open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Әнгам Хәбиров

**Әнгам Хәбиров**  (6 сентябрь 1936 ел) — югары мәктәп ветераны, галим-әдәбият белгече, тәнкыйтьче. 1997 елдан Россиянең һәм Башкортстанның Язучылар берлекләре  әгъзасы. 1966-2013 елларда Бөре дәүләт педагогия институты һәм Бөре социаль-педагогия академиясе (хәзер Башкорт дәүләт университетының Бөре филиалы) укытучысы. Филология фәннәре кандидаты (1972). РСФСР-ның халык мәгарифе отличнигы (1977), Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2006). Наҗар Нәҗми исемендәге (2008), Фатих Кәрим исемендәге (2011) премияләр лауреаты. Хезмәт Кызыл Байрак ордены кавалеры (1986).

## Биографиясе
Әнгам Хәйбрахман улы Хәбиров 1936 елның 6 сентябрендә Башкорт АССРның Чакмагыш районы Тайнаш авылында туган. Ул хезмәт юлын 1956 елда Яңа Каръяуды һәм Тайнаш авылларының җидееллык мәктәпләрендә укытучы булып башлый.

1957 елдан бирле РСФСР Сәяси һәм фәнни белем  тарату җәмгыятенең Чакмагыш урын бүлекчәсе идарәсендә  эшли.

1958-1962 елларда «Игенче» район газетасында хәбәрче, аннары җаваплы секретарь.

1966 елда Бөре дәүләт педагогия институтын (хәзер Башкорт дәүләт университетының филиалы) тәмамлый.

1966—2013 елларда Бөре дәүләт педагогия академиясендә эшли.

1972 елдан алып уку‑укыту һәм фәнни эшләр буенча, 1974 елдан — мәгариф эшләре буенча проректор, 1984-1991 елларда әдәбият кафедрасы мөдире.

Әнгам Хәйбрахман улы Хәбиров — Мостай Кәрим,Һәдия Дәүләтшина, Шәриф Биккол, Хәким Гыйләжев, Давыт Юлтый, Гыйлемдар Рамазанов турында очерклар язган.

## Фәнни хезмәтләре

* «Өлгергәнлеккә һәм танылуга юл» («Путь к зрелости и признанию» 2005)
* «Җанлы чишмәләр»: иҗади портретлар. Уфа, 1996;
* «Гасырлар кавышканда»: әдәби тәнкыйть мәкаләләре, еллык күзәтүләр, иҗади портретлар. 2 томда (2017-2018)
* «Наҗар Нәҗми турында этюдлар» һәм «Наҗар Нәҗми иҗаты» ()
* «Шигърият илендә» (2006)
* «Юл сайлаганда» электрон басма (Н.Нәҗми,К.Йосыпов, Р.Бикбаев,Р.Шаммас һ.б. турында мәкаләләр)

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Россия Федерациясенең халык мәгарифе отличнигы (1977)
* Хезмәт Кызыл Байрак ордены (1986)
* Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2006)
* Назар Нәҗми исемендәге премия лауреаты (2008)
* Фатих Кәрим исемендәге премия лауреаты (2011)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Хәбиров Әнгам Хәйбрахман улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Официальный портал республикасы Гербы. 85-летие отмечает литературовед Ангам Хабиров. 

Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Төркем:Россиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре
Төркем:Чакмагыш районында туганнар
Төркем:1936 елда туганнар
Төркем:6 сентябрь көнне туганнар
Төркем:РСФСР халык мәгарифе отличниклары
Төркем:Россиядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Андалис Хәлимов

**Андалис Хәлимов  ** (26 октябрь 1941 ел) — инженер‑механик. Техник фәннәр докторы (1997), профессор (2000). Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2017), Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри  белем бирү хезмәткәре (2001).

## Биографиясе
Хәлимов Андалис Гариф улы 1941 елның 26 октябрендә Башкорт АССРның, хәзерге Башкортстан Республикасының Чакмагыш районы Яңа Балак авылында туган. 1969 елда Уфа нефть институтын тәмалый һәм шул ук елда Уфа нефть институтының Салават филиалында хезмәт юлын башлый. «Металллар технологиясе» кафедрасында башта ассистент, аннары өлкән укытучы, доцент булып эшли. 1985 елдан «Технология нефтяного аппаратостроения»  кафедрасы доценты, профессоры. Бер үк  вакытта 1999 елдан алып Уфаның  «Технология, экспертиза һәм ышанычлылык» фәнни‑техник үзәгендә генераль директор.

Башка металлар аз катыштырылган, утка чыдамлы һәм тутыкмаучы корычларны эретеп ябыштыру технологик процесслары, аппаратларның һәм үткәргеч торбаларның хәләтен һәм хәвефсез эксплуатацияләү ресурсын эксперт бәяләү буенча белгеч.
Хәлимов Андалис Гариф улының фәнни эшчәнлеге нефть һәм газ химиясе комплексын, газ бүлү һәм газ белән тәэмин итү системаларын эшләү, ремонтлау, диагностикалау технологияләрен камилләштерү һәм сәнәгать хәвефсезлеген тәэмин итү белән бәйле..

220‑дән артык  фәнни хезмәт, шул исәптән 4 монография һәм 1 уйлап табу авторы.

## Фәнни басмалары

** Технологическое обеспечение безопасности нефтегазохимического оборудования. Уфа, 2005 (автордаш);
** Работоспособность сварного оборудования из жаропрочных хромистых сталей. СПб., 2008 (автордаш);
** Техническая диагностика и оценка ресурса нефтегазохимического оборудования. СПб., 2012(автордаш).

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
— Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2017)

— Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2001)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Хәлимов Андалис Гариф улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Халимов Андаль Гарифович 

Төркем:Уфа дәүләт нефть техник университеты укытучылары
Төркем:Профессорлар
Төркем:Галимнәр
Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:Уфа нефть институтын тәмамлаучылар
Төркем:26 октябрь көнне туганнар
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:Чакмагыш районында туганнар
Төркем:Башкортлар
Төркем:Россиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Роза Әхмәтова

**Роза Әхмәтова**  (13 февраль 1924 ел — 16 гыйнвар 2009 ел) — инженер-технолог. Техник фәннәр кандидаты (1967). Башкорт АССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1981), Кызыл Байрак Хезмәт ордены кавалеры (1971).

## Биографиясе
Роза Сәмигулла кызы Әхмәтова 1924 елның 13 февралендә Башкорт АССР Җылаер кантоны Габбас авылында туган. Ире Әхмәтов Фәрит Гали улы (1926 елгы) — инженер-технолог, Уфа нефть эшкәртү заводының директор урынбасары («Өфөнефтехим» ачык акционерлар җәмгыяте); КПСС-ның Уфа шәһәр комитетының сәнәгать буенча секретаре,  Кызыл Байрак Хезмәт(1971), «Хөрмәт Билгесе» (1976) орденнары кавалеры. Улы — Әхмәтов Арыслан Фәрит улы.

1949 елда Львов политехник институтын  тәмамлый. Һөнәре буенча инженер-технолог. 1967 елда техник фәннәр кандидаты дәрәҗәсен ала.

1949-1986 елларда Башкортстан нефть  эшкәртү фәнни-тикшеренү институтында эшли. 1978-1986 елларда Башкортстан нефть  эшкәртү фәнни-тикшеренү институтында бүлек мөдире була.

Нефть  эшкәртү тармагындагы заводларга, битум җитештерүчеләргә практик ярдәм күрсәтә. Болгариядә, Һиндостанда, Кубада һәм башка илләрдә битум җитештерүне җайга салуда катнаша. Аның җитәкчелегендә битумны, нефтьләрне һәм аларның калдык продуктларын битум алу өчен чимал сыйфатында куллану юнәлешендә комплекслы эзләнү үткәрелә; битум эшләү технологияләрен чимал сыйфатына бәйләү башкарыла; яңа битум корылмаларын проектлау һәм булганнарын реконструкцияләү буенча тәкдимнәр; битум сыйфатын күтәрү буенча тәкъдимнәр эшләнә һәм производстволарга тапшырыла; төрле тәгаенләнешле битум өчен ГОСТ-лар һәм ТУ-лар чыгарыла һәм куллануга кертелә.

Матбугатта бастырылган 90 га якын хезмәт һәм 7 уйлап табу авторы.

2009 елның 16 гыйнварында Уфа шәһәрендә вафат була.

## Бүләкләре һәм премияләре

* Башкорт АССР-ның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1981)
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (1971)

## Хезмәтләре
* Современное состояние производства и пути повышения качества битумов различного назначения [Текст] / Р.С. Ахметова, В.В. Фрязинов, И.А. Чернобривенко. - Москва : ЦНИИТЭнефтехим, 1979. - 53 с.; 20 см.
* Производство нефтебитумов в СССР и за рубежом [Текст] / Р. С. Ахметова, Р. Х. Салимгареев. - Москва : [б. и.], 1973. - 54 с.; 20 см.
* Получение дорожных битумов улучшенных качеств [Текст] / Выставка достижений нар. хозяйства СССР. Гос. ком. нефтеперерабатывающей и нефтехим. пром-сти при Госплане СССР. - [Уфа] : [б. и.], [1965]. - 7 с., включ. обл. : черт.; 20 см./ Р. С. Ахметова
* 
* 
* 
* 

*

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Әхмәтова Роза Сәмигулла кызы // Башкирская энциклопедия —  Уфа:   ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — .
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:2009 елда вафатлар
Төркем:16 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Зиянчура районында туганнар
Төркем:1924 елда туганнар
Төркем:13 февраль көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Техник фәннәр кандидатлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Спартак Әхмәтов

**Спартак Әхмәтов**  (8 июнь 1949 ел) — ССРБ һәм Россиянең партия, хуҗалык һәм дәүләт эшлеклесе, галим. 1992-2007 елларда Стәрлетамак шәһәре шәһәр округы хакимияте башлыгы. Техник фәннәр кандидаты. Россия Федерациясенең бишенче чакырылыш Дәүләт Җыелышының Дәүләт Думасы депутаты, Дәүләт Думасының Дәүләт Думасы Регламенты һәм эшне оештыру комитеты рәисе урынбасары (2007—2011). «Бердәм Россия» фиркасе әгъзасе. Россия Федерациясенең һәм Башкортстан Республикасының атказанган төзүчесе. Дуслык һәм «Хөрмәт Билгесе» орденнары кавалеры. Стәрлетамакның мактаулы гражданы.

## Биографиясе
Спартак Гали улы Әхмәтов 1949 елның 8 июнендә Башкорт АССР-ының Стәрлебаш районы Стәрлебаш авылында туган.

1968 ел — ССРБ Миннефтехимпромның Салават индустриаль техникумын тәмамлый.

1968—1970 — Совет Армиясендә хезмәт итә.

1970 —1986 — «Стәрлетамакстрой» һәм «Востокнефтезаводмонтаж» трестында инженер һәм җитәкче вазифаларда эшли.

1979 ел — Уфа нефть институтын  тәмамлый.

1986—1987 — КПСС-ның Стәрлетамак шәһәр комитетының икенче секретаре.

1987—1992 — Стәрлетамак кала Советы башкарма комитеты җитәкчесе.

1989 елда — Свердловск Югары партия мәктәбен тәмамлый.

1992 елдан — Стәрлетамак шәһәре хакимияте башлыгы һәм Башкортстан Дәүләт Җыелышы Вәкиллек Палатасы депутаты.

2007 елның 2 декабрендә «Бердәм Россия» Бөтенрусия сәяси партиясе тарафыннан китерелгән кандидатларның федераль исемлеге составында бишенче чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Дуслык ордены
* «Хөрмәт Билгесе» ордены
* Россия Федерациясенең атказанган төзүчесе
* Башкортстан Республикасының атказанган төзүчесе
* Стәрлетамакның мактаулы гражданы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Биография на сайте rbtl.ru(недоступная ссылка)(недоступная ссылка)
* Биография на сайте фракций(недоступная ссылка)(недоступная ссылка)
* Страница на сайте Госдумы РФ

Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:Стәрлебаш районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча сәясәтчеләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Техник фәннәр кандидатлары
Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Уфа нефть институтын тәмамлаучылар
Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Төркем:РФ атказанган төзүчеләре
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:8 июнь көнне туганнар
Усман Хөсни

**Усман Хөсни** (чын исеме — *Хөснетдинов Усман Хөснетдин улы*; 1895, Иске Сынны авылы, Уфа губернасы — 30 ноябрь 1948, Уфа) — совет тел белгече.

## Биографиясе
Хөснетдинов Усман Хөснетдин улы 1895 елда Уфа губернасы Бәләбәй өязе Илчембәт авылында (әлеге Башкортстан Благовар районы Иске Сынны авылы) туа.

1910—1913 елларда ул Уфа губернасы Стәрлетамак өязе Бозаяз авылының (әлеге Башкортстанның Кырмыскалы районы) мәдрәсәсендә белем ала.
## Хезмәт эшчәнлеге

1921 елдан алып Усман Хөсни Уфа педагогия техникумында укыта.

1934 елда К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагоглык институтын тәмамлый.

1935елдан  1948 елга кадәр К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты нда укытучы булып эшли.

Хөсни Усман башкорт теленең гыйлеме мәсьәләләренә, башкорт телен укыту методикасына багышланган гыйльми хезмәтләр, шул исәптән урта мәктәпләр белән югары уку йортларында укыту өчен дәреслекләр һәм укыту-методик әсбаплар авторы буларак билгеле.

## Төп хезмәтләре

* Тел терминнары. — Уфа, 1935. (автор.)
* Башкорт теле. Грамматика һәм дөрес язу. — Уфа, 1938. (автор.)

## Сылтамалар

* Зәйнуллин М. В. Усман Хөсни // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .
Төркем:СССР тел галимнәре
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:1948 елда вафатлар
Төркем:30 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Бәләбәй өязендә туганнар
Төркем:1895 елда туганнар
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Басыйр Акчурин

**Басыйр Акчурин** (10 июнь 1945, Азамат (Федоровка районы), БАССР) — ССРБ һәм Россия фәлсәфәчесе, социологы, укытучы. Социология фәннәре кандидаты (1996), фәлсәфә фәннәре докторы (2004).

## Биографиясе
Акчурин Басыйр Гайфулла улы 1945 елның 10 июнендә Башкорт АССРның Федоровка районы Батыр авылында туа.

1975 елда Ленинград шәһәрендә П. Ф. Лесгафт исемендәге физик культура институтын тәмамлый. Шул ук елдан  Уфа авиация институтында эшли башлый.

1980 елда Уфа дәүләт сәнгать институтында укыта башлый. 1986 елдан Басыйр Гайфулла улы Башкорт дәүләт медицина университетында эшли, бер үк  вакытта 1992-1994 елларда Уфа механика-технология көллиятендә эшчәнлеген алып бара.

1996 елда социология фәннәре кандидаты исемен яулый. 1997 елдан алып Башкорт дәүләт университетының социаль эшләр кафедрасында эшли. 2004 елда фәлсәфә фәннәре докторы исемен яклый.

Акчуринның гыйльми эшчәнлеге валеология, сәламәтлек социологиясе, җәмгыятьнең рухи тормышы мәсьәләләренә багышланган.

Ул 60‑тан артык гыйльми эш авторы була.

## Гыйльми хезмәтләре

** Социальные условия и факторы формирования валеологической культуры. Уфа, 2006
** Духовная и телесная организация человека.. Уфа, 2007

## Сылтамалар

* Ә. Н. Акбутина тәрҗ. Акчурин Басыйр Гайфулла улы // Башкорт энциклопедиясе —  Өфө:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Ленинград физик тәрбия институтын тәмамлаучылар
Төркем:XX гасыр фәлсәфәчеләре
Төркем:Россия фәлсәфәчеләре
Төркем:Россия педагоглары
Төркем:ССРБ фәлсәфәчеләре
Төркем:ССРБ педагоглары
Төркем:Федоровка районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча фәлсәфәчеләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары
Төркем:1945 елда туганнар
Төркем:10 июнь көнне туганнар
Юрий Акатьев

**Юрий Акатьев** (18 апрель 1939, Дубровка (Благовещен районы), БАССР — 29 ноябрь 1999, Уфа) — ССРБ һәм Россия социологы һәм укытучысы. Социология фәннәре докторы (1993), профессор (1994).

## Биографиясе
Акатьев Юрий Васильевич 1939 елның 18 апрелендә Башкорт АССР Благовещен районының Дубровка авылында туа.

1963 елда Уфада Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлый. 1963—1973 елларда комсомол һәм фирка эше белән шөгыльләнә.

1974 елдан алып Уфа дәүләт авиация техник университетында укыта:  өлкән укытучы, фәлсәфә һәм гыйльми коммунизм кафедрасы, социализм теориясе кафедрасы доценты, социология һәм политология кафедрасының доценты һәм профессоры.

1993 елда Социология фәннәре докторы исемен яклый.

Акатьеваның гыйльми эшчәнлеге җәмгыятьтә социаль процесслар белән идарә итү мәсьәләләренә, төбәк, хезмәт һәм авыл икътисадының социологиясенә багышланган. Ул йөздән артык гыйльми эш авторы.

1999 елның 29 ноябрендә Уфада вафат була.

## Гыйльми хезмәтләре

** Сельскохозяйственный коллектив как объект социального планирования. Мәскәү, 1981
** Методика планирования социального развития сельского района. Мәскәү, 1987
** Отношение работников сельского хозяйства к труду (социологический аспект). Өфө, 1992
** Социальные проблемы развития труда и трудовых коллективов в условиях НТП. Өфө, 1993
** Труд как основная форма социальной деятельности. Уфа, 1994.

## Сылтамалар

* Р. Т. Насыйбуллин. Акатьев Юрий Васильевич // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Акатьев Юрий Васильевич 

Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:Башкортстан укытучылары
Төркем:Россия педагоглары
Төркем:ССРБ педагоглары
Төркем:Благовещенскида (Башкортстан) туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Социологик фәннәр докторлары
Төркем:1999 елда вафатлар
Төркем:29 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1939 елда туганнар
Төркем:18 апрель көнне туганнар
Герд

**Герд** ― фамилия һәм исем.
;Фамилия
* Кузебай Герд (*Кузьма Чайников*, 1898―1937), удмурт шагыйре.
* Сергей Герд (1897—1961), биология фәннәре докторы, профессор, Карел-Фин ССР атказанган фән эшлеклесе (1948).
; Исем
* Герд Бинниг (1947), физик (Алмания). Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1986).

Төркем:Фамилияләр
Кусыймов

**Кусыймов**, Кусимов, Күсимов ― фамилия.
* Салават Кусыймов (1942), техник фәннәр докторы, профессор, 1992—2003 елларда  ректоры. Т. Кусыймовның улы.
* Таһир Кусыймов (1909—1986), Советлар Берлеге каһарманы (1944).

Төркем:Фамилияләр
Моисеев

**Моисеев** ― фамилия.
* Дмитрий Моисеев (1986), чуаш язучысы.
* Евфимий (Моисеев) (1972), Рус православие чиркәве рухание, Казан руханилар семинариясе ректоры (2014—2015).
* Игорь Моисеев (1906—2007), балет артисты, хореограф, педагог, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1976).
* Илья Моисеев (1929—2020), галим-химик,  РФА академигы (1992).
* Сергей Моисеев (1966), спортчы (футболчы).
* Юрий Моисеев (1940—2005), хоккейчы (һөҗүмче), тренер, СССР атказанган спорт остасы (1968), СССР атказанган тренеры (1982).

## Моны да карагыз
* Моисеев, кратер.
* (3080) Моисеев, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Кайгородов

**Кайгородов** ― фамилия.
* Алексей Кайгородов (1881―1951), физика-математика фәннәре докторы (1934), профессор (1949).
* Владимир Кайгородов (1936—2015), физика-математика фәннәре докторы (1981), профессор (1982), ТР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1997).
## Моны да карагыз
* Кайгородово, авыл.

Төркем:Фамилияләр
Асет Вацуева

**Асет Абдулаевна Вацуева** (1977 елның 3 августы, Грозный) — Россия журналисты һәм телетапшырулар алып баручысы. НТВ каналында «Страна и мир» (соңрак — «Сегодня в 22:00») телепрограммасының алып баручысы буларак билгеле.

## Тормыш юлы
Асет Вацуева 1977 елның 3 августында чечен гаиләсендә туа.

Беренче чечен сугышы башлангач, 1995 елда Санкт-Петербургка  күчеп килә һәм СПбДУның журналистика факультетына укырга керә. 1997 елда Мәскәүгә күчеп килә, анда 2002 елда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын тәмамлый.

1997 елдан Грозныйдагы «Голос Чеченской Республики» газетасында мәгълүмат бүлеге хәбәрчесе булып эшли. 2000 елда «Объединённая газета»га күчә, анда мәдәният бүлегендә эшли. 2000 елның июленнән октябрь аена кадәр һәм 2001 елның августында Мәскәүдә укыган вакытта «Общая газета»да сәясәт бүлеге корреспонденты сыйфатында эшләгән, «Ася Вацуева» дип басылган. Чечняга командировкага чыгып, репортажлар, шул исәптән Буданов эше буенча публикацияләр сериясен дә әзерләгән.

2002 елның сентябреннән 2006 елның августына кадәр НТВда мәгълүмат хезмәтендә эшли. Телеканалга танылган журналист Леонид Парфенов чакыруы буенча килгән: ул вакытта Парфенов 22:00 сәгатьтә кичке яңалыклар автор проекты өчен чечен алып баручысын эзләгән. Кадрда беренче тапкыр 2002 елның 27 октябрендә Леонид Парфенов белән «Намедни» программасында хәбәрче сыйфатында күренә.

2003 елның февраленнән 2004 елның декабренә кадәр — Алексей Пивоваров белән бергә шул ук телеканалда «Страна и мир» программасын алып баручы.

2005 елның гыйнварыннан сентябрь аена кадәр — Алексей Пивоваров белән бергә «Сегодня 22:00» программасын алып баручы.

2005 елның сентябреннән 2006 елның августына кадәр — «Сегодня» программасының кичке чыгарылышларын (19:00 һәм 22:00) алып баручы.

2006 елның августында Асет Вацуеваның шәхси инициативасы белән НТВдан, шул исәптән Владимир Кулистиков җитәкчелегендә беренче 2 елда әлеге телеканалның мәгълүмати һәм тапшырулар сәясәтендәге булган үзгәрешләр аркасында да, эштән китүе билгеле була. Эфирда аны Лилия Гильдеева алыштырган.

2006 елдан Лондонда (Бөекбритания) яши һәм эшли. Би-би-си рус хезмәте продюсеры.

## Бүләкләр

* 2002 — Лариса Юдина исемендәге «Карамастан» Бөтенроссия региональ журналистлар конкурсы җиңүчесе

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:Грозныйда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1977 елда туганнар
Төркем:3 август көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Давыдов

**Давыдов** ― фамилия.
* Әнвәр Давыдов (1919—1968), язучы, тәрҗемәче һәм журналист, ТАССР язучылар берлегенең җаваплы сәркатибе (1953-?).
* Герман Давыдов (1994), спортчы (регбичы), 2013 елгы Җәйге Универсиаданың алтын медале иясе.
* Евгений Давыдов (1967), совет һәм Россия хоккейчысы.
* Никита Давыдов (1988), хоккейчы (капкачы), Югары Хоккей Лигасының бронза медале иясе (2011).
* Селивёрст Давыдов (1918—1992), Советлар Берлеге каһарманы (1943).
* Сергей Давыдов (1985), футболчы (һөҗүмче), Казакъстан чемпионы (2013), Россия кубогы (2011) һәм суперкубогы (2011/12) иясе.
* Юрий Давыдов (1929—2007), фәлсәфәче, социолог.
----
;Давыдова
* Эльмира Давыдова (1940—2018), музыка белгече, фән кандидаты. РФ (1999) һәм БАССР (1989) атказанган сәнгать эшлеклесе,
----
* Алексей Фёдоров-'''Давыдов''' (1900—1969), сәнгать белгече, РСФСР атказанган сәнгать эшлеклесе (1960).
## Моны да карагыз
* (3126) Давыдов, астероид.
## Шулай ук карагыз
* Әнвәр Давыдов һәйкәле

Төркем:Фамилияләр
Бек

**Бек** ― фамилия.
* Александр Бек (1902―1972), язучы.
* Ульрих Бек (1944—2015), социолог һәм сәяси философ, Мюнхен университеты һәм Лондон икътисад мәктәбе профессоры.
----
* Юлия Бек (1853—1935), рәссам һәм каллиграф (Швеция).
## Моны да карагыз
* Казем-'''Бек'''

Төркем:Фамилияләр
Петухов

**Петухов** ― фамилия.
* Игнатий Петухов (1914—1950), Советлар Берлеге каһарманы (1944).
* Николай Петухов (1938), хәрби судья, хокук фәннәре докторы (2003), профессор (2003), генерал-полковник (1993).

Төркем:Фамилияләр
Бахвалов

**Бахвалов** ― фамилия.
* Николай Бахвалов (1934―2005), математик, исәпләү математикасы белгече. Россия Фәннәр академиясе академигы.
* Сергей Бахвалов (1898―1963), математик, педагог.
----
* Екатерниа Бахвалова (*[[Катерина Андреева]]*, 1993), Беларусия журналисты, сәяси тоткын.

Төркем:Фамилияләр
Векуа

**Векуа** ― фамилия.
* Абесалом Векуа (1925―2014), геология―минералогия фәннәре докторы (1969), профессор (1970), Грузия Милли Фәннәр академиясе академигы (2001).
* Илья Векуа (1907—1977), математик һәм механик.

Төркем:Фамилияләр
Николай Зятьков

**Николай Иванович Зятьков** (1950 елның 17 июне, Духовщина, Смоленск өлкәсе) — журналист, «Наша версия» нәшрият йорты хуҗасы һәм президенты. Мәскәү журналистлар берлеге әгъзасы. 2006 һәм 2015 елларда массакүләм мәгълүмат чаралары өлкәсендә Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе лауреаты.

«Аргументы и факты» атналык газетасының баш мөхәррире (2002—2016), «Аргументы и факты» ЯАҖ президенты.

## Тормыш юлы
Николай Иванович Зятьков 1950 елның 17 июнендә Смоленск өлкәсенең Духовщина шәһәрендә туа.

1967—1972 елларда Рига политехника институтында «инженер-төзүче» белгечлеге буенча югары белем ала. Рига политехника институтының төзелеш факультетында укыткан. 1975—1978 елларда Рига һәм Мәскәүнең проект һәм төзелеш оешмаларында эшли. ССРБ Гостелерадиосының штаттан тыш хәбәрчесе була.

1978—1980 елларда — «За передовую технику» (Мәскәү) газетасы корреспонденты. 1980 елда Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын тәмамлый.

1980 елдан 1981 елга кадәр — «Строительная газета»ның халыкара бүлеге корреспонденты.

Н. И. Зятьковның бөтен хезмәт биографиясе алга таба «Аргументы и факты» атналык газетасы белән бәйле: 1981 елда ул чакта «Аргументы и факты» бюллетененең өлкән фәнни редакторы, 1989—2001 елларда — «Аргументы и факты» атналык газетасының баш мөхәрриренең беренче урынбасары.

1998—2005 елларда — «Аргументы и факты» ЯАҖ генераль директоры.

2002 елдан башлап 2016 елның 30 декабренә кадәр — «АиФ» баш мөхәррире.

2017 елның гыйнварында яклар килешүе буенча «Аргументы и факты» баш мөхәррире һәм президенты вазыйфасыннан китә.

2017 елның гыйнварыннан берничә газета, шул исәптән «Наша Версия» газетасын нәшер итүче «Версия» нәшрият йорты президенты һәм баш мөхәррире була. Вероника Боровик-Хильчевскаядан басманы сатып алып, 2008 елдан бирле хуҗа була.

### Җәмәгать эшчәнлеге
2008—2010 елларда Николай Зятьков РФ Иҗтимагый палатасында коммуникацияләр, мәгълүмат сәясәте һәм сүз иреге буенча комиссия рәисе вазыйфасын башкара.

2009 елдан башлап Рус география җәмгыятенең медиасоветы әгъзасы булып тора.

2012 елда Россия Федерациясе Президенты Владимир Путинның ышанычлы заты була.

Дәүләт Думасының мәгълүмат сәясәте, мәгълүмати технологияләр һәм элемтә комитеты эксперт советы әгъзасы.

## Гаилә
Өйләнгән. Ике баласы бар. Улы Константин — «Версия» нәшрият йорты гендиректоры.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Интервью Николая Зятькова . Июль 2011 г.
* Эхо Москвы. „Без дураков“. Гость студии Николай Зятьков. Февраль 2012 г.

Төркем:РФ хөкүмәте премиясе лауреатлары
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Русия журналистлары
Төркем:ССРБ журналистлары
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1950 елда туганнар
Төркем:17 июнь көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Андрей Золотов

**Андрей Андреевич Золотов** (1937 елның 13 декабре, Мәскәү) — совет һәм Россия сәнгать белгече, сәнгать тәнкыйтьчесе, күзәтүче, музыка белгече, профессор. ССРБ мәдәният министры урынбасары (1990—1992). 2012 елдан Россия Сәнгать академиясе вице-президенты.

Россия Сәнгать академиясе академигы (2009; әгъза-корреспондент, 2006). РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1984).

## Тормыш юлы
Андрей Золотов 1937 елның 13 декабрендә Мәскәүдә туа. В. В. Стасов исемендәге музыка мәктәбендә укыган, аны 1955 елда тәмамлаган.

1955—1960 елларда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетында укый. 1960—1980 елларда — «Комсомольская правда» һәм «Известия» газеталарының әдәбият һәм сәнгать бүлеге күзәтүчесе, «РТ» (Радио-телевидение) журналындагы сәнгать бүлеге җитәкчесе, «Время» мәгълүмати программасының сәнгать мәсьәләләре буенча беренче комментаторы, ССРБ Гостелерадиосының «Экран» иҗат берләшмәсенең сәнгать турындагы фильмнар студиясенә нигез салучы һәм баш мөхәррире, мәдәният мәсьәләләре буенча АПНның сәяси күзәтүчесе.

1990—1992 елларда — ССРБ мәдәният министры урынбасары.

1994 елдан — «РИА Новости» АПН баш мөхәррире киңәшчесе, Совет мәдәният фондын гамәлгә куючылар советы әгъзасы.

1990 елларда Телевидение һәм радиотапшырулар хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрү институтында педагогик эшчәнлек алып бара. 1999 елдан РФ Кече театры каршындагы М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесында укыта.

2004 елдан — Россия Сәнгать академиясенең Сынлы сәнгать теориясе һәм тарихы фәнни-тикшеренү институтының тәнкыйть бүлеге әйдәп баручы фәнни хезмәткәре. 2012 елдан — Россия Сәнгать академиясе вице-президенты.

Андрей Золотов — күренекле сәнгать эшлеклеләре, аерым алганда, Е. А. Мравинский, С. Т. Рихтер, Д. Д. Шостакович, М. О. Рейзен турында 30 дан артык документаль теле-һәм кинофильм авторы.

## Гаилә

* Улы — Андрей Золотов, РИА Новостиның халыкара трансляция буенча Берләшкән редакциясе җитәкчесе урынбасары.
* Кызы — Ольга Золотова, пианист, Зиген университеты доценты (Алмания).
* Улы — Всеволод Золотов, архитектор.

## Бүләкләр

* IV дәрәҗә «Ватан алдындагы хезмәтләр өчен» ордены;
* Александр Невский ордены;
* Почёт ордены;
* Дуслык ордены;
* РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе;
* Бертуган Васильевлар исемендәге РСФСР Дәүләт премиясе.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Золотов Андрей Андреевич — Большая библиографическая энциклопедия

Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:Россиянең Александр Невский ордены кавалерлары
Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Төркем:Сәнгать фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1937 елда туганнар
Төркем:13 декабрь көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Рада Аджубей

**Рада Никитична Аджубей** (1929 елның 4 апреле, Киев, Украин ССР — 2016 елның 11 августы, Мәскәү, Россия) — совет һәм Россия журналисты һәм публицисты.

Никита Сергеевич Хрущёвның кызы, «Известия» баш мөхәррире Алексей Иванович Аджубейның хатыны.

## Тормыш юлы

Рада Аджубей 1929 елның 4 апрелендә Киевта ул вакытта Мәскәүдә Сәнәгать академиясендә партком секретаре Никита Сергеевич Хрущёв һәм Юзовкада партия мәктәбендә политэкономия укытучысы Нина Кухарчук гаиләсендә туа.

Мәскәүдә Арбаттагы номенклатур мәктәптә укый башлый, мәктәпне Киевта алтын медаль белән тәмамлый, шул вакытта әтисе Украина коммунистик партиясенең беренче секретаре итеп билгеләнә.

Мәктәпне тәмамлаганнан соң, Мәскәү дәүләт университетының филология факультетына укырга керә, соңыннан журналистика факультетына күчә. 1952 елда университетны тәмамлый.

Уку вакытында Алексей Аджубей белән таныша, аңа 1949 елда кияүгә чыга. Бу никахта ул өч ул тапкан: Никита, Алексей һәм Иван.

Беренче бала туганнан соң ул «Фән һәм тормыш» журналына эшләргә килгән, анда тиздән медицина һәм биология бүлеге мөдире була. Мондый вазыйфа өчен аңа белем җитеп бетмәвен аңлагач, МДУның кичке биология факультетына укырга керә.

1956 елда ул журналның баш мөхәррир урынбасары итеп билгеләнә. Ул эшләгән чорда журнал Советлар Союзының иң яхшы фәнни-популяр журналларының берсе була. Журнал редакциясендә 2004 елга кадәр эшли.

Хрущёв үз постыннан төшерелгәч, ире опалага эләгә һәм «Советский Союз» журналында бүлек мөхәррире булып эшли башлый, шулай ук төрле басмаларда тәхәллүс астында басыла.

Мәскәүдә яшәгән һәм эшләгән. 2016 елның 11 августында вафат була. Введен бистәсе зиратында ире һәм олы улы янәшәсендә җирләнгән.

## Бүләкләр

* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (04.05.1962)

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 
* Рада Аджубей 

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:2016 елда вафатлар
Төркем:11 август көнне вафатлар
Төркем:Киевта туганнар
Төркем:1929 елда туганнар
Төркем:4 апрель көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Валерий Выжутович

**Валерий Викторович Выжутович** (1951 елның 18 апреле, Павлодар, Казакъ ССР, ССРБ) — Россия журналисты, язучы, «Российская газета» сәяси күзәтүчесе һәм телетапшырулар алып баручы.

## Тормыш юлы
Валерий Выжутович 1951 елның 18 апрелендә Казакъ ССРның Павлодар шәһәрендә туа. 1974 елда «журналистика» белгечлеге буенча А. М. Горький исемендәге Урал дәүләт университетын тәмамлый.

Журналист карьерасын 1974 елда «Комсомольская правда» газетасының махсус хәбәрчесе итеп башлый. 1980 елдан 1988 елга кадәр «Литературная газета»ның күзәтүчесе була, «Новый мир», «Дружба народов» һ. б. журналларында басыла. 1988—1989 елларда «Огонек» журналының публицистика бүлеген җитәкли. Аннары «Известия» (1989—2000), атналык «Московские новости» күзәтүчесе булып эшли (2000—2005), анда Россия демократиясе барлыкка килү турындагы мәкаләләр һәм шәрехләр белән чыгыш ясый.

1989 елда «Демократик Россия»дән Мәскәү шәһәр советы депутаты итеп сайлана. «Сәяси кухня» (ЦТ, РТР, 1991—1993), «Газета яңгыры» (ТВЦ, 2000—2006) телевизион программаларын алып барган, анда танылган сәясәтчеләр, мәдәният эшлеклеләре катнашкан. Валерий Выжутович сценарие буенча «Во власти толпы» (ЦТ, 1992) документаль трилогиясе төшерелә.

Дистәләгән китап авторы. Мәскәү язучылар берлеге әгъзасы. «Югары икътисад мәктәбе» Милли тикшеренү университетының коммуникацияләр, медиа һәм дизайн факультетында укыта. 2020 елның сентябреннән Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте университетының Дәүләт хезмәте һәм идарә институтында сәяси журналистлар мастеры булып эшли.

## Бүләкләр

* «Көмеш гонг» (1994);
* «Россиянең алтын каләм» (2002);
* Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре (2010);
* «Россия журналистикасының алтын киштәсе» (2013).

## Китаплар

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 

Төркем:Мәскәү язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:XXI гасыр язучылары
Төркем:XX гасыр язучылары
Төркем:Русия язучылары
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Русия журналистлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1951 елда туганнар
Төркем:18 апрель көнне туганнар
Төркем:Урал дәүләт университетын тәмамлаучылар
Ләперә

**Ләперә** (Һансен чире) — тудыручысы күзәнәк  эчендәге әчелеккә тотрыклы, тире төзелешләрен, периферия нервларын һәм күзнең  алгы бүлеген зарарлаучы бактерияләр Mycobacterium leprae булган хроник  гранулематоз инфекцион чир. Тапшыру ысулы тулаем билгеле түгел, тик «керү  капкасы» мөгаен өске сулыш юллары була.

1. Ләперәсыман төр — тире, периферия  нервлары, өске сулыш юллары, ретикуло-эндотелиаль системаның, күз, сөякләр  һәм күкәйлекләрнең киң колачлы зарарлануы белән таралган инфекция. Төп  симптомнары түбәндәгеләр була ала.

•     Күпсанлы кызыл төстәге авыртулы төерләрдән  торган ләперәле төерлесыман эритема.

•       Битнең «арыслан чырае»  төрендәге үзгәрүе, ул тире һәм колак яфрагының калынаюы, җыерчыклар ясалу һәм  борын киңәюе белән сыйфатлана (рәс. 24.27a).

•      Перифериядә тире төерләре һәм төерчәләре.

•      Лайланың калынаюы һәм борынның иярсыман  деформациясе.

•      Моторлы нейропатия терсәк нервы парезы өчен  учның «тырнаклы тәпи» кебек деформациясенә китерә (рәс. 24.27б). 

•      Сенсорлы нейропатия җәрәхәтләнүгә китерә, бу бармаклар  кыскаруга һәм бармаксыз калуга китерә ала. (рәс. 24.27в).

•       Автоном нейропатия  коры, ватулучан, инфекциягә бирелүчән тире ясалуга китерә; бу очракта  тукымаларның киң колачлы зарарлануы белән икенчел йоктыруы була.

**2.    ** Туберкулоидлы төр тире һәм периферия нервлары зарарлануы белән чикләнә.

•     Боҗрасыман авыртусыз күтәренке чикләр белән  гипопигментацияләнгән чыганаклар.

•      Тиренең сизгер нервларының калынаюы.

**3.    ** Лепрамин сынавы тире эченә ләперә бактерияләре сыгынтысын кертүдән  гыйбарәт. Туберкулоидлы төрдә сынау кискен уңай һәм ләперәсыман төрдә тискәре  булачак.

**4.    ** Дәвалау. Дапсон, рифампицин һәм клофазимин.

**5.    **  Офтальмологик күренешләре. Алгы увеит, кератит, мадароз, трихиаз, конъюнктивит,  эписклерит һәм склерит. 

**Ләперәле ләперә** (24 нче бүлекне кара) төсле катлауга турыдан-туры бацилла инвазиясе өчен  хроник алгы увеит белән билгеләнә ала.

1.   Билгеләре

•       Сүлпән баручы  ялкынсыну белән синехияләр ясалу.

•       Төсле катлауда үле  бациллалардан ясалган «энҗеләр» булу үзенчәлекле билге санала (рәс. 14.52а).  Ясалулар әкренләп зурая һәм кушыла, аякта үсә һәм алгы камерага эләгеп  аерыла, аннары юкка чыга.

•    Бәбәкне  киңәйтүче симпатик иннервация бозылу өчен миоз (рәс. 14.52б) һәм төсле катлау  атрофиясе үсеш ала (рәс. 14.52в).

**2.  **  Дәвалауга системалы антибиотикотерапия һәм  стероидларны урынлы куллану керә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Кискен арткы мультифокаль плакоидлы тутлы эпителиопатия

**Кискен арткы мультифокаль плакоидлы тутлы эпителиопатия  (КАМПТЭ)** — бер үк ешлык белән ике җенесне дә, гадәттә гомернең 3-6 дистәсендә  зарарлаучы һәм HLA-B7 я HLA-DR2 белән бәйле идиопатияле гадәттә ике яклы  сирәк чир. Якынча 30% авыруда чир гриппсыман халәттән соң үсеш ала һәм сирәк  очракта ҮНС-сы ангиитының беренче күренеше була. КАМПТЭ күп санлы системалы  чирләрдә тасвирлана, шулай ук туберкулез, эпидемик паротит, Вегенер  гранулематозы, төерле полиартериит, җәрәхәтле колит, саркоидоз, боррелиоз һәм  В гепатитына каршы вакцинациядән соң.
## Ачыклау
1.    Аскискен  күрү начарлану белән үзәк һәм параүзәк скотомалар һәм еш фотопсияләр белән билгеләнә. Берничә көн һәм берничә атна эчендә икенче күз җәлеп  ителә.

2.     Билгеләре

•      Җиңел витреит.

•      Тутлы эпителий  дәрәҗәсендә күпсанлы эре төерчәсыман соргылт-ак яки аксыл сары чыганаклар,  гадәттә арткы котып өлкәсендә барлыкка килә һәм постэкваториаль өлкәгә тарала  (рәс. 14.53а).

•      Берничә көннән соң  үзәктәге чыганаклар югала башлый,   ләкин бу барыш шундук күрү яхшыру белән бармый.

•      2 атна дәвамында  чыганакларның күпчелек өлеше тутлы эпителийның төрле дәрәҗәдә чагылган  үзгәрешләре белән алмаштырыла.

•      Бер үк вакытта яңа  чыганаклар барлыкка килә ала, аларның төрле үсеш стадияләрен күзәтеп була.

•      Берничә ай дәвамында  күрү үткенлеге кайта, ләкин параүзәк скотомалар кала ала.

3.     Башлангыч  фазада ФАГ актив чыганаклар ачыклый, алар гипофлюоресцентлы  күренә ала, бу хориокапилляр перфузиясе бозылу белән бәйле (рәс. 14.53б),  соңгы фазада — буялу өчен гиперфлюоресцентлы (рәс. 14.53в).

4.     Хориокапиллярларның  перфузиясен күрсәтү өчен ЯИА ФАГ белән чагыштырганда файдалырак. (рәс. 14.53г).

5.     ЭОГ бераз үзгәрә ала.
## Дифференциаль диагностика
1.    Башлангыч «шуышучы» хориоидопатияне кискен арткы мультифокаль плакоидлы тутлы эпителиопатия  дип ялгыш уйлау мөмкин, ләкин хориоидопатия өлкәнрәк яшьтә очрый, кабатланучы  барышка ия һәм тискәре фаразга бәйле.

2.     Күпсанлы кабатланучы ак нокталар синдромы шулай ук сәламәт яшь авыруларда кискен күрү начарлануга  китерә ала, ләкин ул челтәркатлауның тышкы катламнары һәм ЧТЭ дәрәҗәсендә  ваграк бер яклы чыганаклар белән билгеләнә. ФАГ башлангыч фазасында  чыганаклар гипофлюоресценциясен һәм соңлаган буялу ачыклый, шул ук вакытта  офтальмоскоп белән күренгән чыганаклар күпкә күбрәк. ЭРГ-да гадәттә  тайпылышлар була.

3.     Һарада чире чирнең кискен  стадиясендә хориоидеяның таралган инфильтратлары белән билгеләнә һәм КАМПТЭ  кебек ЧТЭ калдык үзгәрешләренә охшаш.

Чир күбесенчә билгеле этник төркемнәрдә очрый һәм челтәркатлауның экссудатив кубарылуы белән сыйфатлана. 

4. Күпсанлы тирән урнашкан чыганакларның башка сәбәпләренә таралган берьяклы аскискен нейроретинит, мультифокаль хориоидит белән панувеит, саркоидоз, икенчел сифилис, симпатик офтальмия һәм хориоидеяның метастазлы инфильтратлары керә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Станислав Маркелов

**Станислав Юрьевич Маркелов** (1974 елның 20 мае, Мәскәү — 2009 елның 19 гыйнвары, Мәскәү) — Россия адвокаты, хокук яклаучысы, Хокук өстенлеге институты президенты, «Коллективное действие» институты хезмәткәре.

## Тормыш юлы
Станислав Маркелов 1974 елның 20 маенда Мәскәүдә туа. Дәүләт Думасы депутаты Михаил Маркеловның эне.

721 нче мәктәпне тәмамлый, Андрей Новиков-Ланский белән бер сыйныфта укыган. 1993 елның октябрь вакыйгалары вакытында Мәскәүдә Максимилиан Волошин исемендәге санитар дружина эшендә катнаша, зыян күрүчеләргә ярдәм итә. 1994 елда «Эшче каршылык» бәйсез профсоюзы белән хезмәттәшлек итә. Маркелов Россиянең социаль-демократик партиясе әгъзасы, «Студентлар яклау» профсоюзы башкарма комитеты әгъзасы, 1995 елның 12 апрелендә Мәскәүдә иң зур студентлар демонстрациясен оештыручыларның берсе була.

1996 елда Мәскәү дәүләт юридик академиясен тәмамлый. 1997 елдан — Республика ара адвокатлар коллегиясе әгъзасы, Халыкара адвокатлар берлеге һәм халыкара адвокатлар клубы әгъзасы.

2006 елдан — Хокук өстенлеге институты президенты. Социаль форумнар эшендә һәм оештыруда катнашкан.

2007 елда хәзерге Россия анархизмына багышланган «Прямухинские чтения» конференциясе эшендә катнаша.

2008 елда — Малмёдә (Швеция) узган Европа социаль форумында Россия делегациясен оештыручыларның берсе.

## Үтерү
2009 елның 19 гыйнварында Мәскәү үзәгендә, Причистенк урамы буенча 1 нче йорт янында атып үтерелә. Маркелов янында МДУ журналистика факультетының 5 курс студенты, «Новая газета»ның штаттан тыш журналисткасы, анархо-экологик хәрәкәт активисты Анастасия Бабурова була. Анастасия башына яралана һәм шул ук көнне кичен хастаханәдә үлә. Станислав шунда ук һәлак була.

2009 елның 27 октябрендә аның абыйсы, «Справедливая Россия» партиясенең Тверь бүлеге җитәкчесе Михаил Маркелов хәбәр иткәнчә, Станиславны үтерүчеләр табылган.

2009 елның 5 ноябрендә Мәскәүнең Басманный суды Никита Тихоновны һәм аның дусты Евгения Хасисны кулга алу өчен санкция бирә, аларга җинаять кодексының 105 маддәсенең 2 нче өлеше буенча — «ике һәм аннан да күбрәк кешене үтерү» маддәсе буенча гаеп белдерелгән. 2011 елның 28 апрелендә Тихонов һәм Хасис присяжныйлар суды тарафыннан Маркелов һәм Бабурованы үтерүдә гаеплеләр дип табылган.

2011 елның 6 маенда Тихонов гомерлеккә ирегеннән мәхрүм ителгән, Хасис 18 елга ирегеннән мәхрүм ителгән.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 
* Биография Станислава Маркелова на сайте Института верховенства права
* 

Төркем:Русия юристлары
Төркем:Әлифба буенча юристлар
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:2009 елда вафатлар
Төркем:19 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:1974 елда туганнар
Төркем:20 май көнне туганнар
Төркем:Мәскәү юридик институтын тәмамлаучылар
Николай Шиндялов

**Николай Шиндялов**  (1929 елның 9 маенда туган— 2012 елның 19 гыйнварында вафат була) — Совет һәм Россия тарихчысы, тарих фәннәре докторы (1989), профессор (1990), Россия Хәрби  фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты.

## Биография
Николай Антонович Шиндялов 1929 елның 9 маенда туган.

1948-1952 елларда Благовещен дәүләт педагогия институтында укыган.

1952-1956 елларда шунда ассистент булып эшли, 1956-1963 елда — өлкән  укытучы, аннары — кафедра мөдире.

1963 елда В.И.Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия институтында «1922-1926 елларда Амурда социалистик төзелеш» темасына кандидатлык диссертациясе яклый.

1989 елда «Ерак Көнчыгышта Октябрь революциясе» темасына докторлык диссертациясе яклый.

10 нан артык монография һәм 250 гыйльми мәкалә бастыра.

Аның тарафыннан студентлар һәм аспирантлар өчен 10 нан артык  укыту-методик кулланма бастырыла.

Н.А. Шиндялов  югары квалификацияле гыйльми -педагогик кадрлар әзерләү җәһәтеннән зур эшләр башкара. 16  кандидатлык диссертациясе җитәкчесе, 19 докторлык диссертациясе яклаучыларга гыйльми киңәшче һәм рәсми оппонент, 36 кандидатлык диссертациясе яклауда рәсми оппонент буларак чыгыш ясый.

