open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Азат Ибраһимов

**Азат Ибраһимов** (13 июль 1959 ел) — дәүләт хезмәткәре, хуҗалык эшлеклесе. Башкортстан Республикасының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханәсе генераль директоры (2009-2012), Башкортстан Республикасының Китап палатасы директоры (2012-2014), Башкортстан Республикасының Халыклар дуслыгы йорты директоры (2014-2019).

## Биографиясе
Азат Әхмәт улы Ибраһимов 1959 елның 13 июлендә Уфа шәһәрендә туган;

Башкорт дәүләт университетының тарих факультетын тәмамлаган;

1996-1997 елларда Башкортстан Республикасының Матбугат һәм киң мәгълүмат чаралары министры ярдәмчесе;

1997-2009 елларда Башкортстан Хөкүмәте аппаратында баш белгеч, матбугат һәм телевединие сораулары буенча куратор;

2009-2012 елларда Башкортстан Республикасының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханәсе генераль директоры;

2012-2014 елларда Башкортстан Республикасының Китап палатасы директоры;

2014-2019 елларда Башкортстан Республикасының Халыклар дуслыгы йорты директоры.

## Бүләкләре

* «Бөтенрусия җанисәп буенча күрсәткән казанышлары өчен» медале (2003)

## Сылтамалар

* Азат Ибрагимов, директор Национальной библиотеки имени Ахмет-Заки Валиди:«Я знаю людей, которым электронные книги уже порядком надоели и они с удовольствием приобретают традиционные книги»  
* Директором Дома дружбы народов Башкортостан Республикасы назначен Азат Ибрагимов 

## Искәрмәләр

Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1959 елда туганнар
Төркем:13 июль көнне туганнар
Саргасс диңгезе

**Саргасс диңгезе** — Атлантик океандагы антициклон сулар әйләнеше районы. Көнбатышта — Гольфстрим, төньякта — Төньяк Атлантик, көнчыгышта — Канар, көньякта — Төньяк Пассат агымнары белән чикләнә. Саргасс диңгезе тулысынча диярлек саргасс суүсемнәре белән капланган.

## Географиясе
Мәйданы, агымнарның урнашуына бәйле, 6-7 млн кв.км тәшкил итә. Яр буйларыннан ерак ята. Төньяк-көнбатыш өлешендә вулканик Бермуд утраулары урнашкан. Су температурасы диңгез өстендә кышын 18-23 °С, ә җәен 26-28&nbsp;°C тәшкил итә. Тозлылыгы 36,5—37 ‰. Зур өлеше Төньяк-Америка котловинасында 6000 метрдан артык тирәнлекләрдә ята. Максималь тирәнлеге — 6995 метр.

Саргасс диңгезендә океаник агымнар тарафыннан барлыкка китерелгән пластик һәм башка калдыклардан җыелган гаять зур чүп табы бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* 
* 
* Britannica. Sargasso Sea

Төркем:Атлантик океан диңгезләре
Спасский

**Спасский** ― күп мәгънәле сүз.
;Фамилия
* Николай Спасский (1867—1951), медицина фәннәре докторы, профессор.
; Топоним
* Спасский ― Мари Ил Советский районы авылы.
* Спасский ― Чиләбе өлкәсе Верхнеуральск районы авылы.
;Башкалар
* (11268) Спасский, астероид.
## Моны да карагыз
* Спас (мәгънәләр)

Төркем:Фамилияләр
Төркем:Топонимнар
Танзаниядә ислам

**Танзаниядә ислам** (, , ) бу илнең иң киң таралган өч диненең берсе булып тора. Мөселманнар саны, төрле мәгълүматлар буенча, Танзания халкының өчтән бер өлешен тәшкил итә.

## Тарих
Безнең эраның I меңьеллыгы уртасында хәзерге Танзания яр буенда фарсы сәүдәгәрләре, аннары гарәп сәүдәгәрләре барлыкка килә. Әлеге сәүдәгәрләр ― хәзерге Танзания территориясенә исламны беренче китерүчеләр. Нәкъ менә шул вакытта яңа этник җәмгыять — суахили барлыкка килә. X гасырда суахили җирләрендә Көнчыгыш Африканың яр буе полосасына йогынты ясаган Килва солтанлыгы барлыкка килә.

1107 елда Унгуджа утравында Шираздан чыккан мөселманнар Көньяк ярымшарда беренче мәчет ― Кизимкази мәчете төзи. Солтанлык чорында Занзибар Көнчыгыш Африкадагы коллар белән сату итүче иң зур сәүдә үзәгенә әверелә. XIX гасырда Занзибәр аша ел саен 50 меңгә якын кол сатыла .

Танзаниянең континенталь өлешенә ислам мөселман сәүдәгәрләре белән бергә үтеп керә башлый. Бөек күлләр төбәгендә беренче мәчет X гасырда салынган. Ислам массакүләм төстә илнең континенталь өлешенә XIX гасырда гына үтеп керә алган. Бу чорда кайбер Африка юлбашчылары мөселман диненә күчә. Беренче һәм Икенче бөтендөнья сугышлары арасында ислам таралышы шактый тизләнгән. XX гасырның икенче яртысында Танзаниянең мөселман җәмгыятен Һиндстан һәм Пакистаннан күчеп килгән мөһаҗирләр тулыландыра. 1969 елда мөселманнар эшләре белән идарә итүче һәм мөфтине сайлап куючы оешма ― *Танзания мөселманнарының Милли советы* оеша.
 

## Хәзерге торышы
Төрле мәгълүматларга караганда, Танзания халкының 30 дан алып  50 % ына кадәре ― ислам дине тарафдары булып тора. Материкта мөселман җәмгыятьләре күбесенчә Һинд океаны яры буенда урнашкан. Эре мөселман җәмгыятьләре элекке кәрәван юллары буйлап урнашкан. Занзибар архипелагы халкының 99 % тан артыгы — мөселманнар.

Танзания мөселманнарының күпчелеге – шәфигый мәзһәбендәге сөнниләр, шулай ук хәнәфиләр дә бар. Танзаниядә мөселман халкының өчтән икесен сөнниләр, калганнарын — шигыйлар (20 %), әхмәдиләр (15 %) тәшкил итә.

Танзаниядә яшәүче чит ил кешеләре һәм мөһаҗирләр арасында шактый шигыйлар (исмәгыйлиләр һәм имамилар); Оманнан чыккан кешеләр – гыйбадия тарафдары. 1934 елдан башлап, Танзаниядә Әхмәдия мөселман җәмгыяте эшли (1992 елда рәсми теркәлгән).

Хәзерге вакытта ислам динен гарәпләр, диго, зигуа, квере, куту, матумби, мачинга, нгиндо, нденгереко, ранги, руфиджи, сомалилылар, суахили һәм  ширазилар тота. Мөселманнар зембо, вера, ньямвези, пара һәм шамбала кабиләләре халкының якынча яртысын тәшкил итә; бу халыкларның икенче яртысы –  христианлык тарафдары. Мөселманнар Занзибар архипелагы утрауларында, шулай ук илнең эре шәһәрләрендә яши.

## Сылтамалар
* Islamic family law in Tanzania

## Искәрмәләр


Төркем:Африкада ислам
Төркем:Танзаниядә ислам
Петимат Петирова

**Петимат Руслановна Петирова** (; 1982 елның 12 феврале, Элистанжи авылы, Веденск районы, Чечен-Ингуш АССР) — Чечен шагыйрәсе һәм журналист, Чечен Республикасы Язучылар берлеге әгъзасы һәм Чечен Республикасы Журналистлар берлеге әгъзасы. 2017 елның октябреннән — «Гоч» әдәби-сәнгать журналының баш мөхәррире.

## Тормыш юлы
1998 елда Элистанжи урта мәктәбен, ә 2004 елда Чечен дәүләт университетының филология факультетын тәмамлый.

### Карьера
Берничә ел Хаттуни авылында рус теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли. 2006 елдан Грозныйда китап нәшриятында эшли башлый.

Петимат Петрова буш вакытларында шигырьләр яза. Шагыйрә үзенең беренче җыентыгын 2009 елда ук чыгара. Петимат чечен телендә генә яза. 2008 елдан 2017 елга кадәр Петимат «Ислам таңнары» газетасы баш мөхәррире урынбасары булып эшли.

2006—2008 елларда Грозный шәһәрендә китап нәшриятында эшли. Петиматның шигырьләре «Нана», «Орга», «Вайнах», «СтелаӀад» (Салават күпере) журналларында һәм «Исламан зӀаьнарш» (Ислам таңнары), «Даймохк», «Хьехархо» газеталарында, «ЗӀуга» (Шөпшә) юмористик-сатиристик журналларында басыла. Үзен проза, шигърият һәм публицистикада сынап карый. Петиматның шигырьләре һәм хикәяләре «МаргӀалш» (Ботаклар), «Чечен хикәясе» җыентыкларына кертелә. Аның «Сатийсаман заза» (Көтү чоры) дигән шигырьләр җыентыгы дөнья күрә.

2015 елда фәнни хезмәткәр, филология фәннәре кандидаты Хәмзәт Яндарбиевның шагыйрә иҗатын өйрәнүгә багышланган «Чечен шигъриятенең өмет төсе» дигән мәкаләсе дөнья күрә. Шигърияткә килгәнче ул укытучы, журналист булып эшләгән һәм инде билгеле бер тормыш тәҗрибәсе булган.

2017 елда Петимат «Гоч» әдәби-сәнгать журналы эшен яңарту идеясе белән чыгыш ясый. Яңартылган журнал 999 данә тираж белән чыга. Яңартылган «Гоч» журналының беренче номеры Петиматның шәхси акчаларына чыгарылган. Текстларны чечен теленә Петимат һәм аның коллегалары — чечен шагыйрьләре һәм язучылары тәрҗемә иткән. Петимат Чечен Республикасы Язучылар берлеге әгъзасы, Чечен Республикасы Журналистлар берлеге әгъзасы.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Петимат Петирова: Перевод — творчество мужественных 03 Январь 2018 
* 
* 
* 
Төркем:Чечен шагыйрьләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1982 елда туганнар
Төркем:12 февраль көнне туганнар
Төркем:Чечен университетын тәмамлаучылар
Май бизе карциномасы

**Май бизе карциномасы** (МБК) — сирәк, әкрен үсүче шеш, күбесенчә өлкән кешеләрдә, ешрак хатын-кызларда очрый.
## Гомуми билгеләре
Май бизләре периокуляр тиредә, карункула һәм каш тиресе фолликулларында урнаша. Гадәттә шеш мейбомий бизләреннән, кайчакта Цейс бизләреннән яки карункуланың май бизеннән үсә. НКШ-тән ЯКШ аермалы буларак ешрак өске кабакта барлыкка килә, чөнки анда мейбомий бизләре күбрәк. Бәлки эпителий эченнән таралу яки бәйсез берничә беренчел нокта барлыкка килү өчен якынча 5% очракта бер үк вакытта ике кабак та зарарлана. МБК-ның клиник диагностикасы авыр, чөнки башлангыч стадияләрдә малигнизациянең тышкы билгеләре аз чагыла һәм шеш агрессив булмаган чирләрне - халазион яки хроник блефаритны хәтерләтә. Май бизе карциномасының үзенчәлекле клиник билгеләре юк. Әмма шешнең саргылт эче булса МБК шиктә тотарга мәҗбүр итә. Диагнозда бик еш ялгышлар һәм үз вакытында дәвалау булмаган өчен үлүчелек 5-10% тәшкил итә. Начар фараз билгеләре - өске кабак зарарлану, шешнең зурлыгы 10 мм һәм күбрәк булу, чирнең дәвамлыгы 6 айдан артык тора. Цейс бизеннән МБК-сында фараз яхшырак.
## Гистология
Шеш төссез күбекле вакуольле цитоплазма һәм зур гиперхром төшле (рәс. 4. 22а) күзәнәкләр тупламасыннан тора. Буяганда кызыл төстәге май өстәүләрен ачыклыйлар (рәс. 4. 22б).
## Клиник формалары
Түбәндәге МБК формаларын аералар.

1. Төерле форма каты хәрәкәтсез төердән гыйбарәт, гадәттә өске тарзаль тәлинкәдә урнаша һәм липидлар булганлыктан кайвакыт сары төсле була (рәс. 4. 22в). Караганда шеш халазионны хәтерләтә ала, шуңа күрә гадәти булмаган консистенцияле халазионга тулы резекциядән соң гистологик тикшерү үткәрергә кирәк.

2. Үсүче МБК таралып эпидермисны инфильтрацияли (педжетоидлы таралыш — рәс. 4. 22г), ул кабак кырыеның таралган калынаюына (рәс. 4. 22д) һәм, бәлки, керфекләр коелуына китерә, шуңа бу форманы хроник блефарит дип кабул итәләр. Кайчак шеш конъюнктива эпителиен инфильтрацияли ала (рәс. 4. 22е), бу ялгыш ялкынсыну чире диагнозына китерә ала, мәсәлән хроник конъюнктивит, өске лимбаль кератоконъюнктивит яки җөйләүче пемфигоид ("маскарадлы" синдром).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Төркем:Онкология
Меркель күзәнәкләре карциномасы

**Меркель күзәнәкләре карциномасы** (тиренең нейроэндокрин карциномасы) — тиз үсүче шеш, гадәттә, өлкән яшьтә барлыкка килә. Меркель күзәнәкләре эпидермиста урнашса да, шеш дермадан килеп чыга. Чирнең сирәк булуы диагностикада аерым авырлыклар сәбәбе булып тора, бу вакытында дәвалауны кичектерә. Шеш бик яман, үлемгә китерә ала. Күп кенә авыруларда метастазларны беренче мөрәҗәгатьтә үк ачыклыйлар.

1.             **Гистология**. Аз цитоплазма, түгәрәк һәм оваль төшләр һәм күп санлы митозлар белән күзәнәкләр катлавы (рәс. 4. 25а).

2.             **Билгеләре**. Төгәл чикләр һәм интакт тире капламы белән шәмәхә төер, ешрак өске кабакта урнаша (рәс. 4. 25б).

3.             **Дәвалау** хирургик кисеп алу белән химиотерапиядән гыйбарәт.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Төркем:Онкология
Яман лентиго

**Яман лентиго** (меланома in situ, эпидермис эчендәге меланома, Һетчинсон сипкеле) — чагыштырмача сирәк ясалу, өлкән яшьтә нурланышка дучар булган тән өлкәләрендә үсеш ала, ул дермага үсеп чыга яки яманлаша ала.

1.             **Гистология**. Эпидермис эчендә орчык сыман атипик меланоцитларның пролиферациясе, алар эпидермисның нигез катлавын алыштыра (рәс. 4. 23а).

2.             **Билгеләре**. Тигезсез чикләр белән әкрен үсүче пигментланган тап (рәс. 4. 23б). Төерле калынаю һәм тигезсез пигментация белән өлкәләр барлыкка килү яманлашу мөмкинлеге билгесе булып тора (рәс. 4. 23в).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Төркем:Онкология
Нурлы терапия

1.    **Дәлилләр**

а) зур булмаган базалиомалар, күз ярыгының медиаль почмагына күчмәгән, операция ясап булмаган авыруларда яки авыру баш тартканда;

б) Капоши саркомасы, чөнки ул нурлы терапиягә сизгер.

2.              **Каршылыклар**

а) НКШ күз ярыгының медиаль почмагында, чөнки яшь юлларында нурлы терапия яшь түгелүгә китерә ала;

б)            өске кабаклар шеше, чөнки алга таба мөгезләнү өзлексез уңайсызлык китерә;
в)  агрессив шешләр, шулардан склерозлаучы базалиома, ЯКШ һәм МБК.

3.              **Өзлегүләр**

а)   тире зарарлану һәм мадароз;

б)  медиаль почмак өлкәсен нурландыру нәтиҗәсендә яшь-борын юлы тыгылу;

в)  конъюнктива мөгезләнү, «коры» күз, кератопатия һәм катаракта;

г)    ретинопатия һәм оптик нейропатия.

**NB** Күпчелек өзлегүләрдән нурланыш вакытында күз алмасын махсус калкан белән каплаганда котылып була. Әмма нурлы терапиядә хирургик кисеп алуга караганда рецидивлау ешлыгы күбрәк. Өстәвенә, нурлы терапиядә диагнозны гистологик раслау мөмкин түгел. Шешләрнең нурлы терапиядән соң хирургик кисеп алу нурланган тукымаларның регенерациягә сәләте түбән булганлыктан авыр.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Онкология
Хирургик кисеп алу

Максималь сәламәт тукымаларны саклап шешне тулысынча кисеп алу кирәк.  Кечкенә булганда шешне сәламәт тукымаларның 4 мм чигендә кисеп алалар. Зур булганда НКШ һәм агрессив барышта, шундыйлардан ЯКШ һәм МБК, байтак радикаль хирургик катнашу күләме кирәк. Операция уңышы туңдырылган киселешләр идарәсе ысулларын стандарт ысул кебек һәм микрографик хирургия кулланганда аеруча арта.

**1. Туңдырылган кисемнәр идарәсенең үрнәк ысулы** киселгән шешнең кырыйлары шеш тукымасыннан тулысынча кисеп алынуы гарантиясе өчен интраоперацион гистологик тикшерүдән гыйбарәт. Шеш күзәнәкләре булмаганда кабакның реконструкциясен үткәрәләр; алар булганда ясалуны алынган кисәктә шеш күзәнәкләре булмаганга кадәр өстәмә кисеп алалар.

2. **Моһ буенча** микрографик хирургия кисеп алудан һәм шешнең тирән төзелешенең ятма туңдырылган кисемнәр сериясенең интраоперацион гистологик тикшерүеннән гыйбарәт. Аннары кисемнәрне шешнең калган өлешләрен билгеләү өчен төс яки схема белән кодлыйлар. Дәвамлыкка карамастан, бу тикшерү сәламәт тукымаларны максималь саклап, шешнең радикаль кисеп алу гарантиясен арттыра. Бу техника аеруча таралган үсеш һәм чикләре авыр билгеләнгән һәм бармак сыман үсентеләр белән шешләрне, шулардан склерозлаучы НКШ, ЯКШ формалары, рецидивлы шешләр яки кабаклар ябышмалары өлкәсендә урнашкан ясалуларны дәвалаганда файдалы.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Онкология
Криотерапия

1.             **Дәлилләр**. Зур булмаган өске базалиома.

2.              **Каршылыклар **нурлы терапиядәге кебек, әмма педжетоид таралышлы эпибульбар МБК-сы белән авыруларда криотерапия хирургик дәвалауга өстәмә була ала һәм шулай итеп экзентерациядән котылырга булыша.

3.              **Өзлегүләр**. Тире депигментациясе, мадароз һәм конъюнктива гипертрофиясе.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Онкология
Лазерлы микрохирургия

Шешне парлап пешеклиләр, кимчелек урынында грануляцияләр ясала һәм яра икенчел каплану белән төзәлә. Вакыт белән канәгатьләндерерлек нәтиҗәләрне зур кимчелекләрдә дә ирешеп була.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Онкология
Керфекләр түбәнәю

Керфекләр түбәнәйгәч аларның үсүе аска юнәлгән (рәс. 4. 34а) Чир идиопатик яки атоник кабаклар синдромы, алгы тәлинкә күчүе белән дерматохалазис яки дәвамлы бит нервы парезы белән бәйле була ала.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Трихомегалия

**Трихомегалия** - керфекләрнең аномаль үсүе (рәс. 4. 34б).

**Төп сәбәпләре**.

1.  **Булдырылган трихомегалия**

•   дарулар: фенитоин, циклоспорин һәм урынлы простагландин аналоглары

•    туклану бозылу

•    БИДС

•    порфирия

•    гипотиреоидизм

2.   **Тумыштагы трихомегалия**

•    гаиләле

•   Оливер-Макфарлейн синдромы (пигментлы ретинопатия, тәбәнәк буй һәм акылга артка калганлык)

•   Корнелии де Ланге синдромы (синофриз, чәчләрнең түбән үсү сызыгы һәм сөяк-мускул системасы үсеше аномалияләре)

•   Гольдштейн-Һатт синдромы (катаракта һәм нәселле сфероцитоз)

•    Германский-Пудлак синдромы (альбинизм һәм геморрагик диатез)

•    I төрдәге тире-күз альбинизмы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Реконструктив хирургия

Техниканы сайлау ятма зурлыктан һәм кимчелек тирәнлегенә бәйле. Мөһим мизгел булып алгы һәм арткы тарзаль тәлинкәне торгызу тора. Тәлинкәнең берәрсен кисеп алганда аны охшаш тукыма белән торгызырга кирәк. Алгы тәлинкә кимчелеген гади яки ирекле тегү яки күчерелгән тире корамасы белән ябып була.

1.              Зур булмаган кимчелекләрне (кабакның 1/3 кимрәк) әгәр тирәдәге тукымалар кырыйлар репозициясе өчен җитәрлек сыгылмалы булса гадәттә тегәләр (рәс. 4. 27). Әгәр кырыйлар репозициясе мөмкин булмаса, өстәмә тукыма мобилизацияләү өчен тышкы кантолиз үткәрсәң була.

2.             Уртача кимчелекләрне (кабакның 1/2 кимрәк) Тензел буенча ярым түгәрәк корама белән каплыйлар (рәс. 4. 28).

3.             Зур кимчелекләрне (кабакның 1/2 күбрәк) түбәндәге ысулларның берсе белән торгызалар:

а) арткы тәлинкәнең реконструкциясе өчен өске кабакның тарзаль трансплантатын, яңак яки өске аңкау лайласын һәм тагын өске кабактан Хьюз буенча кораманы кулланып була (рәс. 4. 29);

б) алгы тәлинкәнең реконструкциясе өчен күчерелә торган яки ирекле тире корамасын күчереп утыртуын кулланалар (рәс. 4. 30).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Онкология
Биопсия

**Биопсия **(Biopsia)  — микроскопта тикшерү өчен, тукыма, әгъза, пунктатларның кисәкләрен организмның тере чагында алу. Биопсияне шешләрне, әгъза һәм тукымаларның йогышлануы белән бәйле төрле авыруларны диагностикалаганда кулланалар. Фәнни тикшеренүләр вакытында биопсия авыруларның клиник билгеләрен ачыклау, аларның гистогенезы һәм патогенезы мәсьәләләрен хәл итү мөмкинлеге бирә. Биопсияне асептиканы катгый саклап үткәрәләр.

Биопсиянең 2 төре бар: инцизион, анда шешнең өлешен кисеп алалар һәм эксцизион, анда шешне тулысынча кисеп алалар. Инцизион биопсияне түбәндәге төрләргә аералар.

1.               Кыру биопсиясе, аны скальпель ярдәмендә шешнең өстен алып атып башкаралар. Кыру биопсиясе ямансыз шешләрне ачыклау өчен кулланалар, ләкин яман шеш шиге булганда кулланмыйлар.

2.             Трепанацион биопсия, аны мөгезкатлау трепанынна охшаш тире дерматомы ярдәмендә үткәрәләр. Аның ярдәмендә ясалуның тирән катламнарын гистологик тикшерү мөмкин.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 
* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.:В39 Ф.гистологияНабиев, гистологияФ.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Онкология
Рәйсә Галимуллина

**Рәйсә Галимуллина**  (7 май 1931 ел — 6 сентябрь 2000 ел) — җырчы (лирик-колоратур сопрано), педагог, Башкорт АССРның халык артисты (1974), профессор (1995).

## Биографиясе
Рәйсә Гали кызы Галимуллина 1931 елның 7 маенда Кыргыз АССРның Каракул шәһәрендә (*1889-1922, 1939-1992 елларда* Пржевальск) туган.

1954 елда П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваториясен (Е. В. Кузьмина классы) тәмамлый. Шушы ук елны Башкорт дәүләт опера һәм балет театры җырчысы була.

1957-1988 елларда Башкорт филармониясендә эшли.

1971 елда бер вакытта Уфа сәнгать институтында укытучы булып эшли, 1983 елдан алып — опера әзерлеге кафедрасы мөдире, 1995 елдан — ялгыз җыр кафедрасы мөдире.

Җырчының профессиональ стартының әһәмиятле факт булып аның 1955 елда Мәскәүдә «Башкорт әдәбияты һәм сәнгате декадасында», 1969 ел Ленинградта һәм Казанда БАССР көннәрендә катнашуы тора. 1976 елда Каракалпак АССРында БАССР әдәбияты һәм сәнгате көннәрендә катнаша. Башкорт опера һәм балет театры труппасы составында СССР һәм чит илләр буйлап (Кытай, Корея, Монголия, Финляндия, Чехословакия һ. б.) гастрольләргә чыга.

Репертуарында чит ил, рус, башкорт композиторларының, башкорт традицион халык-җыр иҗаты өлгеләренең камера-вокаль әсәрләре. Марфа, Карсылу (Римский-Корсаковның шул ук исемле әсәреннән "Патша кәләше) һ.б. опера партияләрен башкара.

Ул 10 нан артык фәнни һәм укыту-методик хезмәт, шул исәптән башкорт вокаль сәнгатенең тарихы буенча эшләр бастырып чыгара.

Аның укучылары арасында ‑ Башкорт дәүләт опера һәм балет театрының төп солистлары ‑ Азнакаева Рәйлә Шәрәфи кызы, Аргынбаева Светлана Роберт кызы, Салихов Фәнәви Зикаф улы, Хәмбәлиева Әлфия Саяр кызы, Чечен республикасының халык артисты Р. Х.Әсәдуллин, Башкортстан Республикасының атказанган артисты Л. А. Гәрәева һәм Р. Й. Идрисова, БАССР - ның атказанган артисты Г. С. Захарова.

Рәйсә Гали кызы 2000 елның 6 сентябрендә Уфада вафат була һәм җирләнә.

## Хәтер
Күренекле педагог һәм җырчы истәлегенә Карл Маркс урамындагы ул күп еллар яшәгән 83-нче йортта мемориаль тактаташ куела

## Сылтамалар

* Галимуллина Рәйсә Гали кыҙы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Татарский энциклопедический словарь. -Казан. Институт татарской энциклопедии АН РТ. — С. илл. ISBN 0-9530650-3-0

## Искәрмәләр

Төркем:Профессорлар
Төркем:7 май көнне туганнар
Төркем:1931 елда туганнар
Төркем:6 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:2000 елда вафатлар
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Башкорт опера һәм балет театры җырчылары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Кыргызстанда туганнар
Төркем:Сопранолар
Рамеш Оза

**Рамеш Оза** Һинду рухи җитәкчесе. Ул Веданта фәлсәфәсенең җырчы дәгъвачысы.
## Иртә тормышы
Рамеш Оза 1957 елның 31 августында Раджула, Саураштра, Гөҗарат, Һиндстан янында Дэвка авылында туган булган. Ул Враджлал Канҗибһаи Оза һәм Лакшмибен Оза Унэвал брамин гаиләсендә туган булган. Ул башлангыч белемен Татваджйотида, Раджулада Санскрит мәктәбендә тәмамлаган. Соңыннан ул Мумбаига күчеп башлангыч белемен тәмамлаган һәм коммерция буенча дәрәҗә алган. Аны  *[[Бһагавата Пурана]]* сөйләүчесе булган абыйсы Җивараҗ Оза илһамландырган. Аның абыйсы дини язмаларны өйрәнүгә китергән кызыксынуын билгеләп үткән.

## Карьерасы
Ул *Бһагавата Пурана* буенча беренче аңлатуларны 13 яшендә Ганготрида алып барган.  18 яшендә ул үзәк Мумбаида *Бһагавата Пурана*ны алып барган. Шуннан соң ул дөнья буйлап күп укулар алып барган.
Ул Сандһавав авылы һәм Порбандар Аэродромы янында атап әйткәндә Дэвка Видьяпитх һәм Сандипани Видьяникетан дини һәм белем бирү оешмаларын нигезләгән.
 Hindu Smitoday аның иҗтимагый һәм рухи кертемнәрен танып аңа 2006 ел Һинду титулын биргән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Sandipani.org

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шиваизм
Ара Папян

**Папян Ара Артушевич** (әрм. Արա Արտուշի Պապյան; 6 июнь 1961 ел) — әрмән юристы, дипломат, политолог һәм тарихчы, Әрмәнстанның Канададагы 2000-2006 еллардагы илчесе, Modus Vivendi тикшеренү үзәге җитәкчесе.

## Биографиясе
Ара Арташевич Папян 1961 елның 6 июнендә Әрмән ССРның башкаласы Ереванда туа. Әфганстанда совет гаскәрләренең чикләнгән контингентында хәрби тәрҗемәче булып хезмәт итә. 1988—1989 елларда Әфган сугышының әрмән ветераннары союзын җитәкли.

