open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сикким

**Сикким** төньяк-көнчыгыш Һиндстанда штат. Ул төньяк һәм төньяк-көнчыгышта Тибет, көнчыгышта Бутан, көнбатышта Непал һәм көньякта Көнбатыш Бенгалия белән чиктәш. Штатның башкаласы - Гангток. Штатның 35%-ын диярлек Канчендзонга Милли Паркы колачлый.
## Халкы
Сиккимның халык саны 610 577 кеше.
Төп дин булып Һинд дине тора. Бөтен штат буйлап Һинд дине гыйбадәтханәләре күп.
Тарафдарлар саны буенча икенче дин булып Буддачылык тора.
Шулай ук Христианлык таралган.
Лепча халкы арасында традицион дин Мун дине һәм Буддачылык һәм Христианлык таралган.

## Шулай ук карагыз
Хануман Ток

Төркем:Һиндстан штатлары һәм территорияләре
Төркем:Һинд дине
Төркем:Сикким
BAPS Шри Сваминараян Мандир, Найроби

**BAPS Шри Сваминараян Мандир, Найроби** Кениядә, Найробида Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гәрчә Африкада моңа кадәр гыйбадәтханәләр булса да, бу Африка кыйтгасында төзелгән беренче традицион таш һәм мәрмәр Һинд дине гыйбадәтханәсе һәм Һинд диненең Сваминараян ышануына караган халыкара Һинд дине оешмасы BAPS Сваминараян Санстха тарафыннан төзелгән булган. Ул 1999 елның 29 августта BAPS Сваминараян Санстханың рухи җитәкчесе Прамукх Свами Махараҗ тарафыннан ачылган булган.

## Мандир
Мандир борынгы Һинд дине шилпа шастралар буенча корылган булган һәм Һиндстанда, Раҗастханнан Җесалмердан 350 тонна сары комташтан ясалган. Таш чыгарылган һәм Пиндавага китерелгән булган, бу якынча 400 км га Җесалмерга, анда ул кулдан 150 кәсепче тарафыннан киселгән булган. 2 ел кисү эшеннән соң, өлешләр Момбаса, Кениягә китерелгән булган һәм Найробида гигант өч-үлчәмле башваткыч буларак җыелган булган.

Мандирның интерьеры маһир итеп киселгән агачтан ясалуы белән уникаль. Иң традицион Һинд дине гыйбадәтханәләрендә таш интерьерлар бар, әмма бу BAPS Шри Сваминараян Мандиры Көнчыгыш Африкадан асаба агачны куллана, мәсьәлән, камфара, кызыл агач, мвули, Мт. Элгон тигы һәм меру имәне.

Мандир шихарлар, стхамбхалар (баганалар) һәм гхумматлар (гөмбәзләр) белән тәмам булып тора. Гыйбадәтханәнең төзелеше тәмамланганчы Кениядән такым Раҗастханда, Кералада һәм Һиндстанның башка урыннарында мәшһүр гыйбадәтханәләргә һәм һәйкәлләргә сәфәр кылган.

## Һавели
Мандир белән янәшә BAPS Шри Сваминараян Һавели. Һавели ул мәдәни комплекс һәм Дога Кылу Залы, Кухня, Ашханә Залы, төп вестибюль, җыелу залы, административ офис, гимназия, диспансер, яшьләр залы һәм иҗтимагый хезмәтләр өчен үзәк белән зур бина булып тора.

## Бүләкләр
*2000 елның 27 июнендә BAPS Шри Сваминараян Мандир Кениянең Архитектура Ассоциация Бүләген алган. Millennium Award for Excellence in Architecture.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Сваминараян хәрәкәте
Мөфтәдин Гыйләҗев

**Мөфтәдин Гыйләҗев**, Мөфтәдин Мөгави улы Гыйләҗев (*[[1938 ел]]ның [[1 июль|1 июле]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Дүртөйле районы]], [[Түбән Аташ]] ― [[2021 ел]]ның [[22 апрель|22 апреле]], [[РФ]], [[БР]], [[Дүртөйле]]*) — мәдәният хезмәткәре, композитор, баянчы, татар һәм башкорт эстрадасында популяр булган җырлар авторы, БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (*[[1984 ел|1984]]*), Башкортстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (*[[1993 ел|1993]]*). «Дүртөйле районының ».

## Тәрҗемәи хәле
1938 елның 1 июлендә Башкортстан АССР Дүртөйле районы Түбән Аташ авылында туган. Мәскәү дәүләт мәдәният институтын тәмамлаган (*[[1969 ел|1969]]*).

1958 елдан  — Кушнаренко, 1966 елдан — Чакмагыш, 1975 елдан — Илеш  районнары мәдәният йортларының баянчы-аккомпаниаторы.

1976—1999 елларда Дүртөйле шәһәренең  мәдәният һәм техника сараеның сәнгать җитәкчесе, Дүртөйле шәһәр хакимиятенең мәдәният бүлеге агиткултьбригадасының өлкән методисты.

## Иҗаты
1960-елларда җырлар яза башлый. 400 дән артык җыр, вальс, бию көе, марш иҗат иткән. Биш җыр китабы дөнья күргән: «Сарманай» (*[[Уфа]], [[1993 ел|1993]]*), «Әле дә дуслар бар әле» (*[[1993 ел|1993]]*),  «Күңелем моңнары» (*[[2007 ел|2007]]*) һ. б. Туган якка мәхәббәт, туган як табигатенә соклану белән сугарылган, якыннарга багышлап язылган җырлары тамашачы тарафыннан яратып кабул ителә. «Сарманай» (*Вил Казыйханов сүзләренә*), «Сагындыра туган як» (*[[Риф Мифтахов]] сүзләренә*), «Әрем исе, әрем тәме» *([[Роберт Миңнуллин]] сүзләренә*), «Мин әнкәемне төшемдә күрдем», «Минем кадерлеләрем»  (*икесе дә — үз сүзләренә*) һ. б. җырлары заманында хитка әверелгән.

Роберт Миңнуллин, Гөлшат Зәйнашева, Вил Казыйханов, Риф Мифтахов, Марсель Сәлимов, Эльверт Хәмәтшин, Уран Кинҗәбулатов, Муса Сираҗи, Венера Каһирова һ. б. шагыйрьләр сүзләренә язылган җырлары Илфак Смаков, Зәки Мәхмүтов, Фән Вәлиәхмәтов, Зөһрә Сәхәбиева, Фәнүнә Сираҗетдинова, Асия Смакова, Салават Фәтхетдинов, Рөстәм Асаев һ. б. билгеле җырчыларның  репертуарына кергән.

Мәскәү (*[[Мәскәү кремле]] Съездлар сарае, ВДНХ*), Казан, Петербург, Сембер, Кишинёв, Түбән Варта, Мурманск һ. б. шәһәрләрдә чыгыш ясый.

2021 елның 22 апрелендә 82 яшендә Дүртөйледә вафат .

## Хәтер
* 2022 елның 4 июлендә Дүртөйле районы Түбән Аташ авылы мәдәният йортында, авыл җирлеге депутаты Ришат Рәшит улы Имаев башлангычы белән, композиторның  музей-бүлмәсе ачылган. Музейдагы экспозиция бай: композиторның иҗаты турында кызыклы документлар, көнкүреш һәм шәхси әйберләре, хатлар, фотосурәтләр урын алган.

## Гаиләсе
Хатыны Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәре Фәрзәнә Гыйләҗева.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1984 — БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре
* 1993 — БР атказанган сәнгать эшлеклесе
* «Дүртөйле районының мактаулы гражданы»

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
*  Мөфтәдин Гыйләҗев турында 

## Моны да карагыз
*  М. Гыйләҗев җырлары 

Төркем:БАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Башкортстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Музыкантлар
Төркем:Баянчылар
Төркем:Башкортстан композиторлары
Төркем:Татар композиторлары
Төркем:Мәскәү дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар
Төркем:Дүртөйле районының мактаулы гражданнары
Әхмәтвафа Бәхтияров

**Әхмәтвафа Бәхтияров**, Әхмәтвафа (Вафа) Гали улы Бәхтияров (,  — , ) — журналист, җәмәгать эшлеклесе һәм укытучы. Габдулла Тукайның дусты һәм хезмәттәше. 1907-1909 елларда «Әл-ислах» гәҗите нашире һәм мөхәррире. 1909-? елларда «Аят мәктәбе»ндә укыта; 1950-елларда эшче яшьләр мәктәбендә укытканлыгы билгеле.

## Искәрмәләр
Иван Бахтин

**Иван Бахтин**,  Иван Афанасий улы Бахтин (, ,  — , ) — икътисадчы, профессор (1966), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1965). 1944-1986 елларда Казан финанс-икътисад институтында, хуҗалык эшчәнлеген анализлау кафедрасы мөдире (1951-1981). Хезмәтләре сәнәгать һәм төзелеш оешмаларының хуҗалык эшчәнлеген икътисади анализлау ысулына карый.
## Искәрмәләр
Рөстәм Бәхтиозин

**Рөстәм Бәхтиозин**, Рөстәм Фәрит улы Бәхтиозин (,  — , ) — нурлар ярдәмендә диагноз кую белгече, медицина фәннәре докторы (1996), профессор (1999), ТРның атказанган табибы (1994). 1983-1998 елларда Республика медицина диагностика үзәгендә, 1990-1998 елларда магнит-резонанс томографиясе бүлеге мөдире. 1999 елдан Мәскәүдә укыту эшендә.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Чулпан Бәхтиярова

**'
**Чулпан Бәхтиярова''', Чулпан Нәкыйп кызы Бәхтиярова (,  — , ) — музыка белгече, сәнгать белеме нәмзәте (1964), ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1977). 1953-1958 елларда Татар филармониясенең әдәби-музыка лекторие сәнгать җитәкчесе. 1964-1971 елларда Казан пединститутында, музыка тарихы һәм нәзариясе кафедрасы мөдире (1968-1971). 1971-1986 елларда Казан консерваториясендә: проректор (1973-1986), музыка тарихы кафедрасы мөдире (1981-1982). Татар халкының музыка мәдәнияте мәсьәләләренә караган хезмәтләр авторы.
## Искәрмәләр
Иван Башилов

**Иван Башилов**, Иван Яков улы Башилов (, ,  — , ) — химик-технолог, металлург, техник фәннәр докторы (1937), профессор (1936), СССР дәүләт премиясе иясе (1948), Русиядә радий һәм сирәк очрый торган миталлар сәнәгатьләренә нигез салучыларның берсе. Бондюг бистәсендә радий заводына нигез сала һәм шушы зводның беренче җитәкчесе була (1920-1921). 1920-еллардан Мәскәүдә: Гамәли минералогия институтында сирәк очрый торган элементлар тәҗрибәханәсе мөдире (1924-1938), Мәскәү нәзек химия технологиясе институтында кафедра мөдире. 1938 елда репрессияләнә, алман-совет сугышы вакытында иреккә чыгарыла.
## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Драгуннар

**Драгуннар**  (о нән яки  нән) — кайбер Европа дәүләтләре армияләренең кавалерия сугышчылары, ат һәм җәяү йөрү хәрәкәтләренә өйрәтелгән.
«Драгуннар» сүзенең синонимомы, төрле илләрдә шулай ук термин **Атлы пехота** (**Атлы учкыч**) да булып тора.
## Исемнең килеп чыгышы һәм аны куллану
## Искәрмәләр

Төркем:Кавалерия
Арча шәһәренең 3-енче мәктәбе бинасы

**Арча шәһәренең 3-енче мәктәбе бинасы** - ике катлы бина, аның беренче каты 1880 елда кызыл кирпечтән төзелгән булган (А блогы), икенчесе - агач булган (II кат 1955 елда тузу сәбәпле җимерелгән булган, шул юк елда II кат кызыл кирпечтән төзелгән булган, һәм шулай ук бинага спортзал янкормасы төзелгән булган).
Тарихи һәйкәл булып тора. Биредә рус җырчысы Фёдор Иван улы Шаляпин һөнәрләр өйрәтү белән ике класс училищеда 4 ай дәвамында укыган.
1930 елда Арча агропедтехникумы барлыкка китерелгән булган, ул бу бинада урнаштырылган булган. Бөек Ватан Сугышы елларда техникум Үрнәккә эвакуацияләнгән булган, бинада 1941-1943 елларда җәрәхәтләнгән Совет хәрбиләре өчен хәрби госпиталь эшләгән, (1943 елда госпиталь Өфегә күчерелгән булган), 1943-1945 елларда - тоткын немец хәрбиләре өчен.
## Кулланылган әдәбият
Галлям Р.Г., Фасхутдинов К.Ф. Город Арск со времени образования до наших дней/Научн.ред.:д.и.н. С.Х.Алишев, д.и.н. О.Н.Коршунова; ред.:А.А.Назиров - Казань: Издательство "Плутон", 2012. - 256 с. 94 фото

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Арча тарих-этнография музее сайты 

Төркем:Татарстан истәлекле урыннары
Төркем:Арча
Төркем:Татарстанның биналары һәм корылмалары
Базытамак авыл шурасы

**Базытамак авыл шурасы** — Башкортстан Җөмһүриятенең Илеш районындагы муниципаль берәмлек.

Административ үзәге — .
## Халык саны

## Эчке бүленеш
Авыл шурасы составына түбәндәге торак пунктлар керә:

* Базытамак (666718693)
* Бүләк (031)
* Иске Нәдер (8994)
* Кече Тәҗәй (464241)
* Кызыл Йолдыз (8510687)
* Мари-Мәнәвез (201189193)
* Татар Мәнәвезе (156176161)
* Ташкичү (217235226)
* Чияле-Әтәч (310339318)
* Яңа Нәдер (134136135)

## Искәрмәләр

Төркем:Илеш районы
*
Бишбүкән авыл шурасы

**Бишбүкән авыл шурасы** — Башкортстан Җөмһүриятенең Илеш районындагы муниципаль берәмлек.

Административ үзәге — .
## Халык саны

## Эчке бүленеш
Авыл шурасы составына түбәндәге торак пунктлар керә:

* Бишбүкән (896)
* Вотяк Мәнәвезе (4186)
* Гремучий Ключ (647658)
* Марино (155186158)
* Шидали (486957)
* Әнәч (324330338)

## Искәрмәләр

Төркем:Илеш районы
*
Веллоор Перунтхатта Шива Гыйбадәтханәсе

** Веллоор Перунтхатта Шива Гыйбадәтханәсе ** Коттаям районында Тһалайолапарамбу янында Веллоорда урнашкан. Гыйбадәтханәнең төп Ходае булып Шива Ходае тора, ул көнчыгышка төбәлгән аерым санктум санториумнарда урнашкан. Ышану буенча бу Кералада 108 Шива гыйбадәтханәләренең берсе һәм ул олы фикер иясе Парашурама тарафыннан корылып Шива Ходаена багышланган.. Ул Коттаям Районында иң борынгы Шива гыйбадәтханәсе.

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
* 108 Шива Гыйбадәтханәсе
* Керала Гыйбадәтханәләре

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Яңа Аю авыл шурасы

**Яңа Аю авыл шурасы** — Башкортстан Җөмһүриятенең Илеш районындагы муниципаль берәмлек.

Административ үзәге — .
## Халык саны

## Эчке бүленеш
Авыл шурасы составына түбәндәге торак пунктлар керә:

* *[[:d:Q105723701|Starokhazino]]* (176)
* Груздевка (233232214)
* Иске Аю (0168)
* Иске Биектау (636655)
* Иске Кыргыз (439)
* Кызылъяр (185214198)
* Уяндык (182157161)
* Яңа Аю (259325293)

## Искәрмәләр

Төркем:Илеш районы
*
Иван Башкиров (1900)

**Иван Башкиров** (,  — , ) — зоолог, публицист. 1928-1931 елларда Казан зоопаркы директоры. 1931-1935 елларда Идел-Чулман тәҗрибә-промысел биология стансасы директоры урынбасары. 1935-1937 елларда Кавказ, 1937-1943 елларда Кырым тыюлыкларында: өлкән фәнни хезмәткәр, зоология секторы мөдире. 1944 елдан мөһаҗирлектә (Марокко, Алмания).
## Искәрмәләр
Рөстәм Башкуров

**Рөстәм Башкуров** (,  — , ) — әдәбият белгече, филология фәннәре кандидаты (1958). 1950-1967 елларда ТӘһСИдә. Габдулла Тукайның тормышы һәм иҗаты, татар һәм рус әдәбиятларының үзара багланышлары һәм үзара тәэсир итешүләре турында фәнни хезмәтләр авторы.
## Моны да карагыз
 
