open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Илья Суслопаров

**Илья Сергеевич Суслопаров** (1987 елның 4 феврале, Түбән Кама, Татарстан АССР, РСФСР, ССРБ) — Россия хоккейчысы, Универсиада чемпионы.

## Томрыш юлы
Илья Суслопаров 1987 елның 4 февралендә Түбән Кама шәһәрендә туа. Түбән Каманың «Нефтехимик» командасы тәрбияләнүчесе. 2001/2002 сезонында 15 яшендә беренче лигада  «Нефтехимик»ның «дубле»нда дебют ясый.

2005/2006 сезоны барышында Югары лига клубларына — башта Кирово-Чепецкның «Олимпия»сына, ә 2007/2008 ел сезонында Лениногорскның «Нефтяник»ына күчә. 2009 елда Кытай Харбинында узган 2009 елгы кышкы Универсиадада Россия җыелма командасы җиңү яулаган хоккей турнирында катнашкан (6 матчта 1 алка керткән һәм гол тапшырган).

2009/2010 сезонында Медногорскның «Металлург» командасы составында бер матчтан соң Орскның «Южный Урал» командасына күчә.

2010/2011 сезоныннан башлап Югары хоккей лигасы клублары — башта Мәскәүнең «Крылья Советов» клубын, ә 2011 елның 19 гыйнварыннан күп еллар дәвамында Нефтекама «Торос»ын тәкъдим итә. «Торос» белән лиганың төп трофеен («Братина») өч тапкыр яулаган һәм 2013/2014 Континенталь кубогының өченче раундында катнаша.

2016 елда Орскның «Көньяк Урал» командасы составына әйләнеп кайта, 2018 елда уен карьерасын туктата.

## Казанышлар

* 2009 елгы кышкы Универсиада чемпионы.

## Сылтамалар

* 
* Суслопаров, Илья Сергеевич — статистика на «Eliteprospects.com»

Төркем:Русия хоккейчылары
Төркем:Түбән Камада туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1987 елда туганнар
Төркем:4 февраль көнне туганнар
Суслопаров

**Суслопаров** — фамилия.
* Иван Суслопаров (1897—1974), Советлар Берлеге өчен «Алмания капитуляциясе турында башлангыч беркетмә»гә кул куйган совет генералы.
* Илья Суслопаров (1987), хоккейчы.

Төркем:Фамилияләр
Романова

**Романова** — фамилия.
* Ольга Романова (1907), ССРБ дәүләт эшлеклесе.
* Светлана Романова (1952), драма артисты, Россиянең (2002) һәм Татарстанның (2007) халык, РСФСР атказанган (1986) артисты.
* Татьяна Романова (1994), волейболчы.
* Фаина Романова (1924―1990), театр тәнкыйтьчесе, язучы, сәнгать фәннәре кандидаты (1972).
----
* **[[Романов]]**
## Топоним
* Романова Гора — Киров өлкәсенең Луза районында урнашкан авыл.
* Воля Романова — Польшада урнашкан авыл.

Төркем:Фамилияләр
Төркем:Топонимнар
Софьин

**Софьин** — фамилия.
* Авенир Софьин (1909—1992), документаль кино операторы.
----
* Галина Софьина (1942—2019), җиңел атлетчы, тренер.

Төркем:Фамилияләр
Бочкарёв

**Бочкарёв** — фамилия.
* Антон Бочкарёв (1978), җиңел атлетчы.
* Михаил Бочкарёв (1918—2017), контр-адмирал.
## Моны да карагыз
* (19915) Бочкарёв — астероид.

Төркем:Фамилияләр
Людмила Смеркович

**Людмила Евгеньевна Смеркович** (тәхәллүс **Скади**; 1971, Казан, ССРБ) — бард-фолк жанрындагы җырлар башкаручы, менестрель. Тәхәллүсе скандинавия алиһәсе Скади исеменнән килеп чыккан.

## Тормыш юлы
Людмила Смеркович 1971 елда Казанда туган, Казан дәүләт университетының химия факультетын тәмамлаган. 1980 еллар азагыннан шигырьләр һәм җырлар яза, 1994 елда беренче альбом чыгара. «Брин-Мирддин», «Интерпретация» һ.б. берничә зур булмаган текст җыентыгы авторы. Рольле уеннар мастеры, Зиланткон фестивальнең оештыру комитеты әгъзасы, Казан уенчы техник семинары җитәкчесе, «Magister Ludi» альманахының баш мөхәррире. 2001 елдан «Мастер-Зилант» рольле уеннар осталары конвентын инициатор һәм оештыручы, «Зиланткон»да автор җыры конкурсын оештыручы. Толкинчылар берләшмәсендә иң танылган автор-башкаручыларның берсе. 2016 елда «Кече Зилант» премиясе лауреаты.

Казанда «Факел» рольле уеннар үзәге директоры һәм бизнес-консультант булып эшли.

## Дискография

* 1994 — «Струны покрываются инеем»
* 1997 — «Королева без королевства»
* 1998 — «Ветер не при чём»
* 2000 — «Двери»
* 2001 — «Дневник Короля Мёнина»
* 2006 — «Лэ о Лэйтиан»
* 2007 — «Дискордия»

## Библиография

* 
* 
* 
* 
* 

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Рәсми сайт
* «Magister Ludi» альманахы

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1971 елда туганнар
Смеркович

**Смеркович** — фамилия.
* Соломон Смеркович (1908—1988), инженер, Сталин премиясе лауреаты.
----
* Людмила Смеркович (1971), җырлар башкаручы.

Төркем:Фамилияләр
Крыловка (Казан)

**Крыловка** — Казанның Киров районында тарихи урын.

## Географиясе
Крыловка Киров районының көнбатыш өлешендә урнашкан һәм өч яктан күп катлы төзелеш районнары белән әйләндереп алынган, көньяктан Җиләкле бистәсе урнашкан.

## Тарихы
Крыловка XX гасыр башыннан да соңга калмыйча барлыкка килгән һәм шәһәр чигендә, казна ведомствосы җирендә булган. Крыловканың шәһәргә кушылу вакыты төгәл билгеле түгел, әмма 1920 елга ул инде шәһәрнең бер өлеше булган.

1920-нче еллар ахырына Крыловка җиде урамнан торган: Вольная, Комсомол, Коммунарлар, Зур һәм Кече Крыловка, Ирекле, Хезмәт.

1940 елга зур булмаган поселок үсә һәм асылда Восстание (төньякта һәм көнбатышта) һәм Җиләкле (көньякта) күрше бистәләре белән кушыла.

2000-нче еллар башыннан бистә территориясен күпкатлы йортлар белән төзү башлана.

## Урамнар


* Батыршин (өлеше)
* Зур Крыловка
* Вольная 1-я
* Галимджан Баруди (өлеше)
* Герцен (өлеше)
* Гончаров
* Иртыш
* Канаш
* Кольцов (өлеше)
* Коммунарлар
* Ломоносов
* Кече Крыловка
* Ызан
* Ызан тыкрыгы
* Түбән
* Бер катлы
* Осипенко
* Петров
* Пилот
* Күтәрелеш (өлеше)
* Кыр
* Аркылы Базар (өлеше)
* Хезмәт
* Щедрин


## Транспорт

### Троллейбус
1953-2010 елларда Крыловка аша 3 нче троллейбус маршруты йөри; 1980 еллар уртасында шулай ук 10а вакытлы маршруты уза.

### Трамвай
Зур Крыловка урамында трамвай линиясе 2010 елда салына, аның буенча тугызынчы һәм ундүртенче маршрут трамвайлары йөри башлый, ә 2012 елда соңгысы 5 нче маршрутны алыштыра. 2013 елда 9 нчы маршрут 1 нче маршрут дип үзгәртелә.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
## Сылтамалар

Төркем:Казан бистәләре
Төркем:Казанның Киров районы
Князь Аклычев йөзлеге

**Князь Аклычев йөзлеге** — Казан ханлыгы составындагы Зөя өязенең территориаль берәмлеге (1708 елдан — Казан губернасы). 

## Тарихы
1552 елның 2 октябрендә Явыз Иван гаскәрләре Казанны алганнан соң, Казан ханлыгы үз эшчәнлеген туктата, һәм Урта Идел буе бөтен Россиягә кушыла.. Шуннан соң тиздән Зөя өязе оештырыла 1781 елга кадәр Князь Аклычев йөзлеге берничә чуваш авылы булган 4 татар йөзе арасында (шулай ук  Князь Ишеев, Князь Темемеев, Князь Байбулатов йөзлекләре) Зөя язенә керә.

1607—1608 елларда Князь Аклычев йөзлеге чувашларына  яңа Чабаксар артында Бизнә елгасы янында, ә Бизнәдән  бер сул якта, ә тау башыннан Чилла елгасына кадәр, ә Чилладан Чюргуш елгасына кадәр... Зур Шамурга юлына кадәр...Шиланда елгасына кадәр, ясак түләү шарты белән,  җирләр бүлеп бирелә. Алар монда Асан авылына нигез салалар

XVII гасыр башында Зөя өязенең Князь Аклычев йөзлегенең качак чувашлары  Зур һәм Кече Таяба авылларына нигез салалар (хәзер Чуашстан<ның Яльчик районы).

Кнәз Аклычевның йөзлеге Зөя өязе татарларына бирелгән 1700 елгы  «күчермәсендә»  искә алына.. «Күчермә» (күршеләренең җирләрен тартып алу турындагы шикаятьләре нәтиҗәсендә) «бөек патша һәм бөек князь Петр Алексеевич указы буенча  һәм   үтенечтә  дьяк Алексей Юдин билгесе буенча  бирелә

1717 Ланрат елъязмалары һәм 1719-1721 еллардагы I ревизия  мәгълүматлары буенча, Князь Аклычев йөзлеге составында Климово авылы була.

Чувашларны күчерү үзәкләре башлыгында ясак җыю һәм сугыш яки поход очрагында хан гаскәрләренә сугышчылар туплау өчен җавап бирүче «йөзлек князьләр» тора.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Тамги свияжских ясачных татар 
Төркем:Казан губернасы
Нократ провинциясе

**Нократ провинциясе** — Россия империясендә Себер (1719 — 1727) һәм  Казан (1727 — 1780) губерналары провинцияләренең берсе. Үзәге — Хлынов (Нократ).

## Тарихы
1719 елның 29 маенда Себер губернасы өч провинциягә, шул исәптән Вятка провинциясенә бүленә. Шәһәр провинциясе составында: Хлынов (Вятка)-6511 ишегалды, Кай-1195 ишегалды һәм Кунгур-3202 ишегалды була,  Нократ провинциясе 7 дистрикттан (өязләрдән): Хлынов, Слобода, Котельнич, Орлов, Шестаков, Кайгород һәм Көңгер өязеләреннән тора.

1710 елгы ревизия буенча (ландрат халык санын алу), Нократ провинциясенә кергән җирләрдә 10,9 мең крестьян хуҗалыгы исәпләнгән.

1724 елның 4 июнендә Көңгер һәм Хлынов арасындагы ераклык буенча Көңгер шәһәре Көңгер өязе белән  Нократ провинциясеннән Соликамск провинциясенә тапшырыла.

1727 елның 29 апрелендә Вятка һәм Соликамск провинцияләре Казан губернасы составына тапшырыла.

1780 елның 11 сентябрендә Нократ провинциясе юкка чыгарыла һәм Зөя һәм Казан провинцияләренең бер өлеше белән бергә яңа төзелгән Нократ наместниклыгы составына керә.

## Искәрмәләр

Төркем:Казан губернасы
Төркем:Русия империясе провинцияләре
Зөя воеводалыгы

**Зөя воеводалыгы** — Рус патшалыгы составындагы административ берәмлек, ул элеккеге Казан ханлыгының көнбатыш өлеше урынында төзелгән. Воеводалыкның административ үзәге — Зөя шәһәре (1551 елда нигез салына). Граждан һәм хәрби хакимият воеводага, ә руханилар хакимияте архиепископка карый. Воеводага дьяклар һәм подьяклар ярдәм итә.  Зөянең беренче воеводасы Иван Грозный тарафыннан 1551 елда князь Семен Микулин билгеләнә, аның хакимияте Тау ягына тарала. Чираттагы воевода Пётр Шуйский була, аның янында гарнизон укчылар һәм яңа чукынучылар белән тула. 

Рус гарнизоныннан тыш, Зөя воеводасы хакимиятен тау марилары (черемислар) һәм чувашлар таныганнар, алар ясак түләгәннәр.  Чит  халыкның күп санда булуына карамастан, административ аппаратта толмачлар мөһим роль уйнаган.  Зөя воеводалары, гәрчә воеводалык өязгә кадәр түбәнәйсә дә, XVII гасырга кадәр телгә алына.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Создание центрального учреждения по управлению землями бывшего Казанского ханства
Төркем:Мари Иле тарихы
Төркем:Чуашстан тарихы
Төркем:Татарстан тарихы
Сембер провинциясе

**Сембер провинциясе** —  Россия империясендә провинцияләрнең берсе.  Үзәге — Сембер шәһәре.

## Тарихы
1708 елда Петр I Рус патшалыгын 8 губернага бүлү турында Указы чыга. Себер, провинциаль шәһәр буларак, Сембер өязе белән бергә, Казан губернасына керә. Сембер сызыгы белән хәрби идарә итү бетерелсә дә, воеводага ярдәмгә обер-комендант билгеләнә.

1716 елда, обер-комендант урынына, воеводага «иптәшләр» итеп ике ландрат һәм ике комиссар билгеләнгән.

1719 елда алар бер комендант белән алмаштырыла.

1721 елда иптәшләр санын арттыралар һәм билгелиләр: обер-ландрихтерны 5 асессор белән.

1722 елда — ике асессор һәм ике сәркатип белән.

Сембер провинциясе 1719 елда (башка мәгълүматлар буенча, 1737 елда Казан губернасы составында) Әстерхан губернасы составында Сембер өязеннән оештырыла. Провинция составына Иске Белый Яр, Ерыклы, Юшан, Тагай, Базар Үрәне, Карсун, Аргаш, Сурский Острог, Алексеевск, Самар (өяз белән), Кашпир, Сызрань, Дмитриевск (хәзер Хвалынск) һәм Петровск , аннары Сарытау (1737 елдан 1769 елга кадәр) шәһәрләре керә. 1745 елның иске картасын карагыз: [1745 елгы  Сембер провинциясенең өлеше картасы)

1728 елда Сембер провинциясе Казан губернасына кайтарыла.

1767 елның 3 һәм 4 июнь көннәрендә Иске Майна һәм Вознесенское, ә 1767 елның 5-8 июнендә — Сембергә императрица Екатерина II килә.  Карагыз: Путешествие Екатерины II по Волге.

1774 елда провинция территориясендә Пугачёв бунтлары була, Базар Үрәне тирәсендә провинция воеводасы Рычков Андрей Петрович һәлак була. *См. статью:* Симбирские портреты Емельяна Пугачёва

1775 елның ноябрендә губерналарның провинциягә бүленеше бетерелә, әмма урыннарда барыбер провинцияләр дип атыйлар.

Екатерина II тарафыннан 1780 елның 27 декабрендә үткәрелгән реформа нәтиҗәләре буенча Сембер провинциясеннән Сембер наместниклыгы оештырыла.

## Провинциянең воеводалары һәм комендантлары

## Танылган кешеләр

* Насакин Иван Яковлевич
* Андрей Симбирский
* Дмитриев Иван Иванович
* Баратаев Михаил Петрович
* Грязнов Иван Никифорович
* Волков Иван Фодорович
* Пасевьев Петр Степанович
* Бекетов Платон Петрович
* Карамзин Николай Михайлович
* Дурасов Николай Алексеевич

## Шулай ук карагыз

* Синбирск
* Синбирская засечная черта
* Синбирский уезд
* Симбирское наместничество
* Симбирская губерния
* История Ульяновской области
* Провинции Российской империи

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Мартынов П. Л. «Город Симбирск за 250 лет его сосуществования », Симбирск, 1898 г.
* Яхонтов А. «Г. Симбирск (1648-1898 г) , Симбирск, типо-литография А. Т. Токарева, 1898 г.»
* Репьёв М. И. «Симбирский край», Париж, 1935 г.
* Масленицкий Т. Г. «Топографическое описание Симбирского наместничества. 1785 г. » 

## Сылтамалар

* Т.Г. Мясленицкий «Топографическое описание Симбирского наместничества. 1780 г.» 
* С.А. Тарханов «Изменение административно-территориального деления России за 300 лет »
* ulpressa.ru / Симбирск провинциальный /
* Деление России за 300 лет
* Макаров Валентин Прошлое нашего края
* Симбирские ВОЕВОДЫ И ВОЕВОДСКОЕ УПРАВЛЕНИЕ 

## Искәрмәләр 2


Төркем:Казан губернасы
Төркем:Сембер өлкәсе тарихы
Төркем:Россия империясе провинцияләре
Всеволод Скотников

**Всеволод Антонович Скотников** (2001 елның 28 сентябре, Казан, Россия) — Россия хоккейчысы, капкачы. КХЛда чыгыш ясаучы ЦСКА хоккей клубы системасы уенчысы.

## Карьера
Всеволод Скотников 2001 елның 28 сентябрендә Казанда туа. Туган шәһәрендә хоккей белән шөгыльләнә башлый. «Ак Бүре» беренче спорт мәктәбендә Всеволод төп капкачы була. Бер елдан соң Всеволодны «Ак Барс» мәктәбенә чакыралар, аның составында яшь хоккейчы Идел буе Беренчелеге дәрәҗәсендә чыгыш ясый башлый. ЦСКА өчен уйнау Скотниковның хыялы була, һәм ул ЦСКА командасы «Ак Барс» мәктәбе белән трансферның барлык шартларын килештергәч тормышка аша. Тик беренче елда ук Всеволод җитди җәрәхәт алган. Матчларның берсендә көчле чиртү битлекне җимерә, аның кыйпылчыклары күздән миллиметрларда уза. Берничә ай дәвамында ул вакытта 14 яшьлек капкачы хастаханәдә үткәргән һәм киләсе сезоннан гына тулысынча уйный башлаган. Акрынлап Скотников ЦСКАның балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбендә төп капкачы урынын яулый, ә чыгарылыш елында аны Яшьләр хоккей лигасы дәрәҗәсендә чыгышларга әзерли башлыйлар.

«Красная Армия» клубы өчен профессиональ дәрәҗәдә дебют 2017 елның 19 октябрендә башкаланың «Крылья Советов» командасына каршы матчта була. Ул уенда Всеволод матч азагында бозга чыга һәм мәйданчыкта 3 минут һәм 20 секунд уздыра, шул ук вакытта керттерми. Киләсе сезоннар Всеволод Скотников армеецларның яшьләр командасының капкачысы була, ә 2019/2020 еллар сезонында капкачы «Звезда» өчен Югары хоккей лигасындагы уеннарга җәлеп ителә башлый. Шулай ук Игорь Никитинның тренерлар штабы Скотниковны КХЛ матчларына берничә тапкыр игълан итә, әмма уенчы бозга чыкмый.

КХЛда дебют 2020 елның 12 сентябрендә, Хабаровскның «Амур» командасына каршы кунак матчында була. Ул уенда Всеволод Скотников барлык 60 минутны да мәйданда уздыра, ә ЦСКА 5:1 исәбе белән җиңә.

## Җыелма командада карьера
Скотников халыкара карьерасының төп мизгелләренең берсе — 2019 елның 18-28 апрелендә Швециянең Эрншельдсвик һәм Умео шәһәрләрендә узган 2019 елгы яшьүсмерләр арасындагы дөнья чемпионаты. Всеволод турнирны төркем турнирында Словакия җыелма командасына каршы матч белән башлап җибәрә, Россия яшьүсмерләр җыелма командасы аны 6:3 исәбе белән ота. Аннары Скотников америкалыларга каршы беренчел раундның йомгаклау уенында бер периодка чыга. Ул турнир көмеш медальләр яулаган яшьүсмерләр җыелмасы өчен уңышлы була.

## Казанышлар

*  Яшьүсмерләр арасында дөнья чемпионатының көмеш призёры — 2019

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* ЯХЛ сайтында профиль
* ЮХЛ сайтында профиль

Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:2001 елда туганнар
Төркем:28 сентябрь көнне туганнар
Скотников

**Скотников** — фамилия.
* Всеволод Скотников (2001), хоккейчы (капкачы).
* Егор Скотников (1782—1843), гравюралар ясаучы.
* Леонид Скотников (1951), хокукчы, дипломат.

Төркем:Фамилияләр
Тверь урамы (Казан)

**Тверь урамы** — Казан шәһәренең Мәскәү районындагы урам .

## Урнашу
Тверь урамы көнчыгыштан Казан шәһәренең Көнбатышка таба Соловки юнгалары урамына  чикләнгәнче, Декабристлар, 2 нче Көньяк-Көнбатыш, Зур Крыловка һәм Соловки юнгалары урамнарын бер-берсе белән тоташтырып, Казанның Киров һәм Мәскәү районнарын берләштереп, уза. 

## Транспорт трафигы
1980 еллар азагыннан башлап Тверь урамы Декабристлар урамына таба 2 нче Көньяк-Көнбатыш урамы ягыннан бер яклы хәрәкәт итүче урам булып тора.  Каршы юнәлештә хәрәкәт 3 нче маршрут троллейбусына гына рөхсәт ителә иде. Әмма, 2010 елның язында, Декабристлар - Ямашев  - Лена  урамнары киселешендә юл хәрәкәте төзелү сәбәпле, Тверь урамы буйлап ике юнәлештә дә хәрәкәт ачканнар, чөнки Тверь урамы, Волгоград урамы  белән беррәттән, рәсми әйләнешне үз өстенә ала. 2011 елның 11 гыйнварында юл билгеләре һәм светофор Тверь урамына Декабристлар урамыннан борылу тыела, шул ук вакытта Тверь юл билгеләре буенча ике яклы хәрәкәт тыелмый.

## Җәмәгать транспорты
Тверь урамы буенча 2010 елның язына кадәр 3 нче маршрут троллейбусы (ике юнәлештә), шулай ук 86 һәм 82 маршрут автобуслары йөри иде. Әмма, 2010 елның языннан троллейбус маршруты ябыла, ә контакт челтәрләре демонтажлана. Автобус маршрутларын башка урамнар буйлап йөртә башлыйлар.

## Шулай ук карагыз

* Декабристлар урамы (Казан)
* Волгоград урамы (Казан)
* Лена урамы (Казан)
* Хөсәен Ямашев проспекты (Казан)
* Соловки юнгалары урамы (Казан)

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Мәскәү районы урамнары
Төркем:Казан урамнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Ризаев

**Ризаев** — фамилия.
* Ирек Ризаев (1997), BMX-райдер.
* Кәрим Ризаев (1914—1995), металлург, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Сабир Ризаев (1924—1978), кино белгече, кино тәнкыйтьчесе, сценарийлар язучы.

Төркем:Фамилияләр
Ирек Ризаев

**Ирек Евгений улы Ризаев** (1997 елның 1 октябре, Казан, Россия) — Россия BMX-райдеры, халыкара һәм Россия ярышларында даими катнашучы, BMX-фристайл буенча ярышларның күп тапкырлар җиңүчесе һәм призёры. BMX-фристайл буенча Россия җыелма командасы составына керә.

BMX-фристайл буенча Россия чемпионы (2016 һәм 2017).

2017 елда Nitro Circus компаниясе оештырган BMX Nitro World Games ярышларында катнашкан беренче россия спортчысы.

## Тормыш юлы
Ирек Ризаев 1997 елның 1 октябрендә Казанда туган. 2009 елда 12 яшендә BMXта йөри башлаган. 2010 елда беренче тапкыр Казанда BMX ярышларында катнаша, «талант өчен» призын ала. 2011 елдан Ирек Россия узышларында актив катнаша башлый, аерым алганда, ул Красноярскта BMX буенча беренче Рәсми чемпионатта чыгыш ясый. 2014 елдан башлап халыкара ярышларда катнаша — Simple Session, The Bowl һәм башкалар.

2021 елда Япониянең Токио шәһәрендә узган Олимпия уеннарында BMХ-фристайл буенча ярышларда 6 нчы урында урнаша.

2015 елдан Казан милли тикшеренү технология университетында «икътисадчы» белгечлеге буенча укый.

## Шәхси рекордлар
Дөньяда беренче булып түбәндәге трюкларны ясый:

* 360 WHIP TO BAR TO OPO WHIP

360 тейл вип на барспин на опозит тэйл вип — трюкларның катлаулы комбинациясе — 360 градуска борылыш вакытында райдер рамны үз күчәре тирәли әйләндерә, аны тота, үз күчәре тирәсендә рульне бора, шуннан соң рамны кире якка бора. Трюк 2016 елда ясалган.

* QUINT WHIP

Бишле тэйлвип — һавада велосипедның үз күчәре тирәсендә биш әйләнеше. Иреккә кадәр 4 тейлвиптагы рекорд 10 елга якын сакланган. Трюк 2017 елда ясалган.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1997 елда туганнар
Төркем:1 октябрь көнне туганнар
Константин Поспелов

**Константин Сергеевич Поспелов** (1913 елның 22 октябре, Казан, Россия империясе — 1996 елның 13 гыйнвары, Мәскәү, Россия) — совет хуҗалык, дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, Социалистик Хезмәт Каһарманы.

## Тормыш юлы
Константин Поспелов 1913 елның 22 октябрендә Казанда туган. СБКФ әгъзасы. 1963 елда Казан авиация институтын тәмамлый

1937 елдан — хуҗалык, иҗтимагый һәм сәяси эштә. Хезмәт эшчәнлеген авиаконструктор В. М. Мясищев җитәкчелегендәге Казан авиация заводында конструктор булып башлаган, тиздән серияле конструкторлык бүлеге җитәкчесе булган. 1955 елдан В. П. Чкалов исемендәге 84 нче номерлы заводның баш инженеры, ә 1963—1969 елларда — ССРБ Авиация сәнәгате министрлыгының В. П. Чкалов исемендәге Ташкәнт авиация заводының 84 нче заводы (1958—1963 елларда Үзбәк ССР Халык хуҗалыгы советы (ХХС), ә 1963—1965 елларда Урта Азия икътисади районы ХХС карамагында булган) директоры. 1969 елдан 1982 елга кадәр — Мәскәүдә ССРБ Минавиапромының стандартлаштыру һәм унификация фәнни-тикшеренү институты директоры.

ССРБ Югары Советы Президиумының 1966 елның 22 июлендәге указы белән Ленин ордены һәм «Урак һәм Чүкеч» алтын медале белән Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме бирелә.

IV, V, VI һәм VII чакырылыш Үзбәкстан ССР Югары Советы депутаты итеп сайланган.

1996 елның 13 гыйнварында Мәскәүдә вафат була. Мәскәү өлкәсенең Долгопрудный шәһәрендә җирләнгән.

## Бүләкләр

* Ике Ленин ордены (1962, 1966);
* Октябрь Инкыйлабы ордены (1971);
* Кызыл Йолдыз ордены (1945);
* «Хөрмәт Билгесе» ордены (1976);
* Үзбәкстан ССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе.

## Сылтамалар

* Поспелов Константин Сергеевич

Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:1996 елда вафатлар
Төркем:13 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1913 елда туганнар
Төркем:22 октябрь көнне туганнар
Анатолий Кремлёв

**Анатолий Николаевич Кремлёв** (1859 елның 8 (20) мае, Казан, Россия империясе — 1919 елның 25 декабре, Петроград, РСФСР) — рус язучысы, шагыйрь һәм актер.

## Тормыш юлы
Анатолий Кремлёв 1859 елның 8 (20) маенда Казан шәһәрендә туа. Аның әтисе, Николай Кремлёв — Рим хокукы профессоры һәм Казан университеты ректоры. Икенче Казан гимназиясен тәмамлагач, Кремлёв Казан университетының юридик факультетында укый башлый. 1880 елда Санкт-Петербург Император университетының юридик факультетын тәмамлый. Казанда җәмәгать судьясы вазыйфасында эшләгән. 1893 елдан башлап Санкт-Петербургта вәкил хөкемче вазыйфасында эшли.

Провинциядә трагик рольләр, күбесенчә Шекспир репертуарын,  уйнаган; Петербургның шәхси сәхнәләрендә чыгыш ясаган.

«Русская мысль», «Новости», «Неделя» һ. б. журналларда публицистик мәкаләләр һәм шигырьләр бастыра. Ачык лекция «А. С. Пушкин драма гение» (Казан, 1881), «Гамлетның әтисе күләгәсе һәм Шекспир фаҗигасе турында» (Казан, 1881), «Газета — иҗтимагый күренеш», комедияләр (Казан, 1881), «Сайланма шигырьләр» (Казан, 1887) һ. б. аерым чыккан.

Лондондагы инглиз-рус әдәби җәмгыятенә нигез салучыларның берсе һәм эшлекле әгъзасы була.

1919 елның 25 декабрендә Петроградта вафат була.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* 
* Лондон Б. Н. КРЕМЛЁВ Анатолий Николаевич // Русские писатели, 1800—1917 : Биографический словарь / гл. ред. П. А. Николаев. — М. : Большая российская энциклопедия, 1994. — Т. 3 : К—М. — С. 143—144. — 592 с. — (Сер. биогр. словарей: Русские писатели. 11—20 вв.). — 40 000 экз. — . —  (т. 3).

Төркем:Әлифба буенча юристлар
Төркем:XIX гасыр рус язучылары
Төркем:Санкт-Петербургта вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1919 елда вафатлар
Төркем:25 декабрь көнне вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:1859 елда туганнар
Төркем:20 май көнне туганнар
Төркем:XIX гасыр актерлары
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Русия империясе шагыйрьләре
Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр
Тринидад һәм Тобагода ислам

**[[Тринидад һәм Тобаго]]да ислам** (, ) – азчылык дине. Мөселманнар ил халкының (1,3 млн кеше, 2021 елга) 5,6 % ын тәшкил итә . 2011 елда 4, 97 % ын тәшкил иткән. Ислам дине тарафдарларының күпчелеге , азчылыгы  яши.
## Тарих
Беренче мөселманнарны Тринидадка коллар сыйфатында Африкадан Европа колонистлары алып килгән. Икенче төркем мөселманнар 1816 елда  Африка чыгышлы хәрбиләре сыйфатында килә, алар АКШ белән Бөекбритания арасындагы  вакытында, 1815 елда Джорджиядә хәрби хезмәткә ялланган һәм, нигездә,  янындагы авылларда 5нче һәм 6нчы роталарда яшәгән. Алар артыннан ук  хезмәт иткән Африка мөселманнары килә, алар, полклар таратылгач, 1817 һәм 1825 еллар арасында Көнчыгыш яр буенда Мансанильяда һәм Валенсиядән көньяк-көнчыгышка таба авылларда төпләнгән. Коллар белән сәүдә итүне тыю турында акт кабул ителгәч (1873), Бөекбритания  Африка колларын төягән корабларны тоткарлавы нәтиҗәсендә азат ителгән мөселманнар Тринидадка китерелеп, утрауда төпләнеп калган. 1840-еллардан башлап, мөселманнар Көньяк Азиядән (күбесенчә, Һиндстаннан) шикәр камышы һәм какао плантацияләрендә эшләү өчен ялланып килгән.

## Хәзерге заман
Хәзерге мөселманнар, нигездә, Көньяк Азия чыгышлы, шулай ук ислам динен яңа кабул иткән җирле халыклар вәкилләре дә бар. Тринидадта Ислам башлангыч һәм урта мәктәпләре эшли. Илдә беренче мөселман урта мәктәбе – малайлар өчен көллияткә 1960 елда Сан-Фернандо шәһәрендә нигез салына.

1990 елда Тринидад һәм Тобаго  җитәкчелегендә илдә  ясау омтылышы ясала.

Ураза бәйрәме дәүләт бәйрәме булып тора, шулай ук Корбан бәйрәме, Мәүлид бәйрәме, Хосай (шигыйлар бәйрәме) һәм башка мөселман бәйрәмнәре билгеләп үтелә.

Тринидад һәм Тобагода кечкенә агач мәчетләр күп. Әхмәдия мөселман җәмгыятенә  , шулай ук  берничә мәчет карый.

2005 елда IBN Channel 8 ислам телевизион каналы ачыла. 2006 елда Ислам программаларын тапшыручы Darut Tarbiyah кабельле телевидение станциясе төзелә .
 
Тринидад һәм Тобагоның икенче (1987—1997) президенты  (1918-2006) – Америка кыйтгасында дәүләт башлыгы вазифасына сайланган беренче мөселман.

## Сылтамалар
*   Тринидад һәм Тобаго мәчетләре фотогалереясе
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Тринидад һәм Тобагода ислам
Мартынов

**Мартынов** — фамилия.
* Борис Мартынов (1928—1994), хуҗалык, дәүләт эшлеклесе.
* Валерий Мартынов (1954), футболчы (сакчы) тренер.
* Василий Мартынов (1995), баскетболчы (сакчы).
* Григорий Мартынов (1902—1987), хуҗалык, дәүләт, сәясәт эшлеклесе.
* **[[Дмитрий Мартынов]]**:
** Дмитрий Мартынов (1980), тарихчы, синолог.
** Дмитрий Мартынов (1906—1989), астроном.
* Иван Мартынов (1821—1894), католик дин эшлеклесе, археолог.
## Моны да карагыз
* Мартынов — астероид.

Төркем:Фамилияләр
Ельцов

**Ельцов** — фамилия.
* Виктор Ельцов (1951), дәүләт эшлеклесе.
* Иван Ельцов (1910—1944), Советлар Берлеге Каһарманы.

Төркем:Фамилияләр
Нефедьев

**Нефедьев** — фамилия.
* Александр Нефедьев (1887—1929), астроном, астрометр.
* Анатолий Нефедьев (1910—1976), астроном, физика-математика фәннәре докторы, профессор.
* Евгений Нефедьев (1851—1910), хокукчы.
----
* Антонина Нефедьева (1921—2014), галим-физик, педагог.
## Моны да карагыз
* Нефедьев — ай кратеры.

Төркем:Фамилияләр
Кремлёв

**Кремлёв** — фамилия.
* Анатолий Кремлёв (1859—1919), язучы, шагыйрь, актёр.
* Николай Кремлев (1832—1910), хокукчы, Казан университеты ректоры (1872—1876, 1885—1889).

Төркем:Фамилияләр
Семён Вишневский

**Вишневский Семён Матвеевич** (3 гыйнвар 1849,  Согыт-Торбиково авылы,  Ядернә өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 14 октябрь 1922, Казан, Казан губернасы, РСФСР) —  Россия суд табибы һәм янгын-иминият эше эшлеклесе, коллеж киңәшчесе, III дәрәҗә Изге Станислав һәм III дәрәҗә Изге Анна орденнары кавалеры. Ул телефон челтәрен файдалануны оптимальләштерү ярдәмендә янгыннар турында мәгълүмат бирү системасын оештыруга, шулай ук Казанның янгынга каршы суүткәргечен оештыруга һәм янгынга каршы күрелгән чаралар өчен иминият ташламалары кертүгә зур өлеш керткән дип санала..

Хәзерге криминалистикада аның исемен организмның гомуми суынудан кеше үлеменең бер билгесе — С. М. Вишневский тарафыннан 1895 елның мартында тасвирланган Вишневский таплары йөртә..

## Биографиясе
Семён Матвеевич Вишнеский Казан губернасының Ядернә өязе Согыт-Торбиково авылында туган (хәзер — Чуашстанның Вурнар районында). Әтисе-нәселдән килгән рухани Матвей Петрович Вишневский (1813—1886), 1836 елда Н. Я. Бичуринның туганы Мария Васильевага (Талиевага) өйләнә). Семён Матвеевич Вишневский Казан университетының медицина факультетында укыган, аны ул 1875 елда тәмамлаган. Шуннан соң ул берничә ел Казан губернасының Цивильск һәм Чабаксар өязләрендә земство һәм өяз табибы булып хезмәт итә. 1878 елда «госпитальнең хәрби вакыты» кече ординаторы вазыйфаларын башкара. 1905 елда «Милекне иминиятләштерү утыннан үзара файдалану җәмгыяте " нең Казан бүлеге әгъзасы-иминиятчесе итеп сайлана, ә 1915 елда аның идарәсе рәисе була.

1916 елда ул Россия империясендә беренче тапкыр СССР НКВД янгынга каршы оборона үзәк фәнни-тикшеренү институтын булдыру проектын тәкъдим итә, ул ике дистә елдан соң гамәлгә куела.

С. М. Вишневский казанышлары дәүләт бүләкләре белән билгеләп үтелә, алар арасында III дәрәҗә Изге Станислав ордены, III дәрәҗә Изге Анна ордены һәм Александр тасмасында «Тырышлык өчен»  көмеш медале бар.

## Примечания

## Чыганаклар

** 
** 
** 
*
*

## Сылтамалар

*  // Чувашский государственный институт гуманитарных наук.

Төркем:III дәрәҗә Изге Анна ордены кавалерлары
Төркем:III дәрәҗә Изге Станислав ордены кавалерлары
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1922 елда вафатлар
Төркем:14 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Ядернә өязендә туганнар
Төркем:1849 елда туганнар
Төркем:3 гыйнвар көнне туганнар
Александр Петров (1837)

**Александр Васильевич Петров** (1837 ― 1885 ел, Казан) ― рус патологоанатомы, профессор, Казан университетының патология анатомиясе кафедрасы мөдире.

## Тормыш юлы
Александр Петров 1837 елда туган. 1859 елда Казан университетының медицина факультетын тәмамлый, шуннан соң Якутск өлкәсендә табиб булып эшли.

Алманиядә күренекле алман табибы һәм галим Рудольф Вирховта  патологик анатомия буенча специализация уза.

1865 елдан Казан университетында профессор буларак патология анатомиясен укыта. Авыл участок табибын әзерләү программалары реформасын үткәргән.

Гигиена укытуны яхшыртуда, медицина географиясе һәм статистикасы курсын кертүдә катнаша. Александр Петровның укучылары арасында И. И. Молессон, Н. И. Тезяков, Е. А. Осипов бар.

1870 елда Казан табиблар җәмгыяте рәисе була, Казан губернасының санитар торышын өйрәнә. «Иҗтимагый медицина журналы» программасын эшләгән, анда авыруларны кисәтү табиб эшчәнлегенең төп бурычы дип игълан ителгән, әмма Россия империясенең Эчке эшләр министрлыгы әлеге журналны бастыруга рөхсәт бирмәгән.

1885 елда Казанда вафат була.

## Иншалар

* К учению об уремии, дисс., Казан, 1862
* О задачах и направлении Общества врачей при Императорском Казанском Университете, Дневник Казанск, об-ва врачей, с. 28, 1873, с. 23, 1874, с. 455, 1881
* О принятии мер к охранению здоровья городского населения в Казани, там же, с. 468, 1873 (совм, с Соколовским Н.)
* О необходимости новой организации городской медицины в Казани, там же, с. 336, 1883.

## Әдәбият

* Змеев Л. Русские врачи-писатели, в. 1, с. 50, Спб., 1887
* Любимов Н. М., А. В. Петров, как председатель общества казанских врачей, Дневник Казанск, об-ва врачей, с. 281, 1885
* Магазаник Г. Л. Выдающийся деятель общественной медицины Александр Васильевич Петров (1837—1885), Сов. здравоохр., № 2, с. 58, 1960, библиогр.
* Страшун И. Забытая глава, Социальная  гигиена, № 2, с. 16, 1929
* Фирсов Н. Пионер социальной медицины в Казани, там же, с. 43, 1928.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Кафедра патологической анатомии 
* Петров Александр Васильевич 
* Выдающиеся деятели медицины ХIХ-го века

Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1885 елда вафатлар
Төркем:1837 елда туганнар
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Казан университеты укытучылары
Александр Соколов (хокук белгече)

**Соколов Александр Васильевич** (1825—1875) — Казан университетында гражданлык хокукы профессоры.

## Биографиясе
Александр Васильевич Соколов 1825 елның 29 августында (1 сентябрендә) Казан губернасының Ядернә өязе Шемердяково авылында рухани гаиләсендә туган.

Казан руханилар семинариясендә һәм Казан университетында белем алган. 1849 елда кандидат дәрәҗәсе һәм Казан университетының юридик факультетының алтын медале белән тәмамлаганнан соң, профессор Отто  җитәкчелегендә Рим хокукында камилләштерү өчен ике елга Дерпт университетына командировкага җибәрелә, аннары тагын бер ел Санкт-Петербургта — Сенат каршында Рус суд эшләре белән таныша.

Дерпт университетында 1853 елның 23 июнендә хокук белеме магистры дәрәҗәсен алып, 1854 елның 9 июнендә Казанга кайткач, А. В. Соколов  2 октябрьдә Рим законнары тарихы буенча адъюнкт итеп билгеләнә. 1856—1857 уку елында ул шулай ук рус дәүләт законнары курсын укый, ә Казан университеты профессоры Мейков киткәннән соң, 1858 елның 24 июленнән асылда Рим хокукы кафедрасын җитәкли.  Бу кафедра буенча экстраординар профессоры вазифасын башкаручы итеп ул 1860 елның 30 мартында раслана, ләкин бер елдан, 1861 елның 27 февралендә гражданнар хокукы кафедрасына күчерелә.  1861 елның җәендә чит ил командировкасында була. Киләсе елның октябрендә ул гражданлык хокукы кафедрасы буенча ординар профессор вазифасын башкаручы итеп расланды. 1865—1874 елларда ул шулай ук җинаять хокукы һәм суд эшчәнлеге кафедрасында укыта. Моннан тыш, башка вазифаларны да башкара, ул төрле вакытта университет синдикы, юридик факультетның секретаре һәм деканы була.

Хезмәттә булганда, 1875 елның 4 (16) декабрендә вафат була.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Казанского университета : За сто лет (1804-1904). Ч. 1 / Под ред. заслуж. орд. проф. Н.П. Загоскина. — Казань: типо-лит. Имп. ун-та, 1904. — С. 72—73.

Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:1875 елда вафатлар
Төркем:16 декабрь көнне вафатлар
Төркем:Ядернә өязендә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1828 елда туганнар
Төркем:1825 елда туганнар
Төркем:1 сентябрь көнне туганнар
Сергей Дунаев (1858)

**Дунаев Сергей Владимирович**  (24 сентябрь [6 октябрь] 1858 — билгесез— земство табибы, Казан губернасыннан  III Дәүләт Думасы әгъзасы.

## Биографиясе
Сергей Владимирович Дунаев 1858 елның 24 сентябрендә Казан губернасының дворяннары гаиләсендә туган.

Беренче Казан ир-атлар гимназиясендә өлгергәнлек аттестатына имтиханны тапшырып, 1882 елда тәмамлаган Казан Император Университетының медицина факультетына укырга керә. Университетны тәмамлагач, Пермь губернасының Шадрин һәм Чәрдән өязләрендә земство табибы булып хезмәт итә.

1889 елдан Казан губернасының Лаеш өязе Емельяново  авылында хатыны имениесендә авыл хуҗалыгы белән шөгыльләнә, анда ул 1901 елда нигез салган кредит ширкәтенең идарә рәисе булып тора. 1900—1906 елларда Лаеш өяз земство җыелышының гласные булып сайлана. Рус-япон сугышына запастан хәрби хезмәткә алына, ике ел дәвамында башта полк, аннары 54 нче пехота дивизиясенең госпиталь табибы була.

Лаеш өязе җир хуҗалары съездыннан 2 нче чакырылыштан Дәүләт Думасына сайлаучы булып торган. Сәяси карашлар буенча кадет партиясенә якын була.1907 елда Казан губернасыннан III Дәүләт Думасы әгъзасы итеп сайлана. Кадетлар фракциясенә керә. Эчкечелеккә каршы көрәш чаралары турында комиссия әгъзасы булып тора.

Дәүләт думасының вәкаләтләре чоры тәмамлангач, Казан губернасына кире кайта, даими табиблык практикасына ия була, шәраб ясау белән мавыга.

Алдагы язмыш билгеле түгел.

## Гаиләсе
Дунаевлар нәселе 1842 елның 26 февраленнән (10 мартыннан) Казан дворян депутатлар җыелышының билгеләмәсе буенча Казан губернасының дворян шәҗәрә китабының 3 өлешенә кертелгән, 1844 елның 17 (29) июнендә Герольдия указы белән расланган.

Бабасы — Иван Иванович Дунаев (1788—1843), православие дине руханиларыннан, Казан университеты профессоры

* Әтисе — коллеж киңәшчесе Владимир Иванович Дунаев ( — 1871 тирәсе) 
* Әнисе — Надежда Николаевна Юферова, надворный советник кызы.
** Туганнары:
** Иван Владимирович (—?).
** Александр Владимирович (—?).
** Николай Владимирович (—?), 1885—1887 елларда Казанның беренче ир-атлар гимназиясендә укый, өлгермәү сәбәпле, 7 класстан азат ителә.

Өйләнгән.

* Кызы Наталья Сергеевна (23 июль (4 август) 1883 —?).

## Чыганаклар

* 3-й созыв Государственной Думы: портреты, биографии, автографы. — СПб.: издание Н. Н. Ольшанского, 1910. стр. 101—102 
* Казанское дворянство 1785—1917 гг. Генеалогический словарь. — Казань, 2001. — С. 201.
* Дунаев Сергей Владимирович // Казанский университет (1804—2004): Биобиблиографический словарь. Т. 1: 1804—1904. — Казань, 2002. — С. 174.
* Государственная дума Российской империи: 1906—1917. — М.: РОССПЭН, 2008.
Төркем:Беренче Казан ирләр гимназиясен тәмамлаучылар
Төркем:Вафат булу датасы ачыкланмаган шәхесләр
Төркем:1858 елда туганнар
Төркем:6 октябрь көнне туганнар
Константин Пупарев

**Пупарев Константин Васильевич** (1803—1873/1874) — рус табибы.

Константин Васильевич Пупарев 1803 елда сәүдәгәрләр гаиләсендә туган. Нократ гимназиясен тәмамлаганнан соң, 1825 елдан Казан университетында укый. 1829 елда көмеш һәм алтын медальләр белән бүләкләнә һәм I бүлектәге табиб исеме белән курсны тәмамлый. Шул ук елны Ырынбурга, аннары Казанга холера эпидемиясенә каршы көрәшкә җибәрелә. 1831 елдан Казан губернасының Чистай өязе табибы, 1841 елдан Казанда шәһәр табибы, 1844 елдан Царевококшайскида өяз табибы, аннан соң Чистай өязендә Бахметев утарында табиб була.

1845 елда Казан университетында табиблык идарәсе инспекторы, ә киләсе елда-Петербург медицина-хирургия академиясендә акушер исемен ала. 1846 елдан ул Ярославль табиблар идарәсенең акушеры, 1847 елдан — Нократ табиб идарәсе инспекторы, ә 1851 елдан Тверь табиб идарәсе инспекторы була. 1866 елда пенсиягә чыга һәм үлеменә кадәр Тверь шәһәрендә яши. 1873 елның 24 декабрендә вафат була (1874 елның 5 гыйнвары).

Аның түбәндәге фәнни хезмәтләр басылган:

* «Описание хода повальной болезни, называемой холерою, открывшейся в 1829 году с наступлением осени в Оренбурге и его уезде, с изложением способа лечения» (СПб., 1829);
* «Вопрос о медалях, данных Маркусу и Янишу за холеру» («Друг Здравия». — 1834. — № 7);
* «Опухоль суставов, после инфлуэнцы, отчасти излеченная ваннами из барды» («Друг Здравия». — 1834. — № 8);
* «Рак желудка и продырявление его оболочек» («Друг Здравия». — 1834. — № 10);
* «Свободные мозговые косточки» («Друг Здравия». — 1839. — № 46);
* «Втянутие яичек к брюшному кольцу, как признак смерти от замерзания» («Друг Здравия». — 1847. — № 43);
* «Зерна Рагульника, как вспомогательное средство в холере» («Друг Здравия». — 1853. — № 5);
* «Уродливость с трещиной брюшных покровов» — «Военно-медицинский журнал». — 1853. — Ч. 61, Кн. 2;
* «Кашинские минеральные источники, Тверской губернии, в г. Кашине» (1859; Тверь, 1863);
* «Сведения о промышленности пьявками в Погорелом Городище, Тверской губернии» («Тверские губернские ведомости». — 1863);
* «Сведения о погоде в г. Твери» («Тверские губернские ведомости». — 1869);
* «Простонародные названия растений в Тверской губернии» («Тверские губернские ведомости». — № 33, 34, 41, 44 и 47);
* «Народное наставление о мерах к лечению сибирской язвы, или огневика» («Тверские губернские ведомости»; отдельн. оттиски. Тверь).

## Әдәбият

* 
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1874 елда вафатлар
Төркем:5 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1803 елда туганнар
Семиозёрка урманы

**Семиозёрка урманы** — Татарстан Республикасының Биектау һәм Яшел Үзән районнарында урнашкан региональ әһәмияттәге табигать һәйкәле.

## Барлыкка килү тарихы
Солонка елгасының сулъяк яры буйлап Яшел Үзән районының Берновый Кавал авылыннан көньяк-көнбатышка һәм Татарстан АССРның (хәзерге Татарстан Республикасы) Биектау районы Семиозёрка авылыннан төньякка таба урман массивы төбәкнең Министрлар советы тарафыннан 1986 елның 26 декабрендә аеруча саклана торган табигый территориягә бүленә, аңа табигать һәйкәле статусы бирелә.

## Флора һәм фауна
Табигать һәйкәле территориясендә чыршы һәм юкә, каен һәм усак агачлары булган ылыслы-киң яфраклы урманнар үсә; куакларда чикләвек, марҗа алкасы,  зелпе өстенлек итә; үлән япмасында - шнитка,  (*мercurialis perennis*), йонлы кыяк үсә.

Татарстан Республикасының Кызыл китабына кертелгән төрләр арасында   абага, гнездовка, (*сephalanthera rubra*), (*рlatanthéra bifólia*) чын кәккүк читеге, (*pipactis atrorubens*), бүре җиләге, гадәти, (*рýrola chlorántha*), омфало́дес очрый. XIX гасырда  Сергей Коржинский тарафыннан күрсәтелгән эре чәчәкле кәккүк читеге һәм тамчысыман кәккүк читеге, (*Gentiána pneumonánthe*) һәм күпьеллык абага хәзерге вакытта билгеләп үтелми.

Төбәк Кызыл китабына кертелгән хайваннар арасында төн күгәрчене билгеләп үтелә.

## Тарихи һәм дини кыйммәт
Табигать һәйкәле шулай ук тарихи кыйммәткә ия — аның территориясендә XVII гасыр Семиозерка монастыре корылмалары өлешчә сакланган. Православие динендәге дин тотучыларның биредә булган «Изге чишмә» дә хаҗ кылу урыны булып тора.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Сводный список особо охраняемых природных территорий Российской Федерации : Ч. 2 : Приволжский федеральный округ, Уральский федеральный округ, Сибирский федеральный округ, Дальневосточный федеральный округ. / Н. А. Потапова и др.. — Москва: ВНИИприроды [и др.], 2006. — 363 с. — .
* Постановление Совета министров Татарской АССР от 26.12.1986 № 649. «О признании природных объектов государственными памятниками природы местного значения».

 
Төркем:Татарстан табигый һәйкәлләре
Людвиг Фогель

**Людвиг (Лев) Лаврентьевич (Иоганн Людвиг Андреас) Фогель** (; 1771 елның 6 гыйнвары, Арнштадт — 1840 елның 3 сентябре, Гота) — Алмания һәм Россия табибы һәм педагог; Казан университетының «врачебное веществословие» кафедрасы буенча ординар профессоры, медицина докторы.

## Тормыш юлы
Иоганн Людвиг Андреас Фогель 1771 елның 6 гыйнварында Арнштадт шәһәрендә туа. 1791 елдан башлап Йена университетында медицина өйрәнгән һәм шунда ук 1794 елда «De fatuitate» диссертациясен тәкъдим итеп, медицина һәм хирургия докторы дәрәҗәсен алган.

1802 елдан башлап ул «Gesundheitszeitung» медицина журналы чыгара, ә 1814 елдан — «Hygaea» журналын. Алманиянең төрле шәһәрләрендә яшәгән, медицина практикасы белән шөгыльләнгән, ә 1818 елда Россия империясенә күчеп килә һәм Эстләндия губернасында округ табибы урынын ала.

1821 елда Фогель Санкт-Петербург медицина-хирургия академиясе тарафыннан медицина докторы дип табыла һәм киләсе елның августында Казан университетына ординар профессор итеп билгеләнә, шул ук елның ахырында хирургияне дә укыта. 1823 елның 8 июлендә (13 июнендә сайланган) табиб фәннәре бүлеге деканы итеп раслана һәм бу вазыйфада 1825 елның июленә кадәр кала; 1834 елның 15 июненнән 1835 елның июненә кадәр яңадан бу вазыйфада була.

1830 елда, Александр Лентовский белән бергә, ул Сергиев минераль чишмәләре суын тикшерә.

1831 елда Фогель Саратов губернасында холераны тикшеренү өчен комиссия әгъзасы була һәм аны туктатуга ярдәм итүе өчен иң Югары мәрхәмәткә лаек була.

1837 елда, Казан университетын яңа устав буенча үзгәртеп кору уңаеннан, Людвиг Лаврентьевич Фогель отставкага җибәрелә һәм чит илгә чыгып Готада урнаша. 1840 елның 3 сентябрендә шунда вафат була.

## Гаилә

* Улы — Густав Фогель (1805—1859), Алмания һәм Россия юристы, педагог, фәлсәфә докторы һәм хокук докторы.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* Vogel, Johann Ludwig Andreas // Allgemeine Deutsche Biographie .
* «Lexicon der hervorragenden Aerzte», herausgeg. v. August Hirsch, Wien, 1888 ).

Төркем:Йена университетын тәмамлаучылар
Төркем:1840 елда вафатлар
Төркем:15 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1771 елда туганнар
Төркем:17 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Казан университеты укытучылары
Владислав Яснитский

**Владислав  Яснитский** (1894, Сембер - 1945 елның 13 ноябре, Иркутск) - Совет биологы, биология фәннәре докторы, профессор. Иркутск дәүләт университетының биология факультетының беренче деканы . Байкал күленең фитофлорасын өйрәнү буенча фәнни мәктәпкә нигез салучы  .

## Биографиясе
Владислав Николаевич Яснитский  1894 елда Сембердә  укытучылар гаиләсендә туган. 1917 елда ул Казан университетын тәмамлап, диплом ала,  аннары университетта фәнни эшчәнлек белән шөгыльләнә  .

1919 елда  Иркутскига күченә, һәм Иркутск дәүләт университетында ассистент булып эшли, 1927 елда доцент гыйльми дәрәҗәсенә лаек була  .

1923 елда университет каршындагы Биология-география фәнни-тикшеренү институтын оештыручыларның берсе була.1925 елда Байкал күле ярындагы Большие Коты  бистәсендә Университет биология станциясе мөдире була.

1932 елда, профессор гыйльми  исемен  алганнан соң, ул 1945 елга кадәр ботаника кафедрасын җитәкли. 1932 елда ул Иркутск дәүләт университетының биология факультетының  беренче деканы була .

Яснитскийның барлык фәнни тикшеренүләре Байкал күленең зоопланктонын һәм фитопланктонын өйрәнү белән бәйле. Ул 1926 елдан башлап күлдә планктонның торышын һәм дәрәҗәсен даими күзәтүне көйләгән беренче галим булды, беренче булып планктон санының сезонлы үзгәрешләре һәм аны бүлүнең омул популяциясенә йогынтысы турында мәгълүмат алды . Ул Байкал күленең зоопланктонын һәм фитопланктонын өйрәнү буенча фәнни мәктәпкә нигез салучы  .

Владислав Николаевич Яснитский 1945 елда Иркутскида вафат була.

## Искәрмәләр

## Хезмәтләре

** Материалы к познанию озера Байкал // Труды Иркутского общества природы. — Иркутск, 1923. — Т. 1. — Вып. 1.
** Планктон северной оконечности озера Байкал. По материалам экспедиций Биолого-географического института // Известия БГНИИ при ИГУ, 1934. — Т. VI. — Вып. 1. — С. 85-102.
** Результаты гидробиологических исследований на Байкале. — Иркутск, 1925.
** Явление гигантизма во флоре озера Байкал // Известия БГНИИ при ИГУ, 1952. — Т. XIII. — Вып. 1

## Сылтамалар

* История изучения Байкала в лицах // ЛИН СО РАН
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:1945 елда вафатлар
Төркем:13 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1894 елда туганнар
Павел Софроницкий

**Павел Александрович Софроницкий** (1910 елның 26 августы, Казан, Россия империясе — 1997 елның 13 июле, Пермь, Россия) — совет геолог-нефтьчесе, тектонист, стратиграф. Пермь университетының тарих геологиясе кафедрасы мөдире (1952—1981), фәннәр докторы, профессор, РСФСРның атказанган геологы, РСФСРның мактаулы нефтьчесе. Урал буенда берничә нефть һәм газ ятмасының беренче ачучысы.

## Тормыш юлы
Павел Софроницкий 1910 елның 26 августында Казанда туган. 1932 елда геология белгечлеге буенча Казан университетын тәмамлаган.

Хезмәт эшчәнлеген Татарстан АССР, Сүрә елгасы бассейны һәм Пермь өлкәсе территорияләрен өйрәнү белән шөгыльләнүче геолог-төшерү партиясе коллекторы буларак башлый. 1941 елда геолог вазыйфасына кадәр хезмәт итә.

1941 елда Кызыл Армия сафларына алына. Япониягә каршы сугышта катнаша.

1946 елда Пермь геолог-разведка конторасына геолог булып эшкә кайта, үзгәртеп корудан соң ул Пермьнефть Берләшмәсе дип атала башлый. Пермь һәм Киров өлкәләре, шулай ук Удмуртия һәм Татарстан АССР геология һәм структур-геология карталарын төзүдә катнаша.

Җитәкче буларак Пермь өлкәсендә Полазлы, Лобанов, Танып, Куедино, Гожан, Ярино-Каменноложский, Козубай, Павлов һәм Шалашнин һәм Удмуртиядә — Киенгопский нефть ятмаларын ачуда турыдан-туры катнаша.

1949 елдан Пермь университетында геология буенча лекцияләр укый башлый. 1952 елда тарихи геология кафедрасын җитәкли, 1981 елга кафедра мөдире була. 1962 елда аңа геология-минералогия фәннәре докторы дәрәҗәсе бирелә, соңрак профессор исеме бирелә.

120 фәнни эш авторы (алар арасында «ССРБның геологик төзелеше» һәм «Урал геологиясе» фундаменталь монографияләре автордашы).

Аның Уфа-Соликам чокырында эзләү эшләрен үткәрү мәсьәләсендә үзсүзлелеге нәтиҗәсендә 35 нефть, 2 газ һәм 9 газ ятмасы табылган. Пермь краеның Чернушка районында нефть ятмаларының берсе аның исемен йөртә.

1997 елның 13 июлендә вафат була.

## Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр

* Кызыл Йолдыз ордены;
* II дәрәҗә Ватан сугышы ордены;
* Бөек Ватан сугышында катнашкан өчен 10 медаль;
* «ССРБ нефть һәм газ сәнәгатенең йөз еллыгы» медале;
* «Мактаулы нефтьче» (1979);
* «РСФСРның Атказанган геологы» (1980).

## Искәрмәләр


Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Геология-минералогия фәннәре докторлары
Төркем:Пермьдә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1997 елда вафатлар
Төркем:13 июль көнне вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:1910 елда туганнар
Төркем:26 август көнне туганнар
Төркем:Геологлар
Софроницкий

**Софроницкий** — фамилия.
* Владимир Софроницкий (1901—1961), пианист, педагог.
* Павел Софроницкий (1910—1997), геолог-нефтьче, тектонист, стратиграф.

Төркем:Фамилияләр