open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Һаити Вуду мәдәни теле

**Һаити Вуду мәдәни теле** (**Langay** һәм **Langaj** буларак мәгълүм, туры мәгънәдә "тел") Һаитида дин, җыр һәм бию максатлары өчен кулланылган махсус сүзлек. Ул хәзерге заман теле булып тормый, ә кайчандыр Һаити Вуду церемонияләрендә кулланылган төрле телләрдән сүзләр, җырлар, өндәүләр җыелмасы - кайберләре серле булып тора.  
Бу тел/сүзлек формалашуына нинди Африка телләре йогынты ясавы төгәл билгеле түгел, әмма фон теле һәм конго теле мөгаен зур кертем ясаганнар, алар Һаити креол теленә һәм гомумән Һаити Вуду һәм Һаити мәдәниятенә кертем ясаган бу телләр (атап әйткәндә Фон халкы һәм Конго халкының телләре) белән ассоциацияләнгән.
## Шулай ук карарга мөмкин
*Һаити Вудуы
*Лукуми теле
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Баграж урманчылыгы

**Баграж урманчылыгы**, Баграж урманчылыгы бистәсе () — Татарстан АССР Зәй районы Поповка авыл советына караган , хәзер юкка чыккан торак пункт (авыл). 1990-еллар башыннан торак пункт буларак исәпкә алынмый. Координаталар: 55.343273, 52.170402.

  
## География
Авыл Зәй районының көнчыгышында, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгының состав өлеше булган Кашка тау итәгендә, Урман Зәе (Ирнә) елгасының уңъяк кушылдыгы булган Баграж  елгасының уң ярында, Зәй тимер юл станциясеннән 12 км читтәрәк урнашкан булган.
## Демография

1952 елның 1 гыйнварына авылда 12 хуҗалыкта 35 кеше, 1993 елның 1 гыйнварына 2 хуҗалыкта 2 кеше яшәгән.
## Шәхесләр

## Тарих
XIX гасыр ахыры – XX гасыр башында биредә II разрядлы Минзәлә № 2 урманчылыгы урнашкан булган. РИ Дәүләт мөлкәте министрлыгына караган әлеге урманчылыкның 3 атлы (объезд) һәм 34 җәяүле (обход) сагы булган. 1878 елда лесничий булып Зәйдә яшәүче коллежский асессор Алексей Павлович Кислянский эшләгәне билгеле.
1930 елга кадәр Татарстан АССР Чаллы кантоны Зәй волостена, 1930 елдан Чаллы районына, 1935 елдан Зәй районына, 1962 елдан Чаллы районына, 1972 елдан Зәй районына караган.
Совет хакимияте урнашкач, Кашка тауда Зәй урман хуҗалыгы булдырыла, ләкин 1934 елгы янгында аңа зур зыян килә һәм урман хуҗалыгы гамәлдән чыгарыла. Биредә Биклән урман хуҗалыгына караучы Баграж урманчылыгы гына калдырыла. Урманчылык базасында тәгәрмәч, көпчәк, чана, тырма, агач көрәкләр һ. б. авыл хуҗалыгы өчен кирәкле җиһазлар ясаучы сәнәгать артеле эшләп килә.
1993 елда урманчылык Иске Зәйгә күчерелә. 1990-еллар башыннан торак пункт буларак исәпкә алынмый.
## Әдәбият
* Багряжское лесничество. // Заинская энциклопедия (гл. редактор-составитель В. С. Малахов). К.: Издательство «Реноме», 1994. – С. 17-18.
## Сылтамалар
* Багряжское лесничество. sobory.ru
*  Лесной кордон, 3-я база Заинского района Лякинского лесничества. Туганайлар, 2.04.2019
*  Багряжское лесничество. Родники  (vk.com видео, 6:05)
*   Аэросъемка Багряжского лесничества на реке Багряжка (YouTube видео, 3:59)
## Искәрмәләр


Төркем:Зәй районының торак пунктлары
Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Светлана Захарова (1972)

**Светлана Захарова** — медицина фәннәре кандидаты, Татарстан Республикасының Атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре, Татарстан Республикасы Дәүләт Советында «Бердәм  Россия» фракциясе әгъзасы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Социаль сәясәт комитеты рәисе (2025 елның 25 сентябренә кадәр), Татарстан Республикасы Дәүләт Советының «Мәрхәмәт – Милосердие» хатын-кыз депутатлар     берләшмәсе әгъзасы; Бердәм сайлау округы, "Бердәм  РОССИЯ" Бөтенроссия сәяси     партиясенең Татарстан региональ бүлеге «Бердәм  Россия»     партиясе әгъзасы

## Биографиясе
Захарова Светлана Михайловна 1972 елның 30 июлендә Яр Чаллы шәһәрендә туган. “Дәвалау эше” белгечлеге буенча Казан дәүләт медицина университетын; “Социаль өлкә, иминият һәм сәламәтлек саклау менеджеры” белгечлеге буенча Кемерово дәүләт  университетын тәмамлаган.
## Хезмәт эшчәнлеге
* 1995-2005 елларда-Яр Чаллы шәһәре шәһәр Советы депутаты.
* 1999-2001 елларда-Яр Чаллы шәһәренең участок терапевты ставкасы белән берлектә 4нче шәһәр поликлиникасының баш табибы урынбасары.
* 2001-2009 елларда-Яр Чаллы шәһәренең 4нче номерлы Шәһәр сырхауханәсенең баш табибы.
* 2005-2009 елларда-Яр Чаллы шәһәре муниципаль берәмлеге ШәҺәр Советы депутаты.
* 2009 елдан 2014 елга кадәр-дүртенче чакырылыш ТР Дәүләт Советы депутаты, ТР Дәүләт Советының Социаль сәясәт комитеты рәисе.
* 2014 елдан 2019 елга кадәр-бишенче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты, Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Социаль сәясәт комитеты рәисе.
* 2014 елның ноябреннән — сәламәтлек саклау өлкәсендә дәүләт программаларын гамәлгә ашыруны тикшереп тору комиссиясен җитәкли.
* 2019 елның сентябреннән-алтынчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
* 2019 елның сентябреннән 2025 елның 25 сентябренә кадәр - Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Социаль сәясәт комитеты рәисе.
* 2025 елның 25 сентябреннән ― Татарстанда балалар хокуклары буенча вәкаләтле вәкил (балалар омбудсмены).

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
* Ел табибы («Иң яхшы җитәкче» номинациясендә җиңүче (2008 ел)
* Татарстанның атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Захарова Светлана Михайловна — Татцентр.ру

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәрләре
Төркем:Яр Чаллыда туганнар
Лариса Глухова

**Лариса Глухова** — Татарстан Республикасы Президентының Дәүләт-хокук идарәсе башлыгы

## Биография
Лариса Глухова 1976 елның 30 августында ТАССРның Кукмара районы Кукмара авылында (хәзер Кукмара  шәһәре) туа.

1998 елда Казан дәүләт университетының юридик факультетын тәмамлый. Университетны тәмамлаганнан соң, төрле вазыйфаларда эшли.

## Хезмәт эшчәнлеге
1996-2001 елларда Казан шәһәре администрациясенең кулланучыларның хокукларын яклау буенча Казан шәһәр комитетының әйдәп баручы белгеч-юристы, баш белгеч – юристы.

2001-2005 елларда Татарстан Республикасы Финанслар министрлыгының юридик бүлегенең әйдәп баручы белгече, бүлек башлыгы урынбасары булып эшли.

2005-2012 елларда Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты Аппараты хокук идарәсенең дәүләт хокукы һәм икътисадны норматив көйләү секторы мөдире вазыйфасын башкара.

2012 елдан 2013 елның ноябренә кадәр “Татавтодор” ААҖ юридик бүлеге башлыгы булып хезмәт куя.

2013 елның ноябреннән 2017 елның июненә кадәр Татарстан Республикасы юстиция министры була.

2017 елның  23 июнендә  Татарстан Республикасы Президенты Дәүләт-хокук идарәсе башлыгы вазыйфасына билгеләнә.

## Мактаулы исемнәре һәм  бүләкләре

* «Татарстан Республикасының атказанган юристы» мактаулы исеме (2008)
* Татарстан Республикасы Президенты рәхмәте (2016)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Глухова Лариса Юрьевна — Татцентр.ру

## Моны да карагыз

Төркем:Кукмара районында туганнар
Төркем:Татарстанның атказанган юристлары
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Рауза мәчете

**«Рауза» мәчете** ― Казанның Совет районында, Сеченов урамы ахырында урнашкан. Төп иганәче ― Татарстан республикасының финанс министры Радик Гайзатуллин гаиләсе. Мәчеткә Радик Гайзатуллин әнисенең исеме бирелә.  
## Тарих
Мәчет 2021 елда төзелә башлаган, 2022 елда төзелеп бетә. 2022 елның 25 маенда мәчеткә айлар урнаштырылган.  

Мәчет 2022 елның 30 августында ачыла. 2022 елның 28 сентябрендә беренче тапкыр азан әйтелә һәм намаз укыла.

## Атамасы
Мәчет Татарстан Республикасы финанс министры Радик Гайзатуллинның әнисе исемен йөртә, чөнки мәчетнең төзелешен аның гаиләсе финанслаган .

## Тасвирлама
Мәчет төзелеше 1,5 ел дәвамында барган.

Мәчет ике катлы, подвалы бар. беренче катында 280 кешегә исәпләнгән ир-атлар өчен фарыз залы урнашкан, мәйданы 230 квадрат метр. Икенче катта 75 кеше сыйдырышлы хатын-кызлар залы, уку сыйныфлары бар. Беренче каттан аста никах уку, дини бәйрәмнәрне һәм ифтарлар үткәрү өчен аерым зал, аш бүлмәсе урнашкан .

## Мәчет имамнары
* Илнур хәзрәт Вафин

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Рядом с «Русско-немецкой Швейцарией» в Казани может появиться «именная» мечеть  Реальное время, 29.10.2020

## Сылтамалар
*  «Рауза» мәчетенең рәсми сайты

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Ринат Шәфигуллин

**Ринат Шәфигуллин ** - “Бердәм Россия” партиясе әгъзасы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советында “Бердәм Россия” депутатлар фракциясе әгъзасы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Дәүләт корылышы һәм җирле үзидарә комитеты әгъзасы.
## Биографиясе
Шәфигуллин Ринат Илдус улы  1968 елның 30 мартында  ТАССРның Азнакай районы Азнакай поселыгында (1987  елдан Азнакай шәһәре)  туа. 1992 елда “Нефть һәм газ чыганакларын тикшерү һәм эксплуатацияләү” белгечлеге буенча Уфа нефть институтын, 2001 елда  РФ Хөкүмәте каршындагы халык хуҗалыгы академиясен тәмамлаган. 
## Хезмәт эшчәнлеге
* 1990 ел —  «Когалымнефть»идарәсенең 7 нче цехында өченче разрядлы нефть һәм газ чыгару операторы.
* 1991-1993 елларда - «Татнефть» ҖБ «Сулеевнефть»идарәсенең 4 нче, 1 нче цехларында дүртенче разрядлы нефть һәм газ чыгару операторы.
* 1993-1996 елларда- 4 нче цехта нефть һәм газ чыгару буенча мастер, «Татнефть» ААҖнең «Сулеевнефть»идарәсенең 3 нче нефть һәм газ чыгару цехында әйдәп баручы инженер-технолог.
* 1996-1997 елларда - «Татнефть» ААҖ «Сулеевнефть»идарәсенең 2 нче номерлы нефть һәм газ чыгару цехы башлыгы урынбасары.
* 1997-1998 елларда - «Татнефть» ААҖ «Җәлилнефть»идарәсенең 2 нче номерлы нефть һәм газ чыгару цехы башлыгы урынбасары.
* 1998-2000 елларда-«Татнефть» ААҖ «Елховнефть»НГДУсы фәнни-тикшеренү һәм җитештерү эшләре цехы башлыгы.
* 2000-2003 елларда-«Татнефть» ААҖ «Елховнефть»НГДУсы җитештерү-техник бүлеге башлыгы.
* 2003-2007 елларда - «Татнефть» ААҖнең «Нефтехимсервис»идарәсе башлыгы.
* 2007 елдан 2009 елга кадәр — «Татнефть» ААҖ «Елховнефть»НГДУсы баш инженеры-беренче урынбасары.
* 2009 елдан 2011 елга кадәр - «Татнефть» ААҖнең «Елховнефть»НГДУ башлыгы.
* 2011 елдан 2015 елга кадәр ««Татбурнефть " ИК " ҖЧҖ директоры.
* 2014 елдан 2019 елга кадәр-бишенче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
* 2015 елның 23 мартыннан - «Татнефть» ААҖ генераль директорының скважиналарны ремонтлау, бораулау һәм катламнарның нефть бирүчәнлеген арттыру буенча урынбасары.
* 2017 елның июненнән - «Нефтяник " ХК Президенты (Әлмәт шәһәре).
* 2019 елның сентябреннән-алтынчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
* Россия Федерациясе Энергетика министрлыгының Мактаулы нефтьчесе
* Фән һәм техника     өлкәсендә Татарстан Республикасы дәүләт премиясе лауреаты
* Россия     Федерациясенең Сәнәгать һәм энергетика министрлыгының Мактау грамотасы
* Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Рәхмәт хаты
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Шафигуллин Ринат Ильдусович — Татцентр.ру

## Шулай ук карагыз

 

Төркем:Азнакай районында туганнар
Төркем:Татарстанның атказанган юристлары
Глухов

**Глухов** — фамилия.
* Максим Глухов (1937—2003), язучы, фәлсәфә укытучысы, тарих фәннәре кандидаты (1974).
* Михаил Глухов  (1930—2018), криптограф, дәүләт иминлеге полковнигы, фән докторы, профессор, РФ атказанган фән эшлеклесе.
* Петр Глухов (1897—1979), эрзә зучысы, мордва журналисты, «Якстере теште» газетасы баш мөхәррире (1926—1927).
----
* Лариса Глухова (1976), ТР Президентының Дәүләт-хокук идарәсе башлыгы (2017 елдан), ТР атказанган юристы (2008).
## Моны да карагыз
* Глухов, топоним.

Төркем:Фамилияләр
Шакир Яһудин

** Шакир Яһудин **- “Бердәм Россия” партиясе әгъзасы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советында “Бердәм Россия” депутатлар фракциясе әгъзасы.
*  Татарстан Республикасы Дәүләт Советы ның Законлылык һәм хокук тәртибе комитеты рәисе, Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты этикасы кагыйдәләрен үтәү буенча Татарстан Республикасы Дәүләт Советы комиссиясе әгъзасы.
*  Юридик фәннәр кандидаты.
*  Россия Федерациясенең атказанган юристы, Татарстан Республикасының атказанган юристы.
## Биографиясе
Яһудин Шакир Шәяхмәт улы 1947 елның 24 гыйнварында Ростов өлкәсенең Батайск шәһәрендә туган. 1967  нче елда Ульяновск автомеханика техникумын, 1974 елда , “Хокук белеме”  белгечлеге буенча В.И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын  тәмамлый.
## Хезмәт эшчәнлеге
1974 елдан 1983 елга кадәр-оештыру бүлеге инструкторы, ТАССР Югары Советы Президиумы рәисе ярдәмчесе.

1983-1986 елларда-КПССның Татарстан өлкә комитеты оештыру-партия эше бүлегенең мәгълүмат секторы мөдире, инструктор.

1986-1987 елларда-ТАССР юстиция министры урынбасары.

1987-1990 елларда-ТАССР Югары Советы Президиумының оештыру бүлеге мөдире, Казан шәһәр Советы депутаты.

1990-1991 елларда-СССР Конституция күзәтчелеге комитеты әгъзасы.

1990-1995 елларда-законнар һәм хокук тәртибе бүлеге мөдире, ТАССР Югары Советы секретариатының юридик бүлеге мөдире.

1995-2009 елларда — тарстан Республикасы Дәүләт Советы Аппаратының Хокук идарәсе җитәкчесе.

2009-2014 елларда-дүртенче чакырылыш тарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты, Татарстан Республикасы  Дәүләт Советының Законлылык һәм хокук тәртибе комитеты рәисе

2014 елдан 2019 елга кадәр-бишенче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.

2019 елның сентябреннән-алтынчы чакырылыш тарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.

2019 елның сентябреннән- Татарстан Республикасы Дәүләт Советы ның Законлылык һәм хокук тәртибе комитеты рәисе.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
* Россия Федерациясенең атказанган юристы
* Татарстан Республикасының атказанган юристы
* “Казанның 1000 еллыгы истәлегенә” медале
* Татарстан Республикасының Мактау грамотасы
* Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты
* Татарстан Республикасының “Фидакарь хезмәт өчен” медале
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Ягудин Шакир Шахмедович — Татцентр.ру 

## Моны да карагыз

Төркем:Ростов өлкәсендә туганнар
Төркем:Татарстанның атказанган юристлары
Төркем:Россия Федерациясенең атказанган юристлары
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Татарск районы

**Татарск районы** () — Новосибирск өлкәсе составына керә торган административ һәм муниципаль  район. Административ үзәге — Татарск шәһәре (ул административ рәвештә район өлеше түгел).

## Географиясе
Район өлкәнең көнбатышында урнашкан. Районның мәйданы 4870 квадрат километр (1880 кв.м.).

## Халык саны

## Искәрмәләр


Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
Төркем:Татарск районы
Калиновка (Сәвәләй авыл советы)

**Калиновка** () — Татарстан АССР Зәй районы Сәвәләй авыл советына караган, хәзер юкка чыккан торак пункт (авыл) . 1974 елдан торак пункт буларак исәпкә алынмый.
## География
Авыл Зәй районының көньягында, Сәвәләй елгасына коючы инеш ярында, Зәй тимер юл станциясеннән 29 км, Яр Чаллы пристаненнән 89 км ераклыкта урнашкан булган. Координаталар 55.100596, 52.019582.
## Тарих
Авылны 1928 елда Сәвәләй авылыннан аерылып чыгучы крестьяннар нигезләгән, яңа торак пунктының беренче исеме Кызыл Калиновка () булган. Авылга беренче күченеп утыручылар билгеле: А. Долгов, Г. Исаков һ. б.
Авылларда күмәк хуҗалыклар оештыру башлангач, 1929 елда Сәвәләй белән Калиновка авыллары халкы уртак «Якты юл» күмәк хуҗалыгы оештыра. Колхозның беренче рәисе итеп Н. Н. Смирнов сайлана. 1938 елда Калиновкада мөстәкыйль «Красная Калиновка» артеле төзелә. Авылның табигать шартлары игенчелек, умартачылык, куян үрчетү белән шөгыльләнергә мөмкинлек биргән.
Авылда башлангыч мәктәп эшләгән.
Колхозларны эреләндерү башлангач, «Красная Калиновка» артелен яңадан «Якты юл»га (үзәге Сәвәләй) кушалар. 1958 елда колхозларны эреләндерүгә бәйле рәвештә, «Якты юл» (Сәвәләй, Калиновка) авыл хуҗалыгы артеле «Кызыл Октябрь» (Кара-Елга), киләсе елда (1959 елның декабре) – «Искра» (Иске һәм Яңа Маврино) белән берләшә, яңа хуҗалыкка «Искра» (үзәк усадьба — Сәвәләй) исеме бирелә. Эреләндерелгән колхозның беренче рәисе итеп А. Зуевны сайлыйлар.
Мөстәкыйль хуҗалык итү мөмкинлеге калмагач, авыл халкы тирә-яктагы төзелешләргә, Зәй шәһәренә, Кара-Елга авылына  күченеп китә. Бер өлеше Сәвәләй авылына кире кайтып, аларның хуҗалыкларыннан 1960-елларда Зеленая урамы оеша.
Зәй район советының 1974 елның 5 мае карары белән Калиновка авылы гамәлдәге авыллар исемлегеннән төшереп калдырыла.
## Әдәбият
* Калиновка, деревня Савалеевского сельского совета. // Заинская энциклопедия (гл. редактор-составитель В. С. Малахов). К.: Издательство «Реноме», 1994. – С. 126.
## Сылтамалар
*    Населенные пункты ТатАССР до 1941года. Заинский район
## Моны да карагыз
* Калиновка (Басар авыл советы)
## Шәхесләр

## Искәрмәләр


Төркем:Зәй районының торак пунктлары
Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Калиновка (Басар авыл советы)

**Калиновка** () — Татарстан АССР Зәй районы Басар авыл советына (1959 елда бетерелгән) караган, хәзер юкка чыккан торак пункт (авыл). 1960-еллардан торак пункт буларак исәпкә алынмый.
## География
Авыл Зәй районынының көнчыгышында, Сармаш елгасы башланган урында, Сармашбаш авылыннан 3 км ераклыкта урнашкан булган.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5&nbsp;°C.
## Демография

Төп халык — руслар.
## Шәхесләр

## Тарих
Авылны XX гасырның 20-еллары башында Екатериновка авылыннан элекке алпавыт В. П. Мельгуновның җирләренә күченүчеләр нигезләгән. Октябрь инкыйлабыннан соң әлеге җирләр Екатериновка крестьяннарына бүлеп бирелгән. Кайбер басулар авылдан берничә чакрымнар ераклыкта урнашкан булганга, 1920-елларда, күмәк хуҗалыклар төзү башланыр алдыннан, Екатериновка авылыннан бер төркем крестьян хуҗалыгы (20 хуҗалыктан артыграк) үзләренең басуларына якынрак, элекке алпавыт утарына терәлеп торган урман аланына күченә. Шулай итеп Калиновка авылына нигез салына.
Яңа торак пунктка балан () куаклары белән капланган  исеме буенча *Калиновка* исеме бирелгән.
1931 елның мартында авылда *Калинин исемендәге колхоз* оеша. 1935 елда анда 27 крестьян хуҗалыгы, 157 кеше теркәлгән булган. 385 га сөрү җире булган күмәк хуҗалыкның рәисе итеп Сазонов сайлана. Колхозның игенчелек өчен яхшы сөрүлек җирләре һәм терлекләр йөртү өчен иркен көтүлекләре булган.
Авылда башлангыч мәктәп эшләгән. Мәктәптә Зәй районының иң өлкән укытучысы Клавдия Ивановна Фелицина укыткан.
Бөек Ватан сугышы елларында (1941—1945) фронтка авылдан 17 кеше китә, 9 сугышчы әйләнеп кайтмый (һәлак була яисә хәбәрсез югала).
1951 елда, күмәк хуҗалыкларны эреләндерү сәясәтенең беренче дулкынында ук Калинин исемендәге колхозны «Магнитострой» колхозы (үзәге Екатериновка) белән кушып куялар.
1960-елларда авыл яшәүдән туктый.
## Әдәбият
* Калиновка, поселок Басарского сельского совета. // Заинская энциклопедия (гл. редактор-составитель В. С. Малахов). К.: Издательство «Реноме», 1994. – С. 125-126.
## Сылтамалар
*    Населенные пункты ТатАССР до 1941года. Заинский район
## Моны да карагыз
* Калиновка (Сәвәләй авыл советы)
## Искәрмәләр


Төркем:Зәй районының торак пунктлары
Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Эдуард Шәрәфиев

**Эдуард Шәрәфиев ** - ЛДПР сәяси партиясе әгъзасы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Дәүләт корылышы һәм җирле үзидарә комитеты әгъзасы. Татарстан Республикасының физик культура һәм спорт отличнигы. Россия Көрәш сәнгате берлегенең Татарстан Республикасы буенча филиалы Вице-президенты.

## Биографиясе
Шәрәфиев Эдуард Сөләйман улы 1984 елның 13 февралендә  Казан шәһәрендә эшчеләр гаиләсендә туган. 8 яшендә ятим кала (әнисе фаҗигале рәвештә үлгән), төрле мәктәпләрдә – шәһәр һәм авыл мәктәпләрендә, шул исәптән мәктәп-интернатта укыган. Беренче хезмәт тәҗрибәсен комбайнчы ярдәмчесе булып эшләп, 12 яшендә ала.

2007 елда Казан дәүләт технология университетын ««Эретеп ябыштыру производствосы җиһазы һәм технологиясе»  белгечлеге буенча, 2015 елда «Эшлекле  идарә итү мастеры» программасы буенча Казан (Идел буе) федераль университетын, 2016 "Менеджмент" белгечлеге буенча елда Казан милли тикшеренү технология университетын (квалификациясе «Магистр")  тәмамлаган.

Авыл җирлеге башлыгы вазыйфасын биләп, Куйбышев сусаклагычы акваториясендә югары тизлекле магистраль төзү һәм утраулар төзү мәсьәләләрен хәл иткәндә гражданнар мәнфәгатьләрен яклау буенча принципиаль позициядә тора. Әйләнә-тирә мохитне, шул исәптән Идел елгасы акваториясен яклап чыгыш ясый.
## Хезмәт эшчәнлеге
* 2002-2007 елларда - "Казаннефтегазстрой" ҖЧҖдә экспедитор. 
* 2007 елдан алып 2013 елга кадәр-коммерция оешмаларында җитәкче вазыйфалар били.
* 2013 елның июленнән сентябрь аена кадәр-Татарстан Республикасы Яшел Үзән  муниципаль районы Октябрь авыл җирлеге башкарма комитеты җитәкчесе урынбасары.
* 2013 елдан 2015 елга кадәр-ТР Яшел Үзән районы Октябрь авыл җирлеге башлыгы.
* 2015 елдан- ТР Яшел Үзән муниципаль районы Октябрь авыл җирлеге Советы депутаты. 
* 2016 елдан- Россия көрәш сәнгате берлегенең ТР буенча филиалы вице-президенты.
* 2018 елдан - «АМИ» девелопер компаниясе» ҖЧҖ директоры
* 2019 елның сентябрендә 6 нчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты итеп сайлана.
## Мактаулы исеме  һәм бүләкләре
* Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Рәисенең Рәхмәт хаты («Яшел Үзән  муниципаль районы Октябрь авыл җирлегенең җирле үзидарә үсешенә һәм социаль - икътисадый үсешенә зур өлеш керткән өчен»)
* Татарстан Республикасы Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыгының Рәхмәт хаты («Татарстан Республикасында сугышчан сәнгатьне һәм спорт көрәшләрен үстерүгә озак еллар керткән өлеше өчен») 
* Татарстан Республикасы Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыгының Рәхмәт хаты ( «Көрәш өлкәсендә Татарстан Республикасының спорт имиджын күтәрүе өчен»)
* Татарстан Республикасы Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыгының Мактау грамотасы («Физик культура һәм спорт өлкәсендәге казанышлары өчен»)
## Гаиләсе
Өйләнгән, өч кыз һәм ул тәрбияли.
## Сылтама
* Шарафиев Эдуард Сулейманович — Татцентр.ру
* Биография — Эдуард Шарафиев 

Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Казан технология университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Рәисенең Рәхмәт хаты белән бүләкләнүчеләр
Төркем:ЛДПР әгъзалары
Беренче җәмигъ мәчете каршындагы мәдрәсә (Чүти)

**Чүти авылы Беренче җәмигъ мәчете каршындагы мәдрәсә** () — Татарстанның Кайбыч районы Татар Чүтие авылында урнашкан мәдрәсә, тарихи-мәдәни мирас, XIX гасыр ахыры - XX гасыр башы архитектура истәлеге.

## Тарихы

Казан губернасының Чуел өязендәге Татар Чүтие авылында ике мәхәллә булган. 1902 елда төзелгән Икенче җәмигъ мәчетенең мулласы булып Мөхәммәтзариф Җәләлетдинов торган. 

Беренче җәмигъ мәчете имам-хатыйп Шәрәфетдин Бәширов үзенең мәхәлләсендә, дин сабакларыннан тыш, арифметика, география һәм башка фәннәрдән дә укыта. Аның тырышлыгы белән мәхәлләдә җәдид мәдрәсәсе дә ачыла. 
Мәдрәсә XX йөз башында Акъегет авылы кешесе Иркутск сәүдәгәре Заһидулла Әхмәтҗан улы Шәфигуллин акчасына төзелә. Кайбер чыганаклар буенча төзелү елы дип 1906 ел күрсәтелә.
 
Анда 1906-1907 елларда язучы Зариф Бәшири дә укыткан. Чүти мәдрәсәсе губерна хакимиятендә борчу тудырган. Анда еш кына тентүләр дә үткәрелгән, берничә тапкыр ябарга да тырышканнар. 1911 елның 17 октябрендә Шәрәфетдин Бәширов вазыйфасыннан читләштерелә, ә Октябрь революциясеннән соң мәдрәсә ябыла. 

Мәдрәсә бинасы Чүти урта мәктәбе составында 1994 елга кадәр укучы балаларга хезмәт күрсәтә, биредә яңа мәктәп бинасы төзелгәнче 1-3 сыйныф балалары укыган.

Бүгенге көндә мәдрәсә бинасында кибет урнашкан, Кайбыч районы имам-мөхтәсибе тарафыннан Чүти авылында үткән җыенда мәдрәсәне мөселманнарга кайтару кирәклеге фикере әле  2017 елда күтәрсә дә, бина мәдрәсә итеп һаман да үзгәртелмәгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Кайбыч районы мәдрәсәләре
Төркем:Татарстанда Россиянең мәдәни мирас объектлары
Петр һәм Павел чиркәве (Иске Тәрбит)

**Петр һәм Павел чиркәве** — Татарстанның Кайбыч районы Иске Тәрбит авылында 1888 елдан алып 1920 елгача халкына хезмәт күрсәткән тарихи чиркәү.

## Географиясе
Чиркәү Казан губернасы Чуел өязе Иске Тәрбит авылында урнашкан була.

## Тарихы
Иске Тәрбит  җирлегендә чиркәү язмышы башка җирләрдәге кебек аяныч төгәлләнгән. Иске Тәрбит авылында изге апостоллар Петр белән Павел хөрмәтенә агач чиркәү 1888 ел­да ук салынган. 1897 елда анда чиркәү-приход мәктәбе дә ачылган. XX йөз башында авылда чиркәү каршында 4 сыйныфлы земство мәктәбе (яңа бина төзелә), 2 укырга-язарга өйрәнү мәктәбе була.

1888 елның 9 апрелендә Казан һәм Свияжск архиепискобы Павел (П.В.Лебедев) Иларионов Архипны Казан губернасы Чуел өязе Иске Тәрбит авылы Петр һәм Павел чиркәве рухание итеп куя. 1888 елның 9 апреленнән 1893 елның 1 маена кадәр А.Иларионов Иске Тәрбит мәктәбенең закон чыгаручысы була. 

1888 елның 19 декабрендә кабул ителгән КДК Указы нигезендә аңа «Иске Тәрбит мәхәлләсендә законсыз рәвештә теркәлгән 40тан артык парны никахлаган өчен» Казан һәм Свияжск архиепискобы Павел (П.В. Лебедев) «Божие Благословение» дип игълан итә. А.Иларионовка шул ук архиерейдан тагын ике бүләк – «пастыр бурычын үтәүгә тырышлык өчен» һәм архипастыр фатихасында «халык мәгарифе эшенә яхшы хезмәт иткән өчен» КДКның 1889 елның 11 мартындагы һәм 1890 елның 8 февралендәге указлары белән игълан ителә. 1893 елның 9 мартында, үтенеч буенча, А.Иларионов Казан губернасы Лаеш өязе Үри Чаллысы авылына күчерелә.

Чиркәү 1920 елда ябылган. 1930 елларда чир­кәүнең чаңын алып атканнар. 

1936 елда чиркәү клуб һәм уку өе итеп үзгәртеп корыла. Бинасы 1972 елга кадәр авыл клубы вазифасын үтәгән. Шушы ел­ны элеккеге чиркәүне бө­тенләй сүтәләр һәм бүрә­нәләреннән яңа урында клуб тө­зиләр. 2003 ел­да ул клуб янып көлгә әйләнә, һәм чиркәүнең соңгы истәлекләре дә юкка чыга.

2014 елның 21 нче июлендә чиркәү урынына авылда Петр һәм Павел часовнясы ачыла.

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
* Троица Живоначальная чиркәве (Олы Тәрбит)

Төркем:Кайбыч районы чиркәүләре
Калиновка

**Калиновка** — топоним.
## Россия
;Татарстан
* Калиновка — Аксубай районы авылы.
* Калиновка (Зәй районы):
** Калиновка — юкка чыккан авыл (Басар авыл советы).
** Калиновка — юкка чыккан авыл (Сәвәләй авыл советы).
* Калиновка — Тукай районы авылы.
* Калиновка — Түбән Кама районы авылы.

;Башкортстан
* Калиновка — Бишбүләк районы авылы.
* Калиновка — Дәүләкән районы авылы.
* Калиновка — Ярмәкәй районы авылы.

;Диңгез буе крае
* Калиновка — Спасск районы авылы.

;Пермь крае
* Калиновка — Чернушка районы авылы.

;Свердловск өлкәсе
* Калиновка — Байкалово районы авылы.
* Калиновка — Красноуфим шәһәр бүлгесе авылы.
* Калиновка — Талица шәһәр бүлгесе авылы.

;Чиләбе өлкәсе
* Калиновка — Аргаяш районы авылы.
* Калиновка — Кызыл Армия районы авылы.
* Калиновка — Нязепетровск районы авылы.
* Калиновка — Чибәркүл районы авылы.

;Чуашстан
* Калиновка — Епрәч районы авылы.
* Калиновка — Канаш районы авылы.
* Калиновка — Чуел районы авылы.
* Калиновка — Шөмерле районы авылы.
 
## Казакъстан
;Акмола өлкәсе
* Калиновка — Атбасар районы авылы.
;Костанай өлкәсе
* Калиновка — Федоров районы авылы.
;Павлодар өлкәсе
* Калиновка — Тирәнкүл районы авылы.
;Төньяк Казакъстан өлкәсе
* Калиновка —  Есел районы авылы.
* Калиновка — Җамбыл районы авылы.
* Калиновка — Тайынша районы авылы.

## Гидроним
* Калиновка — Сарытау сусаклагычы кушылдыгы.
* Зур Калиновка
* Кече Калиновка

Төркем:Топонимнар
Альбина Насыйрова

** Альбина Насыйрова **- Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Президиумы әгъзасы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советында «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты әгъзасы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советының «Мәрхәмәт – Милосердие» хатын-кыз депутатлар берләшмәсе әгъзасы.

## Биографиясе
Насыйрова  Альбина Мөнир кызы -1986 елның 26 гыйнварында Казан шәһәрендә  туган. Урта мәктәпне 2нче номерлы татар гимназиясендә, 2008 елда В.И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын тәмамлаган.                                                                                                                            Альбина Насыйрова - Татарстанда халыкара полилингваль балалар бакчалары һәм Кембриджның «Бала-Сити» мәктәбенә нигез салучы.
## Хезмәт эшчәнлеге
1999-2007 елларда - «Яңа Гасыр «телерадиокомпаниясе» АҖнең корреспонденты, алып баручысы.

2012 елдан- «Бала-Сити гомуми белем бирү оешмасы» автоном коммерциячел булмаган оешмасы генераль директоры.

2018 елдан - «яңа технологияләр мәктәбе «гомуми белем бирү оешмасы " АКБО генераль директоры.

2019 елның сентябреннән-алтынчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.

## Сылтама

* Альбина Насырова: «Моя задача в Госсовете – продвигать реальные решения для защиты прав учителей»
* Насырова Альбина Мунировна – краткая справка, контакты, биография, фото и новости 
* Насырова Альбина Мунировна

Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Хатын-кыз сәясәтчеләр
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Елга вокзалы мәйданы (Казан)

**Елга вокзалы мәйданы** () — Казан үзәгендә, Яңа Татар бистәсендә һәм Вахитов районында урнашкан мәйдан.

Мәйдан Девятаев урамының (элек — Портовая) көнбатыш өлешендә урнашкан. Девятаев урамыннан төньяк юнәлештә Альфред Халиков урамы (Елга вокзалының элеккеге яр буе) урнашкан.

## Тасвирлама
Мәйдан 1960 еллар башында яңа Казан елга порты вокзалын төзү белән бергә корыла һәм тиешле исем ала.

Мәйданның үзәгендә яшел зона белән асфальтланган мәйданчык, шулай ук тирә-юньдә яшел зоналар бар. 2005 елда шәһәрнең меңьеллыгына вокзалны һәм мәйданны реконструкцияләүгә кадәр асфальтланган мәйданчык үзәгендәге яшел зона оваль конфигурациягә ия булган, хәзерге вакытта ул турыдан-турыпочмаклы булып тора. Асфальтланган мәйданчыкка керү саклау пункты һәм шлагбаум тарафыннан контрольдә тотыла. Асфальтланган мәйданчыкның төньяк өлешендә аллеялар белән зур булмаган сквер урнашкан.

Девятаев урамы тәмамлану урынына каршы мәйданга елга вокзалының эре төп бинасының эчке фасады чыга. Шулай ук мәйданчыкта: скверда вокзал янындагы зур булмаган бина, сквер каршында Татфлот республика суднолар йөрү компаниясенең 2 катлы офис бинасы, зур булмаган эш бинасы (элек — ерак араларга йөрүче башлангыч кассалар) һәм Татфлот бинасы һәм төп бина арасында сәүдә павильоннары, скверның ике ягы буенча һәм Девятаев урамы белән төньяк почмакта сәүдә павильоннары урнашкан.

2005 елдагы реконструкцияләүгә кадәр мәйданда асфальтланган мәйдан тирәли соңгы борылыш элмәсе һәм 2 нче троллейбус маршрутының соңгы тукталышы (1959—2008 елларда) һәм 43 нче автобус маршрутының (1970 еллар ахырында озак вакыт) гамәлдә булган. Хәзерге вакытта № 20 (2008 елдан), № 21 (2009 елдан) троллейбусларның һәм № 1, 6, 8, 53, 54, 85 автобусларының соңгы тукталышы мәйдан алдында яшел зонада элек борылма элмәчләр урнаштырылган һәм 7 нче трамвай маршрутының (1960 елдан; элек шулай ук № 18 (1995—2004), № 23 (2002—2003), № 22 (2004—2005), № 3 (2008 ел) йөргән) соңгы тукталышы һәм электр транспортының диспетчерлык станциясе  белән бергә урнашкан. Асфальтланган мәйданчыкта туристик һәм шәһәр яны автобуслары, такси һәм шәхси автотранспорт тукталышлары бар.

## Фото

Файл:Kazan-riverterminal-sq-park.jpg|Мәйдан янындагы сквер
Файл:Kazan-riverterminal-suburban.jpg|Скверда елга вокзалының шәһәр яны бинасы
Файл:Kazan-tatflot.jpg|Мәйданда Татфлот офис бинасы
Файл:Kazan-riverterminal-main-back.jpg|Мәйданда урнашкан елга вокзалының төп бинасының эчке ягы


## Сылтамалар

* Wikimapia сайтында Елга вокзалы мәйданы (спутниктан күренеш)
* Елга вокзалы мәйданында web-камера 

Төркем:Казан мәйданнары
Төркем:Казанның Вахитов районы
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Рөстәм Мөхәммәдиев (1952)

**Рөстәм Мөхәммәдиев**  - «Бердәм Россия» партиясе әгъзасы, “Татарстан-Новый век – Татарстан-яңа гасыр” депутатлар төркеме әгъзасы. Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Президиумы әгъзасы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Социаль сәясәт комитеты әгъзасы. Социология фәннәре кандидаты.

## Биографиясе
Мөхәммәдиев Рөстәм Нәбиулла улы 1952 елның 14 сентябрендә ТАССРның Әлмәт шәһәрендә туган.
1977 елда И.М. Губкин исемендәге Мәскәү Хезмәт Кызыл Байрагы ордены нефть химиясе һәм газ сәнәгате институтын “Нефть һәм газ чыганакларын тикшереп чыгару технологиясе һәм комплекслы механикалаштыру” белгечлеге буенча тәмамлаган.
## Хезмәт эшчәнлеге

* 1970-1971 елларда - «Татнефть» ҖБ «Елховнефть» нефть-газ чыгару идарәсе  укучысы, операторы.
* 1972-1975 елларда- Мәскәү нефть химиясе һәм газ сәнәгате институтының   өлкән лаборанты.
* 1975 елдан 1978 елга кадәр - «Елховнефть» нефть-газ чыгару идарәсендә  скважиналарны тикшерү буенча оператор, инженер.
* 1978-1981 елларда- «Татнефть» ҖБ «Татнефтегазразведка» трестының геологик-эзләү конторасының өлкән геологы.
* 1981-1985 елларда-КПССның Әлмәт шәһәр комитеты  Сәнәгать-транспорт бүлеге инструкторы.
* 1985-1998 елларда-партком секретаре, «Татнефть» ААҖнең «Елховнефть» нефть-газ чыгару идарәсе башлыгының кадрлар, көнкүреш һәм социаль үсеш буенча урынбасары, социаль үсеш буенча башлык урынбасары, гомуми мәсьәләләр буенча башлык урынбасары.
* 1998-2001 елларда-«Татнефть» ААҖнең Әлмәт ремонт-төзелеш идарәсе башлыгы.
* 2001-2020 елларда - «Татнефть» ААҖ генераль директорының кадрлар һәм социаль үсеш буенча урынбасары.
* 2014 елдан 2019 елга кадәр-бишенче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
* 2019 елның сентябреннән-алтынчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
* 2020 елдан - «Татнефть» ГАҖ генераль директорының социаль үсеш буенча урынбасары.
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
* ТР, РФ Энергетика министрлыгының Мактау грамоталары
*  II дәрәҗә «Ватан алдындагы хезмәтләре өчен» ордены медале
*  “Өч миллиард тонна Татарстан нефтен чыгару уңаеннан” медале 
## Сылтама

* МӨХӘММӘДИЕВ Рөстәм Нәбиулла улы: Депутатлар корпусы: Татарстан Республикасы Дәүләт Советы - рәсми сайт 
* Мухамадеев Рустам Набиуллович — Татцентр.ру

Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Әлмәттә туганнар
Төркем:ЛДПР әгъзалары
Альберт Хәбибуллин

**Хәбибуллин Альберт Галимҗан улы** (*[[1958 ел]]ның [[2 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Баулы районы]], [[Баулы]]*) — Татарстан Республикасының атказанган төзүчесе, Баулы районының Мактаулы гражданы. 2019 елдан VI чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
## Биографиясе
Хәбибуллин Альберт Галимҗан улы -  1958 елның 2 августында ТАССРның Баулы районы Баулы бистәсендә туган. 1977 елда  коммуналь-төзелеш техникумын, 1992 елда «Сәнәгать һәм гражданлык төзелеше» белгечлеге буенча Казан инженер-төзелеш институтын, 2000 елда  “Икътисад һәм агрария җитештерүенә идарә” белгечлеге буенча Казан дәүләт авыл хуҗалыгы академиясен тәмамлаган. Татарстан Республикасының атказанган төзүчесе, Татарстан Республикасы Баулы муниципаль районының   Мактаулы     гражданы. 
## Хезмәт эшчәнлеге
* 1977 елда-«Башремстрой»трестының ремонт-төзелеш идарәсе мастеры.
* 1977-1979 елларда-Совет Армиясе сафларында хезмәт итә.
* 1980-1981 елларда-авыл хуҗалыгы идарәсенең МОКСа өлкән инженеры.
* 1981-1984 елларда-авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсенең Мокс начальнигы.
* 1986-1987 елларда-ТАССРның Баулы районы агросәнәгать берләшмәсе рәисе урынбасары.
* 1987-1989 елларда - «Ленагрострой»хуҗалыкара төзелеш оешмасы башлыгы.
* 1989-1992 елларда-халык депутатларының Баулы район Советы башкарма комитеты рәисе урынбасары.
* 1992-2001 елларда-Баулы районы һәм Баулы шәһәре администрациясе башлыгының төзелеш, икътисад, шәһәр буенча урынбасары.
* 2001-2005 елларда-Татарстан Республикасы Икътисад һәм сәнәгать министрлыгының инфраструктура үсеше бүлеге башлыгы.
* 2005 елда-Баулы районы һәм Баулы шәһәре администрациясе башлыгы.
* 2006 елдан 2014 елга кадәр - «Баулы муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгы, советы рәисе.
* 2014 елдан 2019 елга кадәр-бишенче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
* 2014 елның ноябреннән-Бөтенроссия җирле үзидарә органнарының Татарстан төбәк бүлеге рәисе.
* 2019 елның сентябреннән-алтынчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
* 2019 елның сентябреннән — ТР Дәүләт Советының Дәүләт корылышы һәм җирле үзидарә комитеты рәисе.
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
* “Фидакарь хезмәт өчен” медале
* “Казанның 1000 еллыгы истәлегенә” медале
* “2006 елда авыл хуҗалыгы халык     санын алуны үткәрүдәге казанышлар өчен” медале
* “Татарстан Республикасында     җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлар өчен” медале
## Искәрмәләр
## Сылтамалар

* Хабибуллин Альберт Галимзянович — Татцентр.ру
* Депутатлар корпусы 
## Моны да карагыз

Төркем:Баулы районында туганнар
Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар
Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:Баулы районының мактаулы гражданнары
Төркем:Татарстанның атказанган төзүчеләре
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Кызыл Таң (Зәй районы)

**Кызыл Таң** () — Татарстан АССР Зәй районы Дүрт Мунча (1959—1974 елларда Зичәбаш) авыл советларына караган, хәзер юкка чыккан торак пункт (авыл). 1970-елларда авыл гамәлдән чыгарылган.
## География
Авыл Дала Зәе елгасы кушылдыгы Кара-Елга елгасын барлыкка китерүче ике инешнең кушылган җирендә, авыл советы үзәге Дүрт Мунчадан 3 км, Зәй тимер юл станциясеннән 28 км ераклыкта урнашкан булган.
## Тарих
Яңа торак пунктын 1926 елда Дүрт Мунча (беренче исеме *Түбән Кабан*) авылыннан аерылып чыгучы крестьяннар нигезләгән.
1930 елга кадәр Татарстан АССР Чаллы кантоны волостена, 1930—1935 елларда Чаллы, 1935—1962 елларда Зәй районнарына караган. 1959 елда үзәге Кабан-Бастрык авылы булган Зичәбаш авыл советына кертелгән.
Ил буенча күмәк хуҗалыклар төзелә башлагач, авылда 1929—1930 елларда «Кызыл Таң» авыл хуҗалыгы артеле (колхоз) оештырыла.
1950 елда күмәк хуҗалыкта 26 крестьян хуҗалыгында 119 кеше исәпләнә. Төп халкы — татарлар. Авыл хуҗалыгын үстерү өчен колхоз исеменә 92 га сөрүлек җирләр теркәлгән булган.
1951 елга кадәр авылда башлангыч мәктәп эшләгән.
Бөек Ватан сугышы фронтларында (1941—1945 еллар) Дүрт Мунча авылы кешеләре белән бергә 112 кеше һәлак булган яисә хәбәрсез югалган.
1950 елның июлендә колхозларны эреләндерү башлангач, «Кызыл Таң» колхозы (Кызыл Таң) белән «Чулпан» колхозын (үзәге Дүрт Мунча) берләштереп, «Чулпан» колхозы ясыйлар .  1958 елда «Чулпан» колхозын Сталин исемендәге колхоз (1961 елдан Киров исемендәге, 1963 елдан «Игенче» колхозы, үзәге Зичәбаш) белән кушып куялар.
Мөстәкыйль хуҗалык итү мөмкинлеге калмагач, Кызыл Таң авылы кешеләре тирә-як шәһәрләргә тарала башлый. Бер өлеше Дүрт Мунчага кире кайта.
1970-елларда авыл яшәүдән туктый  .
## Әдәбият
* Кызыл Таң (Кзыл Тан). // Заинская энциклопедия (гл. редактор-составитель В. С. Малахов). К.: Издательство «Реноме», 1994. – С. 133-134.
## Сылтамалар
*   Дүрт Мунча авылы тарихы.  «Чикләрсез татарлар» порталы
*    Населенные пункты ТатАССР до 1941года. Заинский район
## Шәхесләр

## Искәрмәләр


Төркем:Зәй районының торак пунктлары
Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Борнаш авыл җирлеге

**Борнаш авыл җирлеге** () — Россия Федерациясе Татарстан Республикасы Югары Ослан районындагы муниципаль берәмлек.

Административ үзәге булып Татар Борнашы авылы тора.

## Тарихы
Борнаш авыл Советы 1919 елда оеша. 1933 елда Борнаш авыл җирлеге башкарма комитеты оеша. Аның составына биш торак пункт: Татар Борнашы, Юмакау, Савино, Гаврилково, Зеленый Бор авыллары керә.
 
1979 елда «Новая жизнь» совхозы оешканда авыл Советы чикләре үзгәрә. Хәзер аңа Каен, Ломовка авыллары керә. Ә Савино авыл җирләре Введенский Бистәсе авыл җирлеге Советына күчә.

Авыл җирлегенең статусы һәм чикләре «Югары Ослан муниципаль районы "муниципаль берәмлегенең һәм аның составындагы муниципаль берәмлекләрнең территорияләре чикләрен билгеләү һәм аларның статусы турында" 2005 елның 31 гыйнварындагы 19-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы белән билгеләнгән.

## Халык саны

## Авыл җирлеге составы

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан авыл җирлекләре
Төркем:Югары Ослан районы авыл җирлекләре
Зәңгәрсу күкләр (торак комплексы)

**Зәңгәрсу күкләр** () — Казан шәһәрендә урнашкан биек торак комплекс, шәһәрдә биеклеге 120 метрдан артып киткән беренче бина. Совет районында, Альберт Камалеев проспекты һәм Патрис Лумумба урамы киселешендә, Альберт Камалеев проспекты, 1 адресы буенча урнашкан. 2013 елның 29 ноябрендә файдалануга тапшырылган.

## Тасвирлама
Торак комплексның төзелеше 2006 елда башлана, 2013 елда тәмамлана. Бина 37 җир өсте катына ия, аларның утыз бише торак һәм икесе техник (19 һәм 37 нче) кат; һәм өч җир асты катларына (аларда парковка урнашкан) ия. Җир өстендә урнашкан беренче ике кат стилобат тәшкил итә. Бинаның типик каты планы 14,4 × 52,4 м киңлектәге ике сегменттан гыйбарәт.

* Төзелеш мәйданы — 2230 м²
* Җир өсте катлары саны — 37
* Җир асты катлары саны — 3
* Фатирлар саны — 256
* Бинаның гомуми мәйданы — 66 912,66 м² — шул исәптән:
* Фатир катларының гомуми мәйданы — 49 284,42 м²
* Беренче катның гомуми мәйданы — 1446,18 м²
* Икенче катның гомуми мәйданы — 1637 м²
* Техник катларның гомуми мәйданы — 3180 м²
* Җир асты катларының мәйданы — 11 116,5 м²
* Гомуми фатир мәйданы — 38 155,55 м²
* Торак комплекс паркингы — 275 машина
* Җир асты автостоянкасының гомуми мәйданы — 11 116,5 м²
*Лифтлар саны — 6

## Кызыклы фактлар

* Башта проект ике манарадан торган, тик нәтиҗәдә, бер манараны гына калдырырга карар ителгән.

## Фото

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «Зәңгәрсу күкләр» торак комплексының рәсми сайты 
Төркем:Казан биналары һәм корылмалары
Төркем:Казанның Совет районы
Аэровокзал мәйданы (Казан)

**Аэровокзал мәйданы** () — Казанның көнчыгыш өлешендә, шәһәрнең Совет районы үзәгендәге мәйдан.

Мәйдан Патрис Лумумба урамының көнчыгыш өлешендә урнашкан.

## Тарих
Мәйдан Казан аэропорты вокзалының яңа төп бинасы төзелгәч, 1950 еллар башында тиешле исем ала. Кайчандыр күп халык йөргән һәм транспортка бай булган мәйдан аэропортны шәһәрнең көньяк-көнчыгыш җирләренә күчергәннән соң әһәмиятен югалта. Магистраль аэропорт әлеге урында 1979 елда, җирле линияләр аэропорты Казан-2 — 1980 нче еллар ахырында гамәлдә булудан туктый.

2013 елда мәйданнан көньяктарак «Зәңгәрсу күкләр» торак комплексы төзелә.

## Тасвирлама

Мәйданда асфальтланган зона, шулай ук тирә-юньдә яшел үсентеләр бар. Асфальт мәйданчыгында автостоянка урнаштырылган.

Патрис Лумумба урамы ахырына каршы мәйданда Сталин архитектурасының элеккеге төп аэровокзал бинасы урнашкан, хәзерге вакытта анда Татарстан һава элемтәсе агентлыгы һәм кайбер башка оешмаларның офислары урнашкан. Элек Патрис Лумумба урамының көньяк мәйданы янында шулай ук хәзерге вакытта сүтелгән башка профильле биналар булган: 1960 елларда автобус станциясенә хезмәт күрсәтү өчен төзелгән пыяла павильон һәм 1930 елларда төзелгән аэропортның зур булмаган таш биналары.

Элек мәйданда такси тукталышы һәм 56 нчы номерлы (үзәккә һәм шәһәрнең Заречный өлешенә) һәм 121 нче номерлы (яңа аэропортка кадәр) автобус маршрутларының соңгы тукталышы, ә мәйдангә барып җиткән урында — 2 нче номерлы (1955—2008 елларда) һәм 5 нче номерлы (1959—1963 елларда) павильоны булган троллейбус маршрутларының соңгы тукталышы булган.

## Сылтамалар

* «Их именами названы улицы Казани», Казань, Татарское книжное издательство, 1977.
* *[[Кәфил Әмиров|Әмиров К. Ф.]]* «Казань: Где эта улица, где этот дом», Казань, 1995.
* Wikimapia сайтында Аэровокзал мәйданы (спутниктан күренеш)

Төркем:Казан мәйданнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Төркем:Казанның Совет районы
Вахит авыл җирлеге (Югары Ослан районы)

**Вахит авыл җирлеге** () — Россия Федерациясе Татарстан Республикасы Югары Ослан районындагы муниципаль берәмлек.

Административ үзәге булып Мулланур Вахитов исемендәге авыл тора.

## Тарихы
1986 елда Татарстан АССР Югары Советы Президиумының 14.02.1986 елгы № 607-Х1 Указы һәм Югары Ослан халык депутатлары Советы Башкарма комитеты карары нигезендә, 30.12.1985 елда Матюшино авыл Советы базасында халык депутатларының Вахит авыл советы оештырыла. 1986 елдан 2002 елга кадәр авыл Советын Халиков Касыйм Хәбибрахман улы җитәкли. 2002 нче елның июленнән бүгенге көнгә кадәр Закиров Рамил Сәлимхан улы Вахит авыл җирлеге башлыгы булып тора.

Авыл җирлегенең статусы һәм чикләре «Югары Ослан муниципаль районы "муниципаль берәмлегенең һәм аның составындагы муниципаль берәмлекләрнең территорияләре чикләрен билгеләү һәм аларның статусы турында" 2005 елның 31 гыйнварындагы 19-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы белән билгеләнгән.

## Халык саны

## Авыл җирлеге составы

Авыл җирлеге составына шулай ук 6 бакчачылык: «Прогресс», «Взлет-7», «Орбита», «Алгоритм», «Авиатор», «Зеленый уголок» керә.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан авыл җирлекләре
Төркем:Югары Ослан районы авыл җирлекләре
Чаткы мəйданы (Казан)

**Чаткы мәйданы** () — Казанның көнчыгыш өлешендә, шәһәрнең Совет районы үзәгендәге мәйдан. Халыкта еш кына *Совет Башкарма комитетының мәйданы* буларак атала.

Мәйдан Патрис Лумумба урамының (көнбатыштан көнчыгышка таба бара) һәм Чаткы (төньякка таба бара), Шуртыгин (көньякка таба бара) һәм Аэропорт (көньякка таба бара) урамнары белән кисешүендә урнашкан.

## Тасвирлама
Мәйдан 1960 елларда төзекләндерелә һәм шул исемдәге урам буенча исем ала, аның көньяк өлеше 2004 елда Шуртыгин урамы дип үзгәртелә.

Урамнарның машиналар йөрү өлешеннән тыш, Патрис Лумумба урамыннан көньякка мәйдан яшел зонага һәм яшел үсентеләр белән бизәлгән асфальт мәйданчыкка, төньяктарак хәтер һәм мактау дивары булган яшел зонага ия. Асфальт мәйданчыгында автостоянка урнаштырылган, шулай ук автомобиль йөртү буенча уку курслары үткәрелә.

Мәйданга Казан шәһәренең Совет районы Администрациясе (район башкарма комитеты) һәм ЗАГС идарәсе, росреестрның Татарстан буенча Федераль хезмәте идарәсе, Совет район хәрби комиссариаты бинасы (райвоенкомат), шәһәр ветеринария үзәге бинасы, шулай ук 3 катлы йортлар-«сталинкалар» керә. Патрис Лумумба урамыннан ерактарак шәһәр кинология үзәге бинасы урнашкан.

Патрис Лумумумба урамы буенча мәйдан аша шәһәр үзәгеннән Казан XXI гасыр һәм Азино-1 микрорайоннарына кыска юнәлеш буенча 20 нче троллейбус маршруты (2007 елдан; элек 2 нче номерлы (1955—2008 елларда) һәм 5 нче номерлы (1959—1963 елларда) маршрутлар булган) уза һәм 83 нче номерлы автобус маршруты (шулай ук 48 нче номерлы маршрут каралган) уза. Үзәк ягына бара торган тукталышның төньяк яшел зона каршында павильоны бар.

## Фото

## Сылтамалар

* Wikimapia сайтында Чаткы мəйданы (спутниктан күренеш)

Төркем:Казан мәйданнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Төркем:Казанның Совет районы
Батрас (мәгънәләр)

**Батрас** — топоним.
;Ойконим
* Батрас – Зәй районында юкка чыккан авыл, элекке исеме *Драгун ()*. 
* Иске Батрас – Төги авылының инкыйлабка кадәрге исеме.
* Иске Рус Батрасы – Кече Батрас авылының элекке исеме.
* Иске Чуаш Батрасы – Гулькин авылының элекке исеме.

;Гидроним
* Батрас, елга. Кичү кушылдыгы.
* Кече Батрас, елга, Кичү кушылдыгы.

Төркем:Топонимнар
Введенский Бистәсе авыл җирлеге

**Введенский Бистәсе авыл җирлеге** () — Татарстан Республикасы Югары Ослан районы составындагы муниципаль берәмлек (авыл җирлеге).

Административ үзәге булып Введенка Бистәсе авылы.

## Географиясе

Введенка Бистәсе авыл җирлеге мәйданы 866,6 га тәшкил итә. Бу авыл җирлеге Татар Борнашы һәм Яр буе Морквашы авыл җирлекләре белән чикләшә. Ул 3 елга: Шүкә, Сөлчә һәм Зөя елгаларының Идел белән кушылган урынында урнашкан.

## Тарихы

Введенка Бистәсе авыл советы 1948 нче елда барлыкка килә. «Җирле үзидарә» законына таянып, 1995 нче елда ул җирле үзидарә советына әверелә. Ә 2006 елның январеннан бирле Введенка бистәсе авыл җирлеге дип атала башлый.

Авыл җирлегенең статусы һәм чикләре «Югары Ослан муниципаль районы "муниципаль берәмлегенең һәм аның составындагы муниципаль берәмлекләрнең территорияләре чикләрен билгеләү һәм аларның статусы турында" 2005 елның 31 гыйнварындагы 19-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы белән билгеләнгән.

## Население

## Состав сельского поселения

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан авыл җирлекләре
Төркем:Югары Ослан районы авыл җирлекләре
Вахит авыл җирлеге

* Вахит авыл җирлеге —  Татарстанның Югары Ослан районына карый торган административ берәмлек.
* Вахит авыл җирлеге —  Татарстанның Кукмара районына карый торган административ берәмлек.