open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Әлфия Әсәдуллина

**Әсәдуллина Әлфия Нәҗип кызы** (2 март 1959 ел) — башкорт шагыйре, 2004 елдан Башкортстан Республикасының һәм Рәсәй Федерациясенең Язучылар берлекләре әгъзасы. Башкортстанның атказанган матбугат һәм мәгълүмат хезмәткәре (2010). Авыргазы районының Галимҗан Ибраһимов исемендәге премиясе лауреаты (2013).

## Биографиясе
Әлфия Нәҗип кызы Әсәдуллина 1959 елның 2 мартында Башкорт АССРның Авыргазы районының Үтәймулла авылында туган. Башлангыч класларда укыганда ук шигырьләр яза башлый. Әсәрләре  республика гәзит-журналларында, район гәзите "Ватан юлы"нда, «Яшь көч» альманахында басыла. 1982 елда Башкорт дәүләт университетына укырга керә.

Бер вакытта Башҡортостан китап нәшриятында (хәзер Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшрияты) эш башлый. Башта  корректор була. 1992 елдан алып балалар әдәбияты мөхәррире. 2005 елдан балалар әдәбияты редакциясе мөдире.

## Иҗади эшчәнлеге
Шагыйрә Әлфия Әсәдуллина«Күбәләк күлдәк ҡотлата», «Сайҡала сауҡалар», «Ҡояшҡа таж кейҙерәм», «Һанашмаҡтар». «Зоопарк килде безгә», «Һәрбер һөнәр кирәкле», «Чыклы кояш», «Хыял очышы» исемле балалар һәм өлкәннәр  өчен китаплар авторы.

## Вакытлы матбугатта басма әсәрләре һәм мәкаләләре

* Тарих сөйли әсәрләре. «Башкортстан» гәзите, 2017, 1 март.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстанның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре (2010)
* Галимҗан Ибраһимов исемендәге премия лауреаты
* Хезмәт ветераны.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. 
* «Китап» нәшрияты сайтында
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстанның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәрләре
Төркем:Авыргазы районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1959 елда туганнар
Төркем:2 март көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Алмаз Әхмәтшин

**Алмаз Сәлим улы Әхмәтшин** (*[[1967 ел|1967 елның]] [[11 март|11 марты]], [[Биккол (Норлат районы)|Биккол]] авылы, [[Норлат районы]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] ― [[2025 ел]]ның [[13 май|13 мае]], [[РФ]], [[Смоленск]]*) — Россия дәүләт эшлеклесе. Смоленск өлкәсе губернаторы урынбасары (2023 елдан). Норлат муниципаль районы башлыгы (2018―2023 елларда). Татарстан Республикасының атказанган төзүчесе.

## Тормыш юлы
Алмаз Әхмәтшин 1967 елның 11 мартында Татарстан АССРның Норлат районы Биккол авылында туа. 1985—1987 елларда Совет Армиясе сафларында хезмәт итә. 1991 елда «сәнәгать һәм гражданлык төзелеше» белгечлеге буенча Казан инженер-төзелеш институтын тәмамлый. 1991—1996 елларда «Татагропромстрой» ААҖндә мастер, прораб, участок башлыгы.

1996 елдан Норлат районы һәм Норлат шәһәре администрациясе архитектура бүлеге мөдире — баш архитекторы. 1998—1999 елларда — «Татсельжилкомхоз» республика җитештерү берләшмәсенең капиталь төзелеш бүлегенең әйдәп баручы инженеры. 1999 елда «Татагропромстрой» ААҖ баш инженеры. 1999—2001 елларда «"Агрострой" Казан тресты», «Татагропромстрой» ААҖ баш инженеры. 2001 елдан «Татсельжилкомхоз» генераль директорының капиталь төзелеш буенча урынбасары, баш инженер, 2002 елдан генераль директоры. 

2008—2010 елларда — Татарстан Республикасы Экология һәм табигый байлыклар министрлыгының әйләнә-тирә мохитне саклау департаменты җитәкчесе, инвестиция-инновация эшчәнлеге буенча министр урынбасары. 2010 елда, Татарстан Премьер-министры Илдар Халиков карары белән, Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министры урынбасары итеп билгеләнә. 2016 елдан 2018 елга кадәр «Энергопрогресс» инженер үзәгенең генераль директоры булып эшли.

2018 елның 7 февралендә Алмаз Әхмәтшин Норлат районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә. 2018 елның 23 сентябрендә Норлат районы башлыгы итеп сайлана.

2023 елның 25 маенда Смоленск өлкәсе Думасы Алмаз Сәлим улы Әхмәтшинны өлкә губернаторы  Василий Анохинның төзелеш буенча урынбасары вазыйфасына раслаган.

2023 елның 1 июнендә,  Смоленск өлкәсе губернаторы урынбасары итеп билгеләнү сәбәпле, Норлат районы башлыгы вазифасыннан азат ителә.

2025 елның 13 маенда 58 яшендә кинәт вафат булган .

## Бүләкләр

* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;
* 2013 — «Фидакарь хезмәт өчен» медале;
* 2005 — Татарстан Республикасының атказанган төзүчесе;
* 2007 — Россия торак-коммуналь хуҗалыгының Мактаулы хезмәткәре.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Норлат районында туганнар
Төркем:Татарстанның атказанган төзүчеләре
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар
Рәгать Хөсәенов

**Рәгать Галиәгъзам улы Хөсәенов** (1962 елның 30 июле, Лениногорск, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия дәүләт эшлеклесе. Лениногорск шәһәре мэры, Лениногорск муниципаль районы башлыгы.

## Тормыш юлы
Рәгать Хөсәенов 1962 елның 30 июлендә Татарстан АССРның Лениногорск шәһәрендә туа. 1982—1988 елларда Зәй-Каратай кооператив предприятиесе өлкән товары белгече, директоры, Коопунивермаг район кулланучылар җәмгыяте (Райпо) директоры булып эшли. 1989 елда «сәүдә икътисады» белгечлеге буенча Үзәк берлекнең Мәскәү халыклар Дуслыгы ордены кооператив институтын тәмамлый.

1988—1992 елларда — сәүдә буенча Райпо идарәсе рәисе урынбасары. 1992 елдан «Лениногорскнефть» НГДУ ОРС идарәсенең начальнигы. 1994 елдан «Лениногорск» АҖ генераль директоры. 1998 елдан «Ак Барс-Лениногорск» ААҖ генераль директоры. 1999 елда «Возврат» коммуналь унитар предприятиесе директоры итеп билгеләнә. 1999—2000 елларда — «Татнефть» ААҖнең «Лениногорскнефть» нефть-газ чыгару идарәсенең әйдәп баручы инженеры.

2004 елда П.А. Столыпин исемендәге Идел буе дәүләт хезмәте академиясендә «дәүләт һәм муниципаль идарә» белгечлеге буенча белем ала.

2000 елдан Лениногорск районы һәм Лениногорск шәһәре администрациясе башлыгының социаль мәсьәләләр буенча урынбасары, 2001 елдан администрация аппараты җитәкчесе. 2002—2005 елларда — Лениногорск шәһәре администрация башлыгының икътисад буенча беренче урынбасары. 2006 елдан «Лениногорск муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башкарма комитеты җитәкчесе. 2009 елның мартында Татарстан Республикасы «Лениногорск муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгы, Лениногорск шәһәре мэры итеп сайлана. 2020 елның сентябрендә дүртенче чакырылыш Лениногорск районы Советы утырышында Рәгать Хөсәенов яңадан район башлыгы итеп сайлана.

## Бүләкләр

* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;
* 2006 — «2006 елгы Бөтенроссия авыл хуҗалыгы исәбен алуны уздыруда күрсәткән хезмәтләре өчен» медале;
* 2009 — Татарстан Республикасы төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгының Рәхмәт хаты;
* 2012 — «Фидакарь хезмәт өчен» медале;
* 2017 — «Татарстан Республикасында җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлар өчен» медале.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «Бердәм Россия» сайтында

Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Лениногорск районында туганнар
Төркем:Идел буе дәүләт хезмәте академиясен тәмамлаучылар
Рөстәм Нуриев

**Рөстәм Мидхәт улы Нуриев** (1969 елның 28 июне, Түбән Мактама, Әлмәт районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия дәүләт эшлеклесе. Ютазы муниципаль районы башлыгы (2012—2019). Алабуга шәһәре мэры, Алабуга районы башлыгы (2020 елдан)

## Тормыш юлы
Рөстәм Нуриев 1969 елның 28 июнендә Татарстан АССРның Әлмәт районы Түбән Мактама шәһәр тибындагы бистәсендә туа. 1987 елда Совет Армиясе сафларына алына. 1994 елда С. М. Киров исемендәге Казан химия-технология институтын тәмамлый.

1989—2001 елларда — Төмән өлкәсенең Лангепас шәһәрендә «Урьевнефть» нефть-газ чыгару идарәсенең 3 нче номерлы нефть һәм газ чыгару цехының өченче разрядлы нефть һәм газ чыгару операторы; Әлмәт шәһәрендә «Консул» фирмасында маркетинг бүлеге инженеры, юрисконсульт, директор. 2001 елдан Татарстан Республикасы көньяк-көнчыгыш сәнәгать палатасы директоры. 2002 елда И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университетын тәмамлый.

2006—2010 елларда — Әлмәт муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесенең икътисад буенча урынбасары. 2010 елдан Ютазы муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе. 2011 елда «Ютазы муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгы вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә, 2012 елда II чакырылыш Ютазы район халык депутатлары Советының XXIII утырышы барышында район башлыгы итеп сайлана.

2019 елның 19 сентябрендә Алабуга районы Советының чираттан тыш утырышында Рөстәм Нуриевны Башкарма комитет җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләделәр. 2020 елның 25 сентябрендә IV чакырылыш Алабуга районы Советы депутатлары беренче сессиясендә бертавыштан Нуриевны муниципалитет башлыгы итеп сайлыйлар.

## Бүләкләр

* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;
* 2011 — Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Рәхмәте;
* 2012 — «2010 елгы Бөтенроссия халык санын алуны уздыруда күрсәткән хезмәтләре өчен» медале;
* 2018 — «Сугышчан бердәмлекне ныгыту өчен» медале;
* 2019 — «Фидакарь хезмәт өчен» медале.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Tatarstan.ru сайтында 
* Instagram сайтында

Төркем:Әлмәт районында туганнар
Төркем:Казан химия-технология институтын тәмамлаучылар
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Марсель Шәйдуллин

**Марсель Зөфәр улы Шәйдуллин** (1974 елның 4 мае, Нәдер, Әлмәт районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия дәүләт эшлеклесе. Ютазы муниципаль районы башлыгы (2010—2011) Татарстан Республикасының Азнакай муниципаль районы башлыгы (2012 елдан). Россия Федерациясенең атказанган җирле үзидарә хезмәткәре (2024).

## Тормыш юлы
Марсель Шәйдуллин 1974 елның 4 маенда Татарстан АССРның Әлмәт районы Нәдер авылында туа. Әтисе — Зөфәр Шәйдуллин озак вакытлар республикада иң эре агрохолдингын — Токарликов исемендәге совхозны җитәкләгән. 1996 елда «ветеринария табибы» белгечлеге буенча Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясен тәмамлый. 

1996—1997 елларда — «Васильевская» агрофирмасы ҖЧҖнең ветеринария табибы. 1997 елдан Әлмәт районы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсенең терлекчелек бүлеге башлыгы. 1999 елдан 2002 елга кадәр «Чишмә» коммуналь предприятиесе директоры. 2002—2010 елларда  — Әлмәт муниципаль районының авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе башлыгы, Ютазы районы башкарма комитеты җитәкчесе урынбасары. 2010 елда Ютазы районы башкарма комитеты җитәкчесе.

2010 елдан 2011 елга кадәр Ютазы муниципаль районы башлыгы. 2011 елның 20 декабрендә Ютазы районы Советы утырышында Марсель Шәйдуллин Ютазы районы башлыгы вәкаләтләрен үз өстеннән ала. Шул ук көнне Азнакай районы башкарма комитеты җитәкчесе вазифаларын башкаручы итеп билгеләнә.

2012 елның 19 октябрендә Азнакай халык депутатлары район Советы сессиясе барышында Марсель Шәйдуллин Азнакай районы һәм шәһәре башлыгы итеп сайлана.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;
* 2021 — Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты.
* 2024 ― Россия Федерациясенең 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «Бердәм Россия» сайтында

Төркем:Әлмәт районында туганнар
Төркем:Казан дәүләт ветеринария институтын тәмамлаучылар
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Район башлыклары
Төркем:Россия Федерациясенең атказанган җирле үзидарә хезмәткәрләре
Руслан Шагалиев

**Руслан Ринат улы Шәгалиев** (1980 елның 3 апреле, Уфа, Башкорт АССР, ССРБ) —  Россия муниципаль эшлеклесе. Иннополис шәһәре мэры (2016―2024).

## Тормыш юлы
Руслан Шагалиев 1980 елның 3 апрелендә Уфа шәһәрендә туа. «Уфанефть» нефть-газ чыгару идарәсендә автоматлаштырылган идарә системалары һәм исәпләү техникасы хезмәтендә идарә итү пульты операторы (2000), 5 разрядлы КИП һәм автоматика слесаре (2002), 4 разрядлы КИП һәм автоматика слесаре (2003), инженер (2003—2004) булып эшли. 2003 елда «мәгълүматны эшкәртү һәм идарә итүнең автоматлаштырылган системалары» белгечлеге буенча Уфа дәүләт авиация техник университетын тамамлый.

2004—2005 елларда — «Корус консалтинг компаниясе»ндә (Санкт-Петербург) консультант. 2005—2008 елларда — «Раф-Брокер» ЯАҖндә (Мәскәү) трейдер, өлкән трейдер. 2008 елдан 2014 елның апреленә кадәр Yota компаниясендә проектлар җитәкчесе, региональ үсеш буенча директор, территориаль директор булып эшләгән. 

