Лариса Латынина

**Лари́са Семёновна Латы́нина** (кыз фамилиясе — **Ди́рий**; 27 декабрь 1934, Херсон, Одесса өлкәсе) — совет гимнасткасы, тугыз тапкыр олимпия чемпионы (1956, 1960, 1964), СССРның атказанган спорт мастеры (1956),шәхси һәм команда ярышларында, күп тапкырлар дөнья һәм Европа(1957-1962), СССР (1956-1964) чемпионы. СССРның атказанган тренеры (1972), Россия Федерациясенең Атказанган физик культура хезмәткәре.

Планетаның иң титуллы спортчыларының берсе булып тора. 2012 елга кадәр спорт тарихында иң зур (саны буенча) Олимпия медальләре коллекциясе — 18 медаль (9 алтын,  5 көмеш һәм 4 бронза)

Латынина шулай ук 1957 елгы спорт гимнастикасы буенча Европа Чемпионатында барлык алтын медальләрне дә яулавы белән дә билгеле

## Биографиясе
Лариса Латынина (Дирий) 1934 елның 27 декабрендә Херсон шәһәрендә (Украина ССР) туа. Әтисе-Семен Андреевич Дирий (1906-1943), Бөек Ватан сугышы вакытында Сталинград сугышында һәлак булган. Әнисе-Пелагея Анисимовна Барабанюк (1902-1975), җыештыручы, ә төнлә ут я яки каравылчы булып эшләгән.

Лариса балачактан балет турында хыяллана. Шәһәр халык иҗаты йортында хореография студиясе ачылгач, әнисе соңгы акчаларына аңа кызы билгели. Бишенче сыйныфта, студия ябылганнан соң, Лариса гимнастика секциясенә я, анда аның беренче тренеры Михаил Сотниченко була

1950 елда гимнастка беренче спорт разрядын башкара һәм Украина ССР укучылары җыелма командасы составында Казанга Бөтенсоюз беренчелегенә эләгә.

Урта мәктәпнең тугызынчы сыйныфында СССР спорт мастеры нормативын үтей.

1953 елда Херсон шәһәренең 14 нче урта гомуми белем мәктәбен алтын медаль белән тәмамлый. Аннары Киевка күчеп килә, Киев Политехник институтына укырга керә һәм Александр Семенович Мишаков җитәкчелегендә күнегүләрне дәвам итә.

Братцево Бөтенсоюз җыенында Бухарест шәһәрендә Бөтендөнья яшьләр һәм студентлар фестиваленә сайлап алу сынаулары уңышлы узды. «Буревестник» ирекле спорт җәмгыяте (Киев) өчен чыгыш ясый.

Икенче курстан соң политехник институттан Киев дәүләт физик культура институтына күчә, анда укуны төрле дәрәҗәдәге спорт ярышларында чыгышлар белән бергә алып бара. 1959 елның язында, яшь әни буларак (1958 елның декабрендә Латынинаның кызы Татьяна туа), институтны яхшы белем белән тәмамлый һәм СССР халыкларының II җәйге спартакиадасына әзерләнә башлый.  1963 елдан КПСС әгъзасы

### Гаиләсе

* Ире (беренче никахы) — Иван Ильич Латынин.
** Кызы — Татьяна Ивановна Латынина (1958), унбиш ел дәвамында Н.С.Надеждинаның «Каенкай» исемендәге Дәүләт академия хореография ансамблендә бией.
** Кияве — Ростислав Вадимович Ордовский-Танаевский Бланко (1958), бизнесмен.
*** Оныклары — Константин (1981) һәм Вадим (1994).
** Уллары — Андрей (һәлак булган).
* Ире (икенче никах) — Юрий Израилевич Фельдман (1938), техник фәннәр докторы, профессор, РФ  электротехник фәннәр  һәм Халыкара электротехник фәннәр  академиясе академикы, элеккеге — президенты, „Динамо“ ОАО «Акционерлар электротехник компаниясенең»  генераль директоры Акционерная электротехник компаниясе „Динамо“».

## Спорт казанышлары

1954 елда Римда узган спорт гимнастикасы буенча дөнья чемпионатында СССР хатын-кызлар җыелма командасы беренче урынны яулады, ә Лариса Латынина (Дирий) аның составында Дөнья Чемпионатының беренче алтын медален яулый.

Абсолют Олимпия чемпионы (1956, 1960). Олимпия уеннарында команда беренчелегендә (1956, 1960, 1964), анда ирекле күнегүләрдә (1956, 1960, 1964), терәк сикерүдә (1956) жиңүче. Абсолют беренчелектә Олимпия уеннарының көмеш медальгә ия (1964) .  Брусьяларда (1956, 1960), бүрәнәдә (1960), таянып  сикерүдә (1964) Вера Чаславскаяга оттыра.   Таянып сикерүдә (1960), бүрәнәдә (1964) һәм брусьяларда (1964)  Олимпия уеннарының команда күнегүләрендә бронза призеры (1956)

Абсолют дөнья чемпионы (1958, 1962). Команда беренчелегендә (1954, 1958, 1962), терәк сикерүдә (1958), брусьяларда (1958) һәм ирекле күнегүләрдә (1962) дөнья чемпионы.

Шунысы игътибарга лаек, 1958 елның 6 июленнән 10 июленә кадәр Мәскәүдә узган XIV дөнья чемпионатында Латынина, йөклелекнең бишенче аенда чыгыш ясаганда, 5  (күп төр ярышны берләштергән команда ярышы, индивидуаль ярыш, терәк сикерү, төрле биек брусья, бүрәнә) һәм 1 көмеш (ирекле күнегүләр)  медаль яулый. 

Абсолют Европа чемпионы (1957, 1961). 1957 елның ирекле күнегүләрдә, таянып   сикерүдә, брусьяда һәм  бүрәнәдә, 1961 ел — ирекле күнегүләрдә   Европа чемпионы.

### Җәйге Олимпия уеннары

## Алга таба спорт һәм иҗтимагый чаралары
1966-1977 елларда Лариса Латынина спорт гимнастикасы буенча СССР хатын-кызлар җыелма командасының өлкән тренеры була. Аның җитәкчелегендә команда өч тапкыр Олимпия уеннарының (1968, 1972, 1976) алтын призеры булды)  . 

1975 елдан 1980 елга кадәр ул Игнатий Новиков җитәкчелегендә "Олимпия-80" оештыру комитеты әгъзасы иде, аңа СССР Олимпия Комитеты 1980-нче елда җәйге Олимпия уеннарын әзерләү һәм үткәрү хокукларын һәм функцияләрен Мәскәүдә тапшырды. 

1990-1992 елларда ул Физик культура һәм сәламәтлек хәйрия фонды директоры урынбасары булып эшли  . 

1997-1999 елларда ул "Гефест" Россия-Германия уртак предприятиясенең генераль директоры урынбасары булып эшли  . 

Соңгы елларда ул Россия Спортчылар Союзының җәмәгать лидерларының берсе була, Россия Олимпия Чемпионнары Ассоциациясе эшендә актив катнаша. Еш кына бию спорт ярышлары буенча жюри булып утыра  . 

## Китаплары

Лариса Латынина - китаплар авторы  : 

* «Солнечная молодость» (1958, на украинском языке);
* «Равновесие» (1970, 1975);
* «Как зовут эту девочку» (1974);
* «Гимнастика сквозь годы» (1977);
* «Команда» (1977).

## Хезмәтне тану

### Украина дәүләт бүләкләре

* 1957 - Ленин ордены - *илдә массакүләм физик культура хәрәкәтен үстерүдә, совет спортчыларының осталыгын арттыруда һәм халыкара ярышларда уңышлы чыгыш ясау өчен ирешелгән уңышлар өчен* 
** 1960 - Хөрмәт Билгесе ордены - *XVII җәйге һәм VIII кышкы Олимпия уеннарында уңышлы чыгыш ясаган өчен, шулай ук спорт казанышлары өчен*  
* 1965 - Хөрмәт  Билгесе ордены - *XVIII җәйге һәм IX кышкы Олимпия уеннарында уңышлы чыгыш ясаулары һәм күренекле спорт казанышлары өчен*  
* 1972 - Хөрмәт Билгесе ордены - *илдә массакүләм физик культура хәрәкәтен үстерүдәге уңышлар һәм XX җәйге Олимпия уеннарында совет спортчыларының югары казанышлары өчен*  
* 1980 - Халыклар Дуслыгы ордены - *XXII Олимпиада Уеннарын әзерләүдә һәм үткәрүдә зур эш өчен*  

#### СССРның мактаулы исемнәре

* 1956 - " СССРның атказанган спорт мастеры ". 
* 1972 - " СССРның атказанган тренеры ". 

### Россия Федерациясенең дәүләт бүләкләре

* 1997 — «Мәскәүнең  850-еллыгы истәлегенә»  медале— *Мәскәү үсешенә зур өлеш керткәне өчен*.
* 1999- Хөрмәт  ордены — *физик культура һәм спортны үстерүдәге казанышлары, халыклар арасында дуслыкны һәм хезмәттәшлекне ныгытуга зур өлеш кертүе өчен.*  2004 — IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены-физик культура һәм спортны үстерүгә керткән зур өлеше һәм күпьеллык намуслы хезмәте өчен.  2010 — III дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены—*физик культура һәм спортны үстерүгә керткән зур өлеше һәм күпьеллык тырыш хезмәте өчен*
* 2015 — II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены —*физик культура һәм спортны үстерүгә керткән зур өлеше, актив иҗтимагый эшчәнлеге өчен*

#### Россия Федерациясенең мактаулы исемнәре

* 1997 - " Россия Федерациясенең атказанган физик культура  хезмәткәре" — *физик культура һәм спорт үсешендәге казанышлары өчен*  . 

### Украина дәүләт бүләкләре

* 2002 - III дәрәҗә княгиня Ольга  ордены-*Украинада физик культура һәм спорт үсешенә, Олимпия уеннарында югары спорт нәтиҗәләренә ирешүгә керткән шәхси өлеше өчен*  . 

### Халыкара бүләкләр

* 1991 - Халыкара Олимпия комитетының көмеш ордены (ХОК) — күренекле казанышлары өчен .

## Һынлы  сәнгатьтә образы
Лариса Латынина Россия Сәнгать академиясе академигы Дмитрий Жилинскийның «СССР гимнастлары» картинасында сурәтләнгән. 

## Шулай ук кара

* Список многократных чемпионов Олимпийских игр

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Латынина Лариса Семёновна // Олимпийская энциклопедия / Павлов С. П.. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — 415 с.

## Сылтамалар

* Латынина Лариса Семёновна (род. 1934). Биография. Большой энциклопедический словарь «Словопедия» // slovopedia.com
* *Алексей Гончарук*. Лариса Латынина: «Чтобы не бояться, не думайте о страхе». // other.sport.ua (19 мая 2010 года)
* Биографическая справка

Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1934 елда туганнар
Төркем:27 декабрь көнне туганнар
Төркем:ССРБ атказанган тренерлары
Төркем:ССРБ атказанган спорт осталары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Төркем:3 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Төркем:2 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Спортчылар
Төркем:Олимпия чемпионнары