәрмәләр

Төркем:Илләр буенча гимннар
Төркем:Хәбәшстан дәүләт символлары
Альберт Әсәдуллин (мәгънәләр)

**Альберт Әсәдуллин**:
* Альберт Әсәдуллин, Альберт Нурулла улы Әсәдуллин (01.09.1948), җырчы (*тенор-альтино*), Россия эстрада җырчысы.
* Альберт Әсәдуллин, Альберт Әхәт улы Әсәдуллин  (1949—2020), музыкант (*виолончель*), Казан дәүләт консерваториясе профессоры.
## Моны да карагыз
* **[[Әсәдуллаев]]**

Төркем:Шәхесләр
Тарихи Башкортстан

**Тарихи Башкортстан** — 1980-нче еллар ахырында кулланышка кертелгән термин. Башкорт тарихчылары бу өлкәгә үз белдекләре белән төрле территорияләрне кертә.

«Тарихи Башкортстан» термины хәзерге вакытта башкорт этносының, мәдәниятенең, теленең таралу өлкәсен зурайту өчен, лингвистик, этнографик, мәдәният, тарихи эзләнүләрдән практик сәясәткә әйләндерү өчен бик кирәк. Бүгенге Башкортстан Республикасыннан читтә яшәгән башкорт халкының мәдәни бәйләнешләрен ныгытудан бигрәк, татар милләтенең электән биләгән территорияләренә дәгъва итүгә хезмәт итә.

Бу ясалма өлкәне локальләштерү, аны мөмкин кадәр киңәйтү өчен төрле тарихи чыганакларда очраган охшаш атамаларны хәзерге башкорт милләтенә нисбәтләү кебек метод хезмәт итә. «Башгурт», «Башгирд», «Башгирд», «Баскардиа», «Башгирд», «Фиаи Башкырт/Башкырт далалары», «Башкортлар иле», «Басклар иле», «Башкырт», «Башларны», «Башкортстан», «Pascatir», «Bashirdi». Төбәкне «Башгурт» дип исемләгән тәүге хәбәр (VIII б.) Фазлуллаһ Рәшид әд-Диннең «Угызнамә» хезмәтендә очрый.

Кайбер галимнәрнең фикеренчә «Тарихи Башкортстан» төшенчәсе «Бөек Венгрия» (*Major Hungaria, Magna Hungaria* — венгрларның ата-бабалары торган җире дип фаразлана) төшенчәсе белән уртак. XIII б. Францискан монахы Джованни Карпини сәяхәтеннән соң язган эшендә телгә алына. 

## Чыганаклар

* Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа: Этнический состав, история расселения — М.: Наука, 1974. — Б. 261—265. — 572 б.

Төркем:Башкортстан тарихы
Көлсылу (мультфильм, 1950)

**«Көлсылу»** () — Walt Disney Productions тарафыннан 1950 елда чыгарылган американ мультфильм. Disney анимацион фильмнар исемлегендә 12нче фильм.

## Искәрмәләр

Төркем:АКШ мультфильмнары
Андерсон (округ, Техас)

**Андерсон**  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Палестин шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1846 елда оештырыла.

## Халкы

2019 елда халык саны 55 109 кеше тәшкил иткән.

## Территориясе

Округ мәйданы 2774 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Техас округлары
Сан-Томе һәм Принсипидә Һинд дине

Сан-Томе һәм Принсипидә кечкенә Буддачылык тарафдарлары һәм Һинд дине тарафдарлары төркемнәре бар, алар Һиндстаннан һәм Кытайдан иммигрант токымнары. Алар халыкның 0,1%-ын тәшкил итәләр.
## Һиндстан һәм Сан-Томе һәм Принсипи мәдәни багъланышлары призмасыннан
Сан-Томе һәм Принсипи 2015 елның 15 октябрендә Һинд дине Наваратри һәм Дурга Пуджа фестивальләрен билгеләү өчен чикләнгән почта маркалары тупланмасын нәшер иткән. Маркада юлбарыста утырган Дурга Алиһәсе сурәтләнгән һәм вельвет эффекты һәм Сваровски кристаллары кебек хасиятләр кулланылган.
Ил Португалия колониясе булган чорда Сан-Томе һәм Принсипидә кечкенә Һинд җәмәгате яшәгән. 1961 елда Һинд Гоа аннексиациясе һәм Португалия Һиндстаны төшүеннән соң җәмәгать башка илләргә күчкән.
Хәзер Сан-Томе һәм Принисипидә ашамлыклар секторында эшләүче күпмедер Һиндлеләр эшли. Африка дәүләтләрендә нигезләнгән Һинд сәүдәгәрләре еш Сан-Томе һәм Принсипигә сәүдә алып барыр өчен киләләр.
## Тышкы сылтамалар
Профессор Марта М.Гомесның мирас тарихы турында блогы 
## Шулай ук карарга мөмкин
:en:India–São Tomé and Príncipe relations
:pt:Religião em São Tomé e Príncipe
Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Би (округ, Техас)

{{УК
= Тарихы ==

Округ рәсми рәвештә 1857 елда оештырыла.

## Халкы

2019 елда халык саны 32 359 кеше тәшкил иткән.

## Территориясе

Округ мәйданы 2279 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Техас округлары
Бекхэм (округ, Оклахома)

**Бекхэм**  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Сэр шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1907 елда оештырыла.

## Халкы

2019 елда халык саны 19 779 кеше тәшкил иткән.

## Территориясе

Округ мәйданы 2336 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Оклахома округлары
Алкона (округ, Мичиган)

**Алкона**  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Харрисвилл шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1840 елда оештырыла.

## Халкы

2019 елда халык саны 10 454 кеше тәшкил иткән.

## Территориясе

Округ мәйданы 1747 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Мичиган округлары
Милли Аюрведа Институты

**Милли Аюрведа Институты** ул Һиндстанда Аюрведаны өйрәнү һәм өйрәтү өчен топ университет, ул 1976 елда Һиндстан Хөкүмәте Сәламәтлек һәм Гаилә Иминлеге Министрлыгы тарафыннан Җайпурда нигезләнгән. Институт дәүләттә Һиндстан Хөкүмәте AYUSH Департаменты тарафыннан “Һинд Медицина һәм Гомеопатия белем бирүе”н өйрәнү өчен сигез милли институтларның берсе булып тора һәм AYUSH астында бердәнбер Аюрведа институт булып тора.
Институт Раджастхан Хөкүмәте тарафыннан 1946 елда нигезләнгән Хөкүмәт Аюрведа Колледжыннан килеп чыккан, ул 1976 елда хәзерге институттан килеп чыккан. Ул хәзер Доктор Сарвепалли Радһакришнан Раджастхан Аюрвед Университеты, Джодһпур белән аффилиацияләнгән, элек ул Раджастхан Аюрвед Университеты буларак мәгълүм булган. Ул шулай ук Берлек хөкүмәте астында ике укудан соң белем бирү институтларның берсе, икенчесе Аюрведа буенча Укудан соң Өйрәтү һәм Өйрәнү Институты, Джамнагар.
## Шулай ук карарга мөмкин
* :en:National Research Institute for Panchakarma
* :en:All India Institute of Ayurveda, Delhi
## Искәрмәләр

* 
Төркем:Һинд дине
Төркем:Аюрведа
Төркем:Медицина юнәлешле югары уку йортлары
Аллегейни (округ, Мэриленд)

**Аллегейни**  — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Камберленд шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1789 елда оештырыла.

## Халкы

2019 елда халык саны 71 615 кеше тәшкил иткән.

## Территориясе

Округ мәйданы 1114 / 1098 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Мэриленд округлары
Адамс (округ, Пенсильвания)

**Адамс**  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Геттисберг шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1800 елда оештырыла.

## Халкы

2019 елда халык саны 101 407 кеше тәшкил иткән.

## Территориясе

Округ мәйданы 1351,4 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Пенсильвания округлары
Бенсон (округ, Төньяк Дакота)

**Бенсон**  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Минневаукан шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1884 елда оештырыла.

## Халкы

2019 елда халык саны 6936 кеше тәшкил иткән.

## Территориясе

Округ мәйданы 3727 / 3597 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Төньяк Дакота округлары
Андерсон (округ, Теннесси)

**Андерсон**  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Клинтон шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1801 елда оештырыла.

## Халкы

2019 елда халык саны 75 936 кеше тәшкил иткән.

## Территориясе

Округ мәйданы 894 / 873 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Теннесси округлары
Айсанти (округ, Миннесота)

**Айсанти**  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Кеймбридж шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1857 елда оештырыла.

## Халкы

2019 елда халык саны 38 413 кеше тәшкил иткән.

## Территориясе

Округ мәйданы 1137 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Миннесота округлары
Адэр (округ, Миссури)

**Адэр**  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Керксвилл шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1841 елда оештырыла.

## Халкы

2019 елда халык саны 25 135 кеше тәшкил иткән.

## Территориясе

Округ мәйданы 1471 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Миссури округлары
Төлке һәм ау эте (мәгънәләр)

**Төлке һәм ау эте** ():
* Төлке һәм ау эте (роман) — Америка язучысы Дэниел Пратт Мэнникс романы. 1967 елда язылган.
* Төлке һәм ау эте (мультфильм) — мультфильм, шул ук исемдәге романны экранлаштыру. Дисней студиясе, 1981 ел.
* Төлке һәм ау эте 2 — «Төлке һәм ау эте» мультфильмының дәвамы. DisneyToon Studios чыгарган, 2006 ел.
Хөкүмәт Аюрведа Медицина Колледжы һәм Хастаханәсе

Майсорда **Хөкүмәт Аюрведа Медицина Колледжы һәм Хастаханәсе** (1908 елда нигезләнгән) ул Аюрведа (традицион Һинд медицинасы) буенча дәүләт колледжы һәм хастаханәсе. Ул Һиндстанда Аюрведа медицинасы буенча өйрәтүче иң борынгы академик оешма.
## Колледж
Колледж Аюрведик Медицина һәм Хирургия бакалавры дәрәҗәсенә төп югары белем курсларын һәм Аюрведа Сиддһанта һәм Аюрведа Каячикитса даирәләрендә доктор дәрәҗәсенә укудан соң курсларны тәкъдим итә. 2018 елда панчакарама һәм свастһавритта буенча ике яңа бүлек ачылган.
Колледж Бангалорда Раджив Гандһи Сәламәтлек Фәннәре Университеты белән аффилиацияләнгән, бу 1996 елда Карнатака хөкүмәте тарафыннан штатта сәламәтлек фәннәре буенча көйләү һәм тәэмин итү өчен нигезләнгән унитар университет. Ул шулай ук Үзәк Һинд Медицинасы Шурасы, Яңа Дәһли тарафыннан традицион медицинада белем бирүгә көйләүләр буенча эшли.    
## Өйрәнү бүлекләре
Аюрведа сидһантһа
## Чыганаклар
* 
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Government Ayurveda Medical College and Hospital, Mysore – рәсми веб-сайты
Төркем:Һинд дине
Төркем:Аюрведа
Төркем:Медицина юнәлешле югары уку йортлары
Анджей Дуда

**Анджей Дуда**, А́нджей Себа́стьян Ду́да (; *[[1972 ел]]ның [[16 май|16 мае]], [[Польша|Польша Халык Республикасы]], [[Краков]]*) — поляк сәясәтчесе, 2015 елның 6 августыннан 2025 елның 6 августына кадәр Польша президенты (2020 елда яңа бишьеллык срокка сайланган).

## Тәрҗемәи хәле
1972 елның 16 маенда Краковта туган. 1984—1990 елларда Краковтагы харцер оешмасы әгъзасы була (пионерлар оешмасы аналогы). 1996 елда  хокук һәм идарә факультетын тәмамлаган. 1997 елда үзе тәмамлаган университетта суд эшчәнлеге кафедрасында эшли һәм фән белән шөгыльләнә башлый. 2005 елның гыйнварында хокук фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсе ала. 2005 елда шәхси юридик фирмасын нигезли.
 
1998—2002 елларда — «Азатлык берлеге» фиркасе активисты була, 2005 елгы парламент сайлауларыннан соң «Хокук һәм гаделлек» уң фиркасе белән хезмәттәшлек итә башлый.

2006—2007 елларда — Юстиция министрлыгында дәүләт сәркатибе урынбасары.

2008—2010 елларда — президент Лех Качинский канцеляриясендә статс-сәркатип.

2011—2014 елларда — «Хокук һәм гаделлек» фиркасеннән парламентның түбән палатасы булган Сейм депутаты.

2014—2015 елларда — «Хокук һәм гаделлек» фиркасеннән Европа берлегенең түбән  сайлана.

2015 елның 10 маенда узган президент сайлауларында (беренче турда 34,76 %, икенче турда 53 % тавыш җыеп) гамәлдәге президент Бронислав Коморовскины җиңеп, Польша президенты итеп сайлана/

2020 елда яңа бишьеллык срокка сайланган. Моңа кадәр ике срок рәттән Польша президенты булып Александр Квасьневский гына эшләгән.

Польша Конституциясе нигезендә гамәлдәге президент Анджей Дуда 2025 елның 18 мае (1нче тур) һәм 1 июнендә (2нче тур) узган сайлауларда яңадан сайлануга дәгъва кылырга хокуклы түгел, чөнки бу вазыйфаны инде рөхсәт ителгән ике срок биләгән.

## Гаиләсе
Әтисе Ян Тадеуш Дуда (1949 елның 29 апрелендә туган) — техник фәннәр профессоры. Әнисе Янина Милевская-Дуда (1949) — химия профессоры.
Хатыны алман теле укытучысы Агата Корнхаузер-Дуда (1972 елның 2 апрелендә туган). Кызлары Кинга (1995).

Хокук өлкәсендә берничә фәнни публикация авторы. Инглиз телен белә. Тау чаңгысы спорты һәм әдәбият белән мавыга. Президент булгач та, социаль челтәрләрдән актив файдаланучы булып кала, Twitter дагы язмасын шәхсән үзе алып бара.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*    Рәсми сайт
* Анджей Дуда биографиясе. РИА Новости
*    Анджей Дуда: вызов или шанс для России . rospol.org
*    Чего ждать от нового президента Польши . carnegie.ru
*  Россия для Анджея Дуды остается агрессором. Как в Польше оценили трехлетнее правление президента. НГ, 9 августа 2018

Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Ягеллон университетын тәмамлаучылар
Төркем:Хокук фәннәре докторлары
Төркем:Польша юристлары
Төркем:Польша президентлары
Төркем:Гамәлдәге дәүләт башлыклары
Чиба

**Чиба** — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл.  коммунасына карый.

## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 
* 

## Тышкы сылтамалар
* 
* 
Төркем:Румыния авыллары
Төркем:Харгита жудецы авыллары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
KP Namboodiris

**KP Namboodiris** - ул Һиндстанда Керала штатында Тһриссур шәһәрендә Аюрведик дарулар җитештерүче ширкәт. Ул шулай ук шәхси гигиена һәм сәламәтлек саклау продуктлары белән дә кызыксына.
Ширкәт Тһриссурда 1925 елда нигезләүче К.П.Намбудири (Колатһаппили Потһаян Намбутһири) тарафыннан нигезләнгән булган. Ширкәтнең өйрәнү  & үсеш департаменты бар.
## Тарихы
Тһриссур районының төньяк-көнбатыш өлешендә Гуруваюр янында Вадаккеккадта Колатһаппили Мананың әгъзасы ширкәтне кайбер биредәге Аюрведа табиблары белән 1925 елда башлаган. Иң элек бердәнбер җитештерелгән продукт булып “Дандадһаваначурнам” (теш порошогы) булган. Намбудириның даны югары үскән.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Аюрведа
Төркем:Һиндстан фармацевтика компанияләре
Аллен (округ, Кентукки)

**Аллен**  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Скоттсвилл шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1815 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 896 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Кентукки округлары
Бурбон (округ, Кентукки)

{{УК
= Тарихы ==

Округ рәсми рәвештә 1785 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 754 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Кентукки округлары
Вангчуклинг

**Вангчуклинг** () — Бутан дәүләтенең Бумтанг дзонгхагында урнашкан авыл.

## Географиясе

Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2 842 метр биеклектә  координаталы буенча урнашкан.

## Чыганаклар
* Бутан географиясе — Найджел Джеймс. Библиотека имени Бодлея, 2005

## Искәрмәләр

Төркем:Бумтанг дзонгхагы торак пунктлары
Төркем:Бутан торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Бһима Пушкарам

**Бһима Пушкарам** ул Бһима елгасы ярларында оештырылган Пушкарам елга фестивале. Ул 12 елына бер оештырыла торган Һинд дине фестивале. Аңа табыну өчен коеныр өчен меңнәрчә кешеләр чумалар. Бу елга өчен Раши яки йолдызнамә билгесе булып Вришчика яки Чаян булып тора.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине бәйрәмнәре
Төркем:Һиндстан фестивальләре
Рәис Мостафин

**Рәис Мостафин**, Рәис Рәүф улы Мостафин (*[[1980 ел]]ның [[23 октябрь|23 октябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Ырынбур өлкәсе]], [[Переволоцки районы]], [[Алмалы (Ырынбур өлкәсе)|Алмалы]]  — [[2020 ел]]ның [[13 июль|13 июле]], [[РФ]], [[Ырынбур өлкәсе]], [[Ырынбур]]*) — хәрби, РФ Эчке эшләр министрлыгы эчке гаскәрләренең Төньяк-Кавказ округы махсус билгеләнештәге 8нче бригадасы пулеметчысы, рядовой. Россия Каһарманы (2000).

## Тәрҗемәи хәле
1980 елның 23 октябрендә Ырынбур өлкәсенең Переволоцки районы Алмалы авылында татар гаиләсендә туган. Туган авылында мәктәптә 9нчы сыйныфны тәмамлагач (1995), күрше Кичкасс бистәсенең (*хәзерге статусы* авыл) 50 нче һөнәри-техник училищесында тракторчы белгечлеге ала.

1998 елда армияга алына.  Нальчик шәһәрендә урнашкан Төньяк-Кавказ округында хезмәт итә.

1999 елның июленнән ноябренә кадәр Кабарда-Балкар Республикасы президенты (1999—2003 елларда)  саклау буенча йөкләнгән бурычны үти.

2000 елда 15 гыйнвардан 31 майга кадәр Икенче чечен сугышында катнаша. Төньяк-Кавказ округы гаскәрләренең махсус билгеләнештәге бригадасында пулеметчик була. Грозныйны штурмлауда катнаша.

## Батырлык
Егерме ел элек Төньяк Кавказда террорчылар белән тигезсез көрәштә батырлык күрсәтә. Берничә сәгать буе ялгызы гына боевиклар һөҗүменә каршы тора . 2000 елның 27 гыйнварында мәктәп бинасының уң як өлешен террорчылар кулга төшерә. Өч хезмәттәше әсирлеккә эләккәч, аларны коткару өчен Рәис пулеметыннан ут ача. Пулеметы туктап калгач, үзен дә әсир итәләр.

«Дошман сорау алганда, кесәмдә граната капшап таптым, аның турында бөтенләй онытканмын икән. Берничә секунд эчендә баштан кырык төрле уй үтте: шартласам шартлыйм, аның каравы күпме дошманны юк итәм. Чекасын тартып алып, гранатаны өскә ыргыттым, дошман каушап калган арада икенче бүлмәгә йөгердем. Идән астындагы туннельга кереп качтым. Арттан атыш, шартлау. Үзебезнекеләр янына барып чыкканда, берсе дә ышана алмады, алар мине күптән үлгән дип белгән» 


Күрсәткән батырлыгы өчен, РФ Президенты указы (*«эчке»*) белән 2000 елның 11 июлендә Россия Каһарманы исеме бирелә. 2000 елның 9 сентябрендә «Алтын йолдыз» медале тапшырыла.

Демобилизациядән соң ул Ырынбурга кайтып гаилә кора, кыз һәм ул үстерә. Ветеранннар җәмгыяте эшендә актив катнаша, «кайнар нокта»лардан кайткан солдатлар белән эш алып бара.

2020 елның 13 июлендә озакка сузылган авырудан соң Ырынбурда вафат булган. Туган авылында җирләнгән.

## Әдәбият
* Герои России – герои нашего двора. Оренбург, 2009.
* Звёзды мужества. Москва, 2004.
* *Иванов А. А.* Герои Российской Федерации. Казань, 2012.
 
## Сылтамалар
*    Мустафин Раис Рауфович. Патриотический интернет-проект «Герои Страны»
*  Россия Герое Рәис Мостафин вафат булу сәбәпле, Оренбург татарлары кайгы уртаклаша. Татар-информ, 15.07.2020
*  Китәләр, китәләр арабыздан иң-иңнәре… БТК сайты, 14.07.2020
*   Вторая серия документального фильма П. Шеремета «Чеченский дневник», 2000г. (*[[YouTube]] видео, 24:33*)

## Искәрмәләр


Төркем:РФ Каһарманнары
Төркем:Икенче чечен сугышында катнашучылар
Лао

**Лао** () — Эстониянең Пярнумаа өязендә урнашкан авыл.

## Географиясе
Лао Эстониянең башкаласы Таллиннан көньяк-көнбатышка таба 139 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Реформы и местные самоуправления в Эстонии. Министерство финансов (11.12.2018).

Төркем:Эстония авыллары
Төркем:Пярнумаа  өязе авыллары
Бетени

**Бетени** () — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
## Халкы

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Франция шәһәрләре. 

Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Марна департаменты коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Табиев

**Табиев** — фамилия.
* Бәхтияр Табиев (1940—1999), рәссам (*[[Алматы]]*).
* Рифат Таби, татар җәмәгать эшлеклесе  (*[[Лос-Анджелес]]*)
* Роман Табиев, Магнитогорск «Буратино» курчак һәм актер театры артисты (2009 елдан)
* Фикрәт Табиев (1928—2015), КПСС Татарстан өлкә комитетының беренче секретаре (1960-1979).
----
* Динә Табиева (1929-2023 ), табиб-невролог, фән докторы. Ф. Ә. Табиевның хатыны.
## Искәрмәләр


Төркем:ШәхесләрТөркем:Фамилияләр
Бәхтияр Табиев

**Бәхтияр Табиев**, Бәхтияр Хәсән улы Табиев (*[[1940 ел]]ның [[14 май|14 мае]], [[Кытай]], [[Голҗа]] — [[1999 ел]], [[Казакъстан]], [[Алматы]]*) — рәссам-импрессионист, педагог, Казакъстан ССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1988), ССРБ (Казакъстан ССР) рәссамнар берлеге (1970 елдан) һәм Парижда Халыкара сәнгать үзәге (1998 елдан) әгъзасы. Казакъстанның татар мәдәни үзәкләре ассоциациясе президиумы әгъзасы (1990 елдан).

 
## Тәрҗемәи хәле

1940 елның 14 маенда (*вариант*: 30 маенда) Кытайның Голҗа шәһәрендә татар гаиләсендә туган. Бәхтиярның бабасы Гани һәм әбисе Аҗар хәзерге Рязань өлкәсенең Ирмеш районы Әҗе авылыннан. Бәхтияр Голҗа татар мәктәбен тәмамлаган, әлеге мәктәптә аны Бубилардан белем алган укытучылар укыткан. Бәхтиярның рәссам буласы балачагыннан ук билгеле була. Өремчедә геологик разведка белгечләре әзерләүче техникумга укырга керә. Анда бер ел укыгач, 1955 елда гаиләсе белән ССРБга (Кыргызстан ССРга) күчеп килә. Шул ук елны Фрунзе сәнгать училищесына имтихансыз гына кабул ителә. Фрунзе сәнгать училищесын кызыл дипломга (1961), Мәскәүдә  (1967, академик А. М. Грицай остаханәсе) тәмамлаган.

1967—1973 елларда Н. В. Гоголь исемендәге Алма-Ата сәнгать училищесы укытучысы, 1990 елдан Казакъстан Рәссамнар берлегенең сынлы сәнгать секциясе рәисе.
## Иҗаты
1957 елдан халыкара, бөтенсоюз, республика күргәзмәләрендә катнаша. Кытайда туып-үсеп, Казакъстанда иҗат иткән рәссам казакъ халкының традицион көнкүреше темасына тугъры кала. Нәкъ менә шул теманы өйрәнү һәм казакъ халкының тирән образын булдыру Бәхтияр Табиевка оста данын китерә һәм ул XX гасыр Казакъстан сынлы сәнгате тарихының аерылгысыз өлешенә әверелә. Ул үзенең әсәрләрендә мәңгелек кыйммәтләрне һәм матурлыкны күрергә һәм күрсәтергә омтыла.

Төп әсәрләре: «Көнчыгыш базары» (1975 ел), «Киртә янында»  (1976 ел), «Кич» (1986 ел) һ. б.

Картиналары Австралия, Болгария, Алмания, АКШ, Төркия, Франция шәхси коллекцияләрендә, Алматыда Ә. Кастеев исемендәге Казакъстан дәүләт , Нур-Солтанда Хәзерге заман сәнгате музеенда,  Кыргызстанның дәүләт сәнгать музеенда, Мәскәүдә Третьяков галереясендә (дүрт картина),  һ. б. саклана.

2003 елда Казанда Милли-мәдәни үзәк бинасында 70 картинадан торган «Дала моңы» дигән күргәзмәсе оештырыла.

2012 елның 11 маенда Ә. Кастеев исемендәге Казакъстан дәүләт сәнгать музеенда «Бәхтияр Табиев» дигән күргәзмәсе ачыла .

2016 елның 18 февралендә Алматыда INNERLIFE салонында зур күргәзмәсе ачыла.
## Бәя

## Әдәбият
* *Гөлназ Галимҗанова, Рәмилә Газизуллина*.  Чиксез далалар.  Сөембикә, 25.11.2015
* *[[Разил Вәлиев]]*. Милләтнең алтын баганасы. Мәдәни Җомга, 2020 ел, 10 июль, 8-9нчы бит.
 
## Сылтамалар
*  Табиев Бахтияр Хасанович. «Милләттәшләр» порталы
* Табиев Бахтияр Хасанович.  Картинная галерея Жауһар
* Табиев Бахтияр Хасанович. art.mvsm.ru
*   Бахтияр Табиев. Творчество казахстанских татар (сайт Шамиля Сагаутдинова)
 
## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Казакъстан рәссамнары
Төркем:Суриков исемендәге рәсем институтын тәмамлаучылар
Төркем:Казакъстан татарлары
Төркем:Казакъстан ССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Сочи (елга)

**Сочи** (, , , ) — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кара диңгезгә койган җирдә урнашкан. Елга озынлыгы 45 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгез елгалары бассейны Шепси елгасының көнбатыш чигеннән Псоу елгасына чаклы (РФ һәм Абхазия чиге). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Кара диңгез бассейны елгалары.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 06030000312109100000677
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 109100067
* Бассейн коды — 06.03.00.003
* ГӨ буенча  — 09
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Сочи елгалары
Сочи (мәгънәләр)

**Сочи** — топоним.

* Сочи — Краснодар краендәге шәһәр.
* Сочи — Краснодар краендәге елга.
* Сочи — Төньяк-Кавказлы тимер юлның составына керүче тимер юл стансасы.
* Сочи — Сочи шәһәренең халыкара һава аланы.
Сухум

**Суху́м** (,  /*а́куа*/,  /соху́ми/; 1936 елдан 1992 елга кадәр — **Сухуми**) — Абхазиядә иң зур шәһәр. Элегрәк — Абхазия ССР һәм Грузин Совет Социалистик Республикасы составындагы Абхазия АССР башкаласы. Безнең эрага кадәр VI гасырда шәһәр территориясендә антик грек ***[[Диоскуриада]]*** колониясе буларак барлыкка килгән.

## Этимологиясе

Гөрҗистан елъязмаларында торак пункт булып VIII — X гасырларда телгә алына.

## Тарих

Шәһәр территориясендә беренче җирлекләр борынгы таш гасырда ук барлыкка килгән

## Дин
### Христианлык
* Абхазия православие чиркәве

### Ислам

* Абхазиядә ислам
## Шәхесләр
* Бадра Гунба (1981), 2025 елның 2 мартыннан Абхазия Республикасының сайланган президенты.
## Искәрмәләр
Bandırma Haber
*
Төркем:Азия башкалалары
Сухум (мәгънәләр)

**Сухум** — топоним:

* Сухум — шәһәр, Абхазия Җөмһүрияте өлешчә танылган дәүләтнең башкаласы.
* Сухум — Абхазия тимер юлның составына керүче тимер юл станциясе.
* Сухум — Сухум шәһәренең һава аланы.
Фольклор-сюита (Билалов)

**Фольклор-сюита** (1980) — татар композиторы Рафаэль Билаловның иң танылган әсәрләренең берсе. Әсәрдә татар милли музыка үзенчәлекләре заманча джаз алымнары белән үрелеп килә. 

## Тасвирлама
Әсәр 5 кисәктән гыйбарәт, татар халык җырларына нигезләнә. Беренче кисәк - татар халык "Туган илкәем" җырының эшкәртелмәсе. Татар халык җыры буларак исәпләнгән "Бала уйнатканда" Җәүдәт Фәйзи тарафыннан Г.Байкинадан язып алынган булган. Җәүдәт Фәйзи "Халык җәүһәрләре" татар халык җырлары җыентыгында җырның Г.Байкина тарафыннан Бөек Ватан сугышы вакытында иҗат ителүе тасвирлана. Әлеге җыр буги-вуги алымнары белән үрелеп Фольклор-сюитаның икенче кисәген тәшкил итә. Бишенче кисәк татар халык "Бер алманы бишкә бүләек" җырына нигезләнә.

### Төзелеш
1.Туган илкәем ()

2. Шук малай ()

3. Бишек җыры ()

4. Шаян ()

5. Легенда ()

## Тарих
Фольклор сюита 1980 елда языла. 1981 елда Шамил Монасыйпов (эскрипкә) һәм автор үзе (фортепиано) тарафыннан беренче тапкыр башкарыла һәм бу аудиоязма Татар музыкасы фонохрестоматиясенең унынчы дискына кертелә. Бүгенге көндә әсәр балалар музыка мәктәпләрендә һәм мәшһүр артистлар тарафыннан даими башкарыла.

## Чыганаклар

## Искәрмәләр

Төркем:Татар музыкасы
Төркем:Рафаэль Билалов
Төркем:Сюиталар
Яңа суфичылык

**Яңа суфичылык**, неосуфизм, шулай ук **көнбатыш суфичылыгы** яки **универсаль суфичылык** () — Көнбатыштагы дини юнәлеш. Аның тарафдарлары үзләрен суфилар дип саный, әмма чынлыкта, алар исламга караганда, Көнбатыш  белән күбрәк бәйләнештә .

## Тарих
 
  
1910 елда Һиндстаннан АКШка күчеп килгән хәзрәт  (1882—1927) яңа суфичылыкның беренче укытучысы була. АКШта Һинд дине музыкасы буенча лекцияләр бирә, Аурупага күчкәч, универсаль суфичылыкның рухи укытучысына әйләнә, «The Sufi» («Суфый», 1915) журналына, суфичылык орденына (1916) һәм суфичылык хәрәкәтенә (1923) нигез сала. Инайәт Хан сүзләренчә, «Суфичылык — ул Ислам рухы, шулай ук барлык дин һәм фәлсәфәләрнең чиста асылы».

Яңа суфичылыкның икенче мөһим юнәлешенә нигез салучы —  (1924—1996). Инайәт Ханнан аермалы буларак, ул зур төркем тарафдарлары белән җитәкчелек итәргә алынмый, нигездә, аларны үзенең китаплары ярдәмендә формалаштыра. Китаплары Шаһ үлеменә кадәр 12 телгә тәрҗемә ителә һәм 15 миллион данә тираж белән сатыла. Ләкин «суфичылык хакыйкатенең һәр диннең йөрәгендә ятучы нигез булуы»н аңлатуда Идрис Шаһ белән Инайәт Хан бердәм фикердә була .

Ислам белеме кысаларында XVIII—XIX  гасыр суфичылык орденнарының Көнбатыш белән бәйле булмаган билгеле бер төркеме дә яңа суфичылык дип аталырга мөмкин. Тикшеренүчеләр шулай ук чиста ислам суфичылыгы белән Көнбатыш суфичылыгы арасында ятучы арадаш яңа суфичылык төркемен дә аерып күрсәтә.

## Дин тоту
Хәрәкәтне рухи укытучы — *пир* җитәкли. Универсаль суфичылык пирлары Инайәт Хан гаиләсеннән килеп чыга. Иман символы — йолдыз һәм ай белән канатлы йөрәк. Хәзер дөньяда универсаль суфичылыкның 4 гыйбадәтханәсе бар:  (Нидерланд), Нью-Йорк штатында, Вашингтон штатында (АКШ) һәм Кейптаунда (КАҖ).

Универсаль суфичылыкны тотарга теләгән кешеләр, диннәренә бәйсез рәвештә, кабул ителә һәм мөрид (*укытучы шәкерте*) җитәкчелегендә рухи багышлау узарга тиеш. Үтәлергә тиешле төп дини эшләр — гыйбадәт кылу (иртәнге, көндезге, кичке, махсус), гомуми гыйбадәт (төрле диннәрнең изге китапларыннан өзекләр уку), зикер, вазифа (Ходай исемнәрен кабатлау), муракаб (медитация), гомуми дөнья биюләре, дөнья турында догалар, рязат (сулыш алу күнегүләре), ураза һәм башкалар.

## Сылтамалар

* 
* 

## Тышкы сылтамалар
*Көнбатыш суфичылыгы орденнарының веб-битләре*:
*  Inayatiyya. A Sufi Path of Spiritual Liberty 
*  Sufi Ruhaniat International
* Sufism Reoriented
*  Dances of Universal Peace 
## Моны да карагыз
* Суфичылык
 
## Искәрмәләр


Төркем:Эзотерика
Төркем:Дини юнәлешләр
Төркем:Дин фәлсәфәсе
Төркем:Дөньяга караш
Төркем:Мистика
Төркем:Суфичылык
Каартик Наач

***Картик Наач*** - ул Непалда Картик аеның (октябрь яки ноябрь) башкарыла торган бию музыкаль пьесасы. Ул безнең эраның 1641 елында Непал патшасы Сиддһи Нарсингһ Малла тарафыннан нигезләнгән. Спектакль Картик Дабали, Патан Дурбар Мәйданында һәр елны башкарыла. Ул гадәттә ике көннән 27 көнгә кадәр тәкъдим ителеп 17 Һинд дине Вишну хикәяләре була. Элек ул ике көн күрсәтелә торган булган, әмма Нарсингһ Малланың улы Шри Нивас Малла җиде көн өстәгән һәм Нарсингһ Малланың оныгы Йог Нарендра Малла 15-не өстәгән.
## Килеп чыгышы
Пьесаны Картик Наач Прабһандһан Самти саклаган, әмма 2013 елдан бирле аны Картик Нача Саклау Комитеты саклаган. Пьеса гадәттә Варахи, Ганеш, Шива һәм Кришнаны кертеп Һинд дине Ходайларын уйнаучы биючеләр белән башлана. Биючеләр муеннарына шулай ук фестоннар кияләр. Аны  Неварлар башкаралар һәм 2015 елда "45 музыкант һәм 10 ярдәмче" булган. Ул шулай ук Патанда алтын тәрәзә янында башкарыла һәм тәрәзә бары тик спектакль өчен ачыла. Риваятьтә ул Патша Нарсингһ Маллага дан җырлау өчен төзелгән булган дип әйтелә. Биюләрнең һәм музыканың күпчелеге Нарсингһ Малла тарафыннан инша ителгән дип уйланыла, әмма аңа кече үзгәрешләр кертелгән булырга мөмкин. Картик Нач Саклау Комитетының элеккеге мөдире Һари Ман Шрестһа спектакль турында китап язган.
## Галерея

File:Kartik Naach (46259408925) (cropped).jpg|Ходай Ганешаны күрсәтүче бию
File:Kartik Naach (46450223044) (cropped).jpg|Пьесага әзерләнүче шәхес
File:Kartik Naach (33298323788) (cropped).jpg|Публика белән утыручы Ходай Ганеша
File:Kartik Naach (32461707477) (cropped).jpg|Биюче ике кеше
File:Kartik Naach 2018 (40616253943) (cropped).jpg|Елына бер ачыла торган алтын тәрәзә.
File:Kartik Naach 2018 (32639755027) (cropped).jpg| Башкаручы Невар музыкантлары

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине театры
Төркем:Һинд дине биюе
Төркем:Непалдагы вакыйгалар
Бзыбь

**Бзыбь** ( [Бзып], ,  [Бзипи]) — Абхазиядә елга. Елганың тамагы Кара диңгездә урнашкан. Озынлыгы 110 км, бассейнының мәйданы 1510 км². Уртача су чыгымы 97 м³/сек.

Төп кушылдыклар: уң — Гега, Пшица, Бавю, Битага, Грибза, Псыш; сул — Решевие, Мцра, Химса, Псыква.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* *Гидрология реки Бзыбь: (Инженерно-геологическое описание, сток воды и наносов)* / [Алавердашвили М. Ш., Григолия Г. Л., Квирквелия Б. Д. и др.]; Под ред. Г. Г. Сванидзе. — Тбилиси: Изд-во Тбил ун-та, 1981. — 144 с. 
* 

Төркем:Абхазия елгалары
Бзыбь (мәгънәләр)

**Бзыбь** — топоним.

* Бзыбь — Абхазиядә елга.
* Бзыбь — Бзыбь тарлавыгында авыл.
* «Бзыбь» — абхаз һәм рус телләрендә газета.
Мәүлид ән-Нәби (Шәмсетдинова)

**Мәүлид ән-Нәби** (2006) — Мәсгудә Шәмсетдинованың пәйгамбәребез Мөхәммәд сәлаллаһү галәйһиссәләмгә багышланган суфи кыйссасы.

## Тасвирлама
Әсәр түбәндә китерелгән кисәкләрдән гыйбарәт, һәр кисәк көйләп уку һәм речитация алымнарына нигезләнә.
* Әүвәл Алла (Сөләйман Чиләби сүзләре)
* Хикәяти нур (Сөләйман Чиләби сүзләре)
* Бер Ходай (Сөләйман Чиләби сүзләре)
* Рәсүл вә Коръән (Җамали сүзләре)
* Өч галәм (татар халык иҗатыннан)
* Хикәяти Әминә (Сөләйман Чиләби сүзләре)
* Кашы кара, керфекләре озын (татар халык иҗатыннан)
* Дога (халык иҗатыннан)
* Теләк (татар халык иҗатыннан)
* Әсмәвел Хөснә (татар халык иҗатыннан)
* Кадәр кич (Габдулла Тукай сүзләре)

## Башкарулар
Әсәр беренче тапкыр 2006 елның февралендә Әлфия Җаббарова җитәкчелегендәге "Хыял" камера хоры һәм инструменталь ансамбль тарафыннан композиторның юбилей концертында башкарыла. Солистлар буларак автор үзе, Чулпан Әхмәтҗанова, Лилия Хөсәенова, Руслан Хөсәенов җырлый. Текстларны Мәсгудә Шәмсетдинова укый. Әсәрнең әлеге варианты Татарстан радиосы фондында саклана һәм даими Корбан бәйрәме уңаеннан трансляцияләнә.

## Чыганаклар

*
* 
* 
* 

## Искәрмәләр


## Шулай ук карагыз

* Кыйссаи Сөембикә (Шәмсетдинова)

Төркем:Мәсгудә Шәмсетдинова
Төркем:Татар музыкасы
Италия гимны

**“Fratelli d'Italia”** (“Италия туганлыгы” яки “Италия бөрадәрләре”) — бүгенге Италия Җөмһүриятенең дәүләт һәм итальян халкының милли гимны. Ул һәркайсы ике тапкыр һәм ике темпта җырлана торган сигез юллык биш куплеттан тора. Рәсми шартларда беренче куплеты башкарыла.

## Рәсми башкарыла торган беренче куплеты

## гимнның тарихы
Икенче Бөтендөнья сугышы тәмамланыр алдыннан барлыкка килгән Италия Җөмһүрияте күпмедер вакыт рәсми рәвештә кабул ителмәгән дәүләт гимнын кулланып яшәгән. Бу – халыкта **“Inno di Mameli”** (Мамели гимны) дип аталган марш. Аның сүзләрен итальян шагыйре **Гоффредо Мамели** (**Goffredo Mameli** (1827-1849) 1848 елның ноябрендә үк язган булган. Әлеге елларда бөтен дөньяда барган азатлык көрәшенең һәм иҗтимагый инкыйлабларның сулышы шигырьнең икенче-өченче куплетларында чагылыш тапкан. Бу вакытта шагыйрь Гарибальдиның (Garibaldi) Ломбардиядәге гаскәрендә штаб башлыгы булып торган. гимнның дүртенче-бишенче куплетлары Италиянең тарихына багышланган.

**“Fratelli d’Italia”** (**Италия туганлыгы**) дип аталган шигырьне композитор **Микеле Новаро** (**Michele Novaro** (1822-1885) көйгә салган. Бу марш Италиядә патриотик һәм революцион хәрәкәтне кузгатуга зур өлеш керткән.
Конституция монархиясе заманында **“Marcia reale”** (Король маршы) рәсми гимн дип саналган. Хакимияткә Муссолини килгәч, 1922-1943 елларда ул җирле фашистларның **“Giovinezza”** (“Яшьләр”, тулы исеме – “Милли фашистларның тантаналы гимны”) җыры белән бергә башкарылган. Муссолини режимы юкка чыкканнан бирле итальяннар яңадан үз туганлыгын данлаучы маршны рухланып җырлыйлар.

## Гимнның тулы тексты
**1**. Fratelli d’Italia,
l’Italia s'è desta,
dell’elmo di Scipio
s'è cinta la testa.
Dov'è la vittoria?
Le porga la chioma,
ché schiava di Roma
Iddio la creò.
**CORO:**

Stringiamoci a coorte,
Siam pronti alla morte
Siam pronti alla morte:
Italia chiamò!
Si!!!

### “Азатлык куплетлары”

### Тарихи куплетлар

**4**. Dall’Alpi a Sicilia
Dovunque è Legnano,
Ogn’uom di Ferruccio
Ha il core, ha la mano,
I bimbi d’Italia
Si chiaman Balilla,
Il suon d’ogni squilla
I Vespri suonò.
**CORO.**

**5**. Son giunchi che piegano
Le spade vendute:
Già l’Aquila d’Austria
Le penne ha perdute.
Il sangue d’Italia,
Il sangue Polacco,
Bevé, col cosacco,
Ma il cor le bruciò.
**CORO.**

Төркем:Италия
Төркем:Илләр буенча гимннар
Туфан Миңнуллин премиясе

**Туфан Миңнуллин премиясе**, Туфан Миңнуллин исемендәге премия () — драматургия өлкәсендә Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы һәм Татарстан Республикасы Язучылар берлеге тарафыннан гамәлгә куелган әдәби премия. Күләме — 50 мең сум.

## Статус

Җәмгыятьтә зур резонанс алган һәм әдәби һәм театр җәмәгатьчелеге тарафыннан югары бәя бирелгән,  Татарстан театрларында куелган иң яхшы драматик әсәрләр, Туфан Миңнуллинның тормыш һәм иҗатын өйрәнүгә багышланган китаплар өчен бирелә.

## Тарих
 
2015 елда (язучының 80 яшьлек юбилее елында) драматург Туфан Миңнуллинның (1935—2012) исемен мәңгеләштерүгә өлеш кертү максатында Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы һәм Татарстан Республикасы Язучылар берлеге тарафыннан гамәлгә куелган.

Туфан Миңнуллин исемендәге премиягә кандидат Татарстан Язучылар берлегенең чираттагы Идарә утырышында карала.

Премия, кагыйдә буларак, ТР Язучылар берлегенең әдәби ел нәтиҗәләренә багышланган гомуми җыелышында Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы вәкиле катнашында тапшырыла.

## Лауреатлар
*Моны да карагыз: [[:Төркем:Туфан Миңнуллин премиясе лауреатлары]]*
* 2015 ел — Мансур Гыйләҗев
* 2017 ел — Рәдиф Сәгъди
* 2018 ел — Хәбир Ибраһим 
* 2019 ел — Әмир Камалиев (*[[Аманулла]]*, 1960—2019) — вафатыннан соң
* 2020 ел — Данил Салихов
* ...
* 2023 ел — Зөлфәт Хәким
* 2024 ел — Айгөл Әхмәтгалиева
* 2025 ел — Альберт Гаделшин
* 2026 ел — Илгиз Зәйниев

## Түбән Кама театры премиясе
 
2012 елдан Туфан Миңнуллин исемен йөртүче театрда 2017 елда «Туфан Миңнуллин исемендәге театраль премия» булдырыла. Премия булдыруның төп максаты: Түбән Кама татар дәүләт драма театрын үстерүгә зур хезмәт куйганнары һәм театр сәнгатендәге казанышлары өчен артистларны һәм сәнгать эшчәннәрен бүләкләү һәм Туфан Миңнуллин исемен  мәңгеләштерүгә өлеш кертү.

Премиянең иң беренче лауреатлары — ТР атказанган артисты Гөлназ Фәхразиева һәм Түбән Кама театрының чишмә башында торучы  артистларының берсе Гөлнура Галиева.

## Сылтамалар
*   Туфан Миңнуллин исемендәге премия. ТР язучылар берлеге сайты
 
## Искәрмәләр


## Моны да карагыз

Төркем:Әдәби премияләр
Төркем:Татарстан әдәбияты
Төркем:Туфан Миңнуллин
Цусима (Айти)

**Цусима**  — Япония дәүләтенең Айти префектурасында урнашкан шәһәр.

## Тарихы

Цусима шәһәре 1947 елның 1 мартында шәһәр статусын ала.

## Халкы

2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 65646 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 2617 кеше тәшкил иткән.

## Географиясе

Шәһәр территориясе 150.72 км² тәшкил итә.

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Япония: Справочник / Составители: В. Н. Ерёмин, К. О. Саркисов, А. И. Сенаторов; Под общ. ред. Г. Ф. Кима, К. О. Саркисова, А. И. Сенаторова. — М.: Республика, 1992. — 544 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-250-01254-X

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Япония шәһәрләре
Хоккайдо (префектура)

—  Япониянең Хоккайдо төбәгенә караган префектура.  
Административ үзәге - Саппоро шәһәре.

## Административ төзелеше

Хоккайдо префектурасы 68 өязгә, алар үз чиратында 180 муниципалитетка бүленгән.

## Географиясе

Префектура Хоккайдо утравында урнашкан. Мәйданы 83 452,47 км² тәшкил итә.

## Халкы

2019 елда префектурада 5 682 950 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы  1 км²-га  68 кеше тәшкил итә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Япония: Справочник / Составители: В. Н. Ерёмин, К. О. Саркисов, А. И. Сенаторов; Под общ. ред. Г. Ф. Кима, К. О. Саркисова, А. И. Сенаторова. — М.: Республика, 1992. — 544 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-250-01254-X

## Тышкы сылтамалар
* Япония административ бүленеше картасы.

Төркем:Япония префектуралары
Нанто

**Нанто** — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна.  провинциясе составына керә.

## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.  коммуналары белән чиктәш.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Cтатистика милли институты
* Cтатистика милли институты 

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Италия коммуналары
Төркем:Венето төбәге шәһәрләре
Яфрак төшкән инде юлга (җыр)

**Яфрак төшкән инде юлга** (1984) — Шамил Шәрифуллин тарафыннан Зөлфәт сүзләренә иҗат ителгән иң танылган җырларының берсе.

## Тарих
Зөлфәтнең "Яфрак төшкән инде юлга" шигыре 1970 елда языла.

Шамил Шәрифуллин исемдәш җырын яза, ул 1984 елда Татарстан китап нәшриятында "Йөгерә чәчәчкләр" җыентыгында беренче тапкыр бастырыла, әмма цензура таләпләренә үтәмәве сәбәпле, сәхнәдә 6 елдан соң гына башкарыла. Бу беренче башкарылу вакытында тыңлаучыларга бик тә таныш булганга, хәтта халык җыры буларак та күзаллана. Иң танылган башкаручылары арасында Римма Ибраһимова һәм Гөлнара Морзиева.
## Сүзләре




## Ноталар

* 

## Чыганаклар

* 
* 
* 

## Искәрмәләр

Төркем:Татар музыкасы
Төркем:Шамил Шәрифуллин
Төркем:Җырлар
Гумиста (елга)

**Гумиста** ( [Гумста], ,  [Гумиста]) — Абхазиядә елга. Елганың тамагы Кара диңгездә урнашкан. Озынлыгы 12 км, бассейнының мәйданы 576 км². Уртача су чыгымы 33,3 м³/сек.

Көнбатыш Гумиста һәм Көнчыгыш Гумиста елгаларның бергә кушылу урынында башлана. Төп уң кушылдык — Хабата.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Вдоль реки Гумиста. Turbina.ru  

Төркем:Абхазия елгалары
Гумиста

**Гумиста** — топоним.

* Гумиста — Абхазиядә елга.
* Гумиста — Гумиста тарлавыгында авыл.
Аккошлар (мәгънәләр)

* Аккошлар — үрдәк кошлар гаиләлегеннән кошлар ыругы.
* Аккошлар —  Равил Фәйзуллин тарафыннан иҗат ителгән шигырь.
* Аккошлар — татар композиторы Фасил Әхмәтов тарафыннан Равил Фәйзуллин сүзләренә язылган җыр.
* Аккошлар — Әнвәр Нургалиев репертуарындагы җыр.
## Искәрмәләр