Лазарь Сарьян

**Лазарь Сарьян**, Лазарь (Газарос) Мартирос улы Сарьян, ,  (*[[1920 ел]]ның [[30 сентябрь|30 сентябре]], Дон өлкәсе, Дондагы Нахичевань — [[1998 ел]]ның [[27 май|27 мае]], [[Ирәван]]*) — композитор, педагог, ССРБ (*[[1991 ел|1991]]*) һәм Әрмәнстан ССР (*[[1972 ел|1972]]*) халык артисты. Әрмәнстан ССР дәүләт премиясе лауреаты (*[[1983 ел|1983]]*). Ирәван консерваториясенең ректоры (*[[1960 ел|1960]]-[[1986 ел|1986]]*), профессор (*[[1973 ел]]дан*). Әрмәнстан ССР композиторлар берлеге рәисе (*[[1955 ел|1955]]-[[1956 ел|1956]]*). Рәссам Мартирос Сарьянның улы.

## Тәрҗемәи хәле
1920 елның 30 сентябрендә Дон өлкәсе Дондагы Нахичеваньда (*хәзер* Ростов-на-Дону эчендә калган) күренекле совет рәссамы Мартирос Сарьян (*[[1880 ел|1880]]-[[1972 ел|1972]]*) гаиләсендә туган.

1934-1938 елларда Ирәван консерваториясе каршындагы иҗади класста (*С.В. Бархударян, В.Г. Тальян сыйныфы*), соңрак Мәскәүдә Гнесиннар исемендәге дәүләт музыка укуханәсендә (*В.Я. Шебалин сыйныфы*) укый.

1939 елда Кызыл гаскәргә алына. Бөек Ватан сугышында катнаша: Көньяк-Көнбатыш, Воронеж,  1нче Украина фронтларында көрәшә. Һава һөҗүменнән саклану гаскәренең 7нче зенит-пулемёт полкының пулемёт бүлекчәсе һәм пулемёт расчёты командиры була. 1943 елның 16 маенда Юнкерс-88 бомба ташлаучы очкычны бәреп төшерә.

1950 елда П.И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваториясен (*А.Н. Александровның композиторлык классы*) тәмамлый. Укытучылары – Дмитрий Шостакович, Дмитрий Кабалевский.

1950 елдан Ирәван консерваториясендә: композиция һәм оркестрлау укытучысы, 1960-1986 елларда ректор, 1972 елдан профессор, 1986 елдан композиторлык кафедрасы мөдире. Шәкертләре арасында билгеле композиторлар Тигран Мансурян, Рубен Саркисян, Вартан Аджемян, Рубен Алтунян.

1955-1956 елларда Әрмәнстан ССР композиторлар берлеге рәисе.

## Гаиләсе

* Бабасы — Газарос Агаян  (*[[1840 ел|1840]]—[[1911 ел|1911]]*), язучы, педагог
* Әтисе — Мартирос Сарьян (*[[1880 ел|1880]]—[[1972 ел|1972]]*), рәссам, ССРБ халык рәссамы  (*[[1960 ел|1960]]*)
* Беренче хатыны — Галина Лесникова (1925—2008)
** улы — Рубен (*[[1946 ел|1946]]*)
** кызлары — Екатерина (*[[1945 ел|1945]]*), Рузанна (*[[1959 ел|1959]]*)
* Икенче хатыны — Аракси Арцрун кызы Арутюнян (*[[1937 ел|1937]]—[[2013 ел|2013]]*), музыка белгече
** кызлары — Лусик (*[[1969 ел|1969]]—[[1991 ел|1991]]*), Софья (*[[1971 ел|1971]]*)

## Әсәрләре

**Симфоник оркестр өчен:**
* Вариацияләр белән тема (*[[1947 ел|1947]]*)
* Симфоник поэма (*[[1950 ел|1950]]*)
* «Симфоник сурәтләр» (*[[1956 ел|1956]]*)
* Кыллы уен кораллары өчен адажио һәм бию (*[[1957 ел|1957]]*)
* Тантаналы увертюра (*[[1957 ел|1957]]*)
* Серенада (*[[1959 ел|1959]]*)
* «Әрмәнстан» симфоник панносы (*[[1966 ел|1966]]*)
* Скрипка һәм оркестр өчен концерт (*[[1972 ел|1972]]*)
* Симфония (*[[1980 ел|1980]]*)
* Пассакалья (*[[1994 ел|1994]]*)

**Хор һәм симфоник оркестр өчен:**
* «Тынычлык көне» вокаль-симфоник сюитасы (*[[1953 ел|1953]]*)

**Камера әсәрләре:**
* Виолончель һәм фортепиано өчен ике соната (*[[1948 ел|1948]], [[1989 ел|1989]]*) 
* Ике кыллы квартет (*[[1949 ел|1949]], [[1986 ел|1986]]*)
* Скрипка һәм фортепиано өчен ария һәм токката (*[[1966 ел|1966]]*)
* Торба һәм фортепиано өчен концерт пьесасы (*[[1962 ел|1962]]*)
* Скрипка һәм камера оркестры өчен «Andante һәм Presto»  (*[[1997 ел|1997]]*)

**Фортепиано өчен:**
* Бию (*[[1955 ел|1955]]*)
* «Бабай сәгате» (*[[1970 ел|1970]]*)
* Өч постлюдия (*[[1990 ел|1990]]*)

**Җырлар**
* «Тынычлык турында җыр» (*[[1951 ел|1951]]*)
* «Синең өчен җырлыйм, Ватаным» (*[[1955 ел|1955]]*)
* «Көтү» (*[[1956 ел|1956]]*)
* Лирик җырлар (*биш җырдан торган җыентык, [[1960 ел|1960]]*)

**Фильмнарга музыка:**
* 1954 — «Вак-төяк» (кыскаметражлы)
* 1953 — «Килен карау» (кыскаметражлы)
* 1956 — «Барыс тарлавыгы әсирләре» 
* 1958 — «Беренче мәхәббәт җыры» (А.А. Бабаджанян белән берлектә)
* 1959 — «01-99» (кыскаметражлы)
* 1959 — «Аның фантазиясе» 
* 1960 — «Безнең  квартал тавышлары» 
* 1965 — «Мартирос Сарьян» (документаль)
* 1967 — «Каринэ»

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1972 Әрмәнстан ССР халык артисты
* 1983 Әрмәнстан ССР дәүләт бүләге
* 1991 ССРБ халык артисты
* 1985 2 дәрәҗә Ватан сугышы ордены
* 1986 Халыклар дуслыгы ордены
* 1944 Кызыл Йолдыз ордены 
* 1956 Хөрмәт Билгесе ордены

## Кызыклы факт

## Сылтамалар
* САРЬЯН Лазарь Мартиросович
* Сарьян, Лазарь Мартиросович

## Искәрмәләр


Төркем:Композиторлар
Төркем:ССРБ композиторлары
Төркем:Әрмәнстан композиторлары
Төркем:Әрмәнстан ССР халык артистлары
Төркем:ССРБ халык артистлары
Төркем:Әрмәнстан дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Иҗади берлекләр рәисләре
Төркем:Ректорлар
Төркем:Профессорлар
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар