Россия тел сәясәте

**Россия тел сәясәте** — Россия хакимияте һәм иҗтимагый институтлары тарафыннан үткәрелгән тел сферасындагы чаралар системасы.

Нигездә тел сферасы ике норматив-хокукый актлар белән көйләнә — 1991 елгы «Россия Федерациясе халыклары турында» кануны һәм «Россия Федерациясенең дәүләт теле турында» кануны.

## Телләр

## Россия дәүләт телләре

Россия Федерациясенең төп канунының 65 маддәсе буенча, рус теле Россиянең бөтен территориясендә дәүләт теле булып тора. Россия составындагы җөмһүриятләре үз дәүләт телләрен гамәлгә кертергә хокукы бар. Әмма бу хокук милли азчылыкларның аның телләрнең дәүләт теле статустына хокукын барлыгын аңлатмый, һәм кайбер очракларда бу аларның тел хокукларын бозылуга китерә. Мәсәлән, Карелия Җөмһүриятендә бердәнбер дәүләт теле булып рус теле кала, карел теленең дәүләти статусы әле дә танылмаган. Моның сәбәбе шунда ки, карел теле латыйн имләне куллана, ә «Россия Федерациясе халыклары турында» канунында «җөмһүриятләрнең дәүләт телләре *кириил имләсе нигезендә генә* төзелергә тиеш» дигән сүзләре бар.

Россиядә сивиль җәмгыяте формалашуы дәрәҗәсе чагыштырмача түбән булуы аркасында, берәр телгә рәсми статус бирелүе сөйләшүчеләр арасында аның язмышы өчен җаваплылык хисне тупасландыра ала. Кешеләр, тел канун тарафыннан якланыла һәм рәсми статуска ия икән, аны үстерү һәм аның чәчәк атуы өчен түрәләр кайгырырга тиеш дип уйлы ала.

## Россия телләрендә мәгариф

Россия халыклары телләрендә мәгариф күбесенчә җөмһүриятләрдә алып барыла. 1920/1930-елларда укыту 48 төп халкының телләрендә оештырылган, тик 1980-елларда ул 18 тел дә генә калган, тулы укыту циклы (11 класс) ике телдә генә калган.

Татарстан, Башкортстан һәм Саха җөмһүриятләрендәге кануннарына туры китереп, Россия ватандашлары рус теленнән кала титуллы халык телен мәҗбүри рәвештә өйрәнергә тиеш булалар.

**Гомуми төп белем бирү дәүләт стандартының милли-төбәк компоненты** — гомуми төп белем бирү дәүләт стандартының бер компоненты. Җөмһүрият (РФ субъекты) тарафыннан урнаштырылган. 2007 елның 24 дикәберендә № 309-ФЗ «Дәүләт белем алу стандарты төшенчәсе һәм төзелеше үзгәртү өлешендә аерым РФ канунбирү актларына үзгәртүләр кертү турында» федераль кануны белән юкка чыгарылган.
## Россия телләрендә басма ММЧлары
2010 елда тираж буенча Россиядәге китапларның 99,4% өлеше, журналларның 99,8 % (1996 — 97,8%) өлеше, гәҗитләрнең 98,3 % (1996 — 97,8%) өлеше рус телендә чыгырылган.
## Россиядәге икетеллелек

Икетеллек Алтай, Башкортстан, Татарстан, Чуашстан, Саха, Бүрәтия, Төньяк Кавказ җөмһүриятләрендә һәм кайбер башка төбәкләрдә таралган. Бу җөмһүриятләрдә гадәттә тел ситуациясе шундый була: шәһәр халкы фәкать русча сөйләшә яки җирле халкы теленең бераз белүгә ия була; авыл халкы исә туган телне һәм ниндидер дәрҗәдә русча белә. Икетеллекнең икенче төре (рус теле туган теле буларак һәм икенче телне белү) сирәгрәк күзәтелә.

## Руслаштыру

## Россия телләрендә китаплар басу
Халәте 2009 елына китерелгән.

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
* Россия милли сәясәте
* Милли мәктәп

## Ссылки
* http://www.memo.ru/hr/discrim/bashkir/Chapter14.htm 
* http://russkiyjazik.ru/510/ 
* Элекке Советлар Берлегендә тел сәясәте
* Константин Замятин, Анника Пасанен, Йәнне Саарикиви. Россия халыклар телләрне ничке һәм ни өчен сакларга?
* Наил Гилманов. Артка – үткәнгә!
* http://socling.genlingnw.ru/arc/9.2.pdf 

Төркем:Россия сәясәте
Төркем:Тел сәясәте
Төркем:Россия халкы
Төркем:Россия телләре