Клара Цеткин

**Клара Цеткин** (*кыз фамилиясе* Эйснер, , *[[1857 ел]]ның [[5 июль|5 июле]], [[Алмания]], Саксония, Видерау — [[1933 ел]]ның [[20 июнь|20 июне]], [[СССР|ССРБ]], [[РСФСР]], [[Мәскәү өлкәсе]], Архангельское*) — алман сәясәтчесе, Алмания Коммнистлар фиркасен оештыручыларның берсе һәм фирканең ҮК әгъзасы, Коминтернның башкарма комитеты президиумы әгъзасы, Инкыйлаб көрәшчеләренә халыкара ярдәм итү оешмасы () башкарма комитеты рәисе. Хатын-кызлар хокуклары өчен көрәшүче.  8 мартны Халыкара хатын-кызлар көне дип атау идеясенең авторы. 1919-1933 елларда Алмания (*[[Веймар республикасы]]*) рейхстагы депутаты.

## Тәрҗемәи хәле

 
1857 елның 5 июлендә Алманиянең Саксония төбәгендәге Көнигсһайн-Видерау  () коммунасында укытучы гаиләсендә туган. Лейпцигтагы шәхси укытучылар мәктәбен тәмамлаган. 1881 елда (*[[Отто фон Бисмарк]] хакимияте тарафыннан тыелган*) Алмания социал-демократлар фиркасенә () кабул ителә. 1881 елда Цюрихка, 1882 елда Франциягә мөһаҗирлеккә китә. Фридрих Энгельс аның 1889 елда Парижда узган I Халыкара социалистик конгресста хатын-кызларның эшчеләрнең инкыйлаби хәрәкәтендәге урыны турындагы чыгышын югары бәяли. II Интернационалны  оештыруда башлап йөри. 1892 елда, мөһаҗирлектән кайткач, хатын-кызлар өчен алман социал-демократлары нәшер иткән «Die Gleichheit» () журналының мөхәррире була.

1907 елда узган I Халыкара социалистик хатын-кызлар конференциясендә К. Цеткин тәкъдиме белән Халыкара социалистик хатын-кызлар сәркатибаты оештырыла.

1910 елда узган II Халыкара социалистик хатын-кызлар конференциясендә 8 мартны Халыкара хатын-кызлар көне дип игълан итүгә ирешә.

Беренче бөтендөнья сугышы башлангач, Алмания социал-демократлар фиркасенең сул канаты вәкилләре (Карл Либкнехт, Роза Люксембург) белән бергә, империалистик кан коюга каршы чыга.

1915 елда Бернда узган Халыкара социалистик хатын-кызлар конференциясе, аның тәкъдиме белән, сугышны туктатуны таләп итә. Кайзер Алманиясе хакимияте сугышка каршы сәясәте өчен берничә мәртәбә төрмәгә утырта.

Октябрь инкыйлабы көннәрендә Клара Цеткин «*рус инкыйлабы халыкара эшчеләр сыйныфына азатлыкка юл күрсәтте*», дип  белдерә.

1916 елда Алмания социал-демократлар фиркасеннән аерылып чыккан Бәйсез Алмания социал-демократлар фиркасенең () Спартак берлеге () нигезендә, 1918 ел ахырында Алмания коммунистлар фиркасен () оештыруда башлап йөри, аның Үзәк комитетына әгъза итеп  сайлана.

1920-1930 елларда Коминтернның башкарма комитеты президиумы  әгъзасы, Халыкара социалистик хатын-кызлар сәркатибаты генераль сәркатибе, Инкыйлаб көрәшчеләренә халыкара ярдәм итү оешмасы () башкарма комитеты рәисе вазифаларында була.  В. И. Ленин аның халыкара эшчеләр хәрәкәтендәге эшчәнлеген югары бәяли.

Соңгы елларын, каты авыру сәбәпле, ССРБда, Мәскәү өлкәсе Архангельское ял йортында үткәрә. 1932 елның 30 августында, иң өлкән депутат буларак, алман парламентын ачып җибәрү өчен Берлинга килә.

1933 елның 20 июнендә Мәскәү өлкәсендә вафат. Мәскәү кирмәне диварының некрополендә җирләнгән.

## Гаиләсе
  
I ире (*1882-1889 елларда*) —  Осип Цеткин (1850-1889). Парижда мөһаҗирлектә чакта бергә яши башлыйлар. *Уллары* Максим (1883—1965), *табиб*; Константин (1885—1980), *табиб*.
II ире (*1897-1914 елларда*) — Георг Фридрих Цундель (1875-1948), *рәссам*.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1932 Ленин ордены
* 1927 Кызыл Байрак ордены

## Хәтер
* ССРБда һәм Алмания Демократик Җөмһүриятендә урамнарга, оешмаларга, уку йортларына исеме бирелгән булган.
* Әлмәттә, Казанда, Туймазыда, Стәрлетамакта, Сибайда, Сембердә, Чиләбедә  урамнарга исеме бирелгән.
* АДРда алдынгы хатын-кызларны бүләкләү өчен Клара Цеткин медале булдырылган.
* 1971 елда АДРның 10 маркалык банкнотасында портреты урнаштырылган.

## Галерея

Stamp of USSR 2053.jpg|ССРБ почта маркасы. 1957


## Әдәбият
# *Абрамов Алексей.* У Кремлёвской стены.  М., Политиздат, 1988. ISBN 5-250-00071-1

## Сылтамалар
*  Clara Zetkin. German socialist. Encyclopædia Britannica
* *Christina Morina.*  Zetkin, Clara. International Encyclopedia of the First World War
*  Clara Zetkin.  Spartacus Educational

## Искәрмәләр


Төркем:Алмания коммунистлары
Төркем:Алмания инкыйлабчылары
Төркем:XX гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Алмания сәясәтчеләре
Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Төркем:Мөһаҗирләр
Төркем:Укытучылар
Төркем:Коминтерн башкарма комитеты әгъзалары
Төркем:Марксистлар
Төркем:Марксизм теоретиклары
Төркем:Социалистлар
Төркем:Җәмәгать эшлеклеләре
Төркем:Феминистлар
Төркем:Шәхесләр:Саксония
Төркем:Шәхесләр:Алмания
Төркем:Алманиянең феминизм эшлеклеләре