open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Албена Денкова

**Денкова Албена** (, 3 декабрь 1974 ел, София, Болгария) — болгар фигуралы шуучысы, бозда Максим Ставиский белән парлап бии. 2006, 2007 елларда ике тапкыр дөнья чемпионы, Европа чемпионатының күп тапкырлар чемпионы, өч Олимпиадада (1998, 2002, 2006 елларда) катнашучы, Болгариянең унөч тапкыр чемпионы.

## Карьерасы
Спорт карьерасын Денкова гимнастика белән шөгелләнүдән башлый. Фигуралы шууга ул 8 яшендә килә. Албенаның бозда йөрү буенча беренче партнеры Христо Николов була. Аның белән Албена 1988 елда халыкара дөнья юниорлар чемпионатында дебют ясый.

1996 елда Денкова Россия фигуристы Максим Ставиский белән парлашып шуа башлый.

Бу пар Одинцовода Алексей Горшковnf күнегүләр ала. Дөнья чемпионатыннан соң, 2005 елдагы Мәскәү Дөнья чемпионатыннан соң алар тренерларын алмаштырырга була һәм шунлыктан Делавэрга (АКШ) Линичук Наталья һәм Геннадий Карпоносовка бара.

2006 елның октябрендә Денкова Албена биш елга Болгариянең фигуралы йөрү федерациясенең президенты итеп сайлана.

2007 елдагы дөнья чемпионатында җиңгәннән соң, Албена Денкова һәм Максим Ставиский спортта чыгыш ясауларын дәвам итәргә җыена, әммә Максимның автоавариягә эләгеп, суд тикшерүләре башлану аркасында карьераларын тәмамларга мәҗбүр булалар.

Беренче каналда барган «Бозлык чоры» телешоуында 2007 елда актёр Игорь Верник, 2008 елда бу шоуның икенче сезонында шоумен Тимур Родригес, ә 2009 елда музыкант Игорь Бутман белән чыгыш ясый. 2013 елда актёр Петр Кислов белән 3-нче урынны били.

Максим Ставиский белән бергә фигуристларга яңа программалар куя. Мәсәлән, 2009-2010 еллар мизгелендә, алар бозда ялгыз шуучы француз Жубер Брианга ирекле программа куйган.

## Шәхси тормышы
2011 елның 30 гыйнварында үзенең партнеры Максим Ставиский улы Даниелны таба.

## Программалары

## Спорт казанышлары

### 2001 елдан соң

### 2001 елга кадәр

*М. Ставиский белән*

*Х. Николов белән*

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* «Стара планина» ордены I дәрәҗә (2007)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Официальный сайт пары Денкова/Ставиский 

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:1974 елда туганнар
Төркем:3 декабрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Болгариядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Евгения Раданова

**Евгения Николова Рданова** (болг. Евгения Раданова Николова; 4 ноябрь 1977, София) — кышкы һәм җәйге Олимпия уеннарында катнашучы болгар спортчысы, иске дөнья рекордсмены һәм кышкы Олимпия уеннарында шорт-трек буенча призер.

## Карьерасы
Софияда туган, фигуралы йөрү белән шөгелләнгән, Болгарияда беренчеләрдән булып шорт-трек белән шөгелләнгән. Алдан алып хәзерге көнгә кадәр тренеры — Иван Пандов. Милли спорт академиясен тәмамлаган.

Раданова озак вакыт 2001 елның 19 октябрдә шорт-трек буенча 500 м аралыкта (43,671 см) Калгарида куйган дөнья рекордына ия була. 2002 елда Олимпия уеннарында беррәттән, 2006 елда да хатын-кызлар арасында шәхси дистанциядә шорт-трек буенча бердәнбер аурупа призеры була (2006 елда эстафетада Италия командасы өченче урынны били, ә 2002 елда Европадан башка призерлар булмый). Күп тапкыр Европа чемпионы (алтын медальләр саны буенча һәм медальләрнең гомуми саны буенча рекордчы), ике тапкыр дөнья чемпионы, дүрт тапкыр Универсиада җиңүчесе. 2000/01 ел мизгелендә 500 м дистанцияда Дөнья кубогы йомгаклары буенча беренче була.

2008 елда дөнья чемпионтында финалга чыкмый.

2004 елда Афинадагы җәйге Олимпия уеннарында велосипедчыларның болгар командасы составына керә, ләкин медаль яулый алмый.

Халыкара конькида шуучылар берлеге документларында рәсми яшәү урыны дип София күрсәтелсә дә Раданова Италияда яши һәм күнегүләр үтә.

2010 елгы кышкы бөтендөнья хәрби-спорт уеннарында шорт-трек буенча катнаша, анда 1500 метрга узышта җиңүче була.

## Дөнья Кубогы буенча урыннар

* 1999 — 2
* 2000 — 2
* 2001 — 2
* 2002 — 2
* 2003 — 3
* 2004 — 6
* 2005 — 5
* 2006 — 2

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* База данных результатов Олимпийских игр
* 
* Результаты

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:4 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1977 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Болгариядә туганнар
Гена Димитрова

**Гена Димитрова** (болг. Гена Мачева Димитрова, 6 май 1941 ел — 11 июнь 2005 ел) — болгар опера җырчысы (сопрано). Болгариянең халык артисты (1979).

## Биографиясе
Гена Димитрова 1941 елның 6 маенда Болгариянең Плевен өлкәсендәге Беглеж авылында туган.

Бала чактан ук җырлый, башлангыч музыка укытучысы Иван Генков кызның уңышлы киләчәген күзаллый. Гимназияда опера әсәрләрен башкара башлый.

1964 елда Софияда Болгария дәүләт консерваториясендә белем ала. Үз-үзен тәэмин итер өчен консерватория ашханәсенә эшкә урнаша, шунлыктан баерак коллегаларының төрттерүләренә дучар була. Генаның укытучысы билгеле опера җырчысы һәм педагог Христо Брымбаров була, аның укучылары арасында шулай ук Николай Гяуров, Борис Христов, Никола Гюзелев, Кирилл Кристев, Никола Николов, Димитр Узунов, Райна Кабаиванска һ.б. бар.

1964-1966 елларда Болгария дәүләт консерваториясендә стажировка үтә. 1966 һәм 1970 елларда Ла Скала укуханәсендә профессорлар Ренато Пасторино, Энцо Феррари һәм Маргарита Карозионан дәресләр ала.

1967 елның 27 декабрендә София халык операсында (Болгария милли опера һәм балет театры) Джузеппе Вердиның «Набукко» операсында Абигейл роле белән дебют чыгышы була. Тиздән уңышлы чыгыш ясый башлый һәм тора бара дөньяның иң яхшы опера сәхнәләрендә күренә башлый. 1971 елда «Язмыш көче» операсы белән Франция буйлап турнега бара.

Хосе Каррерас, Пьеро Капучили, Пласидо Доминго, Лучано Паваротти һ.б. белән бергә чыгыш ясый.

Афина, Рим, Будапешт, София һәм башка калаларның консерваторияләрендә мастер-класлар уздыра. Яшь талантлар белән эшли, аларның концертларын оештыра һәм шунда башкаручы буларак чыгыш ясый. Укучылары арасында Елена Баримова һәм Байса Дашням бар.

2005 елның 11 июнендә Миланда яман шеш авыруыннан вафат була.

## Опера партиялары

* *Абигейл* — «Набукко» Дж. Верди (1967, София; 1986, Милан)
* *Амелия* — «Бал-маскарад» Дж. Верди (1972, Парма; 1973, Милан)
* *Тоска* — «Тоска» Дж. Пуччини (1978, Вена; 1987, Нью-Йорк; 1988, Милан)
* «Джоконда» Пончиели (1980, Верона)
* *Турандот* — «Турандот» Дж. Пуччини (1983, Верона, Милан; 1987, Нью-Йорк)
* *Леди Макбет* — «Макбет» Дж. Верди (1983, Милан; 1984, Зальцбург)
* *Амнерис* — «Аида» Дж. Верди (1983, Милан)

## Мактаулы исемнәре

* Болгариянең халык артисты (1979).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Сопранолар
Төркем:Италиядә вафатлар
Төркем:2005 елда вафатлар
Төркем:11 июнь көнне вафатлар
Төркем:Болгариядә туганнар
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:6 май көнне туганнар
Ньер күле

**Ньер күле** (Тибет телендә: ཉེར་མཚོ, Wylie: nyer mtsho; Кытай телендә: 聂尔错; pinyin: Niè'ěr Cuò) ул Кытайның көньяк-көнбатышында, Тибет Автономияле Регионында, Ге'гьян даирәсендә плато күле. Күлнең тулаем мәйданы 33 квадрат километр. Ул диңгез дәрәҗәсеннән 4399 метр биеклектә урнашкан.
Төркем:Тибет
Лонгму күле

**Лонгму** (Тибет телендә: ལུང་མུ་མཚོ, Wylie: lung mu mtsho; Кытай телендә: 龙木错; pinyin: Lóngmù Cuò), шулай ук **Лонгму Цо** яки **Лонгмуцо** ул Кытайның Тибет Автономияле Регионының төньяк-көнбатышында Нгари префектурасында Рутог даирәсендә бозлык күле. Ул 1989 елда Сино-Француз экспедициясендә өйрәнелгән булган.
## Карта

Төркем:Тибет
Лумаджангдонг Цо

**Лумаджангдонг Цо** яки **Лумадзянг Донгцуо** ул Кытайда, Тибетта, Нгари префектурасында мәйданы 250 км² булган күл. Ул 34° 2' 0" һәм 81° 40' 0"-дә урнашкан. Гормаин берничә миль (5–7 км) төньяк-көнбатышта урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Photograph 
* Map showing location of the lake

Төркем:Тибет
Геннадий Максимов

**Геннадий Максимов**:

* **Геннадий Григорий улы Максимов**:
** Геннадий Максимов (1940), токсиколог, медицина фәннәре докторы (1990), профессор (1992), БАССР атказанган табибы (1986).
** Геннадий Максимов (1955), музыкант-баянчы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.
Раква Тсо

**Раква Тсо**(Тибет телендә: རག་ཝྭ་མཚོ, Wylie: rag wwa mtsho; гадиләштерелгән Кытай иероглифлары белән: 然乌湖; традицион Кытай иероглифлары белән: 然烏湖; pinyin: Ránwū Hú), шулай ук **Раву Тсо** яки **Ранву күле** буларак мәгълүм, ул Кытайның Тибет Автономияле Регионында, Чамдо префектурасында, Башө даирәсендә Нгагунг Тсодан көньякта һәм Арза Гонгла Бозлыгыннан төньякта күл. Күл 27 км² (10 квадрат миль) мәйданын колачлый һәм 3850 метр (12630 фут) биеклегендә урнашкан.
Күл җир ишелеп дамба ясалып барлыкка килгән. Күлдән Парлунг Елгасы агып чыга.
Күл тарихи Хам төбәгендә урнашкан. Уртача температура 8,5 °C (47,3 °F) һәм явым-төшемнәр 849,7 мм (33,45 дюйм). Ул мәшһүр турист манзарасы булып тора.
Төркем:Тибет
Елена Гнесина

**Елена Фабиановна** **Гнесин**а (, Дондагы Ростов — 4 июнь, 1967, Мәскәү) — СССР һәм Россия пианисты, педагог. РСФСРның атказанган артисты (1925), РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1935). Музыка училищесын апалары белән берлектә ача (хәзер Гнесиннар исемендәге Мәскәү  балалар музыка мәктәбе, Гнесиннар музыка училищесы, Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе).

## Биографиясе
Елена Гнесина раввин Гнесин Фабиан Осипович гаиләсендә туган; әнисе — Флетзингер-Гнесина Исаевна, җырчы, С.Монюшконың  укучысы. Үзенең музыкаль белемен Дондагы Ростовта ала. 1893 елда Елена Фабиановна   Мәскәү консерваториясен В.И.Сафонованың фортепиано классы буенча тәмамлый; укытучылары арасында А.С. Аренский һәм И.С. Танеев була. Апалары Евгения һәм Мария белән бергә 1895 елның февралендә музыкаль училище оештыра, соңыннан ул Гнесиннар исемендәге музыка училищесы һәм Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе була. Училищеның директоры, сәнгать җитәкчесе, профессоры була, ә 1944 елда — Гнесиннар исемендәге дәүләт музыка-педагогия институтында Фортепиано классын, шулай ук фортепиано укыту методикасын алып бара. «Фортепиано өчен әлифба» һәм башка методик хезмәтләрнең авторы булып тора.

Гнесина Елена Фабиановна 1967 елның 4 июнендә вафат була. Мәскәүдә Новодевичье зиратында җирләнә.
Елена Фабиановна рус фортепиано мәктәбенең иң яхшы традицияләрен үстерә. Аның укучылары билгеле пианистлар Л. Н. Оборин, композитор А.  И. Хачатурян, дирижер Е. Ф. Светланов, дирижер Г. Н. Рождественский 
## Бүләкләре
* РСФСРның атказанган артисты (02.1925).
* РСФСРның атказанган сәнгать эшмәкәре (1935).
* Ике Ленин ордены (14.02.1945; 29.05.1954).
* Ике Хезмәт Кызыл Байрак ордены (03.06.1937, 19.06.1964).
* Медальләр.
1970 елда Е. Ф. Гнесинаның Музей-фатиры оештырыла.

## Хәтер
Мәскәүдә Елена Гнесинага Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясенең Концерт залы алдында  һәйкәл куела.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Мильштейн Я. И. Гнесина Е. Ф. // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша —  М.:  Советская энциклопедия, Советский композитор, 1973. — Т. 1.

## Сылтамалар

* Гнесина Елена Фабиановна // Большая советская энциклопедия : [в 30 к.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969-1978.

Төркем:30 май көнне туганнар
Төркем:1874 елда туганнар
Төркем:Ростов-на-Донуда туганнар
Төркем:4 июнь көнне вафатлар
Төркем:1967 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча композиторлар
Төркем:ССРБ композиторлары
Төркем:Россия империясе композиторлары
Төркем:XX гасыр композиторлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:«Мәскәүне саклау өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
2019 елгы футбол буенча Казакъстан суперкубогы

**2019 елгы футбол буенча Казакъстан суперкубогы** (каз. *Қазақстан Супер Кубогы 2019*) — матч 2019 елның 3 мартында 15:00 сәгатьтә Алматы шәһәрендәге «Үзәк» стадионында үтте. 

## Матч турында хисап

## Искәрмәләр

Төркем:Спорт
Гөлдәрия Йосыпова

**Йосыпова Гөлдәрия Гатият кызы** (14 гыйнвар 1967 ел) — журналист. 1994 елдан Россия һәм Башкортстан Журналистлар берлекләре әгъзасы. Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат хезмәткәре (2003). Россия Федерациясенең атказанган журналисты (2024).

## Биографиясе
Гөлдәрия Гатият кызы Йосыпова 1967 елның 14 гыйнварында Башкорт АССР-ының Федоровка районы Бала Чытырман авылында туа.
Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, Башкорт дәүләт университетының филология факультетына укырга керә. Белем алуын аннары М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында дәвам итә һәм аны 1990 елда кызыл дипломга белем ала. Республиканың Дәүләт телерадиокампаниясе системасында 30 ел чамасы эшли.
Күп шигырләр һәм хикәяләр авторы. Аның әсәрләре җөмһүрият матбугатында дөнья күрә.

## Хезмәт юлы
Хезмәт юлын Гөлдәрия Йосыпова 1990 елның 1 августында Башкорт АССР-ының Теле - һәм радиотапшырулар дәүләт комитетының радиотапшырулар студиясы редакторы сыйфатында башлый. Аннары «Даирә» иҗат берләшмәсе хәбәрчесе һәм комментатор була.
1995 елның сентябреннән телевидениеда. Башкортстан телевидениесында иртәнге тапшырулар булдыруда актив катнаша һәм 1996 елның мартында «Сәлам» мәгълүмат-музыкаль программасы җитәкчесе итеп билгеләнә.
1999—2001 елларда телевидениеның иҗтимагый-сәяси программалары иҗади берләшмә студиясендә — махсус хәбәрче, 2001 елдан алып Башкортстан телевидениесенең яңалык хезмәтендә эшли.
Әлеге вакытта — «Башкортстан» телерадиокомпаниясе дәүләт унитар предприятиесе — Башкортстан юлдаш каналы телеканалының Яңалык программасының төп редакциясендә баш белгеч.

## Мактаулы исемнәре

* Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат чаралары хезмәткәре (2003)
* БР журналистларының Теләктәшлек фонды лауреаты (1993)
* «2002 елгы Бөтенрусия халык исәбен алудагы казанышлары өчен» медале
* Башкортстан Хатын-кызлар берлегенең Рәхмәт хаты (2005)
* БР Дәүләт Җыелышы — Корылтай Рәисенең Рәхмәт хаты (2015)
* Уфа кала ветераннары оешмасының 30 еллыгы истәлек билгесе
* Россия Федерациясенең атказанган журналисты (2024)
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башинформ. Гульдария Юсупова: «В любой профессии порядочность – прежде всего» 14.01.2017
* Тележурналист Башкирского спутникового телевидения Гульдария Юсупова удостоилась медали Русского литературного центра «Патриот России» 22.03.2024
* Член Союза писателей Башкирии Гульдария Юсупова удостоена медали «Патриот России» 29.03.2024 
* Радий Хабиров вручил государственные награды России и Башкортостана 11.06.2024
* В будущее пишу письмо... Диана Свердловская

Төркем:Башкортстанның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәрләре
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Федоровка районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1967 елда туганнар
Төркем:14 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Россия Федерациясенең атказанган журналистлары
2017 елгы футбол буенча Казакъстан суперкубогы

**2017 елгы футбол буенча Казакъстан суперкубогы** (каз. *Қазақстан Супер Кубогы 2017*) — матч 2017 елның 4 мартында Алматы шәһәрендә «Үзәк» стадионында узды.

## Матч турында хисап

## Сылтамалар
* Официальный сайт Федерации футбола Казахстана
Төркем:Спорт
Жанетт Харгин

**Жанетт Харгин** (швед. Janette Hargin; 1977 елның 4 октябре, Стокгольм, Швеция) - швед тау чаңгычысы һәм фристайлисты. 2002 һәм 2006 елгы кышкы Олимпия уеннарында катнашучы.

## Спорт карьерасы
Чаңгычы буларак Жанетт Харгин алты тапкыр Швеция чемпионы була (1999-нчы елда тизлеккә төшү, 1999 һәм 2002-нче елларда супер гигант, 1999 һәм 2002-нче елларда комбинациядә, 2001-нче елда гигант слаломда)  .

Таулы чаңгы шуу буенча Дөнья кубогы этаплары кысаларында спортчы ярышларны иң яхшы 10лыкта тәмамлый, шул исәптән 2002-нче елда Ореда 2-нче урында тәмамлап халыкара дәрәҗәдәге иң яхшы нәтиҗәсенә ирешә.

Жанетт Харгин - ике Олимпия уеннарында ( 2002, 2006 ) һәм өч дөнья чемпионатында ( 2003, 2005, 2007 ) катнашучы. 2006 елгы уеннарда комбинациядә 12 нче урын, 2003 елгы дөнья беренчелеге супергигантында 12 нче урын һәм 2007 елгы дөнья чемпионаты суперкомбинациясендә 16 нчы урын аның иң яхшы нәтиҗәләре була.

2007-нче елда тау чаңгысы карьерасы тәмамлангач, ул ирекле чаңгыда көчен сынап карый һәм 2011-нче елда фрирайд-турда дөнья буенча иң яхшысы, шулай ук экстремаль чаңгыда өч тапкыр Скандинавия чемпионы була. 2012 елда ул спорт карьерасын тәмамлый.

## Телевидение карьерасы
Спорт карьерасы тәмамлангач, Харгин Швеция TV4 телеканалында тау чаңгысы ярышларына комментатор булып эшли.

## Искәрмәләр

Төркем:Стокһольмда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1977 елда туганнар
Төркем:4 октябрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Розалия Солтангәрәева

**Солтангәрәева Розалия Әсфәндияр кызы** (28 март 1955 ел) — башкорт фольклорчы-галиме, филология фәннәре докторы (2003). Башкорт АССР-ының атказанган мәдәният хезмәткәре (1990), Салават Юлаев ордены кавалеры (2005). Мифтахетдин Акмулла исемендәге бүләк лауреаты (1991).

## Биографиясе
Розалия Әсфәндияр кызы Солтангәрәева 1955 елның 28 мартында Башкорт АССР ы Әлшәй районы Яңа Сәпәш авылында туган.

* 1978 елда Башкорт дәүләт педагогия институтының (хәзер М. Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университеты) филология факультетын тәмамлый.
* 1986 елда СССР Фәннәр академиясе Башкортстан филиалының Тарих, тел һәм әдәбият институты аспирантурасын тәмамлый.
* 1991 елдан алып Тарих, тел һәм әдәбият институтының өлкән гыйльми хезмәткәре булып эшли.

## Гыйльми эшчәнлеге
Розалия Солтангәрәева — башкорт йолалары һәм аларга бәйле халык иҗатын өйрәнүдә яңа мәсләк — комплекслы тикшеренүне уңышлы алып барган галим. Ул йола поэзиясен фольклор һәм этнография кушылмасында туган катлаулы синкретик иҗат буларак өйрәнә. 1988 елдан — филология фәннәре кандидаты. «Башкорт туй-йола поэзиясе» (1995) исемле монография авторы. Әхмәт Сөләйманов белән бергә күп томлык башкорт халык иҗатының «Башкорт халык иҗаты: Йола фольклоры» (1995), «Башкорт халык йола уеннары» (1996) дигән томнарын әзерләп чыгарда. 2002 елда «Башкорт халкының гаилә-көнкүреш йола фольклоры» дигән темага докторлык диссертациясе яклый.

## Фәнни хезмәтләре

* Башкирский свадебно-обрядовый фольклор. Уфа, 1995.

## Җәмәгать эшчәнлеге

* 2011-2017 елларда — Башкортстан Республикасының Башкорт хатын кызлары җәмгыяте җитәкчесе.

## Чыганаклар

* Солтангәрәева Розалиә Әсфәндиәр ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы —  Өфө:  «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — .

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Рахимкулова А. В Уфе научное сообщество частвовал известного башкирского фольклориста Розали Султангареев. «Башинформ» мәгълүмат агентлыгы, 2015, 1 декабрь.
* Галәветдинов И. «Башкорт телен, башкорт халкын кобаердан нурланым!». «Башкортстан» гәзите, 2015, 27 март.
* С. Галин. Тел ачкычы халыкта. Уфа, «Китап», 1999, 219 нчы б.

Төркем:Мифтахетдин Акмулла премиясе лауреатлары
Төркем:Башкорт дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:БАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары
Төркем:Әлшәй районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:28 март көнне туганнар
Миңлегөл Сәгадәткирәева

**Сәгадәткирәева Миңлегөл Байгуҗа кызы** (10 май 1946 ел) — физик, физика‑математика фәннәре докторы (2005), профессор. Башкортстан Республикасының атказанган халык мәгарифе хезмәткәре (2006).

## Биографиясе
Сәгадәткирәева Миңлегөл Байгуҗа кызы 1946 елның 10 маенда БАССР-ның Әлшәй районы Кыпчак‑Аскар авылында күп балалы гаиләдә дөньяга килә. Бала чагыннан бик зирәк булган кызны атасы белән әнисе 8-нче класка Уфага, җөмһүрият 1-нче интернат-мәктәбенә укырга җибәрә. 1963 елда шушы уку йортын тәмамлап, ул Башкорт дәүләт университетының физика факультеты студенты булып китә. 1968 елда укуын уңышлы тәмамлаган яшь белгечне, дәүләт аттестация комиссиясе карары буенча теория һәм эксперименталь физика (ТЭФ) кафедрасына ассистент итеп эшкә калдыралар. Шушы көннән бирле булачак галим үзенең бар көчен, белемен югары квалификацияле математиклар, физиклар, инженерлар тәрбияләүгә юнәлтә.

Галимәнең фәнни-тикшеренү эшләренең нәтиҗәләре каты матдәләр һәм аларның хәләтен өйрәнүче төрле институтларда, квантлы физика, спектроскопия, квантлы электродинамикада киң кулланыла. Алар Россиядә генә түгел, чит илләрдә дә танылу таба. Миңлегөл Байгуҗа кызы Мәскәү дәүләт университеты, Мәскәү инженерлык-физика институты академиклары, галимнәре белән тыгыз хезмәттәшлек итә. Ул шулай ук халыкара, Россия күләмендәге фәнни-гамәли конференцияләрдә еш чыгыш ясый, гыйльми мәкаләләре Россия басмаларында гына түгел, дөнья күләмендә чыккан фәнни журналларда да басылып тора.

## Мактаулы исемнәре

* 2006 ел — Башкортстан Республикасының атказанган халык мәгарифе хезмәткәре;

## Чыганаклар

* Особенности ориентацион фазовых переходов ферромагнетик с наклонно анизотропия //Известия Российской Академии наук. Серия физическая. 2003. К.67. № 7;
* Спектр магнитог волн магнитны материалов с наклонно анизотропия //Там же. 2004. К.68. № 5.

## Искәрмәләр

Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлшәй районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1946 елда туганнар
Төркем:16 май көнне туганнар
Төркем:Физиклар
Рәзилә Ширгазина-Криулина

**Ширгазина Рәзилә Нурлыгаян кызы** — (1966) спорт мастеры, җиңел атлетика буенча ССРБ чемпионы.

## Биографиясе
Рәзилә Ширгазина 1966 елда Әлшәй районының Раевка бистәсендә Мөнирә Дәүләт кызы белән Нурлыгаян Нурмөхәмәт улының гаиләсендә дүртенче бала булып туа. 14 яшендә илнең иң яхшы йөгерүчесе дип таныла. 4 сыйныфта укыганда апасы белән спорт мәктәбенә йөри башлый. Ике елдан җөмһүрият беренчелегендә чыгыш ясаганда исә кызның яшендәй тизлеге Уфа тренерларын таң калдыра. Аннары кыз Җөмһүрият Олимпия резервы мәктәбендә шөгыльләнә башлый.
Әлеге вакытта Уфа дәүләт нефть техник университетының физкультура укытучысы.

## Казанышлары

* 1980 ел, Кисловодск, 1 километр арага йөгерүдә чемпионат җиңүчесе. Шул ук елда ССРБ җыелма командасына кертелә һәм бер-бер артлы яңа җиңүләр яулый.
* 1984 ел, ССРБ чемпионаты җиңүчесе.
* 1985, 1986 еллар, ССРБ беренчелеге — көмеш медальләр.
* 1988 ел, РСФСР Кубогы — беренче урын.
* 1993 ел, Ханбалык — ике көмеш медаль.
* 1994 ел, Франциядагы халыкара ярышлар — көмеш медале, Словакия — алтын медаль.

## Гаиләсе
Ир — җиңел атлет Валерий Криулин (ССРБ-ның иң яхшы йөгерүчесе, хәзер мәрхүм), кызы Виктория — Мәскәүдә фитнес-инструктор.

## Сылтамалар

Төркем:Укытучылар
Төркем:Әлшәй районында туганнар
Төркем:Спорт осталары
Төркем:Спортчылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Википедия:Карточкада даталары кулдан викиләштергән мәкаләләр
Сөббух Рәфыйков исемендәге премия

**Сөббух Рәфыйков исемендәге премия** () – Татарстанның Зәй муниципаль районы хакимияте 1991 елда гамәлгә куйган бүләк. Күренекле язучы, сәяси золым корбаны Сөббух Һади улы Рәфыйков (15.07.1913 ― 21.11.1971) исемен мәңгеләштерү максатыннан булдырылган.

## Тарих
 
Озак еллар халык дошманы исемен күтәреп, зур авырлыклар кичергән Сөббух Рәфыйковның 1957 елдан соңгы 14 ел гомере, иҗаты Зәй шәһәре белән тыгыз бәйләнештә. 1957 елны аның «Ак төннәр» исемле шигырьләр җыентыгы басылып чыга. «Беренче яз» (1958), «Авыл иртәсе», «Тын елга буенда» романнары Зәйдә яшәгән чорда язылган. Зәйлеләргә язучы үз әсәрләрендә тирән рәхмәтле булуын белдерә.

Сөббух Рәфыйков исемендәге премия Зәй муниципаль районы хакимияте тарафыннан 1991 елда гамәлгә куелган. Әлеге премия Зәй муниципаль районы башлыгы карары нигезендә 2 елга бер мәртәбә бирелә.

## Статус
* Премия милли мәдәниятне (әдәбият һәм сәнгать, музыка, театр, декоратив-гамәли, сынлы сәнгать) үстерүгә зур өлеш кертеп, җәмәгатьчелек тарафыннан танылган, әсәрләре, хезмәтләре үзенчәлекле автор стиле, яңалыгы, кабатланмаганлыгы белән аерылып торган эшләр өчен аерым шәхесләргә яки коллективларга бирелә.
* Премия бирү буенча комиссия тәкъдим иткән эшләрне карап, муниципаль район Уставының 39нчы маддәсенә нигезләнеп, район башлыгы карар чыгара.
* Лауреатларга премия, кагыйдә буларак, язучыны искә алу кичәсендә (Зәй шәһәренең С. Рәфыйков исемендәге Үзәк китапханәсе яки музык мәктәбе бинасы, 15 июль) бирела.
* Лауреатларга диплом, сертификат (акчалата бүләк) тапшырыла.

## Лауреатлар
*Моны да карагыз*: :Төркем:Сөббух Рәфыйков премиясе лауреатлары 

### 2021 ел
* ?
### 2019 ел
* Чепурная Надежда Семеновна ― рус телендә иҗат итүче шагыйрә, хәйрияче.

### 2017 ел
* Хрулев Виктор Васильевич ― рәссам, Татарстан һәм Россия Рәссамнар берлекләре әгъзасы.
* Цыганов Сергей Александрович ― рәссам,  Татарстан Рәссамнар берлеге әгъзасы.

### 2015 ел
2015 елга кадәр Сөббух Рәфыйков исемендәге премиягә 35 Зәй районының төрле тармакларында эшләүчеләр, төрле иҗат коллективлары, республика күләмендә танылган шәхесләр лаек булган.
* Миңнегулов Хатыйп Йосыф улы (1939) ― әдәбият галиме, академик, филология фәннәре докторы, профессор, ТР атказанган фән эшлеклесе.
* «Татмедиа» АҖ «Зәй телевидениесе»нең татар бүлеге коллективы.

### 2013 ел
* Әхәтов Равил Әхнәф улы ― һәвәскәр рәссам, агачтан сын ясау остасы;
* Гомәров Хәниф Әхмәт улы (Югары Пәнәче) ― язучы, композитор, спортчы ― СССРның спорт остасы;
* Шиапов Фазыл Әгъләм улы ― рәссам һәм сынчы.

### 2008 ел
* Әлфия Җиһаншина (Югары Пәнәче)

### 2005 ел
* Вәли Һадиуллин (Югары Пәнәче).
### 1999 ел
* Максимов Геннадий Григорий улы (1955) ― музыкант-баянчы, педагог, композитор, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре 

### Башка елларда
* Гарифуллин Дамир Хәйрулла улы ― төбәк тарихчысы;
* Госман Мухамов
* «Мирас» ансамбле
* Хәтфир Җиһаншин ― виртуоз баянчы, «Умырзая» халык вокаль ансамбле җитәкчесе, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.

## Сылтамалар
*   Зәйдә Сөббух Рәфыйков исемендәге премиягә кандидатлар тәкъдим итү бара.  Зәй районы рәсми сайты

## Искәрмәләр


## Моны да карагыз

Төркем:Әдәби премияләр
Төркем:Зәй районы
Төркем:Сөббух Рәфыйков
Дипанг күле

**Дипанг күле** ул Непалда, Каскиның Лехнатх муниципалитетында урнашкан төче сулы күл. Ул Лекхнатхның дөньяның дымлы җир исемлегенә кертелгән җиде күлнең зурлыгы буенча дүртенчесе. Ул пикник урыны буларак танылган, аннан Гималайлар һәм яшел калкулыклар күренә. Ул шулай ук лотосы һәм аккошлары өчен мәшһүр.
Төркем:Гималайлар
Хаптад күле

**Хаптад Күле** (Непали телендә: खप्तड ताल) ул көнбатыш Непалның Доти районында күл. Күл Хаптад Милли Паркының төньяк-көнчыгышында 3050 м (10010 фут) биеклегендә урнашкан.
## Шулай ук карарга мөмкин
* Хаптад Милли Паркы
Төркем:Гималайлар
Люба Велич

**Люба Велич** (чын фамилиясе ) — Австрия һәм Болгария опера җырчысы (сопрано).

## Биографиясе
Люба Велич 1913 елның 10 июлендә болгар провинциясендә, илнең иң зур порты Варнадан ерак түгел зур булмаган Славяново авылында туган. 
Музыка белемен булачак җырчы бала чагында ук скрипкада уйнарга өйрәнеп башлый. Кызына җитди һөнәр бирергә теләгән ата-анасының таләбе буенча, София университетында фәлсәфә өйрәнә, параллель рәвештә башкаланың Александр Невский кафедраль соборында хорда җырлый. Соңыннан Люба Величкова үзенең вокаль осталыгын Вена музыка академиясында камилләштерә. 

Софияда һәм Венада укыганнан соң Люба Велич 1936 елда беренче тапкыр Софиядә чыгыш ясый. 1937-1940 елларда Грац, Мюнхен һәм Гамбург калалары операсы солисты. 1946 елдан 1959 елга кадәр Вена дәүләт операсының төп солисты. 1949 елда Нью-Йоркта Метрополитен-операда чыгыш ясый, Зальцбург фестивалләрендә катнаша. 

Рихард Штраусның «Саломея» операсында төп партия аның карьерасында күренекле роль була. 1944 елда Велич бу партияны композиторның 80-еллыгына аның җитәкчелеге астында башкара. Башка билгеле рольләре «Евгений Онегинда» Татьяна, «Дон Жуанда» Донна Анна, «Богема» операсында Мюзетта була. 

Җырчының тавышы белән проблемалар барлыкка килгәннән соң, ул карьерасын оперетталар һәм фильм төшерүдә катнашып башлый. Люба Величның фильмографиясе барлыгы 26 кинотасманы үз эченә ала.

Люба Велич 1996 елда Венада вафат була, шәһәрнең Үзәк зиратында җирләнә.

## Хәтер

* 2008 елда Вена урамнарының берсен аның исеме белән атыйлар.

## Әдәбият

* Музыкальный энциклопедический словарь/Гл. ред. Г. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — с. 99 — ISBN 5-85270-033-9
* Norbert Ernst Benke: Ljuba Welitsch. Edition Wien, 1994

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:10 июль көнне туганнар
Төркем:1913 елда туганнар
Төркем:1 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:2 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:1996 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Венада вафатлар
Төркем:Сопранолар
Төркем:Болгариядә туганнар
2006 елгы футбол буенча Казакъстан кубогы финалы

**2006 елгы футбол буенча Казахстан Кубогы финалы** 8 ноябрьдә Алматының «Үзәк» стадионында узды.

## Матч турында хисап

## Сылтамалар
* КУБОК КАЗАХСТАНА ПО ФУТБОЛУ — 2006
Төркем:Спорт
2008 елгы футбол буенча Казакъстан кубогы финалы

**2008 елгы футбол буенча Казакъстан кубогы финалы** 2008 елның 16 ноябрендә Алматының «Үзәк» стадионында узды.

## Яңа трофей
2008 елда трофейның яңа дизайны эшләнде (турнир тарихында бишенче). Ул Казакъстан картасы белән футбол тубына күчүче шома кәүсәдән гыйбарәт иде. Югарыда канаты җәелгән бөркет һәм ФФК эмблемасы булган.

## Финалга юл

## Матч турында хисап

## Сылтамалар
* КУБОК КАЗАХСТАНА ПО ФУТБОЛУ - 2008

## Шулай ук карагыз

* 2006 елгы футбол буенча Казакъстан кубогы финалы

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
Мария Бакалова

**Бакалова Мария** (, ) — болгар актрисасы. «Борат 2» псевдодокументаль көлке фильмында уйдырма казах репортеры Борат Сәгдиевның кызы Тутар Сагдиева ролен башкаручы буларак билгеле. Бу фильм аркасында Мария «Оскар», «Алтын глобус», *«BAFTA»*, киноактерларның Америка Гильдиясе бүләкләренә һәм Critics' Choice Movie Award «Икенче пландагы иң яхшы актриса» номинациясендә премиягә лаек булган беренче болгар актрисасы булып тора.

## Башлангыч еллары һәм белем алуы
Мария Бакалова алты яшендә җыр һәм сыбызгыда уйнау дәресләрен ала башлый.

Бургаста Милли сәнгать мәктәбен «драма» һөнәре буенча тәмамлый. Соңыннан Крастьо Сарафов исемендәге театр һәм кино сәнгатенең Милли академиясында драма сәнгате курсын тәмамлый.

## Актерлык карьерасы
Болгар фильмнарында төшеп, актерлык карьерасын башлый, *«Трансгрессия»* (2018) һәм «Соңгы *кыңгырау»* (2020) фильмнарында төшә. Билгелелекне «*Борат 2*» фильмында Тутар Сагдиева ролен башкарып ала. Җөмһүрият сәяси эшмәкәре Руди Джулианига интим шартларда ул интервью алырга тәкъдим иткән эпизод аңа бөтен дөньяга танылу китерә. Бакалованың уены тәнкыйтчеләр тарафыннан югары бәяләнә: IGN журналы фильмда актрисаның күренүен «фантастик табыш» дип исәпли, ә LA Times аның башкаруын «искиткеч» дип бәяли. Мария «Оскар», «Алтын глобус», *«BAFTA»*, киноактерларның Америка Гильдиясе бүләкләренә һәм Critics' Choice Movie Award «Икенче пландагы иң яхшы актриса» номинациясендә премиягә лаек булган беренче болгар актрисасы булып тора.

2020 елның ноябрендә Бакалова Creative Artists Agency белән контракт төзи.

## Фильмографиясе

## Искәрмәләр

Төркем:4 июнь көнне туганнар
Төркем:1996 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Болгариядә туганнар
1997 елгы футбол буенча Казакъстан чемпионаты — алтын матч

**1997 елгы футбол буенча Казакъстан чемпионаты — алтын матч**  — Казакъстан чемпионатының алтын медальләре өчен өстәмә матч. 1997 елның 13 октябрендә Алматының «Үзәк» стадионында узды. 

## 26 турдан соң командаларның турнир торышы

## Матч турында хисап

## Сылтамалар
*Матч на сайте FootballFacts.ru
Төркем:Спорт
Надя Ножарова

**Надя** **Ножарова**(; 21 ноябрь 1916 ел — 18 апрель 2014 ел) — Болгариянең опера җырчысы һәм актрисасы; АКШ эшкуары һәм филантроп; Испания графинясы **Надя де Наваро Фарбер**.

## Биографиясе
1916 елның 21 ноябрендә Болгария Патшалагының Плевен шәһәрендә, электрика белән сәүдә итүче гаиләдә туган.

1934 елда Ловеч шәһәрендә Америка кызлар мәктәбен тәмамлый, Плевен каласына килә һәм *«Ангел Сладкаров»* опера театрына эшкә керә, бу вакытта театр ил буйлап гастрольләрдә йөргән була. Сладкаров театр труппасы таркалганнан соң, *«Одеон»*, *«България»* һәм «Корпоративен театър» театрлары сәхнәсендә уйный. Соңыннан Германиягә китә, анда җырга укый. Болгариягә әйләнеп кайтканнан соң режиссер Цанков Хрисандның «Испытание» фильмында уйный (1942 ел).

Монте-Карлода яши, 1949 елда АКШка күчеп китә һәм үзенең вафатына кадәр шунда кала. Хәйрия эшмәкәрлеге белән шөгыльләнә, күп кенә дөнья гуманитар оешмаларына ярдәм итә. АКШка иммиграция мәсьәләләре буенча Идарә белән хезмәттәшлек итә, яһүди-иммигрантларга булышу буенча кампанияләрдә катнаша. Монакода Кызыл Тәрегә, Парижда америка госпиталенә һәм Монакода «Принцесса Грейс» госпиталенә, Афина һәм Венецияда балалар йортларына ярдәм итә. Үзенең шәфкатьлелек эшмәкәрлеге өчен күп санлы бүләкләргә һәм мактаулы исемнәргә лаек була.

Надя Ножарова 2014 елның 18 апрелендә Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында, Лонг-Айлендта вафат була.

### Шәхси тормышы
Надя Ножарова дүрт тапкыр кияүдә була:

* 1936-1940 елларда — Ангел Сладкаров, аның белән Троян монастыренда никахлана һәм 1940 елда аерылыша;
* 1940-1949 еллар граф Наварро (1949 елда вафат була), Испания дворяны, Ватиканда дипломат булып эшләгән, аннан графиня титулын ала, Монте-Карлода яши;
* 1953-1985 еллар Фарбер Сид (, 1913-1985), америка бизнесмены.
* 1985-2014 ел — Юрий Фарбер (, 1949 елда туган), американ, алдагы иренең туганы була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Животът на контеса Надя Фарбер от Плевен (болг.)
* Надя Ножарова — графинята със 100 млн долара (болг.)
* Надя Ножарова — актриса или жертва (болг.)

Төркем:2014 елда вафатлар
Төркем:18 апрель көнне вафатлар
Төркем:1916 елда туганнар
Төркем:21 ноябрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Хәйриячеләр
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:АКШта вафатлар
Төркем:Болгариядә туганнар
Елена Поптодорова

**Елена** **Поптодорова**(, тулы исеме *Елена Борисова Поптодорова-Петрова*; 31 август 1951 ел) — Болгария дипломаты, сәясәтче һәм җәмәгать эшмәкәре.

## Биографиясе
Елена Поптодорова 1951 елның 31 авгусында Софияда туа.

Софияда 1969 елда Беренче инглиз теле мәктәбен тәмамлый. Соңыннан София университетының (1974 ел) филология факультетында инглиз һәм итальян телләрен өйрәнә, Лидс Университеты (1974 ел) һәм Сиен университеты (1976-1978 еллар) курсларына йөри, аннары Милли һәм дөнья хуҗалыгы университетында (1979 ел) халыкара мөнәсәбәтләр һәм дипломатия буенча ике еллык курс үтә.

1975-1990 елларда Чит ил эшләре министрлыгында 3-нче секретарьдан башлап эшли; аннары Римда Болгария Халык Республикасының тулы хокуклы вәкиле, Сан-Маринода БРның Генераль консулы була (1987-1990 еллар).

2001 елның июненнән 2002 елның гыйнварына кадәр Болгария Чит ил эшләре министрлыгының халыкара оешмалар белән идарә итү һәм кеше хокуклары буенча идарә директоры вазифасын били.

2008 елның 30 гыйнварыннан 2002 елның 21 августына кадәр — Кушма Штатларда Болгариянең гадәттән тыш һәм вәкаләтле илчесе.

2008-2009 елларда Кара диңгез төбәгендә Махсус илчесе булып эшли.

2009-2010 елларда — Болгария Чит ил эшләре  министрлыгының Хәвефсезлек сәясәте директоры.

2010-2016 елларда кабаттан АКШ илчесе була.

2016 елның сентябрендә Елена Поптодорова Америка яһүд комитетының Үзәк Аурупа бүлекчәсе башлыгы итеп билгеләнә, киләсе елның 1 мартында шәхси сәбәп буенча отставкага китергә гариза бирә.

Әлеге вакытта Атлантик килешү Ассоциациясе һәм Евро-атлантик эшчәнлек буенча Болгар Атлантик клубы директоры.

Дипломатик эшмәкәрлеге белән беррәттән Елена Поптодорова дәүләт һәм җәмәгать эшмәкәрлеге белән дә шөгыльләнә:

* 1990 елның июненнән 2001 елның апреленә кадәр Болгар социалистик фиркасе исемлеге буенча Бөек Милли Җыен һәм Болгария Республикасының Халык җыелышына сайлана. Парламент әгъзасы буларак, чит буенча, милли хәвефсезлек, радио һәм телевидение, авыл хуҗалыгы һәм кеше хокуклары комитетларында эшли.
* Болгария Атлантик клубына нигез салучы һәм директорлар советы әгъзасы (1991 ел).
* Болгариядагы Америка университетының Попечительләр советы әгъзасы (1995 ел).
* Гаилә кору ассоциациясе идарәсе әгъзасы (1996 елдан алып).
* Төбәк һәм геосәяси тикшеренүләр үзәге идарәсе әгъзасы (1997 ел).
* Дипломатия буенча Башкарма советы әгъзасы, Вашингтон, АКШ (2003 ел).

Берничә ведомство һәм юбилей бүләкләренә ия.

Кияүдә, бер улы бар.

## Шулай ук карагыз

* АКШта чит ил дәүләтләре илчеләре исемлеге

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Елена Попова
* ELENA B. POPTODOROVA
* Elena POPTODOROVA 
Төркем:31 август көнне туганнар
Төркем:1951 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Болгариядә туганнар
Станка Златева

**Станка** **Златева** (; 1 март 1983 ел) — Болгария спортчысы, ирекле стиль көрәшчесе, Олимпия уеннарында (2008 и 2012) ике тапкыр көмеш медаль яулый, күп тапкырлар дөнья, Европа һәм Болгария чемпионы. 2004 елда Афинада булып узган Олимпия уеннарында хатын-кызлар көрәшендә катнашкан бердәнбер болгар спортчы хатын-кызы.

## Биографиясе
Станка Златева Христова 1983 елның 1 мартында Болгариянең Сливен өлкәсендәге Крушаре авылында туа.

1997 елдан ирекле көрәш белән шөгыльләнә. Ямбол шәһәрендә «Пьер де Кубертен» спорт мәктәбен тәмамлый. Демир Демирев аның беренче тренеры була, аннан соң — танылган болгар тренеры Симеон Штеревта шөгыльләнә. *«Борба һәм самбо»* (Ямбол), *«Васил Илиев»* (Кюстендил), *«Левски»* (София) клублары өчен чыгыш ясый.

Ирекле көрәш буенча биш тапкыр дөнья һәм алты тапкыр Европа чемпионы. 2008 елда Пекинда һәм 2012 елда Лондонда үткән Олимпия уеннарының көмеш призеры. 2012 ел Олимпия уеннарын ябу тантанасында Болгария флагын тотып бара.

2007, 2010 һәм 2011 елларда Болгарияның Ел спортчысы дип таныла. 2016 елда спортчы карьерасын тәмамлый һәм тренер булып эшли башлый.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Hristova, Stanka Zlateva (BUL)  
* Bulgaria's Top Wrestler Zlateva Deserved Olympic Gold — Coach  

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:1983 елда туганнар
Төркем:1 март көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Болгариядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Стефка Костадинова

**Сте́фка Георги́ева Костади́нова** (; 25 март 1965 ел) — болгар спортчысы, җиңел атлет, биеклеккә сикерүче, 1996 елдагы Җәйге Олимпия уеннары чемпионы, ике тапкыр дөнья чемпионы, биеклеккә сикерү буенча дөньяның гамәлдәге рекордсмены, Болгария олимпия комитеты президенты.

## Биографиясе
Костадинова Стефка Георгиева 1965 елның 25 мартында Болгария Халык Республикасының зурлыгы буенча икенче булган һәм илнең көньягында урнашкан Пловдив шәһәрендә туган.

Бала сагынан гимнастика һәм йөзү белән актив шөгыльләнә. Туган шәһәрендә спорт мәктәбен тәмамлый һәм Паисий Хилендарский исемендәге Пловдив университетында укый. Инглиз һәм рус телләрен белә.

1989 елда үзенең шәхси тренеры Николай Петровка кияүгә чыга. 1995 елда, җиңел атлетика буенча дөнья чемпионатында алтын медаль яулаудан берничә ай алда гына улы Николай туа. 1999 елда беренче ире һәм тренеры Николай Петров белән аерылыша. Шул елда ул шулай ук спорт карьерасын тәмамлый. 2007 елның 9 июнендә төзелеш өлкәсендә бизнес белән шөгелләнүче Николай Попвасилевка кияүгә чыга.

Спортчы карьерасын тәмамлаганнан соң Стефка Костадинова үзен спорт оешмаларындагы эшмәкәрлеккә багышлый. 1997-2001 елларда Иван Костов җитәкләгән хөкүмәттә Яшьләр эшләре һәм спорт буенча дәүләт агентлыгының рәис урынбасары, аннары Болгария җиңел атлетика федерациясенең вице-президенты һәм соңрак Болгария олимпия комитеты вице-президенты була, 2005 елның 11 ноябреннән олимпия комитеты президенты.

Стефка Костадинова дүрт тапкыр Болгариянең «Ел спортчысы», биш тапкыр — «Балкан ярымутравының ел спортчысы» исемнәренә лаек була.

## Спорт казанышлары
Стефка Костадинова ачык һавадагы ике дөнья чемпионатында (1987 һәм 1995 еллар) җиңү яуласа, бина эчендә үтә торган дөнья беренчелекләрендә ул биш тапкыр — 1985, 1987, 1989, 1993 һәм 1997 елларда иҗ югары нәтиҗәгә ирешә, мондый күрсәткеч моңарчы бер кемдә дә булганы юк.

Үзенең беренче дөнья рекордын Костадинова 1986 елның 1 июнендә София шәһәрендә куя, ул 2,08 метр биеклеккә сикерә. Тагын бер елдан Римда үткән җиңел атлетика буенча дөнья чемпионатында, бер сантиметрга күбрәк биеклекне яулап, үз казанышын тагын да яхшырта.

## Иң яхшы нәтиҗәләре

* Ачык һавада — 2,09 м, 30 август 1987 ел, Рим, Италия
* Бина эчендә — 2,06 м, 20 февраль 1988 ел, Пирей, Греция

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Стефка Костадинова на сайте ИААФ 
* «Слава.всички» сайты. Профили. Стефка Костадинова 

Төркем:Болгариядә туганнар
Төркем:Спортчылар
Төркем:25 март көнне туганнар
Төркем:1965 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Афанасия Цумелека

**Афанасия** **Цумелека** (; 2 гыйнвар 1982, Превезе) — грек җиңел атлеты, 20 чакрымга йөрештә олимпия чемпионы .

## Карьерасы
2002 елда Афанасия Европа чемпионатында катнаша. 20 километрлык аралыкта, мизгелдә иң яхшы шәхси нәтиҗә күрсәтеп, 9 нчы була. Бер елдан соң үткән яшьләр чемпионатында Цумелека алтын медальле, ә дөнья чемпионатында 7нче урынны яулый.

Афинада Олимпия уеннарында Афанасия, көмеш медаль иясе Олимпиада Иванованы 5 секундка узып, алтын медальгә лаек була. Күп санлы фикерләр буенча, грек спортчысы финиш сызыгы кагыйдәләрен боза. Моңа кадәр аңа ике сары карточканы күрсәтәләр һәм дистанциясенең соңгы стадиясендә судья Цумелекка өченче сары карточканы күрсәтә. Әмма моннан соң да квалификациядән мәхрүм итмиләр, Олимпиада Иванова сүзләре буенча, судьялар ярышлар хуҗабикәсен һәм лидерны куып җитәргә мөмкинлек бирмиләр.

Россияле Афанасияны ярыштан төшереп калдырдылар һәм аңа аны куып җитәргә мөмкинлек бирделәр, дип уйлый. Әммә Цумелека финишка барып җитә һәм алтын медаль ала. Россиянең җиңел атлетика Федерациясе протест бирмәскә карар итә

2005 елда дөнья чемпионатында Афанасия квалификациясызлана. Пекинда Олимпия уеннарында ул 9 нчы була. Әммә 6 августта үтә торган допинг-тест нәтиҗәләре буенча, аның сидегендә эритропин табалар һәм җиңел атлетны вакытлыча ярышлардан читләтәләр. 2009 елның 17 гыйнварында спортчы карьерасын тәмамлавы турында игълан итә, 29 апрельда аның допинг-тесты уңай нәтиҗә бирә һәм 18 ноябрьдән  халыкара олимпия комитеты Афанасияне дисквалификацияли.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* (инг.).  IAAF. Тәүге чыганактан архивланган 5 февраль 2013. 23 гыйнвар 2013 тикшерелгән.

Төркем:Шәхесләр:Греция
Төркем:1982 елда туганнар
Төркем:2 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Грециядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Каллирои Паррен

**Каллирои** **Паррен**(, кыз фамилиясе — *Сигану*(); 1861—1940) — Греция педагогы, журналист һәм язучы. Грецияда феминизм хәрәкәтенә нигез салучы.

## Биографиясе
1861 елда (башка мәгълүматлар буенча 1859 елда) Госман империясе Крит утравы (хәзерге Грециянең Крит утравы) Ретимнон шәһәрендә туган.

Мәктәпкә чаклы белемне Пирей шәһәрендә монахлар мәктәбендә ала. Моннан соң Афинада кызлар өчен иң яхшы мәктәпләренең берсендә укый. 1878 елда *Αρσάκειον* укытучылар әзерләү мәктәбен тәмамлый. Рус, француз, итальян һәм инглиз телләрен белә.

1878 елда чакыру буенча Россия империясының Одесса каласына килә һәм биредә ике еллап кала грек общинасының кызлар өчен мәктәптә укытучы булып эшли. Аннары берничә ел дәвамында Эдирне шәһәрендә эшли, биредә грек общинасы өчен *Zapeion* мәктәбен ача. Истанбулда Франция матбугат агентлыгын ачкан француз журналисты Жан Парренга () кияүгә чыга, аннары алар Грециянең башкаласы Афинага күчәләр.

Афинада феминизм хәрәкәте белән шөгыльләнә һәм 1887 елда хатын-кызлар өчен *Εφημερίς των Κυριών* («Хатын-кыз журналы») журналын чыгара башлый. Бу атналык 1908 елга кадәр атна саен, ә 1908-1916 елларда — аена ике тапкыр басылып чыккан.

Грециянең Антанта ягында Беренче дөнья сугышында катнашуына каршы чыгыш ясый, моның өчен 1917 елда Элефтериос Венизелос хөкүмәте аны Идра утравына сөргенгә җибәрә, ә атналык ябыла.

Афинада Аурупа һәм Америка хатын-кыз хәрәкәте белән хезмәттәшлек итә, үзенең журналын Париж һәм Чикаго калаларында узган халыкара конференцияләрендә күрсәтә. Эшкә урнашу һәм уку өлкәләрендә хатын-кыз хокуклары өчен көрәшә. 1896 елда Греция хатын-кызлар союзын нигезли. 1908 елда аның тырышлыгы белән Греция хатын-кызлар милли советы төзелә, бу оешма халыкара хатын-кызлар советы () белән хезмәттәшлек итә. 1650-1860 елларны үз эченә алган «Греция хатын-кызлары тарихы» китабын яза.

Шулай ук әдәби салон ача. Жюльетта Адам, Жюль Симон, Григориос Ксенопулос, Костис Паламас кебек язучылар һәм публицистлар белән дус була. Берничә грек романын яза, алар беренче тапкыр «Хатын-кыз журналында» Майя псевдонимы астында басылып чыга.

1940 елның 15 гыйнварында Афинада вафат була.

## Бүләкләре

* Коткаручы ордены (Греция хатын-кызлары арасыннан беренче кавалер)
* Афина академиясенең көмеш медале
* Афина шәһәре медале

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* ИСТОРИЯ ДВУХ ЖЕНЩИН, КОТОРЫЕ ПОТРЯСЛИ ГРЕЦИЮ
* ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ — ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ 
* Parren, Kalliroe (1861-1940) 

Төркем:Грециядә туганнар
Төркем:Греция язучылары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Афинада вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1940 елда вафатлар
Төркем:15 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1861 елда туганнар
Дженни Карези

**Дженни** **Карези**(греч. Τζένη Καρέζη; төп исеме — **Евгения Карпузи**; 12 гыйнвар 1934 ел — 27 июль 1992 ел) — Грециянең театр һәм кино актрисасы.

## Биографиясе
Евгения Карпузи Афинада 1934 елның 12 гыйнварында (кайбер чыганакларда 1932 яисә 1936 ел күрсәтелә) туган. Аның әтисе математик, ә әнисе мәктәптә укытучы булып эшли. Евгения Салоникида шәхси француз мәктәбендә, ә аннары Афинада укый. Ул французча иркен аралаша. Яшүсмер елларында атасы гаиләсен ташлап китә, һәм кыз әнисе тәрбиясендә үсә.

1951 елда Грек Милли театрының театр мәктәбенә укырга кабул ителә. Аның укытучылары драматург Ангелос Терзакис һәм режиссер Димитрис Ронтирис булган. 1954 елда Театр мәктәбен тәмамлаганнан соң, ул шунда ук Алексис Минотис һәм Катина Паксино кебек актерлар белән төп рольләрдә уйный башлый.

Марика Котопуля театрында *La Heléne belle* француз комедиясендә Мелина Меркури һәм Василисс Диамантополос белән бергә катнашуы аның беренче сәхнә чыгышы дебюты була. 1955 елда Карези, Алекос Сакеллариосның *Laterna, kai filotimo ftoheia* комедиясендә уйнап, кинода төшә, шулай ук бу фильмның 1957 елда чыккан дәвамы да, *Laterna, kai garyfallo ftoheia*, зур уңыш казана.

1960 нчы еллар аның карьерасында иң югары нокта була, 1961 елда ул үзенең грек кинематографы классикасы дип аталган театр труппасын җитәкли: *Лола* (1964), *Минем тиле, тиле гаиләм *(1965), *Дженни-Дженни* (1966), һәм *Пулемёт өчен концерт* (1967). *Кызыл фонарь* (1963) фильмы «Оскар» премиясенең чит телдәге иң яхшы фильмы өчен номинациясында аның иң зур уңышы була.

*Лисистрата* (1972) аның соңгы фильмы була. Киләсе дистә елда ул *Кем Вирджиния Вульфтан курка?*, *Медея* һәм *Электра* кебек классик театр әсәрләрендә продюсер һәм актриса сыйфатында чыгыш ясый. Ул театр сәхнәсендә соңгы тапкыр 1990 елда Лула Анагностакиның *Алмаз һәм блюз* әсәрендә уйный. Аннары ул күкрәк бизендә яман шеше аркасында сәхнәне ташлап китергә мәҗбүр була.

Дженни Карези 1992 елның 27 июлендә үз йортында яман шештән вафат була. Меңләгән кеше килә, аның белән хушлаша. Дженни Карези Беренче афина зиратында җирләнә.

## Шәхси тормышы
1960 нчы еллар башында Карези журналист Захос Хадзифотиуга кияүгә чыга, әммә ике елдан бу никах аерылышу белән тәмамлана. 1967 елда, *Пулемёт өчен концерт* фильмын төшергән вакытта, ул Костас Казакос белән таныша, бу никахтан аның Константинос исемле улы туа.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Дженни Кари (инг.) на сайте Find a Grave
* 
Төркем:1933 елда туганнар
Төркем:12 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1934 елда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:27 июль көнне вафатлар
Төркем:1992 елда вафатлар
Төркем:Афинада вафатлар
Төркем:1930-елларда туганнар
Төркем:Афинада туганнар