Меркурий Гиляров

**Меркурий Сергеевич Гиляров** ( 1912 - 1985 ) - совет зоологы, энтомолог,  туфрак зоологиясенә нигез салучы, биолог - эволюционист, СССР Фәннәр академиясе академикы (1974).

## Биографиясе
Меркурий Гиляров 1912 елның 22 (6 март) февралендә Киев шәһәрендә туган  

1933 елда ул Киев дәүләт университетын тәмамлый, һәм анда зоолог, умырткалыларның чагыштырма анатомиясе өлкәсе белгече, профессор  М.М.Воскобойников җитәкчелегше астында укый. Диплом эшенең рецензенты-танылган эволюционист, профессор (соңрак академик) И.И. Шмальгаузен. 

Ул Украинадагы авыл хуҗалыгы учреждениеләрендә эшли. 

1936 елда ул Мәскәүгә күченә. 1938-1944 елларда Бөтенроссия каучук үсемлекләр институтының үсемлекләрне саклау бүлеген җитәкли. 

М. С. Гиляров 1939 елда оештырылган совет җир зоологиясенә нигез сала, ул чакта «Почвоведение»  журналында аның ике мәкаләсе басылып чыга: «Почвенная фауна и жизнь почвы» и «Влияние почвенных условий на фауну почвенных вредителей»  . 

1944-1955 елларда ул өлкән тикшерүче, 1955 елдан СССР Фәннәр академиясенең Эволюцион морфология һәм экология институтында туфрак зоология лабораториясе мөдире; шул ук вакытта (1949-1978) В.И.Ленин исемендәге Мәскәү педагогия институты профессоры.  

1947 елда ул биология фәннәре докторы була . Ул  «Журнала общей биологии», «Биологического энциклопедического словаря» (М.: Советская энциклопедия, 1986/1989)  баш мөхәррире була. 

Меркурий Сергеевич Гиляров 1985 елның 2 мартында Мәскәүдә вафат була. Новодевичье зиратында җирләнгән  . 

## Гаиләсе

* Әтисе - Сергей Алексеевич Гиляров ( 1887 - 1946 ), Киев университеты лекторы, сәнгать белгече (сугыштан соң репрессияләнгән). 
* Олатасы - Алексей Никитич Гиляров ( 1855 - 1938 ), Киев университеты профессоры, фәлсәфә тарихчысы, Украина Фәннәр академиясе академикы (1922). 
* карт олатасы - Никита Петрович Гиляров-Платонов ( 1824 - 1887 ), Мәскәү теология академиясе профессоры, галим, нәшер итүче һәм публицист. 
* Улы - Алексей Меркуревич Гиляров ( 1943 - 2013 ), зоолог, гидробиолог, Мәскәү дәүләт университетында биология факультетының гомуми экология кафедрасы профессоры 

## Оешмаларда әгъза булуы

- 1940 елдан-Бөтенсоюз җәмгыяте әгъзасы, Президиум әгъзасы.

-Туфрак биология секциясе җитәкчесе (1956-1985),
Мактаулы әгъзасы (1977)

-1951-1975-биология буенча эксперт комиссиясе әгъзасы

-1959 елдан-совет биологларының милли комитеты рәисе

-1960 елдан - Халыкара зоология академиясе Вице-президенты (Һиндстан, Агра)

-1966 елдан башлап [СССР ФА әгъза-корреспонденты] [ref>1966 елның 18 апрелендә. СССР Фәннәр академиясенең яңа тулылыгы / / дөрес, 19.04.1966.

-1973 елдан-Президент [Рус энтомология җәмгыяте|Бөтенсоюз энтомология җәмгыяте] (1946 әгъзасы, 1967 елдан вице-президент)

-1974 елдан СССР ФА академикы, СССР ФА академигы]]

-1975 елдан-ВАК Президиумы әгъзасы

-1975 елдан-СССР ФА биогеоценология һәм табигатьне саклау проблемалары буенча фәнни совет рәисе

-1976 елдан СССР ФА гомуми биология бүлегенең Академик-секретаре

-КПССка керми.

## Хәтер

* Экология һәм эволюция институты бинасында мемориаль такта бар (Ленин проспекты, 33). 
* Аның исеме белән балдаклы суалчаннар төре ( Drawida ghilarovi, Gates 1969), Көньяк Приморье  эндемик аталган. 

## Бүләкләре

*Сталин премиясе (1951)
* СССР Дәүләт премиясе (1967, 1980)
* Ленин ордены (19.02.1982)
* 2 Кызыл Байрак Хезмәт ордены (21.02.1972; 17.09.1975)
* 2. "Почет Билгесе" ордены ордены (19.09.1953; 27.04.1967)
* "Фидакарь хезмәт өчен" медале,  Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан (1970))
* «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале (1946)
* «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында җиңүгә утыз ел» медале (1975)
* «Мәскәүнең 800 еллыгы истәлегенә» медале (1948)
* Чехословакия Фәннәр Академиясенең «фән һәм кешелек алдында казанышлары өчен " зур алтын медале (1977)
* А. Н. Северцов премиясе, СССР ФА, 1948)
*И. И. Мечников исемендәге Алтын медаль (СССР ФА, 1978) "закончалык һәм филогенез юнәлеше" проблемасы буенча эшләр сериясе өчен»
* И.В. Докучаевның истәлекле медале (1983)
* Алтын (1964), бронза (1969), көмеш (1972, 1975, 1981) ВДНХ медальләре
* Филиппе Сильвестри исемендәге  алтын медаль  (Италия, 1965)
* «Леопольдина» Германия табигать сынаучылар академиясе медале (ГДР, 1977)
* Краатца шәһәре медале, ГДР авыл хуҗалыгы фәннәре академиясе, 1966)
* "Энтомофаунистика өлкәсендә казанышлары өчен" медале (1975)
* Франция зоология җәмгыяте медале (1976)

## Төп хезмәтләре
500гә якын фәнни эш бастырган. Төп хезмәтләре туфрак корткычларына каршы көрәш чараларын эшләү буенча, туфракта хайваннарның роле, бөҗәкләр эволюциясе һ.б. членистоноглар, табигый сайлап алу закончалыклары, туфракны диагностикалауның зоологик алымнары, биогеоценология. Аның җитәкчелегендә зур авторлар коллективы дөньяда бердәнбер «туфракта яшәүче бөҗәкләр личинкаларын билгеләү» һәм «туфрак үстерүче талпаннар билгеләү» булдырган. 

* Гиляров М. С.; ред. Е. В. Зверозомб-Зубовский. Краткое руководство по борьбе с главнейшими вредителями кок-сагыза. — Уфа: Башгосиздат, 1943.
* Гиляров М. С. Особенности почвы как среды обитания и её значение в эволюции насекомых. — М.; Л.: Изд-во АН СССР, 1949. — 280 с.
* Гиляров М. С. и др. Определитель обитающих в почве личинок насекомых / Сост.: Л. В. Арнольди, Ю. Б. Бызова, М. С. Гиляров и др.; Под общ. рук-вом и отв. ред. д.б.н. М. С. Гилярова. — М.: Наука, 1964. — 920 с. — 2700 экз.
* Гиляров М. С. Зоологический метод диагностики почв. — М.: Наука, 1965. — 276 с.
* Гиляров М. С. Закономерности приспособлений членистоногих к жизни на суше. — М.: Наука, 1970. — 276 с. — 1700 экз.
* Гиляров М. С., Криволуцкий Д. А. Жизнь в почве. — М.: Молодая гвардия, 1985. — 192 с. — (Эврика). — 100 000 экз.
* 

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Корганова Г. А. Меркурий Сергеевич Гиляров (К 90-летию со дня рождения) // Евразиатский энтомологический журнал. — 2002. — Т. 1, вып. 2.

## Сылтамалар

Төркем:Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:ВДНХ алтын медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1985 елда вафатлар
Төркем:2 март көнне вафатлар
Төркем:Киевта туганнар
Төркем:1912 елда туганнар
Төркем:6 март көнне туганнар
Төркем:22 февраль көнне туганнар
Төркем:Биологлар