open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Илмас Хәмидуллин (1974)

**Илмас Хәмидуллин**– Татарстан Республикасы Кайбыч муниципаль районы башкарма комитетының мәгариф бүлеге начальнигы.

## Биографиясе
 
Хәмидуллин Илмас Илдар улы 1974 елның 20 сентябрендә  Татарстан Республикасы Кайбыч районы Олы Кайбыч авылында туган. Милләте – татар.
1991 елда Олы Кайбыч урта мәктәбен  көмеш медаль белән тәмамлый.
1991-1996 елларда  Казан дәүләт педагогика институтында югары белем ала. Белгечлеге: математика һәм информатика укытучысы.
 
## Хезмәт эшчәнлеге
 
* 1996-2000 елларда Олы Кайбыч урта  мәктәбендә укыта.
*  2000-2001 елларда  Иске Чәчкаб мәктәбендә  директор булып  эшли.
* 2001-2003 - елларда Яшьләр сәясәте, физкультура һәм спорт бүлеге җитәкчесе.
* 2003-2006 елларда 135 нче һөнәр училищесының уку-укыту эшләре буенча директор урынбасары   вазыйфасын башкара. 
* 2006-2012 елларда  - Олы Кайбыч урта  мәктәбендә директор.
* 2012-2018 елларда Илмас Хәмидуллин Кошман төп мәктәбе директоры булып эшли.
* 2018 елның  17 сентябреннән Илмас Хәмидуллин – Муниципаль казна учреждениесе "Татарстан Республикасы Кайбыч муниципаль районы башкарма комитетының мәгариф бүлеге" начальнигы.
* Хәмидуллин Илмас Илдар улы  - яңа идеяләр белән даими янып торучы тынгысыз җанлы - күп балалы әти, үрнәк гаилә башлыгы.
* Бу гаиләдә балалар да, ата-аналар да актив, алар-күпсанлы конкурсларда уңышлы катнашучылар. 
* 2014 елда Хәмидуллиннар гаиләсе «Нечкәбил» хатын-кыз матурлыгы, ана һәм гаилә республика конкурсында катнашып, өченче урынга лаек була.
*  2015 елда алар  гаиләсе «Иң үрнәк гаилә» республика конкурсында җиңү яулый.
 
## Иҗтимагый  эшчәнлеге
 
Олы Кайбыч авыл җирлеге депутаты 
 
## Гаиләсе
 
Хатыны – Алсу Фәрит кызы,  «Татарстан Республикасы Кайбыч муниципаль районының Олы Кайбыч урта гомуми белем бирү мәктәбе - цифрлы һәм гуманитар профильле белем бирү үзәге” муниципаль бюджет гомуми белем бирү учреҗдениесенеңтатар теле әм әдәбияты укытучысы
Кызлары: Айсылу, Зөһрә,Зөләйха 
 
## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре
* 2013 — Кайбыч районы башкарма комитеты грамотасы
* 2014 — К(и)ФУның Рәхмәт хаты
* 2016 — Дәүләт Советы Рәисенең Рәхмәт хаты
* 2017 — Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгының Рәхмәт хаты 
* 2017 — Кайбыч районы башлыгының Мактау грамотасы
* 2018 — «Ел ир-аты» конкурсы җиңүчесе

## Сылтамалар
В отделе образования Кайбицкого района новый руководитель
 
## Чыганак
 
Кайбыч ягы музеенда “Күренекле шәхесләр” альбомы
 
## Моны да карагыз
 
 Кайбыч районы Кошман мәктәбе директоры Татарстан халыклары съездында катнашачак
Винокуров

**Винокуров** — фамилия.
* Борис Винокуров (1915—1940), Советлар Берлеге Каһарманы.
* Владимир Винокуров (1921—2010), минералог.
* Евгений Винокуров (1946), рәссам, Россия Федерациясенең Атказанган рәссамы.

Төркем:Фамилияләр
Сент-Люсиядә ислам

**[[Сент-Люсия]]дә ислам** (,  ) ― азчылык дине.  2009 елга хисабы буенча, мөселманнар ил халкының (170 мең кеше, 2021 елга) 0,1 % ын (150-200 кеше) , христианнар ил халкының 91, 1 % ын (158 мең кеше) тәшкил итә, шуның эченнән католиклар 61,5 % ын, протестантлар 25,5 % ын, Һинд дине тарафдарлары – 0,3 % ын (510 кеше). 
## Тарих
Сент-Люсия мөселман җәмгыятенең күпчелеген ислам динен яңа кабул иткән Африка чыгышлы җирле халык тәшкил итә, шулай ук ислам дине тарафдарлары арасында Якын Көнчыгыштан, Көньяк Азиядән (бигрәк тә, Һиндстаннан), Кариб бассейнының башка илләреннән күчеп килгән мөһаҗирләр бар.

Аборигеннар белән килешү төзегән французлар 1650 елдан утрауда шикәр плантацияләрендә эшләү өчен Африка колларын күпләп кертә башлый.

1990-еллар башында Сент-Люсиядә Ислам яңадан торгызыла. Чит илләрдә (нигездә, АКШта) яшәп, ислам дине кабул иткән кайбер җирле халык вәкилләре яшәү өчен өйләренә әйләнеп кайткан. Мөселман кардәшләрнең берсе Абдул Рабб (Abdul Rabb) утрауда җирле халыктан аерым, үзгә киемнән (мөселманча киенеп) йөри, кешеләр аның кем булуы белән кызыксына, һәм ул, әлеге мөмкинлектән файдаланып, ислам  дине турында сөйли,  ислам динен кабул итәргә чакыра. 

Бизнес күзлегеннән караганда, илдә кием һәм аяк киемнәре кибетләре белән идарә итүче берничә Сирия мөселманы бар, икенчеләре хуш исле майлар һәм парфюмерия сата. Мөселманнарның күбесе төзелеш тармагында я квалификацияле ташчы, балта остасы, я ярымквалификацияле эшче булып урнашкан.
  
Ислам динен кабул итүче кешеләр саны аена уртача 1-2 кеше тәшкил итә, нигездә, ир-атлар. Мөселманнар саны Сент-Люсиягә укырга килүче студентлар һәм аларынң гаиләләре исәбенә дә арта.

## Ислам оешмасы
Сент-Люсиядә теркәлгән, барлык мөселман җәмәгатьчелеге өчен бер Ислам оешмасы бар – Сент-Люсиянең Ислам ассоциациясе. Бәйрәм намазы һәм Тәравих намазы, шулай ук ислам дәресләре (балалар өчен) кебек чаралар бер төркем кардәшләр тарафыннан оештырыла .
## Мәчет
Сент-Люсиядә хәзерге вакытта махсус төзелгән чын мәчет юк. Кечкенә генә гыйбадәт бүлмәләре бар: икесе – ил башкаласы  һәм берсе  шәһәрендә. 
* Кастрида Морне мәчете (Morne masjid), Кастриның Морне районында урнашкан. Мөслимәләр һәм Ислам дәресләре өчен аерым бүлмәләре бар.
* Кастрида Ән-Нур мәчете
* Вье-Фортта Әр-Рахман мәчете (Masjidur Rahman) һәм Ислам фонды
## Сылтамалар
 Iftar Insights - Inside Edition In St. Lucia With Abdullah Allain (Day #20 - Ramadan 2020) – YouTube

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Сент-Люсиядә ислам
Викторин Груздев

**Викторин Сергеевич Груздев** (1866 елның 24 гыйнвары, Кинешма, Кострома губернасы, Россия империясе — 1938 елның 7 феврале, Казан, РСФСР, ССРБ) — рус совет акушер-гинекологы, медицина фәннәре докторы, профессор, РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе.

## Тормыш юлы
Викторин Груздев 1866 елның 24 гыйнварында Кинешмада Ипатьев монастыреның Кострома Троицк чиркәве рухание С. И. Груздев гаиләсендә туа.

1891 елда С. М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академиясен тәмамлый. 1894 елда медицина докторы дәрәҗәсе ала. 1897 елда, Хәрби-медицина академиясе клиникасына кайткач, приват-доцент итеп билгеләнә. 1900—1931 елларда — Казан Император университетында акушерлык һәм хатын-кыз авырулары кафедрасының җитәкчесе. 1900 елларда Викторин Груздев Родионов затлы кызлар институтында акушерлык һәм гинекология буенча лекцияләр укый, Казан шәфкать туташлары җәмгыятенең баш табибы булып эшли. «Табигать һәм кешеләр» фәнни-популяр журналының редакторы була.

1938 елның 7 февралендә Казанда вафат була, Арча зиратында җирләнә.

## Хәтер

1915 елда Викторин Груздев хөрмәтенә Казан университетында гинекология һәм акушерлык өлкәсендә иң яхшы хезмәтләр өчен премия гамәлгә куела. 1936 елдан аның исемен Казанның Толстой ур., 4 урнашкан бала тудыру йорты йөртә. Шулай ук Казанда Груздев урамы бар. Груздевның тууына 150 ел тулу уңаеннан аның эшчәнлегенә багышланган китап чыгарыла.

## Бүләкләр

* II һәм III дәрәҗә Изге Анна ордены;
* II дәрәҗә Изге Станислав ордены;
* IV дәрәҗә Изге Владимир ордены;
* РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе (1934);
* «Император Александр III патшалык иткән истәлегенә» медале.

## Төп хезмәтләр

* 
* 
* 
* 

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* 
* 
* Сборник «Труды В. С. Груздева» в 13 томах за 1894—1928 годов.

## Сылтамалар

* Груздев Викторин Сергеевич — Большая Медицинская энциклопедия .
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Профессорлар
Төркем:III дәрәҗә Изге Анна ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Изге Станислав ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Изге Анна ордены кавалерлары
Төркем:IV дәрәҗә Изге Владимир ордены кавалерлары
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1938 елда вафатлар
Төркем:7 февраль көнне вафатлар
Төркем:1866 елда туганнар
Төркем:24 гыйнвар көнне туганнар
Александр Ященко

**Александр Леонидович Ященко** (18 (30) сентябрь 1868, Бөгелмә — 3 гыйнвар 1938, Нижгар — Россия һәм ССРБ педагогы һәм табигать белгече.

## Биографиясе
Александр Ященко Санкт-Петербург университетында физика-математика факультетының табигый бүлеге буенча курс тәмамлый. Студент буларак, ул вакытта Россия империясенә караган Лапландиянең төньяк өлешенә (В. В. Семевский белән) һәм Кама аръягы краена һәм Бохара биләмәләренә (Н. А. Зарудный белән) фаунистик һәм этнографик максатлар белән экспедиция ясый.

Университетта эшләгән вакытта Көнбатыш Европаның төрле дәүләтләренә командировкага бара, неаполитан зоология станциясендә эшли. Кайткач, Петербург университетының зоологик кабинетын саклаучы итеп билгеләнә. Күп кенә урта белем бирү мәктәпләрендә укытучы була.  Хәрби-уку йортларының педагогика музее каршында студентлар, офицерлар белән практик дәресләр алып бара.

1903 елда Фәннәр академиясеннән Австралиягә командировкага китә, Үзәк Австралия чүлләре буйлап сәяхәт итә, Эйр күле янында ул диери кабиләсеннән аборигеннар белән ауга йөри, үсемлек тамырыннан су табарга, агач таякчыклар белән учак ягарга өйрәнә. Җыелган этнографик коллекцияләрне Император Рус географик җәмгыятенә, зоологик фәннәр академиясенә иганә итә.

1917 елгы революциядән соң Александр Ященко Сергач шәһәрендә урнаша, анда мәктәп укытучысы булып эшли..

1937 елның 20 ноябрендә РСФСР Җинаять кодексының 58-10 маддәсенең 1 өлеше буенча кулга алына һәм гаепләнә.  НКВД өчлегенең 1937 елның 17 декабрендәге карары белән атуга хөкем ителә, карар 1938 елның 3 гыйнварында үтәлә. А.Л. Ященконың өендә сакланган этнография коллекциясенең зур өлеше НКВД хезмәткәрләре якындагы чокырга ташлана. М. А. Ященко (галимнең оныгы) аның китаплары белән ике көн буе шәһәр мунчасын ягып җылытканнар, ә бер өлешен учак ягып яндырганнар, дип яза..

## Фәнни хезмәтләре

* Отчет о поездке в Русскую Лапландию летом 1887 г. (1888)
* Орнитологические наблюдения на Средней Аму-Дарье в районе Чарджуй-Келиф (1891)
* Скафандр и его применение к зоолого-ботаническим целям (1892)
* Некоторые зоологические учреждения Западной Европы (1894)
* Несколько слов о Русской Лапландии (1892)

«Образование» (табигать белеме буенча балалар һәм популяр әдәбият тәнкыйте), «Народное образование», Брэм тәржемәсендә «Жизнь животных» журналлары белән хезмәттәшлек иткән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* Запись о рождении Александра Леонидова Ященко в метрической книге Богородицкого собора г. Бугульмы за 1868 г. НАРТ; Ф.4; О.1 доп; Д.18.; л.л.35об.-36
Төркем:Русия империясе этнографлары
Төркем:1938 елда вафатлар
Төркем:3 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Бөгелмәдә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1868 елда туганнар
Төркем:30 сентябрь көнне туганнар
Гришин

**Гришин** (Гри́шин) ― фамилия.
* Александр Гришин (1971), футболчы (ярымсакчы, сакчы), тренер, СССР чемпионы (1991).
* **[[Евгений Гришин]]**
** Евгений Гришин (1931—2005), спортчы, 4 тапкыр Олимпия чемпионы. СССР атказанган спорт мастеры (1952), атказанган тренеры (1973). 
** Евгений Гришин (1961), VI, VII чакырылыш Россия Дәүләт думасы депутаты.
* Михаил Гришин (1921—1945), гвардия өлкән сержанты, Бөек Ватан сугышында катнашучы,  Дан орденының тулы кавалеры.
* Яков Гришин (1942), тарих фәннәре докторы (1992), профессор (1994), Польша-Литва татарларына багышланган фәнни хезмәтләр авторы.

Төркем:Фамилияләр
Сушков

**Сушков** — фамилия.
* Владимир Сушков (1960), Саранск шәһәренең башлыгы.
* Вячеслав Сушков (1880—1951), Иваново-Вознесенск политехника институты ректоры.

Төркем:Фамилияләр
Сухарев

**Сухарев** (Су́харев) ― фамилия.
* Александр Сухарев (1932―2019), гигиена белгече, Россия Фәннәр Академиясе академигы (2013).
* Владимир Сухарев (1946), футболчы (сакчы).
* Иван Сухарев (1978), юрист, Россия Дәүләт думасының V һәм VI чакрылышлары депутаты.

Төркем:Фамилияләр
Шнепп

**Шнепп** — фамилия.
* Владимир Шнепп (1924—1997), галим, техник фәннәр докторы, профессор.
* Джон Шнепп (1967—2018), музыка һәм кино эшлеклесе.

Төркем:Фамилияләр
Навджот

**Навджот** (Гөҗәрати телендә: નવજોત) — Зәрдөштлектә ритуал, аны уздырудан соң кеше Зәрдөштлек диненә кертелгән дип санала башлый һәм седре күлмәген һәм кошти кушагын киеп йөри башлый. «Навджот» төшенчәсе гадәттә Һиндстан атәшпәрәстләре  (парслар) тирәсендә кулланыла, шул ук вакытта Иран Зәрдөштлек тарафдарлары гебрлар арасында ритуал гадәттә седре-пуши дип атала.
## Яшь чикләүләре
Рәсми рәвештә ритуалны башкару өчен яшь чикләве юк, әмма ышанучы атәшпәрәстләр арасында ул һәрвакыт баланың яшүсмерлек башлануына кадәр башкарыла. Зәрдөштлек дине балага җиде яшь тулганчы ритуалны башкаруны тыя, чөнки шул яшькә җиткәнче ул бу вакыйганың әһәмиятен аңлый алмый дип санала. Шул ук вакытта, ритуал бала 15 яшькә җиткәнгә кадәр башкарылмаса, ул тормышында явызлык юлыннан барачак дип санала, шуңа күрә церемония җиде-ун яшьлек балалар белән башкарыла.
## Ритуал
Ритуалга әзерләнү аңа кадәр берничә ел элек башлана, чөнки ритуалны узучы (гадәттә, бала) яттан рәт догалар белергә тиеш.
Церемония башланганчы баланы изгеләштергән суда коендыралар, бу чистаруның символы булып тора. Бүлмәдә зур тәлинкә дөге урнаштырыла, ритуалдан соң ул башкарган каһингә бүләк ителә. Бүлмәдә шулай ук чәчәкләр урнаштырыла, аларны церемониядән соң кунакларга өләшәләр. Церемониядән соң баланы кипкән йөзем, чикләвекләр һәм башка ашарга яраклы җимешләр белән сибәләр, бу чәчәк ату теләгенең символы булып тора.

Күпчелек башка ритуаллар кебек, церемония, шактый катлаулы һәм ут булганда башкарыла, әмма навджот өчен ут мәҗбури рәвештә изге булырга тиеш түгел, шуңа күрә аны башкарудан соң сүндерелергә мөмкин. Ритуал үзе дингә кабул ителә торганнар тарафыннан да, каһин тарафыннан да догалар укудан тора. Икенче дога вакытында кабул ителә торганның беләкләренә седре куела, ә шул ук доганың кабат укылуы вакытында - аңа инде киелә торган була. Шуннан соң каһин тагын бер доганы укый, шуннан соң кабул ителә торган тагын ике дога укый, алар барышында каһин аның кулларына кошти кушагын бәйли; шуннан соң кабул ителә торган утыра, аңа чәчәк үремнәре киелә. Шуннан соң каһин яхшы уңышларны керткән соңгы доганы укый, һәм кабул ителгәннең исеменә беренче мәртәбә "беһдин" ("[алкышлы] дин тарафдары") алкушымчасын (префиксын) өсти. Бала каһин гаиләсеннән булса, аның исеменә "оста" (ир кешеләр өчен) һәм "ости" (хатын-кызлар өчен) алкушымчасы (префиксы) өстәлә. Навджот узуыннан соң кеше Зәрдөштлек җәмәгатенең тулы хокуклы әгъзасы булып санала.
## Библиография
* 
## Сылтамалар
* 
* Zoroastrian Ceremony "sedreh pushi".آیین سدره پوشی زرتشتی در کپنهاک
* Zoroastrian Navjote ceremony, Bombay 1985

Төркем:Зәрдөштлек
Герман Аммон

**Герман (Иван) Фёдорович Аммон** (1822 елның 24 июне (6 июле), Казан, Россия империясе — 1874 елның 14 (26) феврале, Казан, Россия империясе) — Россия юристы, публицист һәм тәрҗемәче. Рәссам Владимир Аммоновның абыйсы.

## Тормыш юлы
Герман Аммон 1822 елның 24 июнендә (6 июлендә) Казанда туа. Нант эдикты бетерелгәннән соң Пруссиядә, ә XIX гасыр башында Россия империясендә урнашкан француз гугенот гаиләсе нәселеннән. Әтисе — Фердинанд Готлиб Аммон () (1785—1842).

Дерпта һәм Мәскәү университетының юридик факультетында укый (1840—1845).

1856 елдан коллегия асессоры. Чит ил эшләре министрлыгының Мәскәү баш архивының экзекуторы, казначысы, йортны һәм хезмәт командасын караучысы; үз үлеменә кадәр архивта хезмәт иткән. 1863 елдан шулай ук Мәскәү кредит җәмгыятендә хезмәт итә.

«Камер-юнкер Бергхольц көндәлеге» (Мәскәү, 1857—1863, 4 т.) һәм «Граф Басевичның Бөек Пётр җитәкчелегендәге Россия турында язмалары» («Русский архив», 1866) тәрҗемә иткән; 1860 елларда нәшер ителгән «Рус галимнәре һәм әдәбиятчылары төзегән энциклопедик сүзлек»нең V томында Россия империясенең Тышкы эшләр министрлыгының Мәскәү баш архивы турында мәкалә бастыра.

1874 елның 14 (26) февралендә Мәскәүдә вафат була. Введенский зиратында җирләнгән.

## Бүләкләр

* III дәрәҗә Изге Станислав ордены (1856).

## Гаилә
Александр Афанасьеваның апасы Елизавета Николаевнага өйләнгән; никахта уллары Александр (1860—1891) һәм Николай (1861—?) туа.

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Русия империясе язучылары
Төркем:III дәрәҗә Изге Станислав ордены кавалерлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1874 елда вафатлар
Төркем:26 февраль көнне вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:1822 елда туганнар
Төркем:6 июль көнне туганнар
Аммон

**Аммон** — күп мәгънәле сүз.
## Фамилия
* Герман Аммон (1822—1874), юрист, публицист, тәрҗемәче.
## Топоним
* Аммон — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.

Төркем:Фамилияләр
Төркем:Топонимнар
Ширди Саи Баба хәрәкәте

**Ширди Саи Баба хәрәкәте** ул 19-ынчы гасыр һәм иртә 20-нче гасыр Һиндстан изгесе Ширдидан Саи Баба (яки Ширди Саи Баба) тарафдарлары һәм тугърылары дини хәрәкәте. Саи Баба илаһи куәтләре һәм могъҗизалары өчен Мөселманнар арасында *фәкир* һәм Һиндулар арасында *баба* буларак мәгълүм булган шәхес.

Shirdi sai3.jpg|Тугърылары белән Ширди Саи Баба
Shirdi Sai Baba and devotees.jpg|Тугърылары белән Ширди Саи Баба
Shirsi Sai Baba Chawadi1.jpg|thumb|Тугърылары белән Ширди Саи Баба

## Искәрмәләр

## Өстәмә укырга мөмкин
*Chandra Bhanu Satpathy., *Shirdi Sai Baba and Other Perfect Masters*, Sterling Publishers, ISBN 81-207-2384-8
*Chandra Bhanu Satpathy., *Sai Sharan Main (Hindi)*, Sterling Publishers, ISBN 81-207-2802-5
*Chandra Bhanu Satpathy., "Shri Guru Bhagvata" (English), Vision Printers & Publishers, Orissa, India
* Rigopoulos, Antonio *The Life and Teachings of Sai Baba of Shirdi* State University of New York press, Albany, (1993) ISBN 0-7914-1268-7.
*Ruhela S. P., *Sri Shirdi Sai Baba - The Universal Master*, Limbus, 2004, ISBN 83-7191-120-3 (Polish edition)
## Тышкы сылтамалар

*Heritage of Shirdi Sai 
*Official Website on Shirdi Sai Global Foundation
*Directory of Sai Baba temples 
*Shirdi Sai Baba Devotees Experiences
*Bhajan of sai baba of shirdi with lyrics 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Ширдидан Саи Баба
Юрий Будылин

**Юрий Владимирович Будылин** (1982 елның 8 гыйнвары, Түбән Кама, Татарстан АССР, ССРБ) — һөҗүмче позициясендә чыгыш ясаган Россия футболчысы. Сергей Будылинның эне.

## Тормыш юлы
Юрий Будылин 1982 елның 8 гыйнварында Түбән Камада шәһәрендә туа. Җирле футбол тәрбияләнүчесе булып тора.

Профессиональ карьерасын 1999 елда «Нефтехимик» клубында башлый, аның өчен 2005 елга кадәр чыгыш ясый. 2006 ел сезонында «Носта» командасы өчен чыгыш ясый, аның белән икенче дивизион зонасы җиңүчесе була һәм клуб белән беренче дивизионга чыга. Әмма 2007 елның язгы өлешендә команда өчен бер матч та уйнамый һәм шул ук елның җәендә «Алнас» икенче дивизион клубы белән контрактка кул куя. 2009 елда «Нефтехимик»ка әйләнеп кайта, анда тагын өч ел чыгыш ясый. Профессиональ дәрәҗәдә соңгы сезонын 2011/12 елларда «Газовик» клубында үткәрә.

«Нефтехимик» өчен ил беренчелекләрендә барлыгы 294 матч уйнаган, 2017 ел торышы буенча клуб тарихында уйналган матчлар саны буенча икенче урында тора.

2015 елда абыйсы белән бергә Татарстан чемпионатында «Нефтехимик-2» командасы өчен чыгыш ясый башлый.

## Казанышлар
**«[[Нефтехимик (футбол клубы, Түбән Кама)|Нефтехимик]]»**

*  ПФЛ беренчелеге җиңүчесе (2): 2000 («Урал» зонасы), 2011/2012 («Урал-Идел буе» зонасы)

**«Носта»**

*  ПФЛ беренчелеге җиңүчесе («Урал-Идел буе» зонасы): 2006

**«Газовик»**

*  ПФЛ беренчелеге җиңүчесе («Урал-Идел буе» зонасы): 2012/2013

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* РФПЛ сайтында профиль
* Sports.ru сайтында профиль

Төркем:Русия футболчылары
Төркем:Түбән Камада туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1982 елда туганнар
Төркем:8 гыйнвар көнне туганнар
Будылин

**Будылин** — фамилия.
* Сергей Будылин (1979), футболчы (ярымсакчы).
* Юрий Будылин (1982), футболчы (һөҗүмче).

Төркем:Фамилияләр
Мәлә-Хәйран

**Мәлә-Хәйран** — Төркмәнстанның Ахал вилаятенең территориясендә Серах оазисында Зәрдөштлек диненең ут гыйбадәтханәсе.
1997 елда Серахс оазисында Серахс шәһәреннән 15 км көнчыгышта Варшава университеты профессоры, археология докторы Барбара Каим җитәкчелегендә Польша - Төркмәнстан экспедициясе тарафыннан табылган булган. Комплекслы археологик проект "Меле-Хейран ут гыйбадәтханәсе" дип атала.
Фараз ителгәнчә соң Парфия патшалыгы чорында корылган булган. Сасанид чорында Атәш-Баһрам буларак мәгълүм булган.
## Сылтамалар
* http://www.turkmenistan.gov.tm/_ru/culture/2007/062007/cl070606a.html
* https://centrasia.org/news.php?st=1325196480
* https://turkmenportal.com/catalog/1121
* http://www.turkmenistan.ru/ru/node/24340
* https://web.archive.org/web/20110213002754/http://www.culture.gov.tm/Saragt/Saragt.html
* https://silkadv.com/en/content/mele-heyran-ancient-settl
* Каим Барбара. Открытие храма огня в Серахском оазисе // КЦ 1997—1998 (1999) . — 1999 . — С. 200—203 . -
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Зәрдөштлек
Сүриядә Зәрдөштлек

Безнең эрага кадәр 539 елда Бөек Кир тарафыннан нигезләнгән Ахеменидлар Дәүләте үз империясенә Сүрия белән Вавилонны аннексияләгән. Тарихтан билгеле булганча, Зәрдөштлек дине Ахеменидлар Империясенең рәсми дине булган.
Дәвам итеп, соңрак чорда хәзерге Сүрия территориясенең өлеше Парфия патшалыгына кергән булган, ә Парфия патшалыгында Вавилон асаба дине тотучылар белән беррәттән Атәшпәрәстләр дә булган.
Хәзерге вакытта исә, Сүриядә 40 Зәрдөштлек тарафдарыннан торган җәмәгать тора. Шулай ук Сүриядә 2004 елда якынча 15 000 Йезид дине тарафдары торып, Йезид диненең килеп чыгу позицияләрнең берсе итеп Йезид авторы Дарвис Хассоның Зәрдөштлектән килеп чыгу фикерен дә исәпкә алырга була.

Map of the Parthian Empire under Mithridates II.svg|Безнең эрага кадәр 94 елда Митридат II хөкеме астында Парфия Патшалыгы иң киңәйгән чорында.
CIMRM 44-Mithraic pater (Dura Europos).jpg|Зәрдөшт сурәте, як. б. э. III гасыры, Сүриядә табылган. 

## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Илләр буенча зәрдөштлек
Төркем:Сүриядә дин
Анучин

**Анучин** — фамилия.
* Василий Анучин  (1875—1941), этнограф, Казан университеты профессоры.
* Дмитрий Анучин (1843—1923), географ, антрополог.
## Моны да карагыз
* Анучин — ай кратеры.

Төркем:Фамилияләр
Елизаров

**Елизаров** — фамилия.
* Александр Елизаров (1954), галим, физика-математика фәннәре докторы, профессор.
----
* Мария Елизарова (1898—1972), әдәбият белгече, филология фәннәре докторы, профессор.

Төркем:Фамилияләр
Отар бистәсе мәчете

**Отары бистәсе мәчете**  — Казандагы мөселман гыйбадәтханәсе. 

## Территориаль урнашу
Мәчет Казанның көньяк-көнбатыш өлешендә, Идел буе районы территориясендә, Утар бистәсенең үзәк өлешендә урнашкан, адресы: Калинин урамы, 46Б.

## Архитектурасы
Мәчет бинасы силикат кирпечтән ясалган куб формасының ике катлы төзелешеннән гыйбарәт. Ул утилитар стиль белән аерылып тора, фасад архитектур бизәкләре бөтенләй диярлек юк.. Беренче катның үзәк өлешендә фасадның уң ягында өчпочмаклы фронтон һәм ике кыеклы түбәле тышкы янкорма урнашкан, аның стеналары көмеш металл вагонка белән тышланган. Аның өстендә металл киртәле балкон урнашкан. Фасадның калган өлешен өске каттагы дүрт тәрәзә алып тора. Фасадның тыл ягында да тәрәзәләрнең шундый ук урнашуы, шулай ук зур булмаган хуҗалык блогы урнашкан.

Мәчет дүрт япмалы түбәле, аның үзәгендә икенче яруста металл коймалы ике яруслы манара урнашкан. Мәчетнең манарасы белән  биеклеге — 13 метр.

Мәчетнең эчке киңлеге түбәндәгечә бүленгән. Беренче катта уку сыйныфлары, юыну бүлмәсе һәм хезмәт бүлмәләре (имам бүлмәсе), икенче катта 250 кешелек гыйбадәт залы урнашкан. 

## Тарихы
Отары бистәсе мәчете шәхси иганәләргә корылган. Аны ачу 1996 елның җәендә була. Беренче имам Габделәхәт Сабитов иде, хәзерге вакытта имам булып Әхтәм Зарипов тора.

## Шулай ук карагыз

* Отары (Казань)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казан мәчетләре
Бөгелмә колхозчысы

«**[[Бөгелмә колхозчысы]]**» (рус. Бугульминский колхозник) - 2001 елны Бөгелмә шәһәрендә Бөек Ватан сугышына багышланган Мәңгелек дан мемориал комплексында урнаштырылган Пе-2 очкычы макеты – һәйкәле.

Һәйкәл Муса Җәлил һәм Ленин урамы белән кисешкән җирдә биек постаментта урнаштырылган.  Постаменттагы мемориаль тактаның берсендә Сталинның рәхмәт белдергән телеграмма тексты язылган.

Хакимият тарафыннан, рәхмәт белдереп җибәрелгән телеграммада:

«Татар АССР

Бөгелмә семсовхоз директорына

партоешма секретарена,

эшчеләр комитеты рәисенә.

Сугыш самолеты төзелергә 100 000 сум акча җыйган ССРБ наркомзаг Бөгелмә семсовхозы эшчеләренә, белгечләренә һәм хезмәткәрләренә минем туганнарча сәламемне һәм Кызыл Армия рәхмәтен тапшыруыгызны сорыйм. Коллектив теләге үтәләчәк. И.Сталин 1.02.1943 ел »

– дип языла. 

Фронтка ерак арага очучы дүрт моторлы авыр бомбардировщик Пе-8 җибәрелгән булуга карамастан, постаментта Пе-2 очкычы макеты урнаштырылган. Чөнки беркайда да бөтен  Пе-8 сакланмаган. Шуңа күрә һәйкәл сыйфатында кечерәк самолетны, Пе-2не урнаштыру турында карар кабул ителә.

## Тарихы

1943 елның февралендә Бөек Ватан сугышы елларында Бөгелмә районы эшчеләре йөз мең сумга якын акча җыялар һәм  Пе-8 авыр бомбардировщигын төзергә тапшыралар. Самолет бортына "Бөгелмә колхозчысы" дип языла. Шул ук елны самолетны 75 яшьлек “Батыр” авылы колхозчысы Биләл Садреевка хәрби аэродромда 25нче гвардия ерак очышлы авиаполкының шәхси составына тапшыру бурычы йөкләнелә. Садреев Пе-8не капитан-очучы  В. П. Зелинскийга тапшыра.

Самолет иң яңа навигацион приборлар, көчле пушкалар һәм зур калибрлы пулеметлар белән җиһазландырыла. Бөгелмә колхозчысы беренче җитди сынауны Кенинсберг портында (фашист складларын шартлату приказы) үтә. Орлов-Курск дугасында полк гвардия дәрәҗәсен ала, самолетның бортында гвардия символы барлыкка килә. “Бөгелмә колхозчысы” Ауропа һәм Германиядә фашистларны тар-мар итүдә дә катнаша. Самолет экипажы  орден һәм медальләр белән бүләкләнә.

## Тантаналы ачыш

2001 елның 25 августында Бөгелмә шәһәренең 220 еллыгына багышлап, тантаналы шартларда ачыла. Монументны ачуда югары дәрәҗәле затлар, шул исәптән Татарстан президенты Шәймиев М.Ш.һәм Бөгелмә районы администрация башлыгы һәм шәһәр мэры Мәһдиев Н.Г. катнаша.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
*Green expedition
*Укучының мәдәни көндәлеге 

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
    
 
Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр
Төркем:Бөгелмә һәйкәлләре
Төркем:2001 елда барлыкка килгәннәр
Гаяр солдат Швейк һәйкәле (Бөгелмә)

**[[Гаяр солдат Швейк һәйкәле]]** (Памятник бравому солдату Швейку) – 2011 елда Бөгелмә шәһәрендә урнаштырылган һәйкәл. Һәйкәл бронзадан эшләнелгән, Бөгелмә тимер юл станциясендә  Уфага, Мәскәүгә һәм Прагага юнәлгән күросәткечләр янындагы вокзал платформасында тора.
Гаяр солдат Швейк  скульптур композициясе чех сатирик язучысы  Ярослав Гашек Һашекның "Гаяр солдат Швейк маҗаралары" романының төп героена багышланган. 1918 елның октябрь аенда Ярослав Һашек Бөгелмә хәрби коменданты ярдәмчесе итеп билгеләнә. Бөгелмәдә кичергәнәрен ул «Бөгелмә хикәяләре» циклына туплый.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
*Рәссам Сафонов 

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
    

Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр
Төркем:Бөгелмә һәйкәлләре
Төркем:Ярослав Гашек
Карон (борынгы шәһәр)

**Каро́н** (Таҗик телендә: Карон) — Таҗикстанның көньягында борынгы шәһәрчек..
## Урнашуы
Шәһәрчек атамасы Урта фарсы теленнән тәрҗемәдә «биеклектә урнашкан урын» дигәнне аңлата. Карон Дарваз районында Калаихум авылыннан көнчыгышта, Таулы-Бадахшан автоном өлкәсендә, Дарваз тарихи өлкәсендә, Хорогка борынгы кәрван юлында, диңгез дәрәҗәсеннән 2000 метр биеклегендә,, Пяндж елгасы өстеннән югары таулы урында, Таҗикстан - Әфганстан чиге янында урнашкан..
Шәһәрчек мәйданы 1 квадрат километр (100 гектар)..

## Өйрәнү тарихы
Каронны 2012 елда археолог, академик Юсуфшо, Якуб улы Якубов тапкан. Юсуфшо Якубов фикере буенча шәһәр 4 мең ел элек нигезләнгән булган. Табу мизгеленнән казылмалар Таҗикстан Республикасы Фәннәр Академиясенең А. Дониш исемендәге тарих, археология һәм этнография Институты тарафыннан "Муаллими кухистон" Фонды хисабына алып барыла. Аларда Россиядән, Ираннан, Франциядән  һәм Бельгиядән археологлар катнаша..
Казылма барышы вакытында поло уены өчен мәйданчык, обсерватория, җил тегермәне һәм Зәрдөштлек изге урыны — биш гөмбәзле Ут гыйбадәтханәсе, Су гыйбадәтханәсе, ике Җил гыйбадәтханәсе калдыклары, торак һәм административ бина фундаментлары табылган. 300-гә 50 метр үлчәмдәге стадион 10 000-нән артык караучыны кертә алган.. Х гасырга кадәр Каронда Зәрдөштлек дине тотылган булуы билгеле.. Ут гыйбадәтханәсе алтаре, ритуаль су буасы табылган булган, шәһәрнең үзәк мәйданында — «Авеста» изге китабы яткан таш аскуйма.. Карон XII—XIII гасырларда Исламлашкан булган.. Биналар комплексы фараз ителгәнчә патша сарае булып тора.. Биналар кирпечтән төзелгән булган. Шәһәрдә суүткәргече һәм дренаж системасы эшләгән. Каронда кирпечне кыздырып ныгыту остаханәләре урнашкан, балчык торбалар ясалган булган.  Шәһәр XV гасырда, фараз ителгәнчә, су ресурслары кимү сәбәпле калдырылган булган..

## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Таҗикстан тарихы
Төркем:Таҗикстанның борынгы шәһәрләре
Порушаспа

**Порушаспа** (Фарсы телендә: پوروشسب) — Падирагтараспаның угылы, Зәрдөштнең әтисе.
Традиция буенча Порушаспа Кави Арватаспа хөкеме вакытында яшәгән һәм мантра укучы (ырым укучы) каһин булган. Аның йорты Дареджа елгасында торган. Порушаспа Дукхда исемле кызга өйләнгән. Балага узу тирәли рәт могъҗиза вакыйгалардан соң алар киләчәк пәйгамбәр Зәрдөштнең әти-әнисе булган.
## Әдәбият
* Заратустра. Учение огня. Гаты и молитвы. М. 2002.
Төркем:Зәрдөштлек
Текә тыкрык (Казан)

**Текә тыкрык** — Хәзер Казанның Вахитов районында юкка чыккан урам.

## Географиясе
Текә тыкрык Олькеницкий урамы белән кисешкән урында башланган һәм Фёдоров калкулыгы буйлап Федосеев урамы янына төшә, аның киселешендә тәмамланган. 

## Тарих
Тыкрык  VIII гасырдан да соңга калмыйча барлыкка килгән тарихи Югары  Федоровский территориясендә барлыкка килгән. Беренче танылган исем-Түбән Федоровский  Чокыры

1917 елгы революциягә кадәр административ 1 нче полиция бүлегенә карый 1920 нче елларда Текә тыкрык дип үзгәртелә.

Казанда район бүленеше кертелгәннән соң,ул  Бауман районынаБауман һәм Вахитов районнарына ә 1995 елдан  Вахитов районына карый

Тыкрыкның күпчелек өлеше 1980 нче елларда бу урында  Казан филиалының В. И. Ленин үзәк музеен төзү өчен сүтелә; 1990 нчы елларда тыкрык тулысынча бөтерелә. 

## Истәлекле объектлар

* Текә тыкрык һәм Олькеницкий урамы почмагы — Троица-Федоров монастыре (сүтелгән).

## Күренекле кешеләр

* Тыкрыкта архитектор, ТАССР СМ архитектура һәм төзелеш эшләре буенча идарә башлыгы Павел Саначин яәшәгән

## Искәрмәләр

### Чыганаклар

## Әдәбият

* Казанский губернский статистический комитет. Адрес-календарь и справочная книжка Казанской губернии на 1915 год (рус.). — Каз.: Тип. губ. правл., 1914. — 819 с.
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Александр Петров (1880)

**Александр Михайлович Петров** башка мәгълүматлар буенча **Александр Иванович Петров** (1880 яки 1882, Казан — 1905 елның 24 августы, Акъяр) — Россия диңгезчесе, 1905 елның июлендә «Прут» укыту судносында фетнә оештыра.

## Тормыш юлы
Александр Петров 1880 елда яки 1882 елда Казанда туган. Александрның әтисе вак түрә була, әмма ул революционер Александр Стопани гаиләсендә үсә. Гимназиядә укый, әмма революцион карашлары сәбәпле аннан куыла. Гимназиядән куылганнан соң слесарь булып эшли.

1903 елда Россия император флотына чакырыла, хезмәтне броненоносец «Екатерина II»дә машинист булып башлый, анда социал-демократик түгәрәккә нигез сала. РСДРП Севастополь комитеты каршындагы Кара диңгез флотының социаль-демократик оешмасы Үзәк комитеты әгъзасы була. 1905 елның 7 июнендә революцион эшчәнлектә шикләнә һәм «Прут» укыту судносына күчерелә.

1905 елның 19 июлендә, «Потёмкин» броненоносецында фетнә турында белгәч, Петров җитәкчелегендәге «Прут» командасы фетнә күтәрә, тиздән ул басыла. 1905 елның 31 июлендә Петров үлем җәзасына хөкем ителә. 24 августта атып үтерелә.

## Искәрмәләр


Төркем:Русия революционерлары
Төркем:Акъярда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1905 елда вафатлар
Төркем:24 август көнне вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Карточкада даталары кулдан викиләштергән мәкаләләр
Төркем:1882 елда туганнар
Төркем:1880 елда туганнар
Наталья Пономарёва

**Наталья Петровна Пономарёва** (1895, Казан, Россия империясе — 1941, Ленинград, ССРБ) — совет рәссамы.

## Тормыш юлы
Наталья Пономарёва 1895 елда Казанда тарихчы һәм археолог гаиләсендә туа. 1914 елда Казан сәнгать мәктәбендә, 1918—1922 елларда АРХУМАСта укый. Аның укытучысы Николай Фешин була. Укуны тәмамлангач, ирекле рәссам исемен ала. 1922 елда Казанда АРХУМАСның беренче конкурс күргәзмәсендә катнаша. 1923 елда Ленинградка күчеп килә. В. И. Мухина исемендәге Ленинград югары сәнгать-сәнәгать училищесында укый, аннары шунда ук укыта. Революцион Россия Рәссамнар ассоциациясе күргәзмәләрендә катнаша. Ленинград Рәссамнар берлеге оешмасы әгъзасы була.

Портретлар һәм декоратив композицияләр авторы буларак билгеле. Пономарёваның башлангыч портретлары — монументальлек, натюрмортлары скульптурлылык һәм күләме белән аерылып тора.

1941 ел ахырында Ленинград камалышы вакытында һәлак була (башка мәгълүматлар буенча — 1942 елда).

Наталья Пономарёваның кайбер эшләре Италиянең «Капитани» галереясында саклана.

## Гаилә
1920 елларда рәссам Константин Павлович Яновка кияүгә чыга (1905—1996).

## Искәрмәләр


Төркем:ССРБ рәссамнары
Төркем:Санкт-Петербургта вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1941 елда вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:1895 елда туганнар
Пономарёв

**Пономарёв**, *шулай ук* Пономарев — фамилия.
* Александр Пономарёв (1953–2022), Россия Федерациясенең атказанган рәссамы (2010).
* Антон Пономарёв (1984), хоккейчы (сакчы).
* Валериан Пономарёв (1898—1955), хәрби эшлекле, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Хәсән Пономарев (1870―1936), дин эшлеклесе, имам.
----
* Наталья Пономарёва (1895—1941), рәссам.
## Моны да карагыз
* Пономарёв — астероид.

Төркем:Фамилияләр
Казан һәм Нократ епархиясе

**Казан һәм Нократ епархиясе** - Татарстан, Удмуртия, Марий Эл, Чуашстан, Мордовия, Киров һәм Сембер өлкәләре территориясендә Рус православие иске йола чиркәвенең каноник, структур һәм территориаль-административ бүлекчәсе.

Кафедраль шәһәр — Казан. Кафедраль гыйбадәтханә — Казан Покрау чиркәве (Казан)

2011 елның 7 августыннан епархияне епископ Евфимий (Дубинов) җитәкли.  Епархиянең икономы  - протоиерей Геннадий Четвергов.

## Тарихы
Казан еппархиясенә, иске йола тарихында, бигрәк тә  Округ юлламасын кабул итүдә мөһим роль уйнаган Пафнутий (Шикин) куелган вакытта, 1856 елда нигез салына. Епископ Пафнутийның төп резиденциясе Хвалынский янында Чирмешән монастыре була, әмма ул еш  Казанга килә, И.П.Карповның йортонда  яшерен яшәгән. Казанның Белокриницки ризалыгы иске обрядчылары күпчелек очракта "әйләнә-тирәдәгеләр" булган.

Епископ Пафнутий  варисы епископ Иоасаф  (Зеленкин) Зур Проломная урамында сәүдәгәр И. П. Карпов йортында урнашкан иске йола часовнясы каршындагы резиденциягә ия була.

Казан епархиясендә дә, бөтен Россия буенча да Иске йолалыкның чын чәчәк атуы 1905 елда патшаның «Об укреплении начал веротерпимости»  указы чыгарылганнан соң башлана. Казанда Белокриницкая иерархия руханилыгын кабул итүче иске обрядчылар җәмгыяте һәм башка иске обряд килешүләре теркәлгән. Руханилык кабул итүчеләрнең  иң күп саны иске обрядчылар общинасы була, зур шәһәрләр өчен бу гадәти була.

Октябрь революциясеннән соң эзәрлекләүләр чоры башлана. Епископ Филарет (Паршиков)  ак армия белән кача. Аның вафатыннан соң, епархия идарәсе, күрәсең, епископ Мелетийга (Картушинга) күчә. 1930 еллар уртасында епархия епископ Гурий (Спирина) идарәсендә булган, ул епархия белән 1937 елда үлгәнчегә кадәр идарә итә.

Репрессияләр иске обрядчыларга Рус православие чиркәве вәкилләренә караганда да күбрәк көч белән ябырылалар. Нәтиҗәдә иске йолалык общиналары яшәүнең социаль һәм матди нигезе, аларның тормыш эшчәнлеге структурасы җимерелә;

Епархия 1997 елда Изге Собор карары белән торгызыла.

1999 елның 20-22 октябрендә РПСЦ епархияләре чикләрен урнаштырган Изге Собор карары белән Казан-Нократ епархиясе составына түбәндәгеләр кертелә: Татарстан, Киров өлкәсе, Марий Эл, Чуашстан, Мордовия, Удмуртия, Ульяновск өлкәсе. Кафедраль собор  «Казан Покрау чиркәве» раслана.

Епископ Андриан (Четвергов) тарафыннан ел саен яңадан  Бөек Хач йөреше торгызыла

## Епархия белән идарә итү

* Пафнутий (Шикин) (1856 — 10 декабрь 1890)
* Иоасаф (Зеленкин) (28 март 1893 — 27 март 1912)
* *Александр (Богатенко)* (18 сентябрь 1912 — 9 март 1914) 
* Филарет (Паршиков) (9 март 1914 — 21 октябрь 1930)
* Мелетий (Картушин) (1930 —  1930 елар уртасы)
* Гурий (Спирин) (1930 еллар уртасы — 1937)
* *Алимпий (Гусев)* (22 октябрь 1999 — 29 апрель 2001) в/у, Мәскәү митрополит 
* Андриан (Четвергов) (29 апрель 2001 — 9 февраль 2004)
* Корнилий (Титов) (21 июль 2005 — 7 август 2011) 2005 елның 23 октябреннән,  в/у, Мәскәү митрополиты
* Евфимий (Дубинов) (2011 елның 7 августыннан)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* Казанско-Вятская епархия

Төркем:Казанда христианлык
Төркем:Казан гыйбадәтханәләре
Төркем:Казан һәм Нократ епархиясе
Зөлфәт Гәрәев

**Зөлфәт Ирек улы Гәрәев** (2000 елның 12 гыйнвары, Яр Чаллы, Татарстан) — Россия авыр атлеты, 2021 елгы дөнья чемпионатының бакыр призёры, Европа чемпионатында катнашучы.

## Тормыш юлы
Зөлфәт Гәрәев 2000 елның 12 гыйнварында Яр Чаллыда туган.

## Спорт карьерасы
Яр Чаллының «Строитель» спорт мәктәбе өчен чыгыш ясый.

2015 елгы яшьләр арасында дөнья чемпионатында Зөлфәт Гәрәев 50 килограммга кадәр авырлык категориясендә чыгыш ясый һәм икенче урынны ала. Ул ыргылып күтәрүдә 92 кг һәм этеп күтәрүдә 109 кг күтәрә, аның суммасы 201 кг көмеш медаль өчен җиткән. Яшьләр арасында дөнья чемпионатында Зөлфәт 56 килограммга кадәр авырлык категориясендә дүртенче була, шул ук вакытта ул ике күнегү суммасында 216 кг күтәрә алган.

2016 елгы яшьләр арасында Европа чемпионатында Гәрәев 62 килограммга кадәр категориягә күчә һәм суммада 267 кг күтәрә. Ыргылып күтәрүдә Гәрәев 120 кг, этеп күтәрүдә — 147 кг нәтиҗә күрсәтә. Бу нәтиҗә аңа кыйтгада икенче булырга мөмкинлек биргән. Яшьләр арасында дөнья чемпионатында ул бу нәтиҗәне 6 килограммга яхшырта һәм бакыр медаль ала.

2017 елгы яшьләр арасында дөнья чемпионатында Гәрәев ыргылып күтәрүдә 128 кг күтәрә, әмма этеп күтәрүдә зачётлы омтылышсыз кала. Шул ук елны суммада 269 кг (127 + 142) күтәреп, яшьләр арасында Европа чемпионатында җиңү яулый.

2018 елның октябрендә яшьүсмерләр арасында Европа чемпионатында Гәрәев 290 кг нәтиҗә белән икенче була.

2019 елда яшьүсмерләр арасында дөнья чемпионатында Зөлфәт, 67 килограммга кадәр авырлык категориясендә 300 кг күтәреп, карьерасында иң яхшы нәтиҗә күрсәтә. Бу нәтиҗә аңа бакыр медаль яуларга мөмкинлек бирә. Шул ук елны яшүсмерләр арасында Европа чемпионатында 14 кг га күбрәк күтәрә һәм чемпион була.

2021 елда Мәскәүдә узган Европа чемпионатында ыргылып күтәрүдә икенче урын ала.

Суммада 314 кг нәтиҗә белән, бакыр медаль яулаган Болгариядән Валентин Генчевка бер килограмм калышып, дүртенче була.

2021 елның октябрендә яшүсмерләр арасында Европа чемпионатында Зөлфәт этеп һәм ыргылып күтәрүдә барлыгы 314 кг нәтиҗә күрсәтә, бу нәтиҗә аңа алтын медальне һәм Европа Беренчелеге чемпионы статусын яуларга мөмкинлек бирә. Моннан тыш, ыргылып күтәрүдә Зөлфәт Европа рекордын куя — 144 кг.

2021 елның декабрендә Ташкәнтта узган дөнья чемпионатында катнаша. 67 килограммга кадәр авырлык категориясендә Зөлфәт ике күнегү суммасында 315 кг авырлык белән бакыр медаль яулый. Ыргылып күтәрүдә ул кече алтын медаль яулый.

2024 елда Россиянең һәм Белоруссиянең иң көчле спортчылары катнашында узган Ир-атлар һәм хатын-кызлар арасында авыр атлетика буенча Россия кубогында (Тула) 73 кг авырлык категориясендә чемпион була. Спортчы 325 килограмм нәтиҗә күрсәткән һәм Россия рекордын куйган (154 кг).

## Искәрмәләр

Төркем:Яр Чаллыда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:2000 елда туганнар
Төркем:12 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Россия чемпионнары
Төркем:Штангачылар
Александр Петров

**Александр Петров**:
* Александр Петров (1837—1885), патологоанатом.
* Александр Петров (1880—1905), диңгезче.
* Александр Петров (1923—1991), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Александр Петров (1933), КПСС Чуаш өлкә комитеты беренче секретаре (1988-1990).
* Александр Петров (1951), Россия рәссамы, скульптор, медальер.
Порфирьев

**Порфирьев** — фамилия.
* Иван Порфирьев (1823—1890), рус әдәбияты тарихчысы.
* Николай Порфирьев (1863—1930), математик, дәүләт киңәшчесе.

Төркем:Фамилияләр
Суринамда ислам

**[[Суринам]]да ислам** (, ) ― ил халкының (575 мең кеше, 2018 елга) 13,9 % ы тота торган дин.
## Тарих
   
Риваять буенча, XVI гасырда Европа колонизаторлары Африкадан алып килгән коллар арасында Суринамдагы беренче мөселманнар була, алар соңыннан христианлык кабул итәргә мәҗбүр булган. Суринамда мөселманнарның 1873 елда гына барлыкка килүе расланган факт булып тора. Алар Суринамга эшкә чакырылган Һиндстан, Пакистан һәм Бангладештан ялланып килгән эшчеләр булган. 1890 елда Ява утравыннан Индонезия мөселманнарының күчүе башлана. Шулай ук афро-мөселман җәмгыяте барлыкка килә һәм үсеш ала. XX гасырда Якын Көнчыгыштан, нигездә, Сирия, Ливан һәм Фәлистыйннан күп санлы мөһаҗирләр Суринамга күчеп килә . Суринамда Әфганстан мөселман  мөһаҗирләре җәмгыяте бар .

## Саны
 
Мөселманнар ― тарафдарлары саны буенча Суринамда өченче урындагы дини төркем. Әмма соңгы ярты гасыр эчендә мөселманнарның өлеше 19,6 % тан 13,9 % ка кадәр кимегән. Төп сәбәбе – әхмәдияләрнең христианлык диненә күчүе . 1971 елдан 2012 елга кадәр Суринамның явалылары арасында христианлык өлеше 9 % тан 21 % ка кадәр арткан (+12%), шул ук вакытта Ява мөселманнары өлеше 85 % тан 67 % ка кадәр кимегән (-18%). Нигездә, Нидерландка эмиграция һәм туучылар саны кимү аркасында, Суринамның Һиндстаннан килгән  мөселманнары өлеше 17 % тан 13 % ка кадәр кимегән (-4 %). Җирле  арасында мөселманнарның өлеше 0,1 % тан 0,2 % ка кадәр арткан.

Коммевейне округында халыкның (2012 елгы халык санын алу буенча, 31 420 кеше) 47 % ы – мөселманнар (14 мең кеше, нигездә,  нәселе) .

2004 елда илдә 66 307 мөселман булган. 2012 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, Суринамда 75 053 мөселман исәпләнә , ил халкының гомуми саныннан 13,9 % тәшкил итә, бу – Көньяк Америка кыйтгасында мөселманнарның иң югары проценты.  хисабында да шундый саннар китерелә . Азиядән чыккан мөселманнарның күбесе — Хәнәфи мәзһәбе сөнниләре, шулай ук аз санда шигыйлар һәм әхмәдияләр бар. Суфичылык тарикатенең йогынтысы зур.  Суринамның Әхмәдия мөселман җәмгыятенә карый . Суринам мөселманнары актив гражданлык позициясендә тора, алар тарафыннан Суринамда беренче сәяси фирка – Суринам ислам фиркасе төзелгән (1949 елда тагын ике фирка белән Прогрессив реформалар партиясе булып берләшкән) , мөселманнар Суринам Ислам ассоциациясен булдырган. Мөселманнар, шулай ук, Һинд диненедәгеләр белән, төп электораты буларак,  кебек сәяси партияләр эшендә катнаша .

Төньяк һәм Көньяк Америкадан ике ил генә – Суринам (1996 елдан башлап) һәм Гайана (1998 елдан башлап) – Ислам хезмәттәшлеге оешмасы әгъзасы булган дәүләтләр .

## Сылтамалар
* The Afghan muslims of Guyana and Suriname
* Мусульмане Суринама и Нидерландов
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Суринамда ислам
Ана тел

**Ана тел** (кайвакыт **прото-тел**) —  телләрнең билгеле бер гаиләсенә яки телләр төркеменә караган телләр барлыкка китергән ата-бабалар теле. Ана теле чагыштырма тарихи ысул ярдәмендә реконструкцияләнә.

## Моны да карагыз

* Лингвистик палеонтология
* Төрки телләр
* Алтай телләре

## Әдәбият
* 

## Сылтамалар
* Словари праязыков
* Праязыки и протодиалекты

Төркем:Телләр
Сергеев

**Сергеев** — фамилия.
* **[[Александр Сергеев]]**:
** Александр Сергеев (1915—1973), Советлар Берлеге Каһарманы.
** Александр Сергеев (1916—1979), Советлар Берлеге Каһарманы.
** Александр Сергеев (1955), Россия фәннәр академиясе президенты.
* Алексей Сергеев (1966), футболчы (капкачы).
* Альберт Сергеев (1967), футболчы (ярымсакчы).
* Андрей Сергеев (1991), хоккейчы (сакчы).
* Владимир Сергеев (1945), социолог, тарихчы.
* Вячеслав Сергеев (*[[Вячеслав Ар-Серги]]*; 1962), Удмуртиянең Халык язучысы (2003), Дәүләт премиясе лауреаты (2023). 
* Глеб Сергеев (1928), химик.
* Денис Сергеев (1983), хоккейчы (һөҗүмче).
* Дмитрий Сергеев (1922—2003), Советлар Берлеге Каһарманы.
* Михаил Сергеев (1924—1991), Советлар Берлеге Каһарманы.
* Павел Сергеев (1987), баскетболчы.
* Петр Сергеев (1929—1981), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Сергей Сергеев (1963), тарихчы, политолог, конфликтолог.
* Фёдор Сергеев (1883—1921), инкыйлабчы, Совет фирка эшлеклесе.
----
* **[[Сергеева]]**
** Аграфена Сергеева (1920—2009), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
** Гөлнара Сергеева (1960), V чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты.
## Моны да карагыз
* Сергеев — Казакъстанның Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
* Сергеев Ручей — елга.
* (4470) Сергеев-Ценский — астероид.

Төркем:Фамилияләр
Сергеева

**Сергеева** — фамилия.
* Аграфена Сергеева (1920—2009), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Гөлнара Сергеева (1960), V чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты.
* Мария Сергеева (1992), тимераякта фигуралы шуучы. Парлы шууда Илья Глебов белән өч тапкыр Эстония чемпионы (2007, 2008, 2009).
----
* **[[Сергеев]]**

Төркем:Фамилияләр
Богатырев

**Богатырев**, Богатырёв ― фамилия.
* Василий Богатырев (1871—1941), сынчы, педагог. «Мулланур Вахитов» (1920), «Эшче-металлист» (1921) һәйкәлләре авторы.
* Владимир Богатырёв (1974), икътисад фәннәре докторы, профессор. Самар милли тикшеренү университеты ректоры (2019 елдан).
* Сергей Богатырев (1929—1995), Казан дары заводы генераль директоры (1975―1994). СССР дәүләт премиясе иясе (1976, 1991).
----
* Ирина Богатырёва (1982), язучы, музыкант, фольклорчы, әдәби премияләр лауреаты.

Төркем:Фамилияләр
Александр Сергеев

**Александр Сергеев**:
* Александр Сергеев (1915—1973), Советлар Берлеге Каһарманы.
* Александр Сергеев (1916—1979), Советлар Берлеге Каһарманы.
* Александр Сергеев (1955), Россия фәннәр академиясе президенты.
Футбол буенча Татарстан чемпионаты

**Футбол буенча Татарстан чемпионаты** — ел саен Россиянең футбол буенча дүртенче дивизионы кысаларында Татарстан Республикасы һәвәскәр командалары арасында үткәрелә торган футбол турниры.

1970 елда «Татарстан АССР чемпионаты» исеме астында нигез салына, ССРБ таркалганнан соң, 1993 елда «Татарстан Республикасы чемпионаты» дип атала. Татарстан Республикасы футбол федерациясе эгидасы астында үткәрелә, ул, үз чиратында, Россия футбол берлегенә буйсына.

## Үткәрү структурасы
Республика чемпионаты лига системасыннан тора: Югары лига (иерархиядә иң югары), Беренче лига һәм Икенче лига. Югары лига җиңүчесе өченче дивизионның «Идел буе» Төбәкара футбол берлегендә уйнарга хокуклы.

Ел саен республика чемпионы Татарстан Кубогы иясе белән Суперкубок өчен матч уйный. Кышын «Татарстан Республикасының Кышкы чемпионаты» үткәрелә. Шулай ук февраль аенда Профессиональ футбол лигасы командалары арасында «Татарстан Республикасы Футбол федерациясе кубогы» үткәрелә.

## Республика чемпионнары

## Сылтамалар

* Сайт Федерации футбола республики Татарстан
* ИСТОРИЯ РЕГИОНАЛЬНЫХ ТУРНИРОВ РОССИИ ПО ФУТБОЛУ. РЕСПУБЛИКА ТАТАРСТАН
* Чемпионат Татарстана по футболу 2020
Төркем:Татарстанда спорт
Альберт Сергеев

**Альберт Николаевич Сергеев** (1967 елның 15 марты, Казан) — совет һәм Россия футболчысы, ярымсакчы. Ульяновск «Волга»сы өчен 300дән артык матч уйнаган.

## Тормыш юлы
Альберт Сергеев 1967 елның 15 мартында Казанда туа. Казан футболында тәрбияләнгән.

Өлкәннәр дәрәҗәсендә 1986 елда Ульяновскның «Старт» клубында икенче лигада чыгыш ясый башлый, клуб составында алты сезон үткәрә. 1992 елда, «Старт» таркалганнан соң, Казанга әйләнеп кайта һәм бер ел «Рубин» өчен Россиянең беренче лигасында уйный, аннары төрле дивизионнарда Димитровградның «Лада»сы һәм «Текстильщик» (Ишәй) өчен чыгыш ясый. 1996 елда Ульяновскта яңадан торгызылган, хәзер «Волга» исемен йөрткән,  клубка әйләнеп кайта һәм аның өчен тагын җиде ел чыгыш ясый. Россиянең өченче һәм икенче дивизионнары зона турнирлары призёры. 2002 елда профессиональ карьерасын тәмамлый, аннары тагын берничә ел һәвәскәрләр ярышларында «Энергия»/«Волга-Д-Энергия» (Ульяновск) клубы өчен уйный.

ССРБ һәм Россия беренчелекләрендә профессионаллар (осталар) дәрәҗәсендә барлыгы 438 матч уйнаган һәм 14 гол керткән. Ульяновск «Волга»сы составында 13 сезон эчендә 344 матч уздырган һәм 12 гол керткән. Клуб тарихында уйналган матчлар саны буенча лидерларның берсе булып тора.

Уен карьерасы тәмамланганнан соң «Волга» клубында администратор булып эшли башлый, бу вазыйфаны 10 елдан артык били. Ветераннар ярышларында катнаша.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* FootballFacts.ru сайтында профиль

Төркем:«Рубин» футбол клубы уенчылары
Төркем:Русия футболчылары
Төркем:ССРБ футболчылары
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1967 елда туганнар
Төркем:15 март көнне туганнар