open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эфир (мифология)

**Эфир** (&nbsp;— тау һавасы) борынгы юнан мифологиясендә&nbsp;— һаваның (күкнең) югары катламы, Ходайлар урыны, шулай ук аны гәүдәләндерү (персонификацияләү)&nbsp;— илаһи **Эфир**.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буйынча персонажлар
Төркем:Әлифба буйынча мифологик персонажлар
Төркем:Әлифба буйынча илаһиләр
Төркем:Борынгы юнан илаһиләре
Джонсон схемасы

Математикада **Джонсон схемасы**, Сэлмер М.Джонсон хөрмәтенә аталган, ул шулай ук өчпочмак ассоциациясе схемасы буларак мәгълүм. Ул *ℓ* озынлыклы һәм *n* авырлыклы барлык *X* бинар векторларыннан тора, мәсьәлән, v=\left|X\right|=\binom{\ell}{n}.  ике вектор &nbsp;*x*,&nbsp;*y*&nbsp;&isin;&nbsp;*X* *i*-тынчы шул очракта ассоциаталар дип аталалар, әгәр дә *i*&nbsp;=&nbsp;0,&nbsp;1,&nbsp;...,&nbsp;*n* өчен (*x*,&nbsp;*y*)&nbsp;=&nbsp;2*i* . Үз векторлар түбәндәгечә

: 
p_{i}\left(k\right)=E_{i}\left(k\right),


: 
q_{k}\left(i\right)=\frac{\mu_{k}}{v_{i}}E_{i}\left(k\right),


биредә

: 
\mu_{i}=\frac{\ell-2i+1}{\ell-i+1}\binom{\ell}{i},


һәм *E**k*(*x*) ул **Эберляйн полиномы**, ул түбәндәгечә билгеләнә

: E_{k}\left(x\right)=\sum_{j=0}^{k}(-1)^{j}\binom{x}{j} \binom{n-x}{k-j}\binom{\ell-n-x}{k-j},\qquad k=0,\ldots,n.

## Искәрмәләр

Төркем:Комбинаторика
Төркем:Тигезләмәләр
Талия Миңнуллина

**Талия Илгиз кызы Миңнуллина** ( яки , *[[1985 ел]]ның [[24 апрель|24 апреле]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) — Татарстан Җөмһүриятеның инвестицион үсеш агентлыгы җитәкчесе (*[[2014 ел]]ның [[17 октябрь|17 октябреннән]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1985 елның 24 апрелендә Казан шәһәрендә туган. Әтисе Илгиз Миңнуллин РФ ФСБсының ТР буенча идарә башлыгы урынбасары, 2010 елга кадәр ТР буенча  җитәкчесе булган. Талия Илгиз кызы «Чит ил теле» белгечлеге буенча Татар дәүләт гуманитар-педагогик университетын тәмамлаган (*[[2007 ел|2007]]*). MBA программасы буенча магистрлык курсын (*[[Бөекбритания]], [[2013 ел|2013]]*),   һөнәри яңадан әзерләү программасын (*[[2014 ел|2014]], [[Мәскәү]]*) үтә.

## Хезмәт юлы
2007—2010 елларда — Татарстан Республикасының икътисад һәм сәнәгать министрлыгында (*[[2007 ел]]дан [[Татарстан Республикасы Икътисад министрлыгы|Татарстан Республикасының икътисад министрлыгы]]*):  җыелма инвестицион эшчәнлек бүлегенең беренче разрядлы өлкән белгече, әйдәп баручы консультанты, әйдәп баручы киңәшчесе, бүлек мөдире.

2010—2012 елларда — ТР Президенты карамагындагы Дәүләт хезмәте һәм кадрлар департаментында: квалификацияне күтәрү секторы мөдире, 2012—2014 елларда — дәүләт хезмәте үсеше бүлегенең мөдире.

2014 елның 17 октябреннән — Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы җитәкчесе.

## Сылтамалар
*  Талия Илгиз кызы Миңнуллина.  ТР инвестицион үсеш агентлыгы сайты
*  *[[Андрей Кузьмин (1969)|Андрей Кузьмин]]*.   Интервью без галстука. Талия Минуллина о Президенте РТ, инвестициях и о женщине на Востоке. (*[[YouTube]] видео, 58:19*)

## Искәрмәләр


Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Сицилия

**Сицилия** яки **Сиҗилия** () — Италия төбәкләренең берсе.

Административ үзәге —  шәһәре.
## Тарих
1946 елда барлыкка килгән.
## Халык

## Административ бүленеш
6 провинция (2019).
## Искәрмәләр

Төркем:Италия төбәкләре
Болгария дәүләт гимны

— Оркестр башкаруында
 — Хор башкаруында

**“Мила Родино”** (Сөекле Ватан) — бүгенге Болгария дәүләтенең милли гимны. Аның элгәре 1885 елда, “болгарларның яңадан туу чоры” дип аталган заманда, серб-болгар сугышы тәмамлангач барлыкка килә. Шул еллардагы вазгыятьне чагылдыра торган башлангыч текстның авторы — болгар шагыйре Цветан Радославов.
Болгария үзе кичергән сөрешләргә тәңгәл китереп, гимның сүзләрен дә гел үзгәртеп, ә кайвакыт бөтенләй дә гамәлдән чыгарып торганнар. Әйтик, 1886-1944 елларда ул әле ватанпәрвәрлек җыры булып кына җырлана. Ә рәсми гимн булып **“Шуми Марица”** дигән җырның көе һәм шигыре кулланыла. Икенче бөтендөнья сугышыннан соң “социализм лагере”на эләккән болгарлар үзләренең милли-коммунистик рухтагы төп җырын... Советлар Берлеге гимны музыкасына җырларга мәҗбүр булалар. Болгария бу мәгънәсез бәйлелектән 1960 нчы еллар башында, “сталинсызлаштыру”ны сылтау итеп кенә котыла. Ләкин яңа тексттагы өч куплетның соңгысына барыбер “советчыл” сүзләр кертелә: ***“Дружно братя българи, с нас Москва е в мир и бой, партия велика води, нашият победен строй”***.
Цветан Радославов язган беренче-икенче куплетларны да әледән-әле “заманчалаштырылып“ торалар. Ниһаять, 1990 елда, социализм лагере җан тәслим кылгач, текстның беренче куплеты гына кала — тагын бер кат үзгәртелгән хәлдә! Хәтта болгарларның азатлык яулавына багышланган икенче куплет та юкка чыга (***”Паднаха борци безчет за народа наш любим, Майко, дай ни мъжка сила, пътя им да продължим”*** — Сөекле халкыбыз хакына күп көрәшче корбан булды, Ватан-Ана, бераз көч бир безгә, аларның юлын дәвам итәр өчен”).
Болгария гимнының бүгенге сүзләрендә “Иске Планина” — Балкан тауларының болгарча атамасы, Көньяк славяннар телләрендә “планина” — ”тау яссылыгы” дигәнне аңлата. Иске Планина Болгарияне ике өлешкә бүлеп тора: төньяктагысы Фракия (Аурупа телләрендә — Тракия) дип атала, Пирин — илнең көнь­як-көнбатышындагы милли парк. “Родино” — “Родина” сүзенең эндәш формасы (исемнәрнең рус телендә юкка чыккан, украин телендә исә сакланып калган җиденче килеше).
Әйтергә кирәк, гимнны җырлаганда төп куплет белән кушымта арасына **“О Мило!”** (шулай ук эндәш килешендә) дигән “күчеш сүзләре” өстәлә. Кушымтасы ике мәртәбә кабатлана, кабатлау алдыннан да шул ук “О Мило!” сүзләре җырлана.
**МИЛА РОДИНО**
***Болгар телендә:***
Горда Стара Планина,
до ней Дунава синей,
сълнце Тракия огрява,
над Пирина пламеней.
***Кушымтасы (2)***:
Мила Родино,
ти си земен рай,
твойта хубост, твойта прелест,
ах, те нямат край.
**СӨЕКЛЕ ВАТАН**
***Тәрҗемәсе:***
Горур Иске Планина, 
Зәңгәрсу Дунай ага: 
Кояш Фракияне нурлый, 
Пирин өстендә балкый. 
***Кушымтасы (2)***:
Сөекле Ватан, 
Син — җир җәннәте, 
Күркәмлегең, гүзәллегең —
Бакый халәтең. 

Төркем:Илләр буенча гимннар
Төркем:Болгария
Эфир

**Эфи́р** ():

## Мифология һәм фәлсәфә
* Эфир&nbsp;— борынгы юнан мифологиясендә һаваның (күкнең) югары катламы, Ходайларның тору урыны.
* Эфир&nbsp;— антик һәм урта гасыр натурфәлсәфәсендә, физика һәм алхимиядә иң нәзек бишенче элемент.

## Физика
* Эфир&nbsp;— эфирның искергән теорияләрендә электр магнит дулкыннары кебек тирбәлешләре үзен күрсәтә торган барлык үтеп керә торган мохит.

## Химия
* Эфирлар&nbsp;— берничә сыйныфның химик кушылмаларның гомуми исеме. Әлеге күпкырлылык химия номенклатурасын үстерү процессында барлыкка килде (башта матдәләрнең гомуми сыйныфы бар иде).
** Гади эфирлар&nbsp;— ике күмерсутудырмалар радикалы молекулаларында уттуар атомы белән бәйле органик кушылмалар. Иң танылган диэтил эфиры.
** Катлаулы эфирлар&nbsp;— һидроксиль төркеме&nbsp;— спирт калдыгына алмаштырылган карбон яки минераль уттуарлар чыгарылмалары.
** Полиэфирлар&nbsp;— күпьяклы уттуарлар яки аларның күпкатлы спиртлы альдегидлары поликонденсацияләнә торган югары молекуляр кушылмалар.

## Информацион технологияләр һәм элемтә
* «Эфир»&nbsp;— Совет космик аппаратлары сериясе.
* «Эфир»&nbsp;— беренче Совет транзистор радиоласы.
* «Эфир»&nbsp;— һәвәскәр радиоэлемтә өчен Совет серияле кыска дулкынлы трансивер.
* Эфир&nbsp;— Ethereum блокчейн-платформасының исәпләү берәмлеге («криптоягулык»).
* Турыдан туры эфир&nbsp;— реаль вакытта теле- яки радиосигналны трансляцияләү.
* Телефон эфиры&nbsp;— декада-адымлы автоматлаштырылган телефон станциясен кулланганда конференц-элемтәне гамәлгә ашырырга мөмкинлек биргән күренеш.

## Башкалар
* Михал Эфир (род. 1992)&nbsp;— Польша футболчысы, «Рух (Хужув)» клубы һөҗүмчесе.

## Шулай ук карагыз
* Эфир мае
Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Гражданлык хәле актларын теркәү идарәсе

**Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Гражданлык хәле актларын теркәү идарәсе** — Татарстан Республикасы хөкүмәте составындагы мөстәкыйль структур бүлекчә, гражданлык хәле актларын дәүләт теркәвенә алу эшчәнлеген җитәкләү функциясен башкаручы ТР башкарма хакимияте органы, ведомство. 1999 елның 23 декабрендә ТР МК ЗАГС бүлеген идарә итеп үзгәртү юлы белән барлыкка илгән. Идарәнең төп бурычы — Татарстан җирлегендә гражданлык хәле актларын дәүләт теркәвенә алу (*ГАТХ,* ) эшчәнлеге белән идарә итү.
## Идарә башлыгы
* 2019 елга кадәр — Альбина Шәвәлиева
* 2019―2024 елларда — Гөлшат Нигъмәтуллина
* 2024 елның ноябреннән ― Эльвира Әхмәтова
## ГАТХ тарихы
Инкыйлабка кадәр РИ ватандашлары өчен бер булган никахлашу турында кануннар җыелмасы булдырылмаган. Никахлашу кануннары дини тәртипләр нигезендә төзелгән, төрле диндәге кешеләр үз дине кагыйдәләренә буйсынган.

1917 елда гаилә кануннары җыелмасына ике мөһим реформа үткәрелгән. РСФСР   гражданнарның никахы, балалар һәм гражданлык хәле китапларын булдыру турында декрет кабул итә. Әлеге декрет буенча ир белән хатын тигез хокуклы дип билгеләнә. «Чиркәүнең дәүләттән һәм мәктәпнең чиркәүдән аерылуы турында» декрет кабул ителгәннән соң, гражданлык хәле актларын теркәү (*ГХАТ,* ) бүлекләре барлыкка килә. Әлеге бүлекләрнең эшчәнлеген көйләүче норматив актлар РСФСР юстиция, эчке эшләр халык комиссариатлары, Баш архив тарафыннан кабул ителгән. ГХАТ органнары белән җитәкчелек итүне РСФСР   каршындагы ЗАГС үзәк бүлеге башкарган. 1918 елның 22 октябрендә гражданлык хәле актлары, никах, гаилә һәм опекунлык турында кануннар Кодексы кабул ителә. 1926 елда никах, гаилә һәм опекунлык турында яңа кануннар Кодексы кабул ителә.

1944 елның 8 июлендә 1926—1944 елларда никах укыткан кешеләргә никахларын дәүләт органнарында теркәргә, никахлашу көнен һәм уртак балаларны күрсәтергә боерган Указ кабул ителә. Әлеге Указ аерылышу тәртибен катлауландыра: ир белән хатынны суд кына аера башлый.

## Бөек Ватан сугышыннан соң
1946 елда НКВД  итеп үзгәртелә. 1946 елның 8 гыйнварында РСФСР ХКШ «Гражданлык хәле актларын теркәүне тәртипкә салу турында» Карар чыгара. 1956 елның 25 октябреннән ЗАГС бүлекләре  на буйсынудан туктый, хезмәт ияләре депутатларының җирле шурасына тапшырыла. 1956—1971 елларда ЗАГС органнары белән җитәкчелекне РСФСР юстиция министрлыгы башкара. 1969 елның 30 июлендә РСФСРның никах һәм гаилә Кодексы кабул ителә. Әлеге кодекс буенча, ЗАГСта теркәлгән никах кына таныла.

## Яңа тарих
1995 елның 8 декабрендә РФ Дәүләт Думасы Гаилә кодексын, 1997 елның 22 октябрендә гражданлык хәле актлары турында Федераль канун кабул итә.

Хәзерге көндә ЗАГС органнарына караган мәсьәләләрне РФ субъектлары мөстәкыйль хәл итә. Татарстанда ГХАТ вәкаләтләре авыллардан башлап җирле үзидарә органнарына тапшырылган. Татарстанда гражданлык хәле актларын дәүләт теркәвенә алу эшчәнлеген гомуми җитәкләүне Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Гражданлык хәле актларын теркәү идарәсе тормышка ашыра.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*    ТР МК Гражданлык хәле актларын теркәү идарәсе 

Төркем:Татарстан хөкүмәте
Хлорофилл

**Хлорофилл**  ( грек теленнән  χλωρός, «яшел» һәм φύλλον, «яфрак» сүзләреннән төзелгән) - үсемлекләрнең яфракларында була торган, аларга характерлы төс бирә торган һәм фотосинтез өчен бик мөһим булган яшел пигмент.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Химик матдәләр
Төркем:Биологик терминнар
Акр

**Акр** (; халыкара билгеләү: **ac**) — метрик булмаган мәйдан үлчәве берәмлеге, якынча 0,4047 гектарга тигез.

* 1 акр
:: = 4 руд;
:: = 4046,86 м² ≈ 0,004 км² (1/250 км²);
:: = 4840 квадрат ярд;
:: = 888,97 квадрат сажин;
:: = 0,37 дисәтинә;
:: = 0,4047 га;
:: = 40,46856 ар;
:: =  җир ярды;
:: =  квадрат миль.

Төркем:Мәйдан үлчәве берәмлекләре
Mesh конференциясе

**mesh конференциясе** ул Канадада, Онтариода, Торонтода Web 2.0 (контентка кулланучылар өлеш кертә торган сайтлар) буенча конференция. Ул ел саен Торонтоның эшмәкәрлек үзәгендә MaRS Үзәгендә үткәрелә. 2006 елда нигезләгән конференциядә берничә мәшһүр сөйләшүчеләр катнашкан, шулар арасында Ом Малик (2006), Майкл Аррингтон (2007), Майкл Гайст (2006, 2008), һәм David Miller (2009).

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Official website 

Төркем:Конференцияләр
Хуа леммасы

Математикада, Хуа Лу-кенг **Хуа леммасы**,  экспоненциаль суммалар өчен фараз булып тора.

Аның раславынча, әгәр *P* *k*-ынчы дәрәҗә интеграль дәрәҗәле полином, \varepsilon ул уңай чын сан, һәм *f*

:f(\alpha)=\sum_{x=1}^N\exp(2\pi iP(x)\alpha),

белән билгеләнгән чын функция булса,

шул вакытта

:\int_0^1|f(\alpha)|^\lambda d\alpha\ll_{P, \varepsilon} N^{\mu(\lambda)},

биредә (\lambda,\mu(\lambda)) полигональ сызыкта ята һәм аның түбәләре

:(2^\nu,2^\nu-\nu+\varepsilon),\quad\nu=1,\ldots,k.

## Искәрмәләр

Төркем:Математик тигезләмәләр
Төркем:Леммалар
Интернет хезмәтләре технологиясе

**Интернет хезмәтләре технологиясе** ул нәтиҗәдә Кулланылышлы Фәннәр Ассоциаты Дәрәҗәсенә ия булу өйрәнүнең киң даирәсе. Бу ике ел укудан соң булган дәрәҗәне еш җәмәгать колледжларында бирәләр, ул күбрәк махсуслашкан өйрәнүләренә капка булырга мөмкин, әмма ул шунда ук кирәк булган эш көче ихтыяҗлары өчен дә кулланылыш табарга мөмкин. Студентлар еш HTML, C++, ActionScript, һәм JavaScript кебек программалау телләрен өйрәнәләр. Бу өйрәнү программаларына шулай ук игътибар үзәгендә электрон коммерциясе һәм макроикътисадны керткән бизнес курсларны кертә.

Интернет хезмәтләре технологиясенә күп технологияләр керә, алар веб-девелопмент, веб җитештерү, дизайн, Интернет челтәре һәм электрон коммерциясенә кертә. Тармакка шулай ук веб-сайтны тәэмин итү, бирелгән мәгълүматлар базалары белән идарә итү, һәм график дизайн керә.

## Искәрмәләр

Төркем:Интернет
Сенегал гимны

**«Кораларыгызны чиертегез, барабаннар кагыгыз»** () — Сенегал милли һимны. Ул шушы сүзләр белән башлана да. Икенче исеме — **«Кызыл арыслан»** () — Сенегалның милли символына багышлап бирелгән.

## Гимнның тарихы

Һимнның тексты 1960 елда Леопольд Седар Сенгор (****, Африка иленең рәсми бәйсезлек алганнан соң беренче президенты) тарафыннан француз телендә иҗат ителгән. Күптелле Сенегалда, башка постколониаль илләрдәге кебек, элеккеге колонизаторлар теле милләтара аралашу теле булып хезмәт итә. Сенегал гимнының шулай ук тагын 6 җирле телгә тәрҗемә ителгәнлеге билгеле.
Колонизаторлык статусыннан арынган “метрополиячеләр” бу очракта да элеккеге колониягә үз дәүләт һимнын булдырырга ярдәм иткәннәр: “Кызыл арыслан”ның чын Африка халыклары рухындагы көен Эрбер Пеппер () язган. Бу француз этнологы һәм көйязары — Үзәк Африка Җөмһүрияте милли гимнының да авторы.

## Гимн тексты

## Гимнның тулы тексты (француз телендә)

## Волоф телендәге текст

## Сылтамалар
* Страница гимна на сайте nationalanthems.info
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча гимннар
Төркем:Сенегал дәүләт символлары
Төркем:1960 еллар җырлары
Кижвелур Кедилиаппар Гыйбадәтханәсе

**Килвелур Кедилиаппар Гыйбадәтханәсе**(கீழ்வேளூர் கேடிலியப்பர் கோயில்) ул Һиндстанда, Тамилнадта, Нагапаттинам районында Килвелурда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Бу урынның тарихи атамасы Тһирукижвелур. Гыйбадәтханә Шивага багышланган, төп Ходай булып Кедилиаппар манифестациясендә мулавар тора. Аның хатыны Парвати шулай ук Ванамулай Амман буларак мәгълүм.

## Әһәмияте
Ул 275 Паадал Петра Стхаламнарның берсе - Тамил Шайвит Найянарлар Тиругнанасамбандар һәм Тирунавуккарасар "Теварам" шигырьләрендә дан җырланган иртә урта гасыр Шива Стхаламнары.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Official site
* 
* 

## Сурәтләр

File:Kilvelurkediliyappartemple2.jpg|Гыйбадәтханәнең су саклау урыны
File:Kilvelurkediliyappartemple3.jpg|Байрак кую урыны
File:Kilvelurkediliyappartemple8.jpg|Алгы мандапа
File:Kilvelurkediliyappartemple4.jpg|Күтәрелгән платформада изге урын
File:Kilvelurkediliyappartemple5.jpg|Пракарада изге урыннар
File:Kilvelurkediliyappartemple6.jpg|Амман изге урыны
File:Kilvelurkediliyappartemple7.jpg|Анджуваттаттамман изге урыны


Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Венеция (төбәк)

**Венето** (, ) — Италия төбәкләренең берсе.

Административ үзәге —  шәһәре.
## Тарих
1948 елда барлыкка килгән.
## Халык

## Административ бүленеш
6 провинция һәм 1 метрополия шәһәре (2019).
## Искәрмәләр

Төркем:Италия төбәкләре
Җүнейт Аркын

**Фәхретдин Җүреклибатыр** (төрекчә *Cüneyt Arkın* яки *Fahrettin Cüreklibatır*, 1937 елның 7 сентябренда туган), яхшырак үзенең сәхнәдә исеме **Җүнейт Аркын** исеме астында билгеле, Төрек фильм актёры, режиссёр, һәм продюсер. Ул якынча 300 фильмда һәм телесериалда төшкән, һәм киң рәвештә барлык вакытларның иң мәшһүр Төрек актёрларының берсе булып таныла. Чит илләрдә күрсәтелгән фильмнарда ул Җорҗ Аркын исеме астында мәгълүм. Кырык ел карьерасы дәвамында Аркынның фильмнары яхшы кабул ителгән драмалардан пародияләргә кадәр булган.
## Биография

## Гаилә хәле

## Фильмография

## Бүләкләре
## Искәрмәләр


Төркем:Шәхесләр
Ольга Редько

**Ольга Андрей кызы Редько** (, *[[1981 ел]]ның [[12 июнь|12 июне]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) —  Татарстан Җөмһүриятенең сатып алулар буенча дәүләт комитеты рәисе (*[[29 март|29.03]].[[2014 ел|2014]]-[[29 апрель|29.04]].[[2021 ел|2021]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1981 елның 12 июнендә Казан шәһәрендә туган. Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаган (*[[2003 ел|2003]]*). РФ Хөкүмәте каршындагы Халык хуҗалыгы академиясендә өстәмә белем алган (*[[2008 ел|2008]]*).

## Хезмәт юлы
2003—2004 елларда — ТР буенча Җир кадастр палатасы  әйдәүче икътисадчысы.

2004—2005 елларда — ТР  федерациясенең финанс директоры.

2005—2007 елларда — «ТР инвестицион-венчур фонды» дәүләт коммерцияле булмаган оешмасында: экспертиза бүлегенең баш белгече, проектларны гамәлгә ашыру һәм идарә итү бүлеге башлыгы, директор урынбасары.

2007 елның сентябреннән — ТР дәүләт сатып алулары идарәсе җитәкчесе.

2014 елның 24 мартыннан — ТР сатып алулар буенча дәүләт комитеты рәисе.

## Сылтамалар
* Ольга Андрей кызы Редько 

## Искәрмәләр


Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар
Татарстан Республикасының сатып алулар буенча дәүләт комитеты

**Татарстан Республикасының сатып алулар буенча дәүләт комитеты** — Татарстан Республикасы хөкүмәте составындагы мөстәкыйль структур бүлекчә, Татарстан ихтыяҗлары өчен товарлар, эшләр, хезмәтләр сатып алу өлкәсендә дәүләт сәясәтен гамәлгә ашыручы башкарма хакимияте органы, дәүләт комитеты. 2014 елның 24 мартында ТР дәүләт сатып алулары идарәсен дәүләт комитеты итеп үзгәртү юлы белән барлыкка илгән.

ТР сатып алулар буенча дәүләт комитетына «ТР сатып алуларны үстерү үзәге»  буйсына.

Комитетның төп бурычы — Татарстан ихтыяҗлары өчен товарлар, эшләр, хезмәтләр сатып алу өлкәсендә дәүләт сәясәтен гамәлгә ашыру.

## Комитет рәисе
* 2014.03.24 - 2021.24.04 — Ольга Редько
* 06.2021 — Руслан Сабиров
* 2024 елның 14 июненнән Марат Зыятдинов

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*    Татарстан Республикасының сатып алулар буенча дәүләт комитеты 

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстан хөкүмәте
Фриули-Венеция-Җулия

**Фриули-Венеция-Җулия** (, , , ) — Италия төбәкләренең берсе.

Административ үзәге —  шәһәре.
## Тарих
1963 елда барлыкка килгән.
## Халык

## Административ бүленеш
18 коммунаара территориаль берлек (2019).
## Искәрмәләр

Төркем:Италия төбәкләре
Төркем:Фриули-Венеция-Җулия
Молизе

**Молизе** () — Италия төбәкләренең берсе.

Административ үзәге —  шәһәре.
## Тарих
1970 елда барлыкка килгән.
## Халык

## Административ бүленеш
2 провинция (2019).
## Искәрмәләр

Төркем:Молизе
Төркем:Италия төбәкләре
Бирла Мандир, Дҗайпур

**Бирла Мандир, Дҗайпур** ул Һиндстанда, Дҗайпурда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе һәм ул бөтен ил буенча урнашкан берничә Бирла Мандирларның берсе. Мәһабәт гыйбадәтханә Раджастханда Моти Дунгари калкулыгының күтәрелгән җирендә урнашкан. Гыйбадәтханә кайчак Лакшми Нараян Гыйбадәтханәсе дип атала.


Birla Temple in Jaipur.jpg|Бирла Мандир, Дҗайпур
Birla mandir jaipur.JPG|Бирла Мандирның манзарасы 


## Тышкы сылтамалар
*Laxmi Narayan Birla Temple 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Ормс Җәмгыяте

**Ормс Җәмгыяте** () комикс китаплары сәнәгатендә кара тәнле хатыннарны яклый торган онлайн төркем. Оешма беренче Афро-Американ комикс рәссамы Джеки Ормс хөрмәтенә аталган.

## Тарихы
Ормс Җәмгыяте 2007 елда рәссам Черил Линн Итон тарафыннан нигезләнгән булган. Итон комикс китаплары сәнәгатендә төрлелеккә кытлык белән борчылган булган һәм кара хатыннарны һәм фаннарны тәэмин итмәкче булган. Ул оешманы беренче Афро-Америка иллюстраторларның берсе Джеки Ормс хөрмәтенә атаган. Төркем өчен веб-сайт комикс рәссамнары бергәләп челтәрдә эшли алырлык итеп хабка әверелгән. Сайт үзе шулай ук әгъзаларның сәнгать эшләре өчен архив буларак хезмәт итә.

Төркем тиз генә 2015 елның июлендә Итон ул бүтән кирәк түгел дигәнен сизгәч бетерелгән булган. Шулай да ул 2016 елда яңадан башланган булган.

Төркем әгъзаларына Спайк Тротман, Кэрол Барелл, Афуа Ричардсон һәм Алитха Мартинез керә.

### Цитаталар

## Искәрмәләр

### Чыганаклар
* Jackson, Tim (2016). Pioneering Cartoonists of Color. Jackson, Mississippi: University Press of Mississippi. ISBN 9781496804839 – via Project MUSE.
* Whaley, Deborah Elizabeth (2015). Black Women in Sequence: Re-inking Comics, Graphic Novels, and Anime. University of Washington Press. ISBN 9780295806112.

## Тышкы сылтамалар
* Official site

Төркем:Сайтлар
Төркем:Интернет-төркемнәр
Федор Батков

**Федор Сергей  улы Батков** (, *[[1961 ел]]ның [[5 июль|5 июле]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Питрәч районы]], [[Питрәч]]*) – Татарстан Җөмһүриятенең биологик ресурслар буенча дәүләт комитеты башлыгы (*[[2017 ел]]ның [[9 октябрь|9 октябреннән]]*), милиция полковнигы.

## Тәрҗемәи хәле
1961 елның 5 июлендә Татарстан АССР Питрәч районы үзәге Питрәч авылында туган. «Сәүдә икътисады» белгечлеге буенча  тәмамлаган (*[[1987 ел|1987]]*). «Икътисадчы- оештыручы» квалификациясенә ия.  (*[[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]*) «аучылык белеме» программасы буенча өстәмә белем алган (*[[2014 ел|2014]]*). 1979-1981 елларда Ерак Көнчыгышта чик гаскәрләрендә хәрби хезмәт үткән.

## Хезмәт юлы
1979 елда (*[[армия]]гә алынганчы*) — Питрәчтә төзелеш идарәсендә бетон җәюче.

1981—1984 елларда — Питрәч районы кулланучылар җәмгыятендә (райпо) оештыручы инструктор, райпо рәисенең кадрлар буенча урынбасары.

1984—2012 елларда — ТАССР (*Татарстан*) эчке эшләр министрлыгында хезмәт итә: 1984—1992 елларда Питрәч районы  оперуполномоченые, БХСС бүлеге башлыгы, 1992 елдан ЭЭБ башлыгының шәхси состав буенча урынбасары, 1994 елдан 1нче санлы милиция бүлекчәсе башлыгы, 1998 елдан Питрәч районы ЭЭБ башлыгы. 2000-2011 елларда Чистай шәһәре ЭЭБ  башлыгы. 2011 елдан ТР ЭЭМ штабы баш инспекторы, милиция участок уполномоченныйлары белән җитәкчелек итү идарәсе башлыгының урынбасары.

2012—2017 елларда — Татарстан республикасының хайваннар дөньясы объектларын саклау һәм файдалану идарәсендә: башлык урынбасары, башлык , башлык.

2017 елның 9 октябреннән — Татарстан Республикасының биологик ресурслар буенча дәүләт комитеты башлыгы.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале
* 2006 — «ТР  шәрәфле хезмәткәре»
* күп санлы медальләр
 
## Сылтамалар
*  Батков Федор Сергеевич 

## Искәрмәләр


Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Россия кооперация университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Милиционерлар
Böyekbritaniäneñ Lordlar pulatı

**Lordlar pulatı** (inglizçä *The House of Lords of the United Kingdom*) - Böyekbritaniäneñ parlamentı yuğarı pulatı.

## Tarix

XIV ğasırda Lordlar pulatı nigez salına, baştaraq ere feodallar - perlardan torğan, läkin iseme 1544 yılda ğına alına.

Baştaraq Lordlar pulatı Cämğiät pulatına qarağanda küberäk xoquqlarına iä bulğan.

1649 yılda İngliz watandaşlıq suğışı näticäsendä xakimiätkä kilgän inqıylabi xökümät Lordlar pulatın yuq itä.

1660 yılda yañadan torğızıla, XIX ğasırdan anıñ xoquqları çiklänä.

1911, 1958, 1963, 1999, 2005 yıllarda törle qanunnar Lordlar pulatı wäqälätlären kimetä.

2005 yıldan soñ lord-spiker saylanıp başlıy, mäxkämä wäqälätläre alına.

Xäzer pulatta 775 äğza (san daimi bulmıy), alar arasında 92 miras itep qaldırılğan, 26 ruxani lord kerä.

Ğämäldäge lord-spiker - lord Fauler (2016 yıldan).
## Sıltamalar
* The Parliament of the United Kingdom. Official website.
* The Parliament of the United Kingdom. Parliament Live TV.
* «A-Z of Parliament.». — 
* «Special Report: House of Lords.» //

Төркем:Бөекбритания
Татарстан Республикасының биологик ресурслар буенча дәүләт комитеты

**Татарстан Республикасының биологик ресурслар буенча дәүләт комитеты** () — Татарстан Республикасы хөкүмәте составындагы мөстәкыйль структур бүлекчә, хайваннар дөньясы объектларын һәм аларның яшәү тирәлеген, шулай ук су биологик ресурсларын саклау, контрольдә тоту һәм куллануны җайга салу вәкаләтләрен башкаручы ТР башкарма хакимияте органы, дәүләт комитеты. 2017 елның 9 октябрендә ТР хайваннар дөньясы объектларын саклау һәм файдалану идарәсен дәүләт комитеты  итеп үзгәртү юлы белән барлыкка илгән.
 
Дәүләт комитетының төп бурычы — биологик төрлелекне саклау, әйләнә-тирәлеккә хуҗалык итү һ. б. эшчәнлекнең тискәре йогынтысын булдырмау, региональ әһәмияттәге аеруча саклаулы табигать территорияләре системасын үстерү һәм камилләштерү,  хайваннар дөньясы объектларын һәм аларның яшәү тирәлеген, шулай ук эчке су объектларында биологик су ресурсларын саклау һәм куллану өлкәсендә Татарстанның дәүләт хакимияте органнары вәкаләтләрен гамәлгә ашыру.

## Комитет рәисе
* 2017 елның 9 октябреннән — Федор Батков

## Искәрмәләр

  
## Сылтамалар

 
## Моны да карагыз

Төркем:Татарстан хөкүмәте
Эфир (элемент)

**Эфир** (, ул  «югары һава катламы» суүзеннән алынган)&nbsp;— антик һәм урта гасыр натурфәлсәфәсендә, физика һәм алхимиядә иң нечкә бишенче элемент. Латин терминының эквивалентлары Рим һәм урта гасыр фәлсәфәсендә кулланыла.

Башта борынгы юнан мифологиясендә «эфир» термины югары (тау), аеруча нечкә (сирәгәйтелгән), Алла сулаган һаваның үтә күренмәле һәм нурландыргыч катламын билгеләгән.

Бу җәһәттән (күк матдәсе) бу терминны борынгы грек фәлсәфәсендә&nbsp;— Анаксагор һәм Эмпедокл кулланганнар.

Эмпедокл дүрт элементлар&nbsp;— су, җир, ут һәм һава турында укулар булдырган. Аристотель аларга каршы килгән иң нечкә бишенче элементны&nbsp;— Эфирны өстәде. Бөтен дөньяны үз эченә алган дүрт элемент вертикаль һәм һоризонталь буенча хәрәкәт итә һәм бер-берсенә әйләнә ала. Космос өлкәсендә Ай һәм аннан да югарырак булган күк тәннәре эфирдан тора, ул мәңгелек, башка элементларга күчми һәм әйләнмә хәрәкәт итә.

Бу термин Рим һәм урта гасыр фәлсәфәсендә сакланган. Аны Лукреция куллана.

## Искәрмәләр

Төркем:Антик фәлсәфә
Төркем:Фән фәлсәфәсе
Төркем:Иске фәнни теорияләр
Төркем:Эфир теориясе
Төркем:Классик элементлар
Төркем:Юнан фәлсәфи терминнар
Көчекләр патруле

**«Көчекләр патруле»** () — Кит Чэпман иҗат иткән Канада мультсериалы. Сериалның беренче сериясе 2013 елның 12 августында Америкада «Nickelodeon» телеканалында һәм 2013 елның 2 сентябрендә Канадада «TVOKids» каналында күрсәтелгән.  «Көчекләр патруле» - Райдер исемле 10 яшьлек шаян малайдан һәм сигез көчектән торган коткаручылар командасы. Аларның төп миссиясе - Маҗаралар бухтасын һәм анда яшәүчеләрне һәртөрле һөҗүмнәрдән саклау. Хәвеф-хәтәр турында сигнал булуга, Зик Райдер үз командасын коткару операциясе турында сөйләшү өчен үзенең штаб-квартирасында җыя.

Көчекләрнең исемнәре: Маршал, Гонщик, Рокки, Зума, Крепыш, Скай, Эверест и Робопс.

Гонщик (Chase) - Райдерның иң яраткан эте, немец овчаркасы. Ул полиция хезмәткәре ролен башкара. Зәңгәр төстәге зур полиция машинасында йөри. Песиләргә, кош каурыйларына һәм чәчәкләргә аллергия белән интегә. Ул Скайга гашыйк, дөрес, үзе моны бик нык яшерсә дә. 2нче сезоннан супер-шпионга әйләнә.

Маршал (Marshall) - шат күңелле далматин, янгын куркынычсызлыгы өчен көрәшә. Кызыл төстәге янгын сүндерү машинасында йөри. Үзенең игътибарсызлыгы аркасында еш кына уңайсыз хәлләргә тарып йөри..

Скай (Skye) - кокер-пудель породалы көчек-кыз. Ул авиатор-коткаручы. Очучылар күзлеге киеп һәм канатлы сумка асып йөри. Алсу төстәге вертолетта оча.

Крепыш (Rubble) - инглиз бульдогы - төзүче функциясен үти. Командага кушылганчы, берүзе - гаиләсез, дус-ишләрсез яшәгән була. Үрмәкүчләрдән курка. Төзелеш техникасын биш бармагы кебек белә. Һәм сары бульдозерда йөри.

Рокки (Rocky) - породасыз көчек. Ремонт һәм калдык-постыкларны яңадан эшкәртү өчен җавап бирә. Яшел төстәге чүп түгүче машинада.

Зума (Zuma) - шоколад төсендәге лабрадор-ретривер, суга батучыларны коткаручы.

Эверест (Everest) - тау рейнджеры вазифасын башкаручы көчек-кыз. Ак-яшкелт төстәге кар чистарткыч машинада йөри. Рюкзагында реактив сноуборд йөртә.

"Шаян ТВ" каналында мультсериалның күпмедер сериясе татар телендә тәрҗемә ителде.



Төркем:Мультсериаллар
Бишенче элемент

**Бишенче элемент**&nbsp;— күп мәгънәле термин:

* Алхимиядә һәм натурфәлсәфәсендә бишенче элемент&nbsp;— эфир.
* Бишенче элемент&nbsp;— Менделеевның периодик таблицасында химик элементларның вакытлы системында борның атом номеры.
* «Бишенче элемент»&nbsp;— Лүк Бессонның фантастик фильмы (Франция, 1997).
* «5 элемент»&nbsp;— 1994 елда нигез салынган Беларусь сәүдә челтәре.
Льюис Компаньс

**Льюис Компаньс** (, ,  — , ) — каталан дәүләт эшлеклесе, сул каталан милләтчеләре юлбашчыларының берсе, адвокат. 1931 елның мартында Каталониянең Сул республика фиркасе оештыруында катнашкан. 1933 елда Испания диңгез флоты министры; 1933-1934 һәм 1936-1940 елларда Каталония Женералитаты президенты. 1934 елның октябрендә Каталониянең бәйсезлеген игълан иткән өчен төрмәгә ябыла; 1936 елгы Испания парламент сайлауларында сул көчләр җиңгәчтен иреккә чыгарыла. Испания ватандашлар сугышы тәмамлаганнан соң, Франсага качарга мәҗбүр була; 1940 та Испания хакимиятләренә тапшырылып, шул ук елны хәрби мәхкәмә тарафыннан үлем җәзасына хөкем ителә.

