open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чирмешән туган як тарихы музее

**Чирмешән туган як тарихы  музее** () — Татарстанның Чирмешән районы үзәге Чирмешән авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Чирмешән төбәге тарихы белән таныштыра.

## Тарих
1980 елның 1 маенда Чирмешән районы мемориаль үзәге ачыла. 2006 елның 27 декабрендә музейга нигез салына, 2007 елның 4 августында ачыла. Музейны нигезләүдә ТР атказанган мәдәният хезмәткәре Николай Сергей улы Фролов башлап йөри . Хәзерге вакытта Чирмешән районы мемориаль үзәге — Чирмешән туган як тарихы музееның бер бүлеге.

## Бина
Музей ике катлы бинада урнашкан.

## Экспонатлар
Мәйданы — 680,2 кв. м. Фондта 2 804 саклау берәмлеге. 8 экспозиция залы бар. Музей экспозицияләренең авторлары — Н. С. Фролов һәм В. В. Захарова. Музейда Чирмешән турында матди тарихи чыганаклар, документлар саклана. Экспонатлар арасында XIII гасыр тәңкәләре, Екатерина II заманы нумизматика тупланмасы бар. Этнография тупланмасында төбәктә яшәүче барлык милләтләрнең тарихы күзаллана. XIX гасырда татар һәм мордва хатын-кызлары кигән милли киемнәр күрсәтелә. Чирмешән районы мемориаль үзәгендә Чирмешән төбәге белән бәйле 16 мең шәхес турында мәгълүмат тупланган. 2017 елда Альберт Борһанов җитәкчелегендә Чирмешән районында узган фәнни-эзләнү эшләрендә табылган барлык археологик табылдыклар музейга тапшырылган.
#### Тупланмалар
* нумизматика 
* сынлы сәнгать, скульптура, графика әсәрләре 
* табигать фәннәре  
* сирәк китаплар, шул исәптән, 1934 елда басылган «Кече совет энциклопедиясе», 1951—1957 елларда басылган 50 томнан торучы «Зур совет энциклопедиясе».

## Экскурсияләр
* Октябрь инкыйлабы һәм Ватандашлар сугышы
* Күмәк хуҗалыклар төзелү
* Сәяси золым
* Бөек Ватан сугышы
* Чирмешән кирмәне — ачык һавадагы музей

## Сылтамалар
*  Чирмешән районы туган як тарихы музее.  Чирмешән районы сайты
*  Историко-краеведческий музей Черемшанского района. tatfrontu.ru

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Чирмешән районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Тоба (мәгънәләр)

**Тоба** — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
* Тоба — Әгерҗе районы авылы.
* Тоба — Түбән Кама районы авылы.
## Гидроним
* Тоба — Индонезиядәге күл. 
## Моны да карагыз
* Тоба һәлакәте (*вулкан атылу*)

Төркем:Топонимнар
Төркем:Һидронимнар
Тырыш (мәгънәләр)

**Тырыш** — күп мәгънәле сүз, топоним.

*[[Торак пункт]]лар*:
:
----
:: Башкортстан Республикасы
* Тырыш (*1926 елгы беренче атамасы* **Яңа Чүплек**) — Бакалы районының юкка чыккан авылы.
----
:: Татарстан Республикасы
* Тырыш — Азнакай районы авылы.
* Тырыш — Кукмара районы авылы.
* Торыш (*1904 елгы беренче атамасы* **Тырыш**) — Мөслим районы авылы.
----
:: Киров өлкәсе
* Тырышкино — Кикнур районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Уразлы (мәгънәләр)

**Уразлы** — күп мәгънәле сүз, топоним.

*[[Торак пункт]]лар*:
:
:: Татарстан Республикасы
* Уразлы, Уразавыл  — Кама Тамагы районы авылы.
* Уразлы — Яшел Үзән районы авылы.
:: Чуашстан Республикасы
* Уразлы — Янтык районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Беннетт кануннары

Квант мәгълүматның **Беннетт кануннары** түбәндәгечә:
# 1 кубит \geqslant 1 бит (классик мәгълүмат),
# 1 кубит \geqslant 1 эбит (квант буталчылыгы биты),
# 1 эбит + 1 кубит \geqslant 2 бит (ягъни супер-тыгыз кодлау),
# 1 эбит + 2 бит \geqslant 1 кубит (ягъни квант телепортациясе),

биредә \geqslant "эшен эшли ала" дигәнне аңлата.

Бу кануннар якынча 1993 елда Чарльз Эйч. Беннетт тарафыннан формулирланган булган.

## Искәрмәләр
* *Quantum Mechanics: The Physics of the Microscopic World*, Benjamin Schumacher, The Teaching Company, lecture 21
Тимәш (мәгънәләр)

**Тимәш** — күп мәгънәле сүз, топоним.
## Татарстан
* Тимәш — Азнакай районы (*юкка чыккан?*) авылы.
* Тимәш — Лениногорск районы авылы.
## Башкортстан
* Тимәш — Миякә районы авылы.
## Самар өлкәсе
* Тимәш — Шонталы районы авылы.
## Моны да карагыз
* Тимәш вулысы 

Төркем:Топонимнар
Dornier DO-960

**Dornier DO-960** Dornier Do 31 тәҗрибә VTOL очагы өчен конструкцияләнгән гибрид санак булган.
Гибрид ысулы VTOL белән идарә итү өчен исәпләүләр шул вакыттагы цифрлы санакларда мөмкин булмаганга күрә кирәк булган. Вертикаль очып китүләр чын вактта катлаулы тигезләмәләрне чишүне таләп иткән. DO-960-та цифрлы санак элементлары да, аналог санак элементлары да бар. Аналог берәмлекләр исәпләү өчен авыр тигезләмәләрне чишү өчен, ә цифрлы берәмлекләр тулаем программа агымы белән идарә итү өчен җаваплы.
Гәрчә күбесенчә авиация өчен мәгълүм булса да, Dornier Flugzeugwerke инженер вертикаль очып китүләрне башлаганнан бирле аналог һәм гибрид санакларны төзи башлаган. Dornier DO-960 бу сериянең соңгы мәгълүм гибрид санагы булган.

## Искәрмәләр
* The Dornier DO-960 Analog Computer
Бер платалы Motorola санаклары

**Бер платалы Motorola санаклары** — бу эчкә корылган системалар өчен Motorolaның санак платалар җитештерү тармагы. Өч төрле сызык бар: **mvme68k**, **mvmeppc** and **mvme88k**. Платаларны беренче җитештерү линиясе 1988 елда барлыкка килгән. Motorola бу платаларны һаман җитештерә һәм соңгысы MVME3100 дип атала.

NetBSD MVME147, MVME162, MVME167, MVME172 һәм MVME177 модуль гаиләләрен тәэмин итә.

OpenBSD MVME141, MVME165, MVME188 һәм MVME197 платаларын тәэмин итә.

## Искәрмәләр
Лена алтын приискалары

**Лена алтын приискалары** () — Лена елгасы бассейнында алтын чыгару буенча приисклар.
## Приисклар тарихы
1844 елны Витимск-Олекма районында алтын табу башлана.
### Фонд биржасы

### Компания хуҗалары
## 1912 елның Лена кушылдыгында эшчеләрне атып үтерү

Төркем:Себер тарихы
Шри Сваминараян Мандир, Чикаго (Уилинг)

**Шри Сваминараян Гыйбадәтханәсе, Уилинг** ул Чикагоның ян шәһәре Уилингта урнашкан Сваминараян гыйбадәтханәсе. Ул Сваминараян Сампрадайның Халыкара Сваминараян Сатсанг Мандалы (Лакшми Нараян Дэв Гади) астында килә. Гыйбадәтханә шулай ук Халыкара Сваминараян Сатсанг Оешмасының әгъзасы булып тора.

1991 елның 26 маенда *Ачарья Шри Аджендрапрасадҗи Маһараҗ* тарафыннан ачылып, ул ике акр җирдә төзелгән булган.

$1.7 миллион бәясенә төзелеп, ул өч-шпильле гыйбадәтханә булып, шпильләр яссы түбәле гыйбадәтханәнең алгы кырыен бизәп торалар. Сәнәгать биналары арасында торып, ул квадрат формалы, крем төсенә буялган бина, аның 40 000 кеше сыйдырышлы зур дога кылу залы бар һәм аны тулысынча волонтерлар тәэмин итә. Нараянаның башка аватарлары белән беррәттән сурәт формасында Сваминараянга табыналар.

## Шулай ук карарга мөмкин

* Сваминараян
* Сваминараян Хәрәкәте

## Билгеләмәләр

## Искәрмәләр

* Williams, Raymond (2001), Introduction to Swaminarayan Hinduism, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-65422-7
* Williams, Raymond (2004), Williams on South Asian Religions and Immigration: Collected Works, Ashgate Publishing Ltd., ISBN 0-7546-3856-1

## Тышкы сылтамалар
* Official Swaminarayan Temple Wheeling website
* Official Laxmi Narayan Dev Gadi website

Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Сваминараян хәрәкәте
Бхубанешвар

**Бхубанешвар** () — Һиндстанның Орисса штатының башкаласы булган шәһәр.
## Тарих
Борынгы шәһәрнең 2000 елдан артык тарихы бар. Шәһәрнең исеме Өч дөньяның (Трибхуван) Хуҗасы (Ишвар), ягъни Шива дигәнне аңлата.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 
## Шулай ук карарга мөмкин
* Рам Мандир, Бхубанешвар
* Вишванатх Шива Гыйбадәтханәсе, Бхубанешвар
* Уттарешвара Шива Гыйбадәтханәсе

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Шиваизм
Арча әдәбият һәм сәнгать музее

**Арча әдәбият һәм сәнгать музее** () — Татарстанның Арча шәһәрендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). «Казан арты» тарих-этнография музее филиалы. Арча ягы белән бәйле 40 язучы-шагыйрь һәм 20 сәнгать эшлеклесе турында мәгълүмат белән таныштыра.

## Тарих
Музей 1995 елның 26 апрелендә ачыла. 2009 елдан — «Казан арты» тарих-этнография музее бүлеге.

## Экспонатлар
Музей фондында 2 947 саклау берәмлеге. Экспонатлар арасында галимнәр Габденнасыйр әл-Курсави, Шиһабетдин Мәрҗани, Шәмсетдин Күлтәси, драматург Галиәсгар Камал, шагыйрь–язучылар Габдулла Тукай,  Сибгат Хәким (*язу приборы*), Гариф Ахунов (*эш өстәле, урындыгы, язу машинкасы, «Өчиле күренеше» картинасы, бүләкләр-сувенирлар*), Мөхәммәт Мәһдиевның (*эш өстәле һәм урындыгы, китап шүрлеге, курткасы, күзлеге, өстәл һәм кул сәнгатьләре, дипломы*) документлары һәм шәхси әйберләре урын алган. Язучылар һәм тел галимнәре Мәхмүт Галәү, Хәй Хисмәтуллин, Гөлчәчәк Галиева, Заһирә Гомәрова, Радик Фәизов, Альберт Яхин, Фәрваз Миңнуллин, Диас Вәлиев, Фәрит Бәшир, Гайсә Гатауллин белән бәйле экспонатлар бар. Гомәр Бәшировка багышланган махсус экспозициядә үзе бүләк иткән шәхси әйберләре (*эш өстәле, урындыгы, язу приборы, костюм-күлмәге, чәйнеге, самавыры һ. б.*) һәм китаплары, фотолары куелган. Бөек Ватан сугышында катнашкан Госман Бакиров, Мостафа Ногман, Әнәс Галиев, Рафаил Төхфәтуллиннар турында фотодокументлар урын алган. Музей фондында Гомәр Бәширов, Гариф Ахунов, Мөхәммәт Мәһдиев, Мәрзия Фәйзуллинаның шәхси китапханәләре саклана.

Музейның сәнгать бүлегендә актерлар Нәгыймә Таҗдарова, Хезмәт Каһарманы  Зөләйха Богданова, Гыйләҗ Казанский, җырчылар-актерлар Шамил Әхмәтҗанов, Гөлзадә Сафиуллина, Рәбига Сибгатуллина, Айдар Фәйзрахманов, Фәнәвил Галиев, Булат Сәлахов, Раушания Фәйзуллина, Габделфәт Сафин, Фердинат Фәтхрахманов, Рөстәм Закиров һ.  б. турында экспонатлар бар. Җырчы Федор Шаляпинның 1885—1886 елларда Арчада укуы турында документлар урнаштырылган. 1996 елда Арча сабантуенда Б. Н. Ельцин һәм М. Ш. Шәймиевның катнашуы турында фотоматериаллар аерым экспозиция итеп куелган. Татарстанның халык язучылары һәм Габдулла Тукай премиясе лауреатлары турында күргәзмә булдырылган.

