open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кышкар мәчете

**Кышкар  мәчете** — Татарстанның Арча районы Кышкар авылында урнашкан ислам дине гыйбадәтханәсе. XVIII гасыр уртасы татар дини архитектурасы истәлеге. Мәчетне салдыруда һәм төзәттереп карап тотуда бай сәүдәгәр Баязит бине Госман әл-Кышкарый (*?—[[1797 ел|1797]]*) һәм аның нәселенең зур өлеше кергән. 
Мәчет каршында данлыклы Кышкар мәдрәсәсе эшләгән.
 
## Тарих
Кышкар авылының ике мәчетенең берсе булган ике катлы таш җәмигъ мәчетен Кышкардан чыккан бай сәүдәгәр Баязит бине Госман бине Габделкадыйр  әл-Кышкари бине Камай 1776 елның азагында төзеткән. Баязит бине Госман әл-Кышкарыйның вафатыннан соң аның улы Нәзир бине Баязит, оныгы Муса бине Нәзир мәчетне һәрвакыт төзәттереп һәм яңартып тора. Мортаза бине Мостафа бине Нәзир 1865 елда мәчетнең күп урыннарын үзгәртеп, киңәйтеп, алдына бер бүлмә ясатып, элек агачтан булган манараны таштан эшләтә.

100 ел дәвамында Кышкар мәчетенә һәм мәдрәсәсенә иганәчелек иткән сәүдәгәрләр нәселе бөлә (*[[1877 ел]]да Мортаза бине Мостафа бине Нәзир төрмәгә утыртыла*), нәсел җебе өзелә, шунлыктан һәм кадими мәдрәсәләрнең даны кимеп, җәдиди мәдрәсәләрнең танылу алуы сәбәпле, мәчет каршында эшләп килгән данлыклы кадими мәдрәсә гади авыл мәдрәсәләреннән берни белән дә аерылмый башлый.
 
1930 елда манарасы аударылган.

## Имамнар
Мәчетнең беренче имамнарыннан берсе — Казан губернасы Тәтеш өязе (хәзерге Татарстанның Кама Тамагы районы) Барыш авылыннан Сәгыйть бине Ибраһим. 1796—1813 елларда ул Кышкар мәдрәсәсе мөдәррисе булып, мәдрәсәгә танылу китерә.

Аның вафатыннан соң, Бохарада һәм Кабулда белем алган Фаяз бине Габделгазиз әл-Кенәри (*?—[[1835 ел|1835]]*) имам-хатыйб булып тора.

1835 елда имам итеп Якуб бине Яхъя әд-Дөбъязи (*[[1779 ел|1779]]—[[1844 ел|1844]]*) сайлана.

1846 елның 10 августыннан мәчет имамы вазифасына Исмәгыйль бине Муса (*Ибраһим Үтәмишев, ?—[[1887 ел|1887]]*) сайлана. Ул мәхәллә белән 40 ел җитәкчелек иткән. Бу эштә аңа уллары Ибраһим (*[[1871 ел]]дан*) , Габдрахман (*[[1876 ел]]дан*) ярдәм итәләр.

1887 елда Габдрахман бине Исмәгыйль Үтәмишев өлкән мулла итеп сайлана.

1900 елдан имам-хатыйб итеп Шәмсетдин Мирзаәхмәт улы Үтәгәнов (*[[1857 ел|1857]]—?*) билгеләнә. Ул билгеләнгәнче бераз вакыт мулла вазифасын мөәзин Мөхәммәтгомәр Муса улы Айдашев (*[[1861 ел|1861]]—?*) башкара.

## Моны да карагыз
# Кышкар мәдрәсәсе
 
## Искәрмәләр


## Чыганаклар
# Арча төбәге тарихы (*төзүчеләр* Камил Низаметдинов, Илшат Хәлиуллин). К.: ТКН, 1996. ISBN 5-298-00681-7
# [ Кышкар мәчете «Милләттәшләр» порталында](http://www.millattashlar.ru/index.php/КЫШКАР_МӘЧЕТЕ_(Кшкарская_мечеть))

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Арча районы мәчетләре
Төркем:Кадимчелек
Төркем:Татарстан тарихы
Реаль укуханә бинасы (Минзәлә)

**Реаль укуханә бинасы** - Советлар Союзы Герое шагыйрь Муса Җәлил укыган йорт. Төбәк әһәмиятендәге тарихи һәйкәл.
## Тарихы
Укуханә бинасы 1914-1920 елларда төзелгән. 1941 елда бинада вакытлыча Хәрби-сәяси укуханә урнашкан, анда танылган татар шагыйре Муса Җәлил укыган. Был вакыйга 1985 елда мемориаль такта куеп билгеләнә. Бина - гражданлык архитектурасы һәйкәле. Хәзер биредә Минзәлә педагогика көллияте урнашкан.
Бинада Муса Җәлилнең Мемориаль музее эшли. Уның фондында 30000 саклау берәмлеге исәпләнә. Музейның мәйданы 70 квадрат метр һәм педагогия коллиятенең бер аудиториясен алып тора. Монда 1941 елгы вакыйгаларны күзалларга мөмкинлек бирүче интерьерлар комплекслары – Хәрби-сәяси курслар үткән класс шагыйрь еш кунак булган Сабировлар йорты интерьеры эшләнгән. Музейда сугыш чоры көнкүреш әйберләре һәм документлары, сугыш урыннарыннан китерелгән реликвияләр, Муса Җәлил әсәрләренең күпсанлы басмалары тәкъдим ителә.
## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан истәлекле урыннары
Төркем:Минзәлә
Петр Глухов

**Петр Глухов** (, ,  — , ) — эрзә телендә иҗат иткән язучы, беренче мордва журналистларының берсе, «Якстере теште» гәҗитенең баш мөхәррире (1926-1927). Иң билгеле әсәрләре: *«Варма мельга»* (*Җил артыннан*), *«Кедровой пештть»* (*Эрбет чикләвекләре*) хикәяләре, Макар Евсевьев турында хатирәләр китабы.

## Искәрмәләр
Ньюкасл-апон-Тайн

**Ньюкасл-апон-Тайн** () — Англиянең Тайн-әнд-Вир графлыгында урнашкан шәһәр.
## Тарих
2 нче гасырда нигезләнә.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бөекбритания шәһәрләре
Реаль укуханә бинасы

* Реаль укуханә бинасы (Казан)
* Реаль укуханә бинасы (Минзәлә)
Southwest Airlines

**Southwest Airlines** — АКШның бюджет авиакомпаниясе. 1971 елда барлыкка килгэн.
американың һава ширкәте.
## Һава флоты
2018 елның июленә:

## Тарих

Southwest Airlines башта җирле һава линиясы очен нигезләнгән булган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Southwest Airlines рәсми сайты 

Төркем:Һава ширкәтләре
Төркем:АКШ ширкәтләре
Локеш Гһош

**Локеш Гһош** (Бенгаль телендә: লোকেশ ঘোষ, Һинди телендә: लोकेश घोष) Бенгаль фильм актёры.

## Фильмографиясе

* Bhagobaner Mathay Haat (2013)
* Bejanma (2010)
* Bolidaan (2010)
* Bhalobasa Jug Jug Jiyo (2009)
* Mejobabu (2009)
* Dadar Adesh (2005)
* Barud (2004)
* Sajani (2004)
* Kartabya (2003)
* Sabuj Sathi (2003)
* Sneher Protidan (2003)
* Sukh Dukkher Sansar (2003)
* Inquilaab (2002)
* Pratihinsa (2002)
* Prem Shakti (2002)
* Bidhatar Khela (2001)
* Rakhi Purnima (2001)
* Shesh Bichar (2001)
* Gariber Sansar (2000)
* Rupasi Dohai Tomar (2000)
* Gunda (1999)
* Jiban Niye Khela (1999)
* Khelaghar (1999)
* Krishna Kaberi (1999)
* Mastan Raja (1999)
* Niyoti (1999)
* Asal Nakal (1998)
* Banglar Badhu (1998)
* Lofar (1997)
* Matribhumi (1997)
* Sriman Bhutnath (1997)
* Mukhyamantri (1996)
* Naach Nagini Naach Re (1996)

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 
* 
* Lokesh Ghosh  in Gomolo

Төркем:Кино
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Бөркенһед

**Бөркенһед** () — Англиянең Мерсисайд графлыгында урнашкан шәһәр.
## Тарих
Урта гасырларда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бөекбритания шәһәрләре
Габдулла Сәлахетдинев

**Абдулла Сәләхетдинов** (Абдулла Шакир улы Сәләхетдинов, ,  — Казан, 1995) — татар телендә иҗат иткән язучы, җырлар авторы, журналист.

*«Җир авазы»* (1963), *«Бөртекләр»* (1969) шигырьләр җыентыгы, *«Туган җирем - Татарстан»* (1970) очерклар җыентыгы, һ.б. әсәрләр авторы.

## Сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Татар язучылары
Ташкичү мәдрәсәсе

**Ташкичү мәдрәсәсе** — Казан губернасы Казан өязе Мәмсә волосте (*хәзерге* Татарстанның Арча районы) Ташкичү авылында XVIII—XIX гасырларда эшләгән  уку йорты. XVIII гасырның олы мәдрсәләренең берсе.

## Тарих
Мәдрәсәдә үз заманының данлыклы дин әһелләре укыганнар һәм укытканнар. 1742—1746 елларда ахун Габдессәлам бине Уразмөхәммәт бине Колмөхәммәт бине Колгура (*Габдүш, [[1700 ел|1700]]—[[1763 ел]]дан соң вафат*) мәдрәсә мөдәррисе булып торган. Данлыклы  шәкерте (*1734—1744 еллар аралыгында*) — Батырша (*Габдулла Галиев, [[1710 ел|1710]]—[[1762 ел|1762]]*), 1755—1756 еллардагы Идел-Урал халыклары баш күтәрүе җитәкчесе.

Мәдрәсәдә мөдәррис булып 40 елга якын (*[[1821 ел|1821]]—[[1856 ел]]ларда*) Баhаветдин бине Сөбхан бине Габделкәрим әл-Мәрҗани (*[[1787 ел|1787]]—[[1856 ел|1856]]*) эшли.  Шәкертләре арасында — үзенең улы,  XIX йөзнең мәшһүр татар галиме, тарихчы, философ һәм мәгърифәтче Шиһабетдин Мәрҗани (*[[1818 ел|1818]]—[[1889 ел|1889]]*). Шиһабетдин Мәрҗани 1838 елда Бохарага укырга киткәнче әлеге мәдрәсәдә дүрт ел укыта.

## Галерея

Файл:Batırşa.png|thumb|150px|Батырша 
Файл:Shihabetdin Marcani.jpg|thumb|150px|Шиһабетдин Мәрҗани
Файл:.JPG|thumb|150px|

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Әдәбият
# Арча төбәге тарихы (*төзүчеләр* Камил Низаметдинов, Илшат Хәлиуллин). К.: ТКН, 1996. ISBN 5-298-00681-7
# Рухи башкалабыз: Мәшһүр татар авыллары / Ф.Г. Гарипова. – Казан: Мәгариф, 2005, 247нче  бит.
# Мәдрәсәләрдә китап киштәсе (*төзүче* Р. Мәһдиев). К.: ТКН, 1992, 187-221нче бит. ISBN 5-298-01052-0
# *Радик Салихов, [[Рамил Хәйретдинов|Рамиль Хайрутдинов]].* Республика Татарстан: памятники истории и культуры татарского народа (конец XVIII – начало XIX веков). К.: Фест, 1995. ISBN 5-900866-01-7

## Моны да карагыз
# Ташкичү мәчете
## Искәрмәләр


Төркем:Татарстан мәдрәсәләре
Төркем:Татарстан тарихы
Вишуддхананда Парамаханса

**Вишуддхананда Парамаханса** (бәңгәл телендә: Bishuddhananda Pôromôhongśo) (14 Март, 1853 – 14 Июль, 1937), популяр рәвештә Гандһа Баба буларак мәгълүм Һинду йогины һәм изге булган. Ул Бһоланатх Чаттопадхайяда Акхил Чандра Чаттопадхайя һәм Раҗ Раҗешвари Чаттопадхайяга Һиндстанның Көнбатыш Бенгалиядә хәзерге Бардхаман районында Бондул дигән авылда туган. Вишуддхананд Парамахамса фәнни һәм рациональ фикерләве белән бергә тугъры сыйфатларына ия булган изге булган. Ул үзенең гурусына тугъры булан һәм гуру күрсәтмәләрен беркайчан да тыңламый торган булмаган. Аның рухи өйрәнү мәктәбе Тибетта Гьянганҗ булган. Ул Навмуди асана садханасына ия булган (Варанаси), бу Шакти юлының иң югары реализациясе. Ул ышанып булмаслык рухи җитештерүгә ия бердәнбер изге булган. Вишуддхананд Парамахамсаның чиксез диярлек сиддхилары булган, әмма ул аларга кеше алдында беркайчан да игътибар җәлеп итмәгән. Иҗтимагый тормыш аңа ошамаган. Аның ялгызлыгы аның Илаһига тугърылыгы булган. Күп кешеләр авыртудан бары тик Вишуддхананда Парамхамса алкышы белән терелгәннәр. Ул дөньяга күк Кояш Фәненә нигезләнгән дәвалану үзәге эшләмәкче булган һәм шуны дәрт белән тараткан, әмма соңыннан туктаган, чөнки аның өлкәнрәк Гуру Бертуганнары шуны теләмәгән. Аның иң мәшһүр өйрәнчекләре булып Доктор Гопинатх Кавираҗ һәм Акшай Кумар Дутта Гупта булган. Аның төп юлламасы булып "Кармебйоһ Намаһ" булган (Гуру тарафыннан кабул ителгәнчә мантра белән Йогик Крийяны эшләү илаһи белемгә илтәчәк, шуннан соң илаһи бхакти булачак һәм соңыннан илаһи мәхәббәт булачак).

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Хитеш Моди

**Хитеш Субхаш Моди** (1971 елның 13 октябренда Кисумуда туган) элек уйнаган Һиндле Гуҗарати чыгышлы Кения крикетчысы. Ул сул куллы битачы һәм сул куллы оффбрэйк боулеры булган.

## Халыкара карьерасы
ODI дебютын 1992 елда ясап, Моди һаман такымның урта өлешендә булган, һәм шулай ук 1996 ел Дөнья Крикет Кубогында, 1999 ел Дөнья Крикет Кубогында, 1999 ел Дөнья Крикет Кубогында һәм 2003 ел Дөнья Крикет Кубогында һәм 1994 һәм 1997 ел ICC Трофейларында катнашкан. Стив Тиколоны кертеп берничә уенчыларның күрсәткечләре контракт буенча килешмәүгә күрә төшүенә шәһит булып, Моди капитан булып куелган булган.

## Гаиләсе
Әтисе Субхаш Моди белән алар уникаль пар булып торалар, чөнки бу бер үк Бер көн Халыкарада битачы һәм судья булган бердәнбер әти/угыл пары. Найробида Бангладешка каршы 2006 елның августында әтисе улына "Leg before wicket" биргән.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Спорт
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Рашен-Ривер

**Рашен-Ривер** ( — *русская река* — ***рус елгасы***) — АКШның территориясеннән ага торган елга. Тын океанга сыуны коя торган елга. Елга озынлыгы 177 км дип исәпләнә. Бассейн мәйданы — 3 846 км².
## Агым
Тын океанга сыун коя.
## Тарих

Төркем:Әлифба буенча елгалар
Төркем:Калифорния штаты елгалары
Төркем:АКШ тарихы
Төркем:Русия Америкасы
Дипак Чудасама

**Дипак Наналал Чудасама** (1963 елның 20 маенда туган) Һиндле Гуҗарати чыгышлы элек уйнаган Кения крикетчысы. Ул уң куллы биталаучы булган.  "Док" буларак мәгълүм булып, Чудасама крикетчы булуы белән беррәттән сыйфатлы ортодонт буларак. Ул халыкара сенчери откан беренче Кения уйнаучысы булган.

## Халыкара карьера
Дебютын 1980-енче елда ясап, Чудасама Кения өчен 1996 ел Дөнья Крикет Кубогында һәм 1990, 1994 һәм 1997 ICC Трофейларында уйнаган. Барлыгы ул 20 Бер Көн Халыкара матч уйнаган.

Аның иң күп капка хисабы стильле 122 булган бу Найробида 1997-98 Президент Кубогында Бангладеш крикет такымына каршы булган, бу Кения өчен рекорд булган. Чудасама Азия һәм Африкада берничә илләргә булган һәм шулай ук Нидерландларга барган.

## Крикеттан тыш
Крикет уйнаудан башка Чудасама шулай ук Кения өчен 1982 елда, Бомбейда, Һиндстанда, Илләр Дуслыгы Өстәл Теннис Чемпионатында уйнаган.
Һөнәри карьерасын дәвам итеп Чудасама Коппелл, Техаста мәшһүр ортодонт булган. Ул шулай ук практикасын ачканчы берничә ел Джексонвилль Университетында Ортодонтия укыткан.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Спорт
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Әхмәтясәви Хөсәенов

**Әхмәтясәви Хөсәенов**,  Әхмәтясәви (*Әхмәт-Ясәви*) Хөсәен улы Хөсәенов (*[[1924 ел]]ның [[25 сентябрь|25 сентябре]], [[Минзәлә кантоны]]ның [[Актанышбаш]] авылы, , ,  — 1992 ел)* — Бөек Ватан сугышы ветераны, Актаныш районы авыл хуҗалыгы эшлеклесе.Татарстан АССР атказанган зоотехнигы (1979). 1967-1971 елларда Татарстан АССР Югары шурасы депутаты.

## Хезмәт юлы
* 1941-1947: Кызыл гаскәрдә хәрби хезмәтен Карелия фронтының 63 нче диңгез бригадасында башлый.
* 1947-1955: Актаныш районы элемтә бүлеге җитәкчесе. 
* 1948-... Актаныш районы cоветы депутаты.
* 1955-1963: Кәзкәй авылының “Изаил” колхозы рәисе.
* 1963-1984: Аккүз авылының “Чишмә” колхозы рәисе.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
*  Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
*  Октябрь Инкыйлабы ордены
* 1979 — Татарстан АССР атказанган зоотехнигы
* РСФСР мәгариф отличнигы

## Шулай ук карагыз
## Чыганаклар
* Актанышта олпат шәхес, 35 меңче, "Чишмә" колхозы рәисе Әхмәтясәви Хөсәеновның 90 яшен билгеләүне дәвам итәләр 
* Бәхетемне читтә түгел, мин җирдә таптым 
* Аккүз мәктәбендә Ясәви Хөсәеновны искә алу кичәсе 
* Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе институты әзерләгән басмасы

## Искәрмәләр


Төркем:Татар шәхесләре
Төркем:Татарстанның атказанган зоотехниклары
Малһар Патэл

**Малһар Л Патэл** (1983 елның 27 ноябренда, Кенияда туган) элек уйнаган Гуҗарати чыгышлы Кения крикетчысы. Ул уң кул урта тәртип битачысы, ул Бер Көн Халыкара дебютын 2004 Чемпионнар Трофеенда ясаган, бу Бирмингемда, Эджбастонда Пакьстанга каршы уенда булган.
Ул крикет 2007 елдан бирле уйнамаган.

## Тышкы сылтамалар


Төркем:Һинд дине
Төркем:Спорт
Төркем:Һинд дине шәхесләре
1918-1991 елларда Дөбъяз авылында белем бирү тарихы

1918 елда Дөбъяз мәктәп мөдире итеп Фазылҗан Хәмидуллович Хәмидуллин билгеләнгән иде. Ул Казан Университеты каршындагы татар мәктәпләре өчен укытучылар курсларын бетергән булган һәм "өлкән укытучы" белгечлеге алган булган.
Укытуда Фазылҗан Хәмидуллин XVIII-XIX гасыр алман укыту методикасын кулланган, ул ССРБда да кулланылган булган. Мәктәп дүрт еллык булган иде. Укытучылар авыр яшәгән иде, яшелчәләр үстерергә рөхсәт бирелмәгән иде.
Соңрак Фазылҗан Хәмидуллин Татарстан Республикасы укытучылар белемен арттыру институтында постка ия булган.
20-енче елларда Идел буенда ачлык булган. 1921 елда Республикада 428 803 олы кеше, 326 106 бала үлгән булган.
Шул вакытта Дөбъяз башлангыч мәктәбенә Америка администрациясе ярдәм иткән булган.
Соңрак колхозлаштыру булган. Каршылыклар килеп чыккан. Кулаклар Латыйфа Гайфуллина дигән хатынны үтереп тураклаганнар.
1934 елда мәҗбури җиде еллык белем бирү кертелгән булган. Укучылар приборларны үзләре ясый торган булганнар.
Бу чор коллективизация, сәяси репрессияләр һәм татар әлифбасын үзгәртү белән хаслана.
Шуннан соң Бөек Ватан Сугышы башланган. Мәктәп укучылары (кызларны да кертеп) фронтка язылганнар.
Сугыш вакытында укытучылар сугышка китә торган булганнар. Берничә мәктәп мөдире алышынган булган - Латфи Насыбуллин, Андрей Ефим улы Петрянкин, Фатыма Хабибрахманова, Нагим Сабиров, Зулейха Аскарова.
Башлангыч мәктәп укучылары басуда башак җыеп ярдәм итеп торганнар.
Бөек Ватан Сугышыннан соң Дөбъяз мәктәп мөдире булып Мансур Габделевич Гадельшин һәм Миргалим Гаянович Ситдиков булган.
*Мәктәпләр уку статистикасы түбәндәгечә булган*

1965 елда Биектау районы янә торгызылган булган.
Мәктәп музее 1966/67 уку елында география укытучысы Марсель-ага Усмановка рәхмәтле ачылган булган.
Шулай ук Татарстан Республикасы Мәгариф Министрлыгы мәктәп музее статусын "төбәкне өйрәнү" дәрәҗәсенә күтәргән, ә эзләнү эшләрен алып барган Азат Галләм улы Галләмов Почётлы Грамота бирелгән булган. Музейда авылның тарихы экспонатлары, мәдрәсә дәреслекләре, XIX гасыр йорты һәм җил тегермәне макетлары бар. Фронтовиклар (кайтмаганнарны да кертеп) турында мәгълүмат бар. Өченче бүлек этнографик бүлек булып тора.

## Әдәбият
* Урок длиной в 100 лет. Фарида Якушева. Казань, 2018. ISBN 978-5-85903-092-8
## Сылтамалар
* Дөбъяз авыл җирлеге 
* Татарстан Республикасы Хәтер Китабы

Төркем:Татарстан мәгарифе
Альпеш Вадһер

**Альпеш Валлабхдас Вадһер** (Найробида, 1974 елның 7 сентябренда туган), әтисе хөрмәтенә исем кушылган, Һиндле чыгышлы элек уйнаган Кения крикетчысы.
1997 елда Бангладешка каршы уенда дебютында 42 балл җыеп, ул 1999 ел Дөнья Крикет Кубогында бераз әзрәк нәтиҗә күрсәткән, анда ул ике илле эшләгән, Шри Ланкага каршы җиңелмәгән 73-не кертеп.

Ул 2000 елда спорттан киткән, әмма командатарафыннан элеккеге Кения капитаны Аасиф Кәрим белән 2003 Дөнья Крикет Кубогы вакытында кире чакырылган булган.
Ул икенче һәм соңгы мәртәбә Дөнья Кубогы беткәч спорттан киткән.

## Крикеттан соң
Крикеттан соң ул Шитал Вадһерга өйләнгән, хәзерге вакытта Кениядә PKF өчен эшли, анда ул партнер булып тора.
2012 елда Вадһер Крикет Кения яңа төзелгән сайлау панеленә сәркатиб булып билгеләнгән булган.

## Искәрмәләр
*Birth of the one-day final

Төркем:Һинд дине
Төркем:Спорт
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Чулпан Закирова

**Чулпан Закирова**, Чулпан Ринат кызы Закирова (*[[1977 ел]]ның [[24 июль|24 июле]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) — биюче, хореограф, «Казан» (KAZAN) муниципаль бию ансамбленың сәнгать җитәкчесе (2003 елдан), Татарстанның халык артисты.

## Тәрҗемәи хәле
1977 елның 24 июлендә Казанда туган. Әтисе — Ринат Зиннур улы Закиров (*[[1948 ел|1948]]*),  БТК рәисе (*1991—2017*), БТК Милли Шурасы рәисенең беренче урынбасары, БТК башкарма комитеты җитәкчесе (*2017 елдан*). Әнисе — Рузия Мотыйгуллина (*[[1950 ел|1950]]*), Камал театры актрисасы, РФ атказанган артисты (*2001*).

Алты яшеннән бии. Казанның 55нче мәктәбен (*[[1994 ел|1994]]*), 11нче музыка мәктәбе каршындагы хореография бүлеген, Казан дәүләт университетының юридик факультетын (*[[1999 ел|1999]]*), «*хореография режиссеры*» белгечлеге буенча Россия театр сәнгате академиясенең (ГИТИС) балетмейстерлык факультетын (*[[2004 ел|2004]]*) тәмамлаган.

## Хезмәт юлы

1991—2002 елларда Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры актрисасы. Мирхәйдәр Фәйзинең «Асылъяр» спектаклендә баш рольне башкарган.

1996 елдан «Казан» муниципаль бию ансамбле биючесе. 2003 елдан Казан милли мәдәни үзәгенең Казан шәһәр филармониясе составындагы «Казан» бию ансамбле сәнгать җитәкчесе.  Чулпан Закирова 30 дан артык ялгыз, парлы, төркем белән бию композицияләре булдырган. Ансамбль белән РФ төбәкләрендә, Казакъстан, Испания, Малайзия, Кытай, Тайвань, Тунис, Австралия һ. б. чит илләрдә татар хореография сәнгатен таныткан. 
 
2009—2015 елларда Казан (Идел буе) федераль университетының филология һәм мәдәниятара багланышлар институты музыка сәнгате һәм хореография кафедрасы (*[[2016 ел]]дан татаристика һәм сәнгать белеме кафедрасы*) мөдире.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2007 — Татарстанның атказанган артисты
* 2013 — XXVII Җәйге Универсиаданың истәлекле медале 
* Татарстанның халык артисты

## Гаилә хәле
Беренче ире — Разит Дәүләтшин, табиб-кардиохирург. 2011 елда җинаять җаваплылыгына тартылган
Икенче ире — Илнар Әхмәтҗанов, танылган көрәшче, Татарстанның һәм РФ спорт остасы . *[[Кыз]]лары* Ясмин, Айша.

## Искәрмәләр

 
## Әдәбият
# *[[Флүр Баһаутдинов|Ф. Н. Баһаутдинов]].* Музалар һәм хокук. К.: ТКН, 2010 ел, 237-238нче бит. ISBN 978-5-298-01883-8

## Сылтамалар

*   Закирова Чулпан Ринатовна.  Сайт ансамбля Казань
*  Закирова Чулпан Ринатовна. Вконтакте сәхифәсе
*    chulpanzakirova. Instagram.=
*  Чулпан Закирова белән әңгәмә. «Татар-информ» МА, 23.11.2016

## Моны да карагыз

Төркем:Биючеләр
Төркем:Татар артистлары
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:ГИТИС тәмамлаучылар
Төркем:Ансамбль җитәкчеләре
Төркем:Татарстанның халык артистлары
Закирова

**Закирова** — фамилия.
* Әләрә Закирова (1941), медицина фәннәре докторы (1995), профессор (1998). БР атказанган табибы (1996), атказанган фән эшлеклесе (2001).
* Ләйсән Закирова (*Большова*, 1998), драма актрисасы, Кариев театры артисты (2018 елдан), «Тантана» премиясе лауреаты (2019).
* Римма Закирова (1975) , балет артисты, БР халык артисты (2010) (*[[Уфа]]*).
* Сәрия Закирова (1961) , спортчы (*академик ишү*), дөнья чемпионы  (1985-1986).
* Чулпан Закирова (1977), биюче, ТР халык артисты.
* Эльмира Закирова (1955), журналист, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (1994).
* Алсинә Закирова, Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры артисты (2013 елдан).
----
* **[[Закиров]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Чунилал Мадан

**Чунилал Бхагвандас Мадан** Queen's Counsel (Патшабикәнең киңәшчесе)  (туганда исеме **Чунилал Бхагвандас Бхусри**; 1912 елның 11 ноябре – 1989 елның 22 сентябре) - Кениянең элеккеге Юстиция Шефы. Ул 1985–1986 еллар арасында хезмәт иткән һәм аның варисы Юстициянең Сесил Хенри Этельвуд Миллер булган.

## Биографиясе
Бхусри Найробида, Кениядә 1912 елда туган булган. Ул Лондонга күчеп Миддл Темплга кергәнче Дәүләт Һинд Мәктәбендә укыган. Ул мәхкәмәдә аргумент бирергә хокукына 1935 елда Лондонда алган булган һәм Кениягә кайткач ул Югары Мәхкәмәгә 1936 елда адвокат буларак кабул ителгән булган.
Ул Бхусри урыына Мадан фамилиясен 1937 елда алган. Ул Найроби Шәһәр Киңәшмәсенә 1937 һәм 1948 еллар арасында сайланган булган һәм Кениянең Закон Бирү Киңәшмәсенә 1948 һәм 1961 еллар арасында сайланган булган. 1955 елда Мадан Коммерция һәм Сәнәгать Министрлыгында Парламент Сәркатибе булган һәм киләсе елда ул портфолиосыз Азия Министры булган. Ул Кения Закон Җәмгыятенең Сәркатибе итеп беренче мәртәбә 1957 елда һәм яңадан 1960-ынчы елда сайланган булган.

In 1957 елда ул Патшаның Киңәшчесе булган. Ул 1961 елда Югары Мәхкәмәгә кече судья итеп билгеләнеп, Кениядә беренче даими Азия чыгышлы судьясы булган. 1977 елда ул Апелляция мәхкәмәсенә билгеләнгән булган, соңрак ул аның рәис судьясы булган. 1985 елда ул Альфред Симпсонның варисы булып Кениянед Юстиция Шефы булган. Ул роленда 1986 елга кадәр булган, шунда ул мәҗбури пенсиягә китү яшенә җиткәч пенсиягә чыккан. Ул Кениядә 1989 елда үлгән. 
## Шулай ук карагыз
* Кениянең Юстиция Шефы
* Кениянең Апелляция Суды
* Кениянең Югары Мәхкәмәсе

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Хокукчылар
Аурангнагар

**Аурангнагар** Харьяна Һинд штатында Бхивани районында авыл. Ул Бхивани шәһәрчегенең штаб-фатирыннан якынча 26 км төньякта урнашкан. Авылда 2011 ел Халык Санын алу буенча 62 йорт булган, халкы 387 кеше, шуларның 214-нче ир кешеләр һәм 173-е хатын-кызлар.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Габдулла Капкаев

**Габдулла Капкаев** (*[[1897 ел]], [[Россия империясе|РИ]], [[Әстерхан]] — [[1946 ел]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) — Әстерхан дәүләт татар драма театры артисты, журналист, юрист. Әстерхан театрына «дәүләт театры» статусын алу өчен күп көч куйган сәнгатькәр.

## Тәрҗемәи хәле

1897 елда Әстерханда туган. Туган шәһәрендә мөселман эшче яшьләрнең драма түгәрәге эшендә катнаша. Әстерханда ачылган беренче татар театр  студиясендә (*студия җитәкчесе* Зәйни Солтанов) укый. 1918—1921 елларда Әстерхан татар драма театрында актер буларак, театрның күп кенә спектакльләрендә катнаша (мәсәлән,  Н. В. Гогольның «Ревизор»ында Лукич ролен башкаруы мәгълүм). Башка күп кенә сәнгать әһелләре белән үзешчән «Әстерхан мөселман артистлары берлеге»н  һөнәри театр итеп үзгәртү өчен күп көч куя. Кризис сәбәпле, әлеге театр ябылгач, Әстерханнан китә. 1926 елда Мәскәү татар театрында эшләп ала. 1928 елда Әстерхан театры янәдән ачылгач, шунда кайта.
 
Театр репертуарында Г. Капкаевның үз әсәре дә урын ала: 1929 елда Әстерхан театры сәхнәсендә Г. Капкаевның Хөсәен Уразиков белән бергә язган дүрт актлы «Кара тап» драмасы куела (*спектакльнең режиссеры* Кәрим Тинчурин). Драмада Әхмәди кулак гаиләсе мисалында авылда кулакларга каршы сыйнфый көрәш вакыйгалары сурәтләнә. Әхмәдинең улы Галиулла әтисенең ризалыгыннан башка комсомолга кергәч, элекке дусларының нәфрәтен тоя. Әсәрнең финалында ул дошман пулясыннан һәлак була. Әхмәди ролен Хөсәен Уразиков үзе башкара.

1941 елда Әстерхан театры ябыла.

Театрдан киткәч, Г. Капкаев Әстерхан, Актүбә районы Түбән Баскунчак, Сарытауның совет оешмаларында эшли.

Гомеренең соңгы елларында Казанның хокук саклау органнарында хезмәт куя.

1946 елда вафат.

## Әдәбият
# *[[Флүр Баһаутдинов|Ф. Н. Баһаутдинов]].* Музалар һәм хокук. К.: ТКН, 2010 ел, 233-234нче бит. ISBN 978-5-298-01883-8
## Сылтамалар
## Искәрмәләр


Төркем:Татар артистлары
Төркем:Россия актерлары
Төркем:Театр актерлары
Төркем:Шәхесләр:Әстерхан татар театры
Төркем:Шәхесләр:Мәскәү татар театры
Ачина, Бхивани

**Ачина** Һиндстан штаты Харьянада, Чархи Дадри Районында Дадри-и Техсилда авыл. Хисар Бүлегенең өлеше булып ул Бхивани район штаб-фатирыннан 32 км көньяк-көнчыгышта, Дадри-I дән 12 км да һәм штат башкаласы Чандигарһтан 271 км да урнашкан. Аның Пин-коды 127307 һәм баш офисы Ачина. Якын-тирә авылларга Баас (2 км), Җһинҗһар (4 км), Морвала (4 км), Бигова (5 км) һәм Ранила (5 км) керә.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Капкаев

**Капкаев** — фамилия.
* Габдулла Капкаев (1897-1946), Әстерхан дәүләт татар драма театры актеры. 
* Гыйниятулла Капкаев (1856—1930), Ырынбур диния нәзарәте (1893-1917) һәм БАССР мөселманнары Үзәк Диния нәзарәте (1920-еллар) казые. 
* Радик Капкаев (1928-), дерматовенеролог, фән докторы, Үзбәк ССР атказанган фән эшлеклесе (1979) (*[[Ташкәнт]]*).

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Бадесра

**Бадесра** Һиндстанның Харьяна штатында, Бхивани районында авыл. Ул Бхивани шәһәрчеге штаб-фатирыннан якынча 15 км төньяк-көнчыгышта урнашкан. 2011 ел халык санын алу буенча авылда 1456 йорт булган, шуларда 3898 ир кеше һәм 3343 хатын-кыз булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Бадһвана

**Бадһвана** Һиндстанда, Харьяна штатында, Бхивани районында Дадрида авыл.

## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Boeing 737 Next Generation

}
|-

|}

**Boeing 737 Next Generation** — Boeing 737 очкычның дүртенче буыны
## Вариантлар
### 

#### 

## Очу-техникалык бәяләмәләре

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча очкычлар
Төркем:Boeing очкычлары
Төркем:Пассажир очкычлары
Баганвала

**Баганвала** Һиндстанның Харьяна штатының Бхивани районында авыл. Тошам теһсил һәм зокон бирү ассамблеясенә керә. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 690 йорт булып, тулаем халкы 3543 кеше булган, шуларның 1914 ир кешеләр булган 1629-ы хатын-кызлар булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Балиали

**Балиали** Һиндстанның Харьяна штатында Бхивани районында авыл. Ул Бхивани штаб-фатирыннан якынча 15 км төньяк-көнбатышта ята. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 2405 йорт булган, халкы 12440 булган, шуларның 6562-нче ир кеше булган, 5878-е хатын-кызлар булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Барси

**Барси** () — Франциянең Сена һәм Марна департаментында урнашкан коммуна.
## Халкы

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Франция шәһәрләре. 

Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Сена һәм Марна департаменты коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Барвас

**Барвас** Һиндстанда, Харьянада, Бхивани районында Лохару Техсилында авыл.

## Администрациясе
Хәзерге вакытта ул Бхивани Зилла Панчаят астында һәм Грам Панчаят Смити астында аның үзенең чикләнмәгән Грам Панчаяты бар. Патвари (хөкүмәт җир язмалары офицеры), Авыл Хуҗалыгы Үсеше Офицеры, Авыл Сәламәтлек Офицеры һәм Анганбади Эшчесе бар.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Google location map
* Haryana Government e-Services
* Bhiwani District Website 
* e-Disha e-services
* Government of India e-services

## Шулай ук карагыз

* Бидһван
* Бадья Җаттан
* Мандхоли Калан
* Канвари
* Заилдар
* Заил буенча Заилдарлар исемлеге

Төркем:Һинд дине
Нова-Гокула

**Но́ва-Гоку́ла** (Португаль телендә: Nova Gokula) — Бразилиянең Сан-Паулу штатында Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте авыл хуҗалыгы җәмәгате, Латин Америкасында иң эре Кришнаитлар җәмәгатенең берсе. 2012 елга бирелгән мәгълүматлар буена Нова-Гокулада 100 кешедән артык яшәгән, күбесенчә гаиләле ышанучылар. Биредә Һинд дине гыйбадәтханә архитектурасы стилендә төзелгән Бразилиянең бердәнбер Һинд дине гыйбадәтханәсе урнашкан.
Нова-Гокула 1978 елда Кришнаитлар рухи әдәбияты сатудан алынган акчага төзелгән булган. Нова-Гокуланың үсеш пигы 1980-енче еллар уртасында килгән, шул вакытта шул "яхшы планлаштырылган һәм оста оештырылган" авыл җәмәгатендә якынча 800 Кришнаит яшәгән. 1980-енче - 1990-енче елларда дәүләт аккредитациясенә ия Гурукула (Һинд дине урта мәктәбе) эшләгән.
2012 елда җәмәгать территориясендә урнашкан ике гыйбадәтханәне төзекләндерү буенча эшләр башланган булган. Эшләрне 2013 елның апрелендә тәмамларга планлаштырылган булган. Аларның бәясе 120 мең Бразилия реалы булырга тиеш булган.
Бразилия дин тарихчысы С.Геррейру Нова-Гокуланы "Көнбатышта Ведик яшәү ысулының" уңышлы чынлыкка ашыруның мисалы дип саный.

## Шулай ук карагыз
* Бразилиядә Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Cobra, Cristiane Moreira. Nova Gokula: Uma escolha racional para os devotos de Krishna no Brasil (порт.) // Último Andar - Cadernos de Pesquisa em Ciências da Religião. — São Paulo: Pontifícia Universidade * Católica de São Paulo, 2007. — Iss. 16. — P. 35-53. — ISSN 1415-899X. (недоступная ссылка)
* Guerriero, Silas. O movimento Hare Krishna no Brasil: a comunidade religiosa de Nova Gokula. — São Paulo: Pontifícia Universidade Católica de São Paulo, 1989. — 179 с.
* Guerriero, Silas. O Movimento Hare Krishna no Brasil: uma interpretação da cultura védica na sociedade ocidental (порт.) // REVER - Revista de Estudos da Religião. — 2001. — P. 44–56. — ISSN 1677-1222.
* Nova Gokula inicia reforma de templos na fazenda em Pinda (порт.) // Globo.com. — 2012.
* Templo Hare Krishna em Pinda sedia festival 'Mantra pela Paz' (порт.) // Globo.com. — 2012.
* Usarski, Frank. Brazil (англ.) // J. Gordon Melton, Martin Baumann Religions of the World. — Santa Barbara, CA: ABC-CLIO, 2010. — P. 388-398. — ISBN 159884203X.

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Авыл хуҗалыгы
Бамла

**Бамла** - Һиндстанның Харьяна штатында Бхивани районында авыл. Ул Бхивани шәһәрчегенең штаб-фатирыннан якынча 11 км көнчыгышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 2143 йорт булган, халкы 10859 кеше булган, шуларның 5943-е ир кеше һәм 4916 хатын-кыз булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Бапора

**Бапора** Һиндстанның Харьяна штатында Бхивани районында авыл. Ул Бхивани шәһәрчегенең район штаб-фатирыннан якынча 7 км көнбатышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 2657 йорт булып, тулаем халкы 14332 кеше булган, шуларның 7651-е ир кешеләр һәм 6681-е хатын-кызлар.

Авылда Раджпутлар доминант булып тора, шулай ук Далитлар азчылыгы бар.

## Мәшһүр шәхесләр
* Генерал ВК Сингһ, элеккеге Һиндстан Армиясенең Армия Персоналы Шефы.                                          Чандигарһта Пәнҗаб һәм Харьяна Югары Мәхкәмә Судьясы Радж Моһан Сингһ.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Эмил фон Бериң

**Эмил фон Бериң** (,  — , ) —  (). Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1901).
## Искәрмәләр

Төркем:Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Үзгәртеп корудан алып 2019 елга кадәр Дөбъяз авылында белем бирү тарихы

1980-енче еллар ахырында компьютерлар ярдәмендә укуга күчү башланган. Әмма Ватан сәнәгате моңа әзер булмаган.
Дөбъяз авылына беренче компьютер 1990 елда китерелгән булган. Аның белән эшләргә математика укытучылары эшләргә өйрәнә башлаганнар.
Шул вакытта мәктәпләрдә укучылар күбрәк Инглиз теле өйрәнгәннәр, ә авылда Алман теле киң таралган булган.
Дөбъязга практикага Казан Педагогия Институты бишенче курс студент Ренат Шәрипов килгән иде. Мәктәп мөдире аны калырга ризалаштырды.
ССРБ-да чит телләрне төгәл пропорциядә укытылган булган: 30 процент - Алман теле, 30 процент - Француз теле һәм 40 процент - Инглиз теле.
Дөбъяз авылында башта ике телне укытканнар иде, әмма соңыннан Алман теле урынына Француз теле укыта башлаганнар.
Тыныч холыклы мәктәп мөдире Адель Гыйләҗев аеруча абруй казанган. Шул вакытта яшелчә саклагычы һәм гараж төзелгән булган. Яңа җиһазлар алынган булган. Адель ага Гыйләҗев мәктәптә 1993 елга кадәр эшләгән булган.
Укытучылар урынбасары булып Наилә Әбрар кызы Галләмова булган.
1990 елда Дөбъяз мөдире булып Илберт ага Мөбәрәкшин булган.
Мәгариф системасында үзгәрешләр була башлаган. Күп мәктәпләрдә профиль сыйныфлар булдырылган булган: математик, гуманитар, табигый-фәнни.
Дмитрий Лихачёв исемендәге 100-еллык программистлар бәйгесендә өлкән сыйныф укучылары: Илнур Мусин, Зөлфия Әхмәтова, Айгөл Батрханова эшләре билгеләнгән булган. Информатика укытучысы Татарстан Мәгариф Министрлыгы Почётлы Грамотасын алган. Шулай ук мәктәп өчен өч Япон тегү машинасы алынган булган.
2018/2019 елда Дөбъяз мәктәбенең 100-еллыгы булган, элек укыган укучылар җыелган булган.
Дөбъяз авылы мәктәбендә укыганнар арасында:
* "МИГРА" юридик агентлыгы генераль мөдире Роберт Камил улы Закиров,
* Казан Габдулла Кариев исемендәге Татар Яшь Тамашачы Театры актёры Илфат Дамир улы Камалиев,
* Чиләбе өлкәсе татарлары конгрессы исполкомы рәисе урынбасары, шагыйрь Ирек Нәгыйм улы Сабиров,
* РТ, РФ атказанган артисткасы, опера җырчысы Клара Әкрам кызы Хәйретдинова,
* Дөбъяз авылы участок хастаханәсе баш табибы Рөстәм Кашап улы Фатыхов һ.б.

Шулай ук укытучылар: Хәйруллина Айгөл Хәбибрахман кызы, Шәрипов Ренат Фоат улы, Хәйруллина Миләүшә Фатхарахман кызы, Җиһаншин Радик Равил улы бәйгеләрдә җиңгән булганнар.
## Әдәбият
* Урок длиной в 100 лет. Фарида Якушева. Казань, 2018. ISBN 978-5-85903-092-8
## Сылтамалар
* Дөбъяз авыл җирлеге 

Төркем:Татарстан мәгарифе
Лобачевский һәйкәле (Казан)

**Лобачевский һәйкәле** - 1896 елның 1 сентябрендә Казанда Россия империясенең атаклы математигы, университет һәм халык мәгарифе эшлеклесе Николай Иванович Лобачевскийга ачылган һәйкәл. Лобачевский урамы башындагы Кремль урамында, Лобачевский скверында урнашкан.
## Һәйкәлнең тасвирламасы
Лобачевский бюсты XIX гасырның икенче яртысындагы психологик скульптура портреты традицияләрендә эшләнгән.
Математикының портреты билгесез рәссамның Казан университетында сакланган эше нигезендә башкарылган, анда Лобачевский биек якалы сюртукта, кара галстукта сурәтләнгән.  Скульптор пластик чаралар ярдәмендә математикның фикер активлыгын эасвирларга тырышкан. Бу бюст геройы башының җиңелчә авышуы, үзенең эчке торышына багуы, маңлаендағы тирән җыерчыклар, кысылган иреннәр аша тапшырылган. Гомумән алганда, бюст җентеклелеге һәм төгәллеге белән аерылып тора.
Бюст ике квадрат баскыч нигезгә куелган, колонна формасында шымартылган кара граниттанка урнаштырылган. Постамент бронза деталләр:геометрия  эмблемасы — транспортир һәм циркуль, шулай ук лавр ботагы белән бизәлгән.
Алардан түбәнрәк "Математик Николай Иванович Лобачевский. 1856 елдың 12 февралендә, 63 нче йәшендә вафат була" дип язылган.
## Һәйкәл тарихы
XIX гасыр ахырында  Казан физика-математика җәмгыяте рәисе Н. В. Васильев Н. И. Лобачевский (1883-1886) идеяләрен пропагандалауны башлап, аның «Геометрия буенча тулы иншалар җыены»н бастыруга ярдәм итә. Казан физика-математика җәмгыяте Казан уку округы попечительлеге аша Халык мәгарифе министрлыгына математика буенча иң яхшы иншаларга премия бирү өчен мәрхүм профессор Н. И. Лобачевский исемендәге капитал төзүгә  Бөтенроссия подпискасын ачарга рөхсәт итү турындагы үтенеч белән мөрәҗәгать итә.  Шул ук вакытта җәмгыять Лобачевский бюстын университет бинасы алдында куярга рөхсәт сорый. 1891 елда министрлык үтенечнамәләрне канәгатьләндерә һәм юбилей кампаниясе башлана.

1893 елда Казанда бөек рус математигы - Казан император университетын беренче тәмамлаучыларның берсе һәм анда 40 ел укыткан, шул исәптән 19 ел ректоры булган Н. И. Лобачевскийның тууына 100 ел тулуны зурлап билгелиләр.

Юбилей тантаналары вакытында шәһәрдә Н. И. Лобачевскийның истәлеген мәңгеләштерү турында карар кабул ителә.  Почтамт һәм Баратай урамнары берләштерлеп, аның исеме белән атала. Уның башында, Воскресенск урамыннан күптән түгел төзелгән собор кырында сквер төзелә, анда һәйкәл урнаштыру планлаштырыла. Моннан тыш, Арча зиратында Лобачевский каберенә кабер ташы куела.

Н. И. Лобачевскийга һәйкәл кую мәсьәләсе  1893 елның 25 маенда Шәһәр думасы утырышында күтәрелә. 1893 елның 22 октябрендә Казан шәһәре башлыгы С. В. Дяченко шулай ук аны урнаштыруга акча җыя башларга чакыра. Шәһәр Думасы һәйкәл турындагы тәкъдимне хуплай һәм Казан университеты каршындагы физик-математика җәмгыятенең - өч, думаның өч вәкиле ингән махсус комиссия булдыра.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар
 

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр
Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казан һәйкәлләре
Төркем:Татарстан истәлекле урыннары
Челтнем

**Челтенһәм** () — Англиянең Глостершир графлыгында урнашкан шәһәр.
## Тарих
Беренче мәртәбә 803 елда телгә алына.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бөекбритания шәһәрләре
Рочдейл

**Рочдейл** () — Англиянең Зур Манчистыр графлыгында урнашкан шәһәр.
## Тарих
Урта гасырларда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бөекбритания шәһәрләре
Бһагешвари

**Бһагешвари** яки **Бһагешри** Һиндстанда, Харьянада, Бхивани районында Дадри Теһсилда авыл. Ул Дадри суб-район штаб-фатирыннан 14 км да һәм район штаб-фатиры Бхиванидан 28 км да урнашкан. Авылның идарә оешмасы булып Грам Панчаят тора.

## Демографиясе
Авылның күпчелек халкы Һинд дине тарафдарлары булып тора һәм киң таралган тел булып Харьянви һәм Һинди тора. Авылның күпчелек кастасы булып Аһир тора, азчылык касталар булып Бһраман, Чамар, Байраги, Наи, Кхати, Кумһар һ.б. тора.

## Мәктәпләр
* Govt. Sr. Sec. School
* Vision India School
* Govt. Primary School

## Транспорт чаралары
Авылның иң якын станциясе булып Чархи Дадри һәм Бхивани Тимер Юл Станциясе булып тора.
Авылда автобус хезмәтләр бар, алар,
# Бһагешваридан Бһиванига
# Бһагешваридан Чархи Дадрига
# Бһагешваридан Җһаҗҗарга һәм Гуруграмга

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Биран, Бһивани

**Биран** Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында Тошам тэһсилда авыл. Ул Бһивани-Тошам Юлында Бһивани штаб-фатирыннан 13,9 км (8,6 миля)да урнашкан һәм 127111 Почта Индексына ия.

## Демографиясе
2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча Биранның халкы 5088 кеше булган, алар 1007 йортта яшәгән. Ир-атлар (2,676) халыкның 52.59%-тан тәшкил итәләр, ә хатын-кызлар (2,412) 47.4%. Биранда барысы 3433 укый-яза торган кеше булган һәм уртача укый-яза белү дәрәҗәсе 67.47% булган, бу дәүләттә урта дәрәҗә 74%-тан азрак. Ир кешеләр арасында укый-яза белү 60.58% (2080), һәм хатын-кызлар арасында укый-яза белү 39.41% (1,353). Биранда, 10.96% яки 558 шәхес алты яшьтән яшьрәк булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Бһивани Лоһар

**Бһивани Лоһар** Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында авыл. Ул Бһивани районы штаб-фатирыннан якынча 5 км көньяк-көнчыгышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 641 йорт булып тулаем халкы 4087 кеше, шуларның 2505-нче ир кеше һәм 1582-нче хатын-кызлар.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
«Огайо»

**«Огайо» тибындагы су асты көймәләре** () — американың стратегик атом су асты көймәләр сериясының өченче буын, 1981 елдан 1997 елга кадәр сафка бастырылган су асты көймәләре буыны.
**«Огайо»** — атом су асты көймәсе
## Тарих

## Төзелеш
### Схемасы

### Хәрби максатта куллану

## Искәрмәләр

Төркем:Су асты көймәләр
Мифтахетдин Вәлишин

**Мифтахетдин Вәлишин** (,  — , ) — Казанның 2 нче гилдия сәүдәгәре. Җәнлек тиресе белән сәүдә иткән. Мәрҗани мәчетен төзекләндерүгә, Яңа бистәдә мәдрәсә, Мәрҗән, Мулла Иле, Атабай, Аты һәм башка авылларында мәчет төзүгә акча иганә иткәнлеге билгеле.

## Искәрмәләр
Боһал, Бһивани

**Боһал** Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында урнашкан авыл. Ул Бһивани шәһәрчеге штаб-фатирыннан якынча 27 км төньяк-көнбатышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 349 йорт булып халкы 1919 кеше булган, шуларның 991 ир кеше һәм 928-е хатын-кызлар булган. Анда бер гыйбадәтханә бар.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Чһапар Җогиан

**Чһапар Җогиан** Һиндстанның Харьяна штатында Бхивани районында Тошам тэһсилда авыл. Бһивани шәһәрчеге район штаб-фатирыннан якынча 34 км төньяк-көнбатышта урнашып, 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 224 йорт булып, тулаем халкы 1192 кеше булган, шуларның 637-се ир кеше һәм 555-се хатын-кыз булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Бһопали, Бһивани

**Бһопали** Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында Бадһра теһсилында авыл. Бһивани шәһәрчегенең район штаб-фатирыннан якынча 38 км көньяк-көнбатышта урнашып, 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 162 йорт булган, тулаем халкы 841 кеше булган, шуларның 445-е ир кешеләр һәм 396-сы хатын-кызлар.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Һәлифәкс (Бөекбритания)

**Һәлифәкс** () — Англиянең Вест-Йоркшир графлыгында урнашкан шәһәр.
## Тарих
Беренче мәртәбә 11 нче гасырда телгә алына.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бөекбритания шәһәрләре
Чхапар Рангран

**Чһапар Рангран** Һиндстан Харьяна штатында Бһивани районында Тошам тэһсилда авыл. Бһивани шәһәрчегенең район штаб-фатирыннан якынча 33 км төньяк-көнбатышта урнашып, 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 374 йорт булып, тулаем халкы 1882 кеше булган, шуларның 1011-се ир кеше һәм 871-се хатын-кыз булган. Авылда иң күбесе Чандраванси Радҗпут.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Чирья

**Чирья** Чархи Дадри - Канина Кхас юлында урнашкан авыл. Ул Бадһара бүлегенә керә. Авылның халкы якынча 5604 кеше.

## Урнашуы
Авыл Чархи Дадри юнәлешендә көньяк-көнчыгышта урнашкан. Ул 28°27'N киңлегендә һәм 76°15'E озынлыгында урнашкан.

## Географиясе
Авылның уртача биеклеге 217 м.

## Халкы
Чирья авылының тулаем халкы 5604 кеше. Ир кешеләрнең тулаем саны 2908 кеше, ә хатын-кызларның 2696 кеше (2011 ел халык санын алу буенча).
Ир кешеләр арасында укый-яза алу дәрәҗәсе 77.71 һәм хатын-кызлар арасында 56.67.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Дандма

**Дандма** - Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында Бадһра тэһсилда авыл. Ул Бһивани шәһәрчеге район штаб-фатирыннан якынча 34 км көньяк-көнбатышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 506 йорт булып, тулаем халкы 2731 кеше булган, шуларның 2731-се ир кеше һәм 1284-се хатын-кызлар булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Девсар

**Девсар** Һиндстанның Харьяна штатының Бһивани районында авыл. Ул Бһивани шәһәрчеге штаб-фатирыннан якынча 7 км ераклыкта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 2351 йорт булып тулаем халкы 12488 кеше булган, шуларның 6603-се ир кешеләр, ә 5885-се хатын-кызлар булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Дһани Миран

**Дһани Миран** Харьянада, Бһивани Районында Тошам Тэһсилда кечкенә авыл. Бу авыл район башкаласыннан 45 км ераклыкта урнашып Тошам Сивани юлында урнашкан.

## Шулай ук карагыз
* Бһивани районында авыллар исемлеге

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Дһареру

**Дһареру** Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында Бһивани Тэһсилда авыл. Хисар бүлгесенең өлеше булып, ул Бһивани район штаб-фатирыннан 14 км көнчыгышта урнашкан. Ул Бһиванидан 13 км (8,1 миля) һәм штат башкаласы Чандигарһтан 266 км (165 миля) ераклыкта урнашкан. Аның төп почта офисы Манһеру.

## Дһареруның 2011 ел демографиясе

2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча Дһареруның халкы 5491 кеше һәм 942 йорт булган. Ир-атлар (2956) халыкның 53.83% тәшкил итеп, хатын-кызлар (2535) 46.16% тәшкил итәләр. Дһареруның уртача укый-яза белү дәрәҗәсе (3480) 63.37%, ул милли урта дәрәҗә 74%-тан азрак; ир кешеләрнең укый-яза белү дәрәҗәсе (2,113) 60.71%, һәм хатын-кызларның бөтен укый-яза белгәннәрдән укый-яза белү дәрәҗәсе (1,367) 39.28%. Дһареруда халыкның 13.71%-ы 6 яшьтән кечерәк (753).

## Якын булган авыллар
*Нангал (3 км)
*Бадала (3 км)
*Манһеру (3 км)
*Кайла (4 км)
*Санга (5 км) Дһареруга якын авыллар булып тора.
*Умрават (6 км) Бһиванига якын
*Касни (8 км)

## Тышкы сылтамалар
*Official website of Bhiwani district 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Bhiwani list of places in Bhiwani

## Якындагы Шәһәрләр
*Бһивани
*Чархи Дадри
*Роһтак
*Җһаҗҗар Дһареруга якын шәһәрләр булып тора.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Дһаб Дһани

**Дһаб Дани** Һиндстан Харьяна штатында Бһивани районында авыл. Ул Бһивани шәһәрчеге район штаб-фатирыннан якынча 29 км көньяк-көнбатышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 522 кеше булып, тулаем халык 2954 кеше булган, шуларның 1564-е ир кеше, 1390-сы - хатын-кызлар булган. Якындагы авылларга Каиру, Дһигава манди, Дэврала һәм Җуи Кһурд керә.

## Белем бирү
Хөкүмәт өлкән урта белем бирү мәктәбе/башлангыч мәктәп һәм ике җәмәгать мәктәбе бар.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Дуварка

**Дварка** Һиндстанның Харьяна штатында Чархи Дадри районында Бадһра тэһсилда авыл. Ул Бһиванидан якынча 34 км көньяк-көнбатышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 517 йорт булган, тулаем халык 2705 кеше булган, шуларның 1418-е ир кешеләр, ә 1287-нче хатын-кызлар булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Гһускани, Бһивани

**Гһускани** Һиндстан Харьяна штатының Бһивани районында авыл. Ул Бһивани шәһәрчегенең штаб-фатирыннан якынча 9 км төньякта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча, авылда 562 йорт булып тулаем халкы 3070 кеше булган, шуларның 1653-е ир кешеләр һәм 1417-се хатын-кызлар булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Эдуард Вәлишин

**Эдуард Вәлишин** (Эдуард Салих улы Вәлишин, ,  — , ) — анатом, медицина фәннәре докторы (1986), профессор (1987), ТРның атказанган фән эшлеклесе. КМИне тәмамлагачтын (1960) Дөбьяз район хастаханәсендә: хирург, баш табиб урынбасары, баш табиб. 1962 елдан КДМИдә: анатомия кафедрасы доценты (1975-1985), нормаль анатомия кафедрасы мөдире (1985-2000), шул ук кафедраның профессоры (2000-2017).

## Искәрмәләр
Вәлишин

**Вәлишин** — фамилия.
* Мифтахетдин Вәлишин (1811-1904), 2нче гилдия сәүдәгәре, иганәче.
* Мөхәммәд Вәлишин (1891—?), татар драма актёры. М. Вәлишинның улы.
* Роман Вәлишин (1937―1979), язучы, Удмурт АССР Дәүләт премиясе лауреаты (1980).
* Эдуард Вәлишин (1936—2017), анатом, фән докторы, профессор.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Гигнау

**Гигнау** Һиндстанның Харьяна штатында Бхивани районында авыл. Лоһару тэһсилда урнашып, ул Бһивани шәһәрчегенең штаб-фатирыннан 47 км көньяк-көнбатышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу авылда 556 йорт булып, тулаем халкы 2357 кеше булган, шуларның 1222-се ир кешеләр, ә 1135-се хатын-кызлар булган.
Биредә Шив Мандир (Шива гыйбадәтханәсе) һәм Шив Мандир Җһумпа Кһурад урнашкан.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Готһра, Бһивани

**Готһра** Һиндстанның Харьяна штатының Бһивани районында авыл. Лоһару тэһсилда урнашып, ул Бһивани шәһәрчеге штаб-фатирыннан якынча 57 км көньяк-көнбатышында урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылның 556 йорты булган, тулаем халкы 2631 кеше булган, шуларның 1391-е ир кешеләр, ә 1240-нче хатын-кызлар булган.

## Тасвирлама
Авылда якынча 700 йорт бар. Готһра билгеле дәрәҗәдә популярлыкка ия булган, чөнки биредә чагыштырмача күп хәрби персонал һәм гыйбадәтханәсе өчен мәшһүр. Авыл тирәли башка кечерәк авыллар бар, мәсьәлән, Кушалпура, Гигнау, Җһанҗһра, Сингһани. Готһра Баунида мәшһүр авыл (Шеоран Готраның 52 авылы Лоһару һәм Бадһра тэһсилда 52 авыл). Готһра авылының кешеләре кешеләре шулай ук Лоһаруның Навабына каршы азатлык сугышында катнашканнар.
Биредә Хнуман (Хануман) Гыйбадәтханәсе урнашкан.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Гуҗрани

**Гуҗрани** Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында авыл. Ул Бһивани шәһәрчегенең район штаб-фатирыннан якынча 6 км төньякта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 948 йорт булып, тулаем халык 4883 булган, шуларның 2640-ы ир кешеләр булган, ә 2243-нче хатын-кызлар булган. Авыл Бһивани Аэропортына якын урнашкан.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Гудһа, Бһивани

**Гудһа** Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында авыл. Тошам тэһсилда урнашып ул Бһивани шәһәрчегенең район штаб-фатирыннан якынча 35 км көнтабышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 559 йорт булып, тулаем халык 2959 кеше булган, шуларның 1595-се ир кешеләр һәм 1394-се хатын-кызлар булган. Биредә Шри Шьям Мандир урнашкан булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Җатай, Бһивани

**Җатай** Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында авыл. Ул Бһивани шәһәрчеге штаб-фатирыннан якынча 21 км төньяк-көнбатышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 525 йорт булып, халкы 2952 кеше булган, шуларның 1604-се ир кешеләр, ә 1348-се хатын-кызлар булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Җеетпура, Бһивани

**Җеетпура** Һиндстан штаты Харьянаның Бһивани районында Бадһра тэһсилында авыл. Бһивани шәһәрчегенең район штаб-фатирыннан якынча 26 км көньяк-көнбатышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча, авылда 448 йорт булып, тулаем халык саны 2258 кеше, шуларның 1202-се ир кешеләр, 1056-сы хатын-кызлар.
Биредә Шив Мандир (Шива мандиры), Шьям Мандир Җеетпура, Сита Рам Мандир урнашкан.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине