Баһаветдин әл-Мәрҗани

**Баһаветдин әл-Мәрҗани**, Баhаветдин бине Сөбхан бине Габделкәрим әл-Мәрҗани (*[[1787 ел|1787]], [[Русия империясе|РИ]], [[Казан губернасы]] [[Казан өязе]], [[Түбән Бәрәскә]]—[[1856 ел|1856]], [[Русия империясе|РИ]], [[Казан губернасы]], [[Казан өязе]], [[Мәмсә волосте]], [[Ташкичү (Арча районы)|Ташкичү]] *) — күренекле дин әһеле, имам-хатыйб, мөдәррис, Казан губернасы Казан өязе (*хәзерге* Әтнә районы) Япанчы, Казан өязе Мәмсә волосте (*хәзерге* Арча районы) Ташкичү авыллары мәчетләренең имам-хатыйбы, Ташкичү мәдрәсәсенең мөдәррисе. XIX йөзнең мәшһүр татар галиме, тарихчы, философ һәм мәгърифәтче Шиһабетдин Мәрҗаниның әтисе.

## Тәрҗемәи хәле
1787 елда Казан губернасы Казан өязе (*хәзерге* Әтнә районы) Түбән Бәрәскә авылында мәчет имамы һәм мәдрәсә мөдәррисе Сөбхан бине Габделкәрим (1747—1834) гаиләсендә туган. Күәм, Түбән Бәрәскә, Ашыт, Ташкичү авылларындагы мәдрсәләрдә, унике ел Бохараның «Турсуния» (Турсунҗан бай) мәдрәсәсендә укый. Бохара әмире Хәйдәр бине Мәгъсүм аңа әлеге мәдрәсәдә мөдәррис булып калырга тәкъдим итсә дә, 1813 елда туган ягына кайтуны кулайрак күрә. Әйләнеп кайтканнан соң да, әмир Баhаветдинга бүләк итеп кием җибәргән (*Мәрҗаниләр нәселендә әмир, илтифат итеп, киемнәр җибәргән өч кешенең берсе*). Бохарадан кайткач, 1815 елда өйләнә, 1816 елда Казан өязе (*хәзерге* Әтнә районы) Япанчы авылы мәчетендә имам-хатыйб вазифасында.  1818 елның 16 гыйнварында улы Шиһабетдин туа. 1822 елда беренче хатыны дүртенче баласын тапканда вафат була. 1823 елда икенче хатыны Бибихәбибә белән никахлана. Икенче никахтан 9 баласы туа.

1821 елда гаиләсе белән Казан өязе Мәмсә волосте (*хәзерге* Арча районы) Ташкичү авылына күчә. Авылның ике мәчетенең берсе булган таш мәчетенең имамы итеп билгеләнә.

40 елга якын (*[[1821 ел|1821]]—[[1856 ел]]ларда*) Ташкичү мәдрәсәсенең мөдәррисе. Шәкертләре арасында — үзенең улы, XIX йөзнең булачак мәшһүр татар галиме, тарихчы, философ һәм мәгърифәтче Шиһабетдин Мәрҗани (*[[1818 ел|1818]]—[[1889 ел|1889]]*).

1856 елда вафат.

## Гаиләсе
I никахы (*[[ел|1815]]—[[1822 ел]]ларда*). Балалары:
* улы Шиһабетдин Мәрҗани (*[[1818 ел|1818]]—[[1889 ел|1889]]*) 
** оныгы Борһанетдин Шиһабетдин улы Баһаветдинов (*[[Борһанетдин Мәрҗани]], [[1856 ел|1856]]—[[1916 ел|1916]]*). 
*** оныкчыгы Габделхәмит Мөхәммәтборһанетдин улы Баһаветдинов (*[[Габделхәмит Мәрҗани]], [[1886 ел|1886]]—?*)
** оныгы Бибиһава Шиһабетдин кызы (*[[1870 ел|1870]]—[[1945 ел|1945]]*). Ире  Габдулла Апанаев. Балалары:
*** оныкчыклары Гайшә (*[[1890 ел|1890]]*), Рокыя (*[[1891 ел|1891]]*), Фатыйма (*[[1893 ел|1893]]*), Яхъя (*[[1895 ел|1895]]*), Әминә (*[[1895 ел|1895]]*), Идрис (*[[1898 ел|1898]]*), Җәмилә (*[[1900 ел|1900]]*), Зәйнәб (*[[1903 ел|1903]]*), Йосыф (*[[1905 ел|1905]]*), Әюб (*[[1909 ел|1909]]*)
* улы Гыймадетдин
* кызы Гафифә
II никахы (*[[1823 ел]]дан*) Бибихәбибә. Балалары:
* кызы Бибифатыйма (*?—[[1880 ел|1880]]*). Ире — Фәйзерахман бине Габделгаффар әт-Түнтәри.
** оныгы Заһиретдин
* кызы Бибисаҗидә (*?—[[1885 ел|1885]]*). Ире — Галиәсгар бине Галиәкбәр әл-Мәмсәви.
** оныклары Муса, Бибигайшә, Бибихәдичә.
* кызы Бибисайидә (*?—[[1886 ел|1886]]*). Ире — Сөләйман бине Каһарман әл-Мазарбаши.
** оныклары Габделгазиз, Бибимәрьям.
* улы Галәэтдин бине Баһаветдин әл-Мәрҗани (*?—[[1908 ел|1908]]*). 
** оныклары Мәхмүт (*[[Мәхмүт Галәү]], [[1886 ел|1886]]—[[1937 ел|1937]]*), Ризаэддин, Салих, Әхмәт, Бибихәдичә, Бибимәкнүнә.
* улы Садретдин бине Баһаветдин әл-Мәрҗани (*[[1826 ел|1826]]—?*). Хатыны Бибиәсма бинте Ягъкуб.
** оныклары Гыясетдин, Әбү Габдулла, олы Зәкәрия (*?—[[1876 ел|1876]]*), кече Зәкәрия (*?—[[1930 ел|1930]]*), Муса, Габделмөэмин, Зәйнәп, Хәдичә, Мәрьям, Нәгыймә, Хава.
 
## Әдәбият
# Арча төбәге тарихы (*төзүчеләр* Камил Низаметдинов, Илшат Хәлиуллин). К.: ТКН, 1996. ISBN 5-298-00681-7
# *[[Фирдәүс Гарипова|Ф. Г. Гарипова]].* Рухи башкалабыз: Мәшһүр татар авыллары. К.: Мәгариф, 2005, 247нче бит.
# Мәдрәсәләрдә китап киштәсе (*төзүче* Р. Мәһдиев). К.: ТКН, 1992, 187-221нче бит. ISBN 5-298-01052-0

## Искәрмәләр


Төркем:Татар дин әһелләре
Төркем:Татар мәгърифәтчеләре
Төркем:Имамнар
Төркем:Мөдәррисләр
Төркем:Шиһабетдин Мәрҗани