open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Елена Башкирова

** Елена Башкирова** — совет һәм израиль пианисты.

## Биографиясе
1958 елда пианист һәм педагог Дмитрий Александрович Башкиров һәм скрипкачы Вера Михайловна Башкирова гаиләсендә туган.

Мәскәү консерваториясен тәмамлаган. 1978 елда ире белән бергә СССР дан эмиграциягә чыга. 1988 елда ул Даниэль Баренбойм кияүгә чыга һәм Израилдә яши башлый.
Берлинда Мегаполис-ансамбленә һәм Халыкара иерусалим камера музыка фестиваленә нигез салучы (соңрак — фестивальнең сәнгать җитәкчесе булып китә).

Иерусалим фестиваленең сәнгать җитәкчесе сыйфатында Елена Башкирова камера музыкасы концертларын оештыра, алар ел саен сентябрь аенда бөтен дөньяга билгеле артистлар катнашлыгында үткәрелә. Фестивальнең ансамбле белән ул Аурупа һәм АКШ буйлап гастрольләрдә йөри; Берлин, Дюссельдорф, Париж, Лиссабон, Вена, Лондон, Будапешт, Нью-Йорк калаларында чыгыш ясый

### Шәхси тормышы
Беренче ире — скрипкачы Гидон Кремер.

1988 елда израиль пианисты Баренбойм Даниэлга кияүгә чыга.

Аларның ике улы туа:

* кече уллары — Михаил, скрипкачы;
* олуг уллары — Давид, немец хип-хоп төркеменең менеджеры.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «РУССКИЙ СЕЗОН» В ИЕРУСАЛИМЕ 
* Хелен Башкиров Баренбойм
* Елена Башкирова: «Играть в Alma Mater — большая ответственность»
Төркем:1958 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Татьяна Будович

**Татьяна Будович** (, чын исеме **Таццяна Васильевна Барадулә**, 12 гыйнвар 1977 ел, Минск) — белорус шагыйрәсе, әдәби тәнкыйтьче, пародист. Максим Богданович исемендәге дәүләт әдәбият музееның гыйльми хезмәткәре. Белорус Язучылар берлеге әгъзасы.

## Биографиясе
Татьяна Будович 1994 елда 154-се мәктәпне тәмамлый. 1998 елда Хәзерге белем институтын «Финанс һәм кредит» һөнәре буенча тәмамлый.
2005 елда читтән торып Белорус дәүләт университетының тарих факультетын тәмамлый. Максим Богданович музееның «Белорусская хатка» филиалында, Беларусь Милли фәннәр академиясенең Тарих институтында эшли. Максим Богданович исемендәге дәүләт әдәбият музееның гыйльми хезмәткәре.

Парашют спорты һәм альпинизм буенча 3-нче спорт разряды бар.

Тормышта. Ике ул тәрбияләп үстерә.

## Иҗаты
Иҗади юлын шигърияттән башлый, аннары тәнкиткә күчә. Чәчмә яза, кайчакта пародия жанрына мөрәҗәгать итә (Тадор Шпілька псевдонимы астында).

1995 елда беренче шигъри җыентыгы «Першацвет» журналында (белорус теленнән — «Первоцвет») басылып чыга. Сайланма шигырьләре «Младость», «Полымя», «Бронза» журналларында, «Кларатур і мастава», «Чырвоная змена», «Наша Нва» гәзитләрендә һ.б. басылып чыга. 2002 елда аның «Дуэль пална» («Дуэль взглядов») шигырьләр җыентыгы «Беларускі кнігазбор» нәшриятендә чыга. Әдәби-тәнкыйть мәкаләләре һәм берничә күзәтүләре берничә тапкыр «Новы час» («Литературная Беларусь» кушымтасы). басылып чыга.

## Библиография

* Будоч К. В. Дуэль падглядае: кнга верша. — Минск: Беларус княгор, 2002. — 49 с.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Будовіч Таццяна // Саюз беларускіх пісьменнікаў: афіцыйны сайт. — Эл. рэсурс: http://www.lit-bel.org/by/friends/b/181.html 
* Будовіч-Барадуля Таццяна // Творы ў Беларускай Інтэрнэт-бібліятэцы «Камунікат». — Эл. рэсурс: http://kamunikat.org/Budovicz_Tacciana.html
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:12 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1977 елда туганнар
Төркем:Минскта туганнар
Төркем:Беларусия шагыйрьләре
Елизавета Шуматова

**Елизавета Николаевна Шуматова** ( тумыштан Савинова ; 6 октябрь 1888), Харьков — 30 ноябрь 1980), Глен-Ков, Нью-Йорк) — рус чыгышлы америка рәссамы, аның иң билгеле әсәре Франклин Д. Рузвельтның тәмамланмаган портреты. Сәясәтчеләр Линдон Б.Джонсон һәм леди Берд Джонсонның портретларын яза.

## Биографиясе
Шуматова Елизавета Николаевна 3 (6) октябрь 1888 елда Харьковта, аксөяк гаиләсендә төпчек бала булып туа. Әтисе — Авинов Николай Александрович (1844—1911), Император рус армиясенең генерал-лейтенанты.

Өлкән абыйсы Николай (1881—1937), финанс хокукы укытучысы, 1937 елда репрессияләнә һәм атып үтерелә. Хатыны — Марья Юрьевна Новосильцева (1882—1975). Икенче өлкән абыйсы Савинов Андрей Николаевич (1884—1949), күренекле рәссам һәм энтомолог. 1917 елда Шуматова ире Лео Шуматов белән бергә АКШ-ка күченә, Октябрь революциясенән соң туган иленә кайтмаска карар итә. Ире белән Лонг-Айленда яши. 1928 елда ире Шуматов Лео пляжда суда батып үлә.

## Иҗаты
Шуматованың сынлы сәнгатькә гади булмаган сәләтләре портрет сәнгатенә алып килә, аның картиналарын Американың, Бөекбританиянең Һәм Аурупаның бай гаиләләре сатып ала башлый. Аңа төрле күренекле гаилә вәкилләре, шул исәптән Бөек герцог Люксембургский гаиләсе дә заказ бирә. Ул Джорджия штатындагы Уор-Спрингс АКШ-ның Президенты Франклин Рузвельтның портретын яза, бу көндә, 1945 елның 12 апрелендә, аның миенә кан һава. Эш вакытында ул аңа әйтә: «*Минем башым куркыныч авырта*» «**».

## Мирасы
Соңгы елларда Нью-Йоркта, Лукас-Велина яши, 1980 елның 30 ноябрендә Глен-Ковта 92 яшендә вафат була. Аның поместьесында тәмамланып бетмәгән Франклин Рузвельтның портретына эскизлар табыла, алар Франклин Д.Рузвельт мирасының Америка үзәгенә тапшырыла. Шуматова соңгы чорга караган кайбер эшләре хәзер Америка сәнгатенең архивында саклана

## Галереясы

## Искәрмәләр

Төркем:АКШ рәссамнары
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:6 октябрь көнне туганнар
Төркем:1888 елда туганнар
Төркем:Харьковта туганнар
Төркем:30 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1980 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Русия империясендә туганнар
Төркем:АКШта вафатлар
Вильма Хугоннаи

Графиня **Вильма Йозефа Лаура Илька Хугонаи Сент-Дьёрдь** (мадьярса  Hugonai Szentgyörgyi Vilma Jozefa Laura Ilka, шулай ук как  **Вильма Хугоннаи** (мадьярса  Hugonnai Vilma исеме астында билгеле); 30 сентябрь 1847, Надь-Тетень — 25 март 1922) — Венгриянең беренче хатын-кыз табибы.

## Биографиясе

1847 елның 30 сентябрендә граф Кальман Хугоннаи фон Сент-Дьёрдь һәм графиня Риза Панчи гаиләсендә бишенче бала булып дөньяга килгән. XIX гасырда кыз урта мәктәпләргә йөрмәгән, шунлыктан Вильма йортында белем ала. 18 яшендә җир биләүче Дьёрдь Силашшига кияүгә чыга, гаиләдә өч ул туа.

1872 елда Силашши хатынына Швейцариянең Цюрих университетына медицина факультетына укырга инергә рөхсәт бирә, әммә ул укуга һәм яшәүгә киткән чыгымнарны үз аллы капларга тиеш була. 1879 елда Хугоннаи югары уку бинасын тәмамлап, чыгарылыш  квалификацион имтиханнарны уңышлы тапшыра, һәм университет каршындагы хирургия клиникасына эшкә урнаша.

1880 елда Австро-Венгриягә кайта, әммә медицина белән шөгелләнүгә хокук ала алмый. 1881 елның мартында Венгрия университетына укырга керер өчен тиешле документларны тапшыра, әммә 1882 елның маенда Венгриянең дин һәм мәгариф министрына дипломының илдә гамәлдә булуын сорап язган мөрәҗәгате кире кагыла. Ул имтиханнар тапшыра һәм акушерка булып эшләргә генә хокук ала. Аерылшканнан соң гаиләсен үз аллы асрарга мәҗбүр була.

1887 елда профессор Винс Вартага (1844—1914) кияүгә чыга, ул 1899—1909 елларда Венгрия король фән җәмгыяте президенты вазифасын били. Никахта бер кыз туа. Иренең үтенече буенча медицина практикасын калдыра, әммә үз дипломын законлы булу хокукы өчен көрәшен дәвам итә. 1895 елда Венгриядә хатын-кызларга университетларда укырга рөхсәт бирәләр, ә 1897 елның маенда Вильмага рәсми рәвештә табиб булып эшләргә рөхсәт бирелә, әммә 1913 елга кадәр барлык хатын-кыз ир-ат коллегалары күзәтүе астында эшләгәннәр. Шулай итеп ул Венгриядә беренче хатын-кыз табиб булып китә.

Беренче бөтендөнья сугышы башлангач, 1914 елның августында Хугоннаи кыр медикатры курсларын тәмамлый һәм Техник университеты каршындагы Хәрби госпитальнең баш табибы итеп тәгаенләнә. Истәлекле хәрби медаль һәм II сыйныф Кызыл Тәре алдындагы хезмәтләре өчен билгесе белән бүләкләнә.

1922 елның 25 мартында Будапешт шәһәрендә вафат була. Керепеши зиратында җирләнгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Erzsébet Kertész: Vilma doktorasszony. Az első magyar orvosnő életregénye. Budapest 1965, 1998.
* Iván Völgyes, Nancy Völgyes: The liberated female. Life, work, and sex in socialist Hungary. Westview Press 1977. S. 9.
Төркем:Будапештта вафатлар
Төркем:1922 елда вафатлар
Төркем:25 март көнне вафатлар
Төркем:1847 елда туганнар
Төркем:30 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Шәхесләр:Маҗарстан
Төркем:Табиблар
Миһри Мүшфик Ханым

**Миһри Мүшфик Ханым** (төр. *<span lang="tr">Mihri Müşfik Hanım</span>*; 26 февраль 1886 ел, Истанбул — якынча 1954 ел, Нью-Йорк) — беренче танылган төрек хатын-кыз рәссамнарының берсе. Бетәсеннән элек портретлары белән билгеле. Ханым бик күп билгеле кешеләрне, шул исәптән Мостафа Кәмал Ататөрк, Рим папасы Бенедикт XV-не төшергән.

## Биографиясе
Миһри Мүшфик Ханым 1886 елның 26 февралендә Истанбулның Кадыкёй районында Ачба абхаз кенәз ыруыннан булган Рәсим паша гаиләсендә туа. Әтисе — принц Әхмәт Рәсим паша, анатомия буенча белгеч, Хәрби медицина мәктәбенең танылган укытучысы була. Рәсми документларда һәм гаилә хатларында ул бу учреждениенең президенты дип тә телгә алына. Әхмәт Рәсим пашаның нечкә зәвыгы һәм кызыксынулар даирәсе кызының сәнгатьле белеме алуына да сәбәпче булгандыр, күрәсең. Рәсим паша музыка ярата һәм кичәләрдә сазда уйнау белән мавыга. Миһри Ханымның әнисе — Фатма Нәшәдил Ханым, ә аның сеңлесе Әнис Ханым рәссам Һалә Асафның әнисе була.

Миһри Ханым итальян рәссамы Фаусто Дзонаронан  дәреслекләр ала. Шуннан Римга, Парижга бара. Парижда Монпарнаста яши һәм язу белән яшәү өчен акча эшли. Шушында ук Сорбонна университетында укыган Мүшфик Селами бәк белән таныша, алар өйләнешә.
## Истанбулга кайтуы
Истанбулга кайткач, Миһри Ханымны Парижга француз хөкүмәте белән килешү буенча сөйләшүләр алып барырга җибәрелгән финанс министры Мехмет Җәүид -бәк белән таныштыралар. Аның ярдәме белән Миһри Ханым 
1913 елда кызлар өчен укытучылык мәктәбенә эшкә керә. 1914 елда кызлар өчен Нәфис сәнгатьләр мәктәбе ачыла, Миһри Ханым аның директоры һәм укытучысы итеп тәгаенләнә.
Миһри Ханым «Яңа әдәбият» хәрәкәте шагыйрьләре, бигрәк тә аның лидерларының берсе Тәүфик Фикрәт белән дуслаша.
1922 ел азагында Ханым Италиягә бара, киләсе елда ире белән аерылыша. Италияда шагыйрь Габриеле Д'Аннунцио  белән мәхәббәт романы була, һәм аның ярдәмендә рәссамның Рим папасы портретын язу һәм часовняда фрескаларны яңару өстендә эшләү мөмкинлеге туа.

Миһри Ханым җөмһүрият урнашкан Төркиягә кайта. Биредә ул Ататөркнең портретын яза һәм президентның Әнкарадагы резиденциясенә шәхсән илтеп тапшыра.

Моннан ары Миһри Ханым тагын Римга бара, Парижга, АКШ-ка (Нью-Йорк, Бостонга, Вашингтон һәм Чикаго) бара.
## Соңгы еллары һәм үлеме
1938 һәм 1939 еллар арасында ул Лонг-Айлендта (Нью-Йорк) Бөтендөнья күргәзмәсендә эшли. Бу чорда Миһри Ханым Нью-Йоркта яшәгән журналист хатыны Резан Эльман портретын иҗат итә. Ул шулай ук Нью-Йоркта икенче бөтендөнья сугышы вакытында дөнья күргән төрле журналларның тышлыклары өчен иллюстрацияләр өстендә эшли. Ул соңгы елларда ярлылыкта яши һәм 1954 елда Харт утравында (Нью-Йорк) хәерчеләр өчен зиратта җирләнә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Mihri Müşfik Hanım’ın Retrospektifi 
* New York’taki resim sergisine dair haber küpürü
Төркем:1954 елда вафатлар
Төркем:Истанбулда туганнар
Төркем:1886 елда туганнар
Төркем:26 февраль көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Истанбул
Төркем:Нью-Йоркта вафатлар
Төркем:Рәссамнар
Конго теле

**Конго теле** яки **Киконго** Конго Демократик Җөмһүриятендә, Конго Республикасында, Анголада һәм Габонда яшәүче Конго халкы тарафыннан сөйләшелә торган Банту телләренең берсе. Ул Америкаларга кол итеп китерелгән күп кешеләрнең теле булган. Шул сәбәпле Конго алдан әйтелгән илләрдә һәм Афро-Америка төбәкләрендә, бигрәк тә Бразилиядә, Кубада, Пуэрто-Рикода, Доминикан Республикасында һәм Һаитида креол формаларда сөйләшелә. Ул шулай ук Галлаһ теленең һәм Колумбиядә Паленкеро креол теленең чыганагы булып тора. Хәзерге көндә сөйләшүчеләрнең күпчелеге Африкада яши. Беренче тел итеп якынча 7 млн кеше һәм икенче тел итеп якынча 2 млн кеше сөйләшә.
Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
2010 елгы пляж Азия уеннарында Казакъстан

2010 елның 8-16 декабрендә Оман башкаласы Маскатта узган 2 нче Азия уеннарында Казакъстан данын яклап 26 спортчы чыгыш ясады. Уен нәтиҗәләре буенча Казакъстан спортчылары бер алтын һәм ике көмеш медаль яулады һәм рәсми булмаган команда исәбендә унберенче урынны алды.

## Медалистлар

## Марафон йөзү

## Паруслы спорт

## Триатлон

Төркем:Спорт
2012 елгы пляж Азия уеннарында Казакъстан

2012 елның 12-22 июнендә Хайян (Кытай) шәһәрендә узган 3 пляж Азия уеннарында Казакъстаннан пляж волейболында ярышучы алты спортчы (дүрт ир-ат һәм ике хатын-кыз) катнашты.

## Медалистлар

## Пляж волейболы
### Ир-атлар

### Хатын-кызлар

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
2015 елгы кышкы Универсиадада Казакъстан

Казакъстаннан Штрбск-Плесо/Осрбль һәм Гранадада узган XXVII Бөтендөнья кышкы Универсиадада 7 спорт төрендә 91 спортчы катнашты. Казакъстан рәсми булмаган медаль зачетында 3 нче урын алды.
## Призерлар

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
Төркем:Универсиада


## Сылтамалар
* Сайт зимней Универсиады 2015 в Штрбске-Плесо/Осрблье
* Сайт зимней Универсиады 2015 в Гранаде 
* Количество участников и стран
2017 елгы кышкы Универсиадада Казакъстан

Алматыда узган XXVIII Бөтендөнья кышкы Универсиадада Казакъстаннан 12 спорт төрендә 164 спортчы катнаша.
Казакъстан спортчылары өчен һәр алтын медаль өчен - 15 мең доллар, көмеш медаль өчен - 10 мең, бронза өчен - 5 мең доллар.

## Нәтиҗәләр

### Биатлон

; Спортсменнар — 16

#### Ир-атлар

#### Хатын-кызлар

#### Катнаш ярышлар

## Сылтамалар
* Сайт зимней Универсиады 2017 в Алматы

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
Төркем:Универсиада
2013 елгы җәйге Универсиадада Казакъстан

Казакъстан XXVII Бөтендөнья җәйге Универсиадада 14 спорт төрендә 169 спортчы тәкъдим итте. Уен нәтиҗәләре буенча Казакъстан җыелма командасы 3 алтын, 11 көмеш һәм 16 бронза медаль яулады. Универсиадада җиңүчеләр өчен призлар 3100 АКШ доллары тәшкил итте.

## Призерлар

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
Төркем:Универсиада


## Сылтамалар
* Официальный сайт Универсиады-2013
2015 елгы җәйге Универсиадада Казакъстан

Казакъстаннан XXVIII Бөтендөнья җәйге Универсиадада 10 спорт төрендә 94 спортчы катнашты. Уен нәтиҗәләре буенча Казакъстан җыелма командасы 6 алтын һәм 4 бронза медаль яулады.

## Призерлар

## Сылтамалар
* http://uniorsport.ru/Universiade_l2015.php
* https://www.gwangju2015.com/
* https://www.sport.ru/other/Universiada-2015_Tablitsa_medaley/article280873/

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
Төркем:Универсиада


## Шулай ук карагыз

* 2013 елгы җәйге Универсиадада Казакъстан
* 2015 елгы кышкы Универсиадада Казакъстан
* 2017 елгы кышкы Универсиадада Казакъстан
Универсиадаларда Казакъстан

Казакъстан Универсиадаларда 1993 елдан башлап катнаша.

Барлыгы Казакъстан Универсиадаларда 186 медаль отты: 106 җәйге спорт төрләрендә һәм 80 кышкы.

## Медаль исәбе
### Җәйге Универсиадаларда медальләр

### Кышкы Универсиадаларда медальләр

## Сылтамалар
* Сайт зимней Универсиады 2015 в Штрбске-Плесо/Осрблье 
* Сайт зимней Универсиады 2015 в Гранаде  
Төркем:Спорт
Төркем:Универсиада
2012 елгы кышкы яшүсмерләр Олимпия уеннарында Казакъстан

Казакъстан 2012 елның 13-22 гыйнварында Инсбрукта (Австрия) узган I кышкы яшүсмерләр Олимпия уеннарында катнашты.

## Медалистлар

## Биатлон

## Тау чаңгысы спорты

Төркем:Спорт
Төркем:Олимпия уеннары
Шафәк Пейви

**Шафәк Пейви** (10 июль 1976 ел, Әнкара) — төрек дипломаты, сәясмән һәм публицист. Оппозициядәге Халык-Җөмһүрият партиясеннән Истанбул провинциясе вәкиле булган Төркиянең Бөек милләт җыелышы әгъзасы. Төркия парламентына сайланган беренче гарип - хатын-кыз, инвалидлар хокукы буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы Комитетының әгъзасы. 2012 елда АКШ Дәүләт департаментының Халыкара хатын-кызларның батырлык премиясенә лаек була.

## Биографиясе
Шафәк Пейви 1976 елның 10 июлендә Әнкарада туган. Әти-әнисе — Şahin һәм  Ayşe Önal, билгеле язучы һәм журналист. 1994 елда Пейви ире белән Швейцарияга күченә, анда кино һәм сәнгать өйрәнә. 1996 елда Цюрихта поезд һәлакәтендә Пейви сул аяк белән сул кулын югалта. Бер ел үткәч, ул белемен дәвам итү өчен Лондонга китә. Лондонда Вестминстер университетында халыкара мөнәсәбәтләрне өйрәнә һәм Лондон икътисад мәктәбендә аспирантураны тәмамлый.

## Карьерасы
Уку тәмәмлану белән Пейви качаклар буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы баш комиссары идаралыгында эшли, Алжир, Мисыр, Иран, Ливан һәм Сүрия кебек илләрдә тышкы бәйләнешләр һәм гуманитар ярдәм өчен җаваплы була. Венгрияда Үзәк Аурупада БМО UNHCR пресс-секретаре сыйфатында, аннары кеше хокуклары буенча БМО баш комиссары идаралыгында департамент җитәкчесе була

Пейви  шулай ук атнасына бер чыга торган ике телле Истанбул әрмән-төрек *«Агос»* газетасының күзәтүчесе булып эшли, өч китап яза, Гарвард университеты, Лондонда Сәнгатьләрнең Король академиясе һәм Норвегия дизайнер советы белән берлектәге проектларны тормышка ашыра. Аның һәм әнисе Айшә Онал белән бергә тимер юл һәләкәте турында язылган 13 Numarali Peron (платформа № 13) китабы, Төркиядә бестселлер була. Пейви «Иранда качакларның хокукы» китабын язганда Нобель тынычлык премиясе лауреаты Ширин Эбади белән хезмәттәшлек итә.

Чит илдә ун биш ел яшәгәннән соң, Пеев, 2011 елда Төркиягә кайта һәм парламентына кандидатурасын куя. 2012 елда Берләшкән Милләтләр Оешмасында эшен калдырып, ул Истанбул провинциясеннән (Мәрмәр диңгезе төбәгеннән) һәм халык-җөмһүрият партиясыннан төрек парламенты депутаты итеп сайланып, беренче гарип хатын-кыз — төрек парламенты әгъзасы була. Үзенең депутатлык эшләре чигендә ул Төркия комитеты —ЕС — Урта диңгез берлегенең Евро-урта диңгез Парламент Ассамблеясы комитеты, энергетика, су һәм тирә-юнь мохит буенча комитет әгъзасы, шулай ук төрек парламентыннан Көньяк Корея һәм Норвегия диңгезе берлегенең парламент ассамблеясе белән дуслык җәмгыйәтенең әгъзасы һәм вице-рәисе була. Соңыннан ул илнең экологик һәм социаль сәясәте өчен җаваплы итеп тәгаенләнә.

## Бүләкләре

* АКШ Дәүләт департаментының халыкара батырлык премиясе
* Халыкара яшьләр палатасының Тынычлык премиясе
* Британия милли дөньяви җәмгыяте премиясе (2014)

## Басмалары

* *13 Peron Numaralı* (Yazarları: Önal Ayşe/Pavey Şafak) (1996) ISBN 9753252773
* *Nereye Benimdir Gidersem Gökyüzü* (2011) ISBN 9786055411107

## Искәрмәләр

Төркем:Публицистлар
Төркем:Шәхесләр:Төркия
Төркем:Дипломатлар
Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Төркем:10 июль көнне туганнар
Төркем:1976 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Төркиядә туганнар
Линдси Вонн

**Кэролайн Вонн Линдси** (, ире буенча — **Килдоу** (); 18 октябрь 1984 ел, Сент-Пол, Миннесота, АКШ) — Америка тау чаңгычысы, 2010 елда чаңгыда тиз төшү буенча Олимпия чемпионы, гомуми зачетта 4 тапкыр Дөнья кубогы иясе (2007/08, 2008/09, 2011/12 һәм 2009/10) һәм ике тапкыр дөнья чемпионы.

2015 елның 19 гыйнварында дөнья кубогы аерым этабында җиңүләренең гомуми саны буенча хатын-кызлар арасында рекордсменка, шулай ук хатын-кызлар арасында да, ирләр арасында да Дөнья кубогында супергигантта һәм чаңгыда тиз төшүдә җиңүләр саны буенча рекордсмен.

Бик күп белгечләр фикеренчә, тиз йөрешле дисциплиналарда тарихтагы иң көчле тау чаңгычысы.

## Карьера

### Юниорлар
Линдси үзенең тик дүрт юниор чемпионатында медаль яулады: 2003 елда Пюи-Сен-Винсентта ул чажгыда тиз төшү буенча икенче була. 2004 елда . Мариборда узенеж нәтиҗәләрен чаңгыда тиз төшү буенча кабатлаган һәм «бронза» гигантта җиңә.

### Өлкәннәр

#### 2000 ел

2000 елның 18 ноябрендәге Дөнья кубогында 16 яше тулып, бер ай үткәч, дебют үтә. 2004 елның 18 гыйнварында Кортина-д'Ампеццода үткән чаңгыда тиз төшүдә беренче тапкыр подиумга күтәрелә.

2002 елда олимпия уеннарында Солт-Лейк-Ситида 17 яшьлек Вонн слаломсыз һәм комбинациясез чыгыш ясый. Слаломда Вонн 32 нче генә нәтиҗә күрсәтә, 20 яшьлек Янице Костелич дигән чемпионга 14,5 секундка җиңелә.

## Шәхси тормышы
Америка тау чаңгычысы, 2002 елгы Олимпия уеннарында катнашкан Томас Вонна (1975 елда туган) кияүдә була. 2011 елның ноябрендә, дүрт ел бергә яшәгәннән соң, Оннар гаиләсе айрылышу процедурасын башлаулары турында игълан итәләр. Алар 2013 елның гыйнварында рәсми рәвештә аерылышалар. Линдси иске иренең фамилиясендә кала. 2013-2015 елларда билгеле гольфчылар Вудс менән осраша.

## Зур ярышлардагы сөземтәләре

### Кышкы олимпия уеннары

### Дөнья чемпионаты

### Дөнья кубогы

#### Яулаган Бәллүр глобуслары

* **Гомуми зачетта** — 4 тапкыр: 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2011/12
* Чаңгыда тиз төшүдә — 8 тапкыр: 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2014/15, 2015/16 (хатын-кызлар һәм ир-егетләр арасындагы рекорд)
* Супергигантта — 5 тапкыр: 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2014/15
* Комбинация — 3 тапкыр: 2009/10, 2010/11, 2011/12

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Линдси Вонның рәсми сайты (ингл.)
* Ҡалып:FISFISҠалып:FIS(ингл.)
* Линдси Вонн — Sports-Reference.com (ингл.) сайтында олимпия статистикасы(ингл.)
* Тау чаңгычысы Вонн: миңа 9 яшь булгандааа мине юләр дип санады — *19 гыйнвар 2012, риа новости*
* Линдси Вонн Twitter сайттаТвиттерЛиндси Вонн Twitter сайтта
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1984 елда туганнар
Төркем:18 октябрь көнне туганнар
Джейн Аддамс

**Джейн Аддамс** (; 6 сентябрь 1860 ел, Сидар, Иллинойс штаты — 21 май 1935 ел, Чикаго) — Америка социологы һәм философы, тынычлык буенча 1931 елгы Нобель премиясе лауреаты. Тынычлык һәм азатлык өчен халыкара хатын-кызлар лигасы президенты (1919-1929). Венерадагы Аддамс кратерына аның исеме бирелгән.

## Биографиясе
Рокфорд хатын-кызлар семинариясендә укый.

Әхирәте Э. Старр белән халыкның иң ярлы катламнарның, шул исәптән Европадан килгән эмигрант гаиләләрнең социаль мәсьәләләрен хәл итү өчен Чикагода Британиядагы  өлгесендә (инг. *settlement house*) җәмәгать хәйрия үзәген оештыра. Аның составында балалар яслесе, китапханә, гимнастика залы, китап төпләү остаханәсе, коммуналь аш бүлмәсе, сәнгать студиясы, хезмәт музее, яшь хатын-кыз хезмәткәрләр өчен һәм башкалар була.

## Искәрмәләр

## Төп хезмәтләре

* «Демократия и социальная этика» (Democracy and social ethics, 1902);
* «Новые идеалы мира» (New ideals of peace, 1907).

## Сылтамалар

* Джейн Аддамс — стертая страница истории США 
* Биография Джейн Аддамс на сайте Нобелевской комитета(ингл.)
* Биография Джейн Аддамс на сайте n-t.ru
* Видео логотипа Google к 153-ул годовщине со дня рождения Аддамс

Төркем:Әлифба буенча фәлсәфәчеләр
Төркем:АКШ фәлсәфәчеләре
Төркем:XX гасыр фәлсәфәчеләре
Төркем:XIX гасыр фәлсәфәчеләре
Төркем:1935 елда вафатлар
Төркем:21 май көнне вафатлар
Төркем:1860 елда туганнар
Төркем:6 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Пацифистлар
Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:АКШта вафатлар
Рәмилә Йомагуҗина

**Йомагуҗина Рәмилә Наил кызы** (10 сентябрь 1953 ел) — Башкортстан Республикасының дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе, галим-юрист, югары мәктәп укытучысы. 2003-2010 елларда Башкортстан Республикасының Гражданлык хәле актларын теркәү (ЗАГС) бүлеге җитәкчесе, 2012-2016 елларда Башкортстан Республикасы Башлыгы каршындагы Башкортстан дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясе укытучысы һәм факультет деканы урынбасары. Юридик фәннәр кандидаты (2006).

## Биографиясе
Рәмилә Наил кызы Йомагуҗина (кыз фамилиясе — Бүләкова) 1953 елның 10 сентябрендә Башкорт АССР ның Учалы районы Кәрим авылында туган.

Комсомольск  урта мәктәбенең сигезенче  сыйныфын тәмамлаганнан соң, 1969 елда Мәсәгуть педагогия училищесына укырга керә, аны 1973 елда уңышлы тәмамлап, «башлангыч сыйныфлар укытучысы» дипломы ала. Бар фәннәрне дә бик яхшы  үзләштергәне һәм училищеның җәмәгать тормышында актив катнашканга,  Башкорт дәүләт университетының филология факультетына махсус юллама ала. Уку елларында «Шоңкар» әдәби-иҗат түгәрәгендә шөгыльләнә.

## Хезмәт эшчәнлеге
1978 елда университетны тәмамлаганнан соң, юллама белән Дуван районына эшкә җибәрелә. Хезмәт эшчәнлеген җирле «Ленинское знамя» (хәзер «Дуванский вестник») газетасында хәбәрче булып башлый.

1980 елда халык депутатларының район Советы башкарма комитеты аппаратына өлкән инструктор вазифасына чакырыла.

1983 елда халыкка көнкүреш хезмәте күрсәтү район производство идарәлегенең җитәкче урынбасары итеп билгеләнә.

1985 елның 16 мартында Рәмилә Наил кызы халык депутатларының Мәсәгуть авыл Советы башкарма комитетының рәис урынбасары, ә шушы елның 21 июнендә халык депутатларының Дуван район Советы башкарма комитеты секретаре итеп сайлана. Бу вазифада ул 1990 елга кадәр эшли, аннары   1995 елга кадәр Дуван район хакимиятенең эшләр идарәчесе була.

## Җәмәгать эшчәнлеге

* Уфа шәһәре хатын-кызлар советы әгъзасы

## Газета  һәм журналларда матбугат мәкаләләре, аның белән әңгәмәләр

* Рамиля Юмагужина, начальник Управления ЗАГС Министерства юстиции РБ: «Надо успевать жить в ногу со временем» «ufa1.ru» сайты. 8 сентябрь 2008.
* Мы за счатливую семью. «Ватандаш» журналы, 2005.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Россия Федерациясе Юстиция министрлыгының юбилей медале.
* Башкортстан Республикасының Мактау грамотасы.

## Искәрмәләр

Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Юридик фәннәр кандидатлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Учалы районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1953 елда туганнар
Төркем:10 сентябрь көнне туганнар
Мина Урган

**Мина Урган** (14 май 1916 ел — 15 июнь 2000 ел) — төрек тәрҗемәчесе, язучы, университет укытучысы һәм социалист.

## Биографиясе
Мина Урган 1916 елның 14 маенда Истанбулда шагыйрь Тахсин Нахит  һәм аның хатыны Шәфика гаиләсендә туган. Башка мәгълүматлар буенча, туган көне датасы 1915 елның 1 мае булып тора. Минага өч яшь булганда әтисе вафат була, әнисе икенче тапкыр язучы һәм журналист Фәлих Рыфкы Атайга кияүгә чыга. 1934 елда Төркиядә фамилияләр турында канун кабул ителгәннән соң үги әтисенең якын дусты Нәҗип Фазыл Кысакүрәк аңа «социалистик кәефле кызны барыбер асачаклар» дип ирония белән әйтеп, «Урган» (төр. Urgan  *бәй*) фамилиясен алырга киңәш итә.

Мина «Lycée Notre Dame de Sion Istanbul», азак Арнавуткейда хатын-кызлар көллиятен тәмамлый. Төркиядә беренче чаңгычы һәм йөзүче була. Истанбул университетын тәмамлый, анда француз филологиясен өйрәнә. Француз әдәбияты өлкәсендә гыйльми дәрәҗә ала, шуннан соң инглиз филологиясе өлкәсендәге фәнни эшләрен дәвам итә. 1949 елда «Арлекин в театре эпохи Елизаветы I Английской» эше өчен ассоциацияле профессор дәрәҗәсен ала. 1960 елда профессор дәрәҗәсен ала. Университетта 1977 елга кадәр эшли.

## Язучы карьерасы
Төрек теленә Томас Мэлори, Филдинг Генри,  Оноре де Бальзак, Олдос Хаксли, Грэм Грин, Уильям Голдинг, Джон Голсуорси һәм Шекспирның әсәрләрен тәрҗемә итә. Минага билгелелекне *Bir Dinazorun Anıları* («Воспоминания динозавра») автобиографиясе китерә. Ул 1998 елда басылып чыга һәм берничә атна эчендә бестселлер исемлегендә кала. 1999 елда Мина тагын бер уңышлы *Bir Dinazorun Gezileri* («Путешествия динозавра») автобиографиясен бастырып чыгара. 

1993 елда «Golden Book Award» премиясын ала. Вирджиния Вульф турында эше өчен 1995 елда ул Седат Симави әдәби премиясын ала, 1996 — «Association of People of Letters Honor Award» премиясын.

## Сәяси карьерасы
Сәяси эшмәкәрлегенең башы 1960 елга карый. Демократик социалистик Төркия эшчеләр фиркасе (TIP) һәм Теләктәшлек һәм азатлык партияләренә керә (ÖDP). 1999 елда Теләктәшлек һәм азатлык партиясыннан парламентка кандидатурасын куя, әмма кирәкле тавыш саны җыя алмый.

## Шәхси тормышы
Мина Урган  актёр һәм шагыйрь Джахит Ыргатта (1916—1971) кияүдә була. Соңрак ирле-хатынлы аерылыша. Минаның улы шагыйрь һәм рәссам Мостафа Ыргат (1950—1995) һәм кызы актриса Зәйнәп Ыргат.

Мина Урган 2000 елның 15 июнендә 84 яшендә Истанбулда вафат була. Ашин зыяратында җирләнә, җирләүдә бик күп язучылар һәм сәнгать кешеләре була.

## Искәрмәләр

Төркем:Тәрҗемәчеләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Шәхесләр:Төркия
Төркем:1 май көнне туганнар
Төркем:1915 елда туганнар
Төркем:Истанбулда туганнар
Төркем:15 июнь көнне вафатлар
Төркем:2000 елда вафатлар
Төркем:Истанбулда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Франсуаза Барре-Синусси

**Франсуаза Барре-Синусси **( [fʁɑ̃swaz baʁesinusi] ; 30 июль 1947 ел, Париж, Дүртенче француз республикасы) — Франция вирусологы, медицина һәм физиология өлкәсендә 2008 елгы Нобель премиясе лауреаты (Харальд цур Хаузен һәм Люк Монтанье белән бергә). Люк Монтанье җитәкчелегендә 1983 елда кешедә барлыкка килгән иммун дефициты синдромы тудыручы ВИЧ ретровирусын ачуда катнаша.

## Мәкаләләре

* 1987: СПИД, о котором идет речь, с Жан-Клодом Шерманом и Вилли Розенбаумом, Париж, Плон, колл. «Свидетели сегодня». : *Le sida en question*, avec Jean-Claude Chermann et Willy Rozenbaum, Paris, Plon, «Témoins d'aujourd'hui», 181 стр. .
* 2012: Для мира без СПИДа: общий бой (интервью с Франсуа Бувье), Париж, Альбин Мишель, 169 р. : *Pour un monde sans sida : un combat partagé* (entretiens avec François Bouvier), Paris, Éditions Albin Michel, 169.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Нобелевскую премию по физиологии и медицине получили немец и двое французов: за открытие вирусов, вызывающий рак и ВИЧ
* PROFILE: Luc Montagnier, Francoise Barre-Sinoussi — AIDS pioneers
* Institut Pasteur — Unité de Régulation des Infections Rétrovirales
* Abstract of paper describing the discovery of HIV
* Press release from the Karolinska Institutet
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:30 июль көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Почетлы легион ордены офицерлары
Төркем:Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Биологлар
Ингер Альфвен

**Ингер Мария Альвена** (24 февраль 1940, Стокгольм) — швед социологы һәм язучысы, билгеле феминист. Ханнес Альфвенның кызы, шулай ук Хуго Альфвенның туганы.

## Биографиясе
** Мария Альфвен Ингер** 1940 елның 24 февралендә Стокгольмда зыялылар гаиләсендә туган. Атасы Алвен Ханесс  физика профессоры, 1970 елдан Нобель премиясе лауреаты була, бабасы Альвен Йоханнес һәм әбисе Анна Клара Романус-Альвен — табиплар. Ул шулай ук композитор Хьюго Альфвенның туганы.

## Гаиләсе
Ингер Алфвен медицина лицензиаты Микаэль фон Хейнга 1962 елда кияүгә чыга, аларның 1980 елда никахлары таркала, ә 1993 елдан язучы икенче ире психиатр Йохан Каллберг белән яши. Аның шулай ук улы бар. 

## Карьера
1964 елда Ингер Альфвен социолог һөнәрен ала, балалар карау буенча киңәшче ярдәмчесе була. Шул ук елда аның беренче китабы «*Vinbergssnäckan*» дөнья күрә. 1977 елдан язучылык эшмәкәрлеге белән шөгыльләнә, бу эшне Гетеборг университетының әдәби дизайн бүлеге фәнни җитәкчелеге белән аралаштыра. Үзенең «*Dotter till en dotter*» романын яза. Аның китапларында үзәк урынны хатын-кызларның азатлыкка ымтылышы, элекке һәм хәзерге арасындагы мөнәсәбәт, ихтыяр темалары били.

## Театр
2002 елда Альфвенның  «Корень радуги» (Regnbågens rot) пьесасы белән драматург буларак дебюты була, анда өч апалы-сеңелнең үткән гасырда соңгы дистә ел эчендә тормыш юлы турында сөйләнә.

## Кино
1989 елда швед режиссеры Ёран дю Реес Ингер Альфвенның  S / Y Glädjen (1979) китабы буенча «Яхта „Радость“» драма фильмын төшерә. 

## Китаплары

* Гора, где бабочки летают умирать (1997)
* Лена-Белл (1971)
* Несите луну (1972)
* Уборочный патруль (1976)
* Дочь дочери (1977)
* S / Y Glädjen (1979)
* Наследование (1981)
* Из жизни тараканов (1984)
* Lykkans galosch (1986)
* Винбергсснакан (1964)
* Глаз слона (1992)
* Театр Джудит (1989)
* Шесть женских похотей (1992)
* Женская чёрная книга (1992)
* У матери четыре дочери (1994)
* Когда я думаю о деньгах (1998)
* Синий кабинет и другие истории (1999)
* Кто-то попал в лодку (2002)
* Тысячи яблок (1969)
* Живая вода (2004)
* Ядро миндаля (2006)
* Когда разум спит (2009)
* Все, что мы никогда не сделали друг с другом (2012)
* Не трогай меня, трогай меня (2015)
* Близнецы (2019)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* https://nordicwomensliterature.net/se/writers/alfven-inger-3/
* https://www.albertbonniersforlag.se/forfattare/5438/inger-alfven/
* https://snl.no/Inger_Alfv%C3%A9n
Төркем:Шәхесләр:Швеция
Төркем:Социологлар
Төркем:Язучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:24 февраль көнне туганнар
Төркем:1940 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Стокһольмда туганнар
Франка Бателич

**Франка** **Бателич** (хорв. Franka Batelić; Франка буларак та билгеле, 7 июнь 1992 ел) — хорват җырчысы һәм җырлар авторы. Showtime хорват шоуының 1 нче сезонында җиңүче, Евровидение 2018 җыр конкурсында Хорватия исеменнән чыгыш ясаган.

## Биографиясе
Франка Бателич 1992 елның 7 июнендә Хорватиянең Риека шәһәрендә Ингрид һәм Дамир Бателич гаиләсендә туа. Өч яшьтән җырлый башлый. 2007 елда Showtime шоуының беренче мизгелендә көчен сынап карый, финалга кадәр барып җитә һәм җиңә. Шоуда җиңгәннән соң Бателич Hit Records лейблы белән контракт төзи, анда аның «Ovaj Daj» җиңү  синглы рәсми рәвештә чыгарыла. 2018 елның февралендә Франканың Хорватия исемнән Евровидение 2018 дә «Crazy» җыры белән чыгыш ясаячагы билгеле була. Франка 8 майда конкурсның беренче ярымфиналында җырлаган.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Хорватиядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1992 елда туганнар
Төркем:7 июнь көнне туганнар
Гамил Әсхәдуллин

**Гамил Әсхәдуллин**, Гамил Габдулла улы Әсхәдуллин, *сәхнә псевдонимы* Гамил Әсхәдулла (*[[1959 ел]]ның [[19 март]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Түбән Кама районы]], [[Шәңгәлче]]*) ― «Мунча ташы» татар эстрадасы театрының сәнгать җитәкчесе, әйдәп баручы артисты, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Татарстанның халык артисты.

## Тәрҗемәи хәле
1959 елның 19 мартында Түбән Кама районы Шәңгәлче авылында туган.

В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университетын тәмамлаган.

Түбән Камада машина йөртүче, «Җәлил» яшьләр киноконцерт үзәге идарәчесе булып эшләгән.

1980 елның 1 апрелендә Түбән Камада беренче тапкыр «Шаяннар һәм тапкырлар мәҗлесе» үткәрелгәч барлыкка килгән «Мунча ташы» татар эстрада миниатюралары театрында башта административ эшләр башкара, соңрак, театрның беренче директоры Шәмси Закиров Казанга  күчеп киткәч, театрның сәнгать җитәкчесе булып кала. Шәхси эшмәкәр булып теркәлә. Озак еллар театрда Гали Галиевич ролен башкара. Миниатюраларда гади кешеләрне уйнарга ярата.

Г. Әсхәдуллин тырышлыгы белән Түбән Кама шәһәр хакимияте театр өчен офис бирә, театр җитәкчесе анда балалар өчен студия ачарга планлаштыра.

## Җәмәгать эшчәнлеге
ТР буенча Эчке эшләр министрлыгы иҗтимагый шурасы әгъзасы .

Татарстан Республикасы Түбән Кама муниципаль районы Шәңгәлче авыл җирлеге Советы депутаты булып сайланган, Бердәм Россия фиркасе әгъзасы.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре
* Татарстанның халык артисты
* 2019 ― «Фидакарь хезмәт өчен» медале ― *театр сәнгатен үстерүгә зур өлеш керткәне һәм күпьеллык нәтиҗәле иҗади эшчәнлеге өчен*
 
## Гаилә хәле
I никахы ― Алсу, Түбән Кама химия сәнәгате машинисты булып эшли. Уллары Рамил (1983), җырчы, композитор; Ирек, Түбән Камада эшмәкәр.
II никахы ― Алсу, балалары: улы Айтуган, кызы Айзилә. Түбән Кама районы Шәңгәлче авылында яшиләр.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* *Зоя Солошина*.   Гамил Әсхәдулла: «Балаларым яше белән яшим». Шәһри Казан, 20.03.2019
*     «Мунча ташы» эстрада театрының рәсми сайты 
*     Мунча ташы. instagram.com
*  Гамил Әсхәдулла: "...Халык көлүдән туктады, кыскасы, мин аларны елаттым".  «Сәхнә», 26.02.2019

## Моны да карагыз

Төркем:Театр директорлары
Төркем:Татар артистлары
Төркем:Татарстан артистлары
Төркем:Татарстанның халык артистлары
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Казан инновацион университетын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:«Мунча ташы» театры
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Әсхәдуллин

**Әсхәдуллин** ― фамилия.
* Галимулла Әсхәдуллин (1928―2013), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1974).
* Гамил Әсхәдуллин (1959), «Мунча ташы» театры җитәкчесе, ТР халык артисты.
* Рамил Әсхәдуллин (1983), җырчы, автор-башкаручы.  Татарстанның атказанган артисты (2023). Г. Г. Әсхәдуллинның улы.
* Фидүс Әсхәдуллин (1944), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1977).

Төркем:Фамилияләр
Даниэла Годрова

**Годрова Даниэла** (чеш. Daniela Hodrovel, 1946 елның 5 июлендә туган, Прага) — чех язучысы, филолог-теоретик, чех, роман һәм рус әдәбияты тарихлары, чагыштырма әдәбият гыйлеме буенча белгеч, тәрҗемәче.

## Биографиясе
Актер кызы. Карлов университетын тәмамлый, Андрей Белый иҗаты буенча диплом яклый. Башкаланың *Одеон* нәшриятендә мөхәррир булып эшли (1972-1975). 1975 елдан алып Фәннәр академиясенең чех әдәбияты институтында. Борынгы рус повесте буенча (1977) диссертация яклый, М.Бахтинның хезмәтләрен тәрҗемәли һәм пропагандалый, заманча роман турында берничә монография язган («В поисках романа», 1989, и др.). Прозаны 1970 нче еллар азагында яза башлавына карамастан, аны бәрхет революциясенән соң гына бастыра ала. 

Ире — язучы Милот Карел (1937-2002).

## Иҗаты

### Проза

* В двух лицах/ *Podobojí*, Severočeské nakladatelství, 1991
* Куклы/ *Kukly*, Práce, 1991
* Тета/ *Théta*, Československý spisovatel, 1991
* И стал град…/ *Město vidím…*, Euroslavica, 1992 (литературный путеводитель по Праге)
* Иванов день/ *Perunův den*, Hynek, 1994
* *Ztracené děti*, Hynek, 1997
* Город мучений/ *Trýznivé město*, Hynek, 1999 (романна трилогия: В двух лицах, Куклы, Тела)
* *Komedie*, Torst, 2003
* *Citlivé město*, Akropolis, 2006
* *Vyvolávání*, Malvern, 2010
* *Točité věty*, Malvern, 2015

### Гыйльми хезмәтләре

* *Hledání románu*, spisovatel Československý, 1989
* *Román zasvěcení*, H+H., 1993
* *Místa ' s tajemstvím*, Latin Press Koniasch, 1994

## Танылуы
Годрованың прозасы Аурупаның күп кенә телләренә тәрҗемә ителә. Аңа әдәбият буенча Дәүләт премиясе (2011), Франц Кафки премиясе (2012) бирелә.

## Әдәбият

* O prozie Hodrovej Danieli A Car. Kraków: Wydawn. Uniw. Jagiellońskiego collegium, 2003
* E. Georghe Boundaries in motion M.: and s 's and in Vasile initiation Hodrová'fiction Christian Daniela discourse Andru'literary. Olomouc: University Palacký, 2009

## Сылтамалар
Биография, библиография в Словаре ческой литературы после Второй мировой войны
Төркем:5 июль көнне туганнар
Төркем:1946 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Праһада туганнар
Инма Куэста

**Инма Куэста** (; 25 июнь 1980 ел) — Испаниянең кино актеры.

## Биографиясе
Инма Куэста 1980 елның 25 июнендә Испаниянең халык саны буенча өченче шәһәре булган Валенсиядә туган. 18 яшьтә актерлык сәнгатен өйрәнергә Кордоба шәһәренә күчә, ә 2005 елда Мадридта яши. Анда ул Hoy No Me Puedo Levantar мюзиклында роль ала. Телевидениедә беренче рольне Amor en tiempos revueltos сериалында уйнаган.

Тулы метражлы кинода карьераны 2007 елда Caffeo solo con ellas фильмыннан башлый. 2009 елдан Куэста "Кызыл бөркет" сериалында уйный.

Фильмдагы роль өчен 2012 елда иң яхшы хатын-кыз роле өчен Гойя премиясенә номинацияләнгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Испаниядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1980 елда туганнар
Төркем:25 июнь көнне туганнар
Хосефина Пла

**Пла** **Хосефина** (, 1903-1999) — Парагвай шагыйре, драматургы, шулай ук хикәяләр һәм романнар авторы, әдәби тәнкыйтьче. Нәфис керамика белән уңышлы шөгыльләнгән.

Шулай ук билгеле җәмәгать эшмәкәре, хатын-кыз хокуклары өчен көрәшче буларак та билгеле.

## Биографиясе
Хосефина Пла Канар утрауларында, Фуэртевентура утравынан ике километр төньяктарак урнашкан кече генә Лобос утравында туа. Аның туган көне ачык билгеле түгел. Иҗатын өйрәнүче һәм аның биографы, Аргентина шагыйре  (1918—2006), туган көне 1903 елның 8 ноябре дип исәпли.

Бала чагында һәм яшүсмер елларында Испаниянең төрле калаларында яши (атасы муниципаль түрә була).

1924 елда Парагвай рәссамы, соңрак  (1888—1937) псевдонимы астында билгеле булган *Andrés Campos Cervera* белән таныша. Ике елдан өйләнешәләр. 1926 елда алар Парагвайда яши, Испаниягә вакыты-вакыты белән киләләр. 1934 елда Хосефина Пла «Хыял хакы» шигырьләр җыентыгын нәшер итә. Мөхәббәткә дан җырлаган бу китап, аңа танылу китерә.

1937 елда, Испаниягә сәяхәт вакытында ире вафат була.

Утызынчы елларның азагында, Парагвайга кайтканнан соң, ул шигърият, сынлы сәнгать һәм керамика белән актив шөгыльләнә — гомеренең ахырына кадәр Парагвайның сәнгать һәм әдәби тормышы үзәгендә була.

Хосефина Пла — күп әдәби премияләр лауреаты, Парагвайның, Испаниянең һәм башка илләрнең бик күп дәүләт бүләкләре кавалеры.

## Әсәрләре
Бик күп шигырьләр җыентыгы авторы. Аларның кайберләре:

* *El precio de los sueños*, 1934
* *Una Novia para Josevai*, 1950
* *La raíz y la aurora*, 1960
* *Rostros en el agua*, 1965
* *Invención de la muerte*, 1965
* *Satélites oscuros*, 1966
* *El polvo enamorado*, 1968
* *Desnudo día*, 1968
* *Luz negra*, 1975
* *Antología Poética*, 1927-1977
* *Follaje del tiempo*, 1982
* *Tiempo y tiniebla*, 1982
* *Cambiar sueños por sombras*, 1984
* *La nave del olvido*, 1985
* *La llama y la arena*, 1985
* *Los treinta mil ausentes*, 1985
* *De la imposible ausente*, 1996

Рус телендә Хосефина Пла шигырьләре беренче тапкыр 1975 елда «Латин Америкасы шигрияте» җыентыгында — "Бөтендөнья әдәбияты китапханәсе"нең 170 нче томында басылып чыга.
:: В озёрной глади, равнодушной ко всему на свете,
:: гнилушка стала радугой, а туча — островком.
:: Всё в зеркале берёт начало.
:: В обманных небесах болота
:: высиживала ветка лунного птенца,
:: а птица без иглы и нитки шила паруса…— Хосефина Пла. Из стихотворения «Всё в зеркале берёт начало». Перевод Н. Горской


## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Төркем:XX гасыр шагыйрьләре
Төркем:Испаниядә туганнар
Фәхрия Эвҗен

**Фәхрия Эвҗен Өзчивит** (төр. Özçivit Fahriye Evcen; 4 июнь 1986 ел, Золинге) — төрек телевидение һәм кино актрисасы.

## Биографиясе
Фәхрия 1986 елның 4 июнендә  Төньяк Рейн-Вестфалия Золингенда Сәләниктән күчкән төрек һәм чиркәс  хатыны гаиләсендә туган. Фәхриянең бала чагы Золингенда төрекләр өчен авыр чорга туры килә. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң Фәхрия Генрих Гейне исемендәге Дюссельдорф университетына укырга керә, анда социология өйрәнә. Дюссельдорфта уку чорында, 2005 елда, Фәхрия әнисе белән Истанбулга ял итәргә бара, кинәт анда «Никогда не забывай» сериалында роль ала. Төшерүләр төгәлләнгәннән соң Фәхрия актриса карьерасын дәвам итәргә карар кыла һәм академик ял ала. 

Тиздән ул Гүнтекинның хәзерге заманга яраклаштырылган «Листопад» романында Неджлы ролен ала, ул аңа Төркиядә киң танылу китерә. «Листопад» фильмында эшне тәмамлап та өлгерми, Фәхрия тагын берничә, шул исәптән «Тоска» сериалында, «Небеса» һәм «Любовные затмение» фильмнарында төп рольләрне ала. 2009 ел башында тарих өйрәнер өчен Фәхрия Босфор университетына укырга керә, әммә «Листопад» сериалында төшүләр мәшгуллеге укуны кичектерергә мәҗбүр итә. 2014 елда Фәхрия Босфор университетының тарих факультетын тәмамлый. 2013 елда Фәхрия Решат Нури Гүнтекинның хәзерге заманга яраклаштырылган «Чалы кошы» («Королек — птичка певчая») романыннан төп роль ала. Ары «Курт Сеит и Шура» сериалында Марвет роле килә. 2014 елда Фәхрия «Любовь похожа на тебя» фильмында төп рольне уйный, анда Бурак Өзчивит персонажының сөйгәнен уйный, Бурак белән Фәхрия элек «Чалы кошы» сериалында да төшкән иде. 2016 елда Фәхрия «Бесконечная любовь» фильмында төшә, биредә аның партнеры билгеле төрек актеры Мурат Йылдырым була.

Дүрт телне белә: испан, немец, инглиз һәм төрек. Яшь чагында спорт белән мавыга, ә мәктәп елларында баскетбол командасы сакчысы булган.

## Шәхси тормышы
2015 ел башында «Любовь похожа на тебя» фильмын төшерү вакытында актер Бурак Өзчивит белән очраша башлый, аның белән 2013 елда «Чалы кошы» () телесериалын төшергәндә таныша. 2017 елның 9 мартында Алманияда никахлашалар һәм 2017 елның 29 июнендә Истанбулда өйләнешәләр. 2019 елның 13 апрелендә Истанбулда уллары Каран туа.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Fahriye Evcen on TurkishStarsDaily
Төркем:Шәхесләр:Төркия
Төркем:4 июнь көнне туганнар
Төркем:1986 елда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Alyona Alyona

**Alyona Alyona**, чын исеме **Алёна Олегивна Савраненко** (; 1991 елның 14 июне, Капитанивка, Кировоград өлкәсе, Украина) — Украин хип-хоп һәм рэп башкаручы.

## Тормыш юлы
Алёна Савраненко 1991 елның 14 июнендә Кировоград өлкәсенең Капитанивка бистәсендә туа.

Ике югары белеме бар. Григорий Сковород исемендәге Переяслав-Хмельницкий дәүләт педагогика университетын тәмамлаган.

Барышевкада «Теремок» балалар бакчасында тәрбияче булып эшли. Шулай ук Киев астындагы Дерновка авылында балалар бакчасы мөдире булып эшли. Балалар бакчасында 4 ел эшли.

Рэп-текстларны балачактан яза, әмма киң тамашачыга аларны бары тик 27 яшендә, видеоларны YouTube та урнаштыра башлагач кына тәкъдим итә. 2018 елның октябрендә «Рибки» беренче видеоклибы, ә 12 ноябрьдә «Голови» җырына икенче видеоклип чыга, аны ай дәвамында 1 000 000 тапкыр караганнар.

30 ноябрь 2018 ел Alyona Alyona «Відчиняй» җырына клип чыгара.

Декабрь аенда тагын бер клип чыга — «Зәлишаю свій дім» җырына.

«Від Крут до Брюссель» форумы белән җәнҗал фонында Алёна тагын бер җыр — «Обіцянки» җырын чыгара.

2019 елның 8 апрелендә башкаручының «Пушка» исемле дебют альбомы, шулай ук аның титул җырына клип чыга.

2020 елда «Танцы со звездами» тамашасында катнаша.

2021 елның 15 гыйнварында Music Moves Europe Talent Awards премиясенең тамашачылар симпатиясе бүләгенә ия була.

## Иҗатка бәя
2018 елның 15 ноябрендә «» телеканалына биргән интервьюсында танылган украин җырчысы Иван Дорн үзенең фикеренчә, Алёна Савраненконы Украинаның иң кызыклы яңа артистлары исемлегенә кертә.

2018 елның 2 декабрендә  рус телле интернет-басмасы «Відчиняй» җырына клипны атнаның иң яхшы җырлары һәм клиплары исемлегенә кертә. Алёнаның «рэпны күпчелек рус (яки украин) мсларына караганда яхшырак укыганын искәртә.

Шулай ук «Відчиняй» җыры «Азатлык» радиосының Украина хезмәте буенча ноябрь аенда Украина трекларының топ-10ына керә.

18 декабрь көнне Alyona Alyona «Рибки» җыры өчен «Иң яхшы хип-хоп хит» номинациясендә Украинаның YUNA-2019 музыкаль премиясенә номинацияләнгән булуы билгеле була.

## Дискография

### Альбомнар

* 2019 — *Пушка*
* 2021 — *GALAS*

Мини-альбом

* 2019 — *В хаті МА*

### Сингллар

* 2018 — «Голови»
* 2018 — «Відчиняй»
* 2018 — «Залишаю свій дім»
* 2019 — «Булінг»
* 2019 — «Завтра»
* 2019 — «Мамин суп»
* 2019 — «Забирай»

## Видеография

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* 
* Личная страница Алёны Савраненко в социальной сети Facebook
* Александр Гудков & alyona alyona — Comment out на колёсах
Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1991 елда туганнар
Төркем:14 июнь көнне туганнар