open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Симпатик офтальмия

**Симпатик офтальмия** —  үтәли ярадан күбесенчә төсле катлау коелу өчен (рәс. 23.21а) яки сирәгрәк  күпсанлы витреоретиналь алымнардан торган интраокуляр хирургиядән соң үсеш  алучы ике яклы гранулематоз панувеит. Җәрәхәтләнгән күз симпатизацияләүче, ә сәламәт күз симпатизацияләнүче дип атала.  Гистологик зарарланулар гадәттә аз гына, шуңа диагноз фаразлана.
Гистология
Хориоидеяның таралган массив  лифоцитар инфильтрациясе һәм күбесе йотылган меланин белән вак бөртекле  гранулалардан торган эпителиоидлы күзәнәкләрнең сибелгән тупламалары  үзенчәлекле билгеләре санала (рәс. 23.216). Дален-Фукс төерләре — бу Брух  мембранасы һәм ЧТЭ арасында урнашкан гранулемалар (рәс. 23.21в).
## Ачыклау
1. 65% очракта беренчел җәрәхәттән соң  2 атнадан алып 3 айга кадәр һәм 90% очракта беренче ел дәвамында билгеләнә. 

2.     Билгеләре (барлыкка килү тәртибендә).

•      Симпатизацияләүче  күз беренчел җәрәхәт билгеләренә ия һәм гадәттә кызарган һәм ярсытылган.

•      Симпатизацияләнүче  күздә күз чагылу үсеш ала һәм ул ярсытыла башлый.

•      Ике күздә дә алгы  увеит үсеш ала, ул чагылмаган яки авыр һәм гранулематоз була ала (рәс. 23.21г).  Авырлык буенча увеит тәңгәл үсеш алмаска мөмкин, шуңа күзнең чагылмаган җәлеп  итүен үткәреп була.

•      Гистология  тикшерүендә урта перифериядә һәм ЧТЭ астында (рәс. 23.21д) Дален-Фукс  төерләренә туры килгән мультифокаль хориоидаль инфильтратлар билгелиләр.

•      Авыр очракларда  челтәркатлауның экссудатив кубарылуы үсеш ала.

•      Макула өлкәсен җәлеп  иткән калдык хориоретиналь җөйләр күрү югалту сәбәбе була ала.

•      Фогт-Коянаги-Харада  синдромы белән охшаш «кичке шәфәкъ» күренеше хас.

3.     ФАГ челтәркатлау кубарылуы барышында кушылган субретиналь  чыганаклар белән ЧТЭ дәрәҗәсендә күпсанлы сыекча үтеп чыгу чыганакларын  ачыклый.

4.     ИЗА хориоидеяда караңгы таплар ачыклый, алар чир активлыгы  турында аңлата. Башлангыч стадияләрдә киеренке дәвалауда алар юкка чыга.

5.     УТТ хориоидея калынаюын һәм челтәркатлау кубарылуын  күрсәтергә мөмкин.

6.     Системалы күренешләре  (еш очрамый)  Фогт-Коянаги-Харада синдромында кебек (баш авыртуы, АМС плеоцитоз, дисакузия,  колакта шау, алопеция, вакытыннан алдан чәч агару һәм витилиго).
## Дәвалау
1.    Энуклеацияне җәрәхәттән 10 көн үткән арада күрү буенча фараз өметсез  булганда гына башкаралар, чөнки симпатизацияләүче күз сәләт ягыннан  симпатизацияләнүчедән яхшырак була ала.

NB Эвисцерация симпатик офтальмия үсешен  кисәтми.

2.     Алгы  увеитны урынлы дәвалау: стероидлар һәм циклоплегиклар.

3.     Стероидлар  белән системалы дәвалау  (1-1,5 мг/кг) гадәттә нәтиҗәле, тик кайбер очракларда циклоспорин яки  азатиоприн кулланырга кирәк. Кабатлануларны булдырмау өчен дәвалауны ким  дигәндә бер ел эчендә әкренләп дозаны киметеп үткәрәләр. Туры килгән  терапиядә фараз 75% очракта уңай һәм күрү үткенлеге 6/12 югары.

NB Дәвамлы күзәтү берничә ел дәвамында  күпмедер вакыттан соң 50% очракта барлыкка килгән кабатланулар ешлыгы өчен  кирәк.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Бактериаль эндофтальмит

Эндофтальмит калган чит җисем белән үтәли җәрәхәтләрнең  8% очрагында үсеш ала.

**1.   ** Куркынычлык шартлары. Кичектерелгән беренчел эшкәртү, күз эченнән алынмаган  чит җисем, урнашуы һәм зарарлану күләме. Клиник билгеләре операциядән соң  кискен эндофтальмит белән охшаш.

**2.   ** Тудыргычлар. 90% очракта  — Staphylococcus spp. һәм Bacillus spp.

## Алып бару алымнары
1.     Кисәтү

• Ципрофлоксацин 750 мг 2 тапкыр  көнгә күз алманың ачык җәрәхәтләрендә билгелиләр.

•       Чит җисемне кыска  вакыт эчендә алу.

•       Витрэктомия сораган  ялкынсыну үсешенең югары куркынычлыгы булганда антибиотикларны интравитреаль  кертү (мәсәлән, авыл-хуҗалыгы җәрәхәтләрендә).

**2.    ** Алынган  чит җисемнән юдыруларны  тикшерү .

**3.   ** Билгеләнгән  очракларда дәвалау кискен бактериаль эндофтальмитта кебек (12 нче бүлекне *кара*).
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Ревматоидлы артрит

**Ревматоидлы артрит (РА)** — тәңгәл, җимергеч,  деформацияле, ялкынсынулы полиартропатия белән бергә буыннардан тыш  күренешләр һәм әйләнештәге антиглобулин антитәнчекләре (ревматоид факторлары)  белән сыйфатланган системалы аутоиммун чир. Хатын-кызлар ешрак чирли.

1.  Ешрак гомернең 4 нче дистәсендә буыннар  шешүе белән билгеләнә, гадәттә чук зарарлана (рәс. 24.1а).

2.    Билгеләре

•       Чукның вак буыннарының  тәңгәл ялкынсынуы, гадәттә проксималь фаланга ара, дисталь буыннар  зарарланмый. Өстәвенә, еш уч-фаланга һәм чук буыннары зарарлана.

•      Хроник ялкынсыну өчен буыннарның икенчел  нигезсезлеге өлешчә тайпылуга һәм буыннар деформациясенә китерә ала, мәсәлән  уч-фаланга буыннарында терсәк тайпылышы (рәс. 24.1б).

•      Сирәк очракта табан, җилкә, терсәк, бот  буыннары һәм умырткалыкның муен өлеше буыннары җәлеп ителә.

•      Тире күренешләре: сөякле чыгынтыларда  ревматоидлы төерләр (рәс. 24.1в), тире җәрәхәтләнүенә китерә алган васкулит  (рәс. 24.1г) һәм гангреноз пиодермия (сирәк).

3.     Өзлегүләр

•      Үпкә төерләре һәм фиброз.

•      Мультифокаль нейропатия.

•      Сепсислы артрит.

•      Икенчел амилоидоз.

•      Беләзек туннель синдромы.

4.    Дәвалау. СЯКЧ, алтын тозлары,  Д-пеницилламин, гидроксихлорохин, сульфасалазин, глюкокортикоидлар һәм  цитостатиклар куллану.

5.    Офтальмологик күренешләре. Коры  кератоконъюнктивит (икенчел Шегрен синдромы), склерит, җәрәхәтле кератит,  өске кыек мускулның булдырылган сеңер җиңсәсе синдромы (сирәк).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Кабатланучы полихондрит

**Кабатланучы полихондрит** — кимерчәкләрдәге вак тамырларының васкулиты  белән сыйфатланган сирәк идиопатияле чир, ул кабатланучы, төрле әгъзалар һәм  системаларны җәлеп итүче еш көчәюче ялкынсыну күренешләренә китерә.

1.    Гомернең 5-6 дистәсендә билгеләнә.

2.      Билгеләре

•      Колак яфрагының кабатланучы шешүе (рәс.  24.6а).

•      Патологик барышка трахеобронхиаль  кимерчәкләр җәлеп ителсә карлыккан тавыш, йөткерү һәм стридор барлыкка килә  ала.

•      Борын бүлгесе җимерелүе борынның иярсыман  деформациясенә китерә ала (рәс. 24.6б).

•      Йөрәк каплавычлары җитешсезлеге

•     Эрозив булмаган ялкынсынулы полиартрит.

•     Эчке колак төзелешләре җәлеп ителүе  колакларның нейросенсорлы катылыгына, колак шауына яки баш әйләнүенә китерә  ала.

3.     Дәвалау. Колак уртача зарарланганда гадәттә  СЯКЧ системалы куллану җитә, ләкин күбесенчә эчке әгъзалар зарарланганда  системалы кортикостероидлар белән бергә цитостатиклар куллану кирәк.

4.      Офтальмологик  күренешләре. Склерит һәм кискен алгы увеит.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Халькоз

Күзнең бакырдан торган күз эчендәге чит җисемгә җавабы эндофтальмитка охшаш һәм көчәюендә күз үлеменә китерә.
Чагыштырмача аз күләмдә бакырдан торган җиз яки бронза  эретмәләре халькозга китерә.  Электролит  буларак диссоциацияләнгән бакыр күз эчендә депозитлар ясый һәм бу Вильсон  чиренә охшаш күренешкә китерә. Шулай итеп «көнбагыш» кебек алгы капсуляр  катаракта, Кайзер-Флейшер боҗрасы формалаша. Ретиналь депозитлар алтын  төерчәләрдән гыйбарәт, ләкин бакыр тимергә караганда кимрәк дәрәҗәдә токсик  булганга дегенератив ретинопатия үсеш алмый һәм күрү сәләте саклана.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Сидероз

**Тимер кисәкләре** —  иң таралган чит җисемнәр санала. Күз эчендәге метал чит җисем диссоциациягә  дучар була, нәтиҗәсендә метал күз эчендәге эпителиаль төзелешләрендә утыра, аеруча ясмык  эпителиенда, төсле катлауда, керфексыман җисемдә һәм челтәркатлауның сенсорлы  өлешендә (рәс. 23.20а). Метал күзәнәкле ферментлы системага токсик йогынты  ясый, бу күзәнәкләр үлеменә китерә.

**1.   ** Билгеләре. Алгы капсула катарактасы, ул алгы капсулада тимернең  радиаль утырмасыннан (рәс. 23.20б) һәм төсле катлауның кызгылт көрән  буялуыннан гыйбарәт (рәс. 23.20в), бу төсле катлауның гетерохромия сәбәбе  була ала (рәс. 23.20г).

**2.    ** Өзлегүләре. Трабекуляр аппарат зарарлану өчен үсеш алган икенчел  глаукома һәм күрү буенча фаразны билгеләүче тутлы ретинопатия. Вакыт белән  электроретинография көчәюче b-дулкын белән сыйфатлана.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Шри Свастһани Брата Катһа

***Шри Свастһани Брата Катһа*** (Непали телендә: श्री स्वस्थानी ब्रत कथा, Свастһани Алиһәсенең Ашаудан Тыелу Хикәясе) Непалдан килеп чыккан Һинд дине эпосы.
Ул беренче мәртәбә 1573 ел тирәсендә Невар телендә Джаянта Дэв тарафыннан язылган булган, әмма соңрак ул Непали теленә тәрҗемә ителгән булган. 
*Шри Свастһани Брата Катһа*ның вакыйгалары Непалда Санкһуны кертеп төрле даирәләрдә була.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Эпос
Төркем:Непал
Бэйтс чипы

**Бэйтс чипы** (шулай ук **слоппи чип** яки **фаззи чип** дип атала) ул MIT Media Lab-ның (Массачуссеттс Технология Институтының бер өйрәнү лабораториясенең) компьютер галиме Джозеф Бэйтс исәпләүләр өчен тәкъдим иткән теоретик чип. Ул исәпләүләрне башкарыр өчен төгәл билгеле булмаган дәрәҗәле мантыйкны җигә дип уйланылган. Төгәл билгеле булмаган дәрәҗәле мантыйк (алмашынучаннарның "хакыйкать" дәрәҗәсе **0** һәм **1** арасында теләсә-нинди матди сан (Real number) булырга мөмкин мантыйк). Нәтиҗә исәпләүләр әзрәк төгәл булып чыга, гәрчә тизрәк башкарылыр иде дип уйланылган булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Санак
Төркем:Мантыйк
Кирилл Ситников

**Кирилл Прокофьевич Ситников** (1899, Кубан өлкәсе, Россия империясе — 1988, Казан, ССРБ) ― совет педагогы, дәүләт эшлеклесе. Казан дәүләт университеты җитәкчесе (1937―1951).

## Тормыш юлы
Кирилл Ситников 1899 елда Кубан өлкәсендә Михайловский станицасында казак гаиләсендә туа. Ватандашлар сугышында катнаша, Кызыл Армиянең даими частьларында хезмәт итә. 1920 елда Дондагы Хопёр районында контрреволюциягә һәм спекуляциягә каршы көрәш буенча ВЧК (Бөтенроссия гадәттән тыш комиссиясе) рәисе була. Беренче колхозларны оештыра.

1922―1927 елларда Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясендә укый. Аны тәмамлаганнан соң аспирантурада кала һәм 1930 елда тәмамлый. 1931 елда Мәскәү Агрохимия һәм туфрак белеме институтының физика кафедрасы мөдире итеп билгеләнә, 1933 елда авыл хуҗалыгы академиясенең физика кафедрасы мөдире була.

1937 елның августыннан 1938 елның мартына кадәр Казан дәүләт университеты директоры вазыйфаларын вакытлыча башкаручы, 1938 елның апреленнән 1951 елның октябренә кадәр — КДУ ректоры. Бу дәрәҗәгә Казанда яшәмәгән кешене билгеләү гадәттән тыш була, чөнки университет тарихында мондый прецедентлар булмаган диярлек. Профессор Николай Непримеров сүзләренә караганда, беренче гыйльми советта Ситников университет бернинди фән белән дә шөгыльләнергә тиеш түгел һәм аны югары уку йортларында эшләү өчен эшчеләр һәм крестьяннар әзерләү өчен эш факультеты итәргә кирәк, дип белдергән, университетның типографиясен һәм остаханәләрен биргән, бернинди фәнни тикшеренүләргә ярдәм итмәгән, алты профессорны эштән азат иткән. ССРБ Югары һәм урта махсус белем бирү министры Вячеслав Елютинга свояк булып туры килгән.

1951―1975 елларда Казан университетының гомуми физика кафедрасы мөдире була.

1988 елда Казанда вафат була.

## Искәрмәләр


Төркем:Казан университеты укытучылары
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:1988 елда вафатлар
Төркем:1899 елда туганнар
Константин Ворошилов (1885)

**Константин Ворошилов** ( 11 февраль,1885, Казан - 1929) - адвокат, ОСВАГ җәмгыятен пропагандалаучы, Кырым Халык Вәкилләре Советы Рәисе (1917-1918).

## Биография
Константин Константинович Ворошилов 1885 елның 11 февралендә Казанда  физика-математика факультеты деканы һәм Казан Император Университеты  ректоры Константин Васильевич Ворошилов гаиләсендә  туган  . Константин Ворошилов Казан университетының юридик факультетына укырга керә. Шунда  укыганда,  социал-демократик партиягә керә һәм аның Казан комитеты председателе итеп сайлана. 

1905 елгы революциядә актив катнашкан, шуның  өчен  1907 елда ул университеттан куылган, кулга алынган һәм Вятка өлкәсенә сөргенгә җибәрелгән. 

Сөргеннән кайткач, ул чит илгә -  Германиягә китә, шунда  белем алуын дәвам итә.  

Рәсәйгә  кайткач,  Симферопольгә урнаша,  анда присяжный поверенный була һәм Г. В. Плеханов оештырган Бердәмлек төркеменә кушыла.

1917 елгы Октябрь инкыйлабыннан соң  Кырым халык вәкилләре Советы составына керә һәм аның  рәисе була.

Гражданнар сугышы вакытында адвокатлыгын ташлап, ОСВАГ җәмгыятенең пропагандисты була, Кырымдагы Ак Армия солдатлары арасында большевистларга каршы агитация белән шөгыльләнә  . 

1920 елда большевиклар Кырымга килгәч, башта Симферополь хастаханәсендә чит кеше исеме астында яшеренергә мәҗбүр була, анда аның икенче хатыны Екатерина Григорьевна Грудинская эшли. 1921-1922 елларда үз йорты подвалында яшеренеп яши.

Кызы Марина тугач, гаилә Казанга күченә, анда Ворошилов үзенең чын  исеме астында яши һәм 1929 елга кадәр адвокатлык  белән шөгыльләнә. Казан хакимиятенә аның Кырымдагы эшчәнлеге билгеле булмый. Аларның гаиләсен Казанда хөрмәт итәләр һәм аңа 1905 елгы  революция Герое исеме бирелә.

1929 елның 5нче гыйнварында Казанда үлә.  Арча зиратында күмелгән.

Хәзерге вакытта Ворошилов яшәгән йорт Симферополь шәһәренең истәлекле урыны булып тора   һәм җирле әһәмияттәге архитектура һәйкәлләре реестрына кертелгән  

## Гаиләсе

* Беренче хатыны - Нина Ивановна Львова.
* Икенче хатыны - Екатерина Григорьевна Грудинская (1895-1973), микробиолог.
* Беренче никахтан балалары - Владимир Константинович Ворошилов (1906-1984), укытучы, һәм Андрей Константинович Ворошилов (1916-1944), хәрби метеоролог,  Икенче бөтендөнья сугышында һәлак булган .
* Икенче никахтан балалары - Марина Константиновна Ворошилова (1922-1986), вирусолог, СССР медицина фәннәре академиясе әгъза-корреспонденты.

## Чыганаклар

* В.А.Оболенский, Моя Жизнь, Мои Современники . Всероссийская Мемуарная Библиотека, серия Наше Недавнее, выпуск 8. YMCA Press, Paris, 1988

## Искәрмәләр

Төркем:1929 елда вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:1885 елда туганнар
Төркем:11 февраль көнне туганнар
Төркем:Википедия:Карточкада даталары кулдан викиләштергән мәкаләләр
Төерле полиартериит

**Төерле полиартериит (ТПА)** — вак һәм уртача артерияләрне зарарлаучы  идиопатияле, гомергә янаучы тамырлар коллагенозы. Ир-атлар 3 тапкыр ешрак  чирли.

1.    Гомернең 3-6 дистәсендә тахикардия,  миалгия, артралгия, бизгәк һәм тән авырлыгын югалту белән билгеләнә.

2.      Билгеләре

• Тире күренешләре: пурпура, гангрена (рәс.  24.5а) һәм челтәрле «мәрмәрле» тире (рәс. 24.5б).

•      Мускуллар хәлсезлеге һәм авырту.

•      Бөерләр зарарлану һәм гипертензия.

•      Йөрәк җитешсезлегенә һәм миокард инфарктына  китерә алган йөрәк тамырлары артерииты.

•      Ашказаны-эчәклектән кан китү яки кискен  корсакның клиник күренеше.

•      Паралич яисә мультифокаль нейропатия.

1.    Ачыклау сынаулары эозинофилия,  гипергаммаглобулинемия һәм тире биопсиясендә тукымалар некрозын ачыклый.

2.    Дәвалау. Кортикостероидлар һәм цитостатикларны  системалы куллану.

3.    Офтальмологик күренешләре. Некрозлаучы  склерит, периферик җәрәхәтле кератит, орбитаның псевдотуморы, челтәркатлау  тамырларының окклюзив периартерииты.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Александр Овчинников

**Александр Александрович Овчинников** (1874, Спасо-Заозерье, Вятка губернасы — 1936 елның 15 сентябре, Берлин) — рус хокук белгече, статистик һәм педагог.  Профессор, Казан университеты ректоры (1921—1922).

## Тормыш юлы
Александр Овчинников 1874 елда Вятка губернасы Спасо-Заозерье авылында рухани гаиләсендә туа. 1897 елда Казан Император университетының юридик факультетын тәмамлый, шуннан соң сәяси экономия һәм статистика кафедрасында профессорлык дәрәҗәсенә әзерлек өчен калдырыла. 1900 елдан бирле бу кафедрада приват-доцент булып эшли. Университетта эшләү чорында еш кына төрле фәнни җыелышларда докладлар белән чыгыш ясый, даими рәвештә фәнни мәкаләләр бастырып чыгара, Казан университеты каршындагы Юридик җәмгыять әгъзасы булып тора.

1921 елның 5 февралендә ректор итеп сайлана. Ректорлык чорында Овчинников тарафыннан Төньяк Боз океаны ярларына Төньяк диңгез юлларын өйрәнү өчен экспедиция оештырыла, медицина факультетында табиблар җәмгыяте төзелә, иҗтимагый фәннәр факультетында Көнчыгыш телләр кафедрасы оештырыла, ике бүлекле авыл хуҗалыгы һәм урман белеме факультетына нигез салына.

ТАССР Мәгариф халык комиссариаты, Овчинниковның советка каршы позициясе аркасында, аның университет ректоры вазифасында булу фактыннан канәгать булмаган, әмма башта аны вазифасыннан алырга омтылышлар университет галимнәр советы тарафыннан туктатылган. 1921 елның көзендә аның фатирында тикшерү үткәрелә, Овчинникларның үзе берничә атна Кострома губернасында хатыны туганнары янында үткәрергә мәҗбүр булган. Шул ук елның декабрендә студентлар җыелышында ректор итеп Николай Парфентьев сайлана һәм аның кандидатурасы Баш һөнәри белем бирү идарәсе тарафыннан раслана. Әмма Парфентьев сайлауның шикле тәртибе аркасында вазифадан баш тарткан һәм Овчинников үз урынында 1922 елның августына кадәр кала.

1922 елның сентябрендә суд карары буенча чит илгә җибәрелә. Берлинда (Тегельдә) яшәгән. Рус фәнни институтында укыта.

1936 елның 15 сентябрендә вафат була. 18 сентябрьдә Тегельдә рус чиркәү зиратында җирләнгән.

### Гаилә
Ике тапкыр өйләнгән була. Беренче хатыны ― Софья Павловна (туганда Кибардина). 1921 елда холерадан вафат була. Шул ук елны тифтан бердәнбер кызы Вера вафат була. 1920 елда чиркәү башлыгының тол калган хатыны Александра Александровна Субботинага (туганда Груздева) өйләнә. Аның ике баласына — Ольга һәм Сергейга үги ата була.

## Искәрмәләр


Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Казан университеты укытучылары
Төркем:Берлинда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1936 елда вафатлар
Төркем:15 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:1874 елда туганнар
Элерс-Данлос синдромы

**Элерс-Данлос синдромы (күзнең склерозлы)** —  проколлагенлизилгидроксилаза булмавы белән бәйле коллаген патологиясе белән  сыйфатланган сирәк, гадәттә аутосом-рецессивлы чир. Чирнең 9 астибы бар,  ләкин 6 һәм 4 тибына (сирәк) күз зарарлану хас.

1.   Тире юка һәм гиперсыгылмалы һәм папирос кәгазенә охшаш (рәс.  24.10а). Җиңел зарарлану, җөйләнү белән әкрен төзәлү хас (рәс. 24.10б).

2.   Буыннар. Артык хәрәкәтлек, бәйләвеч аппараты көчсезлеге (рәс.  24.10в) гадәти каймыгу, еш егылу, гидроатрозлар, тез һәм терсәк буыннары  өстендә ясалма шешләр ясалуга китерә ала.

3.   Йөрәк-тамыр системасы. Геморрагияле диатезлар, аневризма катламлануы, эре кан  тамырларының үзлегеннән ертылуы һәм митраль каплавыч пролапсы.

4.   Башка системалы күренешләренә сколиоз, диафрагмаль бүсерләр һәм ашказаны-эчәклек һәм  сулыш юллары дивертикулезы керә.

5.   Офтальмологик күренешләре

а) еш: тышчаларның уалучанлыгы белән җәрәхәтләргә югары  бирелүчәнлек, югары миопия, челтәркатлау кубарылу һәм кератоконус;

б) еш булмаган: эпикантус, микрокорнеа, зәңгәр күз аклары, ясмык  эктопиясе һәм ангиоидлы сырлар.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Сыгылмалы псевдоксантома

**Сыгылмалы псевдоксантома** — тире, күз тукымасы һәм йөрәк-тамыр  системасының сыгылмалы җепселләренең таркалуы, дегенерациясе һәм көчәюче  кальцификациясе (рәс. 24.13а) белән сыйфатланган тоташтыргыч тукыманың  нәселле формасы. Чирнең 4 төре бар, бу очракларда күзнең төрле дәрәҗәсендә  зарарлануы була.

1.     Доминантлы  1 төр

•      Тирегә «йонсыз тавык» күренешен бирүче вак  саргылт папулалар яки төерчәләр, ешрак муен тиресендә (рәс. 24.13б), култык  асты чокырында, терсәк бөгелмәсендә, касык һәм кендек яны өлкәләрендә урнаша.

•      Зарарланган тире әкренләп асылынып төшә  (рәс. 24.13в), юкара һәм тиз яралана торган була.

•      Артерияләр һәм йөрәкнең медиа һәм интиманың  сыгылмалы җепселләр кальцификациясе бөер артерияләре стенозына, алмашучан  аксаклыкка һәм митраль каплавыч пролапсына китерә.

•      Аслайланың уалучан кальцификацияләнгән  тамырлардан кан китү өчен ашказаныннан кан агу.

•      Сидек чыгару юллары яки баш мие  тамырларыннан вакыт-вакыт кан савулар.

•      Калын ангиоидлы сырлар  (Groen-blad-Strandberg синдромы).

2.       Доминантлы  2 төр

•      Тире папулалары кимрәк, алар доминантлы 1  нче төр белән чагыштырганда яссырак.

•      Тиренең гиперсыгылмалыгы һәм югары готик  аңкау.

•      Уртача чагылган ангиоидлы сырлар һәм зәңгәр  күз агы.

3.       Рецессивлы  1 нче төр

•      Тире үзгәрүләре доминантлы 1 төрдәге кебек.

•      Тамырларның уртача чагылган зарарлануы,  ләкин еш ашказаны кан агулары.

•      Уртача чагылган ангиоидлы сырлар.

4.       Рецессивлы  2 нче төр

•      Тиренең таралган авыр зарарлануы.

•      Системалы өзлегүләр юк.

•      Ангиоидлы сырлар.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Кремль урамы (Казан, гамәлдә түгел)

**Кремль урамы** (  ) — Казанның тарихи үзәгендә  бүгенге көндә булмаган урам.

## География
1970 еллар ахырына урам Казан кремленең Көньяк-Көнбатыш манарасы янындагы Бауман урамыннан башлана,  шуннан соң Болак белән өзелә; Болакның сул як ярында урам Яңа Кремль һәм Сул Болак урамнары киселешеннән дәвам итә,  аннан соң Киров, Коротченко урамнарын кисеп чыга һәм Сәетгалиев урамы белән кисешә. Күпмедер вакыт (1960— 1970 еллар) урамда трамвай хәрәкәте башкарыла. .

## Тарих
1917 елгы революциягә кадәр урам ике өлештән торган: урамның Болак белән Кремль арасындагы өлеше *Тимерчелек тыкрыгы* дип аталган һәм Казанның 1-нче полиция бүлегенә караган. Калган өлеше *Триумфаль урам* дип аталган һәм 2-нче полиция бүлегенә караган, исеме 1877-1878 елларда рус армиясенең Рус-Төркия сугышында җиңүе уңаеннан һәм 1918 елда Казанны кызыллар яулап алганнан соң җимерелгән Триумфаль арка буенча бирелгән.  Ике урам да Жарковский (Кремль) күпере белән тоташкан.

1930-нчы елларда үзгәртелә. 11939 елга Бауман урамыннан Коротченко урамына кадәр бара.

Болак тамагын күмеп, Жарковский күперен сүткәч, урам ике өлешкә бүленә.

1960 нчы һәм 1970 нче елларда урамның көнбатыш өлеше тулысынча диярлек сүтелгән, алар урынында Спорт сарае, ЦУМ, Сәетгалиев урамындагы торак йортлар төзелә; 1973 елда урамнан трамвай юллары Казансу яр буена күчерелә. Урамның "Болак арты" өлешендә калган йортлар 1996 елда сүтелә, ә аның исеме элеккеге Ленин урамына бирелгән. 2000 елда Бауман һәм Үң Болак урамнары арасындагы йортлар сүтелә.

## Күренекле объектлар

* №1 / 14 - Лебедев казармалары (сүтелгән)
* No. 2 - Казан циркы (хәзерге адрес: Меңьеллык мәйданы, 2).
* Кремль һәм Мәскәү урамнарының почмагы - Рама фабрикасы йорты (1990 нчы елларда сүтелгән).

## Шулай ук карагыз

* Ново-Кремлёвская улица
* Ярмарочная улица

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча урамнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Юкка чыккан урамнар
Төркем:Казан тарихы
Олькеницкий урамы (Казан)

**Олькеницкий урамы** ( *Олкеницкий*,  — хәзер Казанның Вахитов районында булмаган урам.

## География
Урам тулысынча диярлек Фёдоровский калкулыгында иде; аның көнчыгыш читеннән башланып, Пушкин урамы һәм Текә тыкрык урамнары белән кисешә, Касаткин урамы белән тәмамлана иде.

## Тарих
XX гасырдан да соңга калмыйча барлыкка килгән Югары Федоровски бистәсе тарихи районы территориясендә барлыкка килә, шуңа күрә аның беренче билгеле исеме - *Берьяклы Верхне Федоровски*; .  Урам "б*ерьяклы*" дип аталган, чөнки башта торак йортлар тик бер яктан төзелгән булган - урамның икенче ягын Фёдоровский монастыре биләгән.  1917 елгы революциягә кадәр административ рәвештә 1 нче полиция бүлегенә керәләр; Казанда район бүленешен керткәннән соң Бауман районына, Бауман һәм Вахитов районнарына, һәм 1995 елдан —  Вахитов районына.

1927 елның 2 ноябрендә урам Казан губерна гадәттән тыш комиссиясе рәисе Гирш Олькеницкий хөрмәтенә үзгәртелә. 1930 нчы елларда Фёдоровский монастыре сүтелә, участок башта «Кызыл Йолдыз» ширкәтенә, аннары милиция идарәсенә 300 фатирлы йорт төзү өчен тапшырыла, әмма аны тегеләре дә, башкалары да үзләштерелми, һәм озак вакытлар монастырь урынында базар була.

Олькеницкий урамының күпчелеге 1980-нче елларда Үзәк Ленин музееның Казан филиалын төзү өчен сүтелә; йортларның калган өлеше 1990-нчы елларда сүтелә.

## Күренекле объектлар

* Троица-Федоровский монастыре (сүтелгән)

## Күренекле кешеләре

* Төрле елларда урамда  математик Антон Жбиковский, революцион хәрәкәт эшлеклесе Иван Чарушников, географ һәм этнограф, Казан шәһәре музее директоры Бруно Адлер һәм җырчы, ТАССР халык артисты Ренат Ибраһимов яши.

## Искәрмәләр

### Аңлатмалар

### Чыганаклар

## Әдәбият

* Казанский губернский статистический комитет. Адрес-календарь и справочная книжка Казанской губернии на 1915 год (рус.). — Каз.: Тип. губ. правл., 1914. — 819 с.
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Андрей Кузнецов

**Андрей Михайлович Кузнецов** (1901— 1971) — махсус хезмәтләрнең совет эшлеклесе, дәүләт куркынычсызлыгы полковнигы, Карело-Фин ССР МГБ НКГБ халык комиссары.

## Биографиясе
Андрей Михайлович Кузнецов эшче сыйныф гаиләсендә туып, Боровичидагы башлангыч мәктәпне тәмамлаган. 1916—1920 елларда Боровичи шәһәрендә заводта эш башкаручының ярдәмчесе, хастаханәдә хисапчы булып эшли. 1919 елның сентябреннән РКП(б) әгъзасы.

1920—1924 елларда Кызыл Армиядә - Көнбатыш фронтның 27 нче дивизиясенең хисапчы-эш башкаручы, 380 нче укчы полк комиссары секретаре. Петроград өлкә башкарма комитетында Смольный команда курсларында укыганнан соң, Петроград губернасы башкарма комитеты каршында 6 нчы кавалерия полкының взвод командиры ярдәмчесе итеп билгеләнә.

1924—1926 елларда, армиядән демобилизациядән соң, хисапчы, кассир, эшчеләр комитеты секретаре булып Боровичида эшли.

1926 елда Боровичи районы ОГПУ вәкиле ярдәмчесе булып эшкә алына. 1927—1929 елларда — Ленинград өлкәсе ОГПУ Боровичи  округ бүлегенең контроль-ревизия бүлеге вәкиле.

1930 елда ОГПУның Югары чик мәктәбендә контрразведка курслары тәмамланганнан соң  ОГПУның Новгород оператив секторының оперуполномоченные итеп билгеләнә. 

1932 елдан ул Карелия Автономияле ССРы ГПУ контроль-ревизия бүлеге вәкиле, НКВДның Пряжа һәм Кандалакша район бүлекләре начальнигы, Карелия Автономияле Совет Социалистик Республикасы - Карел-Фин Совет Социалистик Республикасы тикшерү бүлеге начальнигы. Бөек Ватан сугышы башлангач, ул Карел-Фин Совет Социалистик Республикасы НКВД  башлыгы итеп билгеләнә.

1943—1950 елларда — Карел-Фин Совет Социалистик Республикасының  дәүләт куркынычсызлыгы халык комиссариаты-дәүләт куркынычсызлыгы министрлыгының халык комиссары (министр).

1950—1955 елларда Татар АСРында — дәүләт куркынычсызлыгы министрлыгының  министр урынбасары, Эчке эшләр министрлыгы министры урынбасары, Татарстан АССР Министрлар Советы каршындагы КГБ рәисе урынбасары.

## Әдәбият

* Органы безопасности Карелии: исторические очерки, воспоминания, биографии / авт.-сост. К. Ф. Белоусов, А. М. Беляев, С. Г. Веригин и др. — Петрозаводск, 2008. — 432 с.: фот. ISBN 978-5-94804-134-6
* *Н. Петров* Кто руководил органами госбезопасности, 1941—1954: Справочник. — М.: Звенья, 2010. ISBN 5-7870-0109-9
Төркем:Шәхесләр:ТАССР
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Байрак ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Полковниклар (ССРБ)
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1971 елда вафатлар
Төркем:23 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1901 елда туганнар
Төркем:4 ноябрь көнне туганнар
Ярминкә урамы (Казан)

**Ярминкә урамы** —  хәзерге вакытта Казанның Вахитов районындагы булмаган урам.

## Географиясе
Урам Кремль белән Болак арасында урнашкан , Бауман урамына параллель булган, Ташаяк һәм Кремль урамнарын кичеп үткән.

## Тарихы
Урам булган бу җирләрдә әле хан заманында ук халык яшәгән, әмма шәһәр читендә булган.  Руслар Казанны яулап алганнан соң, крепость киңәйтелә, һәм Кремль белән Болак арасындагы мәйдан аның эчендә кала.  Хәзерге кыяфәттә урам XVIII гасырның икенче яртысында, Василий Кафтырев төзегән "даими" план буенча шәһәрне реконструкцияләү нәтиҗәсендә барлыкка килә. Урамның күпчелек агач төзелеше XIX гасырның икенче яртысына таш бина белән алышына. 1917 елгы инкыйлабка кадәр административ 1 нче полиция бүлегенә карый һәм шәһәр планнарында Болакның Уң як яр буе, яисә исемсез урам буларак сурәтләнә. Казанда районнарга бүленеш кертелгәннән соң, ул Бауман районына  керә.

1914 елда Казан шәһәр думасы карары белән урам Ярминкә урамы үзгәртелә, әмма, күрәсең, бу исем фактта файдаланылмый, чөнки 1920-нче елларның икенче яртысында урам яңадан Ярминкә урамы дип  үзгәртелә.

Куйбышев сусаклагычының барлыкка килүенә бәйле рәвештә , 1950-нче елның икенче яртысында Ленин дамбасы реконструкцияләнә, һәм Кремль дамбасы шәһәрне Казансу елгасы  басудан саклау өчен төзелә; шуңа бәйле рәвештә Ташаяк урамының төньяк җөпь  өлеше  һәм аның бөтен диярлек так өлеше сүтелә.

2000 елларның беренче яртысында урамдагы калган йортлар сүтелә, ә урам Ярминкә мәйданының бер өлешенә әверелә.

## Күренекле объектлар

* / 8/4 - бу йортта «Динамо» кием фабрикасы   (1950-200? ) һәм ТАССР Эчке эшләр министрлыгының балалар кабул итү урнаша. 

## Күренекле кешеләр

* 1950 нче елларда татар шагыйре, тәрҗемәчесе һәм журналист Мөнир Мазунов 15 нче йортта яшәгән

## Искәрмәләр

### Чыганаклар

## Әдәбият

* Казанский губернский статистический комитет. Адрес-календарь и справочная книжка Казанской губернии на 1915 год (рус.). — Каз.: Тип. губ. правл., 1914. — 819 с.
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Евгений Гришин (1961)

**Евгений  Гришин** (15 март, 1961, Казан) - Татарстан Республикасы Дәүләт Киңәшчесе секретариаты җитәкчесе, Татэнерго  ; VI, VII чакырылыш Дәүләт Думасы Депутаты.

## Биография
Евгений Анатольевич Гришин 1961 елның 15 мартында Казанда  туган. Армиядә хезмәт иткән.

* 1987 -  Казан финанс-икътисад институтын тәмамлый.
* 1987-1991 - ВЛКСМның Татар өлкә комитетында эшли: инструктор, сектор мөдире, контроль-ревизия хезмәте начальнигы, икътисадый проблемалар буенча эшләр идарәчесе урынбасары.
* 1991 - ТР Дәүләт комитетының икътисад һәм фаразлау бүлеге башлыгы.
* 1991-1996 - Татарстан Республикасы Финанс министрлыгының валюталы җайга салу һәм кыйммәтле кәгазьләр бүлеге начальнигы.
* 1996 елдан  Татарстан Республикасы Премьер-министры киңәшчесе, Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты аппаратының икътисад һәм финанс бүлеге начальнигы булып эшли.
* 2007 елның августыннан - Татарстан Республикасы Президентының икътисадый сораулар буенча Дәүләт киңәшчесе.
* 2010 - (MBA) КГФЭИ Бизнес идарәсе мастеры 
* 2010 елның мартыннан - Татарстан Республикасы Президентының икътисадый сораулар буенча ярдәмчесе.
* 2010 елның апреленнән - Татарстан Республикасы Дәүләт Киңәшчесе секретариаты җитәкчесе урынбасары.
* 2011 елның 21 декабреннән 2016 елның 5 октябренә кадәр - 6 нчы чакырылыш Дәүләт Думасы Депутаты.
* 2013 елның гыйнварыннан - Татарстан Республикасы Дәүләт Киңәшчесе секретариаты җитәкчесе.
* Җиденче чакырылыш РФ Федераль Җыены Дәүләт Думасы депутаты Ирек Зиннуровның вәкаләтләре вакытыннан алда туктатылу сәбәпле, 2021 елның 13 гыйнварында ул 7нче чакырылыш Россия Федерациясе Дәүләт Думасы Депутаты мандатын ала. 
Шулай ук Евгений Анатольевич " Татенерго " компаниясенең директорлар советы әгъзасы булып торган.

## Шәхси тормышы
Өйләнгән, кызы бар.

## Бүләкләре
Татарстан Республикасының атказанган икътисадчысы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Гришин, Евгений Анатольевич 
* Гришин, Евгений Анатольевич
Төркем:Татарстан сәясәтчеләре
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:15 март көнне туганнар
Суринсар күле

**Суринсар күле** юл буенча Джамму шәһәреннән 42 км (26 миль) арада урнашкан, әйләнә-тирәсендә калкулыклар һәм куе урманнар һәм шул күл берникадәр мифологик әһәмияткә ия. Суринсар һәм Мансар күлләре игезәк күлләр дип таныла һәм Мансар күле аннан 9 км (5,6 миль) арада урнашкан. *Суринсар Мансар Табигый Тыюлыгы* ике күлнең үзәгендә урнашкан.
Төбәктә мул фауна (кошлар да күп төрле), флора яши. Күл уртасында кечкенә утрау урнашкан. Бу утрау меңнәрчә ярканатның өе булып тора. Кайбер дини ышануларга күрә бу күлдә йөзү һәм көймәләрдә йөрү хупланмый.
## Тарихы
Һинд дине мифологиясе буенча бу күлнең килеп чыгышы Маһабһаратам эпосының сугышчысы Арджун белән ассоциацияләнгән. Арджунның улы Мансар күле урынына балкучы ук аткан һәм аннан чишмә ага башлаган һәм ул Суринсар күле булып киткән дип ышаныла. Башта ул *Суранг Сар* буларак мәгълүм булган һәм вакыт узу белән атамасы Суринсар булып киткән.

## Билгеләмәләр
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча күлләр
Дэйвид Һәррис

**Дэйвид Һәррис** (1961 елның августында туган) Яңа Зеландиядән, Данидиннан программа тәэминаты ясаучы. Ул Pegasus Mail һәм Mercury Mail Transport System-ны эшләп чыгарган, һәм Отаго Университетының персоналы әгъзасы. 2000 һәм 2004 еллар арасында ул *Computerworld* өчен колонкалар язган.
Дэйвид Һәррис Оклендта 2002 елның 15 ноябрендә PC World Бүләкләрендә Гомерлек Ирешү Бүләген алган.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Pegasus Mail
* Mercury Mail Transport System
* David Harris's nomination for the Internet Council of New Zealand
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Программалау
Төркем:Программистлар
Дэйвид Кёрк

**Дэйвид Блэар Кёрк** (1960 елда туган) ул компьютер галиме һәм NVIDIA-да элеккеге баш галим һәм архитектура вице-президенты. 2019 елга ул бәйсез киңәшче.
Кёрк әфәнденең Массачуссеттс Технология Институты фән бакалавры һәм магистр бакалавры дәрәҗәсе һәм Калифорния Технология Институтында фән магистры һәм фәлсәфә докторы дәрәҗәләре бар. 1989 елдан 1991 елга кадәр Кёрк Hewlett-Packard ширкәтенең Apollo Systems бүлегенең инженеры булган. From 1993 елдан 1996 елга кадәр, Кёрк видео уен җитештерүче Crystal Dynamics ширкәтенең баш галиме һәм технология җитәкчесе булган. From 1997 елдан 2009 елга кадәр ул NVIDIA-ның баш галиме һәм ул NVIDIA әгъзасы булып тора.
2002 елда Кёрк әфәнде массакүләм базарына югары җитештерүчәнлекле графика аппарат тәэминатын чыгарган өчен ACM SIGGRAPH компьютер графика ирешү бүләген алган. In 2006 елда Кёрк әфәнде шәхси санакларга югары җитештерүчәнлекле графиканы кертү өчен Дәүләт Инженерлык Акадмемиясенең әгъзасы булып сайланган булган. 
Кёрк графикага һәм аның нигезендә булган графика алгоритмнарында 50 патентка ия уйлап чыгаручы булып тора.

## Китаплар
* 

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*NVIDIA Corporate Biography

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Тапован

**Тапован** Санскрит телендә ике тамыр сүздән килеп чыккан: *тапас* мәгънәсе 'аскеза' һәм дәвам итеп 'дини тыелу' һәм 'дәрвишлек' һәм гомумирәк мәгънәдә 'рухи практика' һәм *вана*, мәгънәсе 'урман' яки 'карурман'. Шулай итеп, **Тапован** "аскезалар яки рухи практика урманы" дип тәрҗемә ителә.
Традицион рәвештә Һиндстанда берәү җитди рухи сыенуда катнашкан урын **тапован** буларак мәгълүм булган, анда урман булмаган очракта да. Олы фикер ияләре һәм садһулар яшәгән билгеле мәгарәләр һәм башка скитлар кебек, аскетлар тарафыннан кулланылып бөтен даирә **тапован** буларак мәгълүм була башлаган башка урыннар бар, мәсәлән, төньяк Ганганың көнбатыш ярында Ришикеш шәһәре тирәсендә.
## Тапован (урыннар)

Һиндстанда иң яхшы мәгълүм булган тапован Һиндстанда, Уттаракһандта, Ганганың беренчел чыганакларында Ганготри Бозлыгыннан өстә даирә. Шивлинг пигы астында, якынча 4463 м (14640 фут) биеклектә буш җир мәгарәләрдә, алачыкларда, һ.б. яши торган берничә садһуның фасыл йорты булып киткән һәм ул шулай ук треккинг максаты булып киткән. Треккинг гадәттә Гомукһтан башлана һәм трек 2013 Төньяк Һиндстан Су Ташуларында Ганготридан Гаумукһка юлның күбесенең җимерелүенә кадәр уртачадан авырга кадәр танылган булган. Тапован даирәсе Шивлинг пигын, Бһагиратһи пигын, һ.б. кертеп берничә альпинист экспедициясе өчен нигез лагере булып тора. Тапован даирәсендә болынлыклар, агымнар һәм чәчәк атучы үсемлекләр белән тулы һәм болынлыклар Һиндстанда иң биек урнашкан болынлыкларның берсе дип таныла. Тапованда Амрит Ганга - Ганга нектары - дип аталган агым бозлыкка ага.  Тапован янында шулай ук Нандаван дип аталган урын бар һәм Нандаванга шулай ук треккерлар һәм дини сәфәр кылучылар трек ясыйлар. Нандаван шулай ук Бһагиратһи массивы нигезендә киң болын.
Чамоли районында Джошиматһта охшаш атамалы урын бар, анда Тапован Эссе Чишмәләр буларак мәгълүм булган күкерт чишмә бар. Ул Сапта Бадриның өлеше булып тора.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Иске Победилово (Казан)

**Иске Победилово** (*Победилово, Победилова*) - Казанның Идел буе районындагы  бистә.

## Географиясе
Иске Победилово Идел буе районының көньяк-көнбатыш өлешендә, Иделдән ерак түгел урнашкан; төньякта Казан чистарту корылмаларының канализация тупланма сыешлыклары бар, төньяк-көнчыгышта — Отары бистәсе, көнчыгышта - Отары урманы һәм Октябрьнең ун еллыгы бистәсе, көньякта - бакча җәмгыятьләре һәм Подувалье каналы, көнбатышка - бакча җәмгыятьләре һәм Идел.

Куйбышев сусаклагычын тутырганга кадәр (1957), ул 1,5 км төньяк-көнбатышта, Казан станциясеннән 10 км һәм Ерак Тамак пристаныннан 15 км ераклыкта урнашкан.

## Тарихы
Беренче тапкыр 1603 елда искә алына.

1781 елның дүртенче ревизиясе авылда 91 сарай крестьяны барлыгын ачыклый.

1917 елгы революциягә кадәр авыл Воскресенски вулысының  Воскресенское авылы мәхәлләсенә караган.  Авылда  435,5 десатин (4,76 км²) җир кишәрлеге булган; авыл хуҗалыгыннан тыш, авыл кешеләре Иделдә һәм иң якын күлләрдә балык тотканнар; 1885 елга Борисковода 2 вак лавка, 5 чүлмәк йорты, 1 эчү йорты һәм 2 җил тегермәне булган 

1887 елда Победиловода земство мәктәбе ачыла; 1905 елда анда 21 малай һәм 10 кыз укый.

XIX гасырның 1860 нчы елларыннан 1927 нче елга кадәр Победилово авылы Казан губернасы Казан өязе Воскресенски вулысына керә (1920 елдан — Татарстан АССРның Арча кантоны).  Татарстан АССРга район бүленешен керткәннән соң Татарстан АССРның Воскресенский (Казан шәһәр яны) районы составында.  1938 елдан 1956/57 елга кадәр Сталбишчы районы составында. сусаклагычын тутыру аркасында, авыл 1,5 километр көньяк-көнбатышка, Октябрьнең Ун еллыгы авылына күчерелә. Яңа урынга күчергәннән соң Иске Победилово авылы Сталбишчы (1956/57-1959), Лаеш (1959-1963, 1965-1987) һәм Питрәч (1963-1965) районнары составына керә.

1987 елда Иске Победилово Казанның Идел буе районына  кушыла

## Халкы
1927 елда халкы 349 кеше тәшкил итә

## Урамнары

* ***'. "Иске Победилово" автобус тукталышыннан башлап, Октября урамы 10 белән кисешкән урында тәмамлана. Озынлыгы — 1 километр .

* ***'. Часовня баганасыннан башлап, Бакча урамына параллель рәвештә бара һәм Иске Победилово һәм Октябрьнең 10 еллыгы бистәсен тоташтыручы кечкенә генә урман янында тәмамлана. Озынлыгы-1.2 километр.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Казан бистәләре
Төркем:1987 елда бетерелгән торак пунктлар
Яңа дамба (Казан)

**Яңа дамба** (—1957 елга кадәр Казанда урам-юл челтәре  элементы һәм дамбасы

## Географиясе
Яңа дамба Ерак Тамакны Карга Куагы утравы аша Посад  урамы белән тоташтыручы өч чакрымлы шоссе юлы иде (1955 елдан – Таҗи Гыйззәт урамы).

## Тарихы
Яңа дамба XIX гасыр ахырында Казан үзәге белән Ерак Устье пристаньнарын тоташтыру максатыннан төзелә; Элегерәк, Казан үзәгенә тамак пристаньнарыннан Адмирал слободасы (Бишбалта бистәсе) аша, Иске (яки Волга) дамбасы буйлап барып була. 1920-нче елларның икенче яртысыннан да соңга калмый. Казан тимер юл вокзалы районынан дамба буйлап тимер юл салына.

1930 елның икенче яртысында, Яңа дамба районында азык-төлек сәнәгате предприятияләрен: азык комбинаты, тегермән, шулай ук макарон заводы, сиркә һәм сыра кайнату заводы. һәм башка азык-төлек предприятияләре  төзү планлаштырыла

1957-нче елда, Куйбышев сусаклагычы тутырылганнан соң, Казан үзәге белән Идел арасындагы территориянең зур өлеше су астында кала, һәм элеккеге Яңа Дамба утрауга әйләнә

2011-2012 елларда элеккеге Яңа дамба һәм якындагы Идел утраулары өстеннән өемнәр ясала. Киләчәктә бу өемнәр тоташтырылачак һәм алар буенча елга портыннан М7 «Идел» федераль автомобиль юлына кадәр түләүле автомобиль трассасы узар дип күзаллана, әмма төзелеш эшләре тәмамланмый

## Шулай ук карагыз

* Вороний Куст

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча урамнар
Биометрия һәм суд медицинасы әхлак төркеме

**Биометрия һәм суд медицинасы әхлак төркеме** (элек **Дәүләт ДНК бирелгән мәгълүмат әхлагы төркеме**) ул Берләшкән Корольлек хөкүмәтенә биометрик һәм суд медицинасы материалын җыю, куллану һәм саклау һәм аңлатып булырлык бирелгән мәгълүмат технологияләре кулланышының әхлакый сораулары буенча киңәш итә торган департаментка кермәүче җәмәгать оешмасы. Профессор Марк Уотсон Ганди оешманың рәисе вазифасын 2019 елда алган, ул 2009 елдан бу вазифаны башкарган Кристофер Хью О.Б.Е. әфәндене алыштырган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Official website

Төркем:Әлифба буенча оешмалар
Төркем:Биотехнология
Тамара Губаева

**Тамара  Губаева** (27 апрель,1958 ел, Казан) - юрист һәм филолог, юридик лингвистика белгече; филология фәннәре кандидаты, юридик фәннәр докторы (1997); Россия гадел хөкем академиясенең Казан филиалы гомуми теоретик дисциплиналар кафедрасы профессоры һәм мөдире.

## Биография
Тамара Владимировна Губаева 1958 елның 27 апрелендә Казанда туган. 

1979 елда Казан дәүләт университетын тәмамлаган.

## Хезмәтләре
Тамара Губаева - иллеләп  фәнни басманың авторы һәм автордашы, шул исәптән берничә монография; алар, нигездә, хокук теориясе проблемаларына, шул исәптән Россия Федерациясендә һәм аның субъектларында закон чыгару проблемаларына багышланган.

** «Словесность в юриспруденции». Учебник (1995);
** «Практический курс русского языка для юристов». Учебное пособие (1-е изд. — 1986; 2-е изд. — 1990);
** «Речевые коммуникации юристов». Интерактивный мультимедиа-курс для дистанционного образования (2001)
** «Законотворчество в Российской Федерации» (2000) (гл. «Лингвистические проблемы законотворчества»);
** «Язык и право» (2003).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Видные ученые-юристы России (Вторая половина XX века) : энцикл. словарь биографий : по состоянию на 1 авг. 2004 г. / Рос. акад. правосудия; под ред. В. М. Сырых. — Москва : Рос. акад. правосудия, 2006. — 547 с. : портр.; 30 см; ISBN 5-93916-056-5.

## Сылтамалар

* 
Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Төркем:Юридик фәннәр докторлары
Төркем:Русия юристлары
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1958 елда туганнар
Төркем:27 апрель көнне туганнар
Анна Гурарий

**Анна  Гурари** ( *3 октябрь, 1972 ел,* Казан ) -  пианист.

## Биография
Анна Семёновна Гурарий 1972 елның  3 октябрендә Казанда Казан дәүләт консерваториясе укытучылары Семён Иосифович Гурарий (1946 елда туган) һәм Людмила Ивановна Гурарий (1946 елда туган) гаиләсендә туган. 

5 яшендә әти-әнисеннән  музыкага өйрәнә башлый.  Казан консерваториясе каршындагы махсус музыка мәктәбендә К.Шашкинада  укый. В. Горнастаевадан  дәресләр ала. 

1986 елда  Мәскәүдәге Кабалевский конкурсында тәүге премия ала, 1989 елда - Гөттингендә узган Халыкара Шопен Конкурсында җиңү яулый.

1990 елда әти-әнисе белән Германиягә күченеп китә,  Мюнхендагы Югары музыка мәктәбендә белем алуын дәвам итә.

1994 елда  Дүссельдорфта узган беренче Халыкара Клара Шуман конкурсында беренче премия  ала.(«Concours Clara Schumann», 1994). Шул вакыттан  аның киң иҗат эшчәнлеге башлана.

Анна Гурарий шулай ук Германия, Италия, Австрия һәм Япониядә фортепианодан укыта. Мюнхенда яши.

## Репертуар
Бетховен, Шуман, Шопен, Брамс, Скрябин, Рихард Штраус, Цемлинский, Хиндемит, Барток, Прокофьев, Гөбәйдулина, Родион Шедрин, Йорг Видман .

## Кызыклы фактлар
Вернер Херцогның «Непобедимый»  (2001). фильмында төп рольләрнең берсен уйный. (2001).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Сайт А. Гурарий 
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1972 елда туганнар
Төркем:3 октябрь көнне туганнар
Бөек Ватан сугышы геройларына яңа һәйкәл (Иске Чәчкаб)

**Бөек Ватан сугышы геройларына һәйкәл** — Татарстан Республикасы Кайбыч районы Иске Чәчкаб авылында 2015 елда ачылган һәйкәл.
## Тарихы
Иске Чәчкаб авылында хәзерге Клуб урамында 1833 елда авыл сәүдәгәре Рәхмәтуллин Сөнгатулла ярдәме белән төзелгән мәчетнең бинасы 1938 елда авыл клубына бирелә. 1988 елда бина авария хәленә килә һәм кулланыштан чыгарыла, мәдәният йорты өчен юл аша яңа урында бина төзелә. Иске мәчет бинасы башка төзекләндерелми, ә 1994-1995 елларда Иске Чәчкаб авылында мәчет яңа урында (Үзәк урам, 25А йорт адресы буенча) төзелә һәм 1995 елның 16 июлендә ачыла.
Иске мәчет XXI гасыр башына кадәр сакланган, әмма анда намаз ишелер чиктә укылмаган. 2015 елның кышында иске мәчет бинасы сүтелә һәм аның урынына 2015 елның 9 маенда ярымайлы Бөек Ватан сугышы геройларына яңа һәйкәл ачыла.
Бөек Ватан сугышында Иске Чәчкабтан 165 кеше катнаша һәм 111 кеше һәлак булганнар яки билгесез югалганнар исемлегенә керә. Әлеге исемлек һәйкәлнең алгы ягына урнаштырылган.
Һәйкәл Иске Чәчкаб авылы халкы тарафыннан акча җыеп төзелә.  Алдагы елларда Җиңү бәйрәме авылда иске һәйкәл янында үтсә, 2015 елдан яңасына янында үтә башлый.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Казан каймасы һәйкәле (Иске Чәчкаб)
* Бөек Ватан сугышы геройларына һәйкәл (Иске Чәчкаб)

Төркем:Иске Чәчкаб
Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр
Төркем:Кайбыч районы һәйкәлләре
Артём Демидов

**Артем Демидов** 31 март, 1984, Казан ) - Россия җәмәгать эшлеклесе, Бөтенроссия Тарих һәм мәдәният һәйкәлләрен саклау җәмгыяте советы рәисе  (14 июнь, 2017 елдан) , Мәдәният һәм сәнгать буенча Президент Советы әгъзасы (2018) , ЮНЕСКОэшләре  буенча Россия Федерациясе Комиссиясе әгъзасы (2018 елның 22 декабрендә)  .

## Биография
Артём Демидов 1984 елның 31 мартында Казан шәһәрендә туган .

2007 елда Дәүләт университетының юридик факультетын - Югары икътисад мәктәбен тәмамлый.

2019 елда   «Градостроительное развитие территорий»  программасы буенча Мәскәү архитектура институтында (Дәүләт академиясе) һөнәри әзерлек уза.

2006-2008 елларда Россия Федерациясе Мәдәният министрлыгының хокукый тәэмин итү һәм тышкы элемтәләр департаментында эшли.

2008 елдан ВООПиК Үзәк Советы рәисенең  урынбасары, 2013 елдан -  беренче урынбасары.

2017 елның 14 июнендә ул Үзәк  Совет Рәисе итеп сайлана.

Артем Демидовның актив катнашуы белән җәмгыятьнең күп кенә төбәк бүлекләре торгызыла.

2009 елдан 2011 елга кадәр  Артем Демидов Россия Федерациясенең төрле субъектларында 30дан артык мәдәни мирас объектларында тикшеренүләр, проектлау һәм реставрация эшләрен, Иваново, Орлов, Рязань, Псков, Тверь өлкәләрендәге һәйкәлләрнең торышын контрольдә тота. 

2014 елда җәмгыять базасында мәдәни мирасны саклау өлкәсендә иҗтимагый хәрәкәтләрнең һәм инициативаларның Координацион үзәген булдыру инициаторларының берсе була.

Федераль законга үзгәрешләр кертүдә катнаша («Об объектах культурного наследия (памятниках истории и культуры) народов Российской Федерации»).  Административ хокук бозулар кодексына, "Мәдәният турында" Федераль Закон проектында үзгәрешләр кертүдә дә катнаша.

2012 елдан 2017 елга кадәр Артем Демидов «Выход в город» («Шәһәргә чыгу») популяр агарту проектының кураторы була. Проектка нигез салынганнан бирле анда 300 меңнән артык кеше катнашкан.

Артом Демидов инициативасы белән 2016 елда Җәмгыятьнең Волонтерлар хәрәкәте оештырыла  .

2014 - 2018 елларда ул Мәскәү өлкәсенең Иҗтимагый палата әгъзасы була.

2016 елдан - Россия Федерациясе Мәдәният Министрлыгы каршындагы Иҗтимагый Совет әгъзасы.

2018 елдан - Россия Федерациясе Президенты каршындагы мәдәният һәм сәнгать Советы әгъзасы.

2018 елдан - ЮНЕСКО эшләре буенча Россия Федерациясе комиссиясе әгъзасы.

2019 елдан - Гомумроссия халык фронтының Үзәк ревизия комиссиясе әгъзасы.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
* Мәдәният үсешенә керткән зур өлеше өчен Россия Федерациясе Мәдәният министрлыгының Мактау грамотасы

* Россия Федерациясенең Мәдәният һәм массакүләм коммуникацияләр министрының Рәхмәтләре

* Мәскәү шәһәренең Мәдәни мирас департаменты Мактау грамотасы

* РФ Иҗтимагый палатасы һәм РФ ФҖ Дәүләт Думасы Рәхмәт хатлары 

## Гаиләсе
Өйләнгән, ике улы бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Биография А. Г. Демидова на официальном сайте ВООПИиК 
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1984 елда туганнар
Төркем:31 март көнне туганнар