open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сибгат Хәким музее (Күлле Киме)

**Сибгат Хәким музее** () — Татарстанның Әтнә районы Күлле Киме авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Әтнә туган якны өйрәнү музее филиалы. Күренекле татар шагыйре Сибгат Хәкимнең  (*Сибгат Таҗи улы Хәкимов, [[1911 ел|1911]]—[[1986 ел|1986]]*) тормыш юлын һәм иҗатын өйрәнү юнәлешендә эш алып бара.

## Тарих

Музей 1981 елда, язучының 70 еллык юбилее уңае белән, җәмәгать башлангычында оештырыла. Күлле Киме авылының иске мәктәбе бинасында 1981 елның 26 декабрендә тантаналы төстә ачыла. 1987 елдан — мәктәп музее. 1995 елның гыйнварыннан — Татарстан Республикасының милли музееның,  ТР Әтнә районы башкарма комитеты җитәкчесенең 2009 елның 2 октябрендәге карары белән 2010 елның 1 апреленнән — Әтнә туган якны өйрәнү музее филиалы.

1996 елның 17 гыйнварында Сибгат Хәким исемендәге Күлле Киме урта мәктәбе бинасында яңа экспозиция ачыла (*авторлары — [[ТР милли музее]] хезмәткәрләре Ф. И. Зиязов һәм В. Н. Нуруллин*).

## Экспонатлар
Музей фонды 3 325 экспонат тәшкил итә (төп фондта - 2465, ярдәмче фондта - 860). Монда С. Хәкимнең китаплары, газета-журналлар, документлар, язучының шәхси әйберләре, фотосурәтләр, шагыйрьгә бүләк ителгән әйберләр, хатлар һ. б. саклана.

## Экскурсия
Музей буенча экскурсия шагыйрьнең туган телендә, әсәрләреннән шигъри өзекләр кулланып алып барыла.
* С. Хәкимнең тормыш юлы һәм эшчәнлеге 
* Гаилә шәҗәрәсе, туган йортында үсүе һәм шагыйрь булып җитлегү чоры 
* Мәктәп еллары (1921-1930) 
* Казанда яшәү чоры (1930-1986) 
* Бөек Ватан сугышында катнашуы (1941-1946)

## Сылтамалар
*  Атнинский муниципальный район Республики Татарстан. tatfrontu.ru

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Әтнә районы музейлары
Төркем:Әдәби музейлар
Төркем:Сибгат Хәким
Шиһабетдин Мәрҗани музее (Комыргуҗа)

**Шиһабетдин Мәрҗани музее** () — Татарстанның Әтнә районы Комыргуҗа авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Әтнә туган якны өйрәнү музее филиалы. Күренекле татар мәгърифәтчесе, дин галиме  Шиһабетдин Мәрҗанинең  (*Шиһабетдин Баһаветдин улы  Мәрҗани, [[1818 ел|1818]]-[[1889 ел|1889]]*) тормыш юлы һәм эшчәнлеге белән таныштыра.

## Тарих

Музей 1992 елда оештырыла башлый. Комыргуҗа гомуми белем бирү мәктәбе бинасында 2000 елның 2 октябрендә рәсми төстә ачыла. ТР Әтнә районы башкарма комитеты җитәкчесенең 2009 елның 2 октябрендәге карары белән 2010 елның апреленнән — Әтнә туган якны өйрәнү музее филиалы.

## Экспонатлар
Гомуми мәйданы — 101,2 кв. м. (*ике бүлмә*). Музей фондында 353 экспонат (төп фондта - 259, ярдәмче фондта - 94). Монда Шиһабетдин Мәрҗанигә кагылышлы этнографик, археологик табылдыклар, документлар, сирәк очрый торган китаплар, Коръән һәм картиналар саклана .

Ш. Мәрҗани исемендәге Комыргуҗа мәктәбендә 1998 елдан башлап ике елга бер Ш. Мәрҗани исемендәге фәнни-гамәли конференция уздырыла .
 
## Сылтамалар
*   Музей Шигабутдина Марджани . Әтнә районы сайты
*   Муфтий Татарстана посетил музей Шигабутдина Марджани. ТМДН сайты, 25.03.2015

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Әтнә районы музейлары
Төркем:Әдәби музейлар
Төркем:Шиһабетдин Мәрҗани
Кызыл Болгар

**Кызыл Болгар**:
* Кызыл Болгар (Чистай районы)
* Кызыл Болгар (Биектау районы)
## Моны да карагыз
* Болгар (мәгънәләр)
* Яңа Болгар

Төркем:Топонимнар
Санта-Крус-де-ла-Сьерра

**Санта-Крус-де-ла-Сьерра** () — Боливиянең Санта-Круз  департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1561 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Боливия шәһәрләре
Эл-Альто

**Эл-Альто** () — Боливиянең Ла-Пас департаментында урнашкан шәһәр.

## Географиясе
Шәһәр илнең көнбатыш өлешендә, диңгез өстеннән 4100 метр биеклектә, салкын биек тау субтропик климат зонасында урнашкан. Көнбатышта Ла-Пас шәһәре белән чиктәш.

## Тарих
1903 елда нигезләнгән. 1985 елга кадәр Ла-Пас шәһәренең бер өлеше була.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Боливия шәһәрләре
Пһул Мата

**Пһул Мата** охшаш ассоциацияләре булган җиде бертуган Алиһәләр төркеменнән берсе, Һинд дине Алиһәсе. Аның бертуганнары Ситала Мата, Бади Мата, Пансаһи Мата, Гусулиа Мата, Канкар Мата, һәм Малбал. Төркем буларак алар төньяк Һиндстанда мәгълүм һәм еш балчык шарлары белән чагылдырылган булган. Пһул Мата аеруча тифоид бизгәк белән ассоциацияләнгән булган.

Пһул Мата эпик һәм Пураник Һинд дине әдәбиятында искә алына. Ул башта Шакти буларак аңланган булган, бу илаһи куәт персонификациясе, әмма Һинд динендә тора-бара начар ният һәм авыру белән ассоциацияләнә башлаган. Ул җиде яшькә тулмаган балаларга авыру йоктыра дип әйтелгән булган.

## Чыганаклар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине Илаһлары
Алексеевское туган як музее

**Алексеевское туган як музее**, Алексеевск районынының В. И. Абрамов исемендәге Туган як музее () — Татарстанның Алексеевск районы үзәге Алексеевское шәһәр тибындагы бистәсендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Алексеевское төбәгенең тарихы, районның иң мөһим вакыйгалары белән таныштыра.

## Филиаллары
* Алексеевское Сугыш даны музее
* Салих Баттал исемендәге Зур Тигәнәле туган як музее

## Тарих
Музейга 1987 елның 1 мартында Бөек Ватан сугышы ветераны, төбәкне өйрәнүче Виталий Иван улы  Абрамов (*[[1925 ел|1925]]—[[2001 ел|2001]]*) башлангычы  белән нигез салына. 1987 елның 6 ноябрендә рәсми төстә ачыла. 2008 елда музей яңа — 1980 елда төзелгән административ бинага күченә, аңа В. И. Абрамов исеме бирелә.

## Экспозиция
Күргәзмә мәйданы - 228 кв. м. Музей фондында 17 000 саклау берәмлеге (*3 500 экспонат [[Бөек Ватан сугышы]]на багышланган*). 
* 1нче зал — Табигать һәм төбәк археологиясе
* 2нче зал — Төбәкнең милли мәдәнияте башлангычлары — XVIII - XIX гасырларда Казан артында яшәүчеләрнең тарихы һәм көнкүреше
* 3нче зал — ХХ гасырда Алексеевское төбәге — гасырлар аралыгында халыкның көнкүреше, Беренче бөтендөнья һәм  Ватандашлар сугышлары, сугыш алды көнкүреше, авыл хуҗалыгы барлыкка килү тарихы, Бөек Ватан сугышы, Әфганстандагы сугыш тасвирлана
* 4нче зал — Алексеевское төбәге республиканың бүгенге тормышында — дәүләт һәм муниципаль символлар, район оешмалары, рухи мәдәниятне төзекләндерү
* 5нче зал — Иҗади остаханә — танылган якташларның эшләре 
* 6нчы зал — Күргәзмәләр залы — вакытлы һәм аерым темага бәйле күргәзмәләр

## Экскурсияләр
* Саумы, музей дөньясы — Алексеевское төбәгенең борынгыдан бүгенге көнгә кадәр булган кыскача тарихы
* Бөек Ватан сугышы чорында ил сагында торучы алексеевскилылар — якташларның Җиңүгә керткән хәрби һәм хезмәт өлеше 
* Бүген күргәзмә залында

## Сылтамалар
*  Музей родного края имени В. И. Абрамова Алексеевского района. Музеи России

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Алексеевск районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Алексеевское Сугыш даны музее

**Алексеевское Сугыш даны музее** () – Татарстанның Алексеевск районы үзәге Алексеевское шәһәр тибындагы бистәсендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Алексеевск районының В. И. Абрамов исемендәге Туган як музее филиалы. ХХ гасырда — XXI гасыр башында алексеевскилыларның локаль сугыш конфликтларында катнашуы турында сөйли.

## Тарих
Алексеевск районы Әфган сугышы инвалидлары иҗтимагый оешмасы (җитәкчесе Николай Гордеев) әгъзалары башлангычы белән 2010 елда оештырыла. Музей ачу өчен ТР министрлар кабинетының 150 мең сумлык грантын оту да ярдәм итә. Әлеге акчага стендлар, витриналар, муляжлар сатып алына. Музей оештыру өчен Алексеевск районы башлыгы ярдәме белән бистә балалар сәнгать мәктәбендә  иркен бүлмә бирелә. Районның сәнәгать оешмалары, шәхси эшмәкәрләр факс, фотоаппарат, компьютер, принтер, компьютер өстәле, фоторамкалар алырга ярдәм итә.

Музей экспонатлары ХХ гасырда – XXI гасыр башында алексеевскилыларның локаль сугыш конфликтларында (*бигрәк тә, [[Әфганстан сугышы|Әфган]], Төньяк Кавказ - [[Беренче чечен сугышы|Чечня]] сугышларында*) катнашуы турында сөйли. Локаль сугыш конфликтларында  катнашучыларның картотекасы алып барыла.

## Сылтамалар
*  Музей боевой славы. Сайт Союза ветеранов РТ
*  Музей родного края имени В. И. Абрамова Алексеевского района. Музеи России

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Алексеевск районы музейлары
Төркем:Хәрби-тарих музейлары
Зур Тигәнәле туган як музее

**Зур Тигәнәле туган як музее**, Салих Баттал исемендәге Зур Тигәнәле туган як музее () — Татарстанның Алексеевск районы Зур Тигәнәле авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Алексеевск районының В. И. Абрамов исемендәге Туган як музее филиалы. Зур Тигәнәле авылының тарихы, күренекле авыдашлары — өч бертуган Батталовларның язмышы белән таныштыра.

## Тарих
Музейга 2003 елда нигез салынган. 2003 елның 8 (10) маенда яңа бинада рәсми төстә ачылган.

Музей өчен материаллар җыюда ветеран укытучы Д. Хафизова башлап йөри. Күргәзмәне ТР милли музееның иҗади төркеме бизи. Музейны оештыруда якташлары «Татнефтепродукт» АҖ генераль директоры Ралиф Кәрим улы Зарипов (01.02.1942) спонсорлык ярдәме күрсәтә.

## Экспозиция
Музей экспонатларының күп өлеше өч бертуган Батталга багышланган:
* Бөек Ватан сугышында хәрби очучы булган татар язучысы Салих Баттал (*Салихҗан Вазыйх улы Батталов, [[1905 ел|1905]]—[[1995 ел|1995]]*)
* Моабит төрмәсендә җәзалап үтерелгән җәлилче Абдулла Баттал (*Габдулла Вазыйх улы Батталов, [[1916 ел|1916]]—[[1944 ел|1944]]*)
* Музыкант-гобойчы ТАССР атказанган артисты (1957)  Мөбарәк Вазыйх улы Батталов (1912-?)

## Галерея

## Сылтамалар
*   Большетиганский краеведческий музей имени Салиха Баттала. tatfrontu.ru

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Алексеевск районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Төркем:Әдәби музейлар
Төркем:Салих Баттал
Бүләк

**Бүләк** — күп мәгнәле сүз.
## Топоним
* Бүләк — Азнакай районы авылы.
* Бүләк — Актаныш районы авылы.
* Бүләк — Мөслим районы авылы.
* Бүләк — БР Балтач районы авылы.
* Бүләк — Илеш районы авылы (Базытамак авыл җирлеге).
* Бүләк — Илеш районы авылы (Игъмәт авыл җирлеге).
* Бүләк — Стәрлебаш районы авылы.
* Бүләк — Чакмагыш районы авылы.
* Бүләк — Шаран районы авылы.

## Һидроним
* Бүләк — Шонталы елгасы кушылдыгы.
 
## Моны да карагыз
* Авык-Бүләк
* Балан-Бүләк
* Бай Бүләк
* Бишбүләк
* Зур Бүләк
* Көрәш Бүләк
* Көчле Бүләк
* Күгәрчен-Бүләк
* **[[Кызыл Бүләк]]**
** Кызыл Бүләк — БР Бакалы районы авылы.
** Кызыл Бүләк — Туймазы районы авылы.
* Нечкә-Бүләк
* **[[Октябрь Бүләге]]**
** Октябрь Бүләге — Азнакай районы авылы.
** Октябрь Бүләге — Тукай районы авылы
* **[[Таллы Бүләк]]**
** Таллы Бүләк — Азнакай районы авылы.
** Таллы Бүләк — Бөгелмә районы авылы
* Тигән Бүләк
* **[[Яңа Бүләк]]**
** Яңа Бүләк — Тукай районы авылы.
** Яңа Бүләк — БР Благовар районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Октябрь Бүләге

**Октябрь Бүләге**:
* Октябрь Бүләге — Азнакай районы авылы.
* Октябрь Бүләге — Тукай районы авылы.
## Моны да карагыз
* **[[Бүләк]]**

Төркем:Топонимнар
Яңа Бүләк (Тукай районы)

**Яңа Бүләк** — Татарстан Республикасының Тукай районындагы авыл.
## Тарихы
Яңа Бүләк авылы борынгы түгел. Аңа нибары ХХ гасырда гына нигез салына. Төгәлрәк әйтсәк, Яңа Бүләк авылына 1927 елда Таулык авылыннан 24, Бисте Башы авылыннан 16 хуҗалык килеп урнаша. Яңа Бүләк авылында беренче булып төпләнүчеләр: Сагытдинов Г., Зәйнуллин Г., Шакиров Г., Гайсин Ә., Гайсин Х. Алар урманнарны төпләп, иген игәргә җирләр әзерлиләр, йортлар төзиләр. 1928 нче елның 28 апрелендә Чаллы кантоныннан Зәки Госманов дигән берәү колхоз оештыруда “крестьяннарга ярдәмгә” килә. Беренчеләрдән булып колхозга 5 хуҗалык керә. Аңа “Өмет” дигән исем бирәләр.
## Халкы

Авылда татарлар яши.
=

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 256 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98,05%,
башка халыклар — 1,95%.

## Күренекле кешеләре

* Илһам Шакиров - татар җырчысы.
* Равил Таҗиев (1953), Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы механизаторы (2013).
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Кызыл Бүләк (Туймазы районы)

**Кызыл Бүләк** — Башкортстанның Туймазы районында урнашкан татар авылы.
## Демография

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Кочабамба

**Кочабамба** () — Боливиянең Кочабамба  департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1571 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Боливия шәһәрләре
Монтеро

**Монтеро** () — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
## Халкы

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Франция шәһәрләре. 

Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Луаре департаменты коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Якуиба

**Якуиба** () — Боливиянең Тариха департаментында урнашкан шәһәр.

## Географиясе
Шәһәр илнең көньяк-көнчыгышында, Аргентина чигендә урнашкан. Климаты дымлы субтропик.

## Тарих
1900 елга кадәр Аргентина составында булган.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Боливия шәһәрләре
Варнес

**Варнес** () — Боливиянең Санта-Крус департаментында урнашкан шәһәр.

## Географиясе
Шәһәр илнең үзәк өлешендә, саванна климаты зонасында урнашкан.

## Тарих
1790 елда Чане (*Chané*) исеме белән нигезләнә. 1891 елда исеме хәрби эшлекле Хосе Игнасио де Варнес хөрмәтенә үзгәртелә.

## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Боливия шәһәрләре
Кширодакашайи Вишну

**Кширодакашайи Вишну** Нараянаның Пуруша аватарларның берсе.

Вишнуизмның бер мәктәбендә Гаудия Вайшнавизмда, Сатвата-тантрада Вишнуның өч төрле формасы, яки аспекты тасвирлана Махавишну, Гарбходакашайи Вишну һәм "Кширодакашайи Вишну". Кширодакашайи Вишну һәрбер яшәүче мәхлукатның йөрәгендә Махавишнуга охшаш дүрт куллы экспансия формасында яши. Ул шулай ук "Параматма" яки "супер-җан" дип атала. Аның яшәү урыны Вайкунтха. Аның шәхси урыны Кширасагара (Сөт Океаны) һәм ул Нараянаның Анируддха экспансиясе буларак реализацияләнә.

## Саттва гуна
Вишну яки материаль дөньяда яхшылык сыйфаты Илаһы Кширодакашайи Вишну яки Параматма буларак мәгълүм пурушаватара.

## Шулай ук карарга мөмкин

*Гарбходакашайи Вишну
*Махавишну
*Нараяна
*Самудра мантхан
*Саттва
*Вишну

## Искәрмәләр

*A.C. Bhaktivedanta Svamī Prabhupāda. The Quest for Enlightenment. Los Angeles. Hard Cover 1997

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вайшнавизм
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине Илаһлары
Мартиникада Һинд дине

Мартиникада Һинд динен кечкенә сан Индо-Мартиникалылар тота. 2007 елда Һинд динен Мартиниканың 0.3%-ы тоткан. Шулай да, башка чыганаклар буенча, халыкның 5%-ын тәшкил итәргә мөмкин.

## Тарихы
1848 елда коллык бетерелгәч, плантация хуҗалары хезмәт бирүчеләрнең ихтыяҗларын 1853 елдан Һиндстан субкыйтгасыннан Һиндлеләрне кертеп тәэмин иткән. Бу иммигрантлар үзләре белән Һинд динен алып килгән. Күп Һинд дине гыйбадәтханәләрен Мартиникада һаман кулланалар һәм 1987 елда аларның серле церемонияләрнең шәхси тасвирламасы Һинд дине катнашучысы тарафыннан нәшер ителгән булган.
Һинд диненең символлары, ишарәләре һәм риваятьләре Франция рәссамы Поль Гоген өчен әһәмиятле илһам булган, ул Мартиникага 1887 елда килгән.

## Демография
Гәрчә Индо-Мартиникалылар утрауның якынча 10%-ын тәшкил итсәләр дә, аларның 15%-ы гына Һинд дине тарафдарлары..

## Хәзерге халәте
Мартиникада Һинд дине популяр Тамил Һинд диненнән гыйбарәт, биредә хайван корбан чалулар, авыл Илаһларына табыну һәм церемониаль теле буларак Тамил телен куллану бар, гәрчә тел плантация һәм пост-плантация җәмгыятендә куллануын югалткан.

Һинд дине тарафдарлары өчен үзәк фигуралар булып Һинд дине Алиһәсе Мариамман, ул биредә *Mariémen* буларак мәгълүм һәм Мадурай Виран Илаһы ул биредә *Madevilen* буларак мәгълүм. Мартиникада Бас-Пуантта тарихи Һинд дине гыйбадәтханәсе бар, ул 19-ынчы гасырда төзелгән булган һәм һаман да кулланылышта.

Соңгы елларда Мартиникада Һинд диненең торгызылуы күзәтелде, боларга Һинду мела программалары да керә.

## Искәрмәләр

*  Adherents.com  
* Martinique: in Gauguin's footsteps

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Мартиникада дин
Гваделупада Һинд дине

Һинд дине Гваделупада азчылык дине булып тора, аның тарафдарлары булып кайбер Индо-Гваделупалылар тора. Статистика мәгълүматлары буенча Һинд динен Гваделупаның 0,5%-ы тота.

## Гыйбадәтханәләр
Күп санлы Һинду Тамил гыйбадәтханәләре бар, алар Бас-Террда һәм башка төбәкләрдә урнашкан. Бас-Террда Чангида Дравид стиленда Һинд дине гыйбадәтханәсе бар. Шулай ук Гранд-Террда Гашетта тагын бер Һинд дине гыйбадәтханәсе бар.

## Демография
Гәрчә Индо-Гваделупалылар Гваделупа халкының 14%-ын тәшкил итсәләр дә, аларның барысы да Һинд дине тарафдарлары түгел.

## Яңарыш
Һинд диненең яңарышы соңгы берничә унъеллыкта булган. 90-ынчы елларда Һинд динен һәм Һиндле мәдәниятне алга сөрү өчен күп ассоциацияләр барлыкка килгән. L'Institut du Monde Indien (Һиндле дөньяны өйрәнү өчен Институт) Җак Сидамбаром тарафыннан башланган булган, Жан-Клод Петапермал һәм Ролан Гопи Һинд дине ритуалларын терелдерелгән һәм Тринидад һәм Тобаго, Реюньон, Пондишерри һәм Парижда Һинд дине тарафдарлары арасында элемтәләр төзегән. Гыйбадәтханәләр шулай ук аның өлеше буларак төзелгән булганнар. Һинд дине ритуаллары яңадан торгызылган булган. Дивали һәм  Понгал кебек дини ритуаллар торгызылган булган һәм бәйрәм ителгән..

## Шулай ук карарга мөмкин
*Мартиникада Һинд дине
*Реюньонда Һинд дине

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Гваделупада дин
Панамада Һинд дине

**Панамада Һинд дине** азчылык дине булып тора. Панамада якынча 10 000 - 14 000 Һинд дине тарафдары бар.

## Тарих
Һинд дине тарафдарлары башта Гайана һәм Тринидад һәм Тобаго Британия колонияләре буенча килгәннәр, башта канал эшчеләре буларак 1904 һәм 1913 ел арасында килгәннәр. Күпчелек Һинд дине тарафдарлары килеп чыгышларын Гуҗәрат һәм Синдх итеп күрсәтәләр, бу тәңгәл килгән рәвештә Һиндстан һәм Пакьстан.

## Һинд дине Ассоциацияләре һәм Оешмалары
Панамада Һинд дине тарафдарларының төп ассоциациясе булып Panamanian Hindu Civic Association тора; Кришна Радха Гыйбадәтханәсе Җәмгыяте, Панаманың Хиндустани Җәмгыяте (Templo Hindu de Tumba Muerto), Колон Хиндустани Җәмгыяте, Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте, Халыкара Шри Сатья Саи Баба Оешмасы, һәм Халыкара Трансценденталь Медитация Җәмгыяте шулай ук Панамада бар.

## Панама Һинд дине Гыйбадәтханәсе

Панама Һинд дине Гыйбадәтханәсе Панамада бердәнбер Һинд дине гыйбадәтханәсе, ул Тумба Муэртода калкулык өстендә тора.

## Шулай ук карагыз
*Панамада Һиндлеләр
*Суринамда Һинд дине
*Тринидад һәм Тобагода Һинд дине
*Франция Гвианасында Һинд дине

## References

Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Франция Гвианасында Һинд дине

Һинд дине Франция Гвианасында азчылык дине булып тора, аны Индо-Гайаналыларның токымнары керткән һәм практикалаган, 2014 елда аларның саны якынча 360 000 булган. 2010 елга Франция Гвиана халкының 1,6%-ы Һинд дине тарафдарлары..

## Тарихы
Франциядә 1848 елда коллыкны бетерү өч Кариб колониясендә хезмәт кризисы барлыкка китергән. Күп Һиндле хезмәтчеләр Франция Гвианасына күрше Британия Гвианасыннан китерелгән булган һәм күпмеседер Протестант динен кабул итеп күпчелеге Һинд дине тарафдарлары булган, фараз ителгәнчә 20%-ы Мөселман булган.

## Мәшһүр Һинд дине Франция Гвианалылары
*Лотус Вингадассами Энгель
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Әтнә туган якны өйрәнү музее

**Әтнә туган якны өйрәнү музее** () — Татарстанның Әтнә районы үзәге Олы Әтнә авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Әтнә районының тарихы, мәдәнияте, гореф-гадәтләре белән таныштыра.

## Филиаллары
* Сибгат Хәким музее (Күлле Киме)
* Шиһабетдин Мәрҗани музее (Комыргуҗа)

## Тарих
Музейга 2009 елның 2 октябрендә нигез салына. 2010 елның 1 апреленнән эшли. ТР Әтнә районы башкарма комитеты җитәкчесенең 2009 елның 2 октябрендәге карары белән «Әтнә туган якны өйрәнү музее» оештырыла, Күлле Киме авылындагы Сибгат Хәким һәм Комыргуҗа авылындагы Шиһабетдин Мәрҗани музейлары Әтнә туган якны өйрәнү музеена филиаллар итеп беркетелә. 2010 елның 24 февраленнән юридик зат буларак теркәлә.

Якташлары (*[[Яңа Шимбер]]дә туган*), ТР эчке эшләр министры (1998-2012) Әсгать Сәфәров ярдәме белән 2005 елның июнендә Әтнә районында археологик казу эшләре башкарылып, табылдыклар музей фондына тапшырыла.

## Музей бинасы
Музей урнашкан бина — 1850 елда төзелгән Гатаулла Даутов бай йорты комплексы — Татарстанның  архитектура, мәдәни мирас исемлегенә кергән, Казан арты архитектура һәйкәлләренең берсе, Әтнә районы символы. Комплекс  ике катлы йорттан, мунча, кибет, койма һәм ике капкадан тора. 
* 1994 елдан бинада реставрация эшләре алып барыла .
* 2022 елның август аеннан «Туган якны өйрәнү» музеенда ремонт эшләре алып барыла.

## Экспозиция
Музейда 7 зал бар: «Авыл өе күренеше», «Әтнә базары күренеше», «Һөнәрчелек», «Кала тавы», «Дин бүлмәсе», «Сәнгать бүлмәсе», «Дан бүлмәсе».

## Сылтамалар
* Краеведческий музей Атнинского района. tatfrontu.ru

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Әтнә районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Понгал

**Понгал**, **понгаль** яки **тай-понгал** () — Һинд дине уңыш бәйрәме, традицион рәвештә ул Кояш Ходае Сурьяга һәм Һиндстан штаты Тамилнадта һәм Шри-Ланкада бәйрәм ителә. Башка төбәкләрдә бу бәйрәм Макара-санкранти дип атала. Понгалның максаты булып Кояш Ходаена рәхмәт уку һәм аңа беренче җыелган бөртекләрне тәкъдим итү булган. "Понгал" Тамил телендә "кайнарга" яки "ташырга" дигәнне аңлата. Тамиллар өчен кайнап ташучы сөт матди муллыкның символы булып тора.
Бәйрәм Григориан календаре буенча 13 январьдан 15 январьга кадәр бәйрәм ителә, бу Тамил календаренда Маргажи аеның соңгы көненнән Тай аеның өченче көненә кадәр була. Шулай итеп, Понгал шулай ук яңа Тай аеның башының символы булып тора.
Понгал шулай ук кышкы Кояш торышының көнен һәм Кояшның төньякка таба хәрәкәт итә башлавын билгели, бу Джьотишада (Һинд дине астрологиясендә) **[[Уттараяна]]** дип атала.

## Әдәбият
* 

## Сылтамалар
* Pongal Kolams 
* «Понгала, понгала!», GEO 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Бәйрәмнәр
Төркем:Сурьяга табыну
Биектау төбәк музее

**Биектау төбәк  музее** () — Татарстанның Биектау районы үзәге Биектау тимер юл станциясе бистәсендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Биектау төбәгенең тарихы, күренекле райондашлары язмышы  белән таныштыра.

## Филиалы
* Салих Сәйдәшев музее (Өбрә)

## Тарих
2006 елның 8 ноябрендә нигез салынган. 2007 елның ноябрендә кирпечтән төзелгән ике катлы бинада музей ачылган . Экспонатлар җыюда райондагы барлык мәктәп музейлары, биектаулылар актив катнашкан. Музейның беренче оештыручысы, тәүге экспонатларын туплаучы, район тарихын, аның кешеләрен өйрәнүче, музей директоры — Билал Сәллах улы Шиһабетдинов.

2011 елның 1 гыйнварыннан Өбрә авылында урнашкан Салих Сәйдәшев музее Биектау төбәк тарихы музее филиалы итеп беркетелгән.

## Экспонатлар
Гомуми мәйданы - 285,4 кв. м. Беренче катта — экспозицияләр залы, икенче катта — экспозиция һәм күргәзмәләр залы, фондлар. Музей фондында 1000 саклау берәмлеге (*язма чыганаклар, сәнгать әйберләре һ. б.*)

ТР Президенты Р. Н. Миңнехановка аерым күргәзмә багышланган. Биектау районы үзәгендә ясалган Каһарманнар аллеясы макеты урнаштырылган. Гармуннар күргәзмәсе кызыклы. Районның фирка комитеты беренче сәркатибләре һәм район башлыклары турында мәгълүмат тупланган махсус экспозиция бар. Бөек Ватан сугышында фронтка җибәрү өчен район җирлегендә оештырылган хәрби бүлгеләргә шулай ук аерым күргәзмә ачылган. 1941—1942 елларның кышында Казан-Бөгелмә тимер юлы төзелешендә катнашкан биектаулыларның фидакарь хезмәте өчен бирелгән Кызыл байрак музейда саклана.

## Экскурсияләр
* Биектаулылар — фронтка
* Туган төбәкнең табигый байлыгы
* Авылда яшәүче татарларның көнкүреше

## Сылтамалар
*   Высокогорский креаведческий музей. tatfrontu.ru

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Биектау районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Салих Сәйдәшев музее (Өбрә)

**Салих Сәйдәшев музее** () — Татарстанның Биектау районы Өбрә авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Биектау районынының Биектау төбәк музее филиалы. Күренекле татар композиторы Салих Сәйдәшевның (*Салих Җамалетдин улы Сәйдәшев, [[1900 ел|1900]]—[[1954 ел|1954]]*) тормышы һәм иҗаты белән таныштыра.

## Тарих

Өбрә авылында композиторның бабасы Бикчәнтәй, аның дүрт улы Бикмөхәммәт, Мөхәммәди, Җамалетдин (*композиторның әтисе*), Сабирҗан  туган. Сугышка кадәр Салих Сәйдәшев Өбрәгә еш кайтып кунак булган. Салих Сәйдәшев музее Бикмөхәммәт Сәйдәшев  нигезендәге агач йортта җәмәгать башлангычында ачыла. Биектау районы башкарма комитеты җитәкчесенең карары белән 2011 елның 1 гыйнварыннан Биектау төбәк музее филиалы итеп беркетелә.

## Экспонатлар
Өч залда күргәзмә оештырыла. Беренче зал Өбрә авылы тарихы, гореф-гадәтләре белән таныштыра.

Икенче залда авыл керәстияны йортының интерьеры торгызылган.

Өченче зал композиторның тормышы һәм иҗаты белән таныштыра. Экспозиция авторлары — Л. Г. Вәлиева, Л. Б. Муллина, Р. А. Гасыймова. Залда композиторның пианиносы, шәхси әйберләре, чыгышлары турында афишалар һ. б. экспонатлар урын алган.

2017 елның 19 маенда музей яңа төзелгән кирпеч бинага күченә. Аны ачуда композиторның оныгы Камил Сәйдәшев һәм аның хатыны катнаша, музейга үз картиналарын бүләк итәләр.

## Сылтамалар
*  Салих Сәйдәшев музее . Биектау районы рәсми сайты
*  Деревня Ибря (Салих Сайдашев). Команда Кочующие, 10.10.2012

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Биектау районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Төркем:Салих Сәйдәшев
Габдрахман

**Габдрахман**, Габдерахман — күп мәгънәле сүз. **[[Габдрахман (исем)|Габдрахман]]** — мөселман халыкларында кулланылучы исем, фамилия.
## Топоним
* Габдрахман — Әлмәт районы авылы.
* Габдрахман — Сарман районы авылы.
* Габдрахман — БР Баймак районы авылы.
* Габдрахман — Стәрлетамак районы авылы.
## Моны да карагыз
* **[[Абдрахман]]**
* Яңа Габдрахман — Стәрлетамак районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Балангода

**Балангода** Шри-Ланкада, Сабарагамува Провинциясендә, Ратнапура Районында, Коломбодан 143 км (89 миля)да һәм Коломбо - Баттикалоа Шоссесында (А4) 43 км (27 миля)да урнашкан шәһәр шурасы тарафыннан идарә ителгән эре шәһәр. Ул Сабарагамува Провинциясендә иң эре шәһәрләрнең берсе. 2001 ел халык санын алу буенча Балангода халык саны 16875 һәм мәйданы 16,2 км² (4000 акр).
Балангода квадрат периоды ахырының скелет Hominini калдыклары өчен мәшһүр (бу Көньяк Азиядә анатомик хәзерге кешеләрнең иң иртә ышанычлы язмасы). 
Балангода Сабарагамува Тау Сыртында үзәк Шри-Ланкада калкулыклы үзәк төбәктә урнашкан. Бу төбәкнең төп керем чыганаклары булып ферма хуҗалыгы тора (яшелчәләр, җимешләр һәм тәмләткечләр), күбесенчә биредә куллану өчен дөге үстерү, халыкара базарлар өчен чәй үстерү һәм асыл ташлар табу тора.
Балангодада Һинд дине тарафдарлары Ганеша, Аяппан, Перумал, Мариамман һәм башка Илаһларга табыналар.
## Белем бирү
### Университетлар
Шри-Ланканың Сабарагамува Университеты
### Мәктәпләр
Даирәдә төп мәктәпләр булып биредәгеләр тора:
* Balangoda Ananda Maithreya National School (Maha Vidyalaya)
* R/B/C.C.Tamil Maha Vidyalyam
* Meddakanda Maha Vidyalaya
* Jeilani Central College
* Sri Buddha Jayanthi Central College
*Sri Shariputhra Maha Vidyalaya (Мәктәп Имбулпе Дивизион Секретариатында урнашкан ул Балангода Дивизион Секретариатына керә.)
* St Agnes Balika Maha Vidyalaya (St. Agnes Convent)
* Udagama Maha Vidyalaya
* Vidyaloka Maha Vidyalaya (Kanishta Vidyalaya)

## Шулай ук карарга мөмкин
*Балангода Кешесе

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шри-Ланка
Буа туган якны өйрәнү музее

**Буа туган якны өйрәнү музее** (, ) — Татарстанның Буа районы үзәге Буа шәһәрендә  урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Буа районы һәм шәһәре тарихын чагылдыра. Музей бинасы — XIX гасыр башы гражданнар архитектурасы һәйкәле.

## Филиалы
* Бакый Урманче музей-йорты (Күл Черкене)

## Тарих
1992 елның 15 июнендә нигез салына. Бинада ремонт тәмамлангач, 1994 елның 24 декабрендә ачыла. Тантанада ТР Президенты М. Ш. Шәймиев катнаша. Музейның беренче директоры — Илдар Исмәгыйль улы Садриев. Иҗат төркеменең җитәкчесе — Розалия Галиәкбәр кызы Гарифҗанова.

Музей урнашкан бина — *эклектика* стилендә XIX гасыр башында таштан салынган ике катлы бина — шәһәрдә таштан салынган беренче корылмаларның берсе. 1882 елда бина  булып хезмәт иткән. Беренче катта — Буа өязе казначейлыгы һәм исправник фатиры, икенче катта — кабул итү бүлмәсе, архив һәм өяз полициясе идарәсе урнашкан булган. 2002 елның 15 мартыннан бинада капиталь ремонт үткәрелгән (музейның икенче директоры — Рафаэль Әхмәтҗан улы Мусин җитәкчелегендә башланган). 2002—2006 елларда музей директоры — Гөлназ Марс кызы Сәетгәрәева.

## Экспонатлар
1992 елның сентябрендә 1 000 эскпонатлы беренче күргәзмәләр оештырыла. Иҗат төркеме көче белән 6 күргәзмә залы барлыкка килә (*хәзер 9 зал*): «Шәһәрнең 1780 елдан ХХ гасыр башына кадәрге тарихы», «Дворян Ивашевлар нәселе», «Районда күмәк хуҗалыклар оешу тарихы», «С. Сәйдәшев — безнең шәһәрдә», «Буа төбәге этнографиясе» (*автор - Е. И. Карташева*), «Хәтер залы», «1941 – 1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы чорында шәһәрдә яшәүчеләр» (*авторлар -  Л. В. Милашевская, Г. А.  Милашевский*), «Буа: бүген һәм кичә». Бизәү эшләре өчен С. И. Матвеев (*«Абрис» остаханәсе*) җавап бирә. 
 
Музей фондында 8 716 берәмлек исәпләнә (*3 636 төп фондта, 5 080 ярдәмче фондта*), шуның эченнән Бакый Урманче һәм Борһан Шәһиди, Галимҗан Шәрәф һәм аның туганнарының шәхси әйберләре (*шул исәптән, фарфор касә һәм чынаяк*), Николай Угодник иконасы (*[[XVIII гасыр]] ахыры*) һ. б. Декабрист В. П. Ивашев туганнары асылзат Ивашевларның нәселе турында күргәзмә булдырылган.

## Экскурсияләр
* Буа архитектура һәйкәлләре
* Музейда:
:Туган як табигате залы 
:Археология залы 
:Этнография залы 
:Дворяннар залы 
:1920-еллар залы
:Репрессия һәм күмәкләштерү еллары залы
:Бөек Ватан сугышы залы
:Хәзерге заман залы 
:Якташлар залы

## Шәхесләр
### Директорлар
* 1992-???? — Илдар Исмәгыйль улы Садриев
* ????-2002 — Рафаэль Әхмәтҗан улы Мусин 
* 2002-2006 — Гөлназ Марс кызы Сәетгәрәева
* 2006-???? — ???
* ????- — Люция Мәүләтҗан кызы Әхмәтҗанова

### Танылган хезмәткәрләр

## Искәрмәләр


## Әдәбият
# Буа ягым-тау ягым (*төзүче* И. Әхмәтҗанов). К.: ТКН, 2000. ISBN 5-298-01000-8

## Сылтамалар

*   Буинский краеведческий музей. Музеи России
*  Буинский краеведческий музей. tatfrontu.ru

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Буа районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Бакый Урманче музей-йорты (Күл Черкене)

**Бакый Урманче музей-йорты** (, ) — Татарстанның Буа районы Күл Черкене авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Буа туган якны өйрәнү музее филиалы. 

Авылда туган һәм балачагын уздырган татар рәссамы, сынчы Бакый Урманченың (1897—1990*)</small> тормышы һәм иҗаты белән таныштыра. Музей бинасы алдында Б. Урманченың бюсты урнаштырылган.

== Экспонатлар ==


Музейда Бакый Урманче эшләреннән [[Нәкый Исәнбәт]], [[Шәехзадә Бабич]], [[Габдулла Тукай]], [[Салих Сәйдәшев]], [[Галимҗан Ибраһимов]], [[Мәҗит Гафури]] һ. б. сыннары урын алган. Музейга 15 сынны Бакый Урманченың улы Айдар бүләк иткән. Күргәзмәдә рәссамның шәхси әйберләре (*1951 елгы рәсем дәфтәре, каләмнәр, вафат булганнан соң алынган битлеге һ. б.*), акварель, гуашь белән ясалган рәсемнәре, татар халык киемнәре эскизлары, «[[Шүрәле]]», «Кисекбаш» сериясеннән рәсемнәре куелган.

== Тарих ==
[[1972 ел]]да Урманче гаиләсенең нигезендә авыл урта мәктәбе бинасы салынган. [[2007 ел]]да мәктәп диварына «*Биредә танылган сынчы, рәссам, график Бакый Идрис улы Урманченың (1897 – 1990) балачагы узды*» дип язылган истәлек тактаташ эленгән. 

[[2012 ел]]ның [[11 февраль|11 февралендә]] нараттан салынган бер катлы агач йортта ачылган. Тантанада ТР премьер-министры урынбасары – авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры [[Марат Әхмәтов|М. Г. Әхмәтов]], язучылар [[Фоат Галимуллин]], [[Ренат Харис]] һ. б. катнаша .

== Җитәкчелек ==
* Люция Мәүләтҗан кызы Әхмәтҗанова, [[Буа туган якны өйрәнү музее]] директоры
* Илдия Рифкать кызы Гыйниятуллина, *филиал мөдире*
 
== Искәрмәләр ==
<small></small>

== Әдәбият ==
# Буа ягым-тау ягым (*төзүче* [[Ислам Әхмәтҗанов|И. Әхмәтҗанов]]). К.: ТКН, 2000. ISBN 5-298-01000-8

== Сылтамалар ==

* [http://www.museum.ru/m2672   Буинский краеведческий музей]. Музеи России
* *Олеся Бондаревская, Луиза Янсуар''.  К Баки Урманче в Черки-Гришино . «Татарстан», 23.03.2017

## Моны да карагыз

* Күл Черкене авылы тарихы
* Күл Черкене мәктәбе
* Бакый Урманче музее (Казан)

Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Буа районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Төркем:Бакый Урманче
Төркем:2012 елда нигезләнгән музейлар
Бакый Урманче музее

**Бакый Урманче музее**:
* Бакый Урманче музее — Казанда 1999 елда ачылган.
* Бакый Урманче музей-йорты — Буа районы Күл Черкене авылында 2012 елда ачылган.
Гөлбакча (мәгънәләр)

**Гөлбакча** — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
* Гөлбакча — Азнакай районында юкка чыккан авыл.
* Гөлбакча — Әлмәт районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Дусай (Калмия кушылдыгы)

**Дусай** — елга, Россиядә, Татарстанның Мөслим районында урнашкан.  Калмияның уң кушылдыгы.

## Тасвирлау
Озынлыгы 12 км , су җыюның мәйданы 38,3 км²  . Ул районның  көнчыгышында республика чикләре янында ага.

Урман массивында Дусай авылыннан 1,5 км көньяк-көнбатышка таба башлана.  Алда аталган авыл аша төньяк-көнчыгышка таба, аннары Әндереш авылы яныннан ага  һәм Бакабизово һәм Сөекәй  авыллары арасында Калмияга коя. . Елгада ике зур буа бар. Төп кушылдыгы - Мугорян (кушылдык)  .

Үзән буйлап зур дәвамда урман үсемлекләре полосасы сузыла. Елга тамагында  Мөслим – Иске Байсар автомобиль ( М-7 ) юлы кичеп үтә.

## Характеристика
Елга катнаш тулылана, нигездә кар белән туклана. Ноябрь башында туңа, март ахырында- апрель башында югары су.   Тамагында уртача су чыгымы — 0,03 м³ / с  .

Елга бассейны челтәренең тыгызлыгы 0,45 км / км², урман каплавы 25% тәшкил итә. Бассейндагы еллык агым 103 мм, шуларның 80 мм язгы ташкынга төшә. Гомуми минерализация югары су ташу вакытында 500 мг / лдан аз су вакытында 1000 мг / лга кадәр  .

## Су реестры мәгълүматлары
Рәсәйнең дәүләт су реестры мәгълүматлары буенча, ул Кама бассейны районына карый,  Агыйдел елгасының су хуҗалыгы участогы — Бирск шәһәреннән һәм тамагына кадәр, елга бассейны — Агыйдел. Елга бассейны — Кама .

Дәүләт су реестрындагы су коды — 10010201612211100026753.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан елгалары
Дүртөйле (мәгънәләр)

**Дүртөйле** — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
* Дүртөйле — Апас районы авылы.
* Дүртөйле — Арча районы авылы.
* Дүртөйле — Чистай районы авылы.
* Дүртөйле — БР шәһәре, район үзәге.
* Дүртөйле — Авыргазы районы авылы.
* Дүртөйле — Дәүләкән районы авылы.
* Дүртөйле — Караидел районы авылы.
* Дүртөйле — Шаран районы авылы.
## Һидроним
Дүртөйле — Үләмә кушылдыгы.
## Моны да карагыз
* Дүртөйле мәчете (Апас районы)

Төркем:Топонимнар
Төркем:Һидронимнар
Шри Сваминараяна Мандир, Найроби (EASS Гыйбадәтханәсе)

Кениядә иң борынгы Сваминараян Оешмасы, Найробида 1932 елда Көнчыгыш Африка Сатсанг Мандалы буларак бу Төбәктә барлык Сваминараян Тугърылары очрашу ноктасы буларак нигезләнгән булган.
**Көнчыгыш Африка Сваминараян Сатсанг Гыйбадәтханәсе**, Найроби 1945 елда төзелгән булган. Ул Һиндстан субкыйтгасыннан тыш төзелгән беренче Сваминараян гыйбадәтханәсе һәм шулай ук Африка континентында беренче.

## Гыйбадәтханә тарихы
Сваминараянның сурәтләре Найробига 1945 елда җибәрелгән булган. 1957 елда, Ачарья Маһараҗшри Теҗендрапрасад Панде (үзенең Пре-Ачарья статусында) әтисе исеменнән (ул шул вакытта Ачарья булган) беренче мәртәбә гыйбадәтханәгә зиярәт кылган һәм хатын-кызлар бүлегендә Сваминараян сурәтләрен урнаштырган.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр исемлеге
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Сваминараян хәрәкәте
Финн Өйрәнүләре Журналы

***Journal of Finnish Studies*** (Финн Өйрәнүләре Журналы) - халыкара аудитория өчен Финляндия буенча фәнни мәкаләләр басыла торган журнал. Журнал 1997 елда Торонто Университетында Профессор Бөрҗе Вәһәмәки тарафыннан нигезләнгән булган. 2009 елда журнал Финляндия Университетына күчкән, анда аның мөхәррире булып Профессор Бетһ Виртанен 2011 елга кадәр торган.

2011 елның Январеннан бирле, *Финляндия Өйрәнүләре Журналы*ның мөхәррире булып Сэм Хьюстон Дәүләт Университетында Инглиз теле Бүлегендә Профессор Хелена Хальмари булган. Журналның мөхәррирдәше булып Хельсинки Университетының Профессоры һәм Сәнгатьләр деканы Ханна Шнелльман, ассоциацияләнгән мөхәррир булып Сэм Хьюстон Дәүләт Университетыннан Доктор Скотт Кауконен һәм Финляндия Университетында ассистент мөхәррир Доктор Хилари Виртанен булган. Йорк Университетыннан York University Доктор Шейла Эмблтон китап өйрәнүче мөхәррир буларак хезмәт итә. Мөхәррирләр идарәсенә Финляндиядән һәм бөтен дөньядан мәшһүр академиклар керә.

The mission of the *Journal of Finnish Studies*-ның миссиясе Финляндия һәм бөтен дөнья буенча Финнар диаспорасы турында халыкара, Инглиз телле аудитория өчен язу. Һәрбер номерда ике бүлек бар, һәм журналда вакыты белән кунаклар мөхәррирләгән темалар буенча шулай ук нәшер ителә.

* LCCN Permalink: https://lccn.loc.gov/98651401
* LC classification: PH300.J68
* ISSN 1206-6516 (each issue has a separate ISBN)

## Искәрмәләр
*Halmari, Helena. 2018. Journal of Finnish Studies Report 2011–2017
*Journal of Finnish Studies
*Vähämäki, Börje. 1997. "Raison d'être: Editorial." *Journal of Finnish Studies* 1 (1): 3-4.

Төркем:Журналлар
Төркем:Матбугат
Төркем:Финляндия
Манас (фәлсәфә)

**Мáнас** (Санскрит сүзе *man* — «уйларга», «беләргә», «карарга»; *manas* — «җан», «акыл»дан алынган. — Һинд дине фәлсәфәсе һәм психологиясе төшенчәсе, Фәлсәфә системасына карап мәгънәсе төсмерләрен үзгәртә, әмма тулаем алганда, аның мәгънәсе: акыл, рацио, фикерләү сәләте, уйлау коралы, кайвакыт үзеннән-үзе аңсыз (күпчелек мәктәпләр манасны *индрий*лар, «сәләтләр» рәтенә аларның координаторы буларак керткән). Манас еш "иң олы булмаган", эмпирик акылга кертелгән, бу мәсьәлән, буддхи (интеллекттан) аермалы буларак.

## Төп функцияләре
Манасның төп функцияләре булып:
* хис органнарының (*джнянендрий*) бирелгәннәрнең координациясе һәм алар нигезендә дөнья турында бердәнбер аңлауны барлыкка китерү;
* психиканың эчке халәтләрен сиземләү — *манаса пратьякша* («эчке сизем»);
* ихтияр сайлавын башкаруда эчке гамәл органнары (*кармендриями*) белән идарә итү;
* гомумән арадаш роле бу виталь-физик сферасы һәм бу фәлсәфә системасында иң олы дип саналган өлеш арасында.

Шулай итеп, манас, аңлау гамәл дә органы булып тора.

Арадаш роленда манас "капка сакчы хезмәтчесе" нә охшаш ителә. (шул ук вакытта хисләр — «капка»ларга).

## Төрле Һинд фәлсәфәсе системаларында манас

Ньяя һәм вайшешика системаларында манас — чиксез җанның (Атманның) фикер йөртү коралы. Манас тугыз төр субстанциянең берсе, ул атомар, мәңге, сизелә торган түгел һәм үзе бер сиземләүдән артыкка ия була алмый.

Санкхья һәм йога системаларында манас, капма-каршы, рәвештә мәңге түгел өлешләрдән тора һәм берничә бер вакытта сиземләүгә сәләтле. Манас эчке орган антахкарананың өч компонентларның берсе булып тора — наряду с буддхи (иң олы интеллект һәм ихтияр) һәм ахамкара белән беррәттән (шәхси «эго» хисе).

Адвайта-ведантада манас, шулай ук антахкараның өлеше булып тора, шулай аталган нәзек тән — *линга-шарира* яки *сукшма-шарира*га кертелә..

Буддачылык йогачара мәктәбендә манас *мановиджняна* («акыл» аңы) һәм *клиштаманас*ка бәйле («караңгылатылган» манас, Ахамкара аналогы) — бу сигез төр аңның - виджнянаның алтынчысы һәм җиденчесе - биш төр хис сиземләве һәм алая-виджняна (барлык төр аң чыганагы) белән беррәттән.

## Шулай ук карагыз
* Антахкарана
* Буддхи
* Ахамкара
* Читта
* Виджняна
* Атман
* Ангра-Майнью

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Радхакришнан С. Индийская философия. — М.: Академический проект; Альма Матер, 2008. — 1007 с. — (Концепции). — ISBN 978-5-8291-0992-9, ISBN 978-5-902766-34-6.
* Чаттерджи С., Датта Д. Индийская философия / Пер. с англ. А. В. Радугин (главы I—III), Е. А. Тучинская (глава IV), А. Р. Романенко (главы V—X); Под ред. В. И. Кальянова. — М.: Академический проект; Альма Матер, 2009. — 365 с. — (Концепции). — ISBN 978-5-902766-55-1, ISBN 978-5-8291-1137-3.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Буддизм
Елгабаш

**Елгабаш** — күп мәгънәле сүз.
* Елгабаш — Азнакай районы авылы.
* Елгабаш — Мөслим районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Аддис-Абеба

**Адди́с-Абе́ба** —  Хәбәшстан һәм Африка Берлегенең башкаласы, Көнчыгыш Африка, экваторга якын урнашкан.
Халык саны — 3 041 002 кеше (2012).
## Тарих

1936 елның 5 маенда маршал Бадольо җитәкчелегендәге италия гаскәрләре Хәбәшстан башкаласы – Аддис-Абебаны алалар.

Африка Берлеге оешманың штаб-фатиры, Африка Берлеге сәркатиплеге һәм Африка Берлеге комиссиясе Хәбәшстанның Аддис-Абеба каласында урнашкан.

## Искәрмәләр

Төркем:Африка шәһәрләре
Фәхри Насретдинов һәм Бану Вәлиева музее (Шәмбалыкчы)

**Фәхри Насретдинов һәм Бану Вәлиева музее** () — Татарстанның Апас районы Шәмбалыкчы авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Апас туган якны өйрәнү музее филиалы. Күренекле опера җырчылары Фәхри Насретдиновның (*Фәхри Хөсәен улы Насретдинов, [[1911 ел|1911]]—[[1986 ел|1986]]*) һәм Бану Вәлиеваның (*Бану  Нургали кызы Вәлиева, [[1914 ел|1914]]—[[2003 ел|2003]]*) тормышы һәм иҗаты белән таныштыра.

## Тарих
ТР милли музее филиалы буларак, музейга ике җырчының туган авылында 1996 елның 2 апрелендә нигез салынган. Музей авыл мәдәният йортының сул канатында урнашкан. Музейны оештыруда Татарстанның атказанган укытучысы Зиннәт Кәлимулла улы Хәйруллин (1923) башлап йөри.

## Эскпонатлар
Гомуми мәйданы 58 кв. м. Фондта 2 800 саклау берәмлеге (*Ф. Насретдиновка багышланганы — 1 312, Б. Вәлиевага — 476 берәмлек*). 
Күргәзмәләрдә җырчыларның шәхси әйберләре (*концерт-спектакльләрдә кигән күлмәк-костюмнары*), фотосурәтләр, фонограммалар урын алган. Экспозицияләрдә аларның иҗат юллары яктыртыла. Музейның бер бүлмәсе музыкаль салон итеп файдаланыла.

Музейда Шәмбалыкчы авылы тарихы буенча материаллар да (*көнкүреш җиһазлары, хезмәт кораллары, милли киемнәр, документлар, фотосурәтләр*) урнаштырылган.

## Экскурсияләр
* Фәхри Насретдиновның тормышы һәм иҗаты
* Бану Вәлиеваның тормышы һәм иҗаты
* «Башкорт сандугачы»
* «Татар Карузосы»
* Талантымны халкыма багышладым
* Шәмбалыкчы авылы тарихы

## Әдәбият
# *З. Халитов*а. Ф. Насретдинов музее. К., 2011.

## Сылтамалар
*  Музей Фахри Насретдинова и Бану Валиевой . Апас районы сайты
*  «Татарский Карузо»

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Апас районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Төркем:Фәхри Насретдинов
Төркем:Бану Вәлиева
Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте Гыйбадәтханәсе, Уджджайн

Һиндстанның Мадхья Прадеш штатында, Уджджайнда **ИСККОН** (Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте) гыйбадәтханәсе.

"Уджджайн гыйбадәтханәләр шәһәре, анда 2000 гыйбадәтханәдән күбрәк һәм ул Һиндстанда иң алкышлы дини сәфәр кылу урыннарының берсе." Ходай Кришна Уджджайнда бертуганы Бараларама белән укыган дип ышаныла. Ул Уджджайнда Нандхеда Автобус Тукталышы янында урнашкан.

## Архитектурасы
Гыйбадәтханә 2006 елда ачылган булган. Ул Макрана шәһәреннән ак мәрмәрдән төзелгән булган. Макрана Раджастхан штатында урнашкан һәм шулай ук Таҗ Маһал төзелешендә кулланылган ак мәрмәре өчен мәшһүр. "Гыйбадәтханәдә өч sancta sanctorum бар, анда Кришна һәм Радха һәм башка Гопилар, Баларама һәм Кришна һәм Нитаай Гаур (Кришна һәм Баларама инкарнацияләре) потлары урнашкан.  Ул Уджджайнда һәм Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятендә бердәнбер тулысынча Кояш энергиясеннән электр тукланулы гыйбадәтханә булып тора.

## Фестивальләр һәм Эшчәнлек
Гыйбадәтханәдә Ходай Кришна тирәли булган күп Санатана-дхарма фестивальләре бәйрәм ителә. Иң зур бәйрәм итүләрнең берсе булып Джанмаштами. Джанмаштами ул Бһадрапада (Август-Сентябрь) аеның караңгы ике атнасында сигезенче көндә (аштами) Кришна Ходаеның тууын (джанма) бәйрәм итү." Бу бәйрәм итүләргә ризык тәкъдим итүләр, догалар һәм Кришнаның тууын бәйрәм итү өчен гимннар җырлау керә. Башка фестивальләргә Гуру Пурнима, Ратха-ятра, Радхаштами, һәм Гопаштами тора.

## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Сьюдад-де-ла-Коста

**Сьюдад-де-ла-Коста** () — Уругвайның Канелонес  департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
Шәһәр статусын 1994 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Уругвай шәһәрләре
Зирекле

**Зирекле** — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
* Зирекле — Алексеевск районы авылы.
* Зирекле — Норлат районы авылы.
* Зирекле — Яңа Чишмә районы авылы.
* Зирекле — БР Бакалы районы авылы.
* Зирекле — Бишбүләк районы авылы.
* Зирекле — Гафури районы авылы.
* Зирекле — Күгәрчен районы авылы.
* Зирекле — Миякә районы авылы.
* Зирекле — Шаран районы авылы.
* Зирекле — Сембер өлкәсе Иске Кулаткы районы авылы.
* Зирекле — Ырынбур өлкәсе Северный районы авылы.
* Зирекле — Шарлык районы авылы.
* Зирекле — Чуашстанның Епрәч районы авылы.
* Зирекле — Кузлаука районы авылы.
* Зирекле — Кызыл Армия районы авылы.

## Һидроним
* Зирекле — Зея кушылдыгы.
* Зирекле — Калмантай кушылдыгы.
* Зирекле — Кече Бола кушылдыгы.
* Зирекле — Кыйдыш кушылдыгы.
* Зирекле — Олы Кенәле кушылдыгы.
* Зирекле — Садак кушылдыгы.
* Зирекле — Тирес кушылдыгы.
* Зирекле — Чамбул кушылдыгы.

## Моны да карагыз
* Зирекле-Елга — Азнакай районы авылы.
* Зирекле-Каран — Баулы районы авылы.
* Зирекле Куак — Сембер өлкәсе Яңа Малыклы районы авылы.
* Зирекле Чишмә — БР Аскын районы авылы.
* Кече Зирекле — Чуашстанның Ялчык районы авылы.
* Олы Зирекле, авыл.
* Олы Зирекле, елга.

Төркем:Топонимнар
Төркем:Һидронимнар
Сара Садыйкова музее (Тутай)

**Сара Садыйкова музее** () — Татарстанның Апас районы Тутай авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Апас туган якны өйрәнү музее филиалы. Күренекле татар композиторы Сара Садыйкованың (*Сара  Гариф кызы Садыйкова, [[1906 ел|1906]]—[[1986 ел|1986]]*) тормышы һәм иҗаты белән таныштыра.

## Тарих
Композиторның әнисе Бибигайшә Әхмәдиша кызы Тутай авылында туган, шуңа күрә Сара Садыйкова әлеге авылны үзенең туган ягы санап, даими кайтып йөргән.

Авылда музей, ТР милли музее филиалы буларак, 1992 елның июнендә ачыла. Музейны ачу тантанасында композиторның кызы Әлфия Айдарская, ТР мәдәният министры урынбасары Мөҗип Низамиев, шагыйрьләр Гөлшат Зәйнашева, Мәхмүт Хөсәен, Фәннур Сафин, җырчылар Мингол Галиев, Люция Хәсәнова катнаша.

2006 елның 19 декабрендә, композиторның тууына 100 ел тулу уңаеннан, Тутай авылында композиторның музее яңа бинада ачыла. Тутай мәктәбенә, Апас урамына исеме бирелә. Музейны ачу эшендә композиторның кызы Әлфия Газиз кызы Айдарская башлап йөри. 1993—1998 елларда музей директоры — Н. Мотыйгуллина, аннары Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлап кайткан Вәкил Камил улы Мотыйгуллин.

## Экспонатлар
Музейның гомуми мәйданы — 81 кв. м. 3 күргәзмә залы бар. 1 400 саклау берәмлеге экспонат арасында Сара Садыйкованың шәхси әйберләре, концертларда кигән күлмәк-костюмнары, аксессуарлар, гастрольләргә алып йөргән чемоданы, пианиносы саклана. Рәссамнар Виктор Куделькин, Рушан Шәмсетдинов картиналары эленгән.

## Әдәбият
# *З. Халитова*. Апас туган якны өйрәнү музее. К., 2012.
 
## Сылтамалар
*  Тутай авылы. Р. Ахунов (rustik68) сайты

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Апас районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Төркем:Сара Садыйкова
Дҗаташанкар

**Дҗаташанкар** (шулай ук Дҗата Шанкар) Һиндстанда, Мадхья Прадешта, Хошангабад районында, Пачмархидан төньякта урнашкан табигый мәгарә һәм Һинд дине гыйбадәтханәсе. Дҗаташанкар өстән гаять зур калкучы кыялар белән түбән үзәндә урнашкан. Гыйбадәтханәдә сталагмитлар бар, аларга табигый формалашкан лингамнар буларак табыналар. Гыйбадәтханә Ходай Шивага гыйбадәтханә буларак хезмәт итә һәм аңа еш дини сәфәр кылучылар килә. "Дҗата"ның мәгънәсе чәч һәм "Шанкар" Шива Ходае өчен башка исем. Биредәге урында чишмәләрдән тула торган ике буа бар, берсе салкын су белән, берсе җылы су белән.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шиваизм
Сьюдад-дел-Эсте

**Сьюдад-дел-Эсте** () — Парагвайның Альто-Парана  департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1957 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Парагвай шәһәрләре