### Белеме

* 1984 ел − Ереван дәүләт университетының көнчыгышны өйрәнү  факультетын «Иран телләрен һәм Иранны өйрәнү» һөнәре буенча  тәмамлый.
* 1989 ел − Ереван дәүләт университетының Әрмән халкы тарихы кафедрасы аспирантурасын тәмамлый.
* 1994 ел − Россия Чит илләр эшләре министрлыгының Дипломатик академиясен тәмамлый.
* 1998 ел − Римда НАТО-ның Оборона колледжын тәмамлый..
* 1999 ел − Оксфордта «Җәмәгать дипломатиясе» курсын тәмамлый..

### Дипломатик хезмәте

* 1999—2000  − Әрмәнстан Чит министрлыгының пресс-секретаре, җәмәгатьчелек белән бәйләнеш буенча департамент начальнигы.
* 1997—1999− Әрмәнстан Чит ил эшләре министрлыгының хәвефсезлек өлкәсендәге хезмәттәшлек буенча бүлек начальнигы.
* 1995—1997 − Әрмәнстан илчелегенең беренче секретаре.
* 1994—1995 − Әрмәнстан Чит ил эшләре министрлыгының Иран бүлеге начальнигы.
* 1992—1993 − Иранда Әрмәнстан илчелегенең икенче секретаре.
* 1992 — Әрмәнстан Чит ил эшләре министрлыгының АКШ һәм Канада, аннары Иран бүлегенең икенче секретаре.
* 1989—1991 − Кипрда Мелконян уку комплексы укытучысы.
* 1981—1982 һәм 1984−1986 − Әфганстанда хәрби тәрҗемәче.
* 2000—2006− Әрмәнстан Республикасының Канададагы гадәттән тыш һәм вәкаләтле илчесе.

Дипломатик хезмәте тәмамлангач, әрмән мәсьәләсенең юридик аспектларын, шул исәптән Таулы Карабахның статусын һәм башка мәсьәләләрне өйрәнә башлый. Күп кенә илләрдә лекцияләр белән чыгыш ясый.

Милли азчылык хокуклары мәсьәләләре белән шөгыльләнә һәм Әзербайҗанның үз дәүләтчелегеннән мәхрүм ителгән халкын (талыш, лезгин һәм башкаларны) Әрмәнстан шушы мәсьәлә  буенча хупларга тиеш, дип үз интервьюларында күп тапкырлар ассызыклый.

«Modus Vivendi» үзәгенә нигез сала һәм аңа җитәкчелек итә.

## Шәхси тормышы

Өйләнгән, Нарек һәм Тарон исемле уллары бар.

Әрмән, инглиз, фарсы һәм рус телләрен белә.

## Наградалары
7 хәрби медаль  һәм орденнар белән бүләкләнә.

* 2006 ел − Канада Чит ил эшләре  министрлыгының «Corps Diplomatique» медале белән бүләкләнә.
* 2006 ел − Канададагы Әрмән епархиясенең Овнан Мандакуни ордены  белән бүләкләнә .
* 2005 ел − Америка биографик институты (ABI) «Ел кешесе» дип таный.

## Сылтамалар

* Официальный сайт Центра «Modus Vivendi» 
* wilsonforarmenia.org

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:РФ Чит ил эшләре министрлыгы Дипломатия академиясен тәмамлаучылар
Төркем:Ереванда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:6 июнь көнне туганнар
Төркем:Илчеләр
Анжелика Арутюнян

**Анжелика  Арутюнян** (18 июнь 1926 ел - 2004 ел) - әрмән совет җырчысы (лирик  сопрано). Әрмән ССРның халык артисты (1977).

## Биографиясе
Анжелика Ервандовна Арутунян  1926 елның 18 июнендә Төньяк-Кавказ краеның Грозный шәһәрендә туган.

1956 елда Комитас исемендәге Ереван консерваториясен (укытучысы Тагуи Шахназарян), аннары аспирантураны тәмамлый. 1958 елдан Александр Спендиарян  исемендәге опера һәм балет театры солисты була, анда төрле үзенчәлекле партияләрне  башкара Шулай ук концерт җырчысы буларак чыгыш ясый. Гастрольләр белән чит илләргә күп сәяхәт итә. 1979 елдан Ереван консерваториясендә укыта.

1963 елдан КПСС әгъзасы. 2004 елда Әрмәнстанның башкаласы Ереванда вафат була.

1964 елда Мусоргский исемендәге Бөтенсоюз конкурсы лауреаты була.

## Театр эшләре
Партияләре:

** Олимпия (Чухачян «Аршак Б ")
** Шушан (Тигранян «Давид Бек ")
** Жемчуг (Фауст «Гуно»)
** Магда Сорел (Консул " Сенити)
** Венера (Вагнер «Танхойзер ")
** Микаэла (Бизе «Кармен ")
** Марфа (Римский -Корсаков, король кәләше)
** Иоланта (И.П. Чайковский, «Иоланта ")
** Тоска (Пуччини, "Тоска")

## Казанышлары

* Әрмән ССРның халык артисты
* М.П. Мусоргский исемендәге Бөтенсоюз җырчылар конкурсы лауреаты

## Бүләкләре
М.П. Мусоргский исемендәге Бөтенсоюз җырчылары конкурсының 2-нче премиясе (1964).

## Библиография

* Вокально-энциклопедический словарь
* Восканян С. Солистка оперы//Комсомолец. Ереван. 1959. 24 мая.
* Егорова О. Первая ласточка//Сов. Татария. Казан. 1963. 20 марта.
* Маркосян К. Певцы//СМ. 1967. № 9. С. 44-49.
** Там же материал о А. Карапетяне, В. Миракян.
** Тер-Исраелян Т. Власть обаяния//Коммунист. Ереван. 1975. 1 июня.
** Арутюнян Анжелика Ервандовна//Муз. энциклопедия.— М., 1982. Т. 6. С. 666.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Кто есть кто? Армяне. Биографические энциклопедия, том первый, Ереван, 2005
* Анжелика Арутюнян 
* http://ru.hayazg.info/Арутюнян_Анжелика_Ервандовна

Төркем:Консерватория тәмамлаучылар
Төркем:2004 елда вафатлар
Төркем:Опера җырчылары
Төркем:Әрмәнстан ССР халык артистлары
Төркем:1926 елда туганнар
Төркем:Ереванда вафатлар
Төркем:Грозныйда туганнар
Төркем:18 июнь көнне туганнар
Төркем:Сопранолар
Кабо-Вердеда ислам

**Кабо-Вердеда ислам** (, ) ― Кабо-Верде дәүләтендә азсанлы тарафдарлары булган, әмма тиз үсеш ала баручы дин .

## Тарих
Кабо-Вердеда яшәүчеләрнең күбесе ― христианнар. Католик дине тарафдарлары, күп гасырлык Португалия идарәсе йогынтысында ныгыган, илдә бердәнбер эре дини җәмгыятьне тәшкил итә: 2010 елга ― ил халкының ~80 % ы. 
## Ислам
Ислам ― илдә иң зур азчылык дине булып тора. Кабо-Верденың мөселман җәмгыяте ― аз санлы, әмма тиз үсеш ала баручы дини җәмгыять. Ислам бу илгә Көнбатыш Африкадан үтеп кергән. Кабо-Верде мөселманнары ― күпчелек, Сенегалдан һәм башка Африка дәүләтләреннән күчкән мөһаҗирләр яки элекке мөһаҗирләрнең биредә төпләнгән нәселе. Мөселманнар Кабо-Вердеда сәүдә (*вак сәүдә, сувенирлар сату*) белән шөгыльләнә. Кабо-Вердеда мөселманнарның төгәл саны турында ышанычлы мәгълүмат чыганаклары юк. 

Җирле *A Semana* (Атна, *[[:en:A Semana|en]]*) басмасында чыккан мәгълүмат буенча, Кабо-Верде мөселманнары Мөхәммәд пәйгамбәрнең туган көнен (Мәүлид бәйрәме) билгеләп үтәләр.

## Сылтамалар
* ISLAM CABO VERDE  

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Африкада ислам
Төркем:Кабо-Вердеда дин
Кискен аллергик шешү

**Кискен аллергик шешү** сәбәпләре булып бөҗәкләр чагу, ангиошешү, кычыткан бизгәге һәм сирәк - дарулар тора.

1.             **Билгеләре**. Кинәт ике яклы периорбиталь тукымалар шешү (рәс. 4. 35a).

2.             **Дәвалау**. Системалы антигистамин чараларын куллану
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Муса Чилиев

**Муса Мажитович Чилиев** (1955 елның 6 июне, Фрунзе, Кыргыз ССР) — Россия сәяси һәм дәүләт эшлеклесе, Ингушетия хөкүмәте рәисе (2011—2013), Федерация Советы әгъзасы (2018 елдан 2019 елның сентябренә кадәр).

## Тормыш юлы
1955 елның 6 июнендә Кыргыз ССРның Фрунзе шәһәрендә (хәзерге Бишкәк) туган.

1977 елда Чечен-Ингуш дәүләт университетын тәмамлый, рус теле, ингуш теле һәм әдәбияты укытучысы квалификациясен ала.

Мәктәп укытучысы, аннан мәктәп директоры булып эшли. 1991 елда Мәскәүгә күчеп килә һәм эшмәкәрлек белән шөгыльләнә башлый.

2004 елда үзенең элекке уку йортында, ул вакытка «Чечен дәүләт университеты» исемен кабул иткән уку йортында югары икътисади белем ала.

### Сәяси карьера
2004 елдан — Россия Хезмәт һәм социаль үсеш министрлыгының бер департамент җитәкчесе урынбасары. 2009 елда Ингушетия президенты Юныс-Бәк Евкуров указы белән Ингушетия Республикасы финанс министры һәм Хөкүмәте рәисе урынбасары вазыйфасына билгеләнә, ә 2010 елның 10 мартында хөкүмәт рәисе вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә.

2011 елның 21 мартында Ингушетиянең халык җыены депутатлары чираттан тыш утырышында Чилиевны хөкүмәт рәисе итеп бертавыштан раслыйлар (Юныс-Бәк Евкуровның 2013 елның 19 сентябрендәге 186 номерлы указы белән Ингушетиянең яңа премьер-министры итеп Әбүбәкәр Мальсагов билгеләнә).

2018 елның 9 сентябрендә президент Евкуров (яңа срокка Халык җыены депутатлары тарафыннан сайланган) Муса Чилиевка Федерация Советы әгъзасы — башкарма хакимият вәкиле вәкаләтләре бирелүен игълан итә.

2019 елның 26 июнендә президент Владимир Путин Евкуровның отставкасын кабул итә һәм Ингушетия башлыгы вазыйфаларын башкаручы итеп Мәхмүд-Али Калиматовны билгели.

2019 елның 8 сентябрендә Калиматов Федерация Советында Ингушетия башкарма хакимияте вәкиле итеп Мөхәрбәк Барахоевны билгели. Шулай Чилиевның вәкаләтләре бетә.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 
* 
Төркем:Бишкәктә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:6 июнь көнне туганнар
Төркем:Чечен университетын тәмамлаучылар
Полиоз

**Полиоз** - вакытсыз өлешчә чәч, шул исәптән керфекләр һәм кашлар агару (рәс. 4. 34г).

Төп сәбәпләре

1. **Күз чирләре**

•    хроник алгы блефарит

•    симпатик офтальмия

2.   **Системалы чирләр**

•    Фогт-Коянаги-Һарада синдромы

•    Ваарденбург синдромы

•    витилиго

•    Марфан синдромы

•    туберозлы склероз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Импетиго

**Импетиго** - S. aureus яки S. pyogenes чыгарган шактый сирәк өстәге тиренең инфекцион чире, күбесенчә балаларны зарарлый. Кабакларның барышка кушылу бит пиодермиясе белән бергә бара.

**1.  **          **Билгеләре**. Эритематоз таплар, алар тиз нечкә тышчалы кабарчыкларга әверелә һәм тишелгәч, кибеп алтын төстәге кабыклар ясала (рәс. 4. 36б).

2.                **Дәвалау**. Урынлы антибиотиклар һәм эчкә флюклоксациллин яки эритромицин.

## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Ангуляр блефарит

**Ангуляр блефаритта** кабакларның тышкы бүлекләре зарарлана, шул ук вакытта күзнең латераль һәм медиаль почмагы тиресенең ярылу билгеләнә. Охшаш үзгәрүләр авыр аллергияле конъюнктивит белән авыруларда барлыкка килә ала.

1.             **Патогенез**. Гадәттә чир Moraxella lacunata яки S. aureus йоктырганга үсеш ала, әмма сәбәбе булып башка бактерияләр, сирәк — гади герпес вирусы була ала.

2.              **Билгеләре**

•      Еш бер яклы кызару, күз почмагында тире йомшару, кабырчыклар булу хас (рәс.4. 44).

•      Папилляр яки фолликуляр конъюнктивит белән бергә булу мөмкин.

3.             **Дәвалау**. Урынлы хлорамфеникол, бацитрацин яки эритромицин маен куллану.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Балалар блефарокератоконъюнктивиты

**Балалар блефарокератоконъюнктивиты** — авыр ачыклана торган чир, аеруча Азия һәм урта-көнчыгыш өлкәсендә яшәүче популяцияләрдә авыр бара.

**1.  **  Гадәттә 6 яшьтә кабат кызару һәм күз ярсытуы өчен фотофобиягә китереп, балаларның өзлексез күз ышку теләге эпизодлары белән ** ** билгеләнә (рәс. 4. 45 a). Еш ялгыш күзнең аллергик чире дип ачыклана.

2.              **Билгеләре**

•      Хроник алгы яки арткы блефарит, алар рецидивлы арпалар һәм мейбомий бизләре кисталары белән бергә була ала.

•      Конъюнктива үзгәрүләренә таралган кызару, бульбар фликтеналар һәм папилляр яки фолликуляр гипертрофия керә.

•      Мөгезкатлау үзгәрүләренә өске нокталы кератопатия, кырый кератиты, периферик тамырлану (рәс. 4. 45б) һәм субэпителиаль томанлану керә.

3.              **Дәвалау**

•      Кабаклар гигиенасы һәм кичкә антибактериаль май.

•      Урынлы кечкенә дозада стероидлар (0,1% преднизолон яки 0,1% фторметолон) куллану.

Эчкә эритромицинлы ширбәт 125 мг/тәү 4-6 атна дәвамында.
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Рожа ялкынсынуы

**Рожа ялкынсынуы** ("Изге Антоний ялкыны") - гадәттә S. pyogenes чыгарган астире клетчаткасының сирәк кискен ялкынсынуы. Йогу тире япмасы бөтенлеге бераз бозылганда барлыкка килә.

1. **Билгеләре**

• Таралган, эритематоз, тыгыз, төгәл чикләр белән тире асты төерчәсе (рәс. 4. 36в).

• Беренчел кабаклар кушылу гадәттә авыр бара һәм икенчел контрактура үсешенә китерә ала.

2. **Дәвалау**. Эчкә феноксиметилпенициллин.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Фтириаз

## '''Патогенез'''
Гадәттә касык бетләренең Phthirus pubis урнашуы — касык чәчләре (рәс. 4. 43a). Йоктырган кеше бетләрне башка чәчле урыннарга күчерә ала: күкрәк, култык асты яки кабаклар. Кабаклар бетләү (фтириаз), бетләрнең керфекләрдә җыелу гадәттә җитәрлек булмаган гигиена шартларында яшәүче балаларда була.

## '''Ачыклау'''
1.             Симптомнар. Кабакларның хроник ярсытуы һәм кычыту.

2.              Билгеләре

•      Бетләр керфекләргә тырнак ярдәмендә ябышып тора (рәс. 4. 43б)

.
•      Серкәләр һәм аларның буш тышчалары керфек тамыры янында беркетелгән оваль сыман, көрән төстәге, "энҗе" кебек ялтыраучы була (рәс. 4. 43в).

•      
Конъюнктивит сирәк очрый.

## '''Дәвалау'''
1.    Бетләрне һәм зарарланган керфекләрне эскәк белән     механик алып ату.

2.     Керфекләргә һәм кабакларга 2 тапкыр көнгә 10 көн дәвамында 1% сары терекөмешле май яки нефтьле желе         аппликациясе.

3.     Рецидивны кисәтү өчен авыруны, аның гаиләсен, киемен һәм урын-җир керен   антипедикулез эшкәртү.

**NB** 30% авыруларның касык бетләрен йоктыру җенси юл белән була

## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Педиатрия
Гади тумыштагы птоз

**Гади тумыштагы птоз** сәбәпләре булып нейроннар миграциясе яки мускуллы тукымалар үсеше бозылу була ала. Сирәк очракта чир нәселдән килә.

**Билгеләре**

•      Төрле дәрәҗәдә бер яки ике яклы птоз (рәс. 4. 50).

•      Өске кабак җыерчыгы булмау һәм леваторның түбән функциясе.

•      Аска караганда зарарланган кабак леваторның җитәрлек булмаган йомшару өчен гадәттәгедән югары урнаша, булдырылган птоздан аермалы буларак аска караганда зарарланган кабак бер биеклектә яки гадәттәгедән түбәнрәк урнаша.

**NB** Хирургик төзәтүдән соң аска караганда кабакның калышуы арта ала.

**Катнаш патология**

•      Леватор белән якын эмбриональ үсеш өчен өске туры мускулның көчсезлеге мөмкин.

•      Чагылган ике яклы птозда иякнең компенсатор күтәрүен күзәтәләр.

•      Бергә булган рефракция аномалиясе птоздан турыдан-туры ешрак амблиопия сәбәбе була.

**Дәвалау**

Дәвалауны мәктәпкәчә яшьтә башкарырга кирәк, әмма авыр очракларда амблиопияне булдырмау өчен иртәрәк тә башкару мөмкин. Күп очракта леватор резекциясе кирәк.
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Инволюцион птоз

**Инволюцион птоз** катламлану, аерылу яки леваторның апоневрозы тартылу өчен өске кабакка нормаль көчәнеш тапшыру тоткарлану белән яшькә бәйле чир. 

1.              **Билгеләре**

•      Гадәттә төрле чагылышта югары өске кабак җыерчыгы белән ике яклы птоз.

•      Авыр очракларда өске кабак җыерчыгы булмаска мөмкин, тарзаль тәлинкә өстендәге кабак юкара, өске кабак буразнасы тирән була (рәс. 4. 53а).

•      Леваторның функциясе гадәттә әйбәт (рәс. 4. 53б).

**NB** Инволюцион птозны миастеник птоздан аеру мөһим, чөнки аның очрагында да көн азагына птозның артуы мөмкин. Бу Мюллер мускулы ару белән бәйле, чөнки кабакны тоту өчен ул киеренкерәк эшли.

2.             **Дәвалау** леватор резекциясеннән, рефиксация яки леватор апоневрозын торгызудан тора.
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Барый Сәяргалиев

**Барый Сәяргали улы Сәяргалиев**  (1907—1964) — тел белгече. Филология фәннәре кандидаты (1956).

## Биографиясе
Сәяргалиев Барый Сәяргали улы 1907 елның 12 декабрендә Пермь губернасы Шадринск өязе (хәзерге Чиләбе өлкәсе Коншак районы) Коншак авылында туган.

1940 елда К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институтын тәмамлаганнан соң, Дәүләкән педагогия училищесында укыта башлый.

1941 елдан Бөек Ватан сугышында катнаша. Күрсәткән батырлыклары өчен II дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз, «Хөрмәт  Билгесе» орденнары белән бүләкләнә.

1945 елдан Башкорт театр‑сәнгать училищесында уку‑укыту бүлеге мөдире вазифасын башкара.

1951-1964 елларда СССР Фәннәр Академиясенең Башкорт филиалының Тарих, тел һәм әдәбият институты хезмәткәре булып эшли.

1960 елда нәшер ителгән «Башкорт телендә ярдәмче сүзләр» монографиясенең авторы. Башкортча‑русча (1958) һәм русча‑башкортча (1964) сүзлекләрен төзүдә катнаша.

1964 елда Уфада вафат була.

## Бүләкләре

* Кызыл Йолдыз ордены
* «Хөрмәт  Билгесе» ордены
* 2-нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены

## Хезмәтләре

* Башкорт телендә ярдәмче сүзләр. — Уфа, 1960.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Сәяргалиев Барый Сәяргали улы // Башкорт энциклопедиясе. —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Төркем:1964 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Пермь губернасында туганнар
Төркем:1907 елда туганнар
Төркем:12 декабрь көнне туганнар
Идрис Сәетгалиев

**Сәетгалиев Идрис Мөдәрис улы** (16 апрель 1961 ел) — журналист, 1984 елдан «Кызыл таң» республика гәзите хәбәрчесе, бүлек мөдире. 1993 елдан Россия һәм Башкортстан Журналистар берлекләре  әгъзасы. Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре (2007), Россия һәм республика күләмендә иҗади конкурс һәм бәйгеләр җиңүчесе.

## Биографиясе
Идрис Мөдәрис улы Сәетгалиев 1961 елның 16 апрелендә Башкорт АССРның Илеш районы Иштирәк авылында хезмәткәр гаиләсендә туган. Үз авылында сигезьеллык, авыл Советы үзәге булган күрше Карабашта урта мәктәп белем ала.

Башкорт дәүләт университетын, аннары 
Башкортстан Республикасы башлығы карамагындагы Башкортстан дəүлəт хезмəте һəм идарә итү академиясен тәмамлый.

## Китаплары

* Иштерәк варислары  (тат.)
* Михайловка:сердцу милая сторона 
* Бишкураево: корни родства (2011).
* Сабантуй – праздник всенародный 

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре (2007).
* Ике тапкыр  «Кызыл таң» гәзите лауреаты.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «Кызыл таң» гәзите, рәсми сайт 
* Им гордятся земляки-илишевцы (К 55-летию журналиста Идриса Саитгалеева). ИА Башинформ, 16 апреля 2016 года

Төркем:Кызыл таң журналистлары
Төркем:Башкортстанның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәрләре
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:БР президенты каршындагы дәүләт хезмәте һәм идарә институтын тәмамлаучылар
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Илеш районында туганнар
Дмитрий Ожиганов

**Ожиганов Дмитрий Герасимович** (30 октябрь 1892 ел, Бөре — 24 октябрь 1978 ел, Уфа) — геолог, геология-минералогия фәннәре докторы (1954), профессор (1955). БАССР-ның атказанган фән һәм техника эшмәкәре (1957). Кызыл Байрак Хезмәт ордены кавалеры (1949).

## Биографиясе
Дмитрий Герасимович Ожиганов 1930 елда Мәскәү-разведкалау институтын тәмамлый. 1913 елдан укытучы, китапханәләр мөдире, Башглавлит китапханә бүлеге мөдире була, 1923-1925 елларда халык мәгариф институтында мөдир. 1930-1972 елларда Башкорт дәүләт университетында эшли, 1955 елдан — физик география, геология һәм геоморфология кафедрасы мөдире. 1930-1946 елларда бер үк вакытта Башкортстан геология идаралыгында: мәгъдән булмаган файдалы казылмалар группасы җитәкчесе, баш инженер, фирка начальнигы, баш геолог.

Бөек Ватан сугышы вакытларында идарә коллективы илнең оборона сәнәгатен стратегик минераль чимал белән тәэмин итү буенча эш башкара. Билгеле булуынча, Ожигановның эшчәнлеге геология, стратиграфия — тау токымнары комплексының эзмә-эзлеген өйрәнү белән бәйле була. Дмитрий Герасимович Башкортстан геологиясе картасын һәм файдалы казылмалар картасын төзүдә мөһим роль уйнай. Профессор Ожиганов исемен республиканың Бөрҗән районындагы мәгарә йөртә. Аның хезмәтләре турында 1947 елның ноябрендә «Красная Башкирия» газетасында басылып чыга. 40-тан артык фәнни хезмәтләр авторы булып тора. 1949 елда Кызыл Байрак Хезмәт ордены белән бүләкләнә.

## Искәрмәләр

## Әсәрләр

* Геологический экскурсии вокруг г. Уфы. Уфа, 1927.

## Әдәбият

* *Алексеев А. А.* Дмитрий Герасимович Ожиганов, первый доктор геолого-минералогических наук Башкирии // Вестник AH Республики Башкортостан.— 1996. — Т. 1 , № 3/4 — с. 55-59.
* *Алексеев А. А., Фаткуллин Р. А.* Дмитрий Герасимович Ожиганов, первый доктор геолого‑минералогических наук Башкирии / /Прошлое, настоящее и будущее географической науки в Республике Башкортостан: географические чтения: сб. материалов и тез. докл. Уфа, 2004.
* Ожиганов Дмитрий Герасимович // Башкирская энциклопедия —  Уфа:   ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — .
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Профессорлар
Төркем:БАССР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:1978 елда вафатлар
Төркем:27 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Бөредә туганнар
Төркем:1892 елда туганнар
Төркем:30 октябрь көнне туганнар
Төркем: геология-минералогия фәннәре докторлары
Төркем:Геологлар
Виталий Журавлёв

**Виталий Анатольевич Журавлёв** ( 1 февраль 1941, Ленинград, СССР — 27 гыйнвар 2007, Ижевск, Удмуртия, Россия ) — совет һәм Россия галиме. Физика һәм математика фәннәре докторы, профессор, Россия Табигать белеме академиясе академикы. 1986 елдан 2007 елга кадәр  Удмурт дәүләт университеты ректоры. Фән һәм техника өлкәсендә СССР Дәүләт премиясе лауреаты. Россия Югары аттестация комиссиясенең эксперт советы әгъзасы, Удмуртия Республикасының атказанган фән эшлеклесе, Россия Федерациясе югары һөнәри белемнең мактаулы хезмәткәре.

## Тәрҗемәи хәле
Виталий Анатольевич Ленинградта хәрби хезмәткәр гаиләсендә туган; биредә исә урта мәктәпне яхшы билгесенә тәмамлаган.

1959 елда Ленинград политехник институтына "металл-физик тикшеренүләр" белгечлеге буенча укырга керә, 1962 елда  Горькийга «Красное Сормово» предприятиесенә магнит металл динамикасы Үзәк конструкторлык бюросында инженер-технолог булып эшләү өчен җибәрелә. .

1968 елдан Виталий Анатольевич Горький университетында башта ассистент, ә аннары өлкән укытучы һәм металл физика кафедрасы доценты булып эшли. 1969 елда шунда ук «Өзлексез слитка формалаштыру җылылыгы» темасына кандидатлык диссертациясен яклый..

1976 елда аны Удмурт дәүләт университетына теоретик физика кафедрасы мөдире итеп чакыралар , ул 1985 елга кадәр җитәкчелек итә. 1981 елда ул СССР Фәннәр академиясенең Урал филиалының металл физика институтында "эретмәләрнең кристалллашу феноменологик теориясе" темасы буенча докторлык диссертациясен яклый. 1985 елда ул физика һәм математика факультеты деканы, һәм бер елдан соң  УдДУ ректоры итеп билгеләнә  .

Журавлёв УдДУ җитәкләгән вакытта вуз илнең әйдәп баручы университетларының берсенә әверелде. Анда факультетлар саны 9 дан 22 гә кадәр артты, аларның күбесе соңрак институтларга үзгәртелде. Аның ректорлыгы вакытында киң төзелеш алып барылды: Спорт сарае төзелеп бетте, 6 нчы уку корпусы файдалануга тапшырылды, 1нче уку корпусыннан Удмурт урамы аша 2 нче уку корпусына җир өсте кичүе төзелде, вузара фәнни китапханә һәм 7 нче уку корпусы төзелеше башланды.

Виталий Анатольевич Журавлёв  рус һәм инглиз телләрендә 150 дән артык басма, берничә монография һәм уку ярдәмлекләре авторы. 1991 елда эретмәләрне квазирав  кристаллаштыру теориясен эшләү өчен аңа СССР Дәүләт премиясе бирелде. 2000 елда «Россия Федерациясенең югары һөнәри белем алуның мактаулы хезмәткәре» күкрәк тамгасы белән бүләкләнде, 2001 елда  Дуслык ордены, 2004 елда  «2004 ел ректоры» мактау билгесе белән бүләкләнде .

2007 елның гыйнварында Виталий Анатольевич бик авыр хәлдә 1 Республика клиник хастаханәсенә озатыла. 27 гыйнварда, аңына килмичә, УдДУ ректоры вафат була  .

## Искәрмәләр

Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Россиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре
Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Ижауда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2007 елда вафатлар
Төркем:27 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Питырбурда туганнар
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:1 февраль көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург политехник университетын тәмамлаучылар