## Бүләкләре

* «Хөрмәт Билгесе» ордены
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены
* «Хезмәт ветераны» медале
* «Хезмәт батырлыгы өчен» медале
* Дөнья Советы  медале
* Россия Федерациясе югары мәктәбенең атказанган хезмәткәре (1999)
* Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (2009)

## Сылтамалар

* РУСИЯ энциклопедиясе галиме  Николай Антонович Шиндялов
* Порт Амур БДПУ профессоры Николай Шиндялов вафат
* https://famous-scientists.ru/1854

Төркем:9 май көнне туганнар
Төркем:1929 елда туганнар
Төркем:19 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:2012 елда вафатлар
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:РФ югары һөнәри мәгарифенең мактаулы хезмәткәрләре
Төркем:Россиянең атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:ССРБ тарихчылары
Төркем:Урыс тарихчылары
Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Мәчеләр тырмалау чире

**«Мәчеләр тырмалау» чире» (ямансыз лимфоретикулез)** —  аскискен инфекцион чир.  Тудыргычы  грам-тискәре  Bartonella henselae таякчыгы  санала. Йоктыру сәламәт шикелле мәче тешләгәндә яки тырмалаганда була. Күз  якынча 6% очракта җәлеп ителә.

**1.   ** Тудыргычы  үтеп кергән урында кызыл төстәге папула яки пустула барлыкка килү белән билгеләнә, аннары бизгәк, хәлсезлек һәм регионар лимфаденопатия  барлыкка килә (рәс. 24.28). Тик гомуми симптомнар еш булмый яки аз чагылган,  ә мәче белән бәйләнеш гел ачыкланмый.

**2.    ** Инфекциянең генерализациясе сирәк очрый, ләкин көчсез иммунитет белән шәхесләрдә  барлыкка килеп эндокардит, энцефалопатия, минингит, гепатит, спленомегалия,  талак абсцесслары һәм остеомиелит белән билгеләнә ала.

**3.    ** Ачыклауга B. henselae серология тикшерүе  һәм ПЧҖ керә.

**4.    ** Дәвалау. Эчкә доксициклин һәм рифампицин яки доксициклин гына  куллану. Бактерияләр шулай ук ципрофлоксацин һәм котримоксазолга сизгер.

## Офтальмологик күренешләре.
Нейроретинит, Парино синдромы, фокаль хориоидит, арадаш  увеит, экссудатив макулопатия, челтәркатлау тамырлары томалану һәм панувеит.

**«Мәчеләр тырмалау» чире»** (**ямансыз лимфоретикулез**) —  грам-тискәре  Bartonella henselae таякчыгы китереп чыгарган  аскискен инфекция. Инфекция карашка сәламәт  мәче тырмалау яки тешләү аша күчә (24 нче бүлекне кара). Чирнең иң еш күренеше нейроретинит санала.

1.    Әкренләп  башланган һәм бер атнадан соң максималь чагылышка җиткән бер яклы авыртусыз  күрү начарлану белән билгеләнә.

2.    Билгеләре (барлыкка килү тәртибендә).

•      Төрле дәрәҗәдә күрү үткенлеге кимү.

•      Перипапилляр һәм макуляр шешү белән бергә барган  папиллит.  Авыр очракларда — веноз  тоткарлык һәм сызыксыман кан савулар (рәс. 14.51а).

•      Каты экссудатлардан ясалган «макуляр йолдыз» күренеше  барлыкка килү (рәс. 14.51б).

•      Берничә айдан соң күрү яхшыра; башта папиллит юк була,  аннары каты экссудатлар, өстәвенә соңгылары башта диск шешүе бетә барганда  көчәя ала (рәс. 14.51в).

•      Кайбер очракларда икенче күз җәлеп ителә, тик бер үк  күздә кабатланулар хас түгел.

3.    Сирәк күренешләренә окулогландуляр Парино синдромы, фокаль хориоидит,  арадаш увеит, экссудатив макулопатия, ретиналь тамырлар томалану һәм панувеит  керә.

4.    Дәвалауны эчкә доксициклин яки эритромицин, кайвакыт рифампицин  белән бергә үткәрәләр.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Миңзәлә Хәлилова

**Хәлилова (Баишева) Миңзәлә Вәсил кызы** (17 август 1963 ел) — педагогик хезмәт ветераны, шагыйрь. «Мәгариф» өстенлекле милли проекты грант конкурсы җиңүчесе (2007), Башкортстанның мәгариф алдынгысы (2016), Башкортстан Республикасының атказанган укытучысы (2020), «Дим» әдәби берләшмәсенең җитәкчесе (1916), Россия Федерациясенең һәм Башкортстан Республикасының Язучылар берлекләре әгъзасы (2019), Әхияр Хәкимов исемендәге премия лауреаты (2020).

## Биографиясе
Миңзәлә Вәсил кызы Хәлилова — 1963 елның 17 августында Башкортостан Республикасының Баймак районы Баеш авылында туган. Баеш сигезьеллык мәктәбен тәмамлагач, Сибай интернат-мәктәбендә урта белем ала.1982—1987 елларда Башкорт дәүләт университетының филология факультетында укый.

1987 елдан Дәүләкән районы Коръятмас урта гомуми белем бирү мәктәбендә башкорт теле һәм әдәбияты, рус теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли башлый. Ул укытучылык эше белән беррәттән иҗат белән дә  шөгыльләнә, район, төбәкара иҗади һәм һөнәри конкурсларда катнаша.

## Иҗаты
2001 елда шигырьләр һәм мәктәп бәйрәмнәре өчен сценарийлар тупланган «Ак җилкән» исемле китабы басылып чыга.Аның шигырьләр шәлкеме «Дим дулкыннары»(2006), «Йөрәкләр аһәңе»(2007), «Ачылмаган сер»(2012), «Кояшлы яңгыр» (2017) «Күңел моңнары» (2019) җыентыкларында урын алган.2017 елда «Төштәге очрашу» хикәяләр җыентыгы нәшер ителә. Бу китапка язучының 16 хикәясе  кергән. Шуларның унысы  Гөлфирә Ильяс кызы Гаскәрова тарафыннан рус теленә тәрҗемә ителгән.«Агыйдел», «Шоңкар»,«Ватандаш», «ЛИФФТ» журналларында хикәяләр, шигырьләре басылып килә.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* «Мәгариф» өстенлекле милли проекты гранты конкурсы җиңүчесе (2007)
* Башкортстанның мәгариф алдынгысы (2016)
* Башкортстан Республикасының атказанган укытучысы (2020)
* «Илһам чишмәләре» төбәкара шигърият фестивале лауреаты (1998), (2013)
* Республиканың иң яхшы башкорт теле һәм әдәбияты конкурсында җиңеп, Башкортстан Хөкүмәте грантына һәм дипломына лаек булды (2015)
* Әхияр Хәкимов исемендәге бүләк лауреаты (2020)

## Җәмәгать эшчәнлеге

* Халык язучысы Әхияр Хәкимов оештырган «Дим» әдәби берләшмәсен җитәкчесе (2019)
* Дәүләкән районының "Ағинәйҙәр ҡоро" әгъзасы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Цуканова Зәйфә «Писательницы Башкортостана» —  Уфа: «Китап», 2019 й. — Б. 150-152-се б..
* «Изгелек» Гарипова Т. «Ватандаш» журналы /№9 2002 й.1-12 б.б
* Давлекановский район «Наши славные педагоги» —  Уфа: «Валькирия», 2016 г.. — Б. 110.

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкортстан язучылары
Төркем:Россиянең атказанган укытучылары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Баймак районында туганнар
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:17 август көнне туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе