Михаил Мензбир

**Михаил Мензбир (1855елның 23 октябре** Тула, Рәсәй Империясе - 1935 елның 10 октябре, Мәскәү, СССР ) - рус һәм совет зоологы һәм зоогеографы, Мәскәү Университетының Мактаулы профессоры һәм Мәскәү университеты ректоры ( 1917-1919 ), СССР Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы, рус орнитологиясенә нигез салучы  .

## Биография

Мензбир Михаил Александрович  1855 елның 23 октябрендә Тулада ярлы дворян  гаиләсендә туган. Аның әтисе суд  тикшерүчесе була, әнисе  Ольга Юлиановна,  Михаил Мензбирга 11 яшь булганда, туберкулездан үлә. Соңрак Михаил бабасы карамагында яши.

1874 елда ул экстерн  рәвештә Тула гимназиясен тәмамлый  . Шул ук елда ул Мәскәү университетының физика һәм математика факультетының табигый фәннәр бүлегенә укырга керә. Аның университет укытучылары арасында профессор Н. A. Северцов , Я. A. Борзенков , С. A. Усов һ.б. була.

1878 елда М. A. Мензбир Мәскәү университетын алтын медаль белән тәмамлый.

1882 елда магистр дәрәҗәсенә  «Орнитологическая география Европейской России» темасы буенча диссертация яклый. Бу хезмәт  зоогеографиядә классик әсәргә әверелә. Аннан соң аны Мәгариф министрлыгы чит илгә икееллык сәяхәткә җибәрә, шул вакытта ул Грац, Вена, Лейден, Брюссель, Париж һәм Лондон зоология музейларында эшли.

1884 елда ул Мәскәү университетының чагыштырма анатомия кафедрасында доцент булып раслана һәм студентлар өчен курслар укый башлый.

1886 елда  «Сравнительная остеология пингвинов» темасы буенча зоология докторы дәрәҗәсенә диссертация яклый.

Мәскәү университетының зоология һәм чагыштырма анатомия кафедрасына 1887 елда ул  экстраординар, 1898 елда -  ординар  профессор итеп сайлана.

Әгъза-корреспондент (1896), СССР ФА мактаулы  (1926) һәм хакыйкый әгъзасы (1929), Н.А.Северцов шәкерте. Мәскәү университеты профессоры (1886 елдан). 1906 елда ул университет ректоры ярдәмчесе итеп сайлана (1906-1911). ).

1911 елда ул университеттан китә.

1911-1917 елларда ул Мәскәү Югары хатын-кызлар курсларында һәм А.Л.Шанявский.исемендәге Халык университетында профессор булып эшли. 

1917 елда ул Мәскәү университетына кабат кайта һәм университет ректоры вазифасын били (1917-1919).

1917 елда ул Мәскәү дәүләт университетында зоогеография һәм чагыштырма анатомия лабораториясен булдыра  ( 1917-1930 елларда җитәкчелек итә). Фәннәр академиясенең зоогеография лабораториясен оештыручы сы да ул (1930). 

1901-1911 елларда Мәскәү университетының чагыштырма анатомия институты һәм музеен оештыручысы һәм директоры була.

1902-1911 елларда - ректор ярдәмчесе. 

1926 елдан - мактаулы, 1929 елдан - СССР Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы.

1915-1935 елларда М. А. Мензбир Мәскәү натуралистлар җәмгыяте Президенты була, ул 1880 елдан бирле әлеге җәмгыятьнең  әгъзасы булып торган. Болардан тыш   күп кенә Россия һәм чит ил фәнни җәмгыятьләре әгъзасы да була: Франциянең зоология җәмгыяте (1884), Америка орнитология берлеге (1884), Лондон зоология җәмгыяте, Британия орнитология берлеге (1894), Алман орнитология җәмгыяте (1930) һәм башкалар. Ул шулай ук Россия палеонтология җәмгыятенә нигез салучыларның берсе була (1916).

1932 елдан Мензбир Михаил Александрович  каты авырый. 1935 нче елның  10 октябрендә  Мәскәүдә үлә, Введен зиратында күмелгән (10 нчы уч.) ). Хәзерге вакытта кабере аяныч хәлдә  .

## Гаилә

* Кызы - Наталья Михайловна Мензбир. 1948 елның 20 апрелендә кулга алына. 10 елга хезмәт лагерена хөкем ителә. 1956 елның 26 мартында реабилитацияләнә 

## Төп әсәрләре

** Мензбир М. А. Орнитологическая география Европейской России. Ч. 1. — М.: Унив. тип. (М. Катков), 1882. — 524 с. — (Уч. зап. Моск. ун-та. Отд. естеств.-истор.; вып. 2—3). Ч. 2 — М., 1889. — 244 с.
** Мензбир М. А. Дарвинизм в биологии и близких к ней науках, М., 1886
** Мензбир М. А. Птицы России, вып. 1—7. — М., 1893—1895.
** Мензбир М. А. Охотничьи и промысловые птицы Европейской России и Кавказа. Т. 1—2; Атлас из 140 хромолитографированных таблиц . — М., 1900—1902.
** Мензбир М. А. Птицы. — СПб.: Брокгауз-Ефрон, 1904—1909.
** Мензбир М. А. Зоогеографический атлас: 30 таблиц рисунков, иллюстрирующих животное население суши земного шара по зоологическим областям, с объяснительным текстом и картой зоологических областей. — М.: М. и С. Сабашниковы, 1912. — 16 с., 31 л. цвет. илл.
** Мензбир М. А. Объяснительный текст к Зоогеографическому атласу. — М.: М. и С. Сабашниковы, 1912. — 32 с.
** Мензбир М. А. Птицы (Aves). Falconiformes. Фауна России и сопредельных стран, преимущественно по коллекциям Зоологического Музея Императорской Академии Наук. Том 6. (С 5 таблицами и 17 рисунками в тексте). — Петроград: Тип. Имп. АН, 1916. — 344 c.
** Мензбир М. А. Великий ледниковый период Европы (Век мамонта и пещерного человека). Пг., 1923
** Первые 65 лет в истории теории подбора, 1926
** Мензбир М. А. За Дарвина (Сб. статей), М. — Л., 1927
** Мензбир М. А. Миграции птиц с зоогеографической точки зрения: научно-популярный очерк. — М.; Л.: Биомедгиз, 1934. — 109 с.
** Мензбир М. А. Очерк истории фауны Европейской части СССР: (от начала третичной эры). — М.; Л.: Биомедгиз, 1934. — 223 с.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

** Памяти академика Михаила Александровича Мензбира: Сборник статей / Ред. акад. Н. М. Кулагин. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1937. — 640 с. — 2725 экз. (Статьи: Г. П. Дементьева, В. А. Дейнега, А. Ф. Котс и др.)
** *Котс А. Ф.* Памяти учителя
** *Дементьев Г. П.* Михаил Александрович Мензбир, 1855—1935: Биогр. очерк. — М.: Изд-во МГУ, 1950. — 40 с. — (Замечательные ученые Московского университета / Моск. ордена Ленина гос. ун-т им. М. В. Ломоносова. Науч. б-ка им. А. М. Горького). (Библиография печатных трудов М. А. Мензбира)
** *Ильичёв В. Д., Симкин Г. Н.* Михаил Александрович Мензбир (1855—1935) // Московские орнитологи / Ред. совет: В. Т. Бутьев, В. М. Галушин, М. В. Калякин, В. М. Константинов, В. С. Шишкин; Отв. ред.: В. Е. Флинт, О. Л. Россолимо. — М.: Изд-во МГУ, 1999. — С. 322—330. — 528 с. — 1000 экз. — . (в пер.)
** *Матвеев Б. С.* М. А. Мензбир (1855—1935) // Успехи современной биологии, 1936, т. 5. вып. 1.
** *Матвеев Б. С.* М. А. Мензбир // Люди русской науки: Очерки о выдающихся деятелях естествознания и техники. Биология. Медицина. Сельскохозяйственные науки. — М., 1963. — С. 268—273.
** *Пузанов И. И.* М. А. Мензбир, как зоогеограф // Бюл. МОИП. Отд. биол. 1946. Т. 51, вып. 1. С. 16—31.
** *Пузанов И. И.* Основоположники русской зоогеографии (Н. А. Северцов — М. А. Мензбир — П. Л. Сушкин) // Тр. Совещ. по истории естествознания. 24—26 дек. 1946 г. — М.; Л.: Изд-во АН СССР, 1948. — С. 289—298.
** *Росина Н. Я.* Михаил Александрович Мензбир, 1855—1935 / Отв. ред. Л. Я. Бляхер; Художник И. П. Кремлев; Академия наук СССР. — Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1985. — 224 с. — (Научно-биографическая литература).
** *Курочкин Е. Н.* Михаил Александрович Мензбир — эпоха в российской зоологии // Зоологический журнал, 2006, т. 85, № 3, с. 260—265
** *Волков В.А., Куликова М. В.* Московские профессора XVIII — начала XX веков: Естественные и технические науки / Отв. ред. С. С. Илизаров; Рец.: К. К. Васильев, В. И. Кузнецов, В. М. Магидов; Институт истории естествознания и техники им. С. И. Вавилова РАН. — М.: Янус-К; Московские учебники и Картолитография, 2003. — С. 155—156. — 296 с. — (Деятели науки и просвещения Москвы XVIII-XX вв. в портретах и характеристиках). — 2000 экз. — .

## Сылтамалар

** Биография на сайте МОИП
** Биография
** Мензбир Михаил Александрович // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
** 
** Мензбир Михаил Александрович.*Летопись Московского университета*. Дата обращения: 26 ноября 2017

Төркем:Русия империясе биологлары
Төркем:II дәрәҗә Изге Станислав ордены кавалерлары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Мәскәү дәүләт университеты ректорлары
Төркем:II дәрәҗә Изге Анна ордены кавалерлары
Төркем:III дәрәҗә Изге Владимир ордены кавлерлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1935 елда вафатлар
Төркем:10 октябрь көнне вафатлар
Төркем:1855 елда туганнар
Төркем:4 ноябрь көнне туганнар