open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аргентинада ислам

**[[Аргентина]]да ислам** (, ) – азчылык дине, Төньяк һәм Көньяк Америкада иң эре мөселман азчылыкларыннан берсе. Дин тотучылар турында төгәл статистик мәгълүмат булмаса да (*милли җанисәп дин турында мәгълүмат сорамый*), 2010 елда Дин иреге турында халыкара доклад нигезендә, Аргентинада мөселманнар саны ил халкының (45,6 млн кеше, 2021 елга) 1 % ын (400 000 нән 500 000 гә кадәр) тәшкил итә . Pew тикшеренүләр үзәге бәясе буенча, 2010 елда Аргентинада 1 000 000 мөселман яшәгән . Диннәр ассоциациясенең мәгълүматлар архивы ислам дине тарафдарларының ил халкының 1,9 % ын тәшкил итүен хәбәр итә .
## Тарих
Хәзерге Аргентина территориясенә беренче ислам мөһаҗирләре испан яулап алулары вакытында килгән. Телгә алынучы беренче мөселманнар – Пиреней ярымутравында яшәгән,  качып, XV гасырда (1492 елда Христофор Колумб Американы ачканнан соң) испан яулап алучы-тикшеренүчеләренә ияреп, Аргентинага килгән һәм биредә төпләнеп калган  –  халкы вәкилләре .
 
XIX гасырда Аргентина территориясенә, нигездә, Сирия (1860 елдан соң) һәм Ливаннан гарәпләрнең беренче зур төркеме күчеп килгән. 1891 елдан 1920 елга кадәр Аргентинага гарәп чыгышлы 367 348 кеше күченгән . Гарәпләрнең зур проценты ландшафты һәм чәчүлекләре (зәйтүн, йөзем) Якын Көнчыгышка охшаган  төбәгендә (әлеге төбәккә Мендоса,  Сан-Хуан,  Сан-Луис һәм Ла-Риоха провинцияләре кергән) урнашкан.
Бүгенге көндә илдә гарәп чыгышлы 3,5 миллион аргентиналы исәпләнә, аларның күбесе дине буенча – христианнар .
## Аргентинада ислам оешмалары
Илдә беренче ике мәчет 1980-елларда Буэнос-Айреста төзелгән: Әт-Тәүхид мәчете 1983 елда Буэнос-Айресның шигый җәмгыяте һәм Аргентинадагы Иран Ислам Республикасы илчелеге ярдәме белән ачыла. Әл-Әхмәд мәчете 1985 елда сөнниләр өчен ачылган һәм илдә ислам архитектурасындагы беренче бина үрнәге булып тора. Мәчетләр бөтен ил буенча таралган. Берничә мәчет башка шәһәрләрдә, шул исәптән икесе – Кордобада, икесе – Мар-дель-Платада һәм дөньяда иң көньяктагы суфи мәчете Эль-Больсонда төзелгән.

Аргентинадагы иң зур мәчет исәпләнүче  1996 елда Согуд Гарәбстаны короле Фахд ярдәмендә, 20 000 м2 мәйданлы җир участогында төзелгән. Аргентина хөкүмәте тарафыннан бирелгән җир кишәрлегенең гомуми мәйданы 34 000 м2 тәшкил итә һәм 1992 елда Согуд Гарәбстанына визитыннан соң, ил президенты (1989 – 1999),  мөселман гаиләсендә үскән  тарафыннан тәкъдим ителә. Проектының бәясе 30 миллион АКШ доллары торган, эченә мәчет, китапханә, ике мәктәп, парк кергән мәдәният үзәге Буэнос-Айресның урта сыйныф вәкилләре яшәүче Палермо районында урнашкан.

Штаб-фатиры Аргентинада булган Латин Америкасы ислам оешмасы (Islamic Organization of Latin America, IOLA) – кыйтгада ислам динен үстерүдә иң актив эшләүче оешма.

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Аргентинада ислам
Михаил Марков

**Михаил Марков** :
* Михаил Марков (1900―1981), геоботаник, биология фәннәре докторы, Казан дәүләт университеты профессоры.
* Михаил Марков (1951), ботаник, биология фәннәре докторы, профессор. М. В. Марковның оныгы, В. М. Марковның улы.
Иван Васильев (патологоанатом)

**Иван Петрович Васильев** (1879 - 1949) - Совет патологоанатомы, медицина докторы, профессор, РСФСРның мактаулы галиме, Татар АССРының мактаулы галиме (1940, 1940) .

## Биография
1879 елның 24 июнендә Әстерхан шәһәрендә рус армиясе офицеры гаиләсендә туган. 1899 елда Әстерханда гимназияне тәмамлый. Шуннан соң Казан университетының медицина факультетына укырга керә, 1904 елда кызыл диплом белән тәмамлый. Патологик анатомия белән өченче курста кызыксына башлый. Бу тема буенча аның фәнни җитәкчесе профессор Николай Любимов була.

1904-1911 елларда ул Казан университетының медицина факультетында укыта. 1911 - 1920 елларда - Саратов университетында да укытучы була.

1913 елның 15 маенда ул профессор Фидор Чистович җитәкчелегендә язган диссертациясен уңышлы яклап, медицина докторы булуга ирешә. 1915-1916 елларда Саратов өлкәсе земство вакытлыча бактериологик лабораториясе белән идарә итә.

1918 елда ул профессор итеп сайлана.

1920-1923 елларда Әстерхан дәүләт медицина институтының патологик анатомия бүлеге мөдире булып эшли. Аннары 1923 - 1949 елларда Казан медицина институтының патологик анатомия кафедрасын җитәкли. Шулай ук, 1949 елга кадәр, ул Казан институтының алдынгы медицина тикшеренүләре бүлегендә укыта.

## Фәнни эшчәнлеге
Ул яман шешләрнең, йогышлы һәм йөрәк-кан тамырлары авыруларының патоморфологиясен өйрәнә, бу темаларга берничә хезмәт язган.

Аның үпкә яман шеш авыруы турындагы хезмәтләре аеруча кызыклы, бүгенге көндә дә актуаль проблема. 1908 елда Васильев үпкә һәм бронхиаль яман шеш авыруларының гистогенезын тикшергәндә, бронх һәм үпкә паренхимасының төрле эпителияләреннән әлеге яман шешнең килеп чыгышын раслый.

1916-нчы елда ул Канада бальзамындагы бүлекләр беткәч, амилоидны дифференциацияләү өчен оригиналь ысул тәкъдим итә. Ул 1930-нчы еллар башында илдәге медицина университетлары профессорлары арасында беренчеләрдән булып органопатологиядән патологик анатомияне укытуның нозологик принцибына күчә.

Бөек Ватан сугышы һәм сугыштан соңгы чорда ул  мылтыктан яраланган күкрәк читлеге турында ике фәнни хезмәт яза (аларның берсе - А. Абрикосов һәм Е. Галицкая белән берлектә).

Васильевның фәнни күзәтүе астында 6 докторлык һәм 7 кандидатлык диссертациясе язылды. Ул 38 фәнни хезмәт язган, шул исәптән 8 монография.

## Сочинениеләре

* Пневмонияне һәм бронхитны юкка чыгару доктринасы белән бәйле. (докторлык диссертациясе, 1913)
* Фибринозны юкка чыгаручы бронхитның патологик анатомиясенә (1918)

## Адреслары
Казанда:

* Грузинская урамы, Оконишников йорты. 

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* ПАМЯТНЫЕ ДАТЫ ПАТОЛОГОАНАТОМОВ РОССИИ 2019 ГОДА. Страница 46 
* ПРОФЕССОР ИВАН ПЕТРОВИЧ ВАСИЛЬЕВ (К 125-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ) 
* Васильев Иван Петрович 
Төркем:Сарытау дәүләт университеты укытучылары
Төркем:Казан университеты укытучылары
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:1949 елда вафатлар
Төркем:26 июнь көнне вафатлар
Төркем:Әстерханда туганнар
Төркем:1879 елда туганнар
Төркем:24 июнь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Надежда Амфитеатрова

**Надежда Федоровна Амфитеатрова** (1932 - 1992) - Совет галиме - микробиолог, медицина фәннәре докторы (1974), профессор (1976).

Микробиология һәм сулыш юлындагы бактерия инфекцияләренең иммунологиясе, йөткерүдән иммунитетны үстерү процессында организмның иммунологик һәм аллергик реактивлыгы буенча 100 дән артык хезмәт авторы; шулай ук уйлап табу өчен 4 авторлык сертификаты иясе   .

## Биография
Ул 1932 елның 24 августында Казанда ветеринария институты профессоры Ф.З. Амфитеатров гаиләсендә туган. 

Казанның 15нче номерлы мәктәбен көмеш медаль белән тәмамлаганнан соң, 1950 елда ул Казан дәүләт медицина институтына (КГМИ, хәзерге Казан дәүләт медицина университеты) укырга керә, аны 1956-нчы елда мактау билгесе белән тәмамлый. Ике ел ул үзәк район хастаханәсендә акушер-гинеколог булып эшли (хәзер Балтач районы).

Ул үзенең фәнни хезмәтен 1958-нче елда Эпидемиология һәм Микробиология Казан фәнни-тикшеренү институтының (КНИИЭМ) сулыш бактерия инфекцияләре лабораториясендә кече тикшерүче булып башлый. 1966 - 1972 елларда балалар инфекциясе лабораториясендә өлкән тикшерүче, 1972-1974 елларда - әлеге тикшеренү институтының эпидемиология бүлеге мөдире булып эшли. 

1965-нче елда Амфитатрова "Лимфоид органнарының цитосерологик реакцияләре ютәлгә каршы иммунитет формалаштыру" темасына кандидатлык диссертациясен яклый ; 1972-нче елда - "Йөткерүгә иммунитет формалашу процессында организмның иммунологик һәм аллергик реактивлыгы" темасы белән докторлык диссертациясен яклауга ирешә  . 1974 елда ул Казан дәүләт медицина институтының микробиология кафедрасы мөдире итеп сайлана.

1976 елдан Н.Ф. Амфитеатрова җитәкчелегендә 8 фән кандидаты якланды.

Ул "СССРның сәламәтлек саклау өлкәсендә отличник" билгесе, "Хезмәт ветераны" медале һәм СССР сәламәтлек саклау министрының Мактау грамотасы белән бүләкләнде. 

Ул 1992 елның 6 июнендә Казанда үлә. Аны шәһәрнең Арча зиратында җирлиләр. 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Татар энциклопедик сүзлеге. - Казан: Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясенең Татар энциклопедиясе институты, 1998.

## Сылтамалар

* Данлы тарихның уртак битләре
Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1992 елда вафатлар
Төркем:6 июнь көнне вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:1932 елда туганнар
Төркем:24 август көнне туганнар
Психик авырулар

**Психик авырулар** һәрвакыт серле, аңлашылмый торган халәт булып исәпләнгән. Хәтта хәзерге көннәрдә дә еш кына мондый авыруларны сәламәт халәттән аера алмыйлар. Әгәр кешенең шәхси эчке дөньясы сизелерлек үзгәрсә, ул гадәтләнгән тормыш рәвешен кискен үзгәртсә, ниндидер көйсезләнү турында сүз барырга мөмкин. Күңелле төшенке булу сәбәпле, кеше берничә көн ашаудан баш тартса, урыныннан тормый ятса, йә шатлыгы кинәт артып, юлындагы бар нәрсәне кыра-вата башласа, үзен президент дип йөртә башласа, күз алдында ят әйберләр күрсә, ниндидер тавышлар ишетсә, аның рухы үзгәрү билгеләре күренеп тора.

Психик авыруларга караш аерым проблема булып кала, чөнки чирдән ин­ тегүчеләрне мең еллар элек тә куралмаганнар, хәзер дә кимсетеп карыйлар.

Кайбер тайпылышларның баш мие травмасы яки башка сәбәпләрдән барлыкка килүе билгеле. Эчке орган авырулары да психик тайпылышларга китерергә мөмкин.

Елдан-ел психик авыруларның саны арта бара. Шуның белән бергә еш кына алга киткән илләрдә һәм эре шәһәрләрдә яшәүчеләр бу авыруга дучар була. Шәһәр ыгы-зыгысы, дөнья мәшәкатьләре белән машиналар арасында йөгереп йөрүче хәзерге заман кешесе котырган тизлектә яши. Даими стресс һәм чиктән тыш күп мәгълүмат аның психикасын көчле киеренкелектә тота. Бу шартларда психик авыру кешенең үзен чолгап алган дөнья белән бәйләнешен өзә алучы, аның рухын саклап калучы кебек тоела. Кызганычка каршы, бу саклаучы авырудан коткара алмый, психик тайпылышларны дәваламаганда, алар әкренләп шәхесне җимерәләр.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Медицина
Артём Мастров

**Артём  Мастров** (12 ноябрь, 1976, Казан) - Россия спортчысы. Ул 1990 еллар ахырында - 2000 еллар башында Россиянең җиңел атлетика командасында чыгыш ясый, ил чемпионатының призеры[, [Сиднейдагы җәйге Олимпия уеннарында]] катнашучы. Татарстан данын яклый. Россиянең халыкара спорт мастеры (2000).

## Биография
Мастров Артём Васильевич 1976 елның 12 ноябрендә Казанда туган.

Әтисе Василий Мастров җитәкчелегендә җиңел атлетика белән шөгыльләнә,  «Юность России» физкультура-спорт берләшмәсе өчен чыгыш ясый. 

1993 елдан Россиянең яшүсмерләр җыелма командасында катнаша, 1995 елда ул спорт мастеры нормативын  үти. 

1997 елда Казан дәүләт педагогика университетының   физик тәрбия факультетын тәмамлый.
## Казанышлары

Беренче тапкыр 1997 ел сезонында үзен халыкара дәрәҗәдә таныта, Россия җыелма командасына керә. Туркудагы Ауропа яшьләр чемпионатында катнашып, 800 метрга йөгерү программасында җиденче урынны яулый.

2000 елда Тулада Россия чемпионатында, бары тик Санкт-Петербург спортчысы  Дмитрий Богдановтан гына калышып, шәхси рекорд белән 1:46,04 секундта 800 метр дистанциядә көмеш медаль иясе була.

Уңышлы чыгышлар аркасында Сиднейдагы җәйге Олимпия уеннарында  ил данын яклау хокукына ия була — монда 800 метр дисциплинада 1: 49,89 нәтиҗә белән беренчел квалификация этабын уза алмый.  .

2001 елда  Тулада Россия чемпионатында 800 метрга йөгерүдә бронза яулый һәм Пекиндагы Универсиадада  катнаша.

2003 елда Тулада Россия чемпионатында  800 метрга йөгерүдә тагын бронза медаль ала. Бу сезонда Тэгу Универсиадасында катнашып, финалда алтынчы урын  яулый.

Спорт карьерасын 2011 ел сезоныннан соң тәмамлый .
## Мактаулы  исеме
 "Халыкара класслы Россиянең спорт мастеры " (2000)
## Гаиләсе
Хатыны  - танылган Россия йөгерүчесе Екатерина Мастрова (Волкова).

## Искәрмәләр (үзгәртү)

Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Казан спортчылары
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1976 елда туганнар
Төркем:12 ноябрь көнне туганнар
Михаил Макаров (1906)

**Михаил  Макаров** (1906 - 1969) - совет тарихчысы, педагог, педагогика фәннәре кандидаты, доцент, РСФСР мәктәбенең атказанган укытучысы (1960), дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе. Халык комиссары, Чуаш АССРның мәгариф министры (1941-1952). Чуаш АССР Югары Советы депутаты

## Биография
Михаил Петрович Макаров 1906 елның 4 декабрендә  Казан губернасы Цивиль өязе Аксарино авылында туган. Милләте**-** чуаш. Хезмәт эшчәнлеген Яңа Мәми волосте башкарма комитеты эш башкаручысы булып башлый.

1929 елда Казан педагогика институтының чуаш бүлеген тәмамлый. 

1929-1941 елларда  Ядернә кооператив техникумында эшли, Чабаксар шәһәренең берничә урта мәктәбе директоры була. 

1938 елда  Чабаксар Чуаш дәүләт педагогика институтын тәмамлый .

1941 елның декабрендә  халык комиссары итеп билгеләнә, 1946 елның мартыннан - Чуаш АССР мәгариф министры. Михаил  Макаров  бу вазыйфада 1952 елның гыйнварына кадәр эшли.

Чуаш дәүләт педагогика институтының читтән торып уку буенча директор урынбасары, педагогика кафедрасы мөдире һәм доценты.

Чуаш АССР Югары Советы депутаты итеп сайлана.

Чуаш халкының мәгърифәтчелек тарихын өйрәнү белән шөгыльләнә. «Илья Николаевич Ульянов и просвещение чуваш» (1958) монографиясе һәм  тагын  бик күп  фәнни мәкаләләр авторы.

## Бүләкләре
* Кызыл  Байрак Хезмәт ордены
* "Хөрмәт Билгесе" ордены
* СССР медальләре
*  РСФСР мәктәбенең атказанган укытучысы(1960)

## Әдәбият

** Eгоров, Д. E. Макаров Михаил Петрович. Ученые-педагоги Чувашии и их вклад в развитие просвещения и педагогической науки. — Чебоксары, 1997. — С. 206—208.
** Земляков, А. Е. Михаил Петрович Макаров: 1906—1969. Нарком, исследователь историй просвещения. Организаторы науки и образования. — Чебоксары, 2008. — С. 119—128. — (Библиотека Президента Чувашской Республики; т. 5).

## Сылтамалар

* Макаров Михаил Петрович
Төркем:РСФСР атказанган мәктәп укытучылары
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Педагогика фәннәре кандидатлары
Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:Чабаксарда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1969 елда вафатлар
Төркем:18 декабрь көнне вафатлар
Төркем:Канаш районында туганнар
Төркем:1906 елда туганнар
Төркем:4 декабрь көнне туганнар
Борис Клюкин

**Борис Дмитриевич**  , Казан- 2011 ) - Россия юристы, хокук фәннәре докторы, профессор 

## Биография
Борис Дмитриевич Клюкин 1929 елның 24 сентябрендә Казанда туган.

1954 елда  М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын  тәмамлый. 
## Фәнни эшчәнлеге

* 1954-1956 елларда Пенза өлкәсенең Камышкыр район Советы Башкарма комитеты сәркатибе;
*1956-1958 елларда Донецк өлкә башкарма комитеты инструкторы;

* 1958-1962 елларда СССР Министрлар Советы каршындагы юридик комиссия консультанты; 
*1962-1973 елларда СССР Фәннәр академиясенең Дәүләт һәм хокук институтының фәнни секретаре; 

* 1973-1976 елларда СССР Авыл хуҗалыгы министрлыгының Бөтенроссия тикшеренү институты белән идарә итү бүлеге начальнигы;
*1976-1982 елларда АКШ һәм Канада институтының өлкән фәнни хезмәткәре;

* 1982-2000 елларда Россия Хөкүмәте карамагындагы Законнар һәм чагыштырма хокук институтында бүлек мөдире 

* 2001 елдан  И. М. Губкин исемендәге Россия дәүләт нефть һәм газ университетының тау хокукы кафедрасы профессоры, Мәскәү дәүләт юридик академиясенең аграр һәм экологик хокук кафедрасы профессоры. 

20 фән кандидаты әзерләгән.

Б. Д. Клюкин «О недрах» дигән Россия Федерациясенең Законын,  җир асты байлыгын куллануны лицензияләү нигезләмәсен, Россия Федерациясенең Тау кодексы проектын әзерләүдә  катнашкан.

Борис Дмитриевич Клюкин ярдәме белән Россиядә Мәскәү дәүләт юридик академиясендә һәм Россиянең башка әйдәп баручы юридик югары уку йортларында «тау хокукы» ("горное право") фәнен  укыту яңадан торгызыла. Б. Д. Клюкин озак еллар А.И.Перчик  белән хезмәттәшлек итә. 

## Төп әсәрләре
200 дән артык фәнни хезмәт авторы, шул исәптән 10 монография  бар, алар арасында:

* Горные отношения в странах Западной Европы и Америки. М.: Городец, М.: Городец, 2000;

* США: правовое регулирование сельского хозяйства: Монография. Мәскәү: Наука, 1994.

««О недрах» дигән  РФ Законына фәнни-гамәли комментарийның автордашы, 2004 ел; Җир кодексына  комментарий, җир хокукы һәм экологик хокук буенча юридик югары уку йортлары өчен дәреслекләр автордашы.

## Сылтамалар

* http://www.lomonosov-fund.ru/enc/ru/encyclopedia://131531:article?vnum=34602 
* https://web.archive.org/web/20110703154837/http://www.gubkin.ru/wps/wcm/connect/gubkin_prof/st-prof/sa-prof/sa-prof-out-of-state/ ct-prof-klyukin-bd
* https://web.archive.org/web/20071026125751/http://lawtek.ru/dossier/persons/34313.html
* http://journal.oilgaslaw.ru/free/klukin-memory5-2011.pdf
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:2011 елда вафатлар
Төркем:Юридик фәннәр докторлары
Төркем:Русия юристлары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
YASS (программа тәэминаты)

**YASS (Yet Another Similarity Searcher, тәрҗемәсе - Тагын Бер Охшашлык Эзләүче)** ул ирекле программа тәэминаты, нуклеотид дәвамлылыклары өчен пар-пар дәвамлылык тигезләү программа тәэминаты, ягъни, ул ДНК һәм РНК дәвамлылыклары арасында охшашлыклар эзли. YASS нуклеотид дәвамлылыкларын йә гади форматта, йә FASTA форматында кабул итә һәм нәтиҗә форматта  BLAST табуляр нәтиҗәсе бар. YASS-та берничә *күчеш чикләнгән* аралы орлык k-мерлар бар, алар танырлык камилләштерелгән сиземлекне рөхсәт итәләр. YASS локаль рәвештә кулланучы машинасында яки SaaS (Интернетта эшли торган программа) буларак YASS web server-да кулланылырга мөмкин, ул браузерга нигезләнгән дот-плот барлыкка китерә.
## Шулай ук карарга мөмкин
*Sequence alignment software
*PatternHunter
*BLAST
*FASTA
*JAligner

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Official website

Төркем:Биотехнология
Төркем:Программа белән тәэмин ителеш
Николай Кирюшин

**Николай Дмитриевич Кирюшин** - СССР Кораллы Көчләре рядовойы, , Әфганстандагы сугышта катнашучы,  Кызыл Йолдыз ордены кавалеры (үлгәннән соң),  хезмәт вазыйфаларын башкарганда һәлак була.

## Биографиясе
Николай Дмитриевич Кирюшин 1964 елның 19 маенда Татар автономияле Совет Социалистик Республикасының Питрәч районының Көек  авылында туган. Мәктәпне тәмамлаганнан соң Питрәч районының «Пригородный " совхозында эшли

1983 елның 1 октябрендә Кирюшин СССР Хәрби Көчләренә Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасының Питрәч район хәрби комиссариаты тарафыннан хезмәткә алына.

1984 нче елның гыйнварында укуын тәмамлагач, ул хезмәтен дәвам итәр өчен чикләнгән совет гаскәрләре составына Әфганстан Демократик Республикасына җибәрелә. Моджахедларның кораллы формированиеләренә каршы сугышчан хәрәкәтләрдә актив катнаша, 66 нчы аерым мотоукчылар бригадасының 3 нче мотоукчылар  батальонының өлкән  граната ыргытучысы була.  Хәрби батырлыгы өчен "Сугышчан казанышлары өчен" медале белән бүләкләнә.

Ул дүрт хәрби операциядә катнаша.  Шуларның соңгысында, 1985 елның 23 мартында, рядовой Кирюшин үз подразделениесе  составында мотоукчылар ротасына ярдәм итә. Бу сугышта ул шәхсән үзе дошманның 3 ут ноктасын бастыра, ләкин үзе дә үлем җәрәхәте ала, аннан үзе дә тиздән вафат була. 

Аны Татарстан Республикасының Питрәч районының Көек авылы зиратына күмәләр .

СССР Югары Советы Президиумы Указы белән рядовой Николай Дмитриевич Кирюшин үлгәннән соң Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнә .

## Хәтер

* Пестрецы авылындагы урам Кирюшин исеме белән аталган.

## Искәрмәләр (үзгәртү)

Төркем:Сугышчан хезмәтләре өчен медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әфганстанда вафатлар
Төркем:1985 елда вафатлар
Төркем:23 март көнне вафатлар
Төркем:Питрәч районында туганнар
Төркем:1964 елда туганнар
Төркем:19 май көнне туганнар
Татарстан болгарлары

[thumb|right|250px|[Идел буе Болгары хәрбиләре]]

**Татарстан болгарлары** (болгар, болгарлар, булгарлар) — үзләрен болгарлар дип санаучы халыкның бүгенге Татарстан Республикасы территориясендә яши торган территориаль төркеме.

## Таралышы
2010 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча Татарстан Республикасы территориясендә үзләрен болгар дип атаучыларның саны 484 кеше тәшкил иткән.  2002 елга болгарлар аерым халык булып исәпләнмәгәннәр. Татарстан болгарларының күбесе, якынча 120 кеше, Татарстанның башкаласы булган Казанда яши.

## Тарих
1988 елның сентябрендә Казанның Үзәк стадионында «Болгар-Әл-җәдит» тарихи-мәдәни клубы оештырган митинг уза. Анда катнашучылар татарларга болгар традицияләренең, гореф-гадәтләренең яңару вакыты җиткәнен билгеләп үтәләр. Хәзерге вакытта «Болгар-Әл-җәдит» клубы болгар тарихын һәм мәдәниятен торгызу буенча эш алып бара. Россия Федерациясе Конституциясен кабул иткәннән соң, клубның күп кенә әгъзалары "болгар" исемен үз паспортларында торгыза башлыйлар. Беренче булып, 1998 елның июлендә Казан шәһәренең яңа оештырылган «Болгар общинасы» иҗтимагый оешмасы рәисе итеп сайланган Габдрахманов була.

Хәзерге вакытта общинага Казанның 120 болгары керә. Аларның күбесе туган телен белә һәм югары белемгә ия. Алар арасында галимнәр, музыкантлар һәм студентлар бар. Якынча 70 проценты хезмәт яшендәге кешеләр, 30 проценты пенсионерлар.

## Мәдәният

«Болгар-Әл-җәдит» клубы барлыкка килү дәверендә болгарларны өйрәнү гыйлеменең чыганаклар базасы сизелерлек тулыланды, Төркиядә «Шан кызы дастаны», Оренбургта «Җәгъфәр тарихы», Бөгелмәдә «Атлантида балалары», Казан шәһәрендә «Родиноведение», Оренбургта «Болгар мәсьәләләре» китаплары дөнья күрә. Оренбург шәһәрендә «Болгар иле» газетасының дүрт саны чыга. Казанның А. М. Горький исемендәге паркында ХХ гасыр башындагы болгар милли хәрәкәтенең күренекле эшлеклесе Гайнан Вәисевкә һәйкәл ачыла, «Болгар халкының этник һәм дәүләт тарихы» дигән фәнни-гамәли конференция үткәрелә. Ел саен болгарлардан килгән Нардуган, Карга боткасы бәйрәмнәре үткәрелә. Бу җәмгыять әгъзалары тарихын һәм мәдәниятен саклап калуга, этник кыйммәтләрне торгызуга ярдәм итә.

## Күренекле Татарстан болгарлары
* Кадыйров Рәшит Мәкъсүм улы - болгарлар җәмгыяте рәисе.

* Әбүбәкеров Радик Таҗетдин улы - болгарлар җәмгыяте идарәсе әгъзасы.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Общественной Организации «Булгарская община» города Казани. Рәсми сайт. 

## Моны да карагыз
* Сембер өлкәсе болгарлары

Төркем:Болгарлар
Төркем:Татарстан халыклары
Татарстан греклары

**Татарстан греклары** (*Татарстан юнаннары*,  — эллиннар) — грек халкының бүгенге Татарстан Республикасы территориясендә яши торган территориаль төркеме.

## Таралышы
2010 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча Татарстан Республикасы территориясендә үзләрен болгар дип атаучыларның саны 477 кеше тәшкил иткән.  2002 елда исә Татартсан территориясендә 488 грек кешесе яшәгән. Татарстан грекларының күбесе  Татарстанның башкаласы булган Казанда яши.

## Тарих
Татарстанның грек диаспорасы чагыштырмача яшь. 1917 елга кадәр биредә күп булмаган санда греклар яшәгән, нигездә, катнаш никахларда булганнар. 20 гасырның 30-40 елларында Казанга укырга яки эшкә урнашырга килгән греклар килә. Мәсәлән, Казан университетының тарих факультетында борынгы грек һәм латин телләре укытучысы Е.К. Ипполитова була.

Казанда греклар санының алга таба үсеше күбесенчә шәһәр вузларында белем алу белән бәйле. Татарстан башкаласының фәнни-мәгариф абруе Кавказ, Урта Азия һәм башка төбәкләрнең югары уку йортларыннан абруйлырак торган. 60-80нче елларда грек студентлары Казан дәүләт университында, химия-технология, инженер-төзелеш, авыл хуҗалыгы, ветеринария, медицина институтларында һәм Казанның башка уку йортларында күренә башлый. Уку тәмамлангач, аларның күбесе биредә яшәргә һәм эшләргә кала.

## Мәдәният
Хәзерге вакытта Татарстанда ярты меңгә якын грек яши. Алар 2001 елның маенда теркәлгән «Демос» Татарстан Республикасы грекларының милли-мәдәни автономиясен оештыру инициаторлары һәм турыдан-туры оештыручылары булалар. 12 кеше кергән оешма советы җитәкчелек итүче орган булып тора. Җәмгыять әгъзалары саны 428 кеше тәшкил итә. Оешманың төп максатлары һәм бурычлары булып рухиятне, мәдәниятне, халык традицияләрен, телне, грекларның гореф-гадәтләрен торгызу, дустанә мөнәсәбәтләрне үстерү тора.

## Күренекле Татарстан греклары
* Анастасов Георгий Николаевич — грек җәмгыяте рәисе.
* Е.К. Ипполитова — Казан университетының тарих факультетында борынгы грек һәм латин телләре укытучысы.

## Искәрмәләр

Төркем:Греклар
Төркем:Татарстан халыклары
Антигуа һәм Барбудада ислам

**[[Антигуа һәм Барбуда]]да ислам** (, ) ― азчылык дине . 2007 елга мөселманнарның гомуми саны 200 кеше , ягъни дәүләт халкының гомуми саныннан (97 120 кеше, 2019 елга бәяләү) 0,3 % тәшкил итә .

Утраулардагы  зур күпчелек мөселманнар ― Сирия яки Ливаннан чыккан гарәпләр. Ислам тарафдарлары арасында шулай ук Фәләстыйн, Пакистан, Нигерия, Гана, Сьерра-Леоне һәм Гайанадан чыккан кешеләр дә бар. Антигуа һәм Барбуда мөселманнары Согуд Гарәбстаны, Төркия, Нигерия кебек эре ислам илләре белән элемтәләр урнаштырган .

1981 елның 1 ноябреннән бәйсез дәүләт булган Антигуа һәм Барбуда Конституциясе нинди дә булса дингә рәсми статус беркетми. Руханиларга парламент әгъзаcы булу тыела. Мәктәп чиркәүдән аерылган, дини фактор сәясәттә зур роль уйнамый.

Антигуа һәм Барбудада яшәүчеләрнең күпчелеге (76 %) – христианнар (англикан чиркәве тарафдарлары, католиклар һ. б.). Ислам, Бәһаи, яһүд дине, буддизм һ. б. диннәр вәкилләре саны күп түгел.

Илнең башкаласы Сент-Джонста ике танылган ислам оешмасы бар: сириялеләр һәм ливанлылар нигез салган «Антигуа һәм Барбуданың халыкара ислам җәмгыяте» (Antigua and Barbuda International Islamic Society, ABIIS)  һәм Америка Антигуа университетының (медицина факультеты) мөселман студентлары ассоциациясе (American University of Antigua (School of Medicine) Muslim Students Association). Антигуа утравында Әхмәдия миссиясе дә бар .  «Антигуа һәм Барбуда мөселман җәмгыяте» (Muslim Community of Antigua and Barbuda) урнашкан. 

2016 елда  үткәргән сораштыру күрсәткәнчә, Антигуа һәм Барбуда мөселманнарының гомуми саны 950 кеше тәшкил итә.

Антигуа һәм Барбудада мөселманнар өчен зур мәчет яки ислам үзәге булдырырга кирәк. Антигуа һәм Барбуданың халыкара ислам җәмгыяте шундый мәчетне Сент-Джонста Американ-роуд урамында төзергә ниятли. Хәзерге вакытта мәчет өчен кулланылучы урын зур булмаган алачыктан гыйбарәт, анда утызга якын кеше гыйбадәт кыла ала.
 
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Антигуа һәм Барбудада ислам
Михаил Кандаратский

**Михаил Федорович Кандаратский** (7 ноябрь [19] , 1854, Казан губернасы, Зөя —  20 октябрь (2 ноябрь) 1912, Казан) — рус галим-медигы, хирург, медицина докторы (1888), профессор (1905).

Топографик анатомия буенча хезмәтләр авторы

## Биографиясе
Михаил Федорович Кандаратский 1854 елның 7 ноябрендә Казан губернасының Зөя шәһәрендә Богородице-Рождественский соборы рухание гаиләсендә туган .

Башлангыч белемне Чабаксар рухани училищесында һәм Казан руханилар семинариясендә алган.  1876 елда ул Император Казан университетының медицина факультетына укырга керә, 1881 елда алтын медаль белән тәмамлый. .  Нормаль анатомия кафедрасы каршындагы университетта калдырыла, соңрак ул хирургия факультет клиникасына күчә, ә 1885 елның җәендә Михаил Кандаратский фәнни максат белән чит илгә җибәрелә.

1888 елда ул Санкт-Петербург хәрби-медицина академиясе тарафыннан медицина докторы дәрәҗәсенә лаек була һәм Казан университетына оператив хирургия кафедрасы каршындагы прозектор вазифасына билгеләнә.  1889 елда М. Ф. Кандаратский Император Казан университетының приват-доценты була

Ул Рус-япон сугышында катнаша: 1904 елның июнендә аны Ерак Көнчыгышка санитар отряд начальнигы итеп җибәрәләр. Мукден шәһәрендә Манчжуриядә яраланган солдатлар өчен Казан университеты исемендәге госпиталь һәм бәйләү пункты оештыра. Ул 1905 елның көзендә Казанга кире кайта һәм тиздән Казан университетында топографик анатомия белән оператив хирургия кафедрасында экстра-ординар профессор итеп билгеләнә, һәм 1910 елда  шул ук бүлектә гади профессор була

Михаил Фёдорович катнашында университет кафедрасына беренче тапкыр аерым бина бүлеп бирелә, 1907 елда анда Кандаратский тарафыннан хәрби-кыр хирургиясе музее оештырыла, коллекциянең нигезенә пулялар, снаряд ватыклары, сугыш кырларында җыелган утлы һәм салкын корал үрнәкләре салынган. Октябрь революциясе һәм Гражданнар сугышы елларында экспонатлар өлешчә югала.

Фәнни эш белән беррәттән, М.Ф.Кандаратский иҗтимагый эшчәнлек белән шөгыльләнә: Казан шәһәре Думасының дүрт чакырылыш гласные булган, Казанның тарихи яктан өйрәнү буенча берничә мәкалә язган.  1889 елдан  1904 елга кадәр  Казан шәһәр Александровка хастаханәсенең хирургия бүлеге мөдире булып тора һәм Шамов хастаханәсе төзелешендә катнаша. Ул 1912 елның 20 октябрендә (2 ноябрь, яңа стиль) Казанда үлә. Аны шәһәрнең Арча зиратына күмәләр, кабер сакланган

Казанда, М.Ф. Кандаратский гаиләсе яшәгән йорт сакланган

## Искәрмәләр (үзгәртү)

## Сылтамалар

* Кандаратский Михаил Федорович 
* Кандаратский Михаил Фёдорович
* Кандаратские — Михаил Федорович и Валериан Сергеевич
Төркем:Урыс-япон сугышында катнашучылар
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:1912 елда вафатлар
Төркем:2 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1854 елда туганнар
Төркем:19 ноябрь көнне туганнар
Төркем:Фән докторлары
Чехов

**Чехов** ― күп мәгънәле сүз.
;Фамилия
* Антон Чехов (1860―1904), рус язучысы, драматург, табиб.
* Анатолий Чехов (1923—1967), Бөек Ватан сугышында снайпер.
; Топоним
* Чехов, Мәскәү өлкәсендәге шәһәр.
* Чехов, Казакъстанның Төркестан өлкәсе авылы.
* Чехов, Казакъстанның Костанай өлкәсе авылы.
* Чехов исемендәге санаторий, БР Әлшәй районы авылы.
;Башкалар
* Чехов, кратер.
* (2369) Чехов, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Владимир Тихомиров

**Владимир Дмитриевич Тихомиров** (1896, Зөя, Казан губернасы — 1970 елдан соң) —  ССРБ хуҗалык, дәүләт һәм сәяси эшлеклесе. Карел-Фин ССРының атказанган табибы. РСФСРның атказанган табибы . Карелиядә дерматовенерологик хезмәтне оештыручыларның берсе.

## Биографиясе
Тихомиров Владимир Дмитириевич  1896 елда Зөя шәһәрендә укытучы гаиләсендә туган. Казан университетының медицина факультетын тәмамлаган. 1921 елга кадәр Кызыл Армиядә хезмәт итә. 1924 елда  интернатурада укый. 

1925 елдан  Карелиядәге хуҗалык, иҗтимагый һәм сәяси эштә, Сунск хастаханәсендә. 1927 елдан Карелия Автономияле Совет Социалистик Республикасы Халык Сәламәтлек Саклау Комиссариаты аппаратында, дәвалау-профилактик бүлек начальнигы. 1929 елдан - Петрозаводск шәһәр хастаханәсенең венерология бүлегендә ординатор.

1931 елдан 1934 елга кадәр һәм 1945 елдан Карелия-Фин / Карелия республикасының тире-венерология диспансерының баш табибы.

1935 елдан - Карелия Республика Кан җибәрү станциясе табибы.

1963 елдан пенсиядә.

Тихомиров Владимир Дмитириевич табибларның республика фәнни җәмгыяте рәисе иде.

4 нче чакырылыш СССР Югары Советы депутаты булып сайланган. ВКП(б) әгъзасы.  Кызыл Байрак Хезмәт ордены белән бүләкләнгән.

## Әдәбият

* О награждении тов. Тихомирова В. Д. Почетной грамотой Верховного Совета Карело-Финской ССР : указ Президиума Верховного Совета Карело-финской ССР от 24 февраля 1956 года // Ленинская правда. — Петрозаводск, 1956. — 2 марта.
* Беляковская, Т. Н. Владимир Дмитриевич Тихомиров : [к 60-летию со дня рождения заслуженного врача Карело-Финской ССР В. Д. Тихомирова] / Т. Н. Беляковская, С. М. Левин. — Москва : Медгиз, 1956. — 1 с.
* Васильев, Л. Г. Здравоохранение Карелии / Л. Г. Васильев, С. М. Левин. — Петрозаводск : Госиздат КАССР, 1960. — 96 с.
* Тихомиров, В. Д. Дермато-венерологическая помощь в Карельской АССР // Здравоохранение Карельской АССР. — Петрозаводск, 1970. — С.184-193

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Тихомиров
Төркем:Вафат булу датасы ачыкланмаган шәхесләр
Төркем:1896 елда туганнар
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Нина Лубяновская

**Нина Ивановна Лубяновская** (  , Бондюг авылы, Алабуга кантоны, Татар АССР  -  , , Россия) - ССРБ һәм Рәсәй вокал укытучысы. М. И. Глинка исемендәге Новосибирск дәүләт консерваториясе профессоры.
## Биографиясе
Нина Ивановна Любяновская 1924 елның 1 сентябрендә Татар АССР-ның Алабуга кантоны Бондюг авылында (хәзерге вакытта Менделеевск шәһәре составында) туган. 1951 елда Свердловск консерваториясен тәмамлаган.
1969—1973 елларда Әстерхан консерваториясендә ялгыз җырлау кафедрасын җитәкли, 1973 елдан башлап, гомере ахырына кадәр Новосибирск консерваториясендә эшли, 1996 елдан профессор.
Лубяновская Нина Ивановна укучылары арасында - кайбер күренекле солистлар, шул исәптән Этери Гвазава, Галина Горчакова, Максим Аксёнов, Валерия Вайгант, Новосибирск операсы солисты Ольга Колобова, Карелия Республикасы музыка театры солисты Андрей Блаховский бар. Күпчелек студентлар бөтен Россия һәм халыкара вокал бәйгеләренең лауреатлары исеменә лаек булдылар.
Любяновская Нина Ивановна 2008 елның 6 июнендә Новосибирск шәһәрендә вафат була.
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Новосибирская консерватория: Энциклопедический словарь. — Новосибирск, 2006. — С. 155—156.
* В. А. Канаева. Жизнь как музыка: Нина Ивановна Лубяновская // «Сибирский музыкальный альманах». — Новосибирск: Новосибирская государственная консерватория имени М. И. Глинки. — Вып. 5: 2007. — С. 226—228.
Төркем:Менделеевскида туганнар
Галләмова

**Галләмова** ― фамилия.
* Алисә Галләмова (*Галләмова-Иванчук*, 1972), спортчы (*[[шахмат]]*).
* Мәрьям Галләмова (1892―1995), педагог, дәреслекләр авторы.
----
* **[[Галләмов]]**

Төркем:Фамилияләр
Анатолий Бокарев

**Анатолий Тимофеевич Бокарев** (29 март 1924, Иске Әмзә, Чистай кантоны, Татар ССР ) - Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971), СССР кара металлургия министрлыгының В.И. Ленин исемендәге Түбән Тагил металлургия комбинатының «1150» блюминг өлкән вальцовщигы-операторы, Свердловск өлкәсе.

## Биографиясе
Бокарев Анатолий Тимофеевич 1924 елның  29 мартында  Татар Автономияле Совет Социалистик Республикасының Чистай кантоны Иске Әмзә авылында (хәзер Татарстан Республикасының Нурлат районы) туган .

А.Т.Бокарев 1942—1945 елларда Ерак Көнчыгышта чик буе гаскәрләрендә хезмәт иткән .

Ул 1961 елда Түбән Тагил металлургия көллиятен тәмамлаган .

1945—1990 елларда Ленин исемендәге Түбән Тагил металлургия комбинатында  прокат станының өлкән вальцовщик-операторы булып эшләгән. ВЦСПС Президиумы әгъзасы, комбинатның профком комиссиясе рәисе була.

1990 елдан пенсиядә. Ленинград өлкәсенең Луга шәһәренә күченә .

## Бүләкләре
Уңышлары өчен  бүләкләнгән :

* 26.12.1952 — «Фидакарь хезмәт өчен» медале;
* 28.05.1960 —«Хезмәт батырлыгы» өчен медале
* 22.03.1966 — Ленин ордены ;
* 06.04.1985 — II дәрәжә  Ватан сугышы ордены  ;
* 30.03.1971 — Кара металлургияне үстерү буенча биш еллык план биремнәрен үтәүдә ирешкән күренекле уңышлары өчен «Урак һәм Чүкеч» медале  белән Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме һәм Ленин ордены.

## Искәрмәләр

Төркем:«Аеруча хезмәт күрсәткән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:Норлат районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1924 елда туганнар
Төркем:29 март көнне туганнар
Студенцов

**Студенцов** ― фамилия.
* Андрей Студенцов (1903—1967), ветеринар-акушер, ВАСХНИИЛ мөхбир әгъзасы (1956), Сталин премиясе лауреаты (1950), ТАССР (1945), РСФСР (1950) атказанган фән эшлеклесе.
----
* Ирина Студенцова (1933—2002), медицина фәннәре докторы (1976), профессор (1978), ТР атказанган фән эшлеклесе, ТР дәүләт премиясе лауреаты (1994). А. П. Студенцовның кызы.

Төркем:Фамилияләр
Dabro

**«Dabro»** (**«Дабро»**) — бертуган Иван һәм Михаил  Засидкевичләрдән торган Украина шәһәреннән музыкаль төркем. Иван һәм Михаил төркемнең продюсерлары, шулай ук үз җырларының авторлары булып торалар. «Юность» җыры 2020 елда төркемгә зур популярлык китергән.

## Тарих
Абыйлы-энеле Иван (1990 елның 28 августы) һәм Михаил (1992 елның 1 мае) Засидкевичлар Украинаның Донецк өлкәсе Курахово шәһәрендә музыкаль гаиләдә туып-үскәннәр. Икесе дә музыка мәктәбендә укыганнар, аны аккордеон классы буенча тәмамлаганнар.

2009 елда бергәләп рэп стилендә җырлар яза башлаганнар.

2013 елда «Dabro» төркеменә нигез салганнар, анда бердәнбер катнашучылар булып торалар. Абыйлы-энеле бергә үз җырларын язалар. Шул ук елда дуэт «Ты мой сон» җырын тәкъдим итә. Бу җыр бертуганнарның иң танылганнарының берсе булып кала.

2015 елда Әзербайҗан җырчысы Bahh Tee (чын исеме — Бәхтияр) Михаил һәм Иваннан аның өчен альбом язуны сораган. Эш вакытында алар аның янына Казанга күчәләр. Альбом әзер булгач, абыйлар бу шәһәрдә калырга карар кыла.

Абыйлы-энеле шулай ук башка артистларның җырлары өстендә дә эшләгәннәр: Светлана Лабода, «Каста», Децл, Рем Дигга, Джиган, Полина Гагарина һ. б.

2020 елның май уртасында «Юность» җырын, июнь аенда аңа клибын тәкъдим итәләр. Беренче ике атнада клип YouTubeта 2 миллион карау җыйган (2022 елның гыйнвар башына — 189 миллионнан артык карау).

2020 елның сентябрь уртасында Dabro төркемен «Вечерний Ургант» (Первый канал) телевизион тамашасына чакыралар, анда абыйлар «Юность» хитын башкарганнар.

2020 елның ноябрендә «Юность» альбомы чыга. Альбомдагы барлык җырлар да «Авторадио» студиясендә башкарылган.

## Дискография

### Альбомнар

* «Включай» (2013)
* «Наше время» (2014)
* «Наше время» (2020 елның 19 июне)
* «Юность» (2020 елның 6 ноябре)

### Сингллар

* «Жара идёт изнутри» (2015)
* «Кажется» (2016)
* «Мне глаза её нравятся» (2018)
* «Думать о тебе» (2018)
* «Я по частицам» (2019)
* «Что же ты молчишь» (2019)
* «Поцелуй» (2019)
* «Мой путь» (2020)
* «Мне не снишься ты» (2020)
* «Юность» (2020)
* «Все за одного» (2020)
* «На крыше» (2020)
* «На часах ноль ноль» (2021)
* «Услышит весь район» (2021)

## Бүләкләр һәм номинацияләр

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Алфавит буенча музыкаль коллективлар исемлеге
Владимир Донсков

**Владимир Андреевич Донсков** (1881 елның 4 апреле, Оренбург өязе ―1960) ― совет патологоанатомы, медицина фәннәре докторы, Иркутск университеты профессоры, Иркутск медицина институтының патологик анатомия кафедрасын оештыручы һәм нигез салучы. Көнчыгыш Себердә патологоанатомик хезмәт оештырган.

## Тормыш юлы
Владимир Донсков 1881 елның 4 апрелендә Оренбург өязенең Түбән Күлле станицасында туган. 1902 елда Оренбургта гимназияне тәмамлый.

1908 елда Казан университетының медицина факультетын тәмамлый һәм шунда ук прозектор ярдәмчесе булып эшли башлый, 1912 елда прозектор ярдәмчесе була.

1915 елда «Деструктив һәм продуктив характердагы үзгәрешләр вакытында бавырның рәшәткә сүсләре торышы турындагы мәсьәлә буенча» дигән темага докторлык диссертациясен яклый. 1920 елдан башлап Казанда эшли, университет медицина факультетының патологик анатомия кафедрасы прозекторы, 1921 елда патологик анатомия кафедрасы мөдире итеп билгеләнә.

1923 елдан Иркутскта яши һәм эшли, монда Иркутск университеты медицина факультетының патологик анатомия кафедрасының оештыручы һәм беренче мөдире була. 1928 елдан 1952 елга кадәр Иркутск медицина институтының патология анатомиясе кафедрасы мөдире була.

## Фәнни эшчәнлек
Патологияләрне өйрәнгән: эхинококкоз, эндемик зоб, Кашин-Бек авыруы, уров авыруы.

Көнчыгыш Себердә патологоанатомик хезмәт оештыра. Иркутск һәм Чита өлкәләре һәм Бурятия АССР патологоанатомнарына консультация биргән.

Аның җитәкчелегендә бер докторлык һәм өч кандидатлык диссертациясе якланган. 26 фәнни эш язган. Бөек Ватан сугышы елларында Иркутск сырхауханәләренең баш патологоанатомы була, хәрби патологлар курслары белән җитәкчелек итә.

## Иншалар

* К вопросу о гистопатологии уровской болезни. Бюллетень Иркутского государственного медицинского института. – Иркутск, 1948.
* О злокачественных опухолях в г. Иркутске и Иркутской губернии. Клиническая медицина. – 1926. – № 7.
* Так называемая болезнь Банти. Казанский медицинский журнал. – 1908.

## Әдәбият

* Агеев В. Кафедра // Восточно-Сибирская правда. – 1999. – 6 ноября.
* Горощенова О. Военврачи сороковых годов // Земля Иркутская. – 2005. – № 1 (27). – С. 28–38.
* Знаменательные и юбилейные даты истории КГМУ 2011 г. / сост. И.Ю. Артемьева, М.Ю. Абросимова; под ред. А.С. Созинова. – Казань: Медицина, 2011.
* Иркутск: Историко-краеведческий словарь. – Иркутск, 2011.
* Иркутский государственный университет: ректоры, профессора, деканы (1918–1998 гг.) / сост. С.И. Кузнецов. – Иркутск, 1998.
* Шантуров А.Г. Биографический словарь заведующих кафедрами, профессоров, докторов наук ИГМУ. – Иркутск, 1995. – С. 73–74.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Иркутск в стиле ретро. Выпуск № 6 (41). Заглянем в третий подъезд 
* ПОРТРЕТНАЯ ГАЛЕРЕЯ ЗАЛА УЧЁНОГО СОВЕТА ИРКУТСКОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО МЕДИЦИНСКОГО УНИВЕРСИТЕТА. Страница 11 

Төркем:Казан университеты укытучылары
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1960 елда вафатлар
Төркем:1881 елда туганнар
Төркем:4 апрель көнне туганнар
Араик Маргарян

**Араик Арташович Маргарян** (; 1951 елның 8 мае, Раздан, Әрмән ССР, ССРБ) — чирәмдәге хоккей буенча совет, әрмән һәм Россия тренеры. Чирәмдәге хоккей буенча Россия ир-атлар җыелма командасының һәм «Динамо-Казан» клубының баш тренеры.

## Тормыш юлы
Араик Маргарян 1951 елның 8 маенда Раздан шәһәрендә туа.

Футбол белән шөгыльләнгән, Ереван «Арарат» клубының дубле өчен уйнаган, әмма кабыргалары сыну сәбәпле карьерасын тәмамларга мәҗбүр булган.

1974 елда «тренер-укытучы» белгечлеге буенча Ереван дәүләт физкультура институтын тәмамлаган.

1977 елда ССРБ беренчелегендә чирәмдәге хоккейда «Раздан» өчен уйнаган. 1978—1997 елларда «Раздан»ның тренеры була. 1983—2000 елларда Әрмән ССР һәм Әрмәнстан җыелма командаларының баш һәм яшьләр җыелма командаларының тренеры була. Әрмән ССР җыелма командасының уйнаучы тренеры буларак 1983 елда ССРБ халыкларының җәйге Спартакиадасында катнаша.

2000 елда Казанга күчеп килә. 2001 елда «Динамо-Казан»ның баш тренеры итеп билгеләнә. Аның җитәкчелегендә Россия чемпионатында команда 18 алтын (2003—2008, 2010—2020), 2 көмеш (2002, 2009) һәм Россия чемпионатының бакыр (2001) медальләрен ота, ике тапкыр Россия Кубогына ия була (2001, 2005). 2002 елда Маргарян спортчылары Кубок ияләре кубогының «С» дивизионын, 2007 елда Чемпионнар кубогының «B» дивизионын ота.

2013 елда Казанда узган Җәйге Универсиаданың хоккей турнирында җиңү яулаган Россия студентлар җыелма командасын җитәкләгән.

2020 елның 20 маенда чирәмдәге хоккей буенча Россия ир-атлар җыелма командасының баш тренеры итеп билгеләнә.

## Гаилә
Улы — Артур Маргарян (1977 елда туган) шулай ук «Динамо-Казан» составында чирәмдәге хоккей уйный (2001—2019), хәзер өлкән тренер вазыйфасын били. Тагын бер улы бар.

## Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр

* Россиянең һәм Татарстанның атказанган тренеры (2006);
* Армениянең атказанган тренеры;
* Россиянең атказанган физик культура хезмәткәре (2003);
* Россия Президентының Мактау грамотасы (2003);
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» (2005);
* «Фидакарь хезмәт өчен» медале (2006).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Русиянең атказанган тренерлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1951 елда туганнар
Төркем:8 май көнне туганнар
Артур Маргарян

**Артур Араикович Маргарян** (1977 елның 15 мае, Раздан, Әрмән ССР, ССРБ) — чирәмдәге хоккей буенча Россия хоккейчысы, һөҗүмче, тренер. Россиянең спорт мастеры.

## Тормыш юлы
Артур Маргарян 1977 елның 15 маенда Раздан шәһәрендә туа.

2001 елдан «Динамо-Казан» клубы өчен һөҗүмче позициясендә чирәмдә хоккей уйный. Аның составында Россия чемпионатында 19 алтын (2003—2008, 2010—2021), 2 көмеш (2002, 2009) һәм бакыр (2001) медаль яулый. Россия Суперкубогы иясе (2021). Ике тапкыр Россия Кубогын яулый (2001, 2005). 2002 елда — Кубок ияләре кубогының «С» дивизионында, 2007 елда Чемпионнар Кубогының «B» дивизионында җиңүче була.

Параллель рәвештә «Динамо-Казан»ның өлкән тренеры булып эшли. 2013 елда Казанда узган Җәйге Универсиадада хоккей турнирында алтын медаль яулаган Россия студентлар җыелма командасының өлкән тренеры була.

## Гаилә
Әтисе Араик Маргарян (1951 елда туган) — чирәмдәге хоккей буенча совет, әрмән һәм Россия тренеры, 2001 елдан «Динамо-Казан» клубын җитәкли. Абыйсы бар.

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1977 елда туганнар
Төркем:15 май көнне туганнар
Анестезия

**Анестезия **( гр. an каршы кую кисәкчәсе-faisthesis тою) авыртусызландыру — периферик рецепторлардан баш мие кабыгы күзәнәкләренә импульслар килү тукталу сәбәпле, тою сизгерлеген югалту. Тою сизгерлегенең кимүе гипостезия дип атала. А. төрле патологик процесслар, шулай ук төрле анестезияләгеч матдәләр тарафыннан китереп чыгарылырга мөмкин.

## Чыганаклар
* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.:В39 Ф.гистологияНабиев, гистологияФ.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.
Күтәрелеш бистәсе

**Күтәрелеш бистәсе** — (ۋاستانىيە بىستەسىٰ) торак массив-микрорайон һәм Казанның Мәскәү һәм Киров районнарында тарихи урын.

## Урнашу
Күтәрелеш бистәсе Мәскәү районының үзәк өлешендә һәм Киров районының көнбатыш өлешендә урнашкан. Бистәдә Күтәрелеш  һәм Декабристлар урамнары киселешендә Фетнә мәйданы урнашкан. Беренче язма телгә алу 1929 елга карый.

## Тарихы
Бистә әле күптән түгел генә Берләштерелгән Бистә районы (соңрак – Пролетариат) составына кергән шәһәр яны бистәләрен һәм авылларын (Дары бистәсе, Удел төзелеше, Ивановка төзелеше) берләштерү нәтиҗәсендә барлыкка килгән һәм 1905 елгы Беренче Рәсәй инкыйлабы барышында Казан Заречьесы эшчеләре восстаниесе дип аталган. Ленин районының Пролетар районыннан аерып алынганнан соң бистәнең күп өлеше соңгысы составында кала.  Ул вакытта Ленин (хәзерге Мәскәү) районының якындагы Үзәк Елга аръягы (Кәҗә бистәсе һәм Кизик бистәсе) һәм КАПО авиазаводы белән Карабай бистәсе арасындагы күпкатлы төзелеш 1940—1950 елларда барлыкка килгән. Бистәдәге биналар башлыча сталин стиленә ия.  1926 елда Күтәрелеш бистәсенә кадәр шәһәрдә беренче автобус маршруты җибәрелә. 1930 нчы елларда бистә буйлап трамвай линиясе, 1948 елда  троллейбус линиясе төзелә.

## Урамнар

1929 елга Күтәрелеш бистәсе урамнары исемлеге:
# Азин
# Бакалея
# Мунча
# Батрак
# Ярлы
# Волга
# Шәһәр
# Борчак
# 25-нче Октябрь
# Декабристлар
# 1-нче Делегатлар
# 2-нче Делегатлар
# Эшлекле
# Днепровск
# Дон
# Чик
# Кама
# Камчатка тыкрыгы
# Каравай
# Кокшай тыкрыгы
# Тез
# Коломна
# Комсомол
# 1-нче Коммуналь
# 2-нче Коммуналь
# Коммунарлар
# Кыек тыкрык
# Кострома
# Кызыл Байрак
# Кызыл Кокшай
# Лаеш
# Аккош
# Ленинград
# Лена
# Урман
# Болын
# Мамадыш
# Мотовилих
# Мухаметшин
# Түбән тыкрык
# Яңы Якты
# Урау
# Ольга
# Орлов
# Партизан
# Петров
# Баш күтәрү
# Кыр
# Аркылы-Кыр тыкрыгы
# Буш тыкрык
# Разин
# Республика
# Сабан
# Якты
# Зөя
# 1-нче Секретарь тыкрыгы
# 2-нче Секретарь тыкрыгы 
# 3-нче Секретарь тыкрыгы 
# Авыл
# Селянская
# Берләшмә
# Совнарком
# Кояш
# Сормово
# 1-нче Союз
# 2-нче Союз
# 3-нче Союз
# 4-нче Союз
# 5-нче Союз
# 6-нчы Союз
# 7-нче Союз
# 8-нче Союз
# 9-нчы Союз
# 10-нчы Союз
# 11-нче Союз
# 12-нче Союз
# 13-нче Союз
# 14-нче Союз
# Сталинград
# Татпрофсовет
# Тверь
# Тупик тыкрык
# Украина
# Ульяновск
# Фабрика
# Февраль
# Фрунзе
# Фурштад
# Ярославль


## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Казан бистәләре
Төркем:Казанның Киров районы
Төркем:Казанның Мәскәү районы
Яңа төзелеш (Казан)

**Яңа төзелеш** (шулай ук *Яңа-Кизик төзелеш* *Яңа Кизик авылы**, Кизик монастыренең яңа төзелеше* ) — Казан шәһәренең хәзерге Мәскәү районы территориясендә урнашкан поселок.

## Урнашу
Бистә Смоленск-Седмиозерка чиркәвеннән (хәзер Чистай, Декабристлар, Ибраһимов һәм Вахитов урамнары чатында) башланып, хәзерге Ямашев проспекты тирәсендә тәмамлана.  Көньякта  Кәҗә бистәсе, көнчыгыш — Савин төзелеше, көнбатышта — Кизик бистәсе һәм төньяк-көнбатыштан — Ивановка төзелеше урнашкан. 

## Тарихы
Бистә 1899 елдан да соңга калмыйча барлыкка килә.  Яңа төзелеш Казанга революциягә кадәр үк кушыла: әйтик, 1905 елда бистә 6 нчы полиция бүлегенең бер өлеше буларак күрсәтелә. 1930 еллар ахырына күрше Кәҗә бистәсе һәм Савин төзелеше белән бер микрорайонга тоташа.

Яңа төзелеш 1966 һәм 1972 еллар арасында тулысынча сүтелә, аның территориясе күбесенчә биш катлы торак йортлар белән төзелгән.

## Урамнар
Башта Яңа Төзелешнең барлык урамнары «номерлы» булган: көньяктан төньякка таба бистәне кисеп үткән урамнар «сызыклар» (1 нче линия, 2 нче линия, 3 нче линия, 4 нче линия) дип аталган, ә аркылылары тыкрыклар (1 нче тыкрык, 2 нче тыкрык, 3 нче тыкрык, 4 нче тыкрык, 5 нче тыкрык) дип аталган.  1930 елларның икенче яртысында урамнар (Короленко, Казан, Яңа Кизик, Стальский)  үзгәртелә, ә тыкрыклар үз исемнәрен саклап кала. 1960 еллар азагы — 1970 еллар башында районны үзгәртеп корганнан соң шәһәр картасында бер генә урам — Короленко гына кала.

## Шулай ук карагыз

* Кизическая слобода

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Мәскәү районы
Төркем:Казан бистәләре