## Искәрмәләр
Татарстан Республикасының социаль-икътисадый мониторинг комитеты

**Татарстан Республикасының социаль-икътисадый мониторинг комитеты** — Татарстан Республикасы хөкүмәте составындагы мөстәкыйль структур бүлекчә, Татарстанны социаль-икътисадый үстерүне мониторинглау вәкаләтләрен башкаручы ТР башкарма хакимияте органы, дәүләт комитеты. Әлеге комитет ТР МК тарафыннан 2005 елның 3 августында кабул ителгән № 383 карары нигезендә барлыкка килгән.
 
Дәүләт комитетының төп бурычы — Татарстанны социаль-икътисадый үстерүне , дәүләт мәгълүмат ресурсларын формалаштыруга идарә функцияләрен гамәлгә ашыру, ТР башкарма хакимияте органнары эшчәнлегенең мәгълүмати нигезен формалаштыру, үз вәкаләте кысаларында товарлар сату базарларында конкуренция булдыруга ярдәм итү.

## Комитет рәисе
* 2017 елдан — Валерий Кандилов
  
## Сылтамалар
*      Татарстан Республикасының социаль-икътисадый мониторинг комитеты 

## Искәрмәләр


Төркем:Татарстан хөкүмәте
Домбровский мазуркасы

— **Вокал**
 — **Оркестр**

“Домбровский мазуркасы” (полякча — **Mazurek Dąbrowskiego**, икенче атамасы — ***“Польша әле һич җуелмас...”***, полякча — **Jeszcze Polska nie zginęła**) — Польша дәүләтенең рәсми һәм поляк халкының милли гимны.
Полякларның һәм литвалыларның бердәм дәүләте булган Речь Посполита (полякча — Rzeczpospolita) 1795 елда юкка чыга, аның җирләрен Пруссия, Россия һәм Аустрия империяләре басып ала һәм үз дәүләтләренә куша. Поляк гаскәриләре Румга күчеп китеп, Наполеон Бонапарт канаты астына сыенырга мәҗбүр була. Ләкин 1797 елда ук генерал һәм кенәз Ян Һенрик Домбровский, Ватикан һәм Наполеон ярдәменә таянып, эмиграциядә поляк легионнарын оештыра һәм Польша бәйсезлеген кайтаруны максат итеп куя. “Польша әле һич җуелмас...” җырын беренче тапкыр шул елның 20 июлендә хәрби оркестр башкара. Аның музыкасы поляк халкының мазурка калыбындагы милли көенә нигезләнгән.
Ләкин Наполеон гаскәрләре 1812 елда Россиядә җиңелгәннән соң, Польша яңадан һәм озак елларга өч империя коллыгына эләгә. “Домбровский мазуркасы” 1830 һәм 1863 еллардагы күтәрелешләр вакытында гимн буларак кулланыла.
Беренче бөтендөнья сугышыннан соң гына Польша тулы азатлыкка ирешә. “Польша әле һич җуелмас...” җыры 1927 елда дәүләтнең рәсми һәм халыкның милли гимны буларак кабул ителә.

“Домбровский мазуркасы”ның башлангыч текстында тагын ике строфа булган, Польшаның бүгенге рәсми дәүләт гимнында алар юк инде:
Niemiec, Moskal nie osiędzie, — Алман-москаль һич узынмас,
Gdy jąwszy pałasza,           — Кылыч белән орсаң,
Hasłem wszystkich zgoda będzie — Күмәк өндәмәбез булсын
I Ojczyzna nasza.              — “Татулык һәм Ватан”.
***Refren (2)***.          — ***Кушымтасы (2)***.

Na to wszystkich  jedne głosy  — Безне яклап Костюшко да
Dosyć tej niewoli!             — Чыккан орыш-яуга,
Mamy Racławickie kosy          — Рацлавице чалгыларын
Kościuszkę, Bóg pozwoli.       — Ярлыкаган Алла.
***Refren  (2).***         — ***Кушымтасы (2)***.

Биредә Россия баскынчыларына каршы тәүге күтәрелешне җитәкләгән Тадеуш Костюшко телгә алына (тулы исеме — Анджей Тадеуш Бонавентура Костюшко). Аның Краковта туплаган гаскәрендә бары тик чалгылар белән генә коралланган ике мең гади крестьян дә булган. Шуңа да карамастан, нәкъ шушы сугышчылар Раславице авылы янындагы бәрелештә хәлиткеч көч булган.
Әхмәдулла Әхмәтгалиев

**Әхмәдулла Әхмәтгалиев**, Әхмәдулла Әхмәтгали улы Әхмәтгалиев (*[[1931 ел]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Актаныш районы]], [[Усы (Актаныш районы)|Усы]] — [[2005 ел]], [[РФ]], [[ТР]], [[Мөслим районы]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]*) — төбәк тарихын өйрәнүче, Мөслим районы тарихы турында беренче китап авторы, Татарстан АССР атказанган мәдәният хезмәткәре (*[[1980 ел|1980]]*).

## Тәрҗемәи хәле

1931 елда ТАССР Актаныш районы Усы авылында туган. Минзәлә педагогика укуханәсен, Казан дәүләт педагогия институтының тарих-филология факультетын тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
1950 елда Балык Бистәсе районы Югары Тегермәнлек җидееллык мәктәбендә эшли. Совет Армиясендә хезмәт итеп кайта. ТАССРның элекке Калинин районы мәктәпләрендә укытучы, ВЛКСМ райкомы сәркатибе булып эшли.
 
1959 елдан Мөслим районы укучылар йортының (*беренче*) директоры. 1959 елның 12 октябрендә элекке Калинин районы бетерелгәч, анда эшләгән пионерлар һәм укучылар йорты ТАССР мәгариф министрлыгы фәрманы нигезендә 1959 елның ноябрь аенда бөтен штатлары белән Мөслимгә күчерелә. Ул район мәдәният йортының икенче катындагы бүлмәләргә урнаштырыла. Ә. Ә. Әхмәтгалиев укучылар өчен күптөрле түгәрәкләр (*автомодельче, судомодельче, фототүгәрәк, туризм, туган якны өйрәнү, үзешчән сәнгать, курчак театры*), актив укулары, семинарлар, слет, смотр, конкурс, конференция, очрашулар оештыра.

1965—1991 елларда КПСС Мөслим район комитетының сәяси мәгариф кабинеты мөдире.

1991—1995 елларда Мөслим районы яшь туристлар станциясе директоры, методист. 1995 елдан пенсиядә.

## Төбәк тарихчысы
Яшь туристлар станциясе директоры булып эшләгәндә, Мөслим төбәге тарихын өйрәнүне башлап җибәрә. Район архивындагы, район мәктәпләре музейларындагы, матбугатта чыккан материалларны җентекләп өйрәнә, өлкән яшьтәге кешеләр белән очраша, тарихи китапларны өйрәнә, Казан, Уфа дәүләт архивларында эшли. Мөслим районының 70 еллыгына Мөслим төбәгенең тарихын язып өлгертә. Әлеге эш нәтиҗәсе булып, «Яр Чаллы типографиясе» дәүләт унитар предприятиесендә Мөслим төбәгенең беренче тарихы — «Мөслим төбәге. Тарихи сәхифәләр» китабы (*[[2003 ел|2003]]*) дөнья күрә.     
 

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1980 — ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре

## Искәрмәләр

## Әдәбият
# *[[Фоат Садриев]]*. Фидакарьлек (Автор турында берничә сүз). *Китапта*: *Ә. Ә. Әхмәтгалиев*. Мөслим төбәге. Тарихи сәхифәләр. Чаллы: «Яр Чаллы типографиясе» ДУП, 2003 ел, 227-228нче бит.
# *[[Флүр Баһаутдинов|Ф. Н. Баһаутдинов]]*. Без Мөслим балалары. К.: «Идел-Пресс», 2006 ел, 502-503нче бит. ISBN 5-85247-005-4

## Сылтамалар

*    Әхмәдулла Әхмәтгалиев.  Мөҗәһит Әхмәтҗанов сайты 
*  Әхмәдулла Әхмәтгалиев.  «Әдипләр». Әхмәт Дусайлының шәхси порталы

## Моны да карагыз

Төркем:Минзәлә педагогия көллиятен тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Укытучылар
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Төбәк тарихчылары
Валерий Кандилов

**Валерий Петр улы  Кандилов** (, *[[1952 ел]]ның [[8 гыйнвар]]ы, [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Питрәч районы]],  [[Питрәч]]*) — Татарстан Җөмһүриятенең социаль-икътисадый мониторинг комитеты рәисе (*[[2017 ел]]дан*), икътисад фәннәре кандидаты. Дәүләт статистикасының мактаулы хезмәткәре.

## Тәрҗемәи хәле
1952 елның 8 гыйнварында Татарстан АССР Питрәч районының үзәге Питрәч авылында туган. КДУ каршындагы 131нче физика-математика мәктәбен (*[[1969 ел|1969]]*), «инженер-механик» белгечлеге буенча А. Н. Туполев исемендәге Казан авиация институтын (*[[1975 ел|1975]]*), «инженер-икътисадчы» белгечлеге буенча  (*[[1978 ел|1978]]*) тәмамлаган. Икътисад фәннәре кандидаты.

## Хезмәт юлы
КАИны тәмамлагач, 1975—1978 елларда Ташкәнт шәһәрендә В. П. Чкалов исемендәге авиация җитештерү берләшмәсендә (*[[2012 ел]]дан *) инженер.

 тәмамлагач, 1978—1982 елларда Казан шәһәрендә «Татгражданстрой» трестының автотранспорт предприятиесендә башлык урынбасары, ВНИИТнасосмашта станоклар бүлеге мөдире урынбасары.

1982—1990 елларда — КПССның Идел буе район, Казан шәһәр, Татарстан өлкә комитетларында фирка эшендә (*инструктор, сектор мөдире*).

1991 елда — ТАССР Югары шурасы секретариатының мәгълүмат секторы мөдире.

1991—1992 елларда — ТР Президенты аппаратының мәгълүмат үзәге башлыгы.

1992—1993 елларда — Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты секретариаты каршындагы хуҗалык хезмәте күрсәтү предприятиесенең мәгълүмат үзәге башлыгы.

1993—1995 елларда — ТР Дәүләт шурасы секретариатының мәгълүмат белән тәэмин итү бүлеге мөдире.

1995—2000 елларда — ТР Дәүләт шурасы аппаратында: мәгълүмат-технологик тәэмин итү бүлеге мөдире, эшләр буенча идарәнең Дәүләт шурасы эшчәнлеген мәгълүмати-техник тәэмин итү бүлеге мөдире.

2000—2003 елларда — ТР статистика буенча дәүләт комитеты рәисе (РФ Госкомстатының территориаль органы җитәкчесе).

2003— 2004 елларда — ТР дәүләт статистикасы комитеты рәисе.

2005 елның 6 маеннан — ТР социаль-икътисадый мониторинг буенча комитеты рәисе.

2005—2016 елларда — Федераль дәүләт статистикасы хезмәтенең ТР буенча территориаль органы җитәкчесе .

2017 елдан — ТР социаль-икътисадый мониторинг комитеты рәисе.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале.
* «Фидакарь хезмәт өчен» медале (*[[Татарстан]]*). 
* 2005 «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале. 
* «Дәүләт статистикасының мактаулы хезмәткәре».
* «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале

## Гаилә хәле
Өйләнгән, кызы бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Кандилов Валерий Петрович 

## Шулай ук карагыз

Төркем:Питрәч районында туганнар
Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар
Төркем:Ташкәнт дәүләт техник университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:Икътисад фәннәре кандидатлары
Төркем:2 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен ордены кавалерлары
Бурятиядә Интернет

**Бурятиядә Интернет** (шулай ук **[[Бурнет (термин)|Бурне́т]]**) — ул Бурятия территориясендә Интернет, Бурятиядә элемтә төрләренең бер өлеше, Россия Интернет-базарының географик сегменты.

## Цифрлар һәм фактлар
Улан-Удэда Интернет челтәренең актив кулланучыларның гомуми саны 2008 елда якынча 25–30 мең дип исәпләнгән.. Бурнетның аудиториясе 2010 ел уртасына 320,2 мең кеше булган, шуларның 167,8 мең кешесе — Улан-Удэ кешеләре..

Бурятиядә 2010 елның көзендә иң популяр иҗтимагый челтәр булып «ВКонтакте» челтәре булган, аның белән якынча 180 мең кеше кулланган..

Бурятия Хөкүмәте Бурятия Республикасында Интернет челтәренең сегментын үстерү өчен **[https://web.archive.org/web/20121209055414/http://baikalweb.org/ BaikalWeb]** Премиясен оештырган..

## Бурят телендә Интернет
Бурят телендә Википедиянең бүлеге бар — «Википедия на бурятском языке», 2012 елның 21 ноябрена анда 3592 катнашучысы теркәлгән. Бүлектә 925 мәкалә бар.

## Моны да карагыз
* Россиядә Интернет
* Портал:Бурятия

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Аркадий Зарубин. Виртуальная Бурятия // Информ Полис, 20 декабря 2010
* Сайт интернет-конкурса BaikalWeb
* Исследование "Экономика Рунета-2012
* проект «История интернета в России»
* ФОМ: Интернет в России
* История развития российского интернета. Справка
* Развитие интернета в регионах России (2011) — Яндекс
* Летопись русского Интернета: 1990—1999

Төркем:Интернет
Блэквелл-Тапиа Премиясе

**Блэквелл–Тапиа Премиясе** ул Блэквелл-Тапиа конференциясендә ел саен математика буенча бирелә торган бүләк.
Конференциянең спонсоры булып Милли Фән Фонды тора һәм аны төрле математика институтлары оештыра һәм кунакларны чакыра.
Бүләк Дэвид Блэквелл һәм Ричард Тапиа хөрмәтенә аталган.
Ул тармагында әһәмиятле өйрәнү кертем ясаган һәм математикада азчылык төркемнәрнең аз вәкаләте булуы мәсьәләсе өстендә эшләгәннәр проблемасы эшләгәннәрне таный.

## Кабул итүчеләр

Түбәндәге математикларга Блэквелл-Тапиа Бүләген казанганнар:

## Искәрмәләр

Төркем:Математика өлкәсендә фәнни премияләр
Дҗаганнатх Гыйбадәтханәсе, Дәһли

Һиндстанда, Яңа Дәһлидә **Дҗаганнатх Гыйбадәтханәсе** ул Одиа халкы тарафыннан Һинд дине Ходае Җаганнатхка багышланган хәзерге гыйбадәтханә. Хауз Кхаста урнашкан гыйбадәтханә үзенең ел саен уза торган Ратхаятра фестивалена меңнәрчә тугърылар җәлеп итә.
Адресы: C-Block, Safdarjung Deplopment Area, Bhagwan Jagannath Mg, Hauz Khas Vill- Rd, Hauz Khas, Delhi - 110016

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Джаганнатхка табыну
Бруклин Визуаль Мирасы

**Бруклин Визуаль Мирасы** **Project CHART** тарафыннан ясалган онлайн цифрла тарих веб-сайты, анда берничә мәдәни оешма тарафыннан сакланган Бруклин, Нью-Йоркның 19-ынчы һәм 20-енче гасыр тарихи фотографияләре тәкъдим ителгән.

CHART проекты Пратт Институты (Пратт Мәгълүмат һәм Китапханә Фәне Мәктәбе Институты), Бруклин Тарихи Җәмгыяте, Brooklyn Public Library, һәм Бруклин Музее арасында хезмәттәшлек. Өч еллык проект Америка Кушма Штатлары Музей һәм Китапханә Хезмәтләре Институты (IMLS) һәм Лаура Буш 21-енче гасыр Китапханә Программасы тарафыннан финансланган булган. Веб-сайт җәмәгатькә 2013 елда ачылган булган.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Бруклин Тарихы

## Тарихы

## Тышкы сылтамалар

* Рәсми сайт

Төркем:Сайтлар
Абхьянкар тигезсезлеге

**Абхьянкар тигезсезлеге** ул алгебрада Шрирам Шанкар Абхьянкар тарафыннан кертелгән, ул кыр кыйммәтләр фаразының киңәйтүләрен үзенә керткән тигезсезлек.

Әгәр *K*/*k* кыр кыйммәтләре фаразының киңәйтүе булса, шул очракта *K*/*k* кимендә калдык кырының трансцендентлык дәрәҗәсе плюс фаразлар төркеменең ''Q''-рангының коэффициенты.

## Искәрмәләр

* Abhyankar, Shreeram (1956), "On the valuations centered in a local domain", American Journal of Mathematics, 78: 321–348, doi:10.2307/2372519, ISSN 0002-9327, JSTOR 2372519, MR 0082477

Төркем:Математик тигезләмәләр
Изге Ана җәмигы каршындагы композиторлар мәктәбе

**Изге Ана Җәмигы каршындагы композиторлар мәктәбе** - XIII гасырдагы Европаның иң алдынгы полифония мәктәбе.

## Тарих
XII гасырның уртасында яңа музыка стиле формалаша. Париждагы Нотр-Дам мәктәбе музыка мәдәниятенең иң мөһим бер үзәгенә әверелә, XIII гасырның уртасына кадәр Европа музыка алгарышының юлын билгеләп бара. Европа музыка белгечләре белән Нотр-Дам мәктәбенең үсеш еллары ике чорга бүленә:

# Леонин һәм аның замандашлары
# Перотин һәм аның замандашлары

Леонин чорындагы язмалар исемсез рәвештә диярлек кенә сакланган. Хәтта Леонин һәм аның кардәше Алберт магистры тарафыннан истәлекләр сакланмаган дип әйтеп була. Фәкать, XII гасырның 60чы елларында Леонинның Органум ел китабы (“Magnus Liber organi de gradali et antiphonario”) бастыруы мәгълүм, ягни бу китап замани композиторлар мәктәбе тәҗрибәсенең ачышлар таныклыгы.

XII-XIII гасырлар дәвамында китап күп тапкыр эшкәртелгән һәм яңартылган. Безгә кадәр сакланган мисалы 2-4 тавышлы органумнардан тора, шул исәптә Бөек Перотин язмалары да.

## Шулай да карагыз
Париждагы Изге Ана җәмигы
РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре

**РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре** () — РСФСРның 1964—1992 елларда гамәлдә булган мәдәният өлкәсендәге казанышларны билгеләүче дәүләт бүләге, мактаулы исем. 1964 елдың 26 маенда булдырылган.
 
Мактаулы исемнең нигезләмәсе буенча, мәдәният, сәнгать, мәгариф, полиграфия, матбугат, радио һәм телевидение учреждениеләре һәм оешмаларының югары квалификацияле хезмәткәрләренә, үзешчән сәнгатьтә катнашучыларга һәм мәдәният, сәнгать  учреждениеләре һәм оешмалары эшчәнлегендә җәмәгать башлангычында катнашучы шәхесләргә мәдәният үсешенә керткән өлешләре һәм мәдәният өлкәсендә 15 һәм аннан күбрәк ел эшләгән өчен бирелгән.

1991 елның 25 декабрендә кабул ителгән канун буенча мактаулы исемне булдырган дәүләтнең рәсми атамасы үзгәртелү сәбәпле, 1992 елның 4 февралендә соңгы тапкыр бирелгән.

## Шулай ук карагыз
* :Төркем: РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
* :Төркем:Русиянең атказанган мәдәният хезмәткәрләре
 
## Искәрмәләр


Төркем:Мәдәният өлкәсендә мактаулы исемнәр
Төркем:РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:РСФСРның мактаулы исемнәре
Дуло

**Дуло** (төрки Дулу, Ту-ли (кытай елъязмалары)) — Бөек Болгар илендә һәм Беренче Болгар дәүләтендә идарә итүче династия. Дуло нәселеннән Кубрат хан һәм аның улы Идел буе Болгарына нигез салучы Котраг килеп чыккан.
## Тарих
Күпчелек тарихчылар буенча Дуло нәселе төрки мәшһүр Ашина ыругына караган.

631 елда Кубань һәм Кырым җирләрендә Бөек Болгар иленә нигез салган Кубрат хан Дуло нәселеннән чыга. Кубрат ханның абые Моходу бүтән төрки кабиләләрен (нөшеби һәм хәзәрләрне) җиңеп, Бөек Болгар иленә барлыкка килергә  булышкан.

Кайбер тарихчылар (Г. В. Вернадский, С. Рансиман, J. B. Bury, J. Marquart и Л. Мюссе) буенча Дуло нәселенең бабасы Авитохол - мәшһүр Аттила булгандыр, ләкин бүтән тарихчылар буенча Дуло нәселе Ашина нәселеннән чыкканын саныйлар.

Кубрат хан үлгәннән соң Бөек Болгар иле таркалган, уллары төрле юлларны сайлаганнар: 
*Аспарух Дунай елгасына китеп, 681 елда  көнбатышта яңа болгар дәүләте — башкаласы Плиска шәһәре белән Дунай Болгариясенә (шулай ук Беренче Болгар патшалыгы буларак билгеле) нигез салган,
* Батбай Төньяк Кавказда үз җирләрендә торып калган һәм хәзәрләргә буйсынган,  
*Әлчек үз гаскәре белән Италиягә күчкән,
* тагы бер улы Македониягә киткән, 
*һәм  Котраг җитәкчелегендәге болгарлар урта Идел буена күченеп, Идел буе Болгары дәүләтенә нигез салган.

## Дуло нәселеннән чыккан болгар ханнары
### Беренче болгар ханнары

* Авитохол
* Ирник
* Кубрат
* Батбай
* Аспарух
* Котраг
* Тервел
* Севар
* Кормесий
### Идел буе Болгары хакимнәре
Дуло нәселеннән чыккан Котраг хан беренче Идел буе Болгары династиясен нигезләгән. Шиһабетдин Мәрҗаниның «Мөстәфадел-әхбар фи әхвали Казан вә Болгар» китабы буенча һәм табылган тәңкәләрдә хакимнәр исемнәре буенча Идел буе Болгары дәүләтенең билгеле хакимнәре:
*Котраг 
* Ирхан 
*Тукый 
* Айдар 
* Шилки 
* Батыр-Мөэмин 
* Алмыш Җагфар ибн Шилки 
* Микаил ибн Җагфар 
* Әхмәд ибн Җагфар 
*  Абдуллаһ ибн Микаил 
* Талиб ибн Әхмәд 
* Мөэмин ибн Әхмәд 
* Абд ар-Рахман ибн Мөэмин 
* Абу Исхак Ибраһим ибн Мөхәммәд 
* Нәзир әд-Дин 
* Мустансир 
*Алтынбәк 
* Галимбәк

## Әдәбият
* 

Төркем:Болгарлар
Төркем:Татар тарихы
Кузьмина

**Кузьмина** — фамилия.
* Вера Кузьмина (1923―2021), ССРБ халык артисты (*[[Чабаксар]]*).
* Матрёна Кузьмина (*[[Матрёна Слепцова|Слепцова]]*, 1916―1995), РСФСРның (1962), Якут АССРның (1952) халык артисты.
* Халисә Кузьмина (*[[Халисә Ширмән]]*, 1969), шагыйрә, тел галиме, музей директоры.
----
* **[[Кузьмин]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Дҗаганнатх Гыйбадәтханәсе, Гунупур

**Дҗаганнатх Гыйбадәтханәсе,(Одиа телендә: ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର) Гунупур**, Борынгы Гунупур даирәсендә Гунупур шәһәрчегенң көнчыгыш очында тора. Борынгы гыйбадәтханә Җейпор Маһарадҗа Викрамадеб тарафыннан 100 елдан күбрәк элек төзелгән булган.

## Тарихы
Ходай Җаганнатх, Балабхадра һәм Субхадра гыйбадәтханәдә төп Илаһлар булып тора. Гыйбадәтханәнең хәзерге күренеше белән корылышы 1997 елда төзелгән булган. Борынгы корылма яңа Гыйбадәтханә янында тора.

Гыйбадәтханә Сабара Шрикхетра Корапуттан 180 км ераклыкта урнашкан.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Раягада районының Гыйбадәтханәләр исемлеге

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре