Чернушка (эт)

**Чернушка** — ул эт-космонавт, 1961 елның 9 мартында очырыла һәм Татарстанның Зәй районы Иске Токмак авылы янындагы кырга уңышлы төшә. Моннан тыш, аппаратта «Иван Иванович» дип аталган манекен, 12 чычкан һәм күбәләк булган.

СССР хөкүмәтенең кешене ашыгыч рәвештә космоска җибәрү турындагы таләпләренә карамастан, с.п. Королев аны этләр белән корабларны ике тапкыр уңышлы җибәргәннән соң гына тормышка ашырырга карар итә. Бу юлы ялгыз бер витковый очышлар күздә тотыла. 1961 елның 9 мартында аларның беренчесе "Восток зка no 1"корабында башкарыла. 25 мартта шундый ук очышны шул ук манекен белән Йолдызчык уңышлы уздыра. Бу ике очыш та шул ук елның 12 апрелендә космонавтика көнендә кеше космоска беренче очышының генераль репетициясе булып санала. 

Профессор А. Р. искә төшергәнчә. Котовская, Чернушка очышы вакытында кешене коткару чаралары сынап карала.

## Җиргә төшү
Аппаратның бортында Чернушка белән төшүе Саратов өлкәсендә булыр дип көтелә. Әмма җир тирәли 1 әйләнеш ясаган «Восток» ЦУП белән элемтәне югалта һәм, планлаштырылган утырту ноктасына барып җитмичә, Заинскидан тугыз километр ераклыкта, Иске Токмак авылы янындагы кар басуына төшә. «Иван Иванович» манекены парашют белән хайваннар белән капсуладан берничә йөз метр ераклыкта төште.

## Хәтер

1961 елда, этнең уңышлы очышыннан соң, аның рәсеме белән почта маркасы чыгарыла.

Зәй туган якны өйрәнү музее экспозициясендә Чернушка очышына багышланган фотосурәтләр, документлар һәм коллажлар тәкъдим ителгән.

Үлгәннән соң этләрдән чучело ясаганнар һәм Артекка тапшырганнар. Аннары чучелоны Алуштинның туган якны өйрәнү музеена реставрацияләү өчен бирәләр. 1969 елдан Чернушка чучелосы Риганың медицина тарихы музеенда саклана.

2011 елда җирле крайны өйрәнүче Владимир Малахов инициативасы белән Зәй шәһәрендә Чернушка һәйкәле проектына конкурс игълан ителә. Ива иҗат остаханәсе проекты җиңде. Авторлары: Илдар Әскәров, Владимир Иванов һәм Андрей Мортазин. Һәйкәл бронзадан һәм кара металл иретмәсеннән эшләнгән. Ә Аның Өчен постаментны Зәйнең "Рось"төзелеш кооперативында ясаганнар. Һәйкәл 2011 елның 27 декабрендә ачылды һәм җирле халык арасында, аеруча мәгариф учреждениеләре контингенты арасында зур кызыксыну уята.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Собака-космонавт Звёздочка
* Памятник собаке-космонавту Звёздочке
* Космические корабли-спутники «Восток» и непилотируемые полёты
* Журнал участника ''lunteg'' 
* Космическая энциклопедия «Astronote»
* Сайт, посвящённый истории космонавтики 
* Encyclopedia Astronautica
* Интернет-сайт журнала «Новости космонавтики»

## Әдәбият
* 
* 
* 
* Газета «Новый Зай».-2011. -№ 19-20, № 24-25,№ 29-30, № 34-38, № 133.
* Жихаренко В. [epizodsspace.no-ip.org/bibl/murzilka/1961/7/deti-strelki.jpg Это Стрелкины дети] // Мурзилка : Детский журнал. — 1961. — № 7. — С. 16.
* Голованов Ярослав Кириллович. Лайка // Космонавт №1. — М.: Известия, 1986. — С. 152—160.
* Сисакян Н.М., Парин В.В., Черниговский В.Н., Яздовский В.И. Некоторые проблемы изучения и освоения космического пространства // Проблемы космической биологии. — М.: АН СССР, 1962. — Т. 1. — С. 5—16.
* Шашков B.C., Антипов В.В., Раушенбах М.О. и др. Влияние факторов космического полета на уровень серотонина в крови животных // Проблемы космической биологии. — М.: АН СССР, 1962. — Т. 1. — С. 258—264.
* Яздовский В.И. На тропах Вселенной. — Москва ГНИИИА и КМ, 1990. — Рукопись p.
* Уманский Семён Петрович (под редакцией Ю. Н. Коптева). Геофизические ракеты. Космодром Капустин Яр // Ракеты-носители. Космодромы. — М.: Рестарт+, 2001. — С. 34, 122. — ISBN 5-94141-002-6.
* Герд М. А. Реакции и поведение собак в экстремальных условиях. — М.: Наука, 1976. — 136 с.
* Стивен Уокер. Первый. Новая история Гагарина и космической гонки = Stephen Walker. Beyond: The Astonishing Story of the First Human to Leave Our Planet and Journey into Space. — М.: Альпина нон-фикшн, 2024. — С. 578. — ISBN 978-5-00139-664-2.