2015 елның 1 декабреннән Иннополис мэриясендә башкарма комитет җитәкчесе урынбасары булып эшли башлый. 2016 елның 24 ноябрендә Руслан Шагалиев Иннополис мэры итеп сайлана, аның кандидатурасы өчен 77 кешенең 76 сы тавыш бирә.
2024 елның 18 июнендә Иннополис мэры вазыйфасыннан китүен белдерә.
## Бүләкләр
* 2016 — Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Рәхмәте;
* 2016 — Татарстан Республикасы төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгының Рәхмәте;
* 2020 — Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәте.
* 2024 ― «Татарстан Республикасында җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлар өчен» медале

## Искәрмәләр

Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Уфа дәүләт авиация техник университетын тәмамлаучылар
Фатих Халиди

**Фатих Халиди** - язучы, драматург. 1850 елда Казан губернасы Тәтеш өязе (хәзерге Татарстанның Кама Тамагы районы) Яңа Сала авылында мулла гаиләсендә туа. Атасы Хаммат мулла Фатихка бер яшь вакытта Казанга күчә, Зәңгәр мәчет мәхәлләсендә мулла һәм мөдәррис булып тора. Фатих, уку яшенә җиткәч, атасы карамагындагы мәдрәсәгә йөри. Берничә ел укыгач, Кышкар мәдрәсәсенә җибәрелә.  Казанда приказчик булып эшли, аннары китап сәүдәсенә керешеп, үз әсәрләрен һәм тәрҗемәләрен нәшер итү белән шөгыльләнә.
1899 ел өчен мануфактурачы-фабрикант Вакула Морозов заказы белән татарча календарь төзеп бастыра.
1911–1912 еллар өчен төзегән календарьлары Казанда китапчы Хөсәенов варислары наширендә чыга.
## Баслып чыккан китаплары
* 1888 ел - Рәдде бичара кыз: Драма.
* 1905 ел - Морат Сәлимов: Драма.
* 1906 ел - Мәхрүсә ханым: Драма.
* 1906 ел - Надан, саран Теллә бай хикәяте
## Сылтамалар
* Фатих Халиди  Татар әдәбияты тарихы, 2нче том.
* Халиди Фатих Татарстан язучылар берлеге сайты.
 

Төркем:Татар язучылары
Айдар Сәләхов

**Айдар Фаслах улы Сәләхов** (1964 елның 4 апреле, Бикбау авылы, Минзәлә районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия дәүләт эшлеклесе. Минзәлә муниципаль районы башлыгы (2013 елдан).

## Тормыш юлы
Айдар Сәләхов 1964 елның 4 апрелендә Татарстан АССРның Минзәлә районы Бикбау авылында туа. 1986 елда «инженер-механик» белгечлеге буенча Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлый.

1986—1996 елларда — Татарстан Республикасы Тукай районының «Сосновобор» совхозында инженер, өлкән инженер, баш инженер булып эшли. 1996 елдан Чаллы ит комбинатының баш инженеры. 1999 елдан Минзәлә районының М. Җәлил исемендәге җитештерү кооперативы рәисе.

2000 елда Татарстан Республикасы Минзәлә районы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе башлыгы — администрация башлыгы урынбасары итеп билгеләнә. 2001—2002 елларда — «Чаллы кошчылык фабрикасы» ДУП директоры. 2002—2005 елларда — «Сосновобор» агрофирмасы ААҖ генераль директоры. 2005 елдан Тукай районының «Продкорпорация» ҖЧҖ агрофирмасы директоры.

2006 елдан 2013 елга кадәр — Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрының авылны социаль үстерү буенча урынбасары. 2013 елның маеннан Минзәлә муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы, ә сентябреннән Минзәлә муниципаль районы башлыгы. 2020 елның сентябрендә дүртенче чакырылыш Минзәлә районы Советы утырышында Айдар Салахов яңадан район башлыгы итеп сайлана.

## Бүләкләр

* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;
* 2019 — «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «Бердәм Россия» сайтында"

Төркем:Минзәлә районында туганнар
Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Район башлыклары
Яргө Күле

**Яргө Күле** (Тибет телендә: བྱ་རྒོད་མཚོ།, Wylie: bya rgod mtsho) яки **Цягуй Цо** (Кытай телендә: 恰规错; пиньин: Цягуй Цо） ул Кытайның көньяк-көнбатышында, Тибет Автономияле Регионында, Нагцю Префектурасында плато күле. Силинг Күленең дренаж системасының өлеше булган күл 1 км озынлыктагы елга суы (Урру Күленнән) белән туклана һәм көнчыгышка Силинг Күленә коя. Ул 27,2 км озынлыкта һәм 7,9 км киңлектә һәм мәйданы 88,5 кв. км.
Төркем:Тибет
Шәриф Саттаров

**Шәриф Саттаров** - язучы, драматург. 1887 елның 10 маенда Ырымбур шәһәрендә туа. 1905-1909 елларда Казан Татар укытучылар мәктәбендә укый. Иж-Бубый мәдрәсәсендә рус теле укыта. 1911 елда донос буенча Иж-Буби укытучылары белән төрмәгә ябыла. Шул ук елны иреккә чыккач Казанда яши. 
1911 елда "Кабак алды" исемле комедиясе "Сәйяр" труппасы репертуарына алынды.
1917 елда Әстерханда мәгариф өлкәсендә төрле җаваплы вазыйфалар башкара. 1925-1950 елларда Мәскәүдә яши, дәреслекләр яза, матбугатта мәкаләләр бастыра. 1950-1955 елларда Ташкентта яши. 1955 елда Яшел Үзән шәһәренә күчә.

Габдулла Тукай 1912 елда басылган "Былтырның хисабы" мәкәләсендә Шәриф Саттаровны болай тәсвирлый: 
 *Былтыр Ахмакшәрик Сапсатасатаров нам бер учительгә татар җене кагылды. Мәзкүр әфәнде, көздән бирле котырып, «Татар халкы», «Татар кызы», «Татар бүреге», «Татар кәвеше», «Татар катыгы», «Татар мөгезе» исемнәрендә көн саен диярлек әллә никадәр чүпләр бастырып, китап кибетләрен бөтенләй шуның белән тутырды. Мондый кешеләрне «сары йортка» ябалар ябуын, ләкин бер җәһәте бар: бу кадәр һәр китабын татарның бер нәрсәсе белән исемләгән, үзенчә милләтче бер мәҗнүнне япканда да, «татар диванаханә»сенә ябарга кирәк. Ул исә, мәгаттәәссеф, бездә юк. Ни эшлисең? Иректә йөри шул!*
## Баслып чыккан әсәрләре
* 1911 ел - «Бәхетсез татар кызы»    
* 1919 ел - «Азатлык корбаннары»  
## Сылтамалар
* [ ]  
 
## Искәрмәләр

Төркем:Татар язучылары
Лира Яхшыбаева

**Яхшыбаева Лира Миңләхмәт кызы, Лира-Әхмәт Яхшыбаева** (15 февраль 1947 ел) — башкорт язучысы. 2004 елдан Башкортстан Язучылар берлеге әгъзасы. Рамазан Өметбаев (2009) һәм Җәлил Киекбаев исемендәге (2011), шулай ук гәзит-журналлар премияләре лауреаты. 

## Биографиясе
Лира Миңләхмәт кызы Яхшыбаева 1947 елның 15 февралендә Башкорт АССРның Гафури районы Сәетбаба авылында туган..

1970 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлаган. 1992 елдан Сибай шәһәренең мәктәп-интернатында, 1997-2002 елларда 13нче башкорт урта мәктәбендә эшли. 

## Әдәби иҗаты
Лира  Яхшыбаева проза өлкәсендә эшли. Бик күп әсәрләре дини темага  кагылышлы. «Мөҗәвир хәзрәт»  китабы зур тираж  белән   башкорт, татар, рус телләрендә (27 меңнән артык)  басылган.

2009 елда «Мөҗәвир хәзрәт» әсәре өчен Рамазан Өметбаев исемендәге бүләк лауреаты, 2011 елда галим-лингвист Җәлил Киекбаевның тууына 100 ел тулуга багышланган «Сынаулардан тукылган язмыш» китабы өчен Ж. Киекбаев исемендәге бүләк лауреаты, «Башкортстан», «Яшьлек» газеталары, «Шоңкар» журналы лауреаты.

## Китаплары

* «Авыл хатыны» (2000)
* «Сәер бүләк» (2000)
* «Бөтенебкзгә бер Җир шары» (2013)
* «Мөҗәвир хәзрәт»
* «Табын иле изгеләре»
* «Габдулла Сәеди»
* «Зәйнулла ишан»
* «Әүлияләр әманәте»
* «Сынаулардан тукылган язмыш»
* «Вәрәҙекүл аҡсарлағы» (2013)
* «Ашказар вальсы»
* «Халкыбыз изгеләре» (2014)
* «Канатлы баһадир» (2015, 2020)

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Җәлил Киекбаев исемендәге премия лауреаты (2011)
* Рамазан Өметбаев исемендәге премия лауреаты (2008)

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. 
* https://resbash-ru.turbopages.org/resbash.ru/s/articles/kultura/Yarkiy-talant-449508/
* 

## Сылтамалар

* Яҡшыбаева Лира Миңләхмәт ҡыҙы //
Төркем:Рамазан Өметбаев премиясе лауреатлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкорт язучылары
Төркем:Гафури районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:15 февраль көнне туганнар
Гөлшат Әхмәтхуҗина

**Әхмәтхуҗина Гөлшат Фәйзелгаян кызы** (28 февраль 1951 ел) — журналист, шагыйрь һәм драматург. 1981 елдан республика матбугат басмалары, шул исәптән 2002-2007 елларда «Башкортстан» гәзите хезмәткәре. 1989 елдан СССРның Язучылар һәм Журналистар берлекләре әгъзасы. Әбҗәлил районының Ким Әхмәтҗанов исемендәге әдәби премия лауреаты (2006).

## Биографиясе
Гөлшат Фәйзелгаян кызы Әхмәтхуҗина Башкорт АССРның Әбҗәлил районы Юлдаш авылында 1951 елның 28 февралендә туган.

Урта белем алганнан соң, Башкорт дәүләт университетының филология факультетына укырга керә һәм аны 1975 елда уңышлы тәмамлый.

Озак еллар «Совет Башҡортостаны» республика гәзите редакциясендә бүлек мөдире булып эшли. Үзен сәләтле журналист һәм публицист итеп таныта.

Әдәбиятка ХХ гасырның 80-нче елларында килә. Хискә бай шигырьләре,  чәчмә әсәрләре, тирән фикерле драма әсәрләре белән таныла. Авторның лирик  геройлары эчкерсез һәм нечкә хисле булып күзаллана. Әсәрләре изге күңелле, бай вакыйгалар белән сугарылгану, көчле рухлы һәм кешелекле шәхесләрне данлый, башкаларны да алар кебек булырга өнди.

«Югалган хәзинә» (1987) китабы балаларга атап язылган. Анда автор үсмерләрнең бай һәм кызык доньясын, бала чактагы дуслык хисләрен һәм кызыксынуларын үзенчәлекле образлар аша ачып бирә.

Гөлшат Әхмәтхуҗина — утыздан артык пьеса авторы. 2009 елда «Ачы балан тәме» пьесасы Башкортстан күләмендәге  драма әсәрләре конкурсында икенче урын яулый.

Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академиягә драма театры һәм Арыслан Мөбәрәков исемендәге Сибай башкорт дәүләт драма театры аның пьесалары буенча бик күп спектакльләр куя.

## Китаплары

* Көмеш карлар: шигырләр. Уфа: Баш.китап нәшрияты, 1981.
* Югалган хәзинә. Хикәяләр. Баш.китап нәшрияты, 1987.
* Гомерем таңнары: шигырләр. Баш.китап нәшрияты, 1990.
* Соңгы яз: Шигырләр. Уфа: Китап, 2005.
* Ачы балан тәме: пьесалар. Уфа: Китап, 2011.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. 

## Сылтамалар

* Әхмәтҡужина Гөлшат Фәйзелғаян ҡыҙы //
Төркем:ССРБ Язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстан журналистлары
Төркем:Әбҗәлил районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1951 елда туганнар
Төркем:28 февраль көнне туганнар
Рәйсә Хазбулатова

**Хазбулатова (Абдуллина) Рәйсә Рәис кызы** (8 март 1966 ел), тележурналист, «Башкортстан» дәүләт телерадиокомпаниясенең нәфис программалар бүлеге җитәкчесе. 2015 елдан Рәсәй һәм Башкортстанның Журналистлар берлекләре әгъзасы. Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре (2016). 

## Биографиясе
Рәйсә Рәис кызы Хазбулатова (кыз фамилиясе Абдуллина) 1966 елның 8 мартында Башкорт АССРының Чишмә районы Чуалкип авылында туган.

1983 елда Уфадагы 1-нче интернат-мәктәпне (хәзер Рәми Гарипов исемендәге 1-нче  Башкорт республика гимназия-интернаты)тәмамлый һәм Башкорт дәүләт университетының филология факультетына укырга керә. Студент елларында «Шоңкар» әдәби-иҗат түгәрәгенең актив әгъзасы була.

Югары һөнәри белем алгач,  хезмәт эшчәнлеген 1988 елда Зиянчура районы Исәнгол авылындагы 2-нче урта мәктәптә укытучы булып башлый һәм биредә 1996 елга кадәр башкорт теле һәм әдәбиятын укыта.

1996 елда Башкортстан радиосының республиканың көньяк төбәге буенча үз хәбәрчесе итеп эшкә чакырыла һәм бу вазифада алты ел хезмәт куя.. 

2002 елдан хәзерге көнгәчә «Башкортстан» телерадиокомпаниясенең телевидение студиясендә эшли. «Нәзер», «Мәйдан», «Автограф», «Үткән гомер», «Бай бакча», «Курай даны» һәм башка тематик тапшыруларны хәзерләүче. Алардан тыш «Илһам төне», «Юллар җыры», «Илгизәр», «Магистрали судьбы», «Огненный танкист», «Последний из тринадцати», «Последняя высота» исемле документаль фильмнар авторы. 

2015 елдан Рәсәй Федерациясе һәм Башкортстан Республикасының Журналистлар берлекләре әгъзасы.

2016 елда "Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре".дигән мактаулы исемгә лаек була. 

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре (2016).
* Рәсәй Журналистлар берлегенең Мактау грамотасы (2021)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Региональная общественная организация «Союз журналистов Республики Башкортостан». Официальный сайт. Главная » Новости » Главное – быть востребованным. 13.03.2021
Төркем:Башкортстанның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәрләре
Төркем:Башкортстан журналистлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Гөлнара Бикбулатова

**Бикбулатова Гөлнара Фәрит кызы** (14 май 1964 ел) —хокук белгече. 2018 елдан Башкортстан Республикасының 6 нчы чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутаты. Башкортстан Республикасының атказанган юристы.
## Биографиясе

Гөлнара Фәрит кызы Бикбулатова 1964 елның 14 маенда Хәйбулла районының Юлдыбай авылында танылган  җырчы Фәрит Бикбулатов гаиләсендә туа.

Соңыннан алар Уфа каласына күченә. Югары белемне Гөлнара Фәрит кызы Башкорт дәүләт университетындаала.
## Хезмәт эшчәнлеге
Дипломлы белгеч хезмәт юлын 1981 елда башкаланың Киров районы судында хөкем утырышы секретаре булып башлый.

1982—1984 елларда Совет районы судында шул ук вазифада эшли.

1984—1990 еллар — Башкорт дәүләт университетының юридик факультеты кафедрасы лаборанты

1991 ел — Киров районы прокуратурасының канцелярия мөдире.

1991—1995 еллар — Башкорт дәүләт университеты кафедрасы ассистенты.

1995—1997 еллар — Башкортстанның янгынга каршы СРСУ-сы ябык акционерлар җәмгыятенең кадрлар-юридик бүлеге начальнигы.Аннары 2005 елга кадәр прокурорларның арбитраж процесында катнашуын тәэмин итү буенча бүлек прокуроры ярдәмчесе. 2007 елгача — Башкортстан прокуратурасының федераль законы башкаруын күзәтү буенча идарәлекнең бүлек мөдире.

2007—2018 елларда Башкортстан прокуроры урынбасары.

2018 елдан — Башкортстан Республикасының 6 нчы чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутаты.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган юристы
* Россия Федерациясе прокуратурасының мактаулы хезмәткәре
* «Лаеклы хезмәте  өчен» Россия Федерациясе генераль прокурорының күкрәк  билгесе (2008)
* Россия хөкем приставлары федераль хезмәте директоры боерыгы белән "Казанышлары өчен" медале белән бүләкләнә (2009).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Бикбулатова Гульнара Фаритовна
* БИКБУЛАТОВА ГУЛЬНАРА ФАРИТОВНА 
* Прокуратура России отмечает 295 лет со дня своего основания 

Төркем:Башкортстанның атказанган юристлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Хәйбулла районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1964 елда туганнар
Төркем:14 май көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Гөлнур Колсарина

**Колсарина Гөлнур Галинур кызы** (19 октябрь 1977 ел) —галим-филолог, җәмәгать эшлеклесе. 2017 елдан Башкортстан Республикасының Башкорт хатын-кызлары җәмгыяте җитәкчесе. Башкортстан Республикасының VI чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтае депутаты (2018). Филология фәннәре докторы (2018).

## Биографиясе
Гөлнур Галинур кызы Колсарина 1977 елның 19 октябрендә Стәрлебаш районының Аллагуат авылында туа.

Башкорт дәүләт университетын тәмамлый.(1999). 2000 елдан Урындагы кораллы низаглар һәм хәрби хәрәкәтләрдә катнашучыларны реабилитацияләүнең республика социаль-психология хезмәте, Яшьләрнең хезмәт мәшгульлегенә ярдәм  итү үзәге директоры, Башкортстан Республикасының Яшьләр сәясәте буенча комитетының Оештыру-масса, хокук һәм социаль эш бүлеге начальнигы.

2007 елдан Башкортстан Президенты хакимиятенең Эчке сәясәт җитәкчелегенең әйдәүче консультанты, гражданлык институты белән бәйләнеш буенча бүлекнең баш консультанты, иҗтимагый-сәяси үсеш бүлеге мөдире урынбасары.

2010 елдан — «Уфа киҗе-мамык комбинаты» ачык акционерлар җәмгыятенең генераль директоры урынбасары.

## Фәнни эшчәнлеге
150 фәнни мәкалә һәм 4 монография авторы.

## Җәмәгать эшчәнлеге
«Халык контроле» федераль партия проектының төбәк координаторы. Уфа шәһәре Совет районы хакимияте карамагындагы Җәмәгать советы җитәкчесе. Башкортстан Республикасының Башкорт хатын-кызлары җәмгыяте җитәкчесе. «Хатын-кыз — милләт анасы» Җөмһүрият конкурсы авторы һәм җитәкчесе.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* РФ Оборона министрлыгының «Маргелов армиясе генералы» медале
* Башкортстан Яшьләр сәясәтенең мактаулы хезмәткәре
* Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы
* «Серебряный голубь» милли җәмәгать премиясе лауреаты
* Башкортстан Республикасының Мактау грамотасы (2019)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Кулсарина Гульнур Галинуровна
* Кулсарина Гульнур Галинуровна 
* Кто есть кто Кулсарина Гульнур Галинуровна 

Төркем:Депутатлар
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Стәрлебаш районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1977 елда туганнар
Төркем:19 октябрь көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Гаптрәүф Нуриев

**Гаптрәүф Салих улы Нуриев** (10 гыйнвар 1951 ел, СССР, ТАССР, Арча районы, Урта Бирәзә) - галим-филолог, Россия Федерациясенең (2022) Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре, филология фәннәре докторы, Татар дәүләт гуманитар-педагогика университетының татар теле һәм мәдәниятара багланышлар кафедрасы профессоры.

## Биографиясе
Гаптрәүф Салих улы Нуриев 1951 елның 10 гыйнварында Арча районы Урта Бирәзә авылында туа.
1970 елда Арча педагогика училищесын тәмамлый. Армия сафларында хезмәт итеп кайтканнан соң Казан дәүләт мәдәният институтына укырга керә, биредә профессорлар Халит Кумысников һәм Асия Хәйруллина курсларын 1977 елда тәмамлый. Аннан соң өч ел дәвамында профессор Ирина Петровна Козлянинова җитәкчелегендә ГИТИСның сәхнә теле кафедрасында стажировка үтә. 1980 елдан Казан театр училещесында эшли башлаган Гаптрәүф Салихович бүгенге көнгә кадәр татар театр сәнгатенә өченче буын артистларны әзерли.

## Фәнни эшләре
1996 елда Хәлиф Курбатов җитәкчелегендә “Татар сәхнә сөйләме” темасына кандидатлык, ә 2002 елны “Татар классик драматургиясенең лингвистик поэтикасы” темасына докторлык диссертацияләре яклый. Галим соңгы ике дистә ел эчендә өч монография, дистәгә якын укыту-методик әсбап, җыентык һәм журналларда илледән артык фәнни мәкалә бастырды.

Рәүф әфәнденең 1998 елда дөнья күргән “Татар сәхнә сөйләме” монографиясендә фәнни яктан өйрәнү өчен гаять катлаулы булган татар сәхнә сөйләме мәсьәләләре тикшерелә. Галимнең әлеге хезмәте сәхнә сөйләменең башка проблемаларын, актёрларның индивидуаль сөйләм үзенчәлекләрен, радио-телевидение сөйләмен өйрәнүгә, бу өлкәдәге кимчелекләрне классификацияләү һәм бетерү юлларын ачыклау өчен дә файдалы булды.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2022 ― Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре
* Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале (2005) 
* «Таяныч һәм абруй» төрендә Хөкүмәт гранты (2011)

## Гаиләсе
Хатыны Фәнүзә Шәкүр кызы ― КФУның татар филологиясе бүлегендә татар теле тарихы кафедрасы җитәкчесе. Уллары Әнәс юрфакта укыта, юридик фәннәр кандидаты. Әннүр ― әлеге уку йортының геология факультеты аспиранты.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Арское землячество - Гаптрәүф Нуриев

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстан галимнәре
Төркем:Татар галимнәре
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Россиянең атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Арча педагогия укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Илдар Низамов (1936)

*Бу тел галиме турында мәкалә, [[Теләче|район]] башлыгы турында [[Илдар Низамов (1950)|моннан]] укыгыз*

**Илдар Малик улы Низамов** (*[[1936 ел]]ның [[3 сентябрь|3 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Арча районы]], [[Олы Бәрәзә]] ― [[2022 ел]]ның [[27 февраль|27 феврале]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) ― журналист, публицист, филология фәннәре докторы (1996), профессор.

## Биографиясе
Илдар Малик улы Низамов 1936 елның 3 сентябрендә Татарстан АССРның Арча районы Олы Бәрәзә авылында укытучы гаиләсендә туган. Балалык, мәктәптә уку еллары шул районның Ключи-Сап авылында үтә.

1951—1955 елларда Казан елга техникумында укый, аны тәмамлагач, Агыйдел елга пароходчылыгына штурман итеп җибәрелә, аннан Совет Армиясенә алына. 1955—1957 елларда Ерак Көнчыгышта солдат хезмәтен тутырып кайткач, ул янә Агыйдел елга пароходчылыгында техник, инженер-диспетчер булып эшли.

1960 елда аны Уфада татарча чыга торган республика газетасы «Кызыл таң» редакциясендә әдәби хезмәткәр итеп чакыралар. Шунда эшләгән чорда, хезмәтеннән аерылмыйча укып, Башкорт дәүләт университетының татар филологиясе бүлеген тәмамлый. 11961 елда КПСС сафларына алына.
1968 елда И. Низамов Казанга күчеп килә һәм 1974 елга кадәр «Социалистик Татарстан» газетасы редакциясендә башта әдәби хезмәткәр, аннан бүлек мөдире вазифаларын башкара, ә 1976 елдан — Мәскәүдә КПСС Үзәк Комитеты каршындагы Югары партия мәктәбен тәмамлап кайтканнан соң — Татарстан китап нәшриятында политик әдәбият редакциясе мөдире булып эшли.

2022 елның 27 февралендә 85 яшендә Казанда 15нче хастаханәдә вафат. Соңгы елларда яшәгән туган авылында җирләнә .

## Иҗаты
Әдәби иҗат эше белән И. Низамов Казан елга техникумында укыган елларында кызыксына башлый, актив рәвештә «Яшь сталинчы» (хәзерге «Татарстан яшьләре») газетасы редакциясе каршындагы әдәби түгәрәккә йөри. Беренче әдәби парчалары, очерклары да шул газета битләрендә дөнья күрә, аннан ул күмәк җыентыкларда, журналларда басыла башлый. Кыска әдәби парчалардан торган беренче китабы 1970 елда чыга. Хәзер ул — җиде китап авторы. Алар арасында «Дәрья күзе», «Өмет» кебек повестьлар да, «Кул җылысы», «Илдә мин дә сандугач» кебек очерк җыентыклары да бар.

И. Низамовның иҗат кыйбласы — очерк, публицистика, яраткан темасы — Идел, аның үткәне, бүгенгесе, елгачылар тормышы. Аның В. И. Ленин, идеяләренең Идел, Кама, Агыйдел буйларында ничек тормышка ашырылуын, Татарстан, Башкортостан, Мари, Чуашстан кебек автономияле республикаларның бүгенге экономика, культура-сәнгать өлкәсендәге казанышларың бай фактик материаллар нигезендә тасвирлаган «Ул кабызган маяклар» (1980) дигән публицистик китабы 1980 елда Татарстан журналистларының X. Ямашев исемендәге республика бүләгенә лаек булды. 1983 елда ул Идел буенда гражданнар сугышы вакыйгаларына багышланган «Иделем» дигәң документаль повесть тәмамлады.
И. Низамов тел белеме буенча фәнни тикшеренү юнәлешендә дә нәтиҗәле эш алып бара. Ул «Матбугатның тәэсирле сүзе» дигән монографик хезмәт яза һәм шул темага 1981 елда кандидатлык диссертациясе яклый.
И. Низамов 1960 елдан — СССР Журналистлар союзы, ә 1979 елдан, СССР Язучылар союзы әгъзасы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Арское землячество - Илдар Низамов
Равил Вәлиев (1956)

**Равил Шамил улы Вәлиев** (18 октябрь 1956 ел, СССР, ТАССР, Арча районы, Яңа Кенәр) - Татарстан Республикасының Атказанган табибы, медицина фәннәре кандидаты, доцент, Татарстан Республикасы Иҗтимагый палатасы әгъзасы.
## Биографиясе
1956 елның 18 октябрендә Татарстан АССРның Арча районы Яңа Кенәр авылында туган.

1979 елда Казан дәүләт медицина институтын, КДМИның клиник ординатурасын (1984) тәмамлый. Инглиз телен белә.

1979-1983 елларда - Арча үзәк район хастаханәсендә табиб-фтизиатр.

1984-1993 елларда - өлкән лаборант, ассистент, доцент.

1993-1996 елларда - Республика медик-социаль тикшеренүләр һәм сәламәтлек саклау икътисады үзәге башлыгы.

1996 елдан - Казан дәүләт медицина академиясе фтизиатрия һәм пульмонология кафедрасы мөдире.

1996 елның октябреннән - Республика туберкулезга каршы диспансер директоры.

2006 елдан - ТР Иҗтимагый палатасы әгъзасы.

Медицина фәннәре кандидаты, доцент.

## Мактаулы исемнәре һәм әгъзалыгы
* Татарстан Республикасының Атказанган табибы
* БДБ фтизиатрлары фәнни-медицина Ассоциациясе Идарәсе әгъзасы
* Россия фтизиатрлар җәмгыяте әгъзасы
* Татарстан Республикасы фтизиатрлар җәмгыяте рәисе

## Гаилә хәле
Өйләнгән, ике улы бар.

## Мавыгулары
Балык тоту һәм кискен сюжетлы детективлар белән мавыга.

## Чыганаклар
* Арское землячество - Валиев Равиль Шамилович

Төркем:Татарстан Республикасының Атказанган табиблары
Фигуралы шуу буенча Сербия чемпионаты

**Фигуралы шуу буенча Сербия чемпионаты** (серб. *Prvenstvo Srbije u umetnickom klizanju*) - Сербия милли чемпионнарын билгеләү өчен фигуралы шуу буенча ел саен үткәрелә торган ярыш.

## Медалистлар
### Ир-атлар

### Хатын-кызлар

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
* Официальный Конькобежного союза Сербии , ,   
* Результаты чемпионата 2011—2012
Төркем:Спорт
Төркем:Фигуралы шуу
Төркем:Чемпионатлар
Сербиянең баскетбол буенча ир-атлар җыелма командасы

**Сербиянең баскетбол буенча ир-атлар җыелма командасы** Халыкара баскетбол ярышларында катнаша. Сербия халыкара сәхнәдә Югославия Корольлеге җыелмасы (1936 елдан ФИБА әгъзасы) составында дебют ясады. 1995 елдан, халыкара ярышларда катнашу хокукы бирелгәч, Сербия яхшы нәтиҗәләр күрсәтте.

## Югославия җыелма командасының казанышлары

* 5 тапкыр Дөнья чемпионы: 1970, 1978, 1990, 1998, 2002
* 4 тапкыр Дөнья чемпионатларының көмеш призеры: 1963, 1967, 1974, 2014
* 2 тапкыр Дөнья чемпионатларының бронза призеры: 1982, 1986
* 8 тапкыр Европа чемпионы: 1973, 1975, 1977, 1989, 1991, 1995, 1997, 2001
* 5 тапкыр Европа чемпионатларының көмеш призеры: 1961, 1965, 1969, 1971, 1981
* 4 тапкыр Европа чемпионатларының бронза призеры: 1963, 1979, 1987, 1999
* Олимпия чемпионы: 1980
* Олимпия уеннарының көмеш призеры: 1968, 1976, 1988, 1996
* Олимпия уеннарының бронза призеры: 1984

## 2007 елдан Сербия җыелмасының чыгыш нәтиҗәләре
### Олимпия уеннары

### Дөнья чемпионатлары

### Европа чемпионатлары

## Шулай ук карагыз

* Шахмат буенча Сербия җыелма командасы

## Искәрмәләр
Төркем:Баскетбол
Төркем:Спорт
Төркем:Чемпионатлар
Светлана Туразянова

Туразянова Светлана Владимировна(25 май, 1969 ел) — Башкортстан Дәүләт Җыелышы — Корылтае депутаты.

## Биографиясе
Туразянова Светлана Владимировна 1969 елның 25 маенда Уфа шәһәрендә туа. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, Уфа дәүләт нефть техника университетына укырга керә. Аннары Мәскәү кулланучылар кооперациясе университетында икенче югары белем ала.
## Хезмәт эшчәнлеге
Хезмәт юлын 1986 елда «Дуслык» Башкортстан производство берләшмәсендә  башлый.
1991—1992 елларда «Химпром» Уфа җитештерү берләшмәсенең ВЛКСМ комитеты секретаре булып эшли.
1992—2005 елларда — «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиесенең 7-нче Уфа автотранспорт предприятиесендә бухгалтер, юрисконсульт, баш экономист, баш бухгалтер, икътисад һәм юридик мәсьәләләр буенча директор урынбасары. 2006—2008 елларда — «Башкортстан елга пароходчылыгы» ачык акционерлар җәмгыятенең икътисади фараз һәм анализ бүлеге начальнигы, 2008—2017 елларда — генераль директорның икътисад буенча урынбасары. 2011-2013 елларда бер үк вакытта «Йөк-пассажирлар ташу» ачык акционерлар җәмгыяте директоры һәм «Башкортстан елга пароходчылыгы» ачык акционерлар җәмгыятенең директоры урынбасары вазифаларын башкара. 2018 елдан — «Сандугач» дөньяви исламны үстерү һәм булышу фонды" коммерциягә карамаган оешмасы президенты.
Уфа шәһәре Орджоникидзе район Советына депутат итеп сайлана.
2018 елдан Башкортстан Дәүләт Җыелышы — Корылтае депутаты, Мәгариф, мәдәният, яшьләр сәясәте һәм спорт комитеты әгъзасы.
### Гаиләсе
Тормышта, өч кыз тәрбияли.
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
Мактау кәгазьләре, Башкортстан Республикасының Транспорт һәм юл хуҗалыгы комитетының, «Бердәм Рәсәй» партиясенең Рәхмәт хатларына ия.
## Чыганаклар
* Тураянов Светлана Владимировна
* Тураянов Светлана Владимировна 
Төркем:Парламент депутатлары
Төркем:Уфа нефть институтын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1969 елда туганнар
Төркем:25 май көнне туганнар
Гүзәл Фәйзуллина

**Фәйзуллина Гүзәл Әсхәт кызы** (9 ноябрь 1960 ел) — хуҗалык һәм җәмәгать эшлеклесе. «Башгражданстрой» тресты генераль директорының гомуми мәсьәләләр буенча урынбасары. 2019 елдан Башкортстан Республикасының алтынчы чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтае депутаты. Рәсәй Федерациясе гомуми белем бирүнең мактаулы  хезмәткәре

## Биографиясе
Гүзәл Әсхәт кызы Фәйзуллина 1960 елның 9 ноябрендә Уфа шәһәрендә туа. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, югары белемне Башкорт дәүләт университетында, икенче югары белемне Мәскәү дәүләт социаль университетында ала.
## Хезмәт эшчәнлеге
Хезмәт юлын Уфада  1978 елда башлый, 49 нчы мәктәптә лаборант, секретарь, тәрбияче булып эшли. 1982—1984 елларда шушы ук белем учагында комсомол оешмасы секретаре була. 1984—1991 елларда — ВЛКСМ-ның Октябрь райкомы секретаре, КПСС-ның Октябрь райкомы инструкторы.
1991—1993 елларда 37-се мәктәптә укыта. 1993-1995 елларда «Алекс» ИСБ-сының мәгълүмат бүлеге начальнигы, директор урынбасары, «Забота» ТОО-ның директоры булып эшли.
1995—2000 елларда — Октябрь районының халыкны социаль яклау идарәсе начальнигы, аннары 2018 елга кадәр — Октябрь районы хакимияте башлыгы урынбасары. 2019 елгы сайлауларга кадәр «Башгражданстрой» тресты җаваплыгы чикләнгән җәмгыятьнең гомуми мәсьәләләр буенча генераль директоры урынбасары.
2019 елдан — Башкортстан Республикасының 6 нчы чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтае депутаты. Урындагы үзидара, граждан җәмгыятен үстерү һәм киң мәгълүмат чаралары буенча комитет әгъзасы.
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
* Рәсәй Федерациясе гомуми белем бирүнең мактаулы  хезмәткәре
* Башкортстан Республикасының Мактау кәгазе.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Файзуллина Гузэль Асхатовна
* Файзуллина Гузэль Асхатовна 
* Файзуллина Гузэль Асхатовна
Төркем:Депутатлар
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1960 елда туганнар
Төркем:9 ноябрь көнне туганнар
Төркем:РФ гомуми мәгарифенең мактаулы хезмәткәрләре
Алып Илтәбәр

**Алып Илтәбәр** () - һуннарның кенәзе (илтәбәр), идарәченең исеме, дәрәҗәсе.

Хәзәр каһанлыгында илтәбәр каһанга буйсынган ил хакиме титулы. 

669 елда Албания Һуннар кенәзлеге тарафыннан яулап алына  . 
682 елда Алып Илтәбәр кенәзе хакимлегендә Каспий буе Һуннар патшалыгы христианлыкны кабул итә.

VII йөздә яшәгән әрмән галиме Мовсес Каганкатваци «Алуанк тарихы» дигән мәшһүр китабында  дип яза.

Танылган  белгеч А.Гадло, Алып Илтәбәр Хәзәр дәүләтеннән бәйсезлек алырга тели  .

## Шулай ук карагыз
* Һуннар патшалыгы (Каспий)
* Хәзәр каһанлыгы

## Чыганаклар
* Великий князь Алп-Илитвер  

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Һун идарәчеләре
Сербиянең су тубы буенча ир-атлар җыелма командасы

**Сербиянең су полосы буенча ир-атлар җыелма командасы** халыкара турнирларда катнаша һәм Ватерполь берлеге контролендә тора. Сербиянең ватерполистлары 1932 елдан Югославия җыелмасы составында, 2004-2006 елларда Сербия һәм Черногория җыелмасы составында ярышларда катнаша. 2006 елдан Сербия җыелма командасы мөстәкыйль рәвештә катнаша башлый.

## Чыгыш нәтиҗәләре

### Олимпия уеннары

### Дөнья чемпионатлары

### Европа чемпионатлары

## Тренерлар

* 1992—1999 — Никола Стаменич
* 1999—2004 — Ненад Манойлович
* 2004—2006 — Петар Поробич
* 2006—2011 — Деян Удовичич
* 2011 — хәз.вак. — Деян Савич

## Сылтамалар
* Ватерпольный союз Сербии 

## Шулай ук карагыз

* Сербиянең баскетбол буенча ир-атлар җыелма командасы

Төркем:Спорт
Төркем:Чемпионатлар
Лена Вахитова

**Вәхитова Лена Нурулла кызы** (19 сентябрь 1949) — совет хуҗалыгы эшмәкәре, Башкорт АССРның 12-нче чакырылыш Югары Советының халык депутаты(1991-1995), 2-нче чакырылыш Башкортстан Республикасының Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутаты. Милләте буенча татар.

## Биографиясе
Вәхитова Лена Нурулла кызы 1949 елның 19 сентябрендә БАССРның Ургыл районы Таң авылында туган.
1985 елда Читтән  торып уку совет сәүдәсе   институтын тәмамлый.
Хезмәт юлын 1968 елда Туймазы тегүчелек фабрикасында тегүче-мотористка булып башлый, аннары кибеттә  кассир булып эшли.
1971 елда сәүдә курсын тәмамлап, сатучы һөнәрен үзләштерә һәм бераз сатучы булып эшләгәннән соң Туймазы каласындагы "Дуслык" универмагы директоры итеп билгеләнә.

1986 елдан Туймазы район кулланучылар җәмгыяте идарәсе рәисе вазифасында эшли

1995 елдан Башкирпотребсоюз оешмасы җитәкчесе.

1995 елда Башкортстан Республикасының бердәнбер югары вәкаләтле һәм закон (канун) чыгару дәүләт органы дип Башкортстан Дәүләт Җыелышы — Корылтае игълан ителә. Лена Нурулла кызын 2-нче чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутаты итеп сайлыйлар.

Лаеклы ялга чыккач, шәхси эшкуар булып теркәлә, һәм икмәк һәм камыр ризыклары сәүдәсе буенча эшкуарлык белән шөгыльләнә башлый.

## Карагыз
* Башкорт АССРы Югары Советы
* БАССРның 12 нче чакырылыш Югары Советы депутатлары исемлеге
* Башкортстан Республикасының 2 нче чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутатлары
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104
Төркем:Шаран районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:19 сентябрь көнне туганнар
Светлана Парфёнова

**Парфенова Светлана Рәфәт кызы** - - (25 октябрь 1960 ел) — җәмәгать эшлеклесе, югары мәктәп укытучысы. Башкортстан Республикасының 1-нче, 2-нче чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтайның Законнар чыгару Палатасы депутаты. Юридик фәннәр кандидаты, Башкорт дәүләт университетының фәлсәфә һәм социология факультетының фәлсәфә һәм социология кафедрасы доценты . Башкортстан Республикасының 1 класслы Дәүләт киңәшчесе.

## Биографиясе
Парфенова Светлана Рәфәт кызы 1960 елның 25 октябрендә Уфа шәһәрендә дөньяга килгән. 

1985-1988 - статистик, ВЛКСМ-ның Уфадагы төрле райкомнары комсоргы.

1988-1991 - ВЛКСМ-ның Уфа шәһәр комитеты студентлар һәм укучы яшьләр бүлеге мөдире урынбасары. 

1991-1992 - Уфа шәһәр башкарма комитетының яшьләр эшләре буенча идарә начальнигы.

1992-1995 - Уфа каласы хакимиятенең яшьләр эшләре буенча Баш идарәсе гуманитар мәсьәләләр буенча начальнигы.

1995-1999 - Башкортстан Дәүләт Җыелышы - Корылтайның Законнар чыгару Палатасы депутаты; мәгариф, фән, мәдәният, туризм һәм яшьләр эшләре буенча комитет әгъзасы.

1999-2003 - Башкортстан Дәүләт Җыелышы - Корылтайның Законнар чыгару Палатасы депутаты; урындагы хакимлек мәсьәләләре, милләтләр эшләре, җәмәгать һәм дини берләшмәләр, киң мәгълүмат чаралары буенча комитет әгъзасы.

2003 елдан - Башкортстан  Республикасы юстиция министры урынбасары.

Күп гыйльми мәкаләләр, монографияләр авторы .

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Башкортстан Дәүләт Җыелышы - Корылтаеның Мактау грамотасы.
* ВЛКСМ Үзәк Комитетының "Хезмәт батырлыгы" билгесе
* ССРБ Халык мәгарифе министрлыгының Мактауграмотасы 
* «Башкортстан төзелүгә 100 ел» юбилей медале (2019)

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Парфенова Светлана Рафатовна// Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — К. 2. — Уфа, 2005.
Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Юридик фәннәр кандидатлары
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Илдар Низамов

**Илдар Низамов**:
* Илдар Низамов (1936―2022), галим-филолог, фән докторы (1996), профессор.
* Илдар Низамов (1950―2018), Теләче районы башлыгы (1999―2011).
Сербиянең гандбол буенча хатын-кызлар җыелма командасы

**Сербиянең гандбол буенча хатын-кызлар җыелма командасы** (серб. *Женска рукометна репрезентација Србије*) - Европа һәм дөнья чемпионатларында катнаша. Югары казаныш - 2013 елгы дөнья чемпионатының көмеш медальләре (финалда Сербия 22:20 Бразилиягә җиңелде).

## Казанышлар

### Олимпия уеннары

* 1992: БМО санкцияләре аркасында дисквалификацияләнгән 
* 1996-2012: Квалификацияләнмәгән 

### Дөнья чемпионатлары

* 1993-1995: БМО санкцияләре аркасында дисквалификацияләнгән 
* 1997-1999: Квалификацияләнмәгән 
* 2001: 3 нче урын 
* 2003: 9 нчы урын    
* 2005-2011: Квалификацияләнмәгән 
* 2013: 2 нче урын  
* 2015: 15 нче урын  
* 2017: 9 нчы урын 
* 2019: 6 нчы урын

### Европа чемпионатлары

* 1994-1998: Квалификацияләнмәгән 
* 2000: 7 нче урын  
* 2002: 6 нчы урын 
* 2004: 12 нче урын 
* 2006: 14 нче урын 
* 2008: 13 нче урын  
* 2010: 14 нче урын 
* 2012: 4 нче урын 
* 2014: 15 нче урын 
* 2016: 9 нчы урын 
* 2018: 11 нче урын 
* 2020: 13 нче урын

## Состав
*2013 елгы дөнья чемпионатына заявка. Баш тренер — Саша Бошкович.*

## Сылтамалар
* Официальный сайт Гандбольного союза Сербии
* Профиль на сайте ЕГФ

## Шулай ук карагыз

* Сербиянең баскетбол буенча ир-атлар җыелма командасы
* Сербиянең су тубы буенча ир-атлар җыелма командасы

Төркем:Чемпионатлар
Төркем:Спорт