open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Париж — Шарль-де-Голль һава аланы

**Париж — Шарль-де-Голль һава аланы** (, яки  **Руасси — Шарль-де-Голль** (), tat.lat. *[http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Париж_—_Шарль-де-Голль_һава_аланы Parij — Şarl-de-Goll hawa alanı ]*) — Аурупаның иң зур һава аланы, Парижтан 25 километрда көньяк-көнчыгышрак Иль-де-Франс төбәгендә урнаша, Франциянең төп һава аланы.

Пассажир әйләнеше буенча Дөньяның иң эре һава аланнары исемлегенә керә. Пассажир әйләнеше - 60 970 551 кеше (ел).

Һава аланы тарихы 1974 елда башлана.

Генерал, Франция президенты, антифашист каршылыгы җитәкчесе Шарль де Голль истәлегенә исемләнә.

Париж — Шарль-де-Голль һава лиманында сигез һавабинасы бар:  1, 2A, 2B, 2C, 2D, 2F, 2E, 3. Икенче Терминал Air France авиаширкәте өчен төзелә.

Air France авиаширкәтенең төп күчереп утырту ноктасы (хаб). Һәр көнне 100 артык авиаширкәт 1400 очыш ясый. Бер көндә 150 000 пассажирга хезмәт күрсәтә.

Һава аланына барып җитү: Париж — Шарль-де-Голль һава лиманында ике тимер юл мәүкифе «Aeroport Charles-de Gaulle 1» һәм «Aeroport Charles-de Gaulle 2-TGV» бар.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

## Сылтамалар

* Рәсми сәхифә

## Моны да карагыз

Төркем:Аурупа һава аланнары
Төркем:Франция һава аланнары
Төркем:Әлифба буенча һава аланнары
Шульгино (Киров өлкәсе)

**Шульгино** () — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.

## Искәрмәләр

Төркем:Киров өлкәсенең юкка чыккан торак пунктлары
Төркем:Өрҗем районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Ямбай (Чуашстан)

**Ямбай** (, ) — Чуашстанның Ормар районында урнашкан торак пункт. Әлегә муниципаль статусы — деревня (федераль классификатор буенча).

Почта индексы — 429415. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97238850007.
Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101500005600. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

## Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 200 кешенең яшәве мәгълүм.

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Чуаш энциклопедиясе.

Төркем:Ормар районы торак пунктлары
Гомәр (мәгънәләр)

**Гомәр** — гарәп теленнән кергән сүз,  «*уңышка ирешүче*», «*[[яшәү]]*», «*[[тереклек]]*»не аңлата.

*[[Татар]]ча [[Википедия]]дә әлеге сүзне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:*
* Гомәр, хәлиф.
* Габдуллаһ ибне Гомәр, р.г., Мөхәммәд с.г.в. сәхәбәсе.
* Гомәр Хәйям, шагыйрь.
* Әл-Гомәри (1301-1349), галим, Мисыр солтаны сәркатибе.
* Мәхмүд бине Гали бине Гомәр (Мәхмүд Болгари) (1297-1360), Алтын Урда чоры татар әдибе.
* Гомәр (ыру) — башкортлар ыруы.
* Гомәр (исем) — кеше исеме.

## [[Русия]]дәге топонимнар
#### [[Татарстан]]
* Гомәр — Мамадыш районында урнашкан авыл.
#### [[Башкортстан]]
* Гомәр  — БР Авыргазы районында урнашкан авыл.
* Гомәр — БР Баймак районында урнашкан авыл.
* Гомәр — БР Благовещен районында урнашкан авыл.
* Гомәр  — БР Борай районында урнашкан авыл.
* Гомәр  — БР Дәүләкән районында урнашкан авыл.
* Гомәр — БР Ишембай районында урнашкан авыл.
* Гомәр  — БР Кушнаренко районында урнашкан авыл.
* Гомәр  — БР Мәчетле районында урнашкан авыл.

## <small>Моны да карагыз</small>
* Иске Гомәр — БР Кушнаренко районында урнашкан авыл.
* Яңа Гомәр — БР Кушнаренко районында урнашкан авыл.

## <small>Шулай ук карагыз</small>
* Гомәров
Больцман кинетик тигезләмәсе

Бүленеш тыгызлыгы *f*(**x**, **p**, *t*) үзгәрешләрен вакытында тасвирлый:

Бүленеш
: f(\mathbf{x},\mathbf{p},t)\,d^3x\,d^3p
кисәкчә санына *d³x d³p* фаза күләмендә  *t* вакытында пропорциональ була.

Больцман тигезләмәсе:
: 
\frac{\partial f}{\partial t}
+ \frac{\partial f}{\partial \mathbf{x}} \cdot \frac{\mathbf{p}}{m}
+ \frac{\partial f}{\partial \mathbf{p}} \cdot \mathbf{F}
= \left. \frac{\partial f}{\partial t} \right|_{\mathrm{coll}}.


кайда **F**(**x**, *t*) — көчләр кыры.

## Моны да карагыз
Людвиг Больцман
## Больцман баш әсәрләре

*    Больцман Л. Очерки по методологии физики. — М., 1929.
*    Больцман Л. Кинетическая теория материи. — М., 1939.
*    Больцман Л. Лекции по теории газов. — М.: Гостехиздат, 1953.
*   Больцман Л. Статьи и речи. — М.: Наука, 1970.
*    Больцман Л. Избранные труды. — М.: Наука, 1984. Часть 1. Часть 2. Часть 3.

## Әдәбият

*    Л. Фламм. Памяти Людвига Больцмана // УФН. — 1957. — Т. 61. — № 1.
*    Н.Н. Боголюбов, Ю.В. Саночкин. Людвиг Больцман // УФН. — 1957. — Т. 61. — № 1.
*    Б.И. Давыдов. Великий физик (К 50-летию со дня смерти Людвига Больцмана) // УФН. — 1957. — Т. 61. — № 1.
*    Л. Больцман // Ю.А. Храмов. Физики: Биографический справочник. — М.: Наука, 1983. — С. 38-39.
*    Полак Л.С. Людвиг Больцман 1844—1906. — М.: Наука, 1987. — 208 с.

## Тышкы сылтамалар
* Биография Л. Больцмана на сайте piplz.ru
* Биография Л. Больцмана на сайте peoples.ru
* Биография Л. Больцмана на сайте С.И. Левченкова 
* Больцманиада: биография Больцмана, достижения, философия, наследие

Төркем:Австрия физиклары
Горелая (Ай-Пигал кушылдыгы)

**Горелая** — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга   Ай-Пигал елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13011000112115200038613
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115203861
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Хант-Манси АО елгалары
Урман (мәгънәләр)

Урман — агаччыл үсемлекләр белән капланган Җир йөзенең бер өлеше.

**Урман** — Русияга дагы топоним:

* **[[Башкортстан]]**:
** Урман — Бакалы районында урнашкан авыл.
** Урман — Иглин районында урнашкан авыл.
** Урман — Нуриман районында урнашкан авыл.

* **[[Татарстан]]**:
Урман — Яшел Үзән районында урнашкан авыл.

## Шулай ук карагыз
Урманчы (Мамадыш районы)
Үзбилгеләү

Башка кешеләрнең объектив тикшерүләре өчен ачык була алган (биеклелек, авырлык, чәч төсе, җенсият, интеллект коэффициенты һ.б.) үзлекләреннән тыш, кешенең үзе турында шәхси тәҗрибә яки башкаларның фикерләрен кабул итү юлы белән өйрәнелгән әйберләрне үзенә алучы менталь сурәткә **үзбилгеләү** диләр.

*Үзбилгеләү*нең гадәттә үзгәрешләргә бирешмәүчәнлеге югары була. 
"Кешеләр синең турында нинди фикер йөртәләр дип уйлыйсың?" дигән сорауга җавап кешенең *үзбилгеләвенең* иң гади билгеләмәсе булып тора.

Үзбилгеләү өч төрле була ала:
# Шәхеснең үзе үзен ничек күргәненә бәйле үзбилгеләү.
# Башкалар шәхесне ничек күргәненә бәйле үзбилгеләү.
# Шәхеснең аны башкалар ничек күрәләр төшенчәсенә бәйле үзбилгеләү.

Бу өчесенең һәрберсе тулысынча яки өлешчә дөрес, яки һич дөрес булмаска мөмкин.

## Түбән үзбилгеләү

### Үзбилгеләүне көчләтүчеләр
Баланың үз-үзен кем булганлыгын тануы 5 яшкә җиткән чакта өч категориягә бүленә башлый: иҗтимагый шәхес, белем алучы зат, һәм физик атрибутлары. Баланың үзбилгеләвен көчәйтү юллар арасына коммуникация, позитив мөнәссәбәт күрсәтү, хоббиләрен яклау, һәм үрнәк роль моделләрен табу керәләр.

## Физик активлык һәм үзбилглеләү
Көчне таләп итүче күнегүләрдә еш катнашуы отышлырак үзбилгеләүгә бәйлә булуы табылды. Төрле спорт төрләрендә катнашу һәм наркотик белән алкогольга бәйлелеккә бирешмәүче шәхеснең формалашуы арасында бәйлелек көчле булуы күзәтелә. Өстәмә буларак, физик күнегүләр физик һәм психологик саулык һәм сәламәтлек дәрәҗәсе белән бәйле.

## Хатын кызларның сексуаль кыланышлары һәм үзбилгеләү
3,627 кыз-хатын җавап биргән тәннең физик күренеше, үзбилгеләү һәм сексуаль мөнәссәбәтләргә бәйле сораштыруга нигезләнгән тикшеренү, үзбилгеләү һәм тәннең физик күренеше сексуаль мөнәссәбәтләрен фаразлаучы әһәмиятле фактор булуын күрсәтте. Үзләренең тәнәренең физик күренешләре белән канәгәтьлелекләре югарырак булган кыз хатыннарның җаваплары, аларның сексуаль мөнәссәбәтләренең, оргазмнарының күбрәк булуларын, үзләре җенси мөнәссәбәткә керү тәкъдимнәре белән ешрак алга чыкканнарын, үз партнерлары алдында чишенергә, утлар янганда җенси якынлык кылырга, яңа сексуаль кыланышларын тикшерергә курыкмауларын, нәтиҗәдә партнерларының сексуаль яктан канәгәть булу дәрәҗәләре югарырак булуларын күрсәтте. Ягъни, тәннең физик күренешенең позитив билгеләнүе башкалар белән мөнәссәбәтләргә һәм канәгәтьлелеккә позитив юлы бәйле булса, үзаңга һәм физик ягымлылыкның әһәммиятлелегенә кире бәйләнештә булуы табылды. Тәннең физик күренешенең позитив билгеләнүе - кешенең партнер каршысында чишенүнең комфортына һәм җенси мөнәссәбәткә яктылыкта керергә әзер булуын гына фаразласа, тулаем канәгәтьлелек - сексның, оргазмның һәм җенси мөнәссәбәткә керү тәкъдим белән чыгу, яңа сексуаль кыланышларын тикшерү елшыгын һәм партнерга сексуаль ләззәт бирелгәнлеген фаразлау өчен ышанычлы фактор булып табылды.

## Шулай ук карагыз
* Үз төшенчәсе
* Тормыш стиле

## Искәрмәләр

*Rogers, T.B., Kuiper, N.A., Kirker, W.S. (1977) Self-Reference and the Encoding of Personal Information, *Journal of Personality and Social Psychology*, *35*, 677-688.

Төркем:Акыл
Төркем:Психология теорияләре
Люк-Ёган

**Люк-Ёган** — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Каралька елгасының уң ярыннан 153 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15050000112115300065451
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115306545
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Ямал-Ненец АО елгалары
Мамады (Әҗәк кушылдыгы)

**Мамады** — Башкортстанның Борай районы биләмәсендәге кече елга биләмәләрендә ага. Әҗәк елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010201612111100026008
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111102600
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Болышлы (Дим кушылдыгы)

**Болышлы** – Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан биләмәләрендә ага. Елга Дим елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 34 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 10010201312111100024939
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 111102493
* Бассейн коды – 10.01.02.013
* ГӨ буенча  – 11
* ГӨ буенча чыгарылышы – 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Җилем (елга)

**Җилем** () — елга, Агыйдел елгасының уң кушылдыгы. Җилмәрзәк сыртының көнчыгыш битләвендә башлана. Белорет районы буйлап төньяк-көнчыгыштан көньяк-көнбатышка, Җегәзе елгасы тамагыннан төньяк-көнбатышка таба Белорет, Гафури һәм Архангел районннары буйлап агып, Агыйдел елгасы (тамагыннан 585 км еракта) коя. Озынлыгы 215 км, бассейн мәйданы 3280 кмm, тулай түбәнәюе 607 м. Башлыча кар сулары белән туена. Еллык агымның 65—85% ы язгы (апр.—май), 10—15% ы җәйге-көзге (июнь—окт.), 5—10% ы кышкы (нояб.—март) чорларга туры килә. Тамагында уртача еллык су чыгымы 38,7 м³/с. Бассейнының рельефы тәпәш таулы, территориясе күпсанлы кушылдык үзәннәре белән ергаланган. Бассейны әүҗән свитасы, җилмәрзәк свитасы тау токымнарыннан, вендның әшә сериясеннән тора. Карст убылмалар күп. Ландшафтлары башлыча урман соры туфрагында һәм кәсле көлсу туфракта үскән киң яфраклы урманнардан тора. Бассейнының 84% ын урман, 1% ын сазлык тәшкил итә. Кушылдыклары: уң — Манайлы, Олы Рәвәт һ.б., сул — Җегәзе, Олы Шешенәк һәм Кече Шешенәк, Такаты, Мәндем һ.б.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн бүᴫгеында урнашкан. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010200712111100018678
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 111101867
* Бассейн коды — 10.01.02.007
* ҺӨ буенча  — 11
* ҺӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкорт энциклопедиясе 
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Мәткисә (Әвәшле кушылдыгы)

**Мәткисә** — Әвәшле елгасы кушылдыгы (Олы Иек бассейны). Башкортстан биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 10 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Җаек (бассейнның Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 12010000612112200005774
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112200577
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Псиф (Адагум кушылдыгы)

**Псиф** — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае, Адыгея биләмәләрендә ага. Елга   Адагум елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Кубань.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 06020002012108100006153
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 108100615
* Бассейн коды — 06.02.00.020
* ГӨ буенча  — 08
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Краснодар крае елгалары
Төркем:Адыгея елгалары
Шарлы (Олы Чирмешән кушылдыгы)

**Шарлы, Сазлы** — Россия территориясеннән ага торган елга. Татарстан, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Олы Чирмешән елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010000412112100004766
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 112100476
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ҺӨ буенча  — 12
* ҺӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Татарстан елгалары
Төркем:Самар өлкәсе елгалары
Язва (Шача кушылдыгы)

**Язва** — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Шача елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300412110000013391
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001339
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буенча  — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Кострома өлкәсе елгалары
Төркем:Иваново өлкәсе елгалары
Төркем:Түбән Новгород өлкәсе елгалары
Ацвеж (Котельнич районы)

**Ацвеж** () — Киров өлкәсенең Котельнич районында урнашкан тимер юл станциясе.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).

## Искәрмәләр

Төркем:Катилнич районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Юраш

**Юраш** — Россия территориясеннән ага торган елга. Татарстанның Алабуга районы һәм Удмуртиянең Грахово районы биләмәләрендә ага. Елга   Юрашка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010300612111100040639
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 111104063
* Бассейн коды — 10.01.03.006
* ҺӨ буенча  — 11
* ҺӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Удмуртия елгалары
Төркем:Татарстан елгалары
Будайка (Изесс кушылдыгы)

**Будайка** — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Изесс елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 27 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Омь, елга бассейны — Иртеш.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010200112115300005135
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115300513
* Бассейн коды — 14.01.02.001
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Новосибирск өлкәсе елгалары
Төркем:Омск өлкәсе елгалары
Войвож (Безволосная кушылдыгы)

**Вой-Вож** — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга   Безволосная елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 32 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03050100112103000058242
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103005824
* Бассейн коды — 03.05.01.001
* ГӨ буенча  — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Коми Республикасы елгалары
Мишкин-Ёль (авыл)

**Мишкин-Ёль** () — Коми Республикасының Троицко-Печорск районында урнашкан авыл.

## Климат
Мишкин-Ёль климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

## Халык
Халык саны динамикасы:

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (14%), руслар (64%), украиннар (15%), белоруслар (13%).

## Искәрмәләр

Төркем:Троицко-Печорск районы торак пунктлары
Төркем:Коми Республикасы торак пунктлары
Носа

**Носа** () — Сербиянең Воеводина автоном крае  җирлегендә () урнашкан торак пункт.

## Географиясе
Урта Дунай тигезлегенең көньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Климаты
Климат уртача, континенталь. Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Июльнең уртача температурасы  22 — 24&nbsp;°C, гыйнварның -1,2 — 2,6&nbsp;°C. Явым-төшем күләме елына 550-750 мм.

## Демография

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Никифоров К. В. Сербия на Балканах. XX век. — Москва: Индрик, 2012. — 176 с. — ISBN 978-5-91674-209-1.
* Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь / отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002. — 512 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-001389-2.
* Љубоја, Бранко. Организација власти у локалној самоуправи у Републици Србији. — Београд: Стална конференција градова и општина — Савез градова и општина Србије, 2013. — 57 с. — ISBN 978-86-88459-08-2.
* Ђурић В., Танасковић Д., Вукмировић Д., Лађевић П. Етноконфесионални и језички мозаик Србије. — Београд: Републички завод за статистику, 2014. — 209 с. — ISBN 978-86-6161-126-1.

Төркем:Воеводина автоном крае торак пунктлары
Төркем:Сербия торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Пешлә (елга)

**Пешлә** — Инсар елгасы кушылдыгы. Мордовиянең Рузай районы биләмәләрендә ага.  кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 27 км. Рузай шәһәре чикләрендә Инсарга коя. Елга атамасы ике мордва сүзеннән тора: "пеше" (урман) һәм "ляй" (елга, чишмә). Пешлә елгасы буенда Мордва Пешләсе һәм Татар Пешләсе авыллары урнашкан. Ике кушылдыгы бар: Пайгарма һәм Сюкся.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010500212110000038307
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110003830
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буенча  — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Мордовия елгалары
Эчкен (елга)

**Эчкен** () — Исәт елгасы кушылдыгы. Курган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 86 км.

Эчкен буенда Эчкен (татар авылы), Эчкен (рус авылы), Себергән һ.б. авыллары урнашканнар.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010501112111200003385
* Һидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 111200338
* Бассейн коды — 14.01.05.011
* ҺӨ буенча  — 11
* ҺӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Курган өлкәсе елгалары
Караболак (елга)

**Караболак**,  — Сәнәр елгасы кушылдыгы.  Чиләбе өлкәсенең Коншак районы, Кәсле районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 76 км. елга буенда Татар Караболагы авылы урнашкан.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010500612111200002997
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111200299
* Бассейн коды — 14.01.05.006
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Чиләбе өлкәсе елгалары
Шарла (Олы Кенәле кушылдыгы)

**Шарла** — Олы Кенәле елгасы кушылдыгы. Самар өлкәсенең Похвистнево районы  биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 15 км. Шарла буенда Мәчәләй авылы урнашкан.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010000812112100008210
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 112100821
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ҺӨ буенча  — 12
* ҺӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Самар өлкәсе елгалары
Яновка (Олы Кенәле кушылдыгы)

**Яновка** – Россия территориясеннән ага торган елга. Ырынбур өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Олы Кенәле елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Асбассейн юк, елга бассейны – Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 11010000812112100007756
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 112100775
* Бассейн коды – 11.01.00.008
* ГӨ буенча  – 12
* ГӨ буенча чыгарылышы – 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Ырынбур өлкәсе елгалары
Кизилка (Бурчак кушылдыгы)

**Кизилка** — Россия территориясеннән ага торган елга. Төньяк Осетия биләмәләрендә ага. Елга   Бурчак елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Терек белән Идел арасындагы Каспий диңгезе бассейны елгалары.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 07020000112108200003481
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 108200348
* Бассейн коды — 07.02.00.001
* ГӨ буенча  — 08
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Төньяк Осетия елгалары
Летняя (Варнас кушылдыгы)

**Летняя** — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Варнас елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300412103000032655
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103003265
* Бассейн коды — 03.02.03.004
* ГӨ буенча  — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Архангельск өлкәсе елгалары
Идәш (Касмарт кушылдыгы)

**Идәш** — Касмарт кушылдыгы. Башкортстанның Зиянчура районы буйлап ага, Ырынбур өлкәсе чиге буйлап агып, Касмарт елгасына коя. Елга озынлыгы 36 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Җаек (бассейнның Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 12010000512112200005638
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112200563
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Гуслянка (Киров өлкәсе)

**Гуслянка** () — Киров өлкәсенең Кикнур районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (28%), руслар (72%).

## Искәрмәләр

Төркем:Кикнур районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Энәк (Олы Иек кушылдыгы)

**Энәк** – Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан һәм Ырынбур өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Олы Иек елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 82 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Асбассейн юк, елга бассейны – Җаек (бассейнның Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 12010000612112200005972
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды – 112200597
* Бассейн коды – 12.01.00.006
* ҺӨ буенча  – 12
* ҺӨ буенча чыгарылышы – 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Төркем:Ырынбур өлкәсе елгалары
Аксумла (Олы Чирмешән кушылдыгы)

**Аксумла** — Русия территориясеннән агучы елга. Татарстанның Норлат районы биләмәләрендә ага. Елга Олы Чирмешән елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22,4 км.

## Су реестры мәгълүматы
Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча :
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010000412112100004896
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100489

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Татарстан Республикасының табигате һәм табигый байлыклары

Төркем:Татарстан елгалары
Гаусс бүленеше

**Гаусс бүленеше** яки **Нормаль бүленеш** - ихтималлык бүленеше, бер үлчәнешле очракта бүленеш тыгызлыгы f(x) белән тасвирлана:
: 
    f(x) = \tfrac{1}{\sigma\sqrt{2\pi}}\; e^{ -\frac{(x-\mu)^2}{2\sigma^2} },
  

кайда  *μ* — очраклы параметрның урта зурлыгы (математик көтү), медиана.
: Ия:  x \in (-\infty;+\infty)\!,
: Гаусс бүленеше билгесе:   N(\mu,\sigma^2)\,

: *σ* - стандарт тайпылыш
:*σ*² — бүленешнең очраклы зурлыкның дисперсиясе
:: s=\sqrt{\frac{n}{n-1}\sigma^2}=\sqrt{\frac{1}{n-1}\sum_{i=1}^n\left(x_i-\bar{x}\right)^2};

квадрат урта тайпылыш:
:: \sigma=\sqrt{\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n\left(x_i-\bar{x}\right)^2}.

x_i\,\! — -нче сайлау элементы; n\,\! — сайлау күләме; \bar{x}\,\! — сайлау арифметик уртасы:
: \bar{x} = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^n x_i  =  \frac{1}{n} (x_1+\ldots+x_n).

## Кулланыш
Күп очраклы **зәгыйфь бәйле** зурлыклар күзәтүе нәтиҗәсе Гаусс бүленеше белән тасвирлана.

## Тышкы сылтамалар
* Таблица значений функции стандартного нормального распределения
* Онлайн калькулятор - Нормальное распределение 

Төркем:Математик бүленешләр
Төркем:Ихтималлык теориясе
Төркем:Математика
Төркем:Статистик физика
Бүрелек

**Бүрелек** () — Ток елгасының уң кушылдыгы. Ырынбур өлкәсенең Александровка районы биләмәләрендә ага. Тукай авылы аша ага. Елга озынлыгы 23 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010001012112100006853
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100685
* Бассейн коды — 11.01.00.010
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 
* **[http://alex-library.ucoz.ru/index/reki_nashego_rajona/0-26 Реки нашего района]**

Төркем:Ырынбур өлкәсе елгалары
Бурачка

**Бурачка** – Россия территориясеннән ага торган елга. Ырынбур өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Олы Кенәле елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Асбассейн юк, елга бассейны – Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 11010000812112100008630
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 112100863
* Бассейн коды – 11.01.00.008
* ГӨ буенча  – 12
* ГӨ буенча чыгарылышы – 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Ырынбур өлкәсе елгалары
Төркем:Самар өлкәсе елгалары
Гара-Аузу-Су

**Гара-Аузу-Су** — Россия территориясеннән ага торган елга. Кабарда-Балкар Республикасы биләмәләрендә ага. Елга   Чегем 1-й елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Терек белән Идел арасындагы Каспий диңгезе бассейны елгалары.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 07020000712108200004802
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 108200480
* Бассейн коды — 07.02.00.007
* ГӨ буенча  — 08
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Кабарда-Балкар Республикасы елгалары
Югары Падшева

**Югары Падшева** — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Падшева елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300112103000025988
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103002598
* Бассейн коды — 03.02.03.001
* ГӨ буенча  — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Архангельск өлкәсе елгалары
Ямашлы (Җылаер кушылдыгы)

**Ямашлы** () — Җылаер елгасы кушылдыгы (Сакмар бас.). Башкортстанның Җылаер районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 11 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Җаек (бассейнның Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 12010000512112200005287
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 112200528
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ҺӨ буенча  — 12
* ҺӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Овчинная

**Овчинная** — Россия территориясеннән ага торган елга. Белгород өлкәсе, Воронеж өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Агыйдел елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Донец (бассейнның Россия өлеше), елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча::
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 05010400412107000013076
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 107001307
* Бассейн коды — 05.01.04.004
* ГӨ буенча  — 07
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Белгород өлкәсе елгалары
Төркем:Воронеж өлкәсе елгалары
Пуассон бүленеше

**Пуассон бүленеше** (*tat.lat. [http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Пуассон_бүленеше Puasson büleneşe]*)- дискрет төрнең ихтималлык бүленеше.
Пуассон бүленеше шартлары: 
* 1) билгеләнгән вакытта булган хәлләр,
* 2) бу хәлләр бәйләнмәгәннәр,
* 3) урта билгеләнгән хәлләр булуының көчлелеге.

Ихтималлык функциясе:
: p(k) \equiv \mathbb{P}(Y=k) = \frac{\lambda^k}{k!}\, e^{-\lambda},

кайда
* k!\!  -  k факториалын билгели,
* e = 2.718281828\ldots

: Ия:  k \in \{0,1,2,\ldots\}

: Параметр: \lambda \in (0,\infty)

: Пуассон бүленеше билгесе:   \mathrm{P}(\lambda)\!

: Математик көтү: \lambda\,

## Кулланыш
Пуассон бүленеше зур роль масс-күләмле хезмәткә күрсәтү теориясендә уйный.

## Тышкы сылтамалар

*    Вентцель Е. С., Овчаров Л. А., Теория вероятностей и её инженерные приложения, М.: 2000, С. 135. — ISBN 978-5-406-00565-1.
*    Ральф Винс Математика управления капиталом: Методы анализа риска для трейдеров и портфельных менеджеров = The mathematics of money management risk analysis techniques for traders. — М.: «Альпина Паблишер», 2012. — 400 с. — ISBN 978-5-9614-1894-1

Төркем:Математик бүленешләр
Төркем:Ихтималлык теориясе
Төркем:Математика
Төркем:Статистик физика
Күкрәй 3нче

**Күкрәй 3нче** – Олы Иек елгасы кушылдыгы. Башкортстанның Күгәрчен районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 11 км. Елга буенда Сапык авылы урнашкан.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Асбассейн юк, елга бассейны – Җаек (бассейнның Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 12010000612112200005965
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 112200596
* Бассейн коды – 12.01.00.006
* ГӨ буенча  – 12
* ГӨ буенча чыгарылышы – 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Муханиха

**Муханиха** — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Камышевка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Бассейны рек Малый и Большой Узень (российская часть бассейнов).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 12020000212112200000466
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112200046
* Бассейн коды — 12.02.00.002
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Сарытау өлкәсе елгалары
Төркем:Волгоград өлкәсе елгалары
Иста

**Иста** — Россия территориясеннән ага торган елга. Орловкая өлкәсе, Тула өлкәсе, Калуга өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 68 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн бүᴫгeында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшы елгасы кушылганчы, елга бассейны — Ока.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 09010100212110000018544
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001854
* Бассейн коды — 09.01.01.002
* ГӨ буенча  — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Орөл өлкәсе елгалары
Төркем:Тула өлкәсе елгалары
Төркем:Калуга өлкәсе елгалары
Письмирь

**Письмирь** — Олы Чирмешән елгасы кушылдыгы. Сембер өлкәсенең Мәләкәс районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 23 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010000412112100005299
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100529
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Сембер өлкәсе елгалары
Макарье (Кикнур районы)

**Макарье** () — Киров өлкәсенең Кикнур районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (37%), руслар (62%).

## Искәрмәләр

Төркем:Кикнур районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Тимерлек

**Тимерче алачыгы, тимерлек** — тимердән төрле кирәк-ярак ясау һәм тимер әйберләрне төзәтү өчен җайланган остаханә яки цех, тимерчелек, тимерче алачыгы.

Төркем:Металл эшкәртү
Чокалы (Олы Кенәле кушылдыгы)

**Чокалы**, *Урта Аверкино* – Олы Кенәле елгасының кече кушылдыгы. Самар өлкәсенең Похвистнево районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 12 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Асбассейн юк, елга бассейны – Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 11010000812112100008159
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды – 112100815
* Бассейн коды – 11.01.00.008
* ҺӨ буенча  – 12
* ҺӨ буенча чыгарылышы – 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Самар өлкәсе елгалары
Криуша (Зур Алабушка кушылдыгы)

**Криуша** — Россия территориясеннән ага торган елга. Тамбов өлкәсе, Пенза өлкәсе, Воронеж өлкәсе, Сарытау өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Зур Алабушка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Хопер, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 05010200212107000006885
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 107000688
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буенча  — 07
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Тамбов өлкәсе елгалары
Төркем:Пенза өлкәсе елгалары
Төркем:Воронеж өлкәсе елгалары
Төркем:Сарытау өлкәсе елгалары
Биҗ (Әри кушылдыгы)

**Биҗ** ( — *су*) – Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстанның Тәтешле районы биләмәләрендә ага. Елга Әри елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

Елга исеме бик зур ихтималлык белән  («Су») сүзеннән килә. 
## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны – Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 10010101112111100016106
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 111101610
* Бассейн коды – 10.01.01.011
* ГӨ буенча  – 11
* ГӨ буенча чыгарылышы – 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Хушту-Су

**Хушту-Су** — Россия территориясеннән ага торган елга. Карачай-Чиркәс Республикасы, Ставрополь крае, Кабарда-Балкар Республикасы биләмәләрендә ага. Елга   Подкумок елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Терек, Тын һәм Идел елгалары арасы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 07010000412108200001760
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 108200176
* Бассейн коды — 07.01.00.004
* ГӨ буенча  — 08
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Карачай-Чиркәс Республикасы елгалары
Төркем:Ставрополь крае елгалары
Төркем:Кабарда-Балкар Республикасы елгалары
Рассольная (Байдач кушылдыгы)

**Рассольная** — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга   Байдач елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100212111100006635
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111100663
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Пермь крае елгалары
Төркем:Коми Республикасы елгалары
Чабаклы (Олы Иек кушылдыгы)

**Чабаклы** – Олы Иек елгасының кушылдыгы. Ырынбур өлкәсенең Куандык районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 11 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Асбассейн юк, елга бассейны – Җаек (бассейнның Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 12010000612112200005958
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 112200595
* Бассейн коды – 12.01.00.006
* ГӨ буенча  – 12
* ГӨ буенча чыгарылышы – 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Ырынбур өлкәсе елгалары
Чертанла

**Чертанла** — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Зур Узень елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 58 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Бассейны рек Малый и Большой Узень (российская часть бассейнов).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 12020000212112200000596
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112200059
* Бассейн коды — 12.02.00.002
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Сарытау өлкәсе елгалары
Төркем:Волгоград өлкәсе елгалары
Аргынбай чокыры

**Аргынбай чокыры** — Тук елгасы кушылдыгы, җәен корый торган елга. Ырынбур өлкәсенең Кызыл Гвардия районы биләмәләрендә ага. Тамагы Юлтый авылы янында. Елга озынлыгы 10 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010001012112100006983
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100698
* Бассейн коды — 11.01.00.010
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Ырынбур өлкәсе елгалары
Чамады

**Чамады**, Чамалы (Чумаза) — Өскәлек елгасы кушылдыгы. Башкортстанның Зиянчура районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 17 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Җаек (бассейнның Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 12010000612112200006351
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 112200635
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ҺӨ буенча  — 12
* ҺӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Су ресурсларының федераль агентлыгы

**Су ресурсларының федераль агентлыгы** () — Россия Федерациясе табигый ресурслар һәм экология министрлыгына буйсынган Россиянең Су ресурсларын файдалану буенча дәүләт органы. 

Су ресурслары даирәсендә федераль милек белән идарә итү һәм дәүләт хезмәте күрсәтү эшләрен башкара.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Официальный сайт Росводресурсов  
* Положение о Федеральном агентстве водных ресурсов  

## Моны да карагыз

Төркем:Россия Федерациясе федераль агентлыклары