Казан театр укуханәсе

**** (, ) —   1922 елдан Казан шәһәрендә эшләп килүче махсус урта һөнәри белем бирү сәнгать уку йорты, техникум.

2024 елның 29 мартыннан Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты карары белән СССР халык артисты  Шәүкәт Биктимеров исемен йөртә.

## Белгечлекләр
* Татар драма театры актёры.
* Рус драма театры актёры.
* Татар курчак театры актёры.
* Рус курчак театры актёры.
* Рәссам-бутафорлар (барлык театрлар һәм киностудияләр өчен).
* Грим салучылар һәм пасижерлар.
* Театр тамашаларында ут куючы техниклар.
* Эстрада тамашасы актёрлары.
* Рәссам-модельерлар.

## Тарих
* 1922 елның 26 сентябрендә Татар дәүләт театры өчен актёрлар әзерләү максаты белән Татарстан АССР һөнәри белем буенча баш идарә (Татглавпрофобр) коллегиясе карары белән **Татар театр техникумы** буларак оештырылган. Директоры итеп Зәйни Солтанов билгеләнә. 16 студент кабул ителә, 1923 ел азагына 30 студент укый. 
* Беренче чыгарылыш 1926 елда була.
* 1927 елның ноябрендә ике уку йорты – нәфис сәнгать техникумы һәм театр техникумы **Казан сәнгать-театр техникумы** итеп берләштерелә.
* 1930 елда Көнчыгыш музыка техникумы белән берләшә һәм **Сәнгатьләр  техникумы** дип атала башлый. 3 бүлеге – музыка, сәнгать, театр бүлекләре булган.
* 1941-1944 елларда техникум ябылып тора.
* 1944 елның 1 мартыннан ТАССР халык комиссарлары шурасы карары белән белән яңадан ачыла.
* 1952 елда ССРБ министрлар шурасы карары белән ябыла һәм 1962 елга хәтле эшләми. 
* 1962 елның маенда ТАССР  министрлар шурасы карары  белән  **Казан театр училищесы** буларак эшчәнлеген яңарта.

### «Иске» белән «яңа» көрәше
Театр сәнгатендә яңа формаларны кертергә омтылу «рус психология театры»на нигезләнгән иске алымнардан баш тартуга китерә. «Рус психология театры»на  СУЛФ(*Сул фронт*) һәм КЭМСТК (*конструктивизм, эксперимент осталыгы, заманавилык, театральлек*) каршы куела. Көрәшкә мөгаллимнәр дә, шәкертләр дә кушыла. Кәрим Тинчурин һәм аның тарафдарлары «Яңа, эшче театры иске театрга нигезләнеп үсәргә тиеш», ә аларның оппонентлары Әсгать Мәҗитов, Фуат Саллави «Театр сука һәм мылтыктан үсәргә тиеш !» диләр.. Кәрим Тинчурин, 3. Славянова, В. Белокуров, Фатих Әмирхан техникумны ташлап китәргә мәҗбүр була.

Фатих Әмирхан: «*Мин актёрлар әзерләргә алынган идем, цирк клоуннарын түгел*» дип әйтә.

### [[Бөек Ватан сугышы]]ннан соң
1944 елның 1 март карары белән **Казан музыка училищесы** бинасында ачылган Татар дәүләт театр училищесы 1945 елның язында беренче укучылар кабул итә. Педагоглардан Ширияздан Сарымсаков (актёр осталыгы), Кәшифә Тумашева (актёр осталыгы), Габдулла Шамуков (сәхнә теле), Луиза Салигаскәрова (сәхнә теле), Касыйм Шамил (грим салу), Пётр Якушев (бию), Михаил Пейсахов (сәхнә хәрәкәте), Хатыйп Госман (татар әдәбияты) укыта. Күпмилләтле театрларда бердәнбер рөхсәт ителгән алым буларак Мәскәү сәнгать театры алымнары (*К.С. Станиславский алымы*)  урнаша.

### Ун ел тәнәфестән соң, яки Өченче ачылу
1952 елда, сәбәбен әйтеп тормыйча, Татар дәүләт театр училищесы ябыла. 1962 елда гына, Татарстан АССР мәдәният министры Булат Гыйззәтуллинның шәхси тырышлыгы нәтиҗәсендә, **Казан театр училищесы** исеме астында уку йорты яңадан ачыла. Качалов театры ишегалдындагы янгын каланчасында 3 бүлмә бирелә. Киләсе уку елында пединститутның физик тәрбия факультетында берничә бүлмәгә урнашып торалар. 1962-1963 уку елында Гоголь урамындагы ветеринария дәваханәсе урнашкан бинаның икенче катына урнашалар. ТАССР министрлар шурасы рәисе урынбасары Рәисә Ярмөхәммәтова ярдәме белән дәваханә бинасы тулаем уку йортына бирелә. Шулай итеп, 30 ел эчендә 8 бина алмаштырып, театр училищесы хәзерге бинасында эшли башлый. Рус актёрлары бүлеге ачыла.

## Шәхесләр
### Директорлар

* 1922-1923 — Зәйни Солтанов, ТАССР халык,  РСФСР атказанган артисты.
* 1923-1924 — Зәки Баязитский.
* 1924 — Хәмит Төхвәтуллин. 
* 1925 — Юмай. 
* 1925 — Мәкәрим Мәһдиев, БАССР халык артисты.
* 1928 — Муса Зәетов.
* 1932-1934 — Гений Республиканец. 
* 1944 — Сәет Булатов, ТАССР атказанган артисты.
* 1962-1963 — Дамир Бәдретдинов.
* 1963-1981 — Арнольд Шапиро, ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре.
* 1981-1997 — Мәсгут Имашев, ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе.
* 1997-2019 — Гыйлемхан Мөбәрәкшин, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре.
* 2019 елдан — Руфина Ринат кызы Таҗетдинова, фән докторы, профессор

### Укытучылар

* Техникумның беренче мөгаллимәре булып татар һәм рус сәхнәсе осталары – Зәйни Солтанов, Кәрим Тинчурин, Салих Сәйдәшев, Фатих Әмирхан, Зинаида Славянова, Михаил Прыгунов, Владимир Белокуров, Юрий Муко эшли.

### Тәмамлаучылар

#### Чыгарылышлар буйлап

* 1926 — Галия Булатова, Галия Кайбицкая, Галия Нигъмәтуллина, Хәким Сәлимҗанов, Кәшифә Тумашева, Риза Ишморат, Каюм Бариев, Зариф Закиров, Рәшит Асанов (Бөек Ватан сугышында һәлак), Разия Әхмәдиева, Банат Баязитская, Хан Җәмил, Мәрьям Ибраһимова, Нәҗип Касыймов, Хәсән Кәтиев (Бөек Ватан сугышында һәлак), Әминә Мөхәммәдова, Габделхан Нагаев (Бөек Ватан сугышында һәлак), Фоат Саллави (Соловьев), Мәрьям Чанышева, Ибраһим Хәлилов, Зыя Хөснетдинов (Бөек Ватан сугышында һәлак).
* 1931 — Мәрзия Миңнебаева, Асия Мәсәгутова.  
* 1933 — Кәрим Гыйльманов. 
* 1934 — Ибраһим Гафуров. 
* 1936 — Зифа Басыйрова, Усман Әлмиев, Нәҗибә Гайнуллина, Рәшидә Җиһаншина.  
* 1938 — Вера Минкина, Хәй Вахит, Гамир Насыйри, Сәет Шәкүров, Һидаят Солтанов, Фаикъ Камал (Галиәсгар Камал улы).
* 1949 — Гата Нуруллин, Рәис Сафиуллин, Госман Әхмәтҗанов, Алсу Илялова, Рауза Ибраһимова, Айрат Арсланов, Шәүкәт Биктимеров.
* 1951 — Сания Исмәгыйлева, Люция Фарсина, Фердинанд Фарсин, Вәкил Закиров.
* 1966 — Нуриәхмәт Сафин, Хәлим Җәлалов, Юныс Сафиуллин
* 1970 — Луара Шакирҗанова, А. Гарифуллина, Л. Сираҗетдинова, Дамирә Кузаева, Флёра Абдуллина, Ф. Мәмәш, С. Мифтахов, Илдар Хәйруллин, Айдар Хафизов (*педагоглар [[Марсель Сәлимҗанов]] (I чыгарылышы), [[Габдулла Шамуков]]*)
* 1974 — Зөлфирә Зарипова, Ләлә Миңнуллина, Фирая Әкбәрова, Алсу Гайнуллина, Дусил Касыймов, Н Нариманов, М. Сәрвәров, Рузия Мотыйгуллина (*педагоглары Илтани Илялова, [[Шахсәнәм Әсфәндиярова]]*).
* 1983 — Роберт Мортазин, Венера Шакирова, Фәрит Бикчәнтәев, Р. Гатин, Илсөяр Фазылҗанова, Р. Сәгъдуллин, Л. Заманова, М. Хәйретдинов, Гафур Каюмов, Кәмил Камалов, Данил Салихов (*педагоглар [[Наилә Гәрәева]], [[Асия Хәйруллина]], [[Марсель Сәлимҗанов]], [[Илдар Хәйруллин]]*).

#### Хезмәт юллары буйлап
* 1920—1930 елларда күп кенә  ССРБ шәһәрләрендә (Мәскәү, Ленинград, Уфа, Бакы, Әстерхан, Троицк, Чиләбе, Свердловск, Ташкәнт, Алмата, Кустанай, Омск, Орск һ.б.) татар дәүләт театрлары эшли һәм  театр техникумын тәмамлаган яшьләрнең күбесе хезмәт юлын шул театрларда башлап җибәрә.

##### [[Татарстан]]да
Галия Булатова, Кәшифә Тумашева, Галия Кайбицкая, Галия Нигъмәтуллина, Хәким Сәлимҗанов, Галимә Ибраһимова, Ибраһим Гафуров, Вера Минкина, Айрат Арсланов, Шәүкәт Биктимеров, Дания Нуруллина, Наил Әюпов, Хәлим Җәләлов, Фирдәвесс Хәйруллина, Айдар Хафизов, Илдар Хәйруллин, Алсу Гайнуллина, Рузия Мотыйгуллина, Зөлфирә Зарипова, Әсхәт Хисмәтов, Рамил Төхфәтуллин, Люция Хәмитова, Раушания Юкачева, Николай Юкачев, Марсель Җаббаров, Наил Шәйхетдинов, Хәлил Мәхмүтов, Ләлә Миңнуллина, Илгизәр Хәсәнов, Люция Галләмова, Ирек Әхмәтханов, Шамил Фәрхетдинов, Илсөяр Сафиуллина, Җәмилә Әсфәндиярова, Дамирә Кузаева, Рамил Минханов, Сәкинә Минханова, Илһам Мөхәммәтов, Хафиз Хамматуллин, Геннадий Прытков, Лидия Огарева, Николай Шепелев, Кирилл Ярмолинец, Татьяна Бушуева, Александр Кокурин, Александр Купцов, Сергей Мосейко, Роза Хәйруллина, Евгений Царьков, Елена Ненашева, Александр Карпеев, Данил Утешев, Наталья Баймяшкина, Ришат Гыйздәтуллин, Наилә Ибраһимова, Диләрә Фәттахова, Ләйсән Большова, Гүзәлия Нәҗипова, Рузанна Хәбибуллина, Гөлназ Галимуллина, Энҗе Яруллина, Әминә Галиева, Гүзәл Гөлвердиева, Алинә Мөдәрисова, Альбина Гашигуллина, Гөлнара Кәшипова, Сиринә Мифтахова, Диләрә Фазлыева, Энҗе Сәйфетдинова, Гөлназ Йосыпова, Фәннүр Мөхәммәтҗанов, Артур Шайдуллин.

##### Чит шәһәрләрдә
* Петербург —  Эра Җиһаншина, Галина Никулина.
* Мәскәү — Владимир Щеблыкин, Флера Галиуллина, Нина Корсакова, Наталья Прилепская, Галина Зименкова (ҮТ дикторы), Чулпан Хаматова (*укып бетерми*).
* Киев — Игорь Шуб.
* Сембер — Фәридә Кәримова, Михаил Петров.
* Псков — Эмилия Карелина,  Ирина Смирнова

##### Режиссёрлар
* Дамир Сираҗиев — Кәрим Тинчурин театры режиссёры (1990—1992).
* Фәрит Бикчәнтәев — 2002 елдан Камал театры баш режиссёры.
* Рәшит Заһидуллин — 1993—2019 елларда  Кәрим Тинчурин театры баш режиссёры.
* Рөстәм Галиев — Түбән Кама драма театры баш режиссёры (1989―2024), директоры (2009 елдан).

##### Укуханә укытучылары
* Ришат Хаҗиәхмәтов (актер осталыгы)
* Геннадий Прытков (актер осталыгы)
* Илдар Хәйруллин (актер осталыгы)
* Ирина Марцинкевич (актер осталыгы)
* Рәүф Игламов (театр тарихы)
* Эльмира Хамматова (сәхнә теле)
* Инсаф Абдуллин (сәхнә теле)

##### Театр директорлары
* Владимир Савельев, Уфа опера театры.
* Владислав Юдин, Бөгелмә рус драма театры 
* Юрий Ларионов, Җәлил театры (директоры урынбасары).
* Роберт Мортазин, Казан яшь тамашачы театры.  
* Шамил Закиров, Камал театры  
* Фирдания Садриева, Казан мәдәният һәм сәнгать университетының театр факультеты  деканы.  
* Сергей Смирнов, Качалов театры (директоры урынбасары).
----
* Равил Гайнетдин – Россия мөфтиләр шурасы рәисе.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
# Казан театр училищесынең 80 еллыгына (*брошюра*). Казан, 2002. 
# *[[Максим Глухов|Глухов М. С]]*. Печать и пути развития татарской советской художественной культуры 1917—1932 гг.  Автореф. дисс... канд. искусствоведения.  Казан, 1974.

## Сылтамалар

*  КТУ турында «Милләттәшләр» сайтында

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча көллиятләр
Төркем:1922 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Казан урта һөнәри уку йортлары
Төркем:Сәнгать уку йортлары
Төркем:Татар театры