Абрек Абзгилдин

**Абрек Абзгилдин** (Абрек Әмир улы Абзги́лдин) - нәкышче, монументаль сәнгать рәссамы, Тукай (1997) һәм  Бакый Урманче (2005) бүләкләре иясе.

1937 елның 1 мартында Башкортстан АССРның Баймак бистәсендә (1938 елдан шәһәр) туган. 2013 елның 24 декабрендә вафат. 
## Тәрҗемәи хәле.
1957 елда Төньяк Уралда боксит руднигы шахтасында  эшли.  1957 -1960 елларда Казанда хәрби хезмәттә була. Баймак тау- корыч кою техникумын (1957), Казан сәнгать училищесын (1965), В.И. Суриков исемендәге Мәскәү сәнгать институтын, К.П. Тутеволь кул астында  монументаль нәкыш сәнгате остаханәсен (1970) тәмамлый. 1970 еллар ахырыннан Казанда. 1993 - 2007 ел ларда Татарстанның Рәссамнар берлеге рәисе. Зураб Церетели остаханәсенең Казан бүлекчәсе җитәкчесе. ССРБ рәссамнар берлеге әгъзасы (1974) 
## Иҗаты
Татарстан сынлы сәнгатендә әйдәп баручы рәссамнарның берсе. Станлы һәм монументлы нәкыш өлкәсендә иҗат итә. Керәч һәм смальталы мозаика белән эш итә. Республика шәһәрләренең җәмәгать биналары диварларын бизәгән.
***Мозаикалары:*** Казан мәдәният һәм сәнгать университеты интерьерындагы «*Китап - белем чишмәсе*» (1971), Бөгелмә шәһәре Техника йорты фасадларындагы «*Фән һәм хезмәт*», «*Сәнгать һәм спорт*» (1972, В.И. Охотин белән бергә); 
***фрескалары:*** Казанда «Акчарлак» рестораны интерьерындагы «*Яшьлек*» (1973) һәм Яшьләр үзәге бинасы вестибюлендәге «*Комсомол тарихы*» (1976) һ.б. 
#### Рәсем сәнгате
*Казан ишек алды* (1971);
*Кагылу* (1973);
*Капчык киеп йөгерү* (1975);
*Кол Гали* (1978);
*Көянтәгә чиләк асып йөгерү* (1979);
*Тукай төше* (1980);
*Курайчы Ишмулла Дилмөхәм;мәтов* (1980);
*Тукай һәм Шүрәле* (1980);
*Ульянов - гимназиядә укучы;* (1985);
*Параҗанов һәм Тарковскийга багышлау* (1985);
*Башкорт рапсодиясе* (1967);
*Ат чабышы алдыннан* (1988);
*Йөгерү* (1988);
*Казанда яз* (1989);
*Курайчы портреты* (1989);
*М. Алпатов портреты* (1990);
*Рәссам һәм модель* (1991);
*Язмыш. Шагыйрьнең тууы* (1993)һ.б.

Абзгильдинның әсәрләрендә тирән фәлсәфә дә, оригинальлек һәм төсләр байлыгы да  бар: «Сабан туе» (1973), «Тукай төше» (1975, 1979), «Г. Тукай һәм Шүрәле» (1980) картиналары, «Б. Урманче» (1989), «Сәнгать белгече М. Алпатов» (1990), «Дәрдемәнд» (1997), «София Гобәйдуллина» (1998), «С. Сәйдәшев» (2000) портретлары, мифлар темасына багышланган рәсемнәр шәлкеме (1974-1995).  шундыйлардан.
* Аның “Мөхәммәд пәйгамбәрнең тууы” (1987) әсәре дөньякүләм әһәмияткә ия.
Гамәли бизәлеш сәнгатендә керәч белән эшли. Ялтыравык йөгертеп шамот балчыктан эшләнгән декоратив тәлинкәләр Казандагы студентлар ашханәсе (1979), Чаллыда бала тудыру йорты (1981) интерьерларын бизи.

***Р. Шаһиева: Абзгильдин  иҗатының төп аһәңе – югарыга, хыял киңлекләренә, күккә, илаһилык ноктасына күтәрелү, вакыйганы миф дәрәҗәсендәге кыйссага әйләндерү, мәңгеләштерү***
### Күргәзмәләре
Халыкара (Алмания, 1992; Голландия, 1995, 1997), бөтенрусия (Мәскәүдә РСФСРның 16 автономияле республикасы рәссамнарының  күргәзмәсе, 1971; «Совет Россиясе», Мәскәү, 1980 һәм «Россия-9», Мәскәү, 1991), зона («Зур Идел») күргәзмәләрендә катнаша.
 
Шәхси күргәзмәләре Татарстанда (1994, 1995, 1997, 2000, 2007) һәм Башкортстанда (2000) оештырыла.
 
Әсәрләре Татарстанның  сынлы сәнгать музеенда, Татарстанның  милли музеенда һәм «Казан» милли мәдәни үзәгендә, М.В. Нестеров исемендәге сәнгать музеенда (Уфа), Каракалпакстан  сынлы сәнгать музеенда (Нөкес), шәхси тупланмаларда (Алмания, Голландия) саклана.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре.
Татарстан Республикасының халык рәссамы (1995), Россиянең атказанган рәссамы (2002), Татарстан АССРның  һәм Россиянең атказанган сәнгать эшлеклесе (1986, 2002), Россия сәнгать академиясенең  мөхбир - әгъзасы (2007).
 
Татарстанның  Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе (1997) – «Габдулла Тукай», «Дәрдмәнд», «Бакый Урманче» триптихы әсәрләре шәлкеме өчен.

Россия сәнгать академиясенең көмеш медале (2003).

Татарстан мәдәният министрлыгының Бакый Урманче исемендәге бүләге (2005).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Абрек Абзгильдин: альбом (төзүче Р. Шаһиева): Казан, 2009. ISBN 978-5-298-01895-1
# Мәһдиев Р. Урал-тауның бер кыйтгасы // Казан утлары. 2007. № 3; 
# Червонная С.М. Искусство Советской Татарии. М., 1978; 
# Червонная С.М. Художники Советской Татарии. Казань, 1984; 
# Саттарова Л.И. Другое искусство Абрека Абзгильдина // Казань. 1997. № 5/6

## Тышкы сылтамалар

* http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/185/Абзгильдин
*   башкорт энциклопедиясе  
* http://www.akbarsgallery.ru/painter/painter.php?id=2237
* http://www.bashkortostan.ru/news/34555/ 
* http://www.artlib.ru/?id=11&fp=2&uid=29761
* Абрек Абзгильдин: Жизнь коротка, искусство- вечно! АиФ гәҗите
* Послание от Абрек Абзгильдина 

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Тукай премиясе лауреатлары
Төркем:Бакый Урманче премиясе лауреатлары
Төркем:Татарстанның халык рәссамнары
Төркем:Россиянең атказанган рәссамнары
Төркем:Россиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Россия сәнгать академиясенең мөхбир-әгъзалары
Төркем:Суриков исемендәге рәсем институтын тәмамлаучылар
Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар