open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Голливудның Дан аллеясы

Голливудның Дан аллеясы - Голливуд бульварының 15 кварталын һәм Уэй стритының өч кварталын биләгән тротуарлар сериясе. Лос-Анджелеста, Голливудта, АКШта урнашкан корылмада актерлар һәм актрисалар, музыкантлар, продюсерлар, театр һәм музыка төркемнәре режиссерлары, хәтта сәнгать һәм күңел ачу индустриясе үсешенә өлеш керткән уйдырма персонажлар йолдызлары бар. Idл кырларында якынча 2500 бакыр йолдыз бар. Дан йөреше Голливуд Сәүдә палатасы белән идарә итә, Голливуд тарихи тресты тарафыннан финанслана.

NPO / Plog тикшеренүләре күрсәткәнчә, Дан аллеясына ел саен якынча 10 миллион турист килә.

Төркем:Лос-Анджелес
Дһуначи

**Дһуначи** (धुनाची,धुनुची)(ধুনুচি)- ул Бәнгәл хушбуй яндыргычы (гадәттә традицион церемонияләр өчен Һинд хушбуе яки "Дһуно" ("धूना")("ধুনো") белән кулланыла), ул аарти яки
ритуаль бию табынуы вакытында кулланыла. Ул еш арати вакытында прадип (җөп сан фитильле лампа) белән кулланыла.  
Дһуначи клешланылган формада ясалган, астында аскуйма һәм өстендә зур куышлык һәм традицион рәвештә ул балчыктан ясала.  Латуньнан яки
көмештән ясалганда ул зуррак тоткыч белән ясала, чөнки бик эссе була. Аны
төбендә янып торучы күмер белән кабызып җибәрәләр, ул әкрен янучы кокос кабыгын яндыра, аңа хушбуй (гадәттә Һинд  хушбуе
яки "Дһуно" ("धूना")("ধুনো")) сибелә.  
Көнчыгыш Һиндстанда Дурга Пуджа вакытында еш *дһунучи нритья* яки кадило белән бию, аккомпанемент булып дәртле дһак музыка коралы булып тора. Күп пуджа традицияләрендә иң яхшы бию бәйгеләре уздырыла, монда күп башкаручылар өч дһунучи белән барырга мөмкин – өченчесе тешләр арасында. Дһуначи арати шулай ук "дһуп арати" буларак мәгълүм.

## Тышкы сылтамалар

* Dhunuchi Nach video
* Dhunuchi Nach Photo  

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Дэвалока

Һинд динендә, **дэвалока** яки **дэва лока** - ул Дэвалар һәм Илаһлар  яши торган булу өслеге.  Дэвалокалар Күккә охшаш концепциядә,  гадәттә мәңге яктылык һәм яхшылык урыннары
дип тасвирлана.  Башка Һинд дине
деноминацияләре остазлары шундый Ходай йортларын башка исемнәре белән атый
алалар, мәсьәлән Сварга, һәрберсе фундаменталь булмаган аспектларда аерылып
тора.
Һинд дине
тарафдарларында Дэвалока ул балкышлы барлык пространствосы, аңа яткылыкка һәм яхшылыкка тугъры булып киткәч җитәргә мөмкин. Шулай да, тагын да яхшырак булырга һәм күбрәк өйрәнү өчен берәү  барлык
өйрәнү мөмкинчлекләре беткәнче Җирдә тормышка кайтырга мөмкин. Шуннан соң, теләсә нинди тормышлар кирәк булмый торган була һәм *[[Мокша (Һинд дине)|мокша]]*) ирешелә. Бу вакыйга булгач практикалаучы хәттә югарырак өслекләргә ирешә ала,мәсьәлән, Вишнулока (*[[Вайкунтһа]]*), Брахмалока (*[[Сатьялока]]*) һәм Шивалока (*[[Кайлаша]]*), Вишну, Брахма һәм Шива белән берлек урыннары.

Буддачылыкта, **дэвалока** ул Буддачылык Дэвалары яшәү урыннары. Дэваларның дөньялары бер-берсеннән яшәүчеләрнең табигатенә карап бик аерылалар.

## Шулай ук карарга мөмкин

* Антарлока
* Наракалока

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине космологиясе
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Локеш Чандра

Профессор **Локеш Чандра** (1927 елның 11 апреле) Ведик чорның, Буддачылыкның һәм Һинд сәнгате мәшһүр галиме. Ул 2014-2017 елларда Һинд Мәдәни Мөнәсәбәтләре Шурасы президенты булган. Ул шулай ук Һинд Раджйя Сабһа әгъзасы, Һинд Мәдәни Мөнәсәбәтләре Шурасының Вице-президенты һәм , Һинд тарихи өйрәнүе шурасының сәркатибе булып тора.
2006 елда ул Һиндстан Хөкүмәтенең Падма Бһушан-ы белән әңгәмә корган.

Ул мәшһүр Санскрит галиме һәм лингвист Рагһу Вираның улы. 1947 елда Лахорда Пәнҗаб Университетында магистр дәрәҗәсенә ия булган ул яңа
табылган кулъязмлар ярдәмендә Джайминья Браһмананың Ведик эш өлешен
мөхәррирләгән. Чандра Утрехт Университетының Индологы Джан Гонда белән Нидерландларга барып Борынгы Ява
телен өйрәнгән һәм 1950 елның мартында *Jaiminiya Brahmana of the Samaveda II.1-80* диссертациясе белән философия докторы
дәрәҗәсенә ия булган. Алар арасында аның мәшһүр эшләре
*Тибет-Санскрит Сүзлеге*, *Тибет Әдәбияты Тарихы буенча материаллар*, *Тибет Буддачылык Иконографиясе*, һәм аның *Буддачылык Сәнгате Сүзлеге*, 20 диярлек томда.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Буддизм
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Санскрит
Упамана

***Упамана*** (Санскрит теленнән: "чагыштыру"), ул *[[прамана]]* яки берәр нәрсә турында белемгә ия булу ысулы. Охшашлыкларны күзәтү ике турында мөнәсәбәтне белүгә ирештерә. Ул шулай ук белмәгән әйбер турында аны белгән
әйбер белән чагыштырып белемгә ия булуны аңлата. Мәсьәлән, кеше гавайя яки
кыргый сыерны күрмәгән ситуацияне алдыбызга китерик. Урманчы аңа кыргый сыер ул
йорт сыеры кебек хайван дигәнне аңлата, әмма ул ярсулырак һәм аның маңгаенда
зур мөгезләре бар. Соңрак шул кеше урманда кыргый сыерны очрата һәм аны урманчы
сөйләвеннән тасвирламлаларны чагыштырып таный. Бу белем упаманага яки
чагыштыруга күрә мөмкинчелек бирә. Шулай итеп упамана ул объектның исеме һәм
шул объектны билгели торган исем арасында мөнәсәбәтне белүне аңлата.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Төркем:Фәлсәфә
Чару

*Чару* (चारु) ул Санскрит теленнән алынган сүз һәм ул матур,
грациоз һәм рухи мәгънәдә саф нәрсәнедер аңлата.
Сүз шулай ук балкый торган һәм грациоз булганны аңлата һәм Рамаянада еш Ходай Раманы аңлата. Ул материаль дөньядан тыш матурлык
төренә карый һәм еш тулы ай кебек күк җисемнәренә карый. Популяр Һинди
шигырендә *чару* айның матурлыгын тасвирлау өчен кулланыла-*Charu chandra ki
chanchal kirne khel rahi thi jal-thal mein*.

## Исем буларак

Чару Һинд дине
ирләренә һәм хатыннарына бирелә торган популяр исем һәм ул Илаһи матурлыкны
аңлата. Чару исеме белән мәшһүр кешеләр арасында:

* Чару Маджумдар: Һиндстанда Нахалбари Андолар нигезләүчесе
* Чарулата:  Сатьяджит Рай киносында төп роль башкаручы
* Чару пространствосы: Ченгдуда Тибет стилендә кофе кибете һәм вакыйга үзәге

## Башка мәгънәләрдә

Санскритта Чару сүзе чәчәк дигәнне аңлата

Чару ул Яджналарда
“аһути” (тәкъдим итү) буларак татлы боткасыман ашамлык. Телугу телендә Чару “аш”
дигәнне аңлата, ул Чарру булырга мөмкин – аш тәмләткеч яки аш.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Санскрит
Монакода ислам

**Монакода ислам** () — Монако Кенәзлеге территориясендә ислам дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Монако халкының (38 964 кеше) 0,80 % ы (280 кеше) — Ислам дине тарафдары (*[[2020 ел|2020]]*).

## Тарих
Монакода рәсми дин булып католик дине санала, башка диннәрнең (*[[протестантлык]], англикан җәмгыяте, грек [[православие]]се, [[яһүд дине]], [[ислам]] һ. б.*) иреге ил Конституциясе белән гарантияләнә. Монакода биш католик приход чиркәве һәм бер кафедраль собор бар, ул Монако архиепискобы резиденциясе булып тора. Христианнар Монако халкының 82,6 % ын тәшкил итә.

Монаконың мөселман халкы 280 кеше исәпләнә, аларның күбесе ил гражданлыгы алмаган кешеләр. Мөселманнарның күпчелеген гарәпләр тәшкил итә, шулай ук азрак санда төрекләр дә бар. Монакода рәсми мәчет юк. Мөселманнар Франциянең күршедә генә урнашкан, мөһаҗирләр (*[[Филиппиннар]]дан, [[Португалия]]дән һ. б. илләрдән*) күп булган Босолей  шәһәрендәге (*элекке исеме* Монте-Карло-Супериор) мәчеткә йөри. 2030 елга Монакода мөселман халкы 1 меңгә җитәргә мөмкин, дип фаразлана .
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*Muslim Population By Country 2020 


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Монакода дин
Казна

**Казна** - дәүләтнең барлык төр байлыклары җыелмасы; дәүләт милке. Шул байлыкларның хуҗасы буларак дәүләт үзе һәм шул байлыклар белән идарә итә торган дәүләт учреждениесе.

## Аңлатма

КАЗНА, қазнақ, қазнау «казна; нигезе; уйны яба торган такта» (мич казнасы «бүрәнәле мич нигезе», сәке казнасы «яба торган такта»); диал. «лар» ~ башк. қазна «мич нигезе», қызана «мич астындагы бура» ~ чув. хысна «казна; салым» < борынгы төрки qaznaq, qïznaq «казна» ; а ~ ы тәңгәллеге бу сүзнең бик борынгылыгын дәлилли һәм  фарсыча qaznaq «чолан» сүзен төрки телләрдән дип бик хаклы рәвештә күрсәтә; бу сүз борынгы төрки мөлкәт кую (яшерү) өчен казылган һәм бура белән ныгытылган чокырны белдергән.

Казна сүзен гарәпчә хәзинә сүзеннән дип бару (киң таралган версия) дөреслеккә орына гына: гарәп сүзенең контаминацион тәэсире генә булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Икътисад терминологиясе
Сербиядә ислам

**Сербиядә ислам** () — Сербия территориясендә ислам дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Сербия халкының (8 772 мең кеше) 3,10 % ы (221 мең кеше) — Ислам дине тарафдары (*[[2020 ел|2020]]*). Ислам — Сербиянең традицион диннәреннән берсе. Сербия мөселманнарының күпчелеге — сөнниләр.

## Тарих
Сербиядә Ислам XIV—XV гасырларда ил территориясе Госманлы империясе кул астында булганда кабул ителгән. 1521 елда төрекләр, маҗарларны җиңеп, ил территориясен кулга төшерә. Урта гасыр Сербиясе Госманлы империясенә кушылганнан соң, ислам биредә иң киң таралган дингә әверелә. Күп кенә славяннар ислам динен кабул иткән, илдә халыкны исламлаштыру барган, шулай ук көнчыгыштан бирегә төрекләр һәм башка мөселман халыклары күчеп килгән.

Төрек сәяхәтчесе Әүлия Чәләби 1660 елда Белградта яшәүче 98 мең кешенең 21 меңе мөселман булмавын, 77 меңенең мөселман булганын, шәһәрдә эшләп килгән 35 мәчетнең исемен теркәп калдырган.

1688—1690 елларда Австро-Венгрия империясе гаскәре ил территориясен кире кайтарып алгач, күп кенә мәчетләр җимертелә, җимерелми калганнары христиан (*[[католиклык|католик]]*) чиркәвенә әверелә. 1690—1717 һәм 1739—1789 елларда яңадан госманлылар кул астына кергәч, мәчетләр кире үз хәленә кайтарыла, ремонтлана, яңалары төзелә.

Ил территориясе госманлылардан азат ителгәч, XIX гасырдан ислам диненең тәэсире кими, күп кенә мәчетләр җимертелә.

## Мөселманнар милләте буенча
Сербия мөселманнары, нигездә, босниялеләр, албаннар, мөселман чегәннәр, милләте буенча мөселман булганнар һәм .

## Демография
Сербиядә мөселман халкы 2010 елдагы 280 мең (ил халкының 3,7 % ы) урынына 2030 елда 377 мең (ил халкының 5,1 % ы) булыр, дип фаразлана .

## Оешма
Сербиядә ислам тарафдарлары ике аерым оешмага берләшкән: Босния һәм Герцеговинаның Ислам җәмгыятенә буйсынган, Белградта урнашкан Сербиядә Ислам җәмгыяте (*Islamska zajednica Srbije*) һәм 2007 елда нигезләнгән, Нови-Пазарда урнашкан Сербия Ислам җәмгыяте (*Islamska zajednica u Srbiji*).

## Мәчет
 
Байраклы мәчете бинасы XVII гасырның икенче яртысында төрек солтаны (*[[1687 ел|1687]]—[[1691 ел]]ларда*) Сөләйман II (*[[1642 ел|1642]]—[[1691 ел|1691]]*) фәрманы буенча иске мәчет урынында төзелгән, дип уйланыла.
1717—1739 елларда Сербияне австриялеләр басып алгач, мәчет католик чиркәве итеп үзгәртелә, төрекләр Белградны кире яулап алганнан соң, яңадан мәчеткә әверелә.

1868 елда Сербия кенәзе  (*[[1823 ел|1823]]—[[1868 ел|1868]]*) мәгариф һәм чиркәү эшләре министрына гамәлдәге мәчетләрнең берсен (*Байраклы мәчетен*) сайларга һәм мөселман дини йолаларын башкару өчен яраклы итәргә боера.

1935 елда Белградта борынгылыкны саклау турындагы карар белән беренче тапкыр дәүләт тарафыннан саклауга алына.

2004 елның 18 мартында  вакытында  албаннарның православ чиркәүләрен яндыруына җавап итеп, радикаль яшьләр төркеме тарафыннан мәчет таланган, ут төртеп яндырылган.

## Сылтамалар
*  Islamska zajednica u Srbiji 
* Abdulah Talundžić. Džamije u Beogradu
*  The Bajrakli Mosque 
*   Islamske zajednice Srbije (Сербия Ислам җәмгыяте)

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Сербиядә ислам
Төркем:Сербиядә дин
Тыван Атыл

**«Тыван Атыл»** (Туган Идел, ) — чуаш язучыларының әдәби журналы. Хәзерге вакытта журнал «Атыл-Волга» нәшрият йортында чыга.

Баш мөхәррир- Т. Г. Вашуркина.

## Тарих
1931 елдан бирле нәшер ителә. 1940-1944 елларда «Художественная литература» исеме астында басыла (17 китап дөнья күргән). 1944 елда 18 нче китап басылганда исеме үзгәртелә. 1965 елга кадәр әдәби альманах буларак чыга. 1965 елда икенче номердан вакытлы басма-журнал.

## Төрле елларда журналның баш мөхәррирләре
* Никифор Вачанка
*Илле Тукташ
* Аркадий Эсхель
* Семён Эльгер
* Яков Ухсай
* Александр Калган
* Василий Осипов
* Мишши Уйп
* Василий Алендей
* Владимир Абашев
* Леонид Агаков
* Пётр Львов
* Александр Галкин
* Георгий Краснов
* Таллеров Лаврентий Васильевич
* Фёдор Агивер
* Желтухин Герман Николаевич
* Тарасов Арсений Алексеевич
* Кервень (Кошкин) Василий Гаврилович
* Михайлова Лидия Ивановна
* Татьяна Геннадьевна Вашуркина
## Тышкы сылтамалар
* Анонсирование свежего номера журнала 
* На сайте издательства "Хыпар"

Төркем:1931 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:Чуаш әдәбияты
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены белән бүләкләнгән басмалар
Төркем:Чуаш журналлары
Су опоссумы

**Су опоссумы** () - Юкатан ярымутравының төньяк өлешеннән башлап Аргентинага кадәр территориядәге зур булмаган елгаларда һәм сулыкларда яши торган опоссум төре.

Бу сирәк очрый торган хайваннарның берсе балык, су бөҗәкләре белән туклана.
Аның йоны кыска, куе, назлы, мрамор кара яки соры төстә..

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World. Johns Hopkins University Press, Baltimore 1999, ISBN 0-8018-5789-9

Төркем:Опоссумнар
Ашваттһа

Һинд дине мифологиясе буенча, **ашваттһа** (Санскрит телендә:अश्वत्थ, IAST: aśvattha) (яки **Ассатһа**) ул *[[Изге Инжир]]* агачы, ул Һинд динендә изге агач һәм киң рәвештә Һинд диненә караган тектсларда очрый, ул Риг Ведаданың I.164.20 мантрасында 'пипал' (*Ficus religiosa*) буларак искә алына. Буддачылык текстларында агач Бодһи агачы дип атала, бу aгач астында Гаутама Будда медитациялгән һәм яткылыкка ирешкән.
Ашваттһа ул Шива һәм Вишнуның исеме; Ади Шанкара буенча бу исем шва (иртәгә) һәм стһа (калган нәрсә) тамырларыннан алынган. Данстутида Ашваттһа Патшазадә исеменнән Атһарван (Пайюга бирелгән) бүләкләрен кабул итүчеләре булган; патшазадә Гриффит тарафыннан Диводаса белән идентификацияләнгән булган.

Начикетага күрсәтмәләр биргәндә  Яма Радж мәңге Ашваттһа агачын тасвирлый, аның тамырлары өскә үсә һәм боткалары аска, ул саф мәңге Браһман, анда бөтен бу дөньялар урнашкан һәм аннан тыш бернәрсә дә юк (Катха Упанишада шигырь II.vi.1). Әмма Кришна безгә сөйләгәнчә Ашваттһа агачының башы да, ахыры да юк һәм стационарлыгы юк, аның тамырлары өстә һәм ботаклары аста, тамырларын Гуналар тукландыра һәм аның мәңге тамырлары кеше дөньясында гамәлләр формасында таралган һәм аларны кайту булмаган күк сыену урынына ирешү өчен көчле бәйле булмау коралы белән кисәргә кирәк  (Бхагавад Гита Бүлек XV 1-4 шигырьләре). Баштагысында өйрәнелгәнчә Ашваттһа агачы Брахман белән идентик чын нәрсә һәм шулай итеп аны кисеп булмый; соңгысында әйтелгәнчә Ашваттһа агачын чын булмаган мәхлукат итеп карарга мөмкин һәм аның булуын кисәргә кирәк.
Пураналарда, мәсьәлән, Падма Пуранада һәм Сканда Пуранада Ашваттһа (Пипал) агачына ихтирам күрсәтеп якын килү һәм табынудан бик күп алкышлар санап үтелә.

Бодхи агачы белән бәйләнештә искә алынган беренче тарихи шәхес булып Богһайяда Ашока  тора, аның Буддачылык исеме Пийядаси булган.
Һинду корбан утында кулланылган ут таякчыкларында, мәсьәлән, агниһотрада шулай ук ашватһа агачының кипкән тукымасы бар.

## Искәрмәләр

**Dictionary of Hindu Lore and Legend* (ISBN|0-500-51088-1) by Anna Dallapiccola

## Тышкы сылтамалар
*Eternal Ashvatha in Hinduism, an excerpt from Bhagavad Gita

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине космологиясе
Төркем:Буддизм
Кече чебен чыпчыгы

**Кече чебен чыпчыгы** () — чыпчыклар отрядындагы кош.

## Характеристикасы
Чыпчыктан шактый ким. Күбрәк ялгыз йөри.
Агачның түбән ботакларына канатларын төшереп, койрыгын күтәреп утыра. Вакыт-вакыт оча бәя, һавадагы бөҗәкләрне тотып ала. Сырт ягы көрәнсу соры. Гәүдәсенең ас ягы ак. Кара койрыгының ике ягыннан киң генә ак сызыклар үтә. Ата кошның тамагы һәм түшенең югарыга өлеше җирән. Башка чебен чыпчыкларыннан соры сырты, киң юл койрыгы белән аерыла.

## Тавышы
Тавышы тонык кына: «си-ли-си-ли» яки яхшы ишетерлек тырылдый: «тррр».

## Яшәү рәвеше
Юан агачлы куе урманнарда яши. Очып йөрүче бөҗәкләр белән туклана. Күчмә кош. Киң генә таралган. Агач куышларында яки ботаклар арасында оялый. Кызгылт соры тимгелле 5-6 бөртек алсу сары яки яшькелт ак сары йомырка сала. Зарарлы бөҗәкләрне тотып файда китерә.

## Әдәбият
* Э. Ф. Ишбирзин. Башкортостан коштары китабы. Уфа,1986 ел. ИБ № 3478 28.693.35 И 90
* Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Ардания, 1996. — ISBN 5-88666-011-9

## Искәрмәләр
Вак тычканнар

**Вак тычканнар** () — кимерүчеләр отрядының тычкансыманнар гаиләсенә караган җәнлек.

## Характеристикасы
Гәүдә озынлыгы 5-7,7 см, авырлыгы 25 г чаклы. Йоны кыска, төсе җирәнсу-көрәннән алып көлсу-сорыга кадәр, аркасы буйлап буй кара сызык үтә. Борыны очлы, күзе кече, колагы овал, кара-көрән яки көрән, читләреннән саргылт каймалы. Арткы аягы алгысыннан 2 тапкыр диярлек озынрак. Койрыгы 8,5—10 см, алгыр, кыска каты төк белән капланган.

## Үрчүе
Җенси яктан 1 елда өлгерә. Гадәттә, елына 1 тапкыр 4-6 бала тудыра. 2-3 ел яши. Эңгердә, төнлә, көн азагында шулай ук көндез дә актив. Кышын йокыга тала.

## Туклануы
Бөҗәк һәм аларның курчаклары, үрмәкүч сыманнар һ.б. вак умырткасызлар, үсемлекнең чәчкәсе, миләш һәм орлыгы белән туклана.

## Таралуы
Урман вак тычканы агач тамыры арасындагы бушлыкта, агач куышына, черек агач төбендә яши, кайвакыт туфракта кыска эннәр казый; дала зонасыннан башка Башкортстан республикасының бөтен биләмәсендә субасар әрәмәлектә, урман аланында очрый; дала вак тычканы — вак кимерүчеләрнең ташландык эннәрендә, Башкортстанның Җаек аръягындагы далаларында һәм болыннарында тереклек итә.
14 төре билгеле. Башкортстанда урман вак тычкан һәм дала вак тычканы тереклек итә.

## Кеше өчен зарары
Вак тычкан йогышлы авырулар (талпан энцефалиты, туляремия һ. б.) таратучы.

## Искәрмәләр

Төркем:Тычкансыманнар
Олег Николаев (1969)

**Олег Алексеевич Николаев** (10.12.1969, Чербай, Кызыл Чутай районы, Чуаш АССР, РСФСР, СССР) — Россия дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, экономист. Чуаш Республикасы Башлыгы вазифасын вакытлыча башкаручы (2020 елның 29 гыйнварыннан), Чуашстан Республикасы Министрлар Кабинеты Рәисе (2020 елның 6 февраленнән).

"Гадел Россия" сәяси партиясенең Үзәк Советы әгъзасы». Дәүләт Думасының милләтләр эшләре буенча комитеты рәисе (22-29 гыйнвар 2020)

Дәүләт Думасы депутаты (2016 елның 18 сентябреннән 2020 елның 29 гыйнварына кадәр).

## Биография
Олег Николаев 1969 елның 10 декабрендә Чуаш АССРның Кызыл-Чутай районы Чербай авылында чуаш крестьян гаиләсендә туа.

### Дәүләт Думасы депутаты

## Шулай ук карагыз
* Аксаков Анатолий Геннадьевич

## Сылтамалар
* Персональный сайт — Николаев. Онлайн 
* Профиль на сайте Государственной думы // duma.gov.ru
* Профиль на сайте партии «Справедливая Россия» // www.spravedlivo.ru
* Профиль на сайте Государственного совета Чувашской Республики // www.gs.cap.ru
* Владимир Болгарский: Новая реальность Олега Николаева и сердце аксакала

Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Төркем:«Гадел Россия» әгъзалары
Төркем:Россия Федерациясе Дәүләт думасы комитет рәисләре
Төркем:Россия сәясәтчеләре
Төркем:1969 елда туганнар
Төркем:10 декабрь көнне туганнар
Фарсин

**Фарсин** — фамилия.
* Фәрит Фарсин (1933—1980), музыкант, Казанның 5нче санлы балалар музыка мәктәбе директоры (1962—1980).
* Фердинанд Фарсин (1930—2012), театр актеры, Татарстан АССР атказанган артисты (1968). 
* Юныс Фарсин, театр актеры, Чистай (1936 елдан Минзәлә) татар театрына нигез салучыларның берсе.
----
* Люция Фарсина (1930—2005), театр актрисасы, Татарстан АССР халык артисты (1980).
 

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Асанбиби

**Асанбиби** (Бенгаль телендә: আসানবিবি) ул Халык дине Алиһәсе, аңа алты кыз туганы Олабиби (Ваба
Алиһәсе), Аджгаибиби, Чандбиби, Баһадабиби, Җһетунебиби һәм Җһолабиби
белән Көньяк Бенгалиядә табыналар. Кайбер хәзерге заман галимнәре ышануы буенча
бу җиде Алиһә бергә *Сатбиби* (җиде ханым) буларак мәгълүм, алар *[[Саптаматрикалар]]*ның
 (Браһми, Маһешвари, Вайшнави, Вараһи, Индрани
һәм башкалар) метаморфозалары, әмма *Саптаматрикалар* һәм *Сатбиби*лар
арасында охшашлыклар юк диярлек. Җиде Алиһәгә коллектив табыну Борынгы
Һиндстанда Синдхта урнашкан Инд Үзәне Цивилизациясенең төп шәһәр үзәге
Мохенджодарода табылган терракотта мөһердә бар, анда бергә торучы җиде
хатынның сурәте урнашкан.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине Илаһлары
Төркем:Шактизм
Саз карчыгасы кошлары

**Саз карчыгалары ** () — карчыгалар гаиләлегенең  асгаиләлеге. Дала, болын, сазлыкларда һәм авыл хуҗалыгы җирләрендә яши.

### Тавышы
«кью...кью..кью» яки «тү...тү...тү». Ана кош «кит..ки-ки...ки...ки...ки-ки».

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча хайваннар
Төркем:Кошлар
Төркем:Хайваннар
Төркем:Зоология
Саз карчыгасы

**Саз карчыгасы** () - саз карчыгасы кошларына караган ерткыч кош.

Каргадан зурыррак. Очканда киң очлы канатлары, озын гына койрыгы күзгә салына. Гадәттә су, камыш өсләрендә түбәнтен генә очып йөри. Гомуми төсе кара көрән. Башы, сырты, гәүдәсенең ас ягы соры төстә, бәйләнешсез буй ала сызымнар белән чыбаланган. Башка карчыгалардан аермалы ягы, каурыйларында ак төс булмавы.

## Тавышы
Тавышы яңгыравыклы.

## Яшәү рәвеше
Сазлыклы, суга якын болын һәм тугайларда яши. Вак су кошлары, бака аулый. Күчмә кош. Киң генә таралган. Оясы җирдә була. 4-5 бөртек яшькелт ак йомырка сала. Күбәеп китсәләр, су кошларын юк итеп зыян китерәләр.

## Әдәбият
* Жизнь животных (ТЛ. 1-7). – 2-е изд. – М., 1983-89.
* Э.Ф.Ишбирзин. Башкортостан коштары. Уфа-1986 й.180 бит.

Төркем:Карчыгалар
Төркем:Кошлар
Җәллад козгын

**Җәллад козгын** (*лат. Lanius collurio Linnaeus*) — чыпчыксыманнар отрядының козгыннар гаиләлегеннән булган, Көнчыгыш ярымшарда һәм Төньяк Америкада урманда яшәүче, бөҗәкләр белән, еланнар, тычканнар һәм вак кош балалары белән туклана торган, койрыгы һәм канаты кара, калган җире зәңгәр төстә булган утрак һәм күчмә ерткыч кош.

## Тасвиры

Каргадан ким. Гадәттә, коры ботакларда утыра. Түбәсе соры, аркасы көрән. Күзләре аша үткән киң юл, канатлары һәм койрыгы кара. Койрыгының ике як читен ак сызыклар үтә. Гәүдәсенең ас ягы, койрык төбе алсу ак, вак саесканнан тигез кара канатлары белән аерыла. Тавышы авырлыклы: «келт-келт» һәм гырылдык «шаа-шаа». Башка кошларның тавышларын чыгарып сайрый.

## Яшәве
Урман читләрендә, куаклыкларда, бакчаларда була. Куакта оялый.
Күчмә кош. Киң генә таралган.

## Туклануы
Төрле бөҗәкләр белән туена.

## Үрчүе
Кара көрән тимгелле 4-6 бөртек яшел йомырка сала.

## Сылтамалар
* Позвоночных животные России: Обыкновенный жулан 

Төркем:Кошлар
Төркем:Козгыннар
Патанешвари

Маа **Патанешвари** Патна патшалыгының (хәзерге көн Балангирның) төп Алиһәсе булып тора. Патанешвари беренче Чауһан патшасы Рамай Дэвның баш Илаһы булган. Патанешвари гыйбадәтханәсе Балангир шәһәрчегендә урнашкан.
## Тышкы сылтамалар
* Balangir district website

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине Илаһлары
Төркем:Шактизм
Николаев (фамилия)

**Николаев** — фамилия.
* Айсен Николаев (1972), Саха (Якутия) Башлыгы (2018 елның 27 сентябреннән). Якутск шәһәре башлыгы (2012—2018).
* Алексей Николаев (1905—1983), химик-технолог, фән докторы, профессор, ТАССР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1965).
* **[[Анатолий Николаев]] :**
** Анатолий Николаев (1902—1977), неорганик химия белгече, ССРБ ФА академигы (1966).
** Анатолий Николаев (1940), медицина фәннәре докторы, профессор, Россия Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты (2014).
* **[[Владимир Николаев]]**
** Владимир Николаев (1921—1944),  Советлар Берлеге Каһарманы (1944).
** Владимир Николаев (1871), фармаколог, медицина докторы (1902), фән докторы (1934), РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1940).
* Геннадий Николаев (1935—), тел галиме, фән докторы, профессор.
* Герман Николаев (1926—1986), хирург, фән докторы, профессор.
* Николай Николаев (1937—), химик-технолог, фән докторы, ТАССР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1990).
* Олег Николаев (1969), икътисадчы, Чуашстан Башлыгы  (2020 елның гыйнварыннан).
* Павел Николаев (1881—1943), терапевт, медицина докторы (1910), профессор, РСФСР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1935).
* Яков Николаев (1916—1997),  Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1945, 1945).
----
**[[Александра Николаева (мәгънәләр)|Александра Николаева]]** 
* Александра Николаева (1908—1988), тарихчы, ярдәмче тарихи фәннәр буенча белгеч, фән докторы, профессор.
* Александра Николаева (1922—), химик-технолог, фән докторы, профессор, ТАССР һәм РСФСР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1965, 1973).
* Александра Николаева (1924—2015),  Социалистик Хезмәт Каһарманы (1948).

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Николаев (мәгънәләр)

**Николаев** — күп мәгънәле сүз.

## Фамилия
* **[[Николаев (фамилия)|Николаев]]**
** Айсен Николаев (1972), дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, Саха Республикасы (Якутия) башлыгы (2018 елдан).
** Алексей Николаев (1905—1983), химик-технолог, фән докторы, профессор, ТАССР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1965).
** Анатолий Николаев (1902—1977), неорганик химия белгече, ССРБ ФА академигы (1966).
** **[[Владимир Николаев]]**
*** Владимир Николаев (1921—1944), Советлар Берлеге Каһарманы (1944).
*** Владимир Николаев (1871), фармаколог, медицина докторы (1902), фән докторы (1934), РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1940).
** Геннадий Николаев (1935—), тел галиме, фән докторы, профессор.
** Герман Николаев (1926—1986), хирург, фән докторы, профессор.
** Николай Николаев (1937—), химик-технолог, фән докторы, ТАССР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1990).
** Олег Николаев (1969), икътисадчы, Чуашстан Башлыгы  (2020 елның гыйнварыннан).
** Павел Николаев (1881—1943), терапевт, медицина докторы (1910), профессор, РСФСР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1935).
** Яков Николаев (1916—1997), Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1945, 1945).
* **[[Николаева]]**
** **[[Александра Николаева (мәгънәләр)|Александра Николаева]]**
***  Александра Николаева (1908—1988), тарихчы, ярдәмче тарихи фәннәр буенча белгеч, фән докторы, профессор.
***  Александра Николаева (1922—), химик-технолог, фән докторы, профессор, ТАССР һәм РСФСР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1965, 1973).
***  Александра Николаева (1924—2015), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1948).
**Елена Николаева (1985), журналист, телетапшырулар алып баручы.
## Торак пункт
* Николаев (Николаев өлкәсе, Украина)
## Моны да карагыз
* Николаевка, торак пункт.
Дургамасур

**Дургамасур** - ул Хираньякш гаиләсендә Руру шәйтанының туган булган. Ул дүрт Веданы
урлаган һәм сиземле хайваннарны сусыз һәм ризыксыз калдырган өчен Шакамбһари
формасында Парвати яки Дурга Алиһәсе тарафыннан үтерелгән булган.
Маа Шакамбһари шулай ук Дэви Сатакши формасын алган. Бу формада Дэви тәнен йөз күз белән бизәп
җирдә су җитмәүне тәэмин иткән. Бу шәйтанны үтереп Алиһә Дурга исемен алган.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Мифология
Төркем:Асуралар
Тормоз

**Тормоз** - транспорт хәрәкәтен туктату, тоткарлау җайланмасы.  Тормоз ярдәмендә тәгәрмәчнең хәрәкәтен туктату.

Беренче тормоз системалары җигүле транспортта да кулланылган. Ат чагыштырмача зур тизлек белән йөртүне куа һәм үзе дә аның тукталышын үти алмый. Беренче механизмнары тормозили үзе көпчәкләре ярдәмендә кул рычаг яки системасы рычагов. Агач колодка, кайчагында-белән обитой тире өслеге прижималась турыдан-туры ободе көпчәкләре, аны затормаживая. Сырлы һава торышында бу аз нәтиҗәле булды, өстәвенә, резин пневматик шиналар таралуга, тәгәрмәчне шул рәвешле тоткарлау мөмкин түгел иде, чөнки тормозлауның нәтиҗәлелеге түбән булыр иде, ә колодка белән элемтәгә керү резинасы бик тиз югалыр иде.

Колодочный тормоз талпан тибындагы велосипедта

Шул вакыттан бирле тормоз механизмы җитди эволюция кичергән. Иң зур үсеш эшләү тормозных системаларын барлыкка килү белән автомобиль.

## Аңлатма

Грек сүзе булу шикле, төрки телләрдән turmaz "тормас"; шулай ук арба көпчәге тубырчыгы дигән мәгънәгә туры килә.

## Искәрмәләр

Төркем:Автомобиль
Төркем:Тормоз
̴Һималайя Патшалыгы

**Һималайя Патшалыгы** ул Пураналарда искә алынган Гималайяларда патшалык булган. Химават аның хөкемдары булган. Аның кызы Парвати Ходай Шиваның хатыны һәм бу патшалыкның принцессасы булган. Һинд Маһабһарата эпосында Һималайя дигән патшалык искә алынмый, әмма Гималай тауларында күп патшалыклар искә алына, мәсьәлән, Кунинда Патшалыгы, Парвата Патшалыгы, Непа Патшалыгы, Кирата Патшалыгы, Кимпуруша Патшалыгы, Киннара Патшалыгы һәм башкалар.
## Маһабһаратада искә алулар
Арджуна таулы Гималайя төбәге патшалыкларына экспедиция ясаган дип искә алына (2:27).  Һималайяларны һәм Нишкута тауларын яулап алып һәм Ак тауларга килеп, ул аның итәгендә лагерь куйган булган (2:26).  Пандавалар сокланып Гималайда урнашкан Суваһуның киң биләмәләрен күргән, анда атлар һәм филләр күп булган, Кираталар һәм Танганалар яшәгән һәм күпсанлы Пулиндалар яшәгән (3:140).  Пандавалар *Гималайяларның алтын присклары*ннан алтынны таба торган итеп искә алынган булганнар. (14:63,64).

## Шулай ук карарга мөмкин
* Борынгы Һиндстан Патшалыклары
* Непа Патшалыгы
* Парвата Патшалыгы
* Кирата Патшалыгы

## Искәрмәләр
* Mahabharata of Krishna Dwaipayana Vyasa, translated to English by Kisari Mohan Ganguli

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Непа Патшалыгы

**Непа** (шулай ук Нипа буларак мәгълүм) ул борынгы Санскрит эпосы Маһабһаратамда искә алынган тауларда патшалык булган. Аның хәзерге эквиваленты булып Непал идентификацияләнә, Һималай таулы җирендә урнашкан ил.
## Махабхаратада искә алулар
### Непас һәм патша Юдһиштһира
Непалар Пандава патшасы Юдһиштһира хөкеме астында кабилә буларак искә алына: Нипалар, Читракалар, Куккуралар, Караскаралар һәм Лауһа-җангһлар Юдһиштһира сараенда хезмәтчеләр буларак яшәгән (MBh 2:49). Непалар Юдһиштһирага аның Раджасуйя корбаны вакытында салым биргәннәр: Биниһая Чиналар һәм and Сакалар һәм Уддралар һәм күпсанлы урманнарда яшәүче вәхши кабиләләр һәм күп Вришнилар һәм Һара һуналар һәм Һималайя Патшалыгының эңгер-меңгер кабиләләре һәм диңгез яры төбәкләрендә яшәүче кешеләр ясак белән патша Юдһиштһираның капкасы янында көтеп торганнар (2:5).
### Бһиманың патшалар исемлеге
''Непа патшасы гамәлләре үз расалары җимерелүенә китергән патшалар исемлегендә искә алына, күбрәк Дурьодһана кебек очракларда, аның гамәлләре Куру Патшалыгы расасы бетүенә китергән.
Дһарма беткәч, Кали Алиһәсе Асураларда, Удаварта Һайһайялар арасында. Джанамеджайя Непалар арасында, Ваһула Таджангһалар арасында, горур Васу Кримилар арасында, Аджавинду Сувиралар арасында, Рушадрик Сурашталар арасында, Аркаджа Валиһалар арасында, Дһаутамулака Чиналар арасында, Һайягрива Видеһалар арасында, Вараһю Маһауджасалар арасында, Ваһу Сундалар арасында, Пуруравалар Диптакшалар арасында, Саһаджа Чедилар арасында һәм Матсьялар арасында, Вришаддһаджалар Правилар арасында, Дһараналар Чандра-батсьялар арасында, Бигаһана Мукуталар арасында һәм Сама Нандивегалар арасында туган булган (5:74).

### Башка искә алулар
(13:34)-дә без Непалар Нипалар буларак түбәндәге абзацны табабыз: Бһригулар Талаҗангһаларны яулап алганнар. Ангирасның улы Нипаларны яулап алган. Бһарадваджа Витаһавьяларны һәм шулай ук Айласны яулап алганнар.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Борынгы Һиндстан Патшалыклары

## Искәрмәләр
*Mahabharata of Krishna Dwaipayana Vyasa, translated to English by Kisari Mohan Ganguli

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Владимир Виноградов (мәгънәләр)

**Владимир Виноградов:**
* Владимир Виноградов (1955—2008), банкир.
* Владимир Виноградов (1921—2017), тарихчы, икътисад фәннәре докторы (1965), ССРБ ФА академигы  (1984), ССРБ дәүләт премиясе лауреаты (1984).
* Владимир Виноградов (1882—1964), галим-терапевт, кардиолог. СССР  академигы (1944), РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1940), Социалистик Хезмәт Герое (1957). Иосиф Сталинны дәвалаган табиб.
* Владимир Виноградов (1874—1934), сәяси эшлекле.
Хуҗа Шонкаров

**Хуҗа Шоңкаров** (*[[1895 ел|1895]], [[Әгерҗе]]—[[1950 ел|1950]], [[Минзәлә]]*) — талантлы артист, театр эшлеклесе.

## Тәрҗемәи хәле
Әгерҗедә туып үскән. Ватандашлар сугышында катнашкан. 1920-еллардан үзенең гомерен татар театры белән бәйли. Сарапул, Актаныш, Баулы, Чаллы колхоз-совхоз театрларын оештыручыларның берсе була. 1930—1935 елларда Беренче районара колхоз-совхоз театрының оештыручысы һәм актеры. 1937—1941 һәм 1944—1950 елларда Минзәлә театры артисты. Язучылык белән дә шөгыльләнгән. Яшьлегендә һөнәри татар көрәшчесе буларак, циркларда көрәшеп йөргән. Дөньяга танылган көрәшче га каршы көрәшкән. Инкыйлабка кадәр һәм инкыйлабтан соң, шулай ук НЭП заманында Чаллы тирәсендәге авылларда авыл саен үзенең физик көчен күрсәтеп йөргән: утызар потлы ташны күкрәгендә кувалда белән ваттырган, теш белән бишәр потлы герне күтәреп, баш аркылы чөеп ыргыткан, биш тиенлек акчаны тешләре белән чәйнәп өзә торган була. Шулай ук фокус күрсәтергә дә оста булган.

## Беренче районара колхоз-совхоз театры
Хатыны Рабига Токанаева белән эксцентрик уен коралларында уйнап, үзләре иҗат иткән такмакларны башкарып, театрны популярлаштыруга зур өлеш кертәләр. Хуҗа Шоңкаров — халыкның үзе эченнән күтәрелгән, чын мәгънәсендә халыкчан артист була. Театрга да үзе кебек табигый талантлы, әрсез яшьләрне җыярга тырышкан.

Артистка юлда мәкерле-хәтәр хәлләргә очрарга туры килә: Тымытык янындагы Кәкре Елга авылында төнлә спектакльдән кайтып килүче Хуҗа Шоңкаровка бүре ядрәсе белән корылган ау мылтыгыннан аталар.
 
## Әдәбият
# *[[Әнәс Камал]]*. Март бураннары. К.: ТКН, 1988 ел, 245-248нче бит. 
# Беренче тургайлар (*җыентык*). К.:ТКН, 1978.
# Межасыз кырларда беренче тургайлар. «Социалистик Татарстан», 1978 ел, 7 март.

## Искәрмәләр

Төркем:Татар артистлары
Төркем:Татарстан артистлары
Төркем:Минзәлә театры актерлары
Гну

**Гну** (*гну антилопасы*, ) — Африкада яшәүче эре тояклы хайваннар ыруы. Гну куш мөгезлеләр гаиләсенә карый. Ыру "кара гну" һәм "зәңгәр гну" төрләренә бүленә.

## Тасвиры

Хайванның биеклеге 1,15—1,4 м, авырлыгы 150 — 200 кг га җитә. Хайваннар Африканың саванналарында, Серенгети экорайонында тереклек итә. Гомер озынлыгы 20 елдан артык.

Гну хайваннарының мизгелле миграциясе билгеле, яңгыр мизгеле үткәч антилопаларның төп ризыгы — тәбәнәк үлән артыннан яңа көтүлекләргә күчәләр. Май һәм ноябрь айлары иң киң миграция чоры, майда 1.5 миллион гну тигезлектән урманнарга күченә; яңгыр мизгеленнән соң ноябрьда кире әйләнеп кайталар.

Гну — тигезлекләр экосистемасының мөһим өлеше, аларның тизәкләре туфракны ашлый. Гну итен азык итеп кулланалар. Ау вакытында 500-ләп хайваннан торган көтү сәгатенә 55 ка тизлектә йөгереп, көтүлеккә зыян китерә.

## Үрчүе

Каплату чоры, гадәттә, өч атна. Үрчү елның билгеле бер вакытына бәйләнешсез. Авырлык 8.5 ай дәвам итә. Гадәттә бер бозау, бик сирәк ике бозау тудыралар. Атналык бызаулар үлән ашый башлый, ашату вакыты 7— 8 ай дәвам итә.

## Әдәбияттә
* И. Ильф һәм Е. Петровның «Золотой теленок» романында төп геройлар йөрткән автомобиль «Антилопа-Гну» дип атала.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча хайваннар
Төркем:Кушмөгезлеләр
Шактизм

**Шактизм** (Санскрит телендә: **, турыдан-туры мәгънәдә,
"энергия, куәт, мәңге
Алиһә доктринасы")
ул Һинд диненең төп традициясе, биредә метафизик чынлык метафизик хатын-кыз табигатен ия дип таныла һәм Шакти иң олы илаһи көч дип
санала. Биредә күпсанлы Алиһәләр бар, алар барысы
да шул ук иң олы Алиһәнең аспектлары дип таныла.
Шактизмның төрле суб-традицияләре бар, кайберәүләрдә грациоз Парватига
табынуга күбрәк игътибар бирелә, кайберәүләрдә ярсулы Кали Алиһәсенә
табынуга күбрәк игътибар бирелә.

Һинд диненең Шрути
һәм Смрити текстлары Шактизм традициясенең әһәмиятле тарихи язмалары булып
тора. Өстәвендә аларда *[[Дэви Маһатмья]]*,
*[[Дэви Бһагавата Пурана]]*, Бхагавата Пурана һәм Дэви Упанишад
кебек Шакта Упанишада олылана. Шактизмда аеруча *Дэви Маһатмья* *[[Бһагавад Гита]]*
кебек әһәмиятле дип санала.

Шактизм күптөрле Тантраның
суб-традицияләре өчен мәгълүм, шулай ук биредә тәңгәл килгән рәвештә системалар белән
Алиһәләр йолдызлыгы бар. Анда Видьяпитһа һәм Кулмарга бар. Шактизмда Алиһәләр пантеоны Һиндстанда
Буддачылыкның бөлүеннән соң арткан, биредә ун Алиһәләр Маһавидья буларак Һинд дине һәм Буддизм Алиһәләре кертелгән булган. Шактизмда Дэвиның иң киң аспектларына Дурга, Кали Алиһәсе, Сарасвати Дэви, Лакшми, Парвати һәм Трипурасундари керә. Алиһәгә күп игътибар бирә торган традиция Төньяк-Көнчыгыш Һиндстанда бик
популяр, аеруча Көнбатыш Бәнгәлдә һәм Ассамда, ул аны Дурга Пуджа кебек
фестивальдә бәйрәм итә, ул Көнбатыш Бәнгәлдә популяр. Шактизм
фикерләре Вишнуизм һәм Шиваизм традицияләренә йогынты ясаган,
Алиһә тәңгәл килгән рәвештә Вишну һәм Шиваның *Шакти/Энергиясе*
дип таныла һәм күпсанлы Һинд дине гыйбадәтханәләрдә һәм фестивальләрдә
табыныла.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шактизм
Фаикъ Камал

**Фаикъ Камал**, Фаикъ Галиәсгар улы Камалетдинов (*[[1919 ел]]ның [[24 июль|24 июле]], [[РСФСР]], [[Казан губернасы]], [[Казан]] — [[1941 ел]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Ростов-на-Дону|Ростов]]*) — сугышка кадәр башлап язучы, Арчада район колхоз-совхоз театрында артист. Драматург Галиәсгар Камалның Бөек Ватан сугышында һәлак булган улы.

## Тәрҗемәи хәле
1919 елның 24 июлендә Казанда драматург Галиәсгар Камал һәм аның икенче хатыны Әсма Мифтахетдин кызы Сәгъдиева гаиләсендә
туган. Язучының икенче анадан туган беренче улы. Фаикъ Казан Сәнгатьләр техникумын тәмамлап, Арчада район колхоз-совхоз театрында артист булып эшли башлый. Язучылык эше белән дә шөгыльләнә. Замандашларының мәгълүматы буенча, Фаикъ Камалетдинов бик талантлы артист була һәм Камалларның актерлык династиясен дәвам итәчәк булган. 1941 елда сугышка алына һәм Көньяк фронтның хәрби хәрәкәтләрендә катнаша. 1941 елның 17 ноябре — 2 декабрендә Дондагы Ростовны  икенче кабат азат итү  һәлак була.

## Моны да карагыз
* Галиәкбәр Камалетдинов (әтисе ягыннан бабасы)
* Галиәсгар Камал (әтисе)
* Әнәс Камал (ата бер, ана икенче булган абыйсы)
* Зәйнәп Камалова (әтисенең бертуган сеңлесе)
* Камал I (Габдулла Камалетдинов) (әтисенең бертуган энесе)
* Камал II (Габдрахман Камалетдинов) (әтисенең бертуган энесе)
 
## Әдәбият
# *[[Әнәс Камал]]*. Март бураннары. К.: ТКН, 1988 ел, 269нчы бит.

## Галерея

## Сылтамалар
*    Галиәсгар Камалның нәсел-нәсәбе. «Сөембикә», 26.06.2017
*    Галиәсгар Камал турында истәлекләр. Фотоархив.  ТР милли китапханәсе

## Искәрмәләр


Төркем:Казан театр укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Татар артистлары
Төркем:Татарстан артистлары
Төркем:Бөек Ватан сугышында һәлак булучылар
Төркем:Галиәсгар Камал
Шиваизм

**Шиваи́зм** яки **шайви́зм** (Дэванагари язуы
белән: शैव धर्म), ) — Һинд диненең төп юнәлешләрнең берсе, Ходай Шивага табыну традициясе.
Шиваизм бөтен Һиндстан буйлап һәм аннан тыш практикалана, аеруча Непалда һәм Шри-Ланкада. Һинд дине белгече Р. Н. Дандекар фикеренчә Шиваизм цивилизацияле дөньяның хәзер булган диннәрнең иң борынгысы.

## Этимология
Төшенчә Санскрит сүзе *шайва* (śaiva)-дан килеп чыккан, аның мәгънәсе — «Шивадан килеп чыккан» яки «Шивага караган» дигәнне аңлата. Шиваизм тарафдарларын гадәттә **шиваит**лар яки **шайва**лар дип атыйлар.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Елга чикерткә чыпчыгы

**Елга безелдәвеге, чикерткә чыпчык, елга чикерткәсе** — чыпчыксыманнар отрядыннан чикерткә чыпчыклар ыругына караган кош.

Тургайдан ким, бик сак кош. Койрыгының очы түгәрәкләнеп бөтерелгән, сырты һәм түше кара парча сызыкчалар белән чыбаланган карасу көрән төстә. Күзләре өстендә аксыл кашлары бар. Корсак ягы аксыл. Башка чикерткә чыпчыкларыннан чуар сырты һәм түше белән аерыла. Көчле җил һәм яңгыр булганда да сайрый.

## Тавышы
Тавышы — озак дәвам иткән: «зер-зер-зер-зер-зер...».,.

## Яшәү рәвеше
Елга буендагы камышлыкларда яши. Вак бөҗәкләр, үлән орлыклары белән туклана. Күчмә кош. Киң генә таралган. Оясы җирдә, үлән арасында яки куакларда. Кызгылт көрән таплар белән чыбаланган: 4-6 бөртек саргылт көрән йомырка сала.

## Әдәбият
* Э. Ф. Ишбирзин. Башкортостан коштары китабы. — Уфа, 1986. — ИБ № 3478 28.693.35 И 90
* Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Ардания, 1996. — ISBN 5-88666-011-9

Төркем:Чикерткә чыпчыклары
Төркем:Әлифба буенча хайваннар
Тау чыпчыклары

**Тау чыпчыклары** () — чыпчыксыманнар отрядындагы иң зур семьялык; Австралиядән башка бөтен илләрдә яшәгән 12 000 чамасы төргә бүленә. Кечкенә зурлыктагы кошлар..

## Таралу
Киң таралганнар, Мадагаскарда, Яңа Гвинеядә, Австралия һәм Океаниядә генә очрамыйлар. Куаклы тундрадан алып чүлләр һәм тропикларга кадәр, диңгез өслеге биеклегеннән тауларның альп билбавына кадәр яшиләр. Урта киңлекләрдә аеруча таралганнар. Элекке СССР территориясендә 35 төре очрый .

Татарстан территориясендә 14 төре бар. Купшыл, балан чыпчыгы (карабүрек), чыршы чукыры (Loxia curvirostra) ел дәвамында яши. Яшел чыпчык (Chloris chloris), кызылтүш, сары чыпчык, гади ясмык чыпчыгы (Carpodacuserythrinus) һәм башкалар оя кору өчен очып киләләр.

Корташар кош (Pinicola enucieator), пуночка (Plectrophenaxnivalis), гади кыр чыпчыгы (Acanthis flammea) кышларга очып киләләр. Юрок (Fringilla montifringilla) очып уза. 

## Тасвирлау
Семьялык вәкилләре вак һәм уртача зурлыкта; тән озынлыгы 10-22 см. Тән массасы 8 дән 80 гә кадәр, уртача 22 грамм. Кыска муенлы, түгәрәк башлы һәм уртача зурлыктагы канатлы, төрле төстәге тыгыз куе каурыйлы тыгыз гәүдәле кошлар. Канатлары түгәрәк яки бераз очлы. Функциональ беренчел җилпү каурыйлары тугыз, унынчысы рудиментар. Койрыгы 12 уртача озынлыктагы (сирәгрәк кыска яки озынайтылган) каурыйдан тора. Койрык туры киселгән яки уртада уемлы Барлык төрләрдә дә диярлек җенси диморфизм сизелә. Ата кошлар гадәттә ана кошларга караганда ачыграк төстә, еш кына кызыл, сары һәм яшел төсмерләре була..

Томшыгы төрле зурлыкта һәм формада. Койрыгы уемтылы, туры яки очы аз гына түгәрәкләнгән. 

Моногамнар. Аерым пар булып оялыйлар. Агачларда, куакларда ачык, тирән төпле оялар ясыйлар. 4-6 чуар йомырка салалар. Тау чыпчыкларының барлык вәкилләре, нигездә, үсемлек азык белән, фәкатъ балаларын ашату чорында гына бөҗәкләр белән тукланалар.

Чүп үләннәре орлыкларын ашап файда китерәләр.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — : Советская энциклопедия, 1989. — 864 с. — ISBN 5-85270-002-9. [См. аннотацию .]
* 

* 
* *Иерусалимский И.* Попугаи и певчие птицы: виды, содержание, обучение. — Ростов-на-Дону: Владис, 2001. — 320 с. — ISBN 5-94194-073-4.
* 
* Птицы Советского Союза / Под ред. Г. П. Дементьева и Н. А. Гладкова. — : Советская наука, 1954. — Т. 5.
* 

## Сылтамалар

* «Pets Inform» сайтында Тау чыпчыклары 
* 
* 

## Моны да карагыз

Төркем:Тау чыпчыгы кошлар
Төркем:Кошлар гаиләлекләре
Галина Польских

**Галина Польских** (**Гали́на Алекса́ндровна По́льских**) (*[[1939 ел]]ның [[27 ноябрь|27 ноябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Мәскәү]]*) —  РСФСР атказанган артисты (*29.09.[[1969 ел|1969]]*).
## Башкарган рольләре
### Театр
* *[[Кыргый эт Динго]]* (Дикая собака Динго, 1962)
### Кино

## Искәрмәләр

Төркем:ССРБ актрисалары
Харе Кришна мантра

**Һаре Кришна** мантра, шулай ук ул ихтирам итеп **Маһа Мантра** ("Бөек Мантра") дип атала, ул 16-сүзле Вайшнава мантрасы, ул  Кали-Сантарана Упанишадада искә алына, һәм 15-енче гасырдан алар Чайтанья Махапрабхуның тәгълиматының Бхакти хәрәкәтендә әһәмияте үскән. Бу мантра Иң Олы Җанның ике Санскрит исеменнән, "Кришна" һәм
"Рама"дан тора. 
Гаудия-Вайшнавизм теологиясе буенча, берәүнең баштагы аңы һәм тормышның максаты Ходай Кришнага саф мәхәббәт.
1960-ынчы еллардан бирле, мантраны Һиндстаннан тыш Ачарья Бхактиведанта Свами Прабхупада һәм аның хәрәкәте  Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте (киң рәвештә ул "Һаре Кришналар" яки Һаре Кришна хәрәкәте буларак мәгълүм).

## Мантра

Һаре Кришна мантра берлек чакыру килеше Санскрит сүзләреннән тора  : *Һаре*, *Кришна,* һәм *Рама* (инглизчә әйтелештә). Ул анустубһ үлчәмендә шигъри
юллама (дүрт юлның катрены (пада) яки сигез иҗек, кайбер иҗекләр өчен
билгеле иҗек озынлыклары белән). 

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Төркем:Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте
Ом (мантрасы)

**Ом** (, IAST:*Ом*, Дэванагари язуы белән: ॐ) ул изге иҗек һәм Һиндстан диннәрендә рухи символ. Һинд динендә ул ахыргы чынлыкның асылы мәгънәсенә ия, аң яки Атман. Киңрәк Һинд динендә, Буддизмда һәм Җәйничелектә я үзе генә, я рухи җырлар алдыннан
җырлана торган иҗек. *Ом*ның мәгънәләре һәм билгеләүләре төрле традицияләр
арасына төрле булып тора.
Ул Һинд динендә, Буддизмда
һәм Җәйничлектә борынгы һәм урта эра кулъязмалары, гыйбадәтханәләре,
монастырьлары иконографиясе өлеше булып тора.

Һинд динендә Ом иң әһәмиятле рухи символларның берсе булып тора. Ул Атманга (җан, эчке үз) һәм Брахманга (ахыр чик чынлык,
тулаем Галәм, хакыйкать, илаһи, иң олы рух, Галәми принциплар, белемгә карый). Иҗек
еш Веда башында һәм ахырында,
Упанишадаларда һәм башка Һинд дине текстларында бар. Ул рухи текстлар алдыннан һәм дәвамында
изге җырлау, шулай ук Пуджа һәм шәхси догалар вакытында, (Самскара) узу церемонияләрендә, һәм кайвакыт медитатив һәм рухи гамәлләр, мәсьәлән,  Йога вакытында кулланыла.

*Ом* иҗеге шулай ук **онкара** (ओङ्कार, **'), **омкара** (ओंकार, **') һәм **пранава** (प्रणव, **) дип атала.

## Килеп чыгышы һәм мәгънәсе

*Ом* иҗеге (Дэванагари язуында: *ॐ*, Каннада әлифбасы белән: ಓಂ, Тамил язуы белән: ௐ, Малаялам язуы белән: ഓം, Телугу язуы белән: ఓం, Бенгаль теле язуы белән: ওঁ, 
Одиа язуы белән : ଓଁ or ଓ‍ଁ) *пранава* дип атала. Башка кулланыла торган төшенчәләр:  *акшара* (турыдан-туры мәгънәдә әлифба хәрефе, бетми торган, тавышсыз ителми торган) яки *экакашара* (әлифбаның бер хәрефе) һәм *омкара* (турыдан-туры мәгънәдә
"Ом иҗеге", һәм билгеләү: баш һәм хатын-кыз илаһи энергиясе).
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Кампора Сан Джованни

**Кампора Сан Джованни** ул Италиядә, Калабриядә, Косенца провинциясендә, Амантеа (муниципалитетының) "коммунасы"ның "фракция"се.

## География
Кампора Тиррен диңгезе яр буенда, ярдагы кечкенә платода урнашкан. Шәраб җитештерү өчен йөзем һәм майлы орлыклар якындагы калкулыкларда үстерелә. Төньяктан Кампора Корека белән чиктәш. Җирле калкулыклар панорамасы Ламеция-Терме култыгыннан төтене ачык кояшлы көннәрдә күренеп торган Стромболи вулканына кадәр сузыла. Кампора портыннан Эеол утрауларына кадәр диңгездән барып була.

## Икътисад

Кампора Сан Джованни портының күренеше
Икътисад авыл хуҗалыгына һәм туризмга нигезләнгән . 1980-нче еллардан башлап, Италия һәм чит ил базарында ихтыяҗ булган кызыл пияз экспортлау икътисадта мөһим роль уйный .

Кампора Сан-Джованни култыгыннан күренгән Стромболи вулканы
Районда шулай ук ​​диңгез яры бар. Туризм инфраструктурасының төп элементы - порт, 2003-нче елда төзелгән, аннан Эеол утрауларына барып җитү җиңел . Сәүдә эшчәнлеге SS18 автомагистрале, тимер юл линиясе һәм районны Ламезия Терме халыкара аэропорты белән тоташтыручы A3 автомобиль юлы кебек транспорт элемтәләренең булуы белән хуплана. Яр буенда Кампора Сан Джованни-Серра Ажелло пассажир станциясе бар.

Бистәләр 
Кампора Сан Джованнида түбәндәге авыллар урнашкан:

*Аугурато
*Каррателли
*Колония
*Гозза
*Куккуваля
*Фравитт
*Галло (көньяк өлеш)
*Имбелли
*Марано
*Мирабелли
*Пиана Кавалло
*Пиана Маури
*Принцип
*Тасмалар
*Рубано
*Виланова

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Италия муниципалитетлары