Евгений Боратынский

**Евгений Боратынский**, Евгений Абрам улы Боратынский (*Баратынский*) (, *[[1800 ел]]ның [[2 март]]ы, [[Тамбов губернасы]] — [[1844 ел]]ның [[11 июль|11 июле]], [[Италия]], [[Неаполь]]*) — шагыйрь, тәрҗемәче.  1846—1857 елларда Казан губернаторы булган сенатор И. А. Боратынскийның (*[[1802 ел|1802]]—[[1859 ел|1859]]*) бертуган абыйсы.

## Тәрҗемәи хәле

1800 елның 2 мартында Тамбов губернасы Кирсанов өязе Вяжя авылында поляк  гаиләсендә туган. Әтисе Абрам Андрей улы Боратынский (*[[1767 ел|1767]]—[[1810 ел|1810]]*), отставкадагы генерал-лейтенант, император Павел Iнең якын кешесе була. Әнисе Александра Федор кызы Черепанова (*[[1776 ел|1776]]—[[1852 ел|1852]]*) — Павел I нең хатыны Мария Федор кызының фрейлинасы. Балачагы махсус төзелгән Мара утарында уза. Кечкенәдән итальян, алман, француз телләрен камил белә.

1812—1816 елларда I—III класс чинындагы хәрбиләр әзерләүче Петербург пажлар корпусында укый. 1816 елда корпустан куып чыгарыла. 1819 елда янәдән Петербургка килеп, егерь лейб-гвардия полкына рядовой булып урнаша. Хәрби хезмәттә вакытта А. А. Дельвиг, А. С. Пушкин, В. К. Кюхельбекер, Ф. Н. Глинка, Н. И. Гнедич белән танышып, дуслаша. Шушы чорда матбугатта беренче шигырьләре басылып чыга.

1820 елның гыйнварында «*унтер-әфисәр*» хәрби дәрәҗәсе бирелеп, Финляндиягә Нейшлот 87нче пехота полкына күчерелә. Финляндиядә (*[[1824 ел]]дан [[Һельсинки]]да*) барысы 6 ел хезмәт итә. Шигырьләрен К. Ф. Рылеев, А. А. Бестужев-Марлинский нәшер иткән «*Полярная звезда*» әлманахында (*[[1822 ел|1822]]—[[1825 ел|1825]]*)  бастыра. Дусларының тырышлыгына карамастан, Боратынскийның бәйсез холкын, каршылыклы иҗатын яратмаган патша аңа әфисәр дәрәҗәсе бирдертми. 1826 елның 31 гыйнварында «*прапорщик*» дәрәҗәсендә отставкага чыга.

1826 елның 9 июнендә Мәскәүнең Харитоний чиркәвендә генерал-майор Л. Н. Энгелһардтның өлкән кызы Анастасия (*[[1804 ел|1804]]—[[1860 ел|1860]]*) белән никахлаша. Тугыз балалары була.

1831—1833 елларда хатынының Казан өязе Каймар авылындагы утарында һәм Казанда яши. 1833 елның сентябрендә Казанда үз өендә А. С. Пушкинны кабул итә.

1828 елда «*коллежский регистратор*» чинында Межалау канцеляриясенә хезмәткә урнаша, 1830 елда губерна сәркатибе чины ала. 1831 елда отставкага чыга, үз милкендә булган утарлар белән идарә итә һәм сирәк кенә иҗат белән шөгыльләнә.

1843 елда гаиләсе белән Аурупага бара. Берлин, Потсдам, Лейпциг, Дрезден, Франкфурт, Кёльнда була. Ярты еллап Парижда яши. Француз язучылары (*[[Проспер Мериме|Мериме]], Ламартин, Шарль Нодье һ.б.*) белән таныша, аларның үтенече буенча үз шигырләрен французчага тәрҗемә итә.

1844 елның язында диңгез буйлап Марсель аша Неапольгә китә. 1844 елның  29 июнендә (11 июлендә) Неапольдә баш өянәгеннән кинәт вафат була. 1845 елда җәсәде Петербургка кайтарылып, җирләнә.

## Иҗаты

Беренче шигырьләрен Петербургта пажлар корпусында укыганда яза. Башлангыч чор иҗатының лейтмотивы: «*Барысыннан да күңелгә иң якыны – ирек !*» Мадригаллар, эпиграммалар, дусларча багышлаулар язу белән мавыга (*«Креницинга», [[1819 ел|1819]]; «Дельвигка», [[1819 ел|1819]], «Кюхельбекерга», [[1820 ел|1820]] һ.б.*). А. С. Пушкин билгеләп үткәнчә, «Боратынский — элегияләр язу остасы» була.  Хөрлеккә чакырган «Мәҗлесләр» () поэмасы 1820 елда цензура тарафыннан кыскартылып кына басыла.

Финляндиядә хезмәт иткәндә язган лирик әсәрләре, бигрәк тә «Эда» поэмасы (*[[1820 ел|1820]]*) белән танылу ала. Декабристлар аның иҗатында «*социаль тематика, тәнкыйть юк*» дип таба.

1827 елда Мәскәү нәшриятында ун ел язган шигырләрләре тупланган җыентыгы чыга.
 
А. С. Пушкин белән иҗатташ дуслар булалар. Шул дуслыкның билгесе итеп, 1828 елда бер тышлык эчендә Боратынскийның «Бал» поэмасы (*[[1828 ел|1828]]*) һәм Пушкинның «Граф Нулин» әсәре урнаштырылган «Шигырь белән язылган ике повесть» () китабын  нәшер итәләр.

1832 елда И. В. Киреевский нәшер итә башлаган «Европеец» () журналында иң актив язышучы булып китә, элегияләрен, «Балдак» () повестен шунда бастыра. Журнал ябылгач, төшенкелеккә бирелә.

1835 елда шигырьләренең икенче җыентыгын нәшер итә.

1842 елда 30—40нчы елларда язган шигырьләрен туплаган «Эңгер-меңгер» () китабы чыга. Тәнкыйтьчеләрнең китапны салкын каршылавы, күрмәмешкә салынуы, бигрәк тә В. Г. Белинскийның китапка тискәре бәясе Боратынскийның күңелен нык яралый.
 
Соңгы иҗат иткән әсәре — Неапольгә барганда язган «Пироскаф» шигыре (*[[1844 ел|1844]]*).

Е. А. Боратынскийның иҗатын XX гасыр башында символист язучылар күтәреп ала, популярлаштыра.

## Хәтер

* Тум, Донецк, Кривой Рогта урамнарга исеме бирелгән.
* 1977 елдан Казанда Боратынский музее (*[[1981 ел]]дан дәүләт музее*) ачылган  .
* 2011 елда Тамбовда һәйкәл куелган.
* Казан шәһәре башкарма комитетының 2015 елның 23 сентябрендәге 3532 санлы карары белән Залесный районындагы яңа формалашкан урамга Евгений Боратынский исеме бирелгән.

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Әдәбият
# Русские писатели. Биобиблиографический  словарь (под ред. П. А. Николаева). В 2-х томах. I том (А-Л). М.: Просвещение, 1990. ISBN 5-09-003931-3

## Сылтамалар
*  Боратынский Евгений Абрамович 
*  Е. А. Боратынскийның электрон фәнни басмасы

## Искәрмәләр


Төркем:Рус шагыйрьләре
Төркем:Россия шагыйрьләре
Төркем:Евгений Боратынский