## Искәрмәләр

Төркем:Татар әдәбият галимнәре
Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Төркем:Сергач районында туганнар
Лариса Башкирова

**Лариса Башкирова** (,  — , ) — җырчы (лирик-колоратур сопрано), ТРның халык (1995), РСФСРның атказанган (1981) артисты. 1964-1994 елларда ТДОһБТ солисткасы. Төп партияләре: Марфа («Патша кәләше», Н.Римский-Корсаков), Җилда («Риголетто», Җ. Верди), Чио-Чио-сан («Чио-Чио-сан», Җ.Пуччини).
## Искәрмәләр
Әмәкәй авыл җирлеге

**Әмәкәй авыл җирлеге** — Татарстан Җөмһүриятенең Мөслим районындагы муниципаль берәмлек.

Административ үзәге — .
## Халык саны

## Эчке бүленеш
Авыл җирлеге составына түбәндәге торак пунктлар керә:

* Иске Әлмәт (})
* Әмәкәй (512)

## Искәрмәләр

Төркем:Мөслим районы авыл җирлекләре
*
Равишварапурам Шива Гыйбадәтханәсе

**Равишварапурам Шива Гыйбадәтханәсе** Һиндстанда, Керала штатында Тхриссур районының Кондунгаллоорда Шивага багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханәнең төп Ходае булып Рависвара формасында Шива Ходае булып тора, ул төп Санктум Санкторумнда, Көнчыгышка таба карап урнашкан. Гыйбадәтханәнең булуы Чера Династиясе астында төп гыйбадәтханәләрнең берсе буларак Сангам әдәбиятында искә алынган.. Фольклор буенча, олы фикер иясе Парашурама потны куйган. Бу Кераланың 108 Шива гыйбадәтханәләренең берсе булып тора..

## Шулай ук карагыз
* 108 Шива Гыйбадәтханәсе
* Керала Гыйбадәтханәләре
* Тхриссур авыл җирлегендә Һинд дине гыйбадәтханәләре

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Радик Бәширев (1931)

**Радик Бәширев** (,  — , ) — инженер, хуҗалык эшлеклесе, РФның шәрәфле транспорт хезмәткәре. 1954-1995 елларда Петропавловск-Камчатскинең диңгез сәүдә портында: конструкторлык бюросы башлыгы, баш инженер, порт башлыгы (1979-1995).
## Искәрмәләр
Рәдиф Бәширев

**Рәдиф Бәширев** (,  — , ) — физик, физика-математика фәннәре докторы (1977), профессор (1989), Дагстан АССРының атказанган фән эшлеклесе (1979), Дагстанның Дәүләт премиясе иясе (1994). 1952 елдан РФА Дагстан фәнни үзәгенең Физика институтында: ярымүткәргечләр һәм ярымүткәргечле приборлар тәҗрибәханәсе мөдире (1959-1992), директор урынбасары (1986-1992). Ярымүткәргечләр физикасы, югары басымнар физикасына караган фәнни хезмәтләр авторы.
## Искәрмәләр
Диләрә Бәширева

**Диләрә Бәширева** (,  — , ) — йогышлы авырулар белгече, медицина фәннәре докторы (1974), профессор (1976), ТРның атказанган табибы (1996), ТРның атказанган фән эшлеклесе (2003). 1953 елдан КМИдә: йогышлы авырулар кафедрасы мөдире (1973-2003). Хезмәтләре йогышлы авыруларның клиник иммунологиясенә карый.
## Искәрмәләр
Габдулла Тукай һәйкәле (Уфа)

**Габдулла Тукай һәйкәле** — 2019 елның 18 апрелендә Уфа шәһәрендә ачылган һәйкәл.
Авторлары — скульптор Владимир Дворник (*[[Уфа]]*) һәм архитектор Леонид Дубинский. Һәйкәлне коруда Уфа химаячесе Артур Хаҗигалиев финанс ярдәме күрсәткән.

## Тарих
Уфа шәһәрендә Тукайга һәйкәл кую турында карарны шәһәр хакимияте 2011 елда кабул итә.

2011 елның сентябрь аенда «Кызыл таң» гәҗитендә Нәҗип Асанбаев, Суфиян Поварисов, Әхәт Нигъмәтуллин, Абдулхак Игебаев, Хәсән Назар һәм Ирек Кинҗәбулатов имзалаган «Ачык хат» басыла. Шуның нәтиҗәсендә Тукайга һәйкәлне Уфа дәүләт «Нур» татар театры бинасы янында кую карары чыгарыла.

2018 елның 1 апреле – 1 июле аралыгында һәйкәл проектына конкурс уздырыла. Бәйгенең җиңүчесе — скульптор Владимир Дворник (*[[Уфа]]*).

Һәйкәлне ачу 2019 елның 17-18 апрелендә узган «Башкортстан Республикасында Татарстан Республикасы көннәре» кысаларында уза. Һәйкәлне ачу тантанасындаа Башкортстан Башлыгы  Радий Хәбиров, Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов катнаша.

## Тасвирлама
Тукай сыны Уфа дәүләт «Нур» татар театры каршына урнаштырылган.Сын Мәскәүдә бакырдан коелган. Шагыйрьнең сыны — 3,5 метр,   белән бергә һәйкәл 8 метрга җитә. Шагыйрьнең уң кулында – әдәби иҗат символы булган каурый каләм.

Постаментның алгы ягында татарча язылган:

**Габдулла Тукай**
**1886―1913**

## Галерея

File:Ufa Nur Tatar tiyatrosu medanı.jpg|Тукай һәйкәле театр каршында.
File:Памятник Тукаю в Уфе.jpg|Тукай һәйкәле төнлә

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* *Гөлфия Акулова*.   Уфада Нур театры каршында татар шагыйре Габдулла Тукайга һәйкәл ачылды. «Башинформ» МА, 18.04.2019
* *Алсу Исмәгыйлева*.   Татарский народный поэт спустя 107 лет вернулся в Уфу в виде памятника . intertat.tatar, 19.04.2019

Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр
Төркем:2019 елда барлыкка килгәннәр
Төркем:Уфа һәйкәлләре
Төркем:Тукайга һәйкәлләр
Тимофей Башкирев

**Тимофей Башкирев** (,  — , ) — йогышлы авырулар белгече, медицина фәннәре нәмзәте (1963), ТАССРның атказанган табибы (1959). 1970-1986 елларда Казан эпидемиология һәм микробиология фәнни-тикшеренү институты директоры.
## Искәрмәләр
Марат Сәгыйтев (1925)

**Марат Сәгыйтев** (Марат Госман улы Сәгыйтев, ,  — , ) — астроном, гравиметрист, физика-математика фәннәре докторы (1976), профессор (1977), ССҖБнең югары мәктәбе әтличниге (1979), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1985). 1954 елдан МДУның астрономия институтында: бүлек мөдире, директор урынбасары (1967-1975).

## Искәрмәләр
Затон

* Куйбышев Затоны — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы торак пункт (шәһәр тибындагы бистә).
* Зато́н күле — Идел алды төбәгендәге күл.
Шиһабетдин Мәрҗани (китап)

Бу китапта Шиһабетдин Мәрҗанинең гаиләсе, хезмәтләре, Бохарага, Сәмәркандка сәфәрләре, мәдрәсәдә укуы, хаҗга баруы турында язылган. Шулай ук Мәрҗани вакытында татар голәмасы һәм гыйлем турында язылган.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча китаплар
Төркем:Татарча китаплар
Бхутандэви Гыйбадәтханәсе

**Бхутандэви Мандир** (Непал телендә: भुटनदेवी मन्दिर) Бһутандэви (шулай ук Хидимби) Алиһәсенә багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе, ул Бһимның хатыны дип әйтелә (Пандаваларның берсенең һәм Гхатоткачаның әнисе). Бһутандэви чынлыкта Дурга Алиһәсенең башка формасы булып тора. Ул Бһутандэви Юлы-10 Хетаудада, Непалның Макванпур районында урнашкан. Ул Хетауда Автобус Паркыннан 15 минут йөрү арасында урнашкан. Гыйбадәтханә Васту төзелеш принциплары буенча төзелгән һәм Алиһәгә табыну берәүгә җитди мәшәкатьләрне, проблемаларны һәм куркуны җиңәргә ярдәм итә дип ышаныла.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шактизм
Касыйм Баязитев

**Касыйм Баязитев** (,  — , ) — административ-хуҗалык эшлеклесе. 1969-1974 елларда БЛКЯБнең Аксубай район комитетында: бүлек мөдире, 1 нче сәркәтип. 1980-1987 елларда Кама Тамагы район шурасы рәисе. 1987-1996 елларда Татарстан кулланучылар җәмгыятьләре берлегендә: рәис урынбасары (1987-1992), рәис (1992-1996).
## Искәрмәләр
Рөстәм Баязитев

**Рөстәм Баязитев** (,  — , ) — физик, физика-математика фәннәре докторы (1999), СССР дәүләт премиясе иясе (1988), ТРның атказанган фән эшлеклесе (20??). 1970 елдан РФА КФҮнең Физика-техника институтында, әйдәп баручы фәнни хезмәткәр (1999). Хезмәтләре каты җисемнәргә ионнар кертү һәм аларны импульс-нурланыш белән үзгәртүгә карый. Илдус Хәйбуллин һ.б. белән берлектә  күренешен ача (1973).
## Искәрмәләр

Төркем:Физиклар
Элбрус Баянов

**Элбрус Баянов** (,  — , ) — спортчы (кылычбаз), СССРнең халыкара дәрәҗәле спорт остасы (1979). СССР чемпионаты (1985, 1987, 1989), яшьләр арасында дөнья чемпионаты (1978), Универсиада (1979), дөнья чемпионаты (1981) җиңүчесе.
## Искәрмәләр
Зәки Баязитский

**Зәки Баязитский** яки *Зәки Вәли улы Вәлиев* (,  — , ) — актер, режиссер, театр эшлеклесе, Хезмәт Батыры (1926). Сталин репрессияләре корбаны (1938-1954).

## Хезмәт юлы
* Сәхнә эшчәнлеген 1908 елда «Сәйяр» труппасында башлый. 
* 1914-1917 — Ташкентта Абдулла Авлони булдырган үзбәк «Төркистан» труппасында.
* 1915-1915 — Ташкент татар һөнәри драма театрында.
* 1917-1918 — «Нур» труппасында
* 1918-1923 — Россия ватандашлар сугышы дәвамында Кызыл Армия фронтларындагы татар күчмә театрында
* 1923-1924 — Татар театр техникумы директоры 
* 1924-1926 — Татар дәүләт театры директоры 
* ???

## Рольләре
* Әхмәт («Яшьләр», Ф.Әмирхан), 
* Нәгыймә («Банкрот», Г.Камал), 
* Феклуша («Яшенле яңгыр», А.Островский), 
* Җәббар («Ачлык кушты», Я.Вәли), һ.б.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

* Зур террор

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:«Сәйяр» актерлары
Төркем:Татар режиссёрлары
Төркем:Шәхесләр:«Нур» театры
Төркем:Казан театр укуханәсе
Төркем:Шәхесләр:Камал театры
Төркем:Театр директорлары
Төркем:ССРБ режиссёрлары
Төркем:Репрессияләнгән татарлар
Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары
Төркем:Зур террор
Владимир Бәдретдинев

**Владимир Бәдретдинев** (,  — , ) — хәрби эшлекле, контр-адмирал (1989), хәрби фәннәр нәмзәте (1997). 1980 елдан су асты көймәсе крейсеры экипажы командиры, 1983-1990 елларда Тын океан флоты су асты көймәләре берләшмәсе командиры урынбасары. 1990-2003 РФ Хәрби диңгез флотының укыту үзәге башлыгы (Сосоновый Бор ш.).
## Искәрмәләр
Лев Безбородов

**Лев Безбородов** (,  — , ) — хуҗалык эшлеклесе, ТР дәүләт премиясе иясе (2000). 1986-1999 елларда Алабуга автомобил заводында: цех башлыгы, директор урынбасары (1991-1999).
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
 

## Моны да карагыз
Көнчыгыш Тиморда Һинд дине

**Һинд дине** Көнчыгыш Тиморда азчылык дине булып тора. Аларның барысы да диярлек Бали Һинд дине тарафдарлары.

## Тарихы
Тиморның традицион Һинд дине халкы юк. Балидан Һинд дине тарафдарлары күбесенчә Индонезия оккупациясе вакытында килгән мигрантлар булып тора. Оккупация беткәч, күпчелек Һинд дине тарафдарлары илдән киткән.

## Демография
1992 елда, бәйсезлеккә кадәр Көнчыгыш Тимор Һинд дине тарафдарлары халыкның 0.5%-ын тәшкил иткән. Оккупациядән соң Һинд дине тарафдарлары Көнчыгыш Тиморда 0.1%-ка кадәр кимегәннәр. 2011 ел халык санын алу буенча Көнчыгыш Тиморда 195 Һинд дине тарафдары яшәгән. Шулай да, 2015 ел халык санын алу Һинд дине тарафдарларының әз генә үсүен күрсәткән. Бу халык санын алу буенча Көнчыгыш Тиморда 271 Һинд дине тарафдары яшәгән.

## Гыйбадәтханәләр

**[[Пура Гиринатха (Көнчыгыш Тимор)|Пура Гиринатха]]** Көнчыгыш Тиморда иң зур Бали Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Оккупация дәвамында төзелгән булган. Хәзерге вакытта гыйбадәтханә яхшы хәлдә түгел, гәрчә Индонезиядән кайбер Балилылар һәм Көнчыгыш Тимор хөкүмәте гыйбадәтханәгә янәдән тормыш кертүгә тырышлык куйганнар.

Тамил Һиндуларның Понгал бәйрәм ителүе шулай ук Пура Гири Натхада үткәрелгән.

## Шулай ук карагыз
*Брунейда Һинд дине
*Пура Гиринатха (Көнчыгыш Тимор)
*Индонезиядә Һинд дине

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Көнчыгыш Тиморда дин
Александра Безина

**Александра Безина** (,  — , ) — юрист, юридик фәннәр докторы (1982), профессор (1983), ТССРның атказанган фән эшлеклесе (1991), РФның атказанган югары мәктәп хезмәткәре (2005). 1955-2008 елларда Казан университетында, 1992-1997 елларда ватандашлар хокукы кафедрасы мөдире. 2008-2013 елларда Россия гадел хөкем академиясенең Казан филиалы директоры урынбасары.
## Искәрмәләр
Себер тракты (Казан)

**Себер тракты** () — Казанның Совет районында урнашкан урам.
## Географиясе
Совет мәйданыннан башланып, Чыңгыз (Нагорный) бистәсенә барып җитеп тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Александр Бережной
* *[[:d:Q107452210|Алексеев, Игнатий Алексеевич]]*
* Альберт Әсәдуллин
* Владимир Васильев
* Идеал Ишбүләкев
* Исламия Мәхмүтова
* Мирзабәк Зөхрәбов
* Элла Казакова

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Казанның Совет районы урамнары
Академик Арбузов урамы (Казан)

**Академик Арбузов урамы** () — Казанның Совет районында урнашкан урам.
## Географиясе
Себер трактыннан башланып, Губкин урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1969 елның 12 августыннан йөртә.
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Зөлфия Рәүфова
* Ринат Бариев

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Казанның Совет районы урамнары
Академик Губкин урамы (Казан)

**Академик Губкин урамы** () — Казанның Совет районында урнашкан урам.
## Географиясе
Совет мәйданыннан башланып, 1 нче Владимир урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1955 елның 2 февраленнән йөртә.
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Александр Разумов
* Елена Бикколова
* Зиннур Мансуров
* Илвирә Ибраһимова
* Илдус Әмирхан
* Фиүзәт Гайсин
* Әхсән Баян

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Совет районы урамнары
Патрис Лумумба урамы (Казан)

**Патрис Лумумба урамы** () — Казанның Совет районында урнашкан урам.
## Географиясе
Ершов урамыннан башланып, Космонавтлар урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1961 елның 14 июненнән йөртә.
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Диана Сәфәрова
* Әнвәр Зәлаков

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Совет районы урамнары
Җәлил Бәйбулатов

**Җәлил Бәйбулатов** (,  — , ) — журналист, тәрҗемәче, ҮзССРның атказанган мәдәният эшлеклесе (1976). 1920 елдан Урта Азиядә: ВКП(б) ҮКнең Үзәк Азия бирасында матбугат бүлеге мөдире урынбасары (1928-1933), Үзбәкстан фирка нәшриятының җаваплы мөхәррире (1933-1935).
## Искәрмәләр
Әнвәр Бәйбутов

**Әнвәр Бәйбутов** (,  — , ) — драма актеры, режиссер, педагог, РСФСРның халык артисты (1965). Сәхнә эшчәнлеген 1932 елда Бакы эшче яшьләр театрында башлый. 1942-1954 елларда Новосибир, Сембер, Хабарау шәһәрләре театрлары режиссеры. 1954-1959 елларда Казан Зур драма театрының баш режиссеры. Шуннан соң Ростов драма (1959-1964), Азәрбайҗан опера һәм балет (1966-1969) һәм Азәрбайҗан рус драма (1969-1978) театрларында шул ук вазифада.
## Искәрмәләр
Василий Бекасов

**Василий Бекасов** (,  — , ) — спортчы, ССҖБнең атказанган спорт остасы (1942). Ирекле көрәш, йөзү, хәрби күп төр ярыш, җиңел атлетика буенча ТАССР чемпионы (1923-1928). Казан университетының физик тәрбия кафедрасы мөдире (1929-1939).
## Искәрмәләр
Трипура

**Трипура** (IPAc-en|ˈ|t|r|ɪ|p|ʊr|ə|,_|-|ər|ə) — Һиндстанның төньяк-көнчыгышында урнашкан штат. Мәйданы - 10 491 км² һәм ул төньяк, көньяк һәм көнбатышта Бангладеш белән чиктәш һәм көнчыгышта Ассам һәм Мизорам белән чиктәш. Бәйсез Трипури Патшалыгы бәйсез Һиндстанга 1949 елда кушылган.

## Халкы
Халык саны - 3 671 032 кеше.

## Шулай ук карарга мөмкин
* [Агартала Джаганнатх Мандир]

## Тышкы сылтамалар

* Трипура Хөкүмәте
* Трипура Туризмы

**Гомуми мәгълүмат**
* Tripura *Encyclopædia Britannica* entry

Төркем:Һиндстан географиясе
Intel Teach

**Intel Teach** - ул Intel ширкәте тарафыннан нигезләнгән санак программасы, аның максаты бөтен дөнья буенча укытучыларның эффективлыгын һөнәри үсеш курсларын тәкъдим итеп һәм укытучыларга дәресләргә мәгълүмат технологиясен һәм коммуникация технологиясен интеграцияләргә ярдәм итеп камилләштерергә. Укытучылар шулай ук укучыларның мәсьәлә чишү, тәнкыйди уйлау һәм хезмәттәшлек осталыгын үстерергә өйрәтелә. Intel Teach - ул үз төрендә иң зур шәхси сектор санак программасы, ул 70 илдә 15 миллионнан артык укытучыны өйрәтә, бу 300 миллионнан артык укучының укуына йогынты ясаячак.

## Искәрмәләр
* Intel Teach at the Intel website: http://www.intel.com/about/corporateresponsibility/education/programs/intelteach_ww/index.htm

Төркем:Intel
Гаусс елы

**Гаусс елы** 365,2568983 көн буларак билгеләнә. Ул Карл Фридрих Гаусс тарафыннан Кояш системасы динамикасы буенча өйрәнүләрендә сидерик период озынлыгы буларак билгеләнгән.
Сидерик елның озынлыгы итеп бераз аерыла торган зурлык кабул ителгән,
һәм Гаусс тарафыннан кабул ителгән зурлыкка махсус исем бирелгән.

Билгеләмә буенча, бу периодта 1 Кояш массасы тирәли әйләнүче исәпкә алмаска булган масса кисәкчәсенең орбитасы өчен уртача күчәре 1 астрономик берәмлеккә тигез. Зурлык Кеплерның өченче законыннан түбәндәгечә чыгарыла

:\mbox{1 Гаусс елы}=  \frac {2\pi} {k} \,

монда

:*k* - Гаусс гравитацион константасы.

## Шулай ук карагыз
* Астрономик берәмлек
* Грегориан ел
* Еллар исемлеге
* Календарьләр исемлеге
* (Вакыт) зурлыклары тәртибе

## Искәрмәләр

Төркем:Астрономия
Карнатака

**Карнатака** - Һиндстанның көньяк-көнбатышында регион. Башта аның исеме Майсор булган.
Штатта Һиндстанның классик телләрнең берсендә Каннада телендә сөйләшәләр һәм ул рәсми тел булып тора, шулай ук Конкани, Маратхи, Тулу, Тамил, Телугу, Малаялам, Кодава һәм Беари телләрендә сөйләшәләр. Карнатакада шулай ук күбесенчә Санскрит телендә сөйләшелә торган авылларның кайберәүләре урнашкан.
## Халкы
Карнатаканың халык саны 61 095 297 кеше. Халыкның 84%-ы Һинд дине тарафдарлары, 13%-ы - Мөселманнар, 2%-ы - Христианнар, 1%-ы - Җәйничелек тарафдарлары, 0,16%-ы Буддачылык тарафдарлары, 0,05%-ы - Сикхчылык тарафдарлары һәм 0,02%-ы - башка дин тарафдарлары һәм 0,27%-ы бернинди динен күрсәтмәгәннәр.

File:Mallikarjuna and Kasivisvanatha temples at Pattadakal.jpg|Паттадакалда ЮНЕСКО Дөнья Мирасы булган дәвам ителгән рәвештә Чалукья Империясе һәм Раштракута Империясе патшалары тарафыннан төзелгән Малликарджуна гыйбадәтханәсе һәм Каши Вишванатха гыйбадәтханәсе.
File:Hoysala emblem.JPG|Сала арслан белән көрәшә, Хойсала Империясе эмблемасы
File:Ugranarasimha statue at Hampi dtv.JPG|Хампида Угранарасимха поты, Виджаянагара Империясенең элеккеге башкаласы Виджаянагара хәрабәләрендә урнашкан
File:Vishnu image inside cave number 3 in Badami.jpg|Бадамида 3-енче мәгарәдә Вишну сурәте
Роза Хәбибуллина

* Роза Хәбибуллина - укытучы, язучы, Татарстан язучылар берлеге әгъзасы.
* Роза Хәбибуллина – татар җырчысы, Татарстанның атказанган артисты.
Юрий Бойко

**Юрий Бойко** (;, ,  — , )- Украина җәмәгать һәм сәяси эшлеклесе
## Сәясәттә
### Сәяси карашлары
31 мартта Украинада президент сайлау узды. Юрий Бойко үзен-үзе тәкъдим иткән, «За жизнь» оппозиция платформасына таяна. Илнең Үзәк сайлау комиссиясе мәгълүматына караганда, Юрий Бойко 11,6 процент тавыш җыйган һәм икенче турга узмады. Сайлауның киләсе турында Владимир Зеленский һәм Петр Порошенко катнашачак.
## Искәрмәләр
Әхмәт Бикбулатов

**Әхмәт Бикбулатов** (,  — , ) — СССР хәрби эшлеклесе, генерал-майор (1977).  1968-1988 елларда танк берләшмәсе командиры урынбасары, Киев хәрби бүлгесенең бронетанк хезмәте башлыгы.
## Искәрмәләр
Истанбул мәктүпләре

**Истанбул мәктүпләре**:
* «Истанбул мәктүпләре» — Фатих Кәрими тарафыннан «Вакыт» гәҗите өчен (*[[Ырынбур]]*) 1912-1913 елларда Истанбулдан язылган хатлар шәлкеме, соңрак шул исемдәге аерым китап.
* «Истанбул мәктүпләре» — Галиәсгар Камал тарафыннан «Йолдыз» гәҗите өчен (*[[Казан]]*) 1912-1913 елларда Истанбулдан язылган хатлар шәлкеме, юлъязмалар.

## Моны да карагыз
* «Төркиядән хатлар» () — Әхмәтбәк Агаев тарафыннан «Каспий» гәҗите өчен (*[[Бакы]]*) 1911-1913 елларда Истанбулдан рус телендә язган корреспонденция.
* «Төрек хатлары» () — А. Вергежский тарафыннан «Речь» гәҗите өчен (*[[Петербург]]*) 1912 елда рус телендә язган корреспонденция.
Зирәк Бикмөхәммәтева

**Зирәк Бикмөхәммәтева** (,  — , ) — биолог, биология фәннәре докторы (1976). 1958 елдан ҮзССР ФАнең Төбәк эксперименталь медицинасы, Атом-төш физикасы, Зоология һәм паразитология, Биохимия институтларында. 1985-? елларда ҮзССР ФАның физиология һәм биофизика институтында тәҗрибәханә мөдире. Хезмәтләре молекуляр биологиягә карый.
## Искәрмәләр

Төркем:Биологлар
Шәүкәт Биксәев

**Шәүкәт Биксәев** (,  — , ) — агроном-селекцияче, авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (1970), профессор (1977). 19??-1979 елларда Ленинград җиләк-җимеш тәҗрибә стансасы директоры. 1979-? елларда Россия педуниверситетында: авыл хуҗалыгы нигезләре кафедрасы профессоры (1984), табигать белемен укыту ысулияте кафедрасы профессоры (1989-1997).
## Искәрмәләр
Миңдияр Бикчурин

**Миңдияр Бикчурин** (,  — , ) — Россия дипломаты, тәрҗемәче. 1760 елдан Ырынбур кәнсәләрендә тәрҗемәче.  1780-1781 елларда Бохара ханлыгына җибәрелгән Россия илчелеге башлыгы. 1819 елдан Хивә ханлыгындагы Россия илчелегендә тәржемәче. Рус, гарәп, фарсы, татар, кыргыз (казакъ), үзбәк сүзләре тупланган лөгатьлек авторы.
## Искәрмәләр
Камил Бикәшев

**Камил Бикәшев** (,  — , ) — юрист, юридик фәннәр докторы (1986), профессор (1990), РФның атказанган юристы (1996), РФның атказанган фән эшлеклесе. 1968 елдан Мәскәүдә укыту эшендә: СССР ФАнең Диңгез транспорты (1968-1975), Дөнья инкътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр (1975-1980) һәм Балык хуҗалыгы икътисады (1980-1989) институтларында. 1989-2017 елларда Мәскәү юридик академиясенең халыкара хокук кафедрсы мөдире. Халыкара, диңгез, экология хокукына караган фәнни хезмәтләр авторы.
## Искәрмәләр
Владимир Белавин

**Владимир Белавин** (,  — , ) — радиотехник, техник фәннәр докторы (1976), профессор (1983), ТРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1993). 1978-1985 елларда КАИнең радиоидарә кафедрасы мөдире, 1985-1988 елларда СССР ПФА һөнәри-техник педагогикасы фәнни-тикшеренү инситутында тәҗрибәханә мөдире. 1990 елдан КДЭУда: информатика һәм мәгълүмати идарә итү системнары кафедрасы мөдире (1990-2002), электр энергетикасы (1990-1995) һәм энергия белән тәэмин итү (1995-1996) факультетлары деканы.
## Искәрмәләр
Николай Белелюбский

**Николай Белелюбский** (,  — , ) — инженер, төзелеш механикасы һәм күперләр салу белгече. Белеюбский проектлары белән байтак тимер юл һәм шоссе күперләре һәм тоннельләре төзелә, шулар арасында Идел (Сызран, 1879; Зөя, 1913), Днепр, Об һәм башка елгалар аша салынган күперләр. 1912 елдан үзле матдәләр, металлар һ.б. материалларны сынау ысулларын эшләү буенча Халыкара җәмгыять президенты. Техник журналларда мәкаләләр, күперләр салуга кагылышлы фәнни хезмәтләр, дәреслекләр авторы.


## Искәрмәләр
Дмитрий Белихов

**Дмитрий Белихов** (,  — , ) — зоолог, һидробиолог, биология фәннәре докторы (1971), профессор (1973). 1926 елдан Казан педагоика институтында: зоология кафедрасы мөдире (1947-1970).
## Искәрмәләр
Владимир Белицкий

**Владимир Белицкий** (,  — , ) — архитектор, ТССРның атказанган архитекторы (1991). Белицкий проектлары нигезендә Яшел Үзән шәһәрендә тимер юл вокзалы (1978), Казанда тимер юлчылар поликлиникасы (1978) һәм профилакториясе (1981), Казанның Вокзал яны мәйданында пучты ташулары идарәсе бинасы (1980-1997), «Хөзәйфә» мәчете (1997), һәм башка биналар төзелә.
## Искәрмәләр
Елизавета Белогорская

**Елизавета Белогорская** (,  — , ) — педиатр, медицина фәннәре докторы (1968), профессор (1970), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1980). 1955-1993 елларда КМИдә, 1968-1990 елларда балалар авырулары кафедрасы мөдире.
## Искәрмәләр
Николай Белоклоков

**Николай Белоклоков** (,  — , ) — хуҗалык эшлеклесе, ТР дәүләт премиясе иясе (2000). 1986-1999 елларда Алабуга автомобил заводында: бюро, бүлек башлыгы (1988-1999). 1999-? елларда «ЦБС Аутомотив Елабуга» предприятиесе директоры урынбасары.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
 

## Моны да карагыз
Валерий Белоног

**Валерий Белоног** (,  — , ) — машиналар төзү технологиясе өлкәсендә галим, техник фәннәр нәмзәте (1985), профессор (1994). 1965 елдан Казан моторлар төзү җитештерү берләшмәсендә: генераль директор урынбасары (1981-1985, 1992-?), «Союз» ТКБ тәҗрибә заводы директоры (1985-1992).
## Искәрмәләр
Әлфия Белостоцкая

**Әлфия Белостоцкая** (Әлфия Хөсәен кызы Белостоцкая, кыз фамилиясе *[[Зәбирова|Зәбирева]]*,,  — , ) — архитектор, ТРның атказанган архитекторы (1996), 1964-1966 елларда «Гипронииавиапром» институтының Уфа, 1966-1987 елларда «Гипронииавиапром» институтының Казан филиаллары архитекторы. 1988-? елларда «Казанпромстройпроект» институтының баш архитекторы. Белостоцкая проекты белән Казанда Техника университетының 7 нче уку бинасы (1980), Казан моторлар житештерү (1983), Казан авиация житештерү (1986-1988) берләшмәләренең завод һәм административ корпуслары, Казанда ТР Президенты аппаратының кабул итү бинасы (2000), Сарытау, Салават, Менделеевск, Чистай, Яшел Үзән шәһәрләрендә төрле билгеләнешле биналар төзелә.
## Моны да карагыз

## Искәрмәләр
Юрий Белостоцкий

**Юрий Белостоцкий** (,  — , ) — язучы. 1955 елдан Казанда: «Советская Татария» гәҗите хезмәткәре, ТАССР язучылар берлегендә әдәби киңәшче (1969-1976). Әсәрләре: «Кырлар өстеннән очкыч оча» («Самолёт идёт над полями», Кострома, 1954), «Яңадан күккә күтәрелү» («И снова взлёт...», 1976), «Канатка канат куеп» («Крылом к крылу», 1982) повестьләре, һ.б.
## Искәрмәләр
Чһаттисгарх

**Чһаттисгарх** (**Chhattīsgaṛh**), (IPA-hi|/ˈtʃʰət̪ːisgəɽʱ/), тәрҗемәсе: *Утыз Алты Форт*) Һиндстанның үзәк-көнчыгыш өлешендә урнашкан штат. Борынгы заманда төбәк Дакшина Косала исеме астында мәгълүм булган.
### Халкы
2011 халык санын алу буенча, Чһаттисгарх халкының 93,25%-ы Һинд дине тарафдарлары булган, шул ук вакытта 2%-ы Ислам тарафдарлары, 1,92%-ы Христианлык тарафдарлары һәм кечерәк саннар Буддачылык,Сикхчылык, Җәйничелек яки башка дин тарафдарлары булган.

Төркем:Һинд дине
Ионосферик давыл

**Ионосферик давыл** Җирнең атмосферасының ионосферасында турбуленция. Мондый давыллар күп дәрәҗәдә Кояштан нурланган энергетик электроннар тарафыннан китерелеп чыга.

## Шулай ук карагыз
* Кискен ионосферик комачау
* Кояш ялкыны
* Кояш кисәкчәләре вакыйгасы
* Геомагнетик давыл
* Кояш торышы һәм гелиофизика
* Кояш давыллары исемлеге

## Исемлеге

## Тышкы сылтамалар
* Ionospheric Storms  (NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL))
* Ionospheric storms
Şri-Lankada terror ğämälläre (2019)

**Şri-Lankada terror ğämälläre** - 2019 yılnıñ 21-22 aprelendä Şri-Lankanıñ berniçä şähärendä, şul isäptän başqalası Kolomboda 3 katolik çirkäwdä, 4 qunaqxanädä  terror ğämälläre.

Terror ğämäle näticäsendä kimendä **359 keşe häläk bula, yaqınça 500 keşe yaralanğan**.

Negombo, Battikaloa häm Kolombo şähärlärendä Olı kön bäyräme messası waqıtında şartlawlar bula, şulay uq Kolomboda *Shangri-La, Cinnamon Grand,  Kingsbury* qunaqxanäläre höcüm itelä. Kiläse köndä tuğızınçı şartlaw bula.

Kimendä 2 şartlaw intixarçı tarafınnan yasalğan. 24 terrorçı totqarlanğan, faraz buyınça "İGİL" belän bäylängän.

Terror oyışması "İGİL"  Kraystçörç mäçetlärendä terror ğämälläre öçen cawap dip Şri-Lankada terror höcümnäre öçen üzenä cawaplığın aldı.

Şri-Lankada 70% buddistlar, 9.7% möselmannar, 7,4% xristiannar täşkil itä.

Şri-Lankada watandaşlar suğışınnan soñ berençe terrakt.

## Sıltamalar
* https://www.azatliq.org/a/29898927.html

Төркем:Террор гамәлләре
Төркем:2019 ел
Төркем:Апрель
Украинада парламент сайлаулары (2019)

**Украинада парламент сайлаулары (IX чакырылыш)** — Украинаның Югары Радасына чираттагы халык депутатлары сайлау, алар 2019 елның 21 июлендә узарга тиеш.

2014 елгы сайлауларда бердәм пропорциональ округтан 225 сайланган һәм бер мандатлы округлардан 200 дән кимрәк сайланган (АРК, Севастополь, Донецк һәм Луган өлкәләренә сайлаулар үткәрелмәде). Закон буенча округлар Украина территориясендә урнашкан. Пропорциональ система буенча Югары Радага эләгер өчен партияләргә 5% киртәне үтәргә кирәк, ә округлардагы кандидатларга — шактый чагыштырмача күпчелек тавыш алыргада житә.
**Украинада парламент сайлаулары (2019)**

## Социологик сораштырулар

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
* Украина президентын сайлаулар (2019)
* Украинада парламент сайлаулары (2014)
* Украинада парламент сайлаулары (2012)
10 нче армия (ССРБ)

**10-нчы армия** () – Бөек Ватан сугышында, һәм сугыштан алда элегрәк, ССРБ Кораллы көчләре эчендәге оператив хәрби берләшмә (бөтен гаскәрле армия).

## Беренче оештыру
Беренче тапкыр 1939 елда Беларусия аерым хәрби округында оештырылган, ә 1939 елның сентябрендә ЭККАның Польшага походына катнашты.

1941 елның июнендә армия эчендә:  
* 1-нче укчы корпус (2-нче, 8-нче укчы дивизияләре)
* 5-нче укчы корпус (13-нче, 86-нче укчы дивизияләре)
* 6-нче механик корпус
* 13-нче механик корпус
* 6-нче атлы корпус
* 155-нче укчы дивизия
* 66-нче УР
* башка оешмалар

### Командирлар
* Армияның сәргаскәрә — генерал-майор Константин Голубев
* Штабның башлыгы — генерал-майор Пётр Ляпин
* Инкыйлаби хәрби Советның әгъзасы — бригада комиссары Дубровский Д.Г.

Ул Көнбатыш фронт эчендә сугыша, Гродно районындагы фронтның контр-һөҗүмендә һәм Беларусия саклану сугышында Белосток кырында катнашкан.

1941 елның 27 июнендә алманнар Белосток шәһәрән басып алалар, шуның белән бергә шәһәр тирәсендә Белосток-Минск сугышы барышында 10-нчы совет армиясе чолганышка эләккән.

Июньдә дошманның танклар төркемнәре 3-нче, 4-нче и 10-нчы армияләрне Минск шәһәре тирәсендә чолганышка эләктәргәннәр.

1941 елның июлендә, чолганыштан чыккач, армиянең идарә итүчеләрен тараттылар, гаскәрләрен 4-нче армиягә куштылар.

## Икенче оештыру
Икенче тапкыр 1941 елның 1 октябрендә оештырылган.

### Командирлар
* Армияның сәргаскәрә — генерал-лейтенант Михаил Ефремов (сентябрь-октябрь 1941 ел)
* Штабның башлыгы — генерал-майор Иванов И.И. (сентябрь-октябрь 1941 ел)
* Инкыйлаби хәрби Советның әгъзасы — корпус комиссары Тимофей Николаев (октябрь 1941 ел)

Төркем:ССРБ Кораллы көчләре
Төркем:Бөек Ватан сугышы
Филибер Нанг

**Филибер Нанг** (1967 елда туган) Габон математигы, алгебрада эшләре өчен мәшһүр (D-модульләр, Риман – Гильберт туры килүе).

Нанг ICTP Рамануджан Премиясен математика өлкәсендә өйрәнүләре өчен откан һәм ул аларны Габонда башкарганга күрә, ICTP шулай дип раслаган: «Өмет итүебезчә бу мисал югары дәрәҗәләрдә булып Африкада булган яшь Африкалы математикларны илһамландырачак. "

Ул доктор дәрәҗәсен 1996 елда Пьер һәм Мария Кюри Университетында Луи Буте де Монвель җитәкчелеге астында алган.

Хәзерге вакытта Нанг Габон Математика Җәмгыятенең рәисе булып тора.

Ул Макс Планк Математика Институтының һәм Тата Фундаменталь Өйрәнүнең зиярәт кылучы әгъзасы булып тора.

## Сайланган эшләре
* "Авышлы симметрик матрицаларда регуляр голоном D-модульләрнең классификациясе турында", Journal of Algebra, 356 том, 2012, 1 чыгарылыш, 115-132 битләр.
* "Детерминант хасиятләр белән бәйле D-модульләр" "Proc. Japan Acad. Ser. A Math. Sci", 80 том, 2004, номер 5, 115-132 битләр.
* "Охшашлыклар төркеменә бәйле D-модульләр", "Publ. Res. I Math. Sci.", 35 том, 1999, 2 номер, 223-247 бит.

## Искәрмәләр

Төркем:Габон математиклары
IBM Research - Australia

**IBM Research – Australia** IBM Research ширкәте тарафыннан 2009 елда Мельбурнда нигезләнгән өйрәнү һәм үсеш лабораториясе. Ул җәмәгать массакүләм чаралары, интерактив контент, сәламәтлекне кайгырту һәм хезмәт күрсәтү аналитикасы, мультимедиа аналитикасы һәм геномика буенча эшли. Лаборатория җитәкчесе һәм Вице-Президент булып Джоанна Бэтстоун булып тора.  Ул ширкәтнең бер оешмада өйрәнүне дә, үсешне дә колачлаган беренче лабораториясе булган.
Ачылганда Мельбурн лабораториясе Австралия Федераль Хөкүмәтеннән 22 миллион $ финанслау алган һәм Виктория штатыннан күрсәтелмәгән финанслау алган.

## Искәрмәләр

IBM REFERENCE

Төркем:IBM
Михаил Белдер

**Михаил Белдер** (,  — , ) — химик-технолог, СССР дәүләт премиясе иясе (1949). 1937-1949 елларда Казанның 40 нчы санлы заводында: тәҗрибәханә башлыгы, баш инженер. 1949 елдан Казандагы Химия продуктлары фәнни-тикшеренү институтында: баш инженер, баш технолог, баш киңәшче.
## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Николай Белькович

**Николай Белькович** (,  — , ) — рәссам, педагог. Казан сынлы сәнгать мәктәбен оештыручыларның берсе, мәктәпнең беренче мөдире (1895-1898). 1898-1905 елларда Санкт-Петербург сынлы сәнгать академиясе студентлары инспекторы, 1917-1919 елларда Лаеш өязе мәгариф бүлеге инспекторы.
## Искәрмәләр
Владимир Беляев

**Владимир Беляев** (,  — , ) — инженер, төзүче, СССР дәүләт премиясе иясе (1973), РСФСРның атказанган төзүчесе (1982). 1956 елдан  «Татэнергострой» төзелеш-сәнәгать берләшмәсендә, 1979-1995 елларда аның башлыгы.
## Искәрмәләр
Белькович

**Белькович** – фамилия:

* Игорь Белькович
* Николай Белькович
* Олег Белькович
Николай Беляев (1937)

**Николай Беляев** (,  — , ) — шагыйрь, тәрҗемәче, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1987), Державин премиясе иясе (2000). 1989-1992 елларда ТР язучылар берлегенең әдәби киңәшчесе. Әсәрләре: «Казан дәфтәре» («Казанская тетрадь», 1980), «Лирика» (1987), «Бер олау истәлекләр» («Воз воспоминаний», 1991), «Аралар авазы» («Голоса расстояний», 1998) җыентыклары. Дәрдмәнд, Һади Такташ, Сибгат Хәким, Хәсән Туфан, Илдар Юзиев, Шәүкәт Галиев, Ренат Харис шигырьләрен рус теленә тәрҗемә иткән.
## Искәрмәләр
Николай Беляев (1842)

**Николай Беляев** (,  — , ) — илаһиятче, илаһият докторы (1878), профессор (1879), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1891). 1885-1894 елларда Казан руханилар академиясе инспекторы. Хезмәтләре католик чиркәве кануннары мәсьәләләренә карый.
## Искәрмәләр
Телангана

**Телангана** - Һиндстан ярымутравының үзәк-көньяк сузылган өлешендә, Деккан Платосында урнашкан Һиндстан штаты.
Штатның башкаласы - Хәйдәрабад, башка төп шәһәрләр - Варангал, Низамабад, Кһаммам һәм Каримнагар.  
## Халкы
Телангананың 85,1%-ы Һиндулар, 12,7%-ы Мөселманнар, һәм 1,3%-ы Христианнар һәм 0,9%-ы башка дин тарафдарлары.
Штатның рәсми теле булып Телугу теле тора, икенче рәсми тел булып Урду теле тора.

Төркем:Һинд дине
Маргарита Беляева

**Маргарита Беляева** (,  — , ) — микробиолог, биология фәннәре докторы (1952), профессор (1952), ТАССРның һәм РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1963, 1973). 1934-1976 елларда Казан университетында, шеш һәм вирусларга каршы микробиологик матдәләр эзләү буенча проблемалы фәнни-тикшеренү тәҗирбәхнәсе мөдире (1963-1976), микробиология кафедрасы мөдире (1969-1976). 1977-1989 елларда СССР ФА КФ Биология институтында, микроорганизмнар физиологиясе тәҗрибәханәсе мөдире (1977-1987). Хезмәтләре микроорганизмнар физиологиясенә һәм биохимиясенә карый.
## Искәрмәләр
Аруначал-Прадеш

**Аруначал-Прадеш** (, |) — Һиндстан штатларының берсе.

Башкаласы — Итанагар шәһәре.
## Тарих
1987 елда нигезләнгән.
## Халык

Дин тотучыларның 30.26%ы – христианнар, 29.04%ы – һиндиләр, 26.2%ы – доньи-поло дине тарафдарлары, 11.76% – буддачылар, 1.9% – мөселманнар (2011)..
## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан
Төркем:Һинд дине
Ассам

**Ассам** (, , ) — Һиндстан штатларының берсе.

Башкаласы — Диспур шәһәре.
## Тарих
1950 елда нигезләнгән.
## Халык

Дин тотучыларның 61.47%ы – һиндиләр, 34.22%ы – мөселманнар, 3.74%ы – христианнар (2011)..
## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан
Төркем:Һинд дине
Биһар

**Биһар** (, ) — Һиндстан штатларының берсе.

Башкаласы — Патна шәһәре.
## Тарих
1912 елда нигезләнгән.
## Халык

Дин тотучыларның 82.69%ы – һиндиләр, 16.87% – мөселманнар..
## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан
Төркем:Һинд дине
Гоа

**Гоа** (, , , ) — Һиндстан штатларының берсе. Русиялеләрнең популяр туристлык урыны. 2024 елның ноябрендә Казаннан Панаҗигә авиаочышлар башланды.

Башкаласы — Панаҗи шәһәре.
## Тарих
1987 елда нигезләнгән.
## Халык

Дин тотучыларның 66.08%ы – һиндиләр, 25.10% – христианнар, 8.33%ы – мөселманнар (2011)..
## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан
Төркем:Һинд дине
Гөҗәрат

**Гөҗәрат** (, , ) — Һиндстан штатларының берсе.

Башкаласы — Гандинагар шәһәре.
## Тарих
1960 елда нигезләнгән.
## Халык

Дин тотучыларның 88.57%ы – һиндиләр, 9.67%ы – мөселманнар..
## Шулай ук карарга мөмкин
* Кояш Гыйбадәтханәсе, Модһэра
## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан штатлары һәм территорияләре
Төркем:Һинд дине
Төркем:Гөҗәрат
Җамму һәм Кәшмир

**Җамму һәм Кәшмир** (, , , ) — Һиндстан штатларының берсе.

Башкаласы — Сринагар шәһәре.

## Тарих
1947 елда нигезләнгән.
## Халык

Дин тотучыларның 68.31%ы – мөселманнар, 28.43%ы – һиндиләр, 1.87%ы – сикһләр (2011)..
## Шулай ук карарга мөмкин
Кашмир Шиваизмы
## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан
Җаркһанд

**Җаркһанд** (, ) — Һиндстан штатларының берсе.

Башкаласы — Ранчи шәһәре.
## Тарих
2000 елда нигезләнгән.
## Халык

Дин тотучыларның 67.8%ы – Һинд дине тарафдарлары, 14.5%ы – мөселманнар, 12.8%ы – сарначылар, 4.3%ы – христианнар (2011)..
## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан
Төркем:Һинд дине
Kraystçörç mäçetlärendä terror ğämälläre

**Kraystçörç mäçetlärendä terror ğämälläre** - 2019 yılnıñ 15 martında Yaña Zelandiäneñ Kraystçörç şähärendä Äl-Nur mäçetendä häm Linwud İslam üzägendä terror ğämäle.

28 yäşlek avstraliäle ütä millätçe kisken qaraşlı **Brenton Harrison Tarrant 50 keşen avtomatik qorallardan atıp üterä.**

Natsi qaraşlı üterüçe britan, serb xärbi muzıkasın tıñlap ayawsız räweştä möselmannarnı üterä. Soñraq Sidenhamda Brogam uramında terrorçı totqarlana.

Yaña Zelandiädä nibarı 1,2% möselmannar täşkil itä.

İlneñ tarixında iñ mass-küläm terror ğämäle.

2019 yılnıñ 21-22 aprelendä  terror oyışması "İGİL" Kraystçörç mäçetlärendä terror ğämälläre öçen cawap itep Şri-Lankada törle katolik çirkäwlärdä 359 keşen üterä.

## Sıltamalar
* https://tourism.interfax.ru/ru/news/articles/57403/

Төркем:Террор гамәлләре
Төркем:2019 ел
Төркем:Март
Мегһалайя

**Мегһалайя** - Һиндстанның төньяк-көнчыгышында урнашкан штат.

## Халкы
Мегһалайяда (2011 ел) халыкның 75%-ы Христианнар (күбесенчә Пресвитерианнар, Баптистлар һәм Католиклар), 12%-ы Һинд дине тарафдарлары, 4%-ы Ислам дине тарафдарлары, 0,1%-ы Сикхчылык дине тарафдарлары, 0,33%-ы - Буддачылык дине тарафдарлары, 0,02%-ы Җәйничелек дине тарафдарлары, 8,7%-ы - Кабилә дине тарафдарлары, 0,35%-ы - башка дин тарафдарлары.
Мегһалайяда Көнбатыш Джайнтия Калкулыкларында 500 - еллык Дурга Гыйбадәтханәсе урнашкан, ул Һинд дине Шакти сектасы тугърылары өчен иң изге урыннары булып тора.

Төркем:Һинд дине