open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адоратский урамы (Казан)

**Адоратский урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. Фәлсәфәче, ССРБ ФА академиге Владимир Адоратский (1878-1945) исемен йөртә.
## Географиясе
Чистай урамы белән киселештән башланып, Четаев урамы, Хөсәен Ямашев проспекты, Лаврентьев, Чуйков, Воровски/Гаврилов урамнары белән кисешә һәм 7 нче Кадыш урамы белән киселештә бетә, юл 8 нче Кадыш урамы булып дәвам итә.
## Тарих
Хәзерге исемен 1980 елның 9 июленнән йөртә.
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Барлас Камалов
* Геннадий Паушкин
* *[[:d:Q116753345|Ибрагимов, Камиль Исмагилович]]*
* Исмәгыйль Шәрәфиев
* Нурания Җамали
* Ольга Князева
* Фәрит Яхин

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Академик Лаврентьев урамы (Казан)

**Академик Лаврентьев урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. Математик, ССРБ ФА академиге Михаил Лаврентьев (1900-1980) исемен йөртә.
## Географиясе
Фатыйх Әмирхан проспекты белән киселештән башланып, Адоратский урамы, үз-үзе һәм Ямашев проспекты белән кисешә, Чуйков урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1984 елның 5 апреленнән йөртә.

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Азат Хөсәенев
* Георгий Ибушев
* Рəмил Вəлиев
* Рәисә Кадыйрова

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Бондаренко урамы (Казан)

**Бондаренко урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. Казан халык депутатлары шурасы рәисе (1965-1985) Александр Бондаренко (1922-1997) исемен йөртә.
## Географиясе
Чуйков урамы белән киселештән башланып, Волгоград, Четаев, Кара диңгез һәм Чистай урамнары белән кисешә һәм Солдат урамы белән киселештә тәмамалана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1998 елның 23 ноябреннән йөртә.

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Заһид Мәхмүди
* Ильяс Исмәгыйлев

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Воровский урамы (Казан)

**Воровский урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. Инкыйлабчы Вацлав Воровский (1871-1923) исемен йөртә.

## Географиясе
Профессор Мөхәммәтъяров урамы белән киселештән башланып, Декабрислар урамы, Ибраһимов проспекты, Короленко урамы, Фатыйх Әмирхан проспекты белән кисешә һәм Адоратский урамы белән киселештә тәмамлана.

## Тарих
Хәзерге исемен 1958 елның 2 июленнән йөртә.

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Ирина Колмогорцева

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Гаврилов урамы (Казан)

**Гаврилов урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. ССРБ каһарманы Петр Гаврилов (1900-1979) исемен йөртә.
## Географиясе
Хөсәен Ямашев проспектыннан («Кыйтга» балалар паркы янында) башланып, Чуйков, 5 нче, 3 нче һәм 2 нче Кадыш урамнары белән кисешә һәм Адоратски урамы белән киселештә бетә, юл Воровски урамы булып дәвам итә.
## Тарих
Хәзерге исемен 1984 елның 27 ноябреннән йөртә.

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Алмас Гыймаев
* Вакыйф Зыятдинов
* Владимир Праченко
* Ирек Миңнеәхмәтев
* Лилия Гыймаева
* Наил Измайлов
* Пётр Маслов
* Хәнәфи Бәдигый

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Голубятников урамы (Казан)

**Голубятников урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. Казан губерна җинятьчеләрне эзләү бүлеге башлыгы Николай Голубятников (1897-1920) исемен йөртә.
## Географиясе
Восстание, Чуйков һәм Короленко урамнары белән киселештән башланып, Ярослав Һашек, Монтаж, Яраң, Торак, Комбинат, Транспорт, Силикат, Звенигово, Измайлово, Полянски, Лениногорск, Биләр, Краснодар, Җидекүл һәм Ключищи урамнары белән кисешә, шуннан соң тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1968 елның 26 ноябреннән йөртә.

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Валерий Галиәскәров
* Ләбибә Ихсанова

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Ибраһимов проспекты (Казан)

**Ибраһимов проспекты** () — Казанның Мәскәү һәм Яңа Савин районнарында урнашкан урам. Язучы Галимҗан Ибраһимов (1887-1938) исемен йөртә.
## Географиясе
Декабрислар һәм Воровски урамнары белән киселештән башланып, Гагарин, Восстание, Коллектив, Волгоград урамнары, Хөсәен Ямашев проспекты, Гадел хөкем һәм Кара диңгез урамнары белән кисешә һәм Декабрислар, Вахитов һәм Чистай урамнары белән киселештә тәмамалана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1962 елның 14 мартыннан йөртә.

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Александр Лаврентьев
* Александра Безина
* Алексей Захаров
* Виталий Логинов
* Владимир Матросов
* Заһидулла Яруллин
* Мәхмүт Зарипов
* Равил Сабиров
* Салих Хәмидуллин
* Тимерхан Борһанов
* Фәрит Хәбибуллин

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Төркем:Казанның Мәскәү районы урамнары
Кемерово урамы (Казан)

**Кемерово урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. Кемерово шәһәре исемен йөртә.
## Географиясе
Сибгать Хәким урамы белән киселештән башланып, Солдат урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1961 елның 16 июненнән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Коллектив урамы (Казан)

**Коллектив урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. 
## Географиясе
Декабрислар урамы белән киселештән башланып, Восстание урамына кадәр барып җитмичә, квартал эчендә тәмамалана.
## Тарих

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Газиз Мөхәммәтшин
* Маннур Саттар
* Михаил Тимаев

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Волгоград урамы (Казан)

**Волгоград урамы** () — Казанның Яңа Савин һәм Мәскәү районнарында урнашкан урам. Волгоград шәһәре исемен йөртә.
## Географиясе
Декабрислар урамы белән киселештән башланып, Ибраһимов проспекты, Короленко урамы белән кисешә һәм Бондаренко урамы белән киселештә тәмамалана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1961 елның 29 ноябреннән йөртә.

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Татьяна Зуева

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Төркем:Казанның Мәскәү районы урамнары
Короленко урамы (Казан)

**Короленко урамы** () — Казанның Яңа Савин һәм Мәскәү районнарында урнашкан урам. Язучы Владимир Короленко (1853-1921) исемен йөртә.
## Географиясе
Кара диңгез урамы белән киселештән башланып, Хөсәен Ямашев проспекты, Волгоград, Чуйков, Восстание, Голубятников, Гагарин урамнары белән кисешә һәм Воровски урамы белән киселештә тәмамалана.
## Тарих

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Владимир Бойко
* Владимир Гусев
* Владимир Игнатүк
* Габделхәй Сабитов
* Юрий Пахомов

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Төркем:Казанның Мәскәү районы урамнары
Меридиан урамы (Казан)

**Меридиан урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. 
## Географиясе
Сибгать Хәким урамы белән киселештән башланып, Чистай һәм Четаев урамнарын кисеп үтә һәм Хөсәен Ямашев проспекты белән киселештә тәмам була.
## Тарих
Хәзерге исемен 1990-еллардан йөртә.

## Урам белән бәйле шәхесләр

* *[[:d:Q112761978|Вячеслав Кузнецов]]*
* Рамил Хәйретдинев

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Сибгать Хәким урамы (Казан)

**Сибгать Хәким урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. Язучы Сибгать Хәким (1911-1986) исемен йөртә.
## Географиясе
Декабрислар урамы белән киселештән башланып, Кемерово, Әпсәләмов, Меридиан, Мусин, Габдулла Бичурин урамнары, Фатыйх Әмирхан проспекты һәм Нигъмәтуллин урамы белән кисешә һәм Чистай урамы белән киселештә тәмамалана.
## Тарих
Хәзерге исемен 2007 елның 23 апреленнән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Төркем:Сибгат Хәким хөрмәтенә аталган объектлар
Октябрь урамы (Казан)

**Октябрь урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. 
## Географиясе
Восстание урамы белән киселештән башланып, Гагарин урамы белән кисешә, Воровски урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1967 елның 28 ноябреннән йөртә.

## Шәхесләр
* Нариман Гарифуллин, актер.
* Сафиулла Гобәйдуллин, хезмәт каһарманы.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Әлфия Ильясова

**Әлфия Ильясова** (Әлфия Ринат кызы Ильясова, ,  — , ) — график, гамәли бизәү сәнгате рәссамы, РФ рәссамнар берлеге әгъзасы (1993). Бакый Урманче премиясе лауреаты (2022).
## Иҗаты
Әсәрләре «Хәзинә» милли сәнгать галереясендә, ТР дәүләт сынлы сәнгать музеендә, «Казан» ММҮнең милли мәдәният музеендә, «Туран» ММҮдә, хосусый коллекцияләрдә саклана.

## Искәрмәләр


Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Рәссамнар
Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Бакый Урманче премиясе лауреатлары
Солдат урамы (Казан)

**Солдат урамы** () — Казанның Мәскәү һәм Яңа Савин районнарында урнашкан урам. 
## Географиясе
Декабрислар урамы белән киселештән башланып, Бондаренко, Кемерово урамнары белән кисешә һәм Түбән Торф урамы белән киселештә тәмамалана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1961 елның 14 июненнән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Төркем:Казанның Мәскәү районы урамнары
Ярослав Һашек урамы (Казан)

**Ярослав Һашек урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. Язучы, Кызыл армия комиссары Ярослав Һашек (1883-1923) исемен йөртә.
## Географиясе
Голубятников урамы белән киселештән башланып, Гагарин урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1957 елның 10 февраленнән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Четаев урамы (Казан)

**Четаев урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. Механик һәм математик, ССРБ ФА мөхбир әгъзасы Николай Четаев (1902-1959) исемен йөртә.
## Географиясе
Чистай урамы белән киселештән башланып, Адоратски урамы, Фатыйх Әмирхан проспекты, Габдулла Бичурин, Мусин, Меридиан, Әпсәләмов урманары белән кисешә һәм Бондаренко урамы белән киселештә тәмам була.
## Тарих
Хәзерге исемен 1986 елның 28 июненнән йөртә.
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Камил Кәримов
* Клара Һидиятуллина
* Корбан Бердыев
* Ләлә Кадермәтова
* Миләүшә Айтуганова
* Нияз Акмал
* Нияз Халитов
* Павал Павлов
* Равил Фәхретдинов
* Рафаэль Мостафин
* Рашат Низамиев
* Сергей Моисеев
* Тимур Саматов (1992)
* Хәлимә Булатова-Терегулова
* Юри Игнатьев

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Хөсәен Ямашев проспекты (Казан)

**Хөсәен Ямашев проспекты** () — Казанның Яңа Савин һәм Мәскәү районннарында урнашкан урам. Инкыйлабчы Хөсәен Ямашев (1882-1912) исемен йөртә.
## Географиясе
Декабрислар урамы белән киселештән башланып, Ибраһимов проспекты, Короленко, Бодаренко, Әпсәләмов, Меридиан, Мусин урамнары, Фатыйх Әмирхан проспекты, Адоратски, Лаврентьев, Гаврилов, Чистай, Троица урманы урамнары белән кисешә һәм Себер тракты белән киселештә бетә, юл Арбузов урамы булып дәвам итә.
## Тарих
Хәзерге исемен 1972 елның 11 гыйнварыннан йөртә.

## Шәхесләр
* Әлфия Афзалова, җырчы.
* Рәшит Заһидуллин, Татар дәүләт комедия һәм драма театрының сәнгать җитәкчесе-баш режиссеры.
* Фәридә Корбангалиева, журналист.
* Зөлфәт, шагыйрь.
* Зөлфәт Хәким, җырчы.
* Мөхәммәт Мирза, шагыйрь.
* Шамил Фәрхетдинов, әртис.
* Айрат Сибагатуллин, ТР мәдәният министры.
* Җәүдәт Сөләймманов, галим.
* Гөлсем Жданова, педагог.
* Каюм Җәббаров, Дан орденының тулы кавалеры.
* Ләис Зөлкарнәев, шагыйрь.
* Борис Иванов, химик.
* Анатолий Калмыков, зоотехник.
* Бари Гарифуллин, Вера Солнцева, Петр Рожков — хезмәт каһарманнары.
* Марат Сафиуллин
* Андрей Харлов
* Роман Шәйхетдинов
* Диана Машкова
* Елена Мигунова
* Дамир Гобәйдуллин
* Денис Архипов
* Евгений Константинов
* Илсур Һадиуллин

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Төркем:Казанның Мәскәү районы урамнары
Төркем:Хөсәен Ямашев хөрмәтенә аталган объектлар
Кашапов

**Кашапов** — фамилия.
* Газизҗан Кашапов (''Газиз Кашапов-Үзиле'') (1942-1991), язучы.
* Зәкәрия Кашапов (1923-2000), тракторчы, Социалистик Хезмәт Каһарманы. 
* **[[Ирек Кашапов]]**:
** Ирек Әхәт улы Кашапов (27.04.1965), рәссам (*[[Караганда]]―[[Октябрьски]]*).
** Ирек Рафис улы Кашапов (1984), Камал театры артисты (2009 елдан). Татарстанның атказанган артисты (2021).
* Миңнәхмәт Кашапов (1930), КПССның Сарман райкомы беренче сәркатибе (*1971-1975*), ТАССР авыл хуҗалыгы министры урынбасары (*1983-1986*).
* Равил Кашапов (1956), спортчы (*[[җиңел атлетика]]*).
* Рәфис Кашапов (1958), Бөтентатар иҗтимагый үзәгенең Яр Чаллы бүлекчәсе рәисе, сәяси мөһаҗир.

Төркем:Фамилияләр
Kertem

**Kertem** - fizik yäki yüridik zat finans oyışmağa (kredit birüçe oyışmağa, berençe çiratta bankka) yäki eşxanägä saqlawğa, üseşkä, tabış alu qatnaşuına öçen kertkän aqça.

Räsäy tarixında çirkäwgä, mäçetkä, belem birüçe oyışmağa birelgän xäyriä aqçası da kertem dip atalğan.

## Sıltamalar

*Вклад // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Төркем:Акча
Төркем:Икътисад
Рәшит Исламшин

**Рәшит Исламшин** (Рәшит Әхәт улы Исламшин, ,  — , ) — педагог, педагогия фәннәре докторы (1996), профессор (1993), ТАССРның һәм РСФСРның атказанган мәктәп укытучысы (1970, 1989). 1970 елдан ТР мәгариф хезмәткәрләре квалификациясен күтәрү һәм яңадан әзерләү институтында: методист, физика кабинеты мөдире, директор (1984-1993), ректор (1993-2004).
## Искәрмәләр
Тәслимә Исламшина

**Тәслимә Исламшина** (Тәслимә Гайсә кызы Исламшина, ,  — , ) — , иҗтимагыять фәннәре докторы (1993), профессор (1994). 1961-1964 елларда КазССР Җамбыл өлкәсе Курдай районында: укытучы, җирле  сәркәтибе. 1964-1973 елларда ТАССРның Биектау районында: укытучы (Константиновка, 1964-1965), җирле  сәркәтибе (1965-1973). 1973-? елларда Казан техника институтында.
## Искәрмәләр
Рифат Исләев

**Рифат Исләев** (Рифат Габбас улы Исләев, ,  — , ) — икътисадчы, икътисад фәннәре докторы (1995), профессор (1995), Төбәк-сәяси тикшеренүләре институты генераль дириктыры (1990-1995), Санкт-Петербург дәүләт икътисад университетының дәүләт һәм муниципаль идарәсе кафедрасы мөдире (1996-2004).
## Искәрмәләр
Зинфәр Исмәгыйлев

**Зинфәр Исмәгыйлев** (Зинфәр Ришат улы Исмәгыйлев, ,  — , ) — химик-технолог, химия фәннәре докторы, профессор (1991), РФА мөхбир әгзасы (2011), РФнең атказанган фән эшлеклесе (2001). 1980 елдан РФАнең Себер филиалында эшли: Катализ институтында лаборатория мөдире (1980 елдан), Күмер химиясе һәм химик материаллар белеме инситуты директоры (2010 елдан).

Фәнни хезмәтләре гетероген катализ, карамай һәм күмер химиясен, углерод материаллар химиясен, функционаллы наноматериалларны һәм сәнәгать экологиясенә өйрәнүгә багышланган.

Исмәгыйлев тарафыннан предприятиеләрнең агулы ташландыкларын зарарсызландыру өчен керамик блоклы катализаторлар эшләү технологиясен уйлап чыгарган һәм камилләштергән, шулай ук күкертле водородның әчеләнү (окисление) процесын элементлы күкерткә әйләндерү, радиоактив калдыкларны утильләштерү технологиясен, углеродлы нано кисәкчәләрне синтезлауның фәнни нигезләрен (күмер шахталарында метанны утилләштерүне), наноторбаларын азотлы атомнары белән структуралы модификацияләүне уйлап чыгарган.

Уран оксидларының рентгенлы нано авырлык структуралы термореактив күренешен ачкан. Үзе экологик яктан саф «Термокам» каталитик каминнары һәм КТГ (Новосибирск) маркалы сәнәгать һава җылыткычларын сәнәгатьтә эшләп чыгаруны оештырган.

Исмәгыйлев Зинфер Ришат улы 800 -дән артык гыйльми хезмәтләрнең автордашы һәм ул 140 автор танкалары һәм уйдырма патентларына ия, шуларның 10 патенты көнбатыш илләрендә.

2023 елның 21 июнендә 76нчы яшендә вафат.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Химиклар
Воровский бистәсе урамы (Казан)

**Воровский бистәсе урамы** () — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. 
## Географиясе
Восстание урамы белән киселештән башланып, Гагарин урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен ким дигәндә 1940-еллардан йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Яңа Савин районы урамнары
Ильяс Исмәгыйлев

**Ильяс Исмәгыйлев** (Ильяс Идрис улы Исмәгыйлев, ,  — , ) — исәпләү техникасы һәм мәгълүмати технологияләр өлкәләрендә галим, техник фәннәр докторы (1998). 1978-1982 елларда Казан гамәли оптика институтында, 1982-1996 елларда «Алгоритм» фәнни тикшеренү институтында (Үзбәкстан) эшләгән. 1998 елдан укытучы эшендә: Россия дәүләт сәүдә-икътисад институтында (1998-2000, информатика һәм югары математика кафедрасы мөдире), Казан дәүләт финанс-икътисад институтында һәм Казан университетында (икътисади-математик модельләштерү кафедрасы мөдире).
## Искәрмәләр

Төркем:Математиклар
Мәгъсүм Исмәгыйлев

**Мәгъсүм Исмәгыйлев** (Мәгъсүм Фәсах улы Исмәгыйлев, ,  — , ) — невропатолог, медицина фәннәре докторы (1987), ТРның һәм Мари Иленең атказанган табибы (1994, 1995), ТРның атказанган фән эшлеклесе (1995), ТР дәүләт премиясе лауреаты (1994). 1964 елдан КДМУда, 1987-2009 елларда неврология, нейрохириургия һәм медицина генетикасы кафедрасы мөдире. 1974-1977 елларда Конакри политехника институтында (Гвинея) курслар мөдире.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
 

## Моны да карагыз
Муса Исмәгыйлев

**Муса Исмәгыйлев** (Муса Гайсә улы Исмәгыйлев, ,  — , ) — зоолог, биология фәннәре докторы (1968), профессор (1976). 1946-1970 елларда КазССР ФА зоология институтында, 1970-1980 елларда Казакъстан педагогия институтының зоология кафедрасы мөдире.
Гамир Исмәгыйлев

**Гамир Исмәгыйлев** (Гамир Гариф улы Исмәгыйлев, ,  — , ) — җәррах, ТАССРның һәм РСФСРның атказанган табибы (1978, 1987). 1964 елдан Түбән Кама үзәк сырхауханәсендә, 1968 елдан хирургия бүлеге мөдире. 1984 елдан Түбән Каманың 3 нче сырхауханәсенең баш табибы.
Равил Исмәгыйлев

**Равил Исмәгыйлев** (Равил Барил улы Исмәгыйлев, ,  — , ) — монументаль-бизәү һәм гамәли сәнгать рәссамы, Рәссамнар берлеге әгъзасы (1977). Әсәрләре Пермь сынлы сәнгать галереясендә, Чусавай әдәбият музеендә, хосусый коллекцияләрендә саклана.
Рафаил Исмәгыйлев

**Рафаил Исмәгыйлев** (Рафаил Ришат улы Исмәгыйлев, ,  — , ) — агроном, авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (1992), профессор (1993), БР ФА мөхбир әгъзасы (1998), БРның атказанган фән эшлеклесе (2000). 1992 елдан БДАУда, 1994 елдан үсемлекчелек кафедрасы мөдире, 1998-1999 елларда Башкорт авыл хуҗалыгы фәнни тикшеренү институты директоры урынбасары.
## Искәрмәләр
Ринат Исмәгыйлев (1955)

**Ринат Исмәгыйлев** (Ринат Зәкуан улы Исмәгыйлев, ,  — , ) — җәррах, медицина фәннәре докторы (1996), профессор (2000), Казакъстан ФА мөхбир әгъзасы (2002), Казакъстан сәламәтлек саклау министрлыгының баш нефрологы (2005-2011).

## Искәрмәләр
Флүр Исмәгыйлев

**Флүр Исмәгыйлев** (Флүр Ришат улы Исмәгыйлев, ,  — , ) — иликтер механикасы өлкәсендә галим, техник фәннәр докторы (1998), профессор (1998), БРның атказанган уйлап табучысы (1997), РФ атказанган югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2002). 1982 елдан УДАТУда, 2002 елдан иликтер механикасы кафедрсы мөдире.

## Искәрмәләр
Фуат Исмәгыйлев

**Фуат Исмәгыйлев** (Фуат Ришат улы Исмәгыйлев, ,  — , ) — химик-технолог, техник фәннәр докторы (1992), профессор (2000), Уфадагы Нефть-газ чыганакларын үзләштерү фәнни тикшеренү һәм проектлау институтының генераль диреткторы урынбасары (2008-2015).

## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Асия Исмәгыйлева

**Асия Исмәгыйлева** (Асия Фәхретдин кызы Исмәгыйлева, ,  — , ) — ветеринария фармакологы, биология фәннәре докторы (1997), профессор (1998). 1997 елдан БДАУда, 1997-2012 елларда эчке йогышсыз авырулар, клиник диагностикалау һәм фармакология кафедрасы мөдире.

## Искәрмәләр
Роза Исмәгыйлева

**Роза Исмәгыйлева** (Роза Нургали кызы Исмәгыйлева, ,  — , ) — этнограф, тарих фәннәре докторы (1971), профессор (1991), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1989). 1954-1960 елларда ССРБ ФА Этнография институтында, 1960 елдан РФА Африка инситутында: сектор мөдире (1979 елдан), баш фәнни хезмәткәр (1998 елдан). «Африка» энциклопедиясен әзерләү үзәге директоры (2000-?).

## Искәрмәләр
Адамюк урамы (Казан)

**Адамюк урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Офтальмолог Эмилиан Адамюк (1839-1906) исемен йөртә.
## Географиясе
Жуковски урамы белән киселештән башланып, Кече Кызыл урам белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
## Билгеле объектлар
## Күренекле шәхесләр
* 4нче йорт — Гани Биккенә улы Сафиуллин (1.7.1905 — 14.10.1973),  Советлар Берлеге Каһарманы (*[[1943 ел|1943]]*), генерал-лейтенант, корпус командиры.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Гадел Кутуй урамы (Казан)

**Гадел Кутуй урамы** () — Казанның Вахит һәм Совет районнарында урнашкан урам. Язучы Гадел Кутуй исемен (1903-1945) йөртә.
## Географиясе
Урамның беренче тармагы Горьки тимер юлының Әмәт-Новаторлар учаскасы өстендә башлана, икенче тармак исә Кызыл Позиция урамы белән киселештән башлана. Гвардия урамы белән киселештән башлап урам бер юл булып дәвам итә, шуннан соң Шуртыгин, Седов, Габдулла Кариев урамнары белән кисешә, Толпар урамы белән киселештән яңадан ике юлга тармаклана; беренче тармак «Җиңү» торак комплексына барып җитмичә тәмамлана. Икенче тармак Бохара һәм Даурия урамнары белән кисешкәннән соң Родин урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1964 елның 8 гыйнварыннан йөртә. Элеккеге исеме − *[[Вознесенское (Казан)|Вознесенски]] тракты*. Борынгы тракт Арча кырында Себер трактыннан тармакланып, тимер юл артындагы Клыковка бистәсеннән уза. Ул Казан тирәсендәге Вознесение, Салмыч, Богородское, Гильдеево авылларына таба бара.

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Газыйм Идрисов
* Игорь Бикәев
* Лүдмила Казанцева
* Мөхәммәт Гайнуллин
* Ринат Зөлкарнәев
* Сәләм Алишев

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Фәрит Гыйльми

**Фәрит Гыйльми** (*псевдоним, тулы исеме* Фәрит Гыйльметдин улы Гыйльметдинов, *[[1947 ел]]ның [[14 апрель|14 апреле]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Уразмәт|Үрәзмәт]] — [[1993 ел]]ның [[12 октябрь|12 октябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Әлмәт]]*) — татар язучысы, прозаик.  1982 елдан ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы.

## Тәрҗемәи хәле
1947 елның 14 апрелендә Татарстан АССР Мөслим районы Үрәзмәт авылында туган. Үрәзмәт урта мәктәбен (*[[1965 ел|1965]]*), Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлеген (*[[1970 ел|1970]]*) тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
1970—1972 елларда Тарих һәм мәдәният истәлекләрен саклау җәмгыятенең Әлмәт бүлегендә җаваплы сәркатип.
 
1972—1974 елларда Ырынбур өлкәсенең Тук районында хәрби хезмәттә.
 
1974—1978 елларда 1нче номерлы Әлмәт татар урта мәктәбендә тарих һәм әдәбият укыта.
 
1978—1983 елларда Әлмәт батырма электр насослары заводында хезмәтне фәнни оештыру бюросы башлыгы.

1983—1985 елларда «Оргтехстрой» трестында инженер.

1985—1987 елларда Мәскәүдә ССРБ Язучылар берлегенең Югары әдәби курслары тыңлаучысы.

1988—1993 елларда Әлмәт язучылар оешмасы каршындагы яшь һәм башлап язучылар консультанты.

## Иҗаты
Шагыйрь Рәдиф Гаташның Үрәзмәт мәктәбенә практика үтәргә килүе Фәритне әдәби иҗат белән мәктәп елларында ук кызыксына башлауга этәрә.
1967 елда «*Салават күпере*» исемле беренче хикәясе «Кызыл таң» газетасында (*[[Уфа]]*) дөнья күрә. «Ялкын» журналында, «Яшь ленинчы» газетасында (*хәзерге* «Сабантуй» журналы) һәм яшь  язучыларның «*Инешләр Иделгә коя*» исемле күмәк җыентыгында (*[[ТКН]], [[1971 ел|1971]]*) унлап хикәясе урнаштырыла.
«*Урсай тау итәгендә*» повесте (*[[1977 ел]]да «[[Казан утлары]]» журналында басылган*) һәм «*Елганың борылган төшендә*» повесте (*[[1980 ел|1980]]*)  белән 1982 елда ССРБ (Татарстан АССР) Язучылар берлегенә кабул ителә. 1984 елда 12 хикәяне эченә алган «*Су өстендә чәчәкләр*» хикәяләр җыентыгы чыга.

1993 елның 12 октябрендә вафат. Зәй районының Бигеш авылы зиратында җирләнгән.

## Гаиләсе
Хатыны Рәсимә, ике кызы, бер малай.

## Хәтер
2005 елда Әлмәт районы Урсала авылындагы (*[[2008 ел]]дан [[Әлмәт]] шәһәренең микрорайоны*)  урамга язучының исеме бирелгән.

## Чыганаклар
# Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. К.: Татар энциклопедиясе институты. 1997.

## Әдәбият
# Әдипләребез: биобиблиографик белешмәлек. 2 томда (*төзүчеләре* Р. Н. Даутов һәм Р. Ф. Рахмани). Казан: ТКН, 2009.
# *[[Флүр Баһаутдинов]]*. Без Мөслим балалары. К.: «Идел-пресс», 2006. ISBN 5-85247-005-4
# *[[Әхмәдулла Әхмәтгалиев]]*. Мөслим төбәге. Тарихи сәхифәләр. Чаллы: «Яр Чаллы типографиясе» ДУП , 2003.

## Сылтамалар
*   Татарстан Язучылар берлеге сайты
* *Зөфәр Дәүләтов*.  Фәрит Гыйльми.  Adiplar.narod.ru онлайн энциклопедиясе
* *Фәнисә Фатыйхова*.   Фәрит Гыйльми. infourok.ru сайты

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Укытучылар
Төркем:Татар язучылары
Төркем:Татарстан язучылары
Төркем:Әдәбият институтын тәмамлаучылар
Адмирал Нахимов урамы (Казан)

**Адмирал Нахимов урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Рус хәрби эшлеклесе, адмирал Павел Нахимов (1802-1855) исемен йөртә.
## Географиясе
Нахимов чокыры һәм Аркылы Әйлән-бәйлән урамнары белән киселештән башланып, Горьки тимер юлының Әмәт-Новаторлар учаскасына барып җитеп тәмамлана.
## Тарих

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Академия урамы (Казан)

**Академия урамы** () — Казанның Вахит районында, элекке Академия бистәсендә урнашкан урам. 
## Географиясе
Вишневски урамы белән киселештән башланып, Зинин урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Айвазовский урамы (Казан)

**Айвазовский урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Рәссам Иван Айвазовский (1817-1900) исемен йөртә.
## Географиясе
Бутлеров урамы белән киселештән башланып, Ульянов-Ленин, Чокыр, Курашов, Достоевский, Лесгафт, Түбән генә урамнары белән кисешә, Яшел һәм Фрунзе агачлыгы урамнары белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1953 елның 1 октябреннән йөртә.
## Игътибарга лаек объектлар

* Кирилл һәм Нипудый чиркәве

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Альпинистлар урамы (Казан)

**Альпинистлар урамы** () — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан урам. 
## Географиясе
Кырым урамы белән киселештән башланып, квартал эчендә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1953 елның 1 октябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Әхтәмов урамы (Казан)

**Әхтәмов урамы** () — Казанның Вахит районында, Иске бистәдә урнашкан урам. 
## Географиясе
Шиһабетдин Мәрҗани урамы белән киселештән башланып, Габдулла Тукай һәм Сара Садыйкова урамнары кисеп үтә һәм Кызыл Пожарник урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1929 елның 16 маеннан йөртә.
## Игътибарга лаек объектлар

* Bornay mäçete
* Бәрис һәм Гөли чиркәве
* 13 нче мәктәп

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Батурин урамы (Казан)

**Батурин урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Казан сәүдәгәре Ульян Батурин (1791-1871) исемен йөртә.
## Географиясе
Кирмән дамбасыннан башланып, Федосеев, Зур Кызыл, Карл Маркс урамнары белән кисешә, Миславский урамы белән киселештә бетә, юл Дзержински урамы булып дәвам итә.
## Тарих

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Сугымханә урамы (Казан)

**Сугымханә урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан кечкенә урам. 
## Географиясе
Урам Вишневски һәм Нестеров чокыры урамнарына параллел рәвештә бара.
## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Вишневский урамы (Казан)

**Вишневский урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. 
## Географиясе
Николай Ершов урамы белән киселештә башланып, Академия, Лейтенант Шмидт, Достоевский, Лесгафт, Әмирхан Еники урамнары белән кисешә, Тихмирнов урамы һәм Универсиада проспекты белән киселештә бетә, юл Нурсолтан Назарбаев урамы булып дәвам итә.
## Тарих
Хәзерге исемен 1948 елның 8 декабреннән йөртә.

## Шәхесләр
* Ренат Еникиев, композитор.
* Илдус Закиров, галим.
* Рәдиф Гаташ, шагыйрь.
* Альберт Гыйльметдинов, ТР мәгариф министры.
* Алтер Литвин, тарихчы.
* Талия Хәбриева, хокукчы.
* Радик Шәймиев, бизнесмен.
* Мария Замова, дәүләт эшлеклесе.
* Кәримулла Ибәтуллин, Социалистик хезмәт Каһарманы.
* Василий Иванов, педагог.
* Лидия Аверьянова

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Нократ урамы (Казан)

**Нократ урамы** () — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан урам. 
## Географиясе
Әмәт урамы белән киселештә башланып, Әмәт һәм Нократ тыкрыклары белән кисешә.
## Тарих

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Нократ тыкрыгы (Казан)

**Нократ тыкрыгы** () — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан кечкенә урам. 
## Географиясе
Чабаксар урамы белән киселештә башланып, Әсбап һәм Нократ урамнары тыкрыклары белән кисешә, Тау асты урамына барып җитмичә тәмамлана.
## Тарих

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Нократ чокыры урамы (Казан)

**Нократ чокыры урамы** () — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан кечкенә урам. 
## Географиясе
Тау асты урамыннан башланып, «Казан тимер юл төене бакчасы» бакча иптәшлегенә килеп җитеп тәмамлана.
## Тарих

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Альфред Халиков урамы (Казан)

**Альфред Халиков урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Рәссам Альфред Халиков (1929-1994) исемен йөртә.
## Географиясе
Урам Киров дамбасыннан Елга портына кадәр Идел буйлап бара.
## Тарих
Хәзерге исемен 2011 елның 1 июненнән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Төркем:Альфред Халиков хөрмәтенә аталган объектлар
Мостафа-Лотфый Исмәгыйлев-Ширванский

**Мостафа-Лотфый Исмәгыйлев-Ширванский** (,  — , ) — журналист, нәшир. «Борһане тәрәкъкый» (1906-1911), «Хәмият» (1907-1908), «Мизан» (1908-1909), «Хак» (1911) гәҗитләренең мөхәррире һәм нәшире. Әстерханда беренче татарча спиктәкелләр, әдәби кичәләр оештыручысы.
Исмәгыйль би

**Исмәгыйль би** ( — ) — Нугай Урдасы бие. Рәсәй белән якынаю сәясәтен үткәрә. 1552 елда Мәскәү дәүләте белән көрәштә Казан ханлыгын яклаудан баш тарта, Явыз Иванга Әстерхан ханлыгын яулап алуда булышлык итә. 1557 елда Явыз Иван белән  төзи. 1558 елгы ачлык һәм эпидемия нәтиҗәсендә Исмәгыйль бинең хакимияте көчсезләнә, олысларның бер өлеше Кырым ханлыгына күчә.
Ринат Исмәгыйлев (1937)

**Ринат Исмәгыйлев** (Ринат Хөснулла улы Исмәгыйлев, ,  — , ) — драма актеры, режессер, ТССРның атказанган артисты (1980). Сәхнә эшчәнлеген Ашкабад рус драма театрында башлаган (1959). 1972-1989 елларда Ашкабад, Чиләбе, Кишенәү, Днепропетровск театрларында режиссер. 1989-2004 елларда Ашкабад рус драма театрының баш режиссеры. Куелышлар: «Мәхәббәт белән шаярмыйлар» (А. Пушкин), «Һеростратны онытырга» (Г. Горин), «Ай тотылган төндә» (М. Кәрим), «Кайгысыз Атабаев» (Б. Кербабаев).
## Искәрмәләр
Сәйдәш Исрафилов

**Сәйдәш Исрафилов** (Сәйдәш Мәгъсүм улы Исрафилов, ,  — , ) — авыл хуҗалыгы кәсәбәсе җитәкчесе, инженер-механик, ТАССРның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (1989). 1971 елдан Балтач районы Тимирәзев ис. күмәк хуҗалыкта: баш инженер, рәис (1975-1999). 1984-1986 елларда Мамадыш райбашкармасы рәисе, 1999-2002 елларда ТР авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры урынбасары.
## Искәрмәләр
Хәбиб Исхакый

**Хәбиб Исхакый** (Хәбиб Шәрифулла улы Исхаков, ,  — , ) — шагыйрь. Шигырьләре «Әхбар», «Ялт-Йолт», «Шура», «Аң» гәҗит-журналларында басыла. «Хәбиб Исхакый шигырьләре» (1910), «Милләт бакчасы» (1911), «Гөл бакчасы» (1912) шигъри җыентыклары авторы.
Әнәс Исхаков (1945)

**Әнәс Исхаков** (Әнәс Гатуф улы Исхаков, ,  — , ) — административ-хуҗалык эшлеклесе, ТР атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (1995). 1965 елдан Азнакай районында: мәктәп укытучысы (Актүбә,1965—1971), җирле  беренче сәркәтибе (1973—1978),  бүлек мөдире (1978—1983), Азнакай районы халык депутатлары шурасы башкарма комитеты рәисе (1983—1992), Азнакай районы һәм шәһәре администрациясе башлыгы (1992—2005). 2005 елдан ТР МК аппаратында. Азнакай районының мактаулы гражданы (2016).

ТАССР ЮШ депутаты (1990—1995), ТР Дәүләт Советы депутаты (1995—2004).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Район башлыклары
Төркем:Азнакай районының мактаулы гражданнары
Исхак бине Габделкәрим

**Исхак бине Габделкәрим** (,  — , ) — таш кисүче, . Каргалы бистәсендә имамлык иткән, көмеш бизәнү әйберләрен ясау белән шөгыльләнгән. Исхак бине Габделкәрим ясаган кабер ташлары Олы Казаклар, Бәрәскә авылларында һәм Каргалы бистәсендә сакланган.
Гөлдания Хәйруллина

**Гөлдания Хәйруллина**, Гөлдания Мөбәрәкҗан кызы Хәйруллина (*кыз фамилиясе* Биктимерова, *[[1960 ел]]ның [[4 сентябрь|4 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Сарман районы]], [[Саклаубаш]]*) — эстрада җырчысы, Татарстанның атказанган артисты (*[[1998 ел|1998]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1960 елның 4 сентябрендә Татарстан АССР Сарман районы Саклаубаш авылында туган. Әтисе Мөбәрәкҗан, әнисе Фәния. Саклаубаш урта мәктәбен тәмамлагач, Казан моторлар төзү заводында эшли. Заводның үзешчән сәнгать түгәрәгенә йөри. Ленин исемендәге мәдәният сараеның җыр ансамблендә җырлый. Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбленә эшкә алына.  Түбән Кама музыка укуханәсен (*хәзер* көллият) тәмамлагач, Чаллының «Төзүчеләр» мәдәният сараенда, «Эврика» мәдәният үзәгендә эшли. 1993 елда ире композитор Рөстәм Хәйруллин белән махсус концерт бригадасы оештыра. «Сандугач», «Кышкы моңнар» фестивальләрендә катнаша. Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлый. Рөстәм Хәйруллинның (*3000нән артык җыр язып калдырган*) 100гә якын җыры кергән китабын әзерли .

## Иҗаты
Иҗаты ире Рөстәм Хәйруллин язган «Бәллүр чишмә» җыры белән (*сүзләрен [[Шәрига Таһирова]] язган*) башланып китә. «Иркәмә» (*[[Фирзәр Мортазин|Ф. Мортазин]]*), «Җиләкле җәй», «Кайда син?» (*Рөстәм Хәйруллин*), «И Ходай, исәнлек бир», «Сарман», «Сафия такмаклары», «Үчләр итеп елларга, җырларга да җырларга!»  һ.б. җырлар белән популярлык яулый.
## Китабы
2025 елда ире композитор Рөстәм Хәйруллин җырларыннан төзелгән «Җиләкле җәй» дигән китабы нәшер ителгән. Анда 100 җыр кергән, җырлар белән беррәттән, сәнгать әһелләре, иҗатташ дусларының истәлекләре һәм фотосурәтләр урын алган. Җырны кайсы җырчы башкарганы күрсәтелгән,  аша кереп, җырларны тыңларга да була. Китап презентациясе 25 июньдә Казанда, филармониянең концертлар залында уздырыла.

## Гаиләсе
Ире Рөстәм Мөнир улы Хәйруллин (11.01.1960―28.03.2010), композитор, популяр җырлар авторы , чыгышы белән Сарман районы Кормаш авылыннан. 1987 елның 1 мартында туй иткәннәр.
:*кызы* Лилия, эстрада җырчысы, Казан дәүләт финанс-икътисад университетын тәмамлаган, Казан дәүләт мәдәният институтында белем ала. Өч улы.

## Бүләкләре
* 1998 ― Татарстанның атказанган артисты
* 2016 ― «Фидакарь хезмәт өчен» медале

## Искәрмәләр

## Әдәбият
# Сарман районы энциклопедиясе. 1нче китап  (*төзүче* Дамир Гарифуллин). Яр Чаллы: «Идел-йорт», 2000.
# Сарман (*төзүче* Тәлгат Исмәгыйлов). К.: «АБАК», 1998. ISBN 5-89423-067

## Сылтамалар

*   Татарстанның атказанган артисты Гөлдания Хәйруллинаның рәсми төркеме 
* Вконтактедагы сәхифәсе
*  Инстаграмдагы сәхифәсе
* *Зөлфия Галим.*  Гөлдания Хәйруллина: «Рөстәмнең халыкка чыгарасы бик күп җыры калды». Шәһри Чаллы, 4.06.2022 
*  «Әйдә халыкка хезмәткә»: журналист Эльза Газизова белән әнгәмә. «Татарстан» дәүләт телеканалы, 6.09.2022. YouTube видео, 18:53

## Моны да карагыз

Төркем:Татар җырчылары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Түбән Кама музыка укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Бөркет Исхаков

**Бөркет Исхаков** (Бөркет Ибраһим улы Исхаков, , ,  — , ) — әдәбият белгече, шагыйрь, тәрҗемәче, филология фәннәре нәмзәте (1951). 1969-1990 елларда М. Гавәзов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында эшләгән. Казакъ әдәбиятының башка төрки әдәбиятлар белән бәйләнешләргә багышланган хезмәтләр, «Синең Ватаның» (), «Яшүсмер» () һәм башка шигъри җыентыклар авторы. А. Пушкин, М. Лермонтов, М. Җәлил, В. Маяковский әсәсрләрен казакъчага тәрҗемә иткән.
Истәми каган

**Истәми каган** ( — , ) — Көнбатыш Төрки каганлыгына нигез салучы һәм беренче каганы (553-576). Бумын каганның энесе. Аның җитәкчелеге астында 558 елда төрки кабиләләр Идел буйларына чыкканнар. 563 елда Иран шаһы Хөсрәү I белән берлек төзеп, ак һуннарны (эфталитларны) тар-мар иткән һәм Урта Азияне басып алган. 571 елда Византия белән Иранга каршы берлек төзегән, болгарларны, аланнарны һәм башка Төньяк Кавказ халыкларын буйсындырган.
Дамир Исхаков

**Дамир Исхаков** (Дамир Мәүләви улы Исхаков, ,  — , ) — этнолог, тарих фәннәре докторы (2000), ТР дәүләт премиясе лауреаты (2003). 
## Хезмәт юлы
1974-1977 елларда Саба районы Икшермә авылы мәктәбе укытучысы.

1981 елдан Тел, әдәбият һәм тарих институтында (1987-1993 елларда этнография бүлеге мөдире),

1997-2017 елларда ТР ФАнең Тарих институтында, 2002 елдан аның баш фәнни хезмәткәре.

ТР ФАнең Тарих инстиуты каршындагы этносәяси мониторлау үзәге башлыгы (2003-2009).

2017 елдан туган төбәк тарихын өйрәнүчеләр хәрәкәтенең матбугат басмасы булган «Туган җир» журналының баш мөхәррире.

## Фәнни ачышлары
## Катнашкан чаралары
* Казанда Россия этнологла­ры­ның һәм антропологларының XIII конгрессы

## Интервьюлары
*    “Без бүлгәләүгә каршы”. Галим Дамир Исхаковның «татбаш»лар турында фикере. Ватаным Татарстан

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Корбангали Исхаков

**Корбангали Исхаков** ( — ) — иң беренче татар хәреф җыючылардан берсе. Көнчыгыш телләре белгече буларак, 1785 елда Екатерина II фәрманы буенча хәрби хезмәттән Санкт-Петербургтагы Азия басмаханәсе карамагына җибәрелә һәм шунда 1800 елга кадәр эшли.
Харис Исхаков

**Харис Исхаков** (Харис Исхак улы Исхаков, ,  — , ) — җылылык технигы, техник фәннәр докторы (1991), профессор, эчке хезмәт полковниге, язучы. Түбән Новгород татарлары гаиләсеннән. Химик саклану хәрби акадеимясендә, Югары янгын сүндерүчеләр-мөһәндисләр мәктәбендә, РФ Гадәттән тыш вазгыятьләре минстрлыгының Дәүләт янгынга каршы көрәш академиясендә (өчесе дә — Мәскәү) укыткан. Иң мәшһүр әсәре −  (1998) әсәре.

## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Фазыл Исхаков

**Фазыйл Исхаков** (Фазыйл Гариф улы Исхаков, ,  — , ) — тел белгече, филология фәннәре докторы (1959).

1919-1920 елларда Троицки шәһәрендә татар мәктәбе укытучысы, үзәк татар китапханәсе мөдире. 1920-1926 елларда Ырынбурда: Кыргыз төбәк совет-фирка мәктәбендә (1921-1922) һәм Татар халык мәгарифе институтында (1922-1923) китапханәче, шәһәрнең татар мәктәпләрендә укытучы, укыту бүлеге мөдире (1923-1926). 1926 елдан Мәскәүдә: Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университетында (1926-1930, 1933-1937) һәм Мәскәү консерваториясе каршындагы Татар опера студиясендә (1936-1938) татар теле укытучысы, ССРБ ФА Тел һәм язу институтының фәнни хезмәткәре (1938-1940). 1943 елдан Абакан шәһәрендә: җирле педагогия институтында хакас теле укытучысы һәм хакас теле кафдерасы мөдире (1943-1946), Хакас Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында сектор мөдире (1944-1946). 1946 елдан янә Мәскәүдә: РСФСР мәгариф министрлыгы инспектор-киңәшчесе (1946-1950), ССРБ ФА Тел белеме институтының фәнни хезмәткәре (1950-1959). Нугай, татар, хакас, тыва мәктәпләре өчен рус теле дәреслекләре авторы.

Төркем:Төрки телләр белгечләре
Төркем:Татар теле укытучылары
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Ризидә Исхакова

**Ризидә Исхакова** (Ризидә Риф кызы Исхакова, ,  — , ) — тарихчы, педагог, тарих фәннәре нәмзәде (1990), педагогия фәннәре докторы (2002), 20?? елдан КМТТУның социаль эш, педагогия һәм психология кафедрасы профессоры.

## Искәрмәләр
Әсгать Исхаков

**Әсгать Исхаков** (Әсгать Тимергали улы Исхаков, , ,  — , ) — Кытай милли-азатлык хәрәкәте эшлеклесе, Синьцзянда актив булган Кытай коммунистик сәясәтчесе.

Татар милләтеннән. 1942—1944 елларда Голҗа татар мәктәбендә укыткан. 1944—1949 елларда баш күтәрүчеләрнең баш штабы башлыгы, Көнбатыш Төркистан халык җөмһүрияте халык армисенедә оператив бүлеге башлыгы. 1949 елда Кытай Халык Республикасына Синьцзян кушылганнан соң Кытай Коммунистик партиясенә кушыла. 1950 елдан ШУАР коммунстик фиркасенең ҮК сәркәтибе. Беренче чакырылыш Бөтенкытай халык вәкилләре җыелышы әгъзасы.

1954 елда ул Беренче Милли Халык Конгрессына сайлана. Ул 1956 елның августыннан 1968 елның сентябренә кадәр Синьцзян автономияле хакимияте вице-председателе булып эшли. Айсихаити 1968 елда югалган һәм, мөгаен, 1968 елгы «Мәдәни инкыйлаб» вакытында репрессияләнгән һәм үтерелгән дип уйланыла. Соңрак акланган.

## Искәрмәләр

Төркем:Кытай сәясәтчеләре
Төркем:Кытай татарлары
Төркем:Шәхесләр:Кытай
Мәргуб Исхаков

**Мәргуб Исхаков** (Мәргуб Тимергали улы Исхаков, , ,  — , ) — Кытай милли-азатлык хәрәкәте эшлеклесе, генерал-майор (1955). Татар милләтеннән. 1941—1944 елларда Голҗаның татар һәм уйгыр мәктәпләрендә укыткан. Көнчыгыш Төркистан халык җөһүрияте халык армиясе оештыручыларының берсе. 1949—1955 елларда КХАГнең 5 нче корпусы командиры, 1960 елдан нең Шеңҗаң хәрби округы командиры урынбасары. 1960 елдан ССРБда мөһаҗирлектә.

## Искәрмәләр
Сарман (мәгънәләр)

**Сарман** — күп мәгънәле сүз.
* Сарман — Татарстандагы муниципаль район.
* Сарман — авыл, 1930 елдан Сарман районы үзәге.
* Сарман (*[[:ru:Сарман|ru]]*) — авыл, Көнбатыш Казакъстан өлкәсе Акҗаек районы (*[[Казакъстан]]*).
* «Сарман» — район газетасы, 2003 елдан «Татмедиа» ААҖ филиалына керә.
* «Сарман» — татар халык җыры.
## Моны да карагыз
* Сәрмән, *авыл*.
Моисей Иткин

**Моисей Иткин** (Моисей Эммануил улы Иткин, ,  — , ) — машиналар төзү технологиясе өлкәсендә галим, техник фәннәр докторы (1968), профессор (1968). 1941 елдан Казан авиация инситутында: кисү, стануклар һәм инструментлар кафедрасы мөдире (1941-1976), моторлар төзү факультеты деканы (1945-1946).
## Искәрмәләр
Хәлимә Ишбулдина

**Хәлимә Ишбулдина** (,  — , ) — татар халык фольклорын җыючы. Аның 1000 нән артык битле кулъязма маериаллары ТР ФА Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында саклана. Кулъязмаларда урын алган фольклор әсәрләренең кайберләре «Татар халык иҗаты» җыентыгына кергән.
## Искәрмәләр
Идеал Ишбүләков

**Идиял Ишбүләков** (Идиял Дәүләт улы Ишбүләков,,  — , ) — җырчы, ТАССРның халык артисты (1968), РСФСРның атказанган артисты (1978). 1956-1988 елларда Татар опера һәм балет театры солисты. Партияләр: Җәлил («Җәлил», Н. Җиһанов), Хосе («Кармен»,  Ж. Бизе), Манрико («Трубадур», Җ. Верди).
## Искәрмәләр
Хәмзә Эткенов

**Хәмзә Эткенов** (Хәмзә Гарифулла улы Эткенов (Иткинов), ,  — , ) — штурман, ССРБның атказанган хәрби штурманы (1971). 1942 елдан АКШ очкычларын Әләскә, Беринг бугазы, Чукотка, Якутия, Себер аша фронтка куа торган авиаполкта. 1951-1960 елларда Харьков штурманнар училищесы инструкторы, 1960 елдан һава һөҗүменә карша гаскәрләрдә, 1973-199? елларда Ильюшин ис. , әйдәп баручы инженер (?-?).
## Искәрмәләр
Венера Ихсанова

**Венера Исхакова** (Венера Фәез кызы Исхакова,,  — , ) — журналист, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1974), «Яшь ленинчы» (1960-1977) һәм «Азат хатын» (1977-1988) журналларының баш мөхәррире.

2019 елның 16 февралендә 85 яшендә Казанда вафат
## Искәрмәләр
Ильяс Ихсанов

**Ильяс Ихсанов** (Ильяс Сәгыйть улы Ихсанов,,  — , ) — спортчы, тренер (полиатлон), РФ халыкара дәрәҗәле спорт остасы (1995). Полиатлон буенча дөнья чемпионы (1994, 1996), дөнья кубогы иясе (1996), дөнья чемпионатының көмеш мидәле иясе (1995). 1992 елдан Кама политехника институтында, КФУның Чаллы филиалында укыту эшендә.

## Искәрмәләр

Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары
Лалә Ишемова

**Лалә Ишемова** (Лалә Мөхәммәтхан кызы Ишемова, ,  — , ) — патофизиолог, аллерголог, медицина фәннәре докторы (1954), профессор (1958), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1975), 1956-1988 елларда 2 нче Мәскәү медицина институты профессоры.
## Искәрмәләр
1 нче Газон урамы (Казан)

**1 нче Газон урамы** () — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан кечкенә урам.
## Географиясе
Дача урамы белән киселештә башланып, Аркылы Чабаксар урамы белән кисешә һәм Чабаксар урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1953 елның 1 октябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Галактионов урамы (Казан)

**Галактионов урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан кечкенә урам.
## Географиясе
Пушкин урамы белән киселештә башланып, Горьки һәм Жуковски урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1922 елның 17 июненнән йөртә.

## Шәхесләр
* Зилә Вәлиева, ТР мәдәният министры.
* Римзил Вәли, журналист.
* Үзбәк Әхмәров, биология фәннәре докторы.
* Дилбәр Саинова, педагогика фәннәре докторы.
* Нияз Әхмәров, табиб-невропатолог, фән докторы.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Тау тыкрыгы (Казан)

**Тау тыкрыгы** () — Казанның Вахит районында, Постау бистәсендә урнашкан кечкенә урам.
## Географиясе
Һөнәрчелек урамыннан башланып, Тихомирнов урамына барып җитмичә тәмамлана.
## Тарих

## Шәхесләр
* Гөлсем Исәнголова, актер.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Груздев урамы (Казан)

**Груздев урамы** () — Казанның Вахит районында, элекке Һоспиталь бистәсендә урнашкан кечкенә урам.
## Географиясе
Волков урамы белән киселештә башланып, Чехов урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1936 елның 17 июненнән йөртә.

## Шәхесләр
* Диас Вәлиев, язучы.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Яншык (Татарстан)

**Яншык** — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл. 
## Географиясе
Яншык Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 73 чакрым, ә район үзәге Балык Бистәсеннән төньяк-көнчыгышка таба 12 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 94 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96,81%,
башка халыклар — 3,19%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Демьян Бедный урамы (Казан)

**Демьян Бедный урамы** () — Казанның Вахит районында, Калуга бистәсендә урнашкан кече урам.
## Географиясе
Иске Пугачев урамы белән киселештән башланып, Әйлән-бәйлән урамы белән кисешә һәм Адмирал Нахимов урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Үзәнлек урамы (Казан)

**Үзәнлек урамы** () — Казанның Вахит районында, Калуга бистәсендә урнашкан кече урам.
## Географиясе
Кәкре Чокыр һәм Кече Пугачев чокыры урамнары белән киселештән башланып, Тау асты урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1961 елның 14 июненнән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Дулат-Гали урамы (Казан)

**Дулат-Гали урамы** () — Казанның Вахит районында, Яңа бистәдә урнашкан кече урам.
## Географиясе
Камил Якуб урамы белән киселештән башланып, Мәҗит Гафури урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1970 елның 9 июненнән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Тимер юл урамы (Казан, Әмәт)

**Тимер юл урамы** () — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан урам.
## Географиясе
Гайдар урамы белән киселештән башланып, Горький тимер юлының «Әмәт»-«Әмәт тавы» учаскасына параллел рәвештә бара һәм 45 санлы йортка килеп җитеп тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1958 елның 26 мартыннан йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Завод урамы (Казан)

**Завод урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам.
## Географиясе
Галиәсгар Камал урамы белән киселештән башланып, Татарстан урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Зәйни Солтан урамы (Казан)

**Зәйни Солтан урамы** () — Казанның Вахит районында, Иске бистәдә урнашкан кече урам.
## Географиясе
Каюм Насыйри урамы белән киселештән башланып, Габдулла Тукай урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1958 елның 26 мартыннан йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары