open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Николай Перов

**Николай Перов** (22.05.1954) — физика-математика фәннәре докторы, профессор. 2013 елдан Мәскәү дәүләт университетының физика факультетында магнетизм кафедрасы мөдире. Магнит үзенчәлекләрен тикшерү лабораториясе мөдире. Хирша индексы — 17.

## Биографиясе
Перов Николай Сергеевич 1954 елның 22 маенда туган.

1977 елда Мәскәү дәүләт университетының физика факультетын тәмамлый.

1983 елда КПСС-ның Мәскәү шәһәр комитеты янындагы марксизм-ленинизм университетын тәмамлый.

1986 елда «Исследование ансамблей мелких магнитных частиц» темасына кандидатлык диссертациясе яклый.

2007 елдан алып — магнетизм кафедрасы мөдире урынбасары.

2009 елда «Исследование магнитных свойств микро- и нанонеоднородных систем»  темасы буенча докторлык диссертациясе яклый.

2013 елдан алып — Мәскәү дәүләт университетының физика факультетында магнетизм кафедрасы мөдире.

7 фән кандидаты әзерләгән.

Магнит җәмгыяте (МАГО) президенты
.

Мәскәү магнетизм буенча Халыкара симпозиумны оештыру комитеты рәистәше (MISM-2017).

Төбәкара гыйльми хезмәткәрләр җәмгыяте әгъзасы

## Фәнни кызыксынулары
Функциональ материалларның магнит үзенчәлекләре

Магнетизмда эксперименталь ысуллар

Сыегайтылган магнит ярымүткәргечләр

Магнит нано структуралар һәм нано кисәкчәләр

## Педагогик эшчәнлеге

### Укыган махсус курслары
Физик экспериментны автоматлаштыру (6 семестр) (программа)

Заманча магнит лабораториясен эксперименталь җиһазландыру (10 семестр) — сайлау буенча (программа)

Студентлар өчен семинар «Современные проблемы магнетизма» (факультатив) (программа)

«Магнетизм вокруг нас» (факультетара курс, 30 сәгать)

## Хезмәтләре

* Перечень публикаций в базе данных ИСТИНА
* Перечень публикаций в РИНЦ
* Перечень основных трудов на персональный странице на сайте кафедры магнетизма

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Сайт кафедры
* Projects and activities 
* 
Төркем:22 май көнне туганнар
Төркем:1954 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Русия физиклары
Төркем:Әлифба буенча физиклар
Төркем:Мәскәү дәүләт университеты укытучылары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Рубен Варданян

**Рубен Саркисович Варданян** (; 1949 елның 20 мартында туган) - фармацевтика химиясе өлкәсендә совет һәм әрмән галиме, химия фәннәре докторы, профессор, Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясе корреспондент әгъзасы (1986), Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (1996). Ереван дәүләт университеты һәм Аризона университеты профессоры.

## Биография
1949 елның 20 мартында Әрмәнстан ССРның Ереван шәһәрендә туган.

1966 - 1971 елларда Ереван дәүләт университетының химия факультетында укый һәм аны мактау билгесе белән тәмамлый. 1971 - 1974 елларда СССР Милли Фәннәр академиясенең Органик химия институтының аспирантурасында белемен күтәрә.

1974 елдан Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр Академиясенең Нечкә Органик Химия Институтында фәнни-тикшеренү эшендә түбәндәге вазифаларны били: өлкән лаборатория ярдәмчесе, кече һәм өлкән хезмәткәр, 1984 елдан 1995 елга кадәр - аналгесиклар һәм антагонистлар синтезы лабораториясе җитәкчесе. Шул ук вакытта, 1994 - 1998 елларда ул Әрмәнстанның Медицина һәм медицина технологияләре агентлыгының беренче урынбасары вазифасында хезмәт юлын дәвам итә.

1998-2002 елларда ул Ереван дәүләт университетында укытучы булып эшли, фармацевтика химиясе кафедрасын оештыручы һәм беренче мөдире булып тора. 2002 елдан Аризона Университетында фәнни-тикшеренү эшендә фәнни ярдәмче һәм 2006 елдан - әлеге университетнең профессоры була  .

### Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
Р.С. Варданянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге фармацевтика химиясе өлкәсендәге проблемалар белән бәйле. Ул анальгезия, туенган гетероциклик кушылмалар химиясе өлкәсендә, йөрәк-кан тамырлары һәм үзәк нерв системаларына тәэсир итүче дару кушылмалары булдыру белән шөгыльләнә.

1974 елда кандидатлык диссертациясен, 1986 елда химия фәннәре докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 1988 елда аңа профессор академик исеме бирелде. 1990 елда Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы, 1996 елда - Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы итеп сайланды. Р.С. Варданян йөз егермедән артык фәнни хезмәт, шул исәптән монографияләр авторы. Шулай ук, ул уйлап табу өчен егерме биш сертификатка ия. Әйдәп баручы фәнни журналларда үзенең фәнни мәкаләләрен бастыра  .

## Төп хезмәтләре

* Төп дарулар синтезы / Р.С. Вартанян. - Мәскәү: Медицина мәгълүмати агентлыгы (ММА), 2005. - 843 б. ISBN 5-89481-218-6 

## Искәрмәләр

Төркем:Ереван дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Химия фәннәре докторлары
Төркем:Ереванда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:20 март көнне туганнар
Никольский

**Никольский** ― күп мәгънәле сүз.
;Фамилия
* Георгий Никольский (1910―1977), галим-ихтиолог.
* Дмитрий Никольский (1855—1918), этнограф, антрополог, медицина докторы (1895 / 1897). 
* Евгений Никольский (1947—2018), физиолог, РФА академигы (2011), ТР һәм РФ атказанган фән эшлеклесе.
* Николай Никольский (1878—1961), этнограф, журналист, Казан университеты профессоры, рус-чуаш сүзлеген төзүче (1909), «Хыпар» гәҗитенә нигез салучы.
;Топоним
* Никольский (Киров өлкәсе)
* Никольский (Мари Ил)
* Никольский (Красноуральск шәһәр округы)
* Никольский (Татарстан)
* Никольский (Чиләбе өлкәсе)
;Башкалар
* (4010) Никольский, астероид.

Төркем:ФамилияләрТөркем:Топонимнар
Фиброзлы конъюнктивит

**Фиброзлы конъюнктивит** — бик сирәк чир, бик еш ике яклы, каты, фиброзлы, агачсыман, псевдомембранозлы рецидивлы зарарланулар белән сыйфатлана, алар, кагыйдә буларак, тарзаль конъюнктивада үсеш ала. Зарарланулар шулай ук авыз куышлыгының периодонталь тукымасында, өске һәм аскы сулыш юлларында, урта колакта һәм аналык муентыгында үсеш алырга мөмкин. Чир кечкенә җәрәхәт яки бизгәк белән китерелеп чыгарылырга мөмкин. Гистология эозинофиллы фибринозлы коагулянт ачыклый (рәс. 8. 22а).

## Ачыклау
1.    Гадәттә балачакта       ачыклана, ләкин төрле яшьтә башлана ала.

2.             Билгеләре

•      Акрынлап конъюнктиваль зарарланулар ясалу (рәс. 8. 22б).

•      Зарарланулар тыгыз лайлалы сарылы-аклы төстәге бүлендек белән каплана ала (рәс. 8. 22в).

•      Гиалинсыман матдәнең субэпителиаль утырмалары, алар күбесенчә фибрин һәм грануляцион тукымадан тора.

•      Мөгезкатлауның җөйләнүе, тамырлануы, инфекцион ялкынсынуы яки тукымаларның йомшаруы була ала.
## Дәвалау
Дәвалау нәтиҗәләре канәгатьләндерерлек түгел, әмма түбәндәге чаралар нәтиҗәле була ала.

1. Ясалуларның нигезеннән нокталы диатермокоагуляция ярдәмендә хирургик кисеп алу. Гади хирургик резекция өстәмә дәвалаусыз күп очракта рецидивларга китерә.

2.              Урынлы дәвалау

•     Хирургик кисеп алудан соң кичектермичә һәр сәгать гепарин тамыза башларга һәм стероидларны яраның реэпителизациясе булганга кадәр кулланырга кирәк.

•     Аннары гепаринны барлык ялкынсыну билгеләре беткәнчегә кадәр кулланалар.

•     Рецидивта озак вакыт циклоспорин һәм стероидлар кулланалар.

3.              Башка чаралар

•     Вена эченә яки урынлы яңа килеш туңдырылган плазминоген кертү.

•     Ясалуны кисеп алганнан соң конъюнктивага амниотик яры трансплантациясе.

•     Профилактик максатлар белән киләсе теләсә нинди күз операцияләре алдында гепарин кулланырга кирәк.
## Дифференциаль диагностика
Конъюнктиваль гранулемаларның башка сәбәпләре дә була ала: чит җисемнәр, амилоид утыру, «мәчеләр тырмалау» чире, төенле офтальмия, туберкулез һәм Кимура чире.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Күз-бизле Парино синдромы

**Күз-бизле Парино синдромы** — сирәк халәт, хроник бизгәк, фолликуллар белән чолгап алынган бер яклы гранулематоз конъюнктивит (рәс. 8. 23) һәм ипсилатераль регионар лимфаденопатия белән сыйфатлана. Асылда бу синдром «мәчеләр тырмалау» чире синонимы ( 24 нче бүлекне кара), әмма аны башка инфекцияләр чыгара ала, шулардан туляремия, споротрихоз, туберкулез һәм Хламидия трахоматис (кискен формасы).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Китереп чыгарылган конъюнктивит

Мөгезкатлау зарарлануы очраклы килеп чыга ала, мәсәлән «балыкчының» лайлалы синдромында яки ялганма линзаны салдырганда. Механик ышкылу, тишелү яки потенциаль токсик тамчылар (мәсәлән, урынлы анестетиклар) яки вирусларга каршы препаратларны тамызганда үзеңне зарарлау була. Күп очракта үзеңне зарарлау махсус башкарыла.

## Ачыклау
•      Аскы конъюнктиваль инъекция яки сәламәт өске бульбар конъюнктивада бенгаль алсу буяу (рәс. 8. 24).

•      Сызыклы мөгезкатлау эрозияләре, нокталы тишелүләр һәм өзлексез эпителиаль кимчелекләр.

•      Икенчел Кандида йогу.

•      Йогышсыз инфильтрат боҗрасы һәм гипопион.

•      Мөгезкатлау җөе.

•      Күпсанлы медицина алымнары.

## Алып бару алымнары
•      Башка диагнозларны төшереп калдыру.

•      Җентекләп тикшерү.

•      Авыруда булган барлык медицина препаратларын алу.

•      Тоткарсыз уйлап эшләнгән зарарлану турында гаепләү бик еш авыруның табибка кире килмәвенә китерә.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Владимир Арутюнян

**Владимир Микаелович Арутюнян** (; 1940 елның 30 августында туган) - совет һәм әрмән галиме, радиофизик, физика һәм математика фәннәре докторы, профессор, Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы (1990), Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (1996). Әрмәнстан Республикасының мактаулы галиме. Әрмәнстан Республикасы Президенты премиясе лауреаты.

## Биография
1940 елның 30 августында Әрмәнстан ССРның Ереван шәһәрендә туган.

1959-1964 елларда Киев политехник институтында укыган. 1964-1967 елларда Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең Радиофизика һәм электроника институтының аспирантурасында белемен күтәргән.

1967 елдан Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең Радиофизика һәм Электроника институтында фәнни-тикшеренү эшендә түбәндәге вазифаларны үти: фәнни хезмәткәр һәм өлкән хезмәткәр, 1974 елдан 1988 елга кадәр - радиофизик лабораториясе җитәкчесе. Фәнни эш белән беррәттән, ул 1977 елдан Ереван дәүләт университетында педагогик эш белән шөгыльләнә, радиофизика кафедрасы мөдире һәм 1981 елдан әлеге университетның профессоры була.

Төп эшчәнлеге белән бер үк вакытта ул - Әрмәнстан Республикасының Дәүләт Фән Комитеты Рәисе һәм 1992 елдан "Физика" Әрмәнстан Фәннәр Академиясенең фәнни журналының баш мөхәррире булып хезмәт итә   .

### Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
В.М. Арутюнянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге электроника, радиофизика һәм электрохимия, ярымүткәргечләрнең физикасы һәм фотоэлектрохимиясе, химик сенсорлар, микроэлектрон җайланмалар технологиясе һәм ярымүткәргечләр белән бәйле була. В.М. Харутюнян Россия Табигать белеме академиясенең чит ил әгъзасы, Әрмәнстан инженерия академиясенең тулы әгъзасы һәм Париждагы "Арарат" халыкара академиясенең корреспондент әгъзасы да булып тора.

1967 елда ул кандидатлык диссертациясе, 1979 елда физика һәм математика фәннәре докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясе яклады. 1981 елда аңа профессор исеме бирелә. 1990 елда Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы, 1996 елда - Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы итеп сайлана. В.М. Харутюнян ике йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән утыз монография һәм әйдәп баручы фәнни журналларда басылган фәнни мәкаләләр авторы  .

## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

* Анания Ширакаци медале
* Әрмәнстан Республикасының мактаулы галиме
* Әрмәнстан Республикасы Президенты премиясе  

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Совет Әрмәнстанында 50 еллык фән (1920-1970): Биобиблиография / Фәннәр академиясе Әрмәнстан ССР. А.С. Гарибян һәм Р. А. Бабаджанян. - Ереван: [Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясе нәшрияты], 1974
Төркем:ССРБ физиклары
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Ереванда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1940 елда туганнар
Төркем:30 август көнне туганнар
Төркем:Галимнәр
Конъюнктива халазиясы

**Конъюнктива халазиясы** — бу гадәттә яшь күренеше, ул кабакның аскы кырые өлкәсендә ачыклана. Потенциаль механизмы «коры» күз синдромы фонында конъюнктивага механик йогынты ясау.

1.      Симптомнар

•     Аскы яшь ноктасы томалану өчен яшь түгелү һәм кырыйдагы яшь минискы белән үзара йогынты ясау.

•     Аска караганда чит җисем тойгысы.

2.              Билгеләре

•     Күз алмасы һәм аскы кабак арасындагы артык конъюнктива җыерчыгы кабак кырыеннан чыга.

•     Аскы мөгезкатлау өлешен алсу бенгаль белән буяу (рәс. 8. 28).

3.              Дәвалау

•     Урынлы майлаучы матдәләр һәм блефаритны дәвалау (эчкә доксициклин)
Авыр очракларда — конъюнктива резекциясе.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Ретенцион киста

**Ретенцион киста** — киң таралган, гадәттә симптомсыз юка тышчалы эчендә чиста сыекчалы ясалу (рәс. 8. 29а). Зур булмаган кисталар төркемгә җыела ала (рәс. 8. 29б). Дәвалау (кирәк булса) — инә белән гади пункция.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Эпителиаль меланоз

## Беренчел
**Конъюнктиваль (расага бәйле) эпителиаль меланоз** — ямансыз ясалу, еш кара тәнле кешеләрдә очрый һәм меланин арту белән сыйфатлана. Гадәттә ике яклы, ләкин күренеш киеренкелеге тәңгәл булмаска мөмкин.

1. Гомернең беренче елларында билгеләнә. Башлангыч җенси җитлегү чорында меланоз даимига әйләнә.

2.   Билгеләре

•     Конъюнктива буенча таралган, яссы тимгелле көрән төстәге пигментация чыганаклары, ләкин лимб өлкәсендә киеренкерәк (рәс. 8.30а).

•     Ясалулар алгы цилиар артерияләр тармаклары тишүче өлкәләрендә яки интрасклераль нерв күз агын тишкән өлкә тирәсендә киеренкерәк була ала.

•     Лимб янындагы пигментация мөгезкатлауның периферия өлкәсенә тарала ала.

•    Биомикроскопиядә пигментация конъюнктиваль эпителий чигендә билгеләнә, шуңа күрә күз алмасы өслеге буенча җиңел күченә.
## Икенчел
1. Бизәнү тушының утырмалары гадәттә аскы гөмбәздә җыела (рәс. 8.31а).

2. Адренохромлы утырмалар — пигментның тарзаль конъюнктива яки гөмбәздә зур булмаган туплануы, алар глаукомада адреналин тамчыларын озак куллану белән бәйле (рәс. 8.31б).
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Конкрементлар

**Конкрементлар **— өлкән авыруларда һәм мейбомий бизләренең хроник чирендә еш очрый торган бик таралган зарарлану.

1.   Билгеләре Зур булмаган, бик еш күп санлы, акбурсыман сарылы-аклы утырмалар, гадәттә аскы конъюнктиваль гөмбәз һәм аскы тарзаль тәлинкә өлкәсендә урнаша (рәс. 8. 27а).

2.             Дәвалау гадәттә таләп ителми, чөнки конкрементлар субэпителиаль урнаша һәм симптомсыз. Әгәр зур конкремент эпителий аша тишелеп ярсытуга китерсә, аны инә ярдәмендә алып атып була (рәс. 8. 27б).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Арман Кучукян

{{фш|Кучукян
= Биография ==
1932 елның 11 декабрендә Болгариянең София шәһәрендә туган.

1952 - 1957 елларда Ереван дәүләт университетының техник факультетында укыган һәм аны мактау билгесе белән тәмамлаган. 1957 - 1960 елларда ул әлеге университетның аспирантурасында белемен күтәрә.

1960-нчы елдан алып Ереван Фәнни-тикшеренү институтының математика машиналарында фәнни- тикшеренү эшендә фәнни, өлкән фәнни һәм әйдәп баручы хезмәткәр, әлеге фәнни институтның фәнни эш урынбасары, берләшкән электрон компьютер системасының баш дизайнеры булып хезмәт итә. 1979 елда, аның фәнни җитәкчелегендә, Советлар Союзында матрица эшкәртүче ЕС ЭВМ-2345 процессоры барлыкка килде.

Фәнни эш белән беррәттән, ул шулай ук Ереван политехник институтында педагогик эш белән шөгыльләнә, укытучы һәм профессор булып эшли .

### Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
А.Т. Кучукянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге өченче буын электрон санакларның мәгълүмат системаларын һәм программаларын эшләү, тормышка ашыру, электрон санаклар өчен автоматлаштырылган һәм мәгълүмат белән идарә итү системаларын үстерү белән бәйле. A. Т. Кучукян "MIDAS", "Аракс һәм "Парос" система программаларын эшләүдә һәм тормышка ашыруда актив катнаша.

1960 елда ул кандидатлык диссертациясе, 1979 елда техник фәннәр докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 1987 елда СССРның Югары аттестация комиссиясе тарафыннан профессор исеменә лаек булды. 1986 елда ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы, 1996 елда - Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы итеп сайланды. A.Т. Кучукян илле җидедән артык фәнни хезмәт, шул исәптән монографияләр һәм әйдәп баручы фәнни журналларда күпсанлы фәнни мәкаләләр авторы .

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре һәм премияләре

* Кызыл Хезмәт байрагы ордены
* Ленин премиясе (1983 - "серияле җитештерүне үстерү һәм оештыру, ЕС ЭВМ компьютерларын халык икътисадына илне саклау өчен кертү")
* Әрмәнстан ССРның ике дәүләт премиясе (1974, 1976)
* Әрмәнстан ССРының мактаулы фән һәм техника эшчесе (1981)
* Ереванның мактаулы гражданины (1986) 

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Әрмәннәр - хәрби галимнәр, дизайнерлар, җитештерү эшчеләре һәм XX гасыр сынаучылары / А.Саркисян. - Ереван: Амарас, Т. 2. - 2005. - 443 б. - Б.207-209 - ISBN 99930-1-069-3

Төркем:Ереван дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әрмәнстан дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Ленин премиясе лауреатлары
Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:Ереванда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Александр Талалян

**Александр Андраникович Талалян** (әрм. Ալեքսանդր Անդրանիկի Թալալյան; 1928-2016) - совет һәм әрмән математигы, физика һәм математика фәннәре докторы, профессор, Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы (1965), Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (1994). Шул ук академиянең Математика институты директоры (1991-1996). Функцияләрнең метрик теориясенең әрмән фәнни мәктәбен оештыручы.

## Биография
Әрмәнстан ССРның Ахурян өлкәсенең Гетк авылында 1928 елның 17 сентябрендә туган.

1951 елда Ереван дәүләт университетының физика һәм математика факультетын тәмамлый, 1951 - 1952 елларда бу университетта педагогик эш буенча Функцияләр теориясе кафедрасы ярдәмчесе булып эшли. 1952 - 1956 елларда В.А. Стеклов исемендәге Математика институты аспирантурасында профессор Д.Е. Меньшова җитәкчелеге астында укый.

1956 елдан ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең математика институтында - Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясендә фәнни хезмәткәр вазифасын үти, 1971 елдан - үзгәрүчән функцияләр теориясе бүлеге мөдире, 1991 елдан 1996 елга кадәр - әлеге институтның директоры була.

1965 елдан Ереван дәүләт университетының математика факультетында фәнни-педагогик эш белән беррәттән профессор, шул ук вакытта 1966 - 1968, 1970 - 1973 һәм 1988 - 1991 - Ереван дәүләт университетының Механика-математика факультеты деканы вазифаларын үти .

### Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
А.А.Талалянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге математика, тригонометрик һәм ортогональ серияләр теориясе һәм гармонияле анализ белән бәйле. А.А. Талалян үлчәнә торган функцияләрне күрсәтү буенча төп теореманы исбатлау өлкәсендә тикшеренүләр алып барган, ул 1956-нчы елда исбатлаган. A. A. Талалян беренче булып үз-үзен тулы ортонормаль системаларда конвергенция мәгънәсендә нуль серияләренең булуын ачыклады, моның өчен ул ортогональ сериянең яңа теорияләрен һәм ысулларын тапты. A. A. Талалян гомуми ортогональ серияләрне һәм Хаар һәм Уолш функцияләрендә серияләрнең үзлекләрен өйрәнде. A. A. Талалян әрмән фәнни мәктәбенең функцияләр теориясен оештыручы да була.

1956 елда ул "Крестьяннарның позициясе һәм 1918-1920 елларда Әрмәнстандагы крестьяннарның революцион гамәлләре" дигән темага кандидатлык диссертациясен, 1962 елда физика һәм математика фәннәре докторы дәрәҗәсе буенча "Кырымдагы әрмән колониясе тарихы" темасы белән докторлык диссертациясен яклады. 1965 елда аңа профессор исеме бирелә. 1965 елда ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы, 1994 елда - Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы итеп сайлана. A. A. Талалян ике йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән монографияләр авторы .

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* СССРда математика. 1958-1967: 2 томда / Җав. ред. С. В. Фомин һәм Г. Е. Шилов. - Мәскәү: Фән, Т. 2: Биобиблиография. Чыгарылыш 2. М-Я. - 1970. - 817-1579 б.

Төркем:Ереван дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:ССРБ математиклары
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Ереванда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2016 елда вафатлар
Төркем:9 август көнне вафатлар
Төркем:1928 елда туганнар
Төркем:17 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Математиклар
Размик Абраамян

**Размик Аршалуйсович Абраамян** (әрм. Ռազմիկ Արշալույսի Աբրահամյան; 1943 елның 24 августында туган) - совет һәм әрмән медицина галиме, медицина фәннәре докторы, профессор, Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (2014; 2000 елдан корреспондент әгъза). Әрмәнстан Сәламәтлек саклау министрлыгының баш акушер-гинекологы (1992 елдан).

## Биография
Грузия ССРның Ахалкалаки өлкәсенең Сулда авылында 1943 елның 24 августында туган.

1962-1967 елларда Ереван дәүләт медицина институтының медицина-профилактик факультетында укыган. 1970 - 1973 елларда бу университетның аспирантурасында белемен күтәргән.

1973 елдан Әрмәнстан Республика бала тудыру хастаханәсендә клиник эштә түбәндәге вазифаларны били: гинеколог һәм 1987 елдан 1991 елга кадәр - әлеге бала тудыру хастаханәсенең баш табибы. Шул ук вакытта, 1988 елдан башлап, ул Әрмәнстан ССР - Әрмәнстан Сәламәтлек саклау министрлыгының Перинатология, акушерлык һәм гинекология үзәге директоры вазифасында фәнни эш белән шөгыльләнә.

1990 елдан ул Ереван дәүләт медицина университетында акушерлык һәм гинекология кафедрасы мөдире булып эшли. Шул ук вакытта, 1992 елдан - Әрмәнстан Сәламәтлек саклау министрлыгының баш акушер-гинекологы. 1993 елдан - Перинатология үзәге директоры. 1995 елдан, шул үк вакытта Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең Ана һәм балалар сәламәтлеген саклау фәнни тикшеренүләр үзәгендә оператив булмаган гинекология кафедрасы мөдире һәм 1999 елдан - әлеге үзәкнең директор урынбасары .

### Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
Р.А. Абраамянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге акушерлык һәм гинекология өлкәсендә, шул исәптән медицина тармагында терапия, акушерлык һәм гинекологиядә УЗИ диагностикасы өлкәсендәге проблемалар, перинаталь медицина ярдәме проблемалары, шул исәптән баланың тумыштан килгән бозыклыгы һәм хатын-кызларда репродуктив сәламәтлекне яхшырту проблемалары белән бәйле. Р. A. Абраамян Россия медицина һәм техник фәннәр академиясенең тулы әгъзасы, Халыкара информатизация академиясе һәм Халыкара экология һәм тормыш куркынычсызлыгы академиясенең әгъзасы булып санала.

1973 елда ул "Бала туганда сәламәт хатын-кызларда йөрәк эшчәнлегенең үзенчәлекләре" дигән темага кандидатлык диссертациясе, 1991 елда медицина фәннәре докторы дәрәҗәсе буенча "Заманча диагностикалау принциплары һәм ашыгыч гинекологик авыруларны дәвалау" темасы белән докторлык диссертациясен яклады. 1992 елда ул профессор гыйльми исеменә лаек булды. 2000 елда ул корреспондент әгъза, 2014 елда - Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы итеп сайлана. Р. A. Абраамян ике йөз егермедән артык фәнни хезмәт, шул исәптән утыз монография һәм әйдәп баручы фәнни журналларда басылган күпсанлы фәнни мәкаләләр авторы .

## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

* Мхитар Гераци медале
* Алтын медаль А. В. Чижевский Россия медицина һәм техник фәннәр академиясе (РАМТН) 

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Айриян А.П.* Әрмәнстан медицина галимнәре. - Ереван, 1998 - 276 б. - ISBN 99930-1-001-7

Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1943 елда туганнар
Төркем:24 август көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Җибутида ислам

**[[Җибути]]да ислам** (, ) – дәүләт дине. 1992 елда кабул ителгән Конституция нигезендә, илдә дин дәүләттән аерылмаган һәм дәүләт дине — Ислам. Ил халкы (0, 9 млн, 2016 ел, бәяләү) эчендә мөселманнар ― 94 % (740 000 кеше, 2012 елга), христианнар (католиклар) ― 5 % (7000 кеше, 2006 ел), яһүдләр ― 1 %, индуистлар ― 1 %.

## Тарих
Ислам дине төбәктә бик иртә, б. э. 622 елларында Һиҗрәттән соң, таралыш алган, чөнки эзәрлекләнүче мөселманнар төркеме, Мөхәммәд пәйгамбәр тәкъдиме белән, Кызыл диңгез артында Африка Мөгезендә (Сомали ярымутравы) сыеныр урын таба.

1900 елда, колониаль чор башында, Җибутинең хәзерге территориясендә христианнар булмаган диярлек.

Бәйсезлеккә ирешкәннән соң (1977 елның 23 июне), республика өлешчә Ислам хокукына (шәригать) нигезләнгән хокукый система төзегән.

1992 елда кабул ителгән Җибути Конституциясе исламны бердәнбер дәүләт дине дип таный, шулай ук барлык диндәге гражданнарның тигезлеген (1нче ) һәм дин тоту иреген (11нче маддә) күздә тота.

## Хәзерге заман
Җирле мөселманнарның күбесе ― Шәфигый мәзһәбе сөнниләре. Суфичылыкның төрле тәрикатьләренә караучы мөселманнар да бар. Илнең һәр шәһәрендә мәчет бар.

2008 елда Дин иреге турында халыкара доклад нигезендә, Җибути мөселманнары башка дингә күчү яки башка диндәгеләр белән никахка керү хокукына ия булса да, икенче дингә күчкән кешеләр үз гаиләсе яки тулаем җәмгыять ягыннан тискәре реакция белән очрашырга мөмкин, һәм алар еш кына ислам диненә кайтуны таләп итә торган басым белән очраша.

Гаилә кодексының 23нче маддәсе нигезендә, мөселман булмаган ир-ат ислам динен кабул иткәннән соң гына мөселман хатынына өйләнә ала. Ислам йоласы буенча уздырылмаган никахларны хөкүмәт юридик яктан танымый. 

2012 елда Җибути Диннәр эшләре министрлыгына Җибути мәчетләренә, шул исәптән җомга намазы вәгазьләренә катгыйрак күзәтчелек алып барырга хокук бирә торган закон кабул ителә. Министрлык мәчетләрнең эшчәнлеген көйләүче яңа законны имамнарны алыштыру һәм кайбер мәчетләрне вакытлыча ябу өчен файдаланган. Кайбер имамнар хәбәр иткәнчә, алардан вәгазьләрдән соң иминлек хезмәтләре сорау алу фактлары булган. Шулай ук киемен алыштырган иминлек хезмәткәрләренең җомга вәгазьләре эчтәлеген һәм мәчеткә йөрүче кешеләрнең эшчәнлеген күзәтүе турында хәбәрләр бар .

2014 елда ил хөкүмәте мәчетләрне дәүләт контроленә алу турындагы законны гамәлгә кертә, ул имамнарның статусын Ислам эшләре буенча министрлык каршындагы дәүләт хезмәткәрләре итеп, мәчетләрнең милкен һәм башка активларын хөкүмәт милке итеп үзгәртә. Закон мәчетләрдә сәяси эшчәнлекне бетерүгә һәм мәчетләрнең мөлкәтенә һәм эшчәнлегенә катгый дәүләт күзәтчелеген тәэмин итүгә, мәчетләрдә чит ил йогынтысына каршы торуга юнәлтелгән.

Дәүләт мәктәпләре дөньяви булып кала. Илдә ислам эшләре министрлыгы һәм мәгариф министрлыгы тарафыннан идарә ителә торган 40лап шәхси Ислам мәктәбе бар. 

Җибути ― Ислам Хезмәттәшлеге Оешмасы һәм  Гарәп илләре лигасы әгъзасы.

## Сылтамалар
*  Җибутида Ислам

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Африкада ислам
Төркем:Җибутида ислам
Тихомиров

**Тихомиров** ― фамилия.
* Александр Тихомиров (1850—1931), биолог, зоология докторы. 1899―1904 елларда Мәскәү университеты ректоры.
* Анатолий Тихомиров (1899—1980), хор дирижеры, БАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1954), БДОҺБТ баш хормейстеры (1955―1959).
* Владимир Тихомиров (1896—?), Карел-Фин ССР һәм РСФСР атказанган табибы.
## Моны да карагыз
* Тихомиров, кратер.

Төркем:Фамилияләр
Алексанян

**Алексанян** () ― фамилия.
* Юрий Алексанян (1938), медицина фәннәре докторы, профессор, Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясе академигы (1996).
----
* Елена Алексанян (1933—2008), филология фәннәре докторы, профессор.

Төркем:Фамилияләр
Яблоков

**Яблоков** ― фамилия.
* Андрей Яблоков (1855—1933), дин эшлеклесе, археолог. 1892―1918 елларда Ару хәбәр кафедраль җәмигы (Зөя шәһәре) настоятеле.
* Василий Яблоков (1892—1975), математик, ТАССР атказанган фән эшлеклесе. 1923 елдан Казан университетында, профессор (1931).
* Дмитрий Яблоков (1896—1993), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1986).
* Игорь Яблоков (1936), дин белгече, фәлсәфә фәннәре докторы, профессор һәм мөдир (1988―2020). 
* Юрий Яблоков (1933—2012), физик, физика-математика фәннәре докторы (1975), профессор (1980), Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (1993).

Төркем:Фамилияләр
Калашникова

**Калашникова** ― фамилия.
* Галина Калашникова (1940-1988), балет биючесе, педагог, ТАССР халык артисты.
* Татьяна Калашникова (1919—2002), география фәннәре докторы, Мәскәү дәүләт университеты профессоры.
----
* **[[Калашников]]**
## Моны да карагыз
* Калашников автоматы

Төркем:Фамилияләр
Архипов

**Архипов** ― фамилия.
* **[[Василий Архипов]]** :
** Василий Архипов (1908—1943), БК(б)Ф Мари өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1938―1939).
** Василий Архипов (1920—1941), Советлар Берлеге каһарманы (1942).
* Денис Архипов (1979), хоккейчы (үзәк һөҗүмче), яшьләр арасында дөнья чемпионы (1999).
* Ринат Архипов (*[[Ринат Мәннан]]*, 1946―2024), язучы, Шәйхи Маннур премиясе лауреаты.
----
* Ирина Архипова (1925—2010), опера җырчысы (меццо-сопрано), педагог, СССР халык артисты (1966). Социалистик Хезмәт Каһарманы (1984).

Төркем:Фамилияләр
Пётр Гамкрелидзе

**Пётр Дианозович Гамкрелидзе** (; 1903-1979) - Совет һәм Грузия геология өлкәсендәге галим, геология һәм минералогик фәннәр докторы (1943), профессор (1945), Грузия ССРның Милли Фәннәр академиясенең академигы (1960). Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең Геологик институты директоры (1962-1979).

## Биография
1903 елның 16 маенда Грузияның Сомицо авылында туган.

1925-1930 елларда В.И. Ленин исемендәге Грузия дәүләт политехник институтының геология факультетында укыган.

1930 - 1956 елларда В.И. Ленин исемендәге Грузия дәүләт политехник институтында педагогик эштә аспирант, ассистент, доцент һәм геология факультетында профессор булып хезмәт итә.

1956 елдан алып Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең Геология институтында әйдәп баручы хезмәткәр, фән буенча директор урынбасары һәм 1962 елдан 1979 елга кадәр - әлеге фәнни институтның директоры булып эшли. Төп эшчәнлегенә өстәп, ул СССР Милли Фәннәр академиясенең ведомствоара тектоник комитетының Кавказ бүлеге председателе була   .

### Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
П.Д. Гамкрелидзеның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге региональ геология, палеонтология һәм стратиграфия өлкәсендәге проблемалар белән бәйле. Ул Кавказ геологик тектоникасын һәм Грузия структурасын өйрәнүдә катнашкан. П.Д. Гамкрелидзе берничә вулканоген формированиесен билгеләде, беренче тапкыр Лейас чокыры Олы Кавказның көньяк тау катлам системасында һәм Локский, Храмский һәм Дзирулский перифериясендә бүленде. Аның җитәкчелегендә Кавказ территориясенең тирән структурасы шифрланган. П.Д. Гамкрелидзе Франциянең Геологик җәмгыяте әгъзасы була.

1933 елда ул кандидатлык диссертациясен, 1943 елда геология һәм минералогия фәннәре докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 1945 елда СССРның Югары Аттестация Комиссиясе тарафыннан профессор академик титулына лаек булды. 1956 елда ул корреспондент әгъза, 1960 елда - Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы итеп сайланды. Ул ике йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән күпсанлы монографияләр авторы   .

## Төп хезмәтләре

* Тбилиси - Боржоми - Кутаиси - Батуми маршрутында экскурсия күрсәтмәсе. СССР. Акад. ССР. Геол. институты. Дәүләт геол. ком. СССР. Алтынчы Союз. литол. очрашу. - Тифлис: Грузия Фән нәшрияты, 1963. - 31 б.
* Олы Кавказның көньяк кырының тектоник каплаулары: (Грузия эчендә). - Тифлис: Мецниереба, 1977. - 81 б. (Грузия ССР Фәннәр академиясе. Геология институты. 57 чыгарылыш) 

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Геологлар. Географлар: Биографик белешмә / Г. И. Молявко, В. П. Франчук, В. Г. Куличенко. - Киев: Фән. Думка, 1985. - 352 б.
* Петр Гамкрелидзе (1903-1979): Биобиблиография / Грузия ССР Милли Фәннәр академиясе, Үзәк фәнни китапханә; Г.В. Мгеладзе-Боржадзе сүзе. - Тифлис Мецниереба, 1989. - 100 б.
Төркем:Геология-минералогия фәннәре докторлары
Төркем:Тифлистә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1979 елда вафатлар
Төркем:25 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Гөрҗистанда туганнар
Төркем:1903 елда туганнар
Төркем:16 май көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Василий Архипов

**Василий Архипов** :
* Василий Архипов (1908—1943), БК(б)Ф Мари өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1938―1939).
* Василий Архипов (1920—1941), Советлар Берлеге каһарманы (1942).
Александр Чулошников

**Александр Чулошников** (8 август 1894 ел — 1941 ел) — СССР тарихчысы, югары мәктәп укытучысы. Казакъстан, Урта Азия һәм Башкортстан тарихы буенча белгеч. Тарих фәннәре кандидаты (1935).

## Биографиясе
Александр Петрович Чулошников 1894 елның 8 августында Подольск губернасы Черный Остров авылында туа.

1911 елда Санкт-Петербург университетының тарих-филология факультетына укырга керә. 1916 елда университетны тәмамлый һәм шундагы рус тарихы кафедрасында укытучы булып кала.

1919-1921 елларда Ырымбурдагы Казакъ университетында укыта һәм Кирвоенкоматның штабында тарих-статистика бүлекчәсен җитәкли. 1920 елда Кыргыз өлкәсен өйрәнү җәмгыятенең беренче рәисе була.

1921 елда Петроградка әйләнеп кайта. 1921-1931 елларда Ленинград университетында укыта. 1921 елдан алып Тау институтында, Петроград университетының тарих гыйльми эзләнү институтында, 1923 елдан алып — РСФСР-ның Үзәк архивында эшли. 1930 елда Тарих-археография институтында штаттан тыш гыйльми хезмәткәр булып тора. 1935 елда гыйльми эшләренең гомуми күләме аркасында тарих фәннәре кандидаты дәрәҗәсен яулый. 1936 елдан алып — СССР Фәннәр академиясе Тарих институтының Ленинград бүлекчәсендә өлкән гыйльми хезмәткәр.

Аның гыйльми эшләре арасында иң әһәмиятлесе- «Очерки по истории казах-киргизского народа в связи с общими историческими судьбами других тюркских племен» монографиясе. Бу эшендә ул казакъ һәм кыргыз халыкларының тарихын яза. Чулошников шулай ук Казакъстанда феодал милекнең үсешенә дә зур игътибар бирә, казакъларның Пугачев күтәрелешендә һәм 1916 елгы Урта Азия ихтилалында катнашуын өйрәнү белән шөгыльләнә. Башкортстанның XVIII—XIX гасырлар тарихын һәм 1755-1756 еллардагы башкорт ихтилалын өйрәнә. «Материалы по истории Башкирской АССР» басмасын нәшергә итүдә катнаша. 1941 елның азагында блокададагы Ленинградта ачлыктан вафат була.

## Хезмәтләре

** Очерки по истории казах-киргизского народа в связи с общими историческими судьбами других тюркских племён. Оренбург, 1924. Ч. 1;
** К истории восстания киргиз в 1916 г. Красный архив. 1926. Т. 3 (16).
** Казах-киргизские кочевые орды и пугачевщина (1773—1774). Новый Восток. 1929. Т. 25.
** К истории феодальных отношений в Казахстане в XVII—XVIII вв. Известия АН СССР. Отделение общественных наук. 1936, № 3.
** Восстание 1755 г. в Башкирии. М.; Л., 1940.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:1941 елда вафатлар
Төркем:Подолия губернасында туганнар
Төркем:1894 елда туганнар
Төркем:8 август көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары
Төркем:ССРБ тарихчылары
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Орест Трахтенберг

**Орест Трахтенберг** (18 август (30 август) 1889 — 23 май 1959) — совет галиме, диалектик һәм тарихи материализм, урта гасырлар, Яңа дәвер һәм яңа вакыт фәлсәфәсе тарихы, рус фәлсәфәсе тарихы өлкәсендә белгеч. Фәлсәфә фәннәре докторы, профессор.

## Биографиясе
Орест Владимирович Трахтенберг Петроград университетын хокук фәлсәфәсе белгечлеге буенча тәмамлый.1921 елдан Мәскәүдә эшли, Н.К. Крупская исемендәге коммунистик тәрбия академиясендә һәм башка югары уку йортларында укыта. «Тарихи материализм буенча укытучы белән әңгәмә» һәм «Диалектик материализм буенча укытучы белән әңгәмә» (1925) методик әсбаплары авторы, урта мәктәпләр өчен тарих буенча беренче совет дәреслекләрен төзүдә катнаша . 1939 елдан — СССР ФА фәлсәфә институтының өлкән  гыйльми хезмәткәре (1946-1949 елларда— фәлсәфә тарихы секторы мөдире). МДУ фәлсәфә факультетының чит ил фәлсәфәсе тарихы кафедрасы профессоры (1943-1959). 

1941 елда урта гасыр Көнбатыш Аурупа фәлсәфәсе тарихы буенча диссертация яклый. 1943 елда фәлсәфә фәннәре өлкәсендә өч томлык «Фәлсәфә тарихы» гыйльми эшчәнлеге өчен беренче дәрәҗә Сталин премиясенә лаек була (автордашлар белән; феодаль җәмгыять фәлсәфәсе бүлеге, Яңа дәвер, Конте, Милле турында бүлекләр һ. б. авторы). Премия  Оборона фондына тапшырыла. Уфада эвакуациядә була. 

1943-1945 елларда К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт дәүләт педагогия институтында укыта (1944 елларда —марксизм-ленинизм кафедрасы мөдире ).

1945 елда Мәскәүгә кайта, Мәскәү дәүләт университетында һәм СССР Фәннәр академиясенең фәлсәфә институтында эшен дәвам итә. 

1947 елда РСФСР педагогия фәннәре академиясенең хокуклы әгъзасы итеп сайлана. 

1952 елдан КПСС әгъзасы.

## Төп хезмәтләре

** «Очерки по истории западноевропейской средневековой философии» (1957)
** «Очерки по истории философии и социологии Англии XIX в.» (1959)
** «Развитие материализма и его борьба против идеализма в период первых буржуазных революций (конец XVI – начало XVIII вв.). Лекции» (1956)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:30 август көнне туганнар
Төркем:1889 елда туганнар
Төркем:Питырбурда туганнар
Төркем:23 май көнне вафатлар
Төркем:1959 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Тумыштагы күз меланоцитозы

**Тумыштагы күз меланоцитозы** — бу сирәк халәт, меланоцитлар саны, зурлыгы һәм пигментация дәрәҗәсе буенча арту белән сыйфатлана (рәс. 8.32а). Түбәндәге өч клиник формада очрый.

1.   Күз меланоцитозы (күзләр генә катнаша) бик аз очрый.

2.    Тире меланоцитозы (тире генә катнаша) барлык очракларның якынча 33% тәшкил итә.

Тире-күз меланоцитозы (Ота невусы) (тире һәм күз катнаша) иң таралган форма.
## Ачыклау
1.              Билгеләре

•      Күп чыганаклы зәңгәрсу-соры пигментация, эписклерада урнаша һәм күз алмасы буенча күченми (рәс. 8. 32б).

•      Кайвакыт мөгезкатлауның периферик өлеше катнашырга мөмкин.

2.             Ота невусы 5% очракта ике яклы була.

Бик еш Көнчыгышның төп халыгында һәм кара тәнле кешеләрдә барлыкка килә, әмма кайвакыт ак тәнле кешеләрне зарарлый.

•      Бит тиресенең тирән зәңгәрсу гиперпигментациясе —  бик еш өч тармаклы нервның беренче һәм икенче тармагы буенча була (рәс. 8. 32в).

•      Ак тәнле кешеләрдә нәфис күренешләре була ала, алар әйбәт яктыртканда яхшырак күренә.

•      Өч тармаклы нервның өченче тармагы, назаль лайласы һәм яңак лайласы катнашуы сирәк очрый.
## Ипсилатераль күренешләре
1.             Төсле катлау гетерохромиясе еш очрый (рәс. 8. 33а).

2.             Төсле катлауда имчәкләр (вак, гадәттә аерым төкчәле ясалулар) сирәк очрый (рәс. 8. 33б). Аларны шулай ук I төр нейрофиброматоз, Аксенфельд-Ригер һәм Петерс синдромы белән авыруларда табып була.

3.              Күз төбенең гиперпигментациясе сирәк очрый (рәс. 8. 33в).

4.             Трабекуляр гиперпигментация (рәс. 8. 33г) 10% очракта глаукома белән бәйле була ала.

5.             Увеаль тракт меланомасы кайбер очракта ак тәнле кешеләрдә үсеш алырга мөмкин.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Вики-Кайбыч

**Вики-Кайбыч** — Татарстанның Кайбыч районында яшәүче Татар Википедиясенең волонтерлары төркеме.

## Тарихы
Вики-Кайбыч волонтерлар клубы 2021 елның апрелендә Татарстан Республикасы Кайбыч районы территориясендә яшәүче татар телле волонтерлар тарафыннан Википедия нигезләрен үзләштерүне, Кайбыч районы феноменнарын, шәхесләрен тасвирлауны тизләтү һәм аларны глобаль интернет-киңлеккә таныту максатыннан оештырылган берләшмә. Кулланучылар бер-берсе белән аралашу, ярдәм күрсәтү өчен WhatsApp мессенджерында төркем булдырыла. Төркемнең максаты булып Кайбыч районының Татарстан, Россия һәм халыкара дәрәҗәләрдә эшлекле, инвестицион, мәдәни, фәнни, социаль һәм туристлык ягыннан өзлексез рәвештә, Википедиядә объектларны тасвирлау ярдәмендә, аерым алганда, «Акыллы төбәк» Вики-проектын гамәлгә ашыру аша үстерү, шул ук вакытта җәмгыятьнең туган телләрне, локаль телләрне саклау һәм үстерү, популярлаштыру эшчәнлеген көчәйтү тора.

«Вики-Кайбыч» вики-клубы ярдәмендә Кайбыч районы  Татарстанның барлык муниципаль берәмлекләре арасында татар телендә иң күп тасвирланган район булып тора. Кайбыч районыннан килгән катнашучылар Татар Википедиясендә иң актив катнашучыларның берсе һәм татар телле катнашучылар арасында иң күп санлы төркем булып торалар.

Ел викимедиячесе Фәрһад Фәткуллин ярдәме белән Вики-клубта катнашучы User:Ilnur efende 21-23 сентябрьдә үткән TURKLANG 2021 VII Халыкара онлайн-конференциясендә Татар Википедиясен тәкъдим итә,  ә User:Ilsinchik, 2021 елның 5-7 ноябрендә узган Көнчыгыш һәм Үзәк Европа илләре викимедиячеләренең онлайн-конференциясендә Вики-Кайбыч клубы турында чыгыш ясый.

## Эмблемасы
Төркемнең эмблемасы вики-клуб барлыкка килгәч ясала һәм аның нигезендә Википедия логотибы һәм Кайбыч районының байрагы һәм гербы ята.

## Катнашучылары
Бүгенге көндә төркем составына 12 кулланучы керә. Иң актив вәкилләре арасында Кайбыч районы һәм Татарстан Республикасының танылган педагог Римма Васильева булып тора.

## Шулай ук карагыз
* Википедия:Акыллы Кайбыч

## Искәрмәләр

Төркем:Татар Википедиясе
Төркем:Волонтерлык
Төркем:Вики-Кайбыч
Замбиядә ислам

**[[Замбия]]дә ислам** (, ) ― азчылык дине. 1996 елгы Конституция нигезендә, Замбия рәсми рәвештә христианнар (4/5 өлеше протестантлар, 1/5 өлеше католиклар) дәүләте булса да, илдә дин иреге таныла һәм яклана. Күпчелек шәһәрләрдә Бәһаи ― 1,5 %,  индуистлар ― 0,5 %, аз санлы яһүдләр (ашкенази) җәмгыятьләре эшчәнлек алып бара.

## Тарих
Ислам хәзерге Замбия территориясенә XII гасыр урталарында Көнчыгыш Африка ярларыннан гарәп сәүдәгәрләре һәм коллар сәүдәгәрләре белән бергә үтеп керә башлаган.

Занзибар солтанлыгында Оман династиясе идарә иткән чорда гарәп сәүдәгәрләре Замбия территориясенә Танзания, Малави һәм Мозамбикта урнашкан үз базаларыннан килеп җиткән. Йөзәр ел дәвамында Замбия һәм күрше илләрдән дүрт миллионнан артык кол урланган һәм Һиндстанга, Гарәбстан ярымутравына сатып җибәрелгән .

Күп кенә мөселманнар Замбиягә Британия колониясе чорында килгән. Алар ― нигездә,  Лусакага тимер юл төзүдә катнашкан Һиндстан һәм Пакистан ватандашлары. Мөселманнар Ливингстон ― Лусака тимер юлы буенча торак пунктлар булдырган. Британиянең колониаль хакимияте илдә ислам таралуга юл куймаган, шунлыктан илнең төп халкы аз санда ислам динен кабул иткән.

## Саны һәм таралышы
Мөселманнар турында төрле чыганак төрле мәгълүмат бирә. 2010 елгы халык санын алу мәгълүматы ил халкының 2,2 % ы  ― мөселманнар дип белдерә. Хәзер Замбиядә 563 089 мөселман яши, бу халыкның гомуми саныннан 5 % тәшкил итә. Шулай ук Замбиянең төп халкының ислам динен кабул итү тенденциясе дә арта бара.

Мөселманнар эре шәһәрләрдә яши . Ислам дине тарафдарларының зур күпчелеге ― сөнниләр, шулай шигыйлар бар. 500 кеше Әхмәдия җәмгыятенә карый . Көнбатыш Африка һәм Якын Көнчыгыш мөһаҗирләре мөселман халкының калган өлешен тәшкил итә.

## Мәчетләр
Замбиядә 67 ислам гыйбадәтханәсе (мәчетләр, ислам үзәкләре) урнашкан. Мөселманнар балаларын Коръән өйрәнү өчен шәхси мәктәпләрдә укытуга өстенлек бирә.

## Оешмалар
Замбиядә Ислам җәмгыяте, Мөселман яшьләре берлеге, Мөселман хатын-кызлары лигасы, Ислам фонды кебек иҗтимагый оешмалар актив эшчәнлек алып бара.

## Сылтамалар
*  Zambia, U.S. Department of State
* Muslim Population
* Population of Muslims around the world

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Африкада ислам
Төркем:Замбиядә ислам
Гуревич

**Гуревич** ― фамилия.
* Михаил Гуревич (1892—1976), инженер-авиаконструктор, ТКБ-155 җитәкчесе. Социалистик Хезмәт Каһарманы. Ленин, Сталин премияләре лауреаты.
* Моисей Гуревич (1891—1937), галим-гигиенист. Украина ССР Сәламәтлек саклау халык комиссары (1920―1925).

Төркем:Фамилияләр
Михеев

**Михеев** ― фамилия.
* Алексей Михеев (1907—1999), биология фәннәре докторы (1963), профессор.
* Иван Михеев (1876—1937), удмурт язучысы, драматург, Инҗилне удмурт теленә тәрҗемә итүче (1904).
* Михаил Михеев (1935—2006), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1984).
* Павел Михеев (1912—1978),  Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1945, 1946).
* Сергей Михеев (1938), авиаконструктор, «Камов» ААҖ генераль конструкторы, техник фәннәр докторы (1984), РФА академигы (2011). РФ Каһарманы (1997), РФ атказанган фән эшлеклесе (2009). Ленин, РФ Дәүләт премияләре лауреаты.
----
;Михеева
* Екатерина Михеева (1924―2017), табиб-офтальмолог, медицина фәннәре докторы, профессор.
* Мария Михеева (1884―1969), карел әкиятчесе, эпик җырлар башкаручы.

Төркем:Фамилияләр
Овсиенко

**Овсиенко** ― фамилия.
* Фридрих Овсиенко (1939—2007), дин белгече, фәлсәфә фәннәре докторы, профессор.
----
* Татьяна Овсиенко (1966), җырчы, РФ атказанган артисты.

Төркем:Фамилияләр
Рудаков

**Рудаков** ― фамилия.
* Александр Рудаков (1912—1979), Советлар Берлеге каһарманы (1944).
* Аполлинарий Рудаков (1871—1949), тәрҗемәче, галим, югары мәктәп укытучысы (*[[Владивосток]]*).
* Олимпий Рудаков (1913—1974), контр-адмирал, педагог, хәрби-диңгез фәннәре кандидаты (1969).

Төркем:Фамилияләр
Маргарита Эглит

**Маргарита  Эглит** ( 1935 елда туган) - Совет һәм Россия галиме һәм механика өлкәсендә укытучы , физика һәм математика фәннәре докторы (1999), профессор (2003).  М.В. Ломоносов премиясе лауреаты (1998).

## Биография
Эглит  Маргарита Эрнестовна 1935 елның 14 гыйнварында Мәскәүдә туган.

1952 - 1957 елларда ул Мәскәү дәүләт механика һәм математика факультетында белем алган. 1957-1960 елларда бу факультетта аспирантурада укыган. 1960 елдан башлап, Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетында хезмәт итә: 

1968-2001елларда  - доцент, 2001 елдан -   бу факультетның гидромеханика кафедрасы профессоры. Бер  үк вакытта 1999-2000 елларда - доцент һәм 2000 елдан - И.М.Губкин исемендәге Россия дәүләт нефть һәм газ университетының нефть һәм газ һәм җир асты гидромеханикасы кафедрасы профессоры.    .

1962 елда «К общей теории моделей сплошных сред с конечными деформациями» темасына физика-математика фәннәре кандидаты  дәрәҗәсенә диссертация  яклый. 1999 елда «Модели микронеоднородных сред» темасына диссертация  яклап,  физика-математика фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә ия була.  2003 елда ВАК боерыгы белән аңа профессор гыйльми  исеме бирелә  .

## Фәнни һәм педагогик эшчәнлек
Мәскәү дәүләт университетында ул түбәндәге темаларга лекцияләр укый:«Механика сплошной среды», «Гидравлика», «Гидродинамика открытых потоков», «Механика неньютоновских жидкостей», «Основы механики сплошной среды» и «Моделирование природных склоновых потоков». 

Төп  библиография: 

* монография «Неустановившиеся движения в руслах и на склонах» (1986)

*  учебники «Механика сплошных сред в задачах. В 2-х томах» (1996)
*  «Механика сплошных сред. Основные понятия» (2003)
*  «Лекции по основам механики сплошных сред» (2009)
*  «Механика сплошных сред. Теория и задачи» (2010)  .

Ул 190 нан артык фәнни хезмәтләр , фәнни журналларда 114 мәкалә һәм җиде фәнни- тикшеренү эше авторы  .

1998 елда «Численно-асимптотические методы исследования многопараметрических задач»  циклы өчен М.В. Ломоносов исемендәге премиягә лаек була.

## Бүләкләр

* "Хезмәт ветераны" медале (1989)
*  М. В. Ломоносов исемендәге премия 
* Л. И. Седов исемендәге премия(2018) 

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Профессора Московского университета, 1755—2004* : биогр. слов.: в 2 т. / ред. совет: В. А. Садовничий (пред.) и др.; авт.-сост.: Рябухин А. Г., Брянцева Г. В. —  : Изд-во Моск. ун-та, Т. 2: М—Я. — 2005. — 763 с. — ISBN 5-211-05045-2
Төркем:Русия педагоглары
Төркем:ССРБ педагоглары
Төркем:Мәскәү дәүләт университеты укытучылары
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1935 елда туганнар
Төркем:14 гыйнвар көнне туганнар
Рабинович

**Рабинович** ― фамилия.
* Адольф Рабинович (1893—1942), физик һәм химик, Мәскәү университеты профессоры, СССР ФА мөхбир әгъзасы (1933).
* Вадим Рабинович (1935—2003), шагыйрь, тәрҗемәче, химия фәннәре кандидаты, фәлсәфә фәннәре докторы, профессор.
* Леонид Рабинович (1934―), икътисад фәннәре докторы (1976), профессор (1977), ТАССР атказанган фән эшлеклесе (1989).
* Матвей Рабинович (1919—1982), физика-математика фәннәре докторы (1955), профессор (1959), Сталин (1951) һәм Ленин (1959) премияләре лауреаты.
* Юрий Рабинович (1886—1968), физик, математик, Мичиган университетының атказанган профессоры.

## Моны да карагыз
* (5040) Рабинович, астероид.

Төркем:Фамилияләр