Aleksandr Atabekän

**Aleksandr Atabekän**, Aleksandr Moiseyeviç (Movsesoviç) Atabekän (, ; *[[1868 yıl|1868 yılnıñ]] [[2 fevral|2 fevrale]], [[Räsäy imperiäse]], [[Елизаветполь губернасы|Yelizavetpol gubernası]],  — [[1933 yıl|1933 yılnıñ]] [[5 dekäber|5 dekäbre]], [[Sovet Sotsialist Respublikalar Soyuzı|SSRB]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|RSFSR]], [[Mäskäw]]*) — säyäsi eşlekle, anarxizm teoretigı, kenäz  köräştäşläreneñ berse, tabib. Säyäsi eşleklelär  häm  iketuğan qärdäşe.

## Biografiäse
1868 yılnıñ 2 fevralendä Şuşa şähärendä tabib ğailäsendä tuğan.  näselenä qarağan.

1886 yılda Şuşa real’ uquxanäsen tämamlağan. 1889—1896 yıllarda Jeneva universitetınıñ meditsina fakultetında uqığan,  kergän, läkin tizdän annan kitkän häm anarxist bulğan. Jenevada ärmän häm urıs tellärendä anarxik ädäbiät, şul isäptän «Amaynk» ärmän jurnalın çığarğan. 1891 yılda (yäki 1893 yılda, ul üzeneñ istäleklärendä yazğança) Bolgariä anarxistı P. Stoyanov belän bergä Londonğa Pötr Kropotkin yanına näşriät plannarı turında söyläşergä barğan. Törkem urıs telendä 4 broşüra çığarğan, şul isäptän P. Kropotkinnıñ «Fetnäçe çığışları»nıñ başı.

Universitetta uqu inqilabi propagandağa qomaçawlağan. 1893 yılda tipografiä cihazların Londonnıñ irekle urıs matbuğatı fondına (ul Räsäydä tıyılğan inqilabi häm liberal’ ädäbiätnı bastırğan häm cäyıldergän) tapşıru ideyase tuğan. Atabekän Kropotkin belän kiñäşläşergä qarar itkän, läkin ul Atabekännan, mömkin bulsa, tipografiä cihazların üzendä qaldıruwın häm anı anarxizmnan bik yıraq qaraşları bulğan keşelärgä birmäwen sorağan.

1896 yılda universitetnı tämamlağannan soñ Atabekän Bolgariädä urnaşqan (aña Räsäygä kerü tıyılğan), säyäsi eşçänlektän äkrenläp çitkä kitkän. 1914 yılnıñ axırınnan Räsäy armiäsendä tabib, Qawqaz frontında qır gospitale naçalnigı bulğan.

1917 yılnıñ avgustında Mäskäwgä kilgän, anarxistlar, şul isäptän Kropotkin belän elemtälärne torğızğan, anarxistik waqıtlı matbuğatta xezmättäşlek itä başlağan. Oktäberdä «Anarxiä» gäzitendä anarxistlarnıñ Waqıtlı xökümätneñ konkret aksiälärenä mönäsäbäte mäs’äläse buyınça diskussiädä qatnaşqan. «Ezlekle bulığız!» mäqäläsendä («Anarxiä», 1917 yılnıñ 16 oktäbere) Mäskäw şähär duması äğzaları bulğan  tänqitlägän.

Oktäber inqilabı aldınnan «P. A. Kropotkinğa açıq xat» bastırğan, anda Almaniä häm Avstro-Macarstan yağınnan ğına tügel, ä Räsäy yağınnan da suğışnıñ basıp alu xarakterına kürsätkän; Kropotkinnı «saqlanuçı» qaraşları öçen tänqitlägän, ämmä eşçelärne qatı sıynıf köräşennän dä, «uram » da yaklarğa tieşle anarxik sotsial’ inqilabnı citäklärgä çaqırğan.

Oktäber inqilabın kisken tiskäre oçraşqan. 

1918 yılnıñ yazında  belän bergä 1922 yılnıñ axırına qädär 24 broşüra çığarğan «Poçin» näşriätın, şulay uq «Poçin» jurnalın oyıştırğan (jurnalda P. A. Kropotkinnıñ berniçä xatı häm anıñ turında istäleklär bastırğan). 1920 yılda  organnarı tarafınnan qulğa alınğan. 1921 yılnıñ ğinwar-fevralendä Dmitrovta ülüçe Kropotkinnıñ karawatı yanında bulğan.  oyıştıruda häm eşendä qatnaşqan, anda Anarxik seksiäne citäklägän. P. A. Kropotkin muzeyın buldıruda qatnaşqan. «Poçin» näşriätı yabılğannan soñ (1922 yıl axırı) tabiblıq praktikasına qaytqan.

1925 yılnıñ 10 mayında Mäskäwdä BİKnıñ Anarxik seksiäse äğzalarınıñ küpçelege belän bergä SSRBda anarxizmnı ezärlekläwgä qarşı protest häm BİK citäkçelegeneñ Kropotkin muzeyın anarxistlar qaramağına tapşırudan baş tartuwı bilgese itep BİKtan çığu turında beldergän.

## Ğailäse

* Xatını — Yekaterina Nikolayevna Sokolova (*1874—1922*), tabib, Jeneva universitetın tämamlağan. Ğailädä öç bala.

* Ulı — Aleksandr (*1896—1952*) — injener-uylap tabuçı.
* Ulı — Arsen (*1902—1960*) — tabib-endokrinolog.
* Qızı — Ariana (*1910—1977*) — kinorejissör.

## Äsärläre
A. M. Atabekännıñ xezmätläre bibliografiäse

* Великий опыт. — М.: Почин, 1919. — 16 с.

* Возможна ли анархическая социальная революция. — М.: Почин, 1918. — 8 с.

* Вопросы теории и практики. Об анархистской литературе, тактике и организации. — М.: Почин, 1918. — 16 с.

* Дух погромный. — М.: Почин, 1919. — 8 с.

* Кооперация и анархизм. — М.: Почин, 1919. — 12 с.

* Кровавая неделя в Москве. Впечатления и размышления очевидца гражданской войны. — М., 1917. — 16 с.

* Леность как профессиональная болезнь. Её сущность, причины и предупреждение.

* Основы земской финансовой организации без власти и принуждения. — М., 1918. — 16 с.

* Открытое письмо П. А. Кропоткину // Анархия. — 1917. — № 7, 23 окт.

* Перелом в анархистском учении. — М.: Почин, 1918. — 16 с.

* Право и власть. — М.: Почин, 1922. — 16 с.

* Против власти. Сборник статей. — М.: Почин, 1918.

* Социальные задачи домовых комитетов. — М.: Почин, 1918. — 32 с.

* Старое и новое в анархизме. — М.: Почин, 1918. — 24 с.

* Утренний гудок. — М.: Почин, 1918. — 80 с.
* Против власти: Сб. статей / Сост., предисл. и комментарии А. В. Бирюкова. — М.: Либроком, 2013. — 170 с.

## İskärmälär

## Ädäbiät

* *Бирюков А., Кривенький В.* Атабекян А. М. // Политические деятели России. 1917: Биографический словарь. М.: Большая Российская энциклопедия, 1993. С. 26-27.
* *Maiz Jordi.* Ni zares ni sultanes // Anarquistas y revolucionarios del Caucaso 1890 - 1925. Madrid, 2019.

Төркем:2 февраль көнне туганнар
Төркем:1868 елда туганнар
Төркем:5 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1933 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Россия журналистлары
Төркем:Россия публицистлары
Төркем:Публицистлар
Төркем:Россия анархистлары
Төркем:Анархо-коммунистлар
Төркем:Россия революционерлары
Төркем:Әрмәнстан инкыйлабчылары
Төркем:Атабекяннар
Төркем:Анархистлар