open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Өлфәт Хәмәтҗанов

**Өлфәт Хәмәтҗанов** (27 июль 1938 ел — 6 декабрь 2016 ел) — галим-акушер-гинеколог, югары мәктәп укытучысы. Медицина фәннәре докторы (1987), профессор (1988). Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (1995), Россия Федерациясенең (2001) һәм Башкортстан Республикасының (1992) атказанган табибы.

## Биографиясе
Өлфәт Рәхимҗан улы Хәмәтҗанов 1938 елның 27 июлендә Башкорт АССРның Мишкә районы  Кызыл Юл авылында туган. Урта белем алганнан соң , 1957 елда Башкорт дәүләт медицина институтына укырга керә һәм аны 1961 елда тәмамлый.

1969 елдан  Башкорт дәүләт медицина институтында эшли.

1982 елда шул уку йортында акушерлык һәм гинекология кафедрасының мөдире итеп билгеләнә.

Бу вазифада эшләгәндә бер үк вакытта 1988-1990 елларда укыту-тәрбия эшләре буенча проректор була.

Хәмәтҗанов Өлфәт Рәхимҗан улының гыйльми эшчәнлеге акушерлыкта һәм гинекологиядә эндокрин органнарының бозылу тәсиренә һәм бала тапканда эренле-сепсис авыруларны прогнозлау һәм профилактикалауга юнәлтелә. Ул шулай ук хатын-кыз органнарыннан дисфункция аркасында кан агуны профилактикалау һәм гениталь инфантилизм белән авырган хатыннарның репродуктив функцияләрен юлга салу ысуллары белән шөгыльләнә.

Өлфәт Рәхимҗан улы 250 фәнни хезмәт авторы, аның 3 уйлап табуга патенты һәм авторлык танытмасы бар.

## Хезмәтләре

** Дисфункциональные маточные кровотечения. М., 1972.
** Репродуктивная функция женщин с генитальным инфантилизмом. Уфа, 1980

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Башкирская энциклопедия — Хамадьянов Ульфат Рахимьянович   2019 елның 24 декабрь көнендә архивланган.

Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Башкортстанның атказанган табиблары
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:27 июль көнне туганнар
Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:Мишкә районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Салават Фәтхуллин

**Салават Фәтхуллин** (4 май 1947 ел) — сәламәтлек саклау өлкәсе ветераны, табиб-хирург. 1973 елдан Акъяр үзәк район хастаханәсе хирургы, 1976-1992 елларда һәм 1996-2019 елларда — хирургия бүлеге мөдире. Башкортстан Республикасының атказанган табибы (1997), ССРБ-ның сәламәтлек саклау отличнигы (1984), «Мактаулы Билгесе» (1986) һәм Салават Юлаев (2007) орденнары кавалеры. Хәйбулла районының мактаулы гражданы (2015).

## Биографиясе
Салават Һидият улы Фәтхуллин 1947 елның 4 маенда Башкорт АССРның Зилаер районы Юлдыбай авылында туа.

ВЛКСМ-ның ХV еллыгы исемендәге Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлый. 

Бер еллык интернатурадан соң хезмәт юлын 1973 елда Акъяр үзәк район хастаханәсе хирургы булып башлый. 

1976-1992 һәм 1996-2019 елларда — хирургия бүлеге мөдире.Салават Һидият улы лаеклы  ялга чыкканчы яшьләр өчен югары квалификацияле остаз була. Тәҗрибәле хирург буларак, ул үз белеме белән теләп уртаклаша, яшьләрнең белемен арттыруда актив катнаша. Коллективында да, район халкы арасында да абруй казана.

Үз һөнәренең остасы, гражданлык һәм шәхси сыйфатлары белән үрнәк булган җаваплы коллегаларын Акъяр район үзәк хастаханәсе коллективы 2019 елның 30 сентябрендә лаеклы ялга озата.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
Башкортстан Республикасының атказанган табибы (1997)
ССРБ-ның сәламәтлек саклау отличнигы (1984)
«Хөрмәт  Билгесе» ордены (1986)
Салават Юлаев (2007) ордены
Хәйбулла районының мактаулы гражданы (2015)
район хакимиятенең, Башкортстан Республикасының Сәламәтлек саклау министрлыгының, Башкортстан Республикасының күп санлы мактау кәгазьләре.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Фатхуллин Салават Хидиятович, «Заслуженный врач республики Башкортостан», кавалер Ордена Салавата Юлаева, Почетный гражданин Хайбуллинского района.
Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары
Төркем:Башкортстанның атказанган табиблары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:4 май көнне туганнар
Төмән җәмигъ мәчете

**Төмән җәмигъ мәчете**, Хәлиф Гомәр исемендәге Төмән җәмигъ мәчете () – Төмән өлкәсе административ үзәге Төмән шәһәрендә урнашкан мөселман гыйбадәтханәсе (*җәмигъ мәчете*). Төмән өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте карамагында.

## Тарих
Төмән җәмигъ мәчете Төмәннең Үзәк административ округында (1996 елга кадәр ― Төмәннең Үзәк районы), 1970 елда шәһәр составына кертелгән татар авылы Яңавыл (*хәзерге* Парфеново бистәсе) территориясендә, шәһәр үзәгеннән 5 км ераклыкта урнашкан. Хәзерге таш мәчет элек борынгы агач мәчет булган территориядә төзелгән.

Төмән җәмигъ мәчете сигез ел дәвамында төзелгән, төзелеш 1997 елда тәмамланган. Эшләрнең озакка сузылуы объектның үзәк финанславы булмау белән аңлатыла, төзелеш эшләре берничә Ислам фонды  һәм өлешчә шәһәр хакимияте бүлеп биргән акчаларга башкарыла . 

Мөхәммәд пәйгамбәрнең якын сәхабәсе Гомәр ибнел-Хәттаб хөрмәтенә аталган.

## Бина
Хәзерге вакытта Төмән җәмигъ мәчете ― шәһәрдә иң зур мәчет. Ул 500―600 кешегә исәпләнгән. Җомга көннәрендә биредә ике меңнән артык мөселман җыела. Бу көнне намаз  уку өчен цоколь катының барлык бүлмәләре бушатыла, әмма урыннар барыбер җитми – кешеләр баскыч мәйданчыкларында һәм ишегалдында дога кыла . Бер манарасы һәм бер гөмбәзе бар.

Имам – Алишер хәзрәт Дедамирзаев. 

Төмән җәмигъ мәчетендә шулай ук Төмән өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте башлыгы (мөфти Зиннәт Әюп улы Садыйков) резиденциясе дә урнашкан.

## Сылтамалар
*   Соборная мечеть г.Тюмень. ЦДУМР
*   История Градо Тюменской мечети. IslamNews
*     Тюмень. Мечеть в пос.Парфенова (''видео, 2:22'')
* https://traland.ru/luchshiye-dostoprimechatelnosti-tyumeni/ 

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Төмән өлкәсе мәчетләре
Төркем:1997 елда төзелгән мәчетләр
Роза Уразаева

**Роза Уразаева**  (20 ноябрь 1944 ел — 11 август 2005 ел) — табиб, гинеколог, сәламәтлек саклау өлкәсе алдынгысы. Башкорт АССР-ның атказанган табибы (1981). «Хөрмәт Билгесе» ордены кавалеры (1981).

## Биографиясе
Роза  Зәйнулла кызы Уразаева 1944 елның 20 ноябрендә Башкорт АССРның (хәзерге Башкортстан Республикасы) Кыйгы районы Еланлы авылында туган.

1969 елда Башкорт медицина институтын (хәзерге Башкорт дәүләт медицина университеты), 1996 елда Россия дипломнан соң белем бирү медицина академиясен тәмамлаган.

1969—1996 елларда Мәчетле районының Олы  Ыктамак үзәк район хастаханәсендә акушер-гинеколог булып эшли.

1996 елда Мәчетле районының Олы  Ыктамак үзәк район хастаханәсе каршында  компьютер диогностикалы квант терапиясе кабинетын оештыра.

Роза  Зәйнулла кызы Уразаева 2005 елның 11 августында Олы  Ыктамак авылында вафат була.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкорт АССР-ның атказанган табибы (1981)
* «Хөрмәт Билгесе» ордены (1981)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Башкортстанның атказанган табиблары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:2005 елда вафатлар
Төркем:11 август көнне вафатлар
Төркем:Кыйгы районында туганнар
Төркем:1944 елда туганнар
Төркем:20 ноябрь көнне туганнар
Мэлс Түрҗанов

**МэлсТүрҗанов**  ( — галим-табиб, инфекционист, җәмәгать эшлеклесе. 1970 елдан Мәскәүнең 1-нче медицина институты укытучысы, шул исәптән 1990—1992 елларда инфекцион авырулар кафедрасы мөдире, терапия факультеты деканы; бер вакытта 1991—2003 елларда Россия Федерациясе Сәламәтлек саклау министрлыгының баш инфекционисты; 1992—2003 елларда Россия Дипломнан соң уку медицина академиясе проректоры. 1991—2003 елларда Россия инфекционистлар җәмгыяте җитәкчесе. Россия Табигый фәннәр академиясе академигы, медицина фәннәре докторы (1984), профессор (1985). РСФСР-ның атказанган табибы (1995), байдарка һәм каноэда ишү буенча ССРБ-ның спорт мастеры (1967).

## Биографияясе
Мэлс Хәбиб улы Түрҗанов — 1940 елның 1 февралендә хәзерге Башкортстан Республикасының Кырмыскалы районы Подлуб авылында туган. Альфрет Түрҗановның игезәк туганы. Аталары Бөек Ватан сугышында вафат була.
1965 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмалаганнан соң, 1967 елга кадәр шунда эшли. Ординатура, аннары И. М. Сеченов исемендәге 1-нче Мәскәү институтында йогышлы авырулар кафедрасында аспирантура тәмамлый.1970 елдан 1-нче Мәскәү медицина институтында укыта.1990—1992 елларда инфекцион авырулар кафедрасы мөдире,терапевтика факультеты деканы.1991—2003 елларда Россия Федерациясенең Сәламәтлек саклау министрлыгының баш инфекционисты.
1992—2003 елларда Россия дипломнан соң белем бирү медицина академиясенең дәвалау эшләре буенча проректоры (икесе дә — Мәскәү).
1991—2003 елларда инфекционистлар җәмгыяте рәисе булып тора. 
## Фәнни эшчәнлеге һәм хезмәтләре
Галимнең фәнни эшчәнлеге киң таралган йогышлы авыруларның молекуляр нигезләре патогенезын өйрәнүгә, вабаны, вируслы гепатитларны, дифтериянең, бруцеллезның, сальмонеллезның, ВИЧ-инфекциянең, СПИД-ның үзара бәйләнешле авыруларын һәм башкаларны дәвалау ысулларын эшләүгә һәм камилләштерүгә багышланган.
450-дән артык фәнни хезмәт һәм уйлап табу авторы.
* «Инфекционные болезни». Мәскәү, 1998 (автордаш).
## Мавыгулары
Студент елларында ук спорт белән актив шөгыльләнә. Байдарка һәм каноэда ишү буенча ССРБ-ның спорт мастеры (1967). Игезәге Түрҗанов Альфрет Хәбиб улы белән бергә күп тапкырлар ССРБ, Башкортстан, Россия беренчелеге чемпионнары булалар.
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
* РСФСР-ның атказанган табибы (1995);

## Хәтер
Түрҗанов Мэлс Хәбиб улының исеме Адаптация һәм патогенез проблемалары институтына бирелгән (Мәскәү).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Түрьянов Мэлс Хәбиб улы // Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:ССРБ спорт осталары
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:2004 елда вафатлар
Төркем:11 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Кырмыскалы районында туганнар
Төркем:1940 елда туганнар
Төркем:1 февраль көнне туганнар
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Хәкимова

**Хәкимова** ― фамилия.
* Гөлнур Хәкимова (1941), Әтнә театры актрисасы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1991).
* Гөлсабира Хәкимова (1925―2021), ТАССР (1975) һәм РСФСР (1982) атказанган мәдәният хезмәткәре.
* Ирина Хәкимова (1951), балет биючесе, мөгаллим, Тукай бүләге иясе (1977), ТАССР (1976) һәм РСФСР (1987) халык артисты.
* Римма Хәкимова (1971), табиб-маммолог, терапевт, медицина фәннәре кандидаты, Небраска штаты һәм Омаха шәһәре мактаулы гражданы.
* Светлана Хәкимова (1963), Гафури театры актрисасы. Башкортстанның халык артисты (2006).
* Шәмсия Хәкимова (1908—2003), инженер-металлург, БАССР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1958).
----
;Икеләтелгән фамилияләр
* Согда Хәкимова-Бакеева (1903―1973), педагог.
----
* **[[Хәкимов]]**

Төркем:Фамилияләр
Владимир Василёв

**Владимир Юдич Василёв** (чын фамилия — **Старошкловский**; 1931 елның 8 феврале, Мәскәү — 2017 елның 24 августы, шунда ук) — совет һәм Россия балетмейстеры, хатыны Наталия Касаткина белән бергә җитәкләгән Дәүләт классик балет театры җитәкчесе. Россия Федерациясенең халык артисты (1995).

## Тормыш юлы
Владимир Василёв 1931 елның 8 февралендә Мәскәүдә табиблар — Юда Моисеевич Старошкловский һәм физиотерапия бүлеге мөдире Евгения Константиновна Василёва гаиләсендә туа. Апасы (әтисе апасы) — табиб һәм әдәбиятчы Роза Моисеевна Старошкловская, балалар өчен «Рәисә тормышыннан» (1972) һәм кан тамырлары хирургиясе өлкәсендә хезмәтләр авторы, Беренче Мәскәү медицина институтының гомуми хирургия кафедрасы доценты.

Сугыш вакытында гаилә күпмедер вакыт эвакуациядә яши. 1943 елда, Мәскәүгә кайткач, Владимир Игорь Моисеев ансамбленә һәм бер үк вакытта Зур театр каршындагы хореография училищесына укырга керә. Әмма хата аркасында аның исеме ансамбльгә кабул ителгәннәр исемлегендә булмый һәм ул училищеда укый башлый.

1949 елда Владимир Василёв Зур театр артисты була, ул Асаф Мессерер классында шөгыльләнә. Шулай ук әти-әнисе кушуы буенча ул ГИТИСның актёрлык факультетына укырга керә, аны 1953 елда кино һәм драма артисты дипломы белән тәмамлый. Николай Каретников һәм Композиторлар берлеге каршындагы яшь иҗатчылар курсын тәмамлый.

Әкренләп артист Зур театр солистлары өчен концерт номерлары куя, ә аннары балетлар иҗат итә башлый. Бу вакытта (1954 елдан) аның Зур театр солисткасы, Марина Семёнова укучысы Наталия Касаткина белән иҗади берлек урнаша, тиздән ул аның хатыны була. Алар бергә Зур театр сәхнәсендә Николай Каретников музыкасына «Ванина Ванини» балетын (1962) куялар, аннан соң «Героик поэма» («Геологлар», 1964, Николай Каретников музыкасы), «Изге яз» (Игорь Стравинский музыкасы, 1965), Рихард Вагнер музыкасына «Тристан һәм Изольда» (1967), Иоһанн Себастьян Бах музыкасына «Прелюдии һәм фуги» (1968), «Безнең ишегалды» (Тихон Хренников музыкасы, 1970) һ. б. куялар.

1966 елда ССРБ Мәдәният министрлыгы ярдәме белән Игорь Моисеев җитәкләгән «Яшь балет» Хореографик концерт ансамбле оештырыла. 1977 елда ансамбль белән җитәкчелек Владимир Василёвка һәм Наталия Касаткинага тапшырыла. Шул вакыттан алып алар 1992 елдан башлап «Н. Касаткина һәм В. Василёв җитәкчелегендәге дәүләт академия классик балет театры» исемен алган әлеге проектны җитәклиләр.

2017 елның 24 август төнендә вафат була. Мәскәү өлкәсенең Истринск районындагы Зеленков зиратына җирләнгән.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Дәүләт Академия классик балет театры пәсми сайты
* Владимир Юдич Василёв. Биографик белешмә
* 
Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:2017 елда вафатлар
Төркем:24 август көнне вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:1931 елда туганнар
Төркем:8 февраль көнне туганнар
Төркем:ГИТИС тәмамлаучылар
Виктор Зубков

**Виктор Зубков :**
* Виктор Зубков (1937), баскетболчы.
* Виктор Зубков (1941), сәясәтче.
Александр Куренков (1972)

**Александр Вячеславович Куренков** (1972 елның 2 июне, Мәскәү өлкәсе, РСФСР, ССРБ) — Россия дәүләт эшлеклесе, 2022 елның 25 маеннан Гражданнар оборонасы эшләре, гадәттән тыш хәлләр һәм табигый бәла-казалар нәтиҗәләрен бетерү министры, генерал-майор.

## Тормыш юлы
Александр Куренков 1972 елның 2 июнендә Мәскәү өлкәсендә туган. Мәскәү дәүләт физик культура академиясен һәм Мәскәү психология-социаль институтын тәмамлый. 2021 елда, хәрби генерал-майор исемен алып, Россия Федерациясе Кораллы Көчләре Генераль штабы каршындагы югары курсларны тәмамлый.

Мәскәүнең 312 нче мәктәбендә физик культура укытучысы булып эшли (1995—1999). 1999 елда дәүләт куркынычсызлыгы органнарына хезмәт итә. Федераль куркынычсызлык хезмәтендә һәм Федераль сак хезмәтендә хезмәт итә (аерым алганда, Премьер-министр Виктор Зубковны саклауда эшли), соңрак Росгвардиягә күченә, анда ведомство җитәкчесе Виктор Золотов урынбасары була һәм хезмәткәрләрне хәрби әзерләү белән бәйле сораулар өчен җавап бирә. РБК мәгълүматларына караганда, Владимир Путинның өлкән адъютанты вазыйифасында эшләгән. II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнгән.

2022 елның 23 маенда Владимир Путин Куренковны гадәттән тыш хәлләр министры итеп билгеләргә тәкъдим итә. Дәүләт башлыгы матбугат секретаре Дмитрий Песков сүзләренә караганда, «Путин Куренковны шәхсән үзе яхшы белә. Һәм сайлау, дәүләт башлыгы фикеренчә, Куренковның шәхси, хезмәт, һөнәри сыйфатлары бу функцияләрне иң яхшы итеп башкарырга мөмкинлек бирәчәк, дигәнне аңлата». Куренков кандидатурасы Федерация Советы тарафыннан 25 майда хуплана. Россия Президенты Владимир Путинның 2022 елның 25 маендагы 305 номерлы указы белән Россия Федерациясе Гражданнар оборонасы, гадәттән тыш хәлләр һәм табигый бәла-казалар нәтиҗәләрен бетерү эшләре министры итеп билгеләнә.

## Бүләкләр

* II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале (2015)

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Россия ГТХМ сайтында биография 
* ТАСС сайтында биография

Төркем:РФ генерал-майорлары
Төркем:Россия педагоглары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Мәскәү өлкәсендә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1972 елда туганнар
Төркем:2 июнь көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт физик тәрбия академиясен тәмамлаучылар
Төркем:РФ генштабы хәрби академиясен тәмамлаучылар
Фәләхов

**Фәләхов** ― фамилия.
* Амур Фәләхов (*[[Амур Фәләх]]*, 1965),  язучы, журналист. Шәйхи Маннур (2007), Риза Шәфи (2015) премияләре лауреаты. Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.
* Инил Фәләхов (1941), техник фәннәр докторы (1984), профессор (1986).
* Ислам Фәләхов (1998), билбау көрәше буенча  дөнья чемпионы (2015, 2017, 2019), Россиянең халыкара класслы спорт мастеры (2020).
## Моны да карагыз
* Фәсәхов

Төркем:Фамилияләр
Зубков

**Зубков** (Зубк**о́**в) ― фамилия.
* Аркадий Зубков (1938—2016), биология фәннәре докторы.
* **[[Виктор Зубков]] :**
** Виктор Зубков (1937), баскетболчы.
** Виктор Зубков (1941), сәясәтче.
* Михаил Зубков (1889—1929), 1920 елдан РСФСР милләтләр эшләре халык комиссариатының Үзәк керәшен бүлеге рәисе.

Төркем:Фамилияләр
Нестерова

**Нестерова** (Н**е́**стерова) ― күпмәгънәле сүз.
;Фамилия
* Елена Нестерова (1938—1986), рус совет шагыйрәсе.
----
* Нестеров
;Гидроним
* Нестерова, елга, Нюролька кушылдыгы.
* Нестерова, елга, Проходница кушылдыгы.

Төркем:Фамилияләр
Ишбулдин

**Ишбулдин** ― фамилия.
* Борис Ишбулдин-әл-Бәкри (1899―1984), тарихчы, профессор (1927).
* Гыйльметдин Ишбулдин (1857—1921), музыкант, скрипкачы.
* Рамил Ишбулдин (1966), медицина фәннәре докторы (2007). Башкортстанның атказанган табибы (2009).
* Хәмидулла Ишбулдин (1946), җырчы, Башкортстанның халык артисты (1997).
----
* Хәлимә Ишбулдина (1912―), фольклор әсәрләрен җыючы.

Төркем:Фамилияләр
Рамил Ишбулдин

**Рамил Ишбулдин**  ( 23 октябрь 1966 ел) — галим-йөрәк-кан тамырлары хирургы. 2001 елдан Республика кардиология диспансерының бүлек мөдире, бер үк вакытта 1995 елдан Башкорт дәүләт медицина университеты укытучысы. Медицина фәннәре докторы (2007). Башкортстан Республикасының атказанган табибы (2009).

## Биографиясе
Ишбулдин Рамил Илдус улы — 1966 елның 23 октябрендә Башкортстан Республикасының Кырмыскалы районы Прибельский авылында туган.

Кырмыскалы икенче санлы урта мәктәбен тәмамлагач, 1984 елда Башкорт дәүләт медицина институтына укырга керә.

1989 елда Уфа шәһәренең 6 нчы санлы хастаханәсендә йөрәк-кан тамырлары хирургы булып эшли башлый.

2001 елдан Республика  кардиология диспансерында (бүлек мөдире), бер үк вакытта 1995 елдан белән Башкорт дәүләт медицина университетында укыта. 2007 елда докторлык диссертациясе яклый.

## Фәнни эшчәнлеге
Галимнең фәнни эшчәнлеге баш мие артерияләренең, йөрәкнең ишемия авыруының һәм башкаларга окклюзия патологиясен хирургик дәвалау проблемаларына багышланган. Ишбулдин Рамил Илдус улы белән берлектә магистраль кан тамырларына операция ясаганда реокклюзияләрне, коронар шунтлау вакытында йөрәк ритмы бозылуын искәртү ысуллары эшләнә. 75 тән артык фәнни хезмәт һәм 10 уйлап табу авторы.

* Профилактика осложнений в хирургии сонных артерий. Уфа. 2009(автордаш).

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
Башкортстан Республикасының атказанган табибы (2009)

«Золотой скальпель» Республика  конкурсы лауреаты (2002,2003)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Ишбулдин Рәмил Илдус улы // Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .
* Муниципиальный район Кармаскалинский РБ/ Ижбульдин Рамиль Илдусович 
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкортстанның атказанган табиблары
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Кырмыскалы районында туганнар
Төркем:1966 елда туганнар
Төркем:23 октябрь көнне туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Мирсал Исмәгыйлев

**Мирсал Исмәгыйлев** (25 декабрь 1931 ел — 24 апрель 2010 ел) — сәламәтлек саклау өлкәсе хезмәткәр, табиб-психиатр. 1959-1980 елларда Исәнгол үзәк район хастаханәсенең баш табибы. «Хөрмәт  Билгесе» ордены кавалеры (1976).

## Биографиясе
Мисал Зәйнәгабдин улы Исмәгыйлев 1931 елның 25 декабрендә Башкорт АССРның  Зиянчура районы Абзан авылында колхозчы гаиләсендә туа.

Үз авылында урта мәктәпне тәмамлагач, бераз прокуратурада, район газетасында җаваплы секретарь, Баеш урта мәктәбендә пионервожатый булып эшли. Аннары  Башкорт дәүләт медицина институтына укырга керә.

1957 елда яшь белгеч туган авылы Абзанга табиб булып эшкә кайта. Участок хастаханәсендә хирург булып хезмәт эшчәнлеген башлый. 

1959 елда Исәнгол үзәк район хастаханәсенә эшкә күчерелә.

1968—1972 елларда Красноусол шифаханасендә — бүлек мөдире, шул ук вакытта җәмәгать эше — фирка оешмасы секретаре эшен алып бара. 

1973—1980 елларда Зиянчура районы Исәнгол үзәк район хастаханәсенең баш табибы вазыйфасын башкара. 

Хезмәт эшчәнлегенең соңгы елларында район хастаханәсендә табиб-психиатр булып эшли.

Зиянчура районының мактаулы гражданы (2009).

Сәламәтлек саклау өлкәсе ветераны. 

2010 елның 24 апрелендә вафат була.

## Җәмәгать эшчәнлеге

* Мирсал Исмәгыйлев  үзе эшләгән  поликлиникада музей ача. Биредә районда эшләгән һәм эшләп киткән табиблар, сәламәтлек саклау эшенең элеккеге һәм хәзерге вакыттагы казанышлары турында күп мәгълүмат тупланган;
* Генерал Миңлегали Шайморатов җитәкчелегендәге 112-нче Башкорт атлы дивизиясе составында сугышкан яугир-зианчуралылар турында материаллар җыя;
* Башкорт АССР Югары Советының беренче рәисе Рәхим Кирәй улы Ибраһимовның туган төбәгендә аның җитәкчелегендә музей ачыла.
* 2009 елда «Зиянчура районының сәламәтлек саклау хезмәте: кичә һәм бүген» («Здравоохранение Зианчуринского района: вчера и сегодня») исемле бай мәгълүматлы  китап чыгара.

## Китаплары

* Исмагилов М.З., Здравоохранение Зианчуринского района: вчера и сегодня [Текст]: очерки о становлении здравоохранения района /М.З. Исмагилов , Исянгулово.- 2009.- С.144

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* «Хезмәт батырлыгы өчен» медале (1966);
* «Хөрмәт билгесе» ордены кавалеры (1976);
* «Хезмәт ветераны» медале

## Хәтер

* 2012 елда үзәк район хастаханәсе поликлиникасы бинасында Исмәгыйлев Мирсал Зәйнәгабдин улы хөрмәтенә мемориаль тактаташ куела.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Мидхат Асылбаев. Посвятил жизнь медицине. Газета «Зианчуринские зори», 19 марта 2019 года
* Зианчуринский историко-краеведческий музей/ Мидхат Асылбаев
* Литературная карта. МИРСАЛ ИСМагилов. МАУК «Зианчуринская межпоселенческая центральная библиотека». Официальный сайт 
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Зиянчура районында туганнар
Төркем:1931 елда туганнар
Төркем:25 декабрь көнне туганнар
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:2010 елда вафатлар
Төркем:24 апрель көнне вафатлар
Лия Идрисова

**Лия Идрисова**  (24 май 1963 ел) — табиб-галим, невролог, физиотерапевт, югары мәктәп укытучысы. Медицина фәннәре докторы (2000), профессор (2002).

## Биографиясе
Лия Түләк кызы Идрисова 1963 елның 24 маенда Башкорт АССРның Октябрьски шәһәрендә туган.

1986 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлаган.

1988 елдан Уфа гигиена һәм һөнәри авырулар гыйльми тикшеренүләр  институтында эшли.

1992 елдан  Башкорт дәүләт медицина институтында укыта.

2002 елдан Мәскәүдә: «Россия тимер юлы» ачык акционерлар җәмгыятенең Үзәк поликлиникасында бүлек мөдире, 2006 елдан — «Шәхси доктор клиникасы» җаваплылыгы чикләнгән җәмгыять директоры, бер үк  вакытта Россия халыклар дуслыгы университетында эшли.

## Фәнни эшчәнлеге
Фәнни тикшеренүләре организмның начар физик факторлар тудырган  экстремаль һәм терминаль торышының патологик физиологиясен өйрәнүгә, алкоголь  комасын һәм комадан соңгы алкоголь  интоксикацияләрен  дәвалау өчен  физиогемотерапия файдалануга, реанимациядән соңгы чорда авыруларны реабилитацияләү проблемаларына багышланган.

260‑тан артык фәнни хезмәт һәм алты уйлап табу авторы.

## Хезмәтләре

* Алкогольная кома и лазеротерапия в экспериментет. Уфа, 2003 (автордаш);
* Спектрально‑когерентный анализ электроэнцефалограмм у детей с парксизмальными расстройствами сна Уфа, Ике мең алты (автордаш);

## Сылтамалар

* http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/4509-i-risova-li-t-l-k-y-y 

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Октябрьскида туганнар
Төркем:24 май көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Земфира Даутова

**Земфира Даутова** (11 ноябрь 1955 ел) — галим-офтальмолог. Медицина фәннәре докторы (2000). Башкортстан Республикасының атказанган табибы (2004), Россия Федерациясенең сәламәтлек саклау отличнигы (1999).

## Биографиясе
Земфира Әхияр кызы Даутова 1955 елның 11 ноябрендә Октябрьски шәһәрендә туган.

1979 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлаган. Земфира Әхияр кызының күп кенә туганнары табиблар, алар арасында офтальмологлар да бар, мәсәлән. аның әнисе Кальметьева Масһүдә Арыслан кызы 1965 елдан  1980 елга кадәр Күз авырулары клиникасын җитәкли. Шушы ук институтта аның улы медицина фәннәре кандидаты Кальметьев Гомәр эшли. Институтка кергәнче ук Земфира Әхияр кызы биредә шәфкать туташы булып эшли.

1980 елдан Уфа күз авырулары Фәнни-тикшеренү институтында эшли:

1993 елдан өлкән гыйльми хезмәткәр,  2001 елда директор урынбасары итеп тәгаенләнә.

2002 елда бүлек җитәкчесе итеп күчерелә, бер үк  вакытта 1999-2006 елларда Башкортстан Республикасының Сәламәтлек саклау министрлыгының баш офтальмологы.

2008 елдан алып «Татнефть» ААҖ һәм Әлмәт шәһәрендә медицина‑санитария бүлегенең бүлек мөдире.

2011 елда — С.‑Петербург дипломнан соң белем бирү медицина академиясе (М. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты) офтальмология клиникасы мөдире. Хәзерге вакытта медицина-профилактика үзәге буенча баш табиб урынбасары.

## Фәнни эшчәнлеге
Земфира Әхияр кызы Даутова катнашлыгында азидарег  һәм керакол препаратлары эшләнә һәм дәвалау практикасына керте.

1992 елда кандидатлык (җитәкчесе — проф. М. Т. Азнабаев.), 2000 елда докторлык диссертациясен яклый.

140‑тан артык фәнни хезмәт һәм 22 уйлап табу авторы. ССРБ Халык хуҗалыгы казанышлары күргәзмәсендә (ВДН. 1989), шулай ук Бөтенсоюз, һәм халыкара күргәзмәләрдә һәм конгрессларда катнаша.

**Төп гыйльми хезмәте**

Распространённость близорукости у детей, проживающих в южных районах Республики Башкортостан //Российская педиатрическая офтальмология. 2010. № 1 (авторд.).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* ДАУТОВА Земфира Әхияр кызы // Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Башкортстанның атказанган табиблары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Октябрьскида туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:11 ноябрь көнне туганнар
Сергей Евсеев

**Сергей Александрович Евсеев** (1882 елның 10 сентябре, Мәскәү, Россия империясе — 1959 ел, Ленинград, ССРБ) — совет скульпторы, рәссам, театр рәссамы. РСФСР атказанган сәнгать эшлеклесе (1947). Финляндия вокзалы янындагы В. И. Ленин һәйкәле авторы.

## Тормыш юлы

Сергей Евсеев 1882 елның 10 сентябрендә Мәскәүдә туган. 1896—1904 елларда Константин Коровинда Строганов училищесында укый. 1907 елга кадәр Алексей Щусев һәм Фёдор Шехтель җитәкчелегендә иҗтимагый корылмалар өчен монументаль декоратив скульптура өстендә эшли. 1907 елда Санкт-Петербургка күчеп килә. 1910 елда генерал Скобелевка һәйкәл проектлары конкурсында катнаша, премиягә лаек була. 1910 елдан 1917 елга кадәр Петербургның «Товарищество независимых» сәнгать берләшмәсендә була, 1916 елда күргәзмәдә үз эшләрен тәкъдим итә.

Сергей Евсеев — Финляндия вокзалы янындагы В. И. Ленин һәйкәле авторы (1924—1926, Владимир Щуко һәм Владимир Гельфрейх белән берлектә) — СССРда беренчеләрнең берсе. 1929 елда Әдәби күперләрдә Александр Кугель каберендә портрет барельеф ясый. 1934 елда Смольный бинасы каршында Карл Маркс һәм Фридрих Энгельс бюстларын ясый. Мәскәүдә В. И. Ленин исемендәге Дәүләт китапханәсе бинасының фасадын бизәү белән шөгыльләнә, язучылар горельефын ясый.

Театр рәссамы буларак Константин Коровин, Александр Головин, Александр Бенуа һәм башка рәссамнар белән берлектә спектакльләр эшләү белән шөгыльләнә. 1907 елга кадәр Мәскәү сәнгать академия театрында (МХАТ) эшли. 1917 елдан соң Ленинград театрларында спектакльләр бизәү белән шөгыльләнә, Дәүләт академия опера һәм балет театрының декорация остаханәләре мөдире була. Ленинград камалышы вакытында шәһәрдә кала, төрле объектларны камуфляжлау эшләрен башкара. Аерым алганда, ул дошманны алдау өчен кулланылган танкларның агач модельләрен ясаган.

1959 елда Ленинградта вафат була. Красненькое зиратында җирләнгән.

## Хәтер
1985 елда Союз Печатников урамындагы 17 нче номерлы йорт фасадына гранит мемориаль такта куела (архитектор Евгений Жук).

## Искәрмәләр


Төркем:ССРБ рәссамнары
Төркем:ССРБ скульпторлары
Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Санкт-Петербургта вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1959 елда вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:1882 елда туганнар
Төркем:10 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Строганов исемендәге Мәскәү сәнгать-сәнәгать академиясен тәмамлаучылар
Тольятти җәмигъ мәчете

**Тольятти җәмигъ мәчете**, Харис Хәйдәр улы Диниулов исемендәге Тольятти җәмигъ мәчете () ― Самар өлкәсе Тольятти шәһәрендә урнашкан мөселман гыйбадәтханәсе (*җәмигъ мәчете*). Тольятти шәһәрендәге иң зур дини корылма.

## Тарих
1993 елда җәмигъ мәчете төзү өчен Тольятти шәһәре хакимияте тарафыннан Тольяттиның Үзәк районында шәхси секторда (Ларин урамы, 24) урын бүлеп бирелгән. Мәчет төзелеше 1994 елда башланган, 1997 елда аның беренче чиратын төзү эшләре тәмамланган. 

Мәчетне торгызуның төп әйдәүчеләре ― аксакаллар советы рәисе, аның хөрмәтенә мәчет аталган Харис Хәйдәр улы Диниулов (*2008 елга кадәр мәчет төзелеше белән җитәкчелек иткән*) һәм аның гаилә әгъзалары. Җәмигъ мәчетенең беренче чиратын ачу тантанасы 1997 елның февралендә узган.

2003 елның 20 октябрендә мәчетнең икенче чиратына нигез салына, чөнки төзелгән бина мөселман бәйрәмнәре вакытында бөтен кешене сыйдыра алмый.

2007 елның 10 декабрендә узган мәчетнең икенче чиратын ачу тантанасында Самар өлкәсе хөкүмәте аппараты җитәкчесенең беренче урынбасары Сергей Бамбуров,  Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте рәисе мөфти Тәлгать Таҗетдин, Самара өлкәсе мөфтие Вәгыйз хәзрәт, Тольяттиның Үзәк районы җитәкчесе Сергей Крымцев, тольяттилылар, шулай ук күрше төбәкләрдән һәм илләрдән килгән кунаклар катнаша .

## Бина
  
Кызыл кирпечтән, өч катлы итеп төзелгән Тольятти җәмигъ мәчете ― Тольяттида яшәүче һәр татарның горурлыгы. Ярты гектар мәйданны биләгән, 38 метрлы манаралы, 2500 кешене сыйдырырлык иман йортының икенче чираты дүрт ел дәвамында төзелеп, 2007 елның декабрендә ачылган.

Ир-атлар өчен гыйбадәт заллары беренче һәм подвал катларында урнашкан, икенче катта хатын-кызлар өчен зал, уку сыйныфлары һәм тәһарәтханәләр урнашкан.

Мәчетнең имам-хатыйбы (2000 елдан) ― Тольятти шәһәренең имам-мөхтәсибе Ислам Минсалих улы Гомәров.

## Сылтамалар
* Соборная мечеть города Тольятти на у. Ларина
*    В Тольятти открылась вторая очередь Соборной мечети. IslamNews
## Моны да карагыз
* Самар җәмигъ мәчете
## Искәрмәләр


Төркем:Самар өлкәсе мәчетләре
Төркем:2007 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Идрисова

**Идрисова** ― фамилия.
* Айгөл Идрисова (1995), шашкачы. 2017 елгы дөнья чемпионатының бронза призеры, Аурупаның 2016 елгы чемпионы, халыкара гроссмейстер (2016).
* Гүзәл Идрисова (1979), җырчы, Татарстанның атказанган артисты (2023).
* Кадрия Идрисова (1958),  Бөтендөнья татар конгрессы каршындагы «Ак калфак» татар хатын-кызлары иҗтимагый оешмасы рәисе (2014 елдан).
* Лия Идрисова (1963), медицина фәннәре докторы (2000), профессор (2002).
----
* **[[Идрисов]]**

Төркем:Фамилияләр
Борис Калоев

**Борис Калоев  ** (15 февраль 1916 ел, Россия Федерациясе, Төньяк Осетия Байком авылы — 23 октябрь 2006 ел, Мәскәү) — ССРБ һәм Россия этнографы, тарих фәннәре докторы, нче елда СССР Фәннәр академиясенең Кавказлы бүлегенең төп гыйльми хезмәткәре. Бөек Ватан сугышында катнашучы, орден һәм медальләр белән бүләкләнүче.

## Биографиясе
1916 елның 15 февралендә Байк Закин тарлавыгы Байком авылында крестьян гаиләсендә туган. Коста авылында Борис Александрович җидееллык мәктәпне тәмамлый.

1931 елда рабфакка укырга керә (Дондагы Ростов), 1936 елда рабфакны уңышлы тәмамлап Ростов дәүләт университетының тарих факультетына укырга керә.

1937 елда Төньяк-Осетия дәүләт педагогия институтының тарих факультетына күчә.

1940 елда уңышлы тәмамлый. Институтны тәмамлаганнан соң, армия сафына алына, 1941 елның февральдә — Кавказ аръягы хәрби-сәяси училище курсанты була. Бөек Ватан сугышында катнаша, авыр сугыш елларында Дондагы Ростов, Таганрог, Донбассны азат итүдә катнаша. Сугышта яралана. I һәм II дәрәҗә Ватан сугышы орденнары һәм 15 медаль белән бүләкләнә.

1945 елның 24 июнендә Борис Александрович Мәскәү шәһәрендә Җиңү Парадында катнаша.

1948 елда Мәскәүдә аспирантурада укый (ССРБ ФА этнография институты). Диссертация яклап: 1951 елда «Моздок осетиннары (тарихи-этнографик тикшеренүләр") дигән темага кандидатлык диссертациясе, 1969 елда «Осетиннар. Этнографик характеристикаларын һәм этногенез проблемалары» дигән темага докторлык диссертациясе яклый.

1950-2006 елларда А. Калоев  СССР Фәннәр академиясенең этнография институтының Кавказ секторында кече гыйльми хезмәткәр, өлкән гыйльми хезмәткәр, әйдәүче һәм төп гыйльми хезмәткәр вазыйфаларын башкара.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* I дәрәҗә Ватан сугышы ордены;
* II дәрәҗә Ватан сугышы ордены;
* «Хәрби хезмәтләре өчен» медале;
* «Батырлык өчен» медале;
* Осетия даны һәм башка медальләр.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* РГБ. Калоев, Борис Александрович — Записки кавказоведа
* Государственная публичная историческая библиотека России Калоев, Борис Александрович (1916-2006)
* Л. А. Чибиров. Б. А. КАЛОЕВ КАК НАРТОВЕД
* Патриарх этнографического кавказоведения

Төркем:15 февраль көнне туганнар
Төркем:1916 елда туганнар
Төркем:23 октябрь көнне вафатлар
Төркем:2006 елда вафатлар
Төркем:I дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Сугышчан хезмәтләре өчен медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:ССРБ галимнәре
Төркем:Россия галимнәре
Төркем:ССРБ этнографлары
Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Даутова

**Даутова**, *шулай ук* **Давытова** ― фамилия.
* Дилә Даутова (1908—1990), Гафури театры актеры, БАССР атказанган артисты (1957).
* Земфира Даутова (1955), медицина фәннәре докторы (2000). БР атказанган табибы (2004), РФ сәламәтлек саклау отличнигы (1999).
----
* **[[Даутов]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Терегулова

**Терегулова** ― фамилия.
* Әминә Терегулова (1887―1975), педагог, җәмәгать эшлеклесе.
* Бибигайшә Терегулова (1868―1940), мәдәни хәрәкәт эшлеклесе, тәрҗемәче.
* Зәкия Терегулова (1943), медицина фәннәре докторы (1994), профессор (1995). БР атказанган табибы (1996), СССР сәламәтлек саклау отличнигы (1983).
* Рәхилә Терегулова (*Хаҗибабабәкова*, 1882―1954), Азәрбайҗан хатын-кызлары арасында беренче мәгърифәтчеләрнең берсе.
----
:**Икеләтелгән фамилияләр**
* Хәлимә Булатова-'''Терегулова''', музыка белегече. И. Терегуловның кызы.
----
* **[[Терегулов]]**
## Моны да карагыз
* Терегуловлар — татар  нәселе. 
## Шулай ук карагыз
* Теркулова
## Искәрмәләр


Төркем:Фамилияләр
Бурков

**Бурков** (Бурк**о́**в) ― фамилия.
* Александр Бурков (1967), сәясәтче, 2018 елның 14 сентябреннән Омск өлкәсе губернаторы.
* Василий Бурков (1901—1957), генерал-лейтенант (1943).

Төркем:Фамилияләр
Капил Ашрам

**Капил Ашрам** (Санскрит телендә: **कपिल आश्रम** ) Ведик олы хәким иясе Капиланың Һинду монастыре булган. Капила Муни борынгы һинд фәлсәфәсенең Шанкхья Шастраның авторы. Ул Биһарның Митһила төбәгенең Мадһубани районында Какраул авылында урнашкан.
## Килеп чыгышы
Ведик олы фикер иясе Капила Шива Ходаеның тугърысы булган дип ышаныла. Ул Какраул авылында Капилешвар Стһан буларак мәгълүм Шивлинга корган. Ул һинд фәлсәфәсенең Шанкхья Шастрасын үстергән һәм язган Капила Ашрамы булган. Анда ул өйрәнчекләренә күп еллар буена Шанкхья Шастрасын өйрәткән. Митһиланың патшасы Сеердһаваджа Джанака шулай ук монда Ведик фикер иясе Капиладан Шанкхья Шастраны өйрәнер өчен килгән. Бу Митһила төбәгендә Һинду пилигримнары өчен җәлеп итүче турист максаты булып тора. Районның төрле өлешләреннән һәм бөтен Митһиладан Һинду тугърылары бирегә Капилешвар Стһан гыйбадәтханәсенең Шивлингасына табыну өчен киләләр.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Рамаяна
Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Һиндстанда Һинд дине гыйбадәтханәләре
Салават Исхаков

**Салават Исхаков**  (7 сентябрь 1959 ел) — ССРБ һәм Россия тарихчысы; 1995 елдан Россия Фәннәр академиясе Россия тарихы институтының өлкән гыйльми хезмәткәре. Тарих фәннәре докторы (2003).

1989 елдан ССРБ Фәннәр академиясенең тарих институтында. Россия  Фәннәр академиясенең социаль реформалар, хәрәкәтләр һәм революцияләр тарихы буенча гыйльми советының гыйльми секретаре (1995); Тарих фәннәре халыкара комитетының Россия революциясе тарихы буенча халыкара комиссиясе генераль секретаре (2002-2010).

## Биографиясе
Салават Мидхәт улы Исхаков 1959 елның 7 сентябрендә Башкорт АССРның Иглин районы Миңҗитәр авылында туган.

БДПИ тәмамлый (1981). 

1988 елда кандидатлык диссертациясе яклый («Башкортстан сәнәгате эшчеләренең Октябрь революциясе һәм ватандашлар сугышы чорында икътисади хәле»), 2003 елда — докторлык диссертациясе яклый («Россия мөселманнары һәм революция  (1917 елның язы — 1918 елның җәе)»).

Фәнни эшчәнлегенең төп юнәлешләре:

* XX гасырда Россия революцияләре,
* Россиядә Гражданнар сугышы,
* XX гасырның тәүге утыз елында Россия мөселманнарының милли‑азатлык хәрәкәте һәм мөселман эмиграциясе.

### Сайланма хезмәтләре

* Российские мусульмане и революция (весна 1917 г. — лето 1918 г.). — М., 2003.
* Первая русская революция и мусульмане Российской империи. — М., 2007.
* Отношение российских мусульман к Первой мировой войне // Российская история. — 2014. — № 5.
* Научный совет РАН по истории российских революций // Вопросы истории. — 2007. — № 12.
* Первая российская революция и мусульманское движение // Отечественная история. — 2005. — № 5.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Исхаков Салават Мидхатович  (рус.).  Институт российской истории РАН. 25 октябрь 2017 тикшерелгән.

Төркем:Иглин районында туганнар
Төркем:ССРБ тарихчылары
Төркем:Татар тарихчылары
Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Россия тарихчылары
Евсеев

**Евсеев** (Евс**е́**ев) ― фамилия.
* Владимир Евсеев (1945), медицина фәннәре докторы (1983), профессор (1986).
* Гаврил Евсеев (1914—1973), Советлар Берлеге Каһарманы (1945).
* Сергей Евсеев (1882—1959), скульптор, рәссам, театр рәссамы. РСФСР атказанган сәнгать эшлеклесе (1947).

Төркем:Фамилияләр
Папуа — Яңа Гвинеядә Һинд дине

Һинд дине Папуа – Яңа Гвинеядә азчылык дине булып тора. Ул илдә Христианлык, Бәһаи һәм Ислам диннәреннән соң тарафдарлар саны буенча дүртенче дин булып тора. 2015 елда Папуа – Яңа Гвинеядә Һинд дине тарафдарлары саны 1620 (0,02%) булган.

## Демография
### Тарихи тарафдарлар саны

2010 елда Дини Бирелгән Мәгълүмат Ассоциациясе Архивлары буенча Папуа – Яңа Гвинеядә Һинд дине тарафдарлары саны якынча 911 (0.01%) булган. Аларның саны 2015 елда 78-дән артык процентка 1620-гә кадәр (0,02%) арткан.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Папуа – Яңа Гвинеядә дин
Илешев

**Илешев** ― фамилия.
* Гобәйдулла Илешев (1927—2009), Бөек Ватан сугышында катнашучы, тарих фәннәре докторы (1985), профессор (1988). БАССР атказанган фән эшлеклесе (1989).
* Илдус Илешев (1957), дәүләт эшлеклесе, филология фәннәре кандидаты (1990), сәясәт фәннәре докторы (2000), профессор (2003).

Төркем:Фамилияләр
Матвеев

**Матвеев** (Матв**е́**ев) ― фамилия.
* Антон Матвеев (1903—1971), дәүләт эшлеклесе, Чуаш АССР халык комиссарлары (министрлар) шурасы рәисе (1942-1947).
* Василий Матвеев (1911—1997), дәүләт эшлеклесе, Мари АССР министрлар шурасы рәисе (1949-1951).
* Владимир Матвеев (1932—1989), педагог, публицист, «Мурзилка» журналының баш мөхәррире (1974-1984).
* Геннадий Матвеев (1908—1996), юридик фәннәр докторы (1951), профессор (1953).
* Иван Матвеев (1907—1968), Советлар Берлеге Каһарманы (1945).
* Олег Матвеев (1965), тарих фәннәре докторы (2009), профессор. 
## Моны да карагыз
* '''Матвеев''' вулысы

Төркем:Фамилияләр
Геннадий Воробьёв

**Геннадий Воробьёв**  (13 август 1918 ел — 28 август 1939 ел) — мордва совет музыканты: пианист һәм композитор.

## Биографиясе
1918 елның 13 августында Чабаксарда Чуашстанның профессиональ музыкаль мәдәниятенә нигез салучыларның берсе — чуаш композиторы В. П. Воробьевның гаиләсендә туган.

Музыкаль гаиләдә тәрбияләнеп, Геннадий башта  музыка мәктәбенә, ә шуннан соң гына — гомуми белем бирү мәктәбенә укырга керә. Сигез яшендә фортепиано өчен «Чуаш мелодиясен» иҗат итә, ул безнең көннәргә кадәр сакланып калган.

1935 елда Чуаш музыка техникумын тәмамлаган (композитор, В. М. Кривоносов классы һәм пианист, И. В. Люблин классы).

1939 елда Мәскәү консерваториясен тәмамлый, анда Г. И. Литинскийда һәм Н. Я. Мясковскийда укый. Аның тәүге  фортепьян әсәрләре — «Карусель» һәм «Балалар сюитасы» (1934-1935) музыка техникумында укыган чорда языла.

Консерваториядә уҡыган тәүге ике елында Воробьёв фортепиано өчен соната, скрипка һәм фортепиано өчен сонатина, чуаш халык җырлары эшкәртмәләрен һәм А. С. Пушкинның чуаш теленә тәрҗемә ителгән шигырьләренә романслар яза. Кыска иҗади эшчәнлеге чорында, Г. В. Воробьёв 70ләп әсәр иҗат итә: камера-инструменталь һәм оркестр әсәрләре, хор җырлары һәм романслар, чуаш халыҡ җырларын эшкәртү, шулай уҡ фортепиано өчен әсәрләр, халык музыка кораллары оркестры, тынлы оркестр, скрипка, балалайка һәм дүрт өлөшле  симфония өчен эшли (аны Г. В. Воробьёв үлгәннән соң композитор Н.&amp;nbsp;И.&amp;nbsp;Пейко тәмамлый.

1939 елның 28 августында Чабаксарда вафат була. Воробьевның иҗаты чуаш музыкасының алдагы үсешенә зур йогынты ясый.

«Чуаш Республикасының дәүләт матбугат архивы» Россия дәүләт учреждениесе фондында Г. В. Воробьевның нота басмалары һәм аның турындагы әдәбият саклана.

## Әдәбият

* *В. Ходяшев*. Геннадий Воробьев : краткий очерк жизни и творчества. — Чебоксары : Чуваш. кн. изд-во, 1968.
* *Л. И. Бушуева*, *Ю. А. Илюхин*. «Чăваш Енĕн композиторĕсем», Чебоксар, 2014.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Деятели культуры и искусства : Воробьев Геннадий Васильевич 
* Композитор-музыкант (К 90-летию со дня рождения Г. В. Воробьева)
* Просветительская лекция-концерт к 100-летию чувашского композитора Геннадия Воробьева «Достойное вечности имя» 

Төркем:13 август көнне туганнар
Төркем:1918 елда туганнар
Төркем:28 август көнне вафатлар
Төркем:1939 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча композиторлар
Төркем:ССРБ композиторлары
Төркем:XX гасыр композиторлары
Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Флорит Талипов

**Рид Сергей улы Талипов** (чын исеме *Флорит Салих улы Талипов*; 1948 елның 3 ноябре, Усман, Башкорт АССР — 2011 елның 21 феврале, Минск) — беларус театр режиссёры, Якуб Колас исемендәге Милли академия драма театрының сәнгать җитәкчесе.

## Тормыш юлы
Рид Талипов 1948 елның 3 ноябрендә Усман авылында туган. Хезмәт эшчәнлеген Свердловск машина төзелеше заводында слесарь һәм гравёр булып башлаган, Свердловск киностудиясендә рәссам-мультипликатор, Минскның 81 нче номерлы мәктәбендә рәсем һәм сызым укытучысы булып эшләгән. Мәскәүдә Борис Щукин исемендәге югары Театр училищесының режиссёрлык бүлеген һәм А. В. Луначарский исемендәге Дәүләт театр сәнгате институтын (ГИТИС) тәмамлый.

1989 елдан — Минскта Җиңү мәйданында Беларусиядә беренче антреприз театр-студиясе сәнгать җитәкчесе һәм директоры, «АРТ», «АРТ-Центр» театр-студиясе сәнгать җитәкчесе, шулай ук 1997 елга кадәр Республика сәнгать программалары дирекциясе каршындагы театр-студияне җитәкли.

35 ел иҗат эшчәнлеге дәверендә (1976—2011) Беларусия, Россия, Австрия, Словения, Алмания, Польшада 50 гә якын спектакль куя, алар халыкара театр фестивальләрендә режиссёрлык һәм сценография сәнгате өчен югары бүләкләр белән билгеләп үтелә, ә актёрларга уйнау осталыгы өчен призлар бирелә. Алар арасында: Леонид Андреевның «Екатерина Ивановна» (2001) һәм Максим Горькийның «Васса» (2007).

2000 елдан бирле шулай ук Беларусия дәүләт сәнгать академиясенең режиссура кафедрасы доценты булып эшли.

2009 елның 31 мартыннан — Якуб Колас исемендәге Милли академия драма театрының сәнгать җитәкчесе. 2010 елның гыйнварында Александр Островский пьесасы буенча Талипов куелышында куелган «Зирәкләр ...» спектакленең премьерасы була. Соңгы куелыш — «Квартет» спектакле. К. Крапиваның «Үлемсез капкалары» өстендә эш барган.

2011 елның 21 февралендә вафат була.

## Бүләкләр

* ССРБ Мәдәният министрлыгы һәм Театр эшлеклеләре берлеге (1989), Польша Мәдәният һәм сәнгать министрлыгы (1990) дипломнары һәм грамоталары
* Театр сәнгате өлкәсендә казанышлары өчен Беларусия Республикасы Президентының махсус премиясе (2001)
* Фёдор Тютчев исемендәге медаль (Россия, 2004)
* «Беларусия әдәби-сәнгать тәнкыйтьчеләре берлеге» Республика иҗтимагый берләшмәсе дипломнары (2005—2011) — иң яхшы сәхнә әсәрләре һәм сценографиясе өчен.

## Сылтамалар

* Рид Талипов биоргафиясе Кино-театр.ру сайтында

Төркем:Минскта вафатлар
Төркем:2011 елда вафатлар
Төркем:21 февраль көнне вафатлар
Төркем:Башкортстанның Балтач районында туганнар
Төркем:1948 елда туганнар
Төркем:3 ноябрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Щукин исемендәге театр укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:ГИТИС тәмамлаучылар
Северин Кифер

**Северин Кифер** (; 1990 елның 11 октябре, Кухль, Зальцбург, Австрия) — Австрия тимераякта фигуралы шуучысы. Парлы шууда Штина Мартини белән өч тапкыр Австрия чемпионы (2011—2013), Мириам Циглер белән җиде тапкыр Австрия чемпионы (2014—2016, 2018, 2020—2022).

## Карьера
Северин 1990 елның 11 октябрендә Австриянең Кухль коммунасында туа. Фигуралы шуу белән 1994 елдан бирле шөгыльләнә. Башта ялгыз шууда чыгыш ясый. 2012, 2013 һәм 2014 елларда Австрия чемпионатында бронза медальләрен яулый. Шулай ук 2008 елгы яшүсмерләр дөнья чемпионатында катнаша һәм 27 нче урында урнаша.

Аннары парлы шууда чыгыш ясый башлый. Штина Мартини белән 2010 елгы яшүсмерләр дөнья чемпионатында катнаша. Шулай ук алар 2011 елгы Европа чемпионатында катнашалар (15 нче урынны яулыйлар) һәм 2011 елгы дөнья чемпионатында 21 нче урынны яулыйлар.

2012—2013 сезонда парлы шууда Мириам Циглер белән чыгыш ясый башлый. Аның белән бергә 2014 елда Сочида узган Олимпия уеннарында катнаша, әлеге ярышларда пара 17 нче урынны яулый. 2014—2015 сезонда пара беренче тапкыр Гран-при этапларында чыгыш ясый: Америкада Skate America һәм Франциядә Trophee Eric Bompard, ике ярышта да алар 8 нче урынны яулыйлар. 2015—2016 сезонда пара Кубок Ниццы ярышында көмеш медаль яулый.

2017—2018 сезонында сентябрь аенда пара Nebelhorn Trophy 2017 дә катнаша, алар 4 нче урынны яулыйлар һәм 2018 елгы Олимпия уеннарына урын яулый алалар. 2018 елның гыйнварында пара Европа чемпионатында катнаша, анда алар 7 нче урында урнашалар. Февраль аенда пара Олимпия уеннарында чыгыш ясый, алар 20 нче урында урнашалар.

2020—2021 сезонында пара дөнья чемпионатында катнашып, 11 нче урынны яулый һәм 2022 елгы Олимпия уеннарында катнашу мөмкинлегенә ия була. 2022 елның февраль аенда пара Олимпия уеннарында чыгыш ясый һәм 18 нчы урында урнаша. 2022 елның март аенда алар Монпельеда узган дөнья чемпионатын 7 нче урында тәмамлыйлар. Шуннан соң Кифер һәм Циглер спорт карьераларын тәмамлау турында игълан итәләр.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Тимераякта фигуралы шуучылар