## Сылтамалар
*    «Казан арты» тарих-этнография музее сайты 
*  Арский музей литературы и искусства. Музеи России

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Арча районы музейлары
Төркем:Әдәби музейлар
Төркем:Сәнгать музейлары
«Әлифба» музее (Арча)

**«Әлифба» музее** () — Татарстанның Арча шәһәрендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). «Казан арты» тарих-этнография музее филиалы. «Әлифба»га нигезләнеп, дөнья халыкларында уку-язуның килеп чыгышы тарихы белән таныштыра.

## Тарих
1999 елда Арча педагогия көллиятендә көллият укытучылары Сәләй Гатат улы Вәгыйзов һәм Рәмзия Гыйләҗ кызы Вәлитованың педагогик һәм фәнни эзләнүләренә, алар язган «Әлифба» дәреслегенә, педагогик һәм иҗади хезмәтләренә нигезләнеп, «Әлифба музее» ачыла. 1998 елның октябрь аенда Арча педагогика көллиятендә Сәләй Гататович Вәгыйзовның 90 яшьлек юбилее уңаеннан кичә үткәрелә. Татарстанның 1997-2004 еллардагы мәгариф һәм фән министры Фарис Харисов үз чыгышында «Әлифба» китабы авторлары Рәмзия Вәлитова һәм Сәләй Вәгыйзовның иҗат мирасына багышлап музей оештырырга тәкъдим итә. Арча педагогика көллиятенең ул вакыттагы директоры Илдус Габдрахман улы Сәгъдиев көллиятнең пенсиядәге тарих укытучысы Хөсәен Фатыйх улы Хәйруллинны янә эшкә чакырып, әлеге уку йорты тарихы һәм «Әлифба» музейларын оештыру һәм төзү вазифасын тапшыра. Х. Ф. Хәйруллин ― музейның беренче директоры.

## Экспонатлар
Мәйданы 101 кв. м. Музей фондында 1 365 саклау берәмлеге исәпләнә. Музейда борынгы заманнардан алып бүгенге көнгә кадәр дөнья халыкларында уку-язуның килеп чыгышын чагылдырган 1 226 экспонат урын алган. Музейда төрле графика һәм алфавит системалары турында мәгълүматлар күп. Күргәзмәдә 1965 елда татар мәктәпләре өчен чыгарылган «Әлифба» китабы, С. Г. Вәгыйзов һәм Р. Г. Валитованың 43 хезмәте (*дәреслекләр, китаплар, методик әсбаблар һ. б.*) урын алган.

## Галерея

## Сылтамалар
*     Музей «Алифба». Музеи России
*  «Казан арты» музее сайты 

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Арча районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Төркем:Мәгариф музейлары
Төркем:Арча оешмалары
Мөхәммәт Мәһдиев музее (Гөберчәк)

**Мөхәммәт Мәһдиев  музее** () — Татарстанның Арча районы Гөберчәк авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). «Казан арты» тарих-этнография музее филиалы. Күренекле татар язучысы, Тукай бүләге иясе Мөхәммәт Мәһдиевның (*Мөхәммәт Сөнгатулла улы Мәһдиев, [[1930 ел|1930]]—[[1995 ел|1995]]*) тормыш юлы һәм иҗаты белән таныштыра.

## Тарих
2000 елның 13 июлендә ачыла.

## Бина
Музей  уртасындагы бер катлы агач йортта урнашкан. Музей, М. Мәһдиев әйтеп калдырганча, язучының туган йорты урынында салынган. Бина салуда Арча урман хуҗалыгы ярдәм иткән. Бинада авыл китапханәсе дә урнашкан.

## Экспонатлар
Музей фондында 760 саклау берәмлеге. Музей экспонатлары язучының балачак һәм яшьлек еллары белән таныштыра.

Күргәзмәдә язучының туган йорты, Казан фатирындагы эш бүлмәсе күренешләре торгызылган. Шулай ук әтисе Сөнгатулла Бәдретдин улы Мәһдиев (*[[1885 ел|1885]]—[[1938 ел|1938]]*) һәм әнисе язмышына бәйле материаллар да тупланган.

## Сылтамалар
*   Музей М. Магдеева. Музеи России

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Арча районы музейлары
Төркем:Әдәби музейлар
Төркем:Мемориаль музейлар
Төркем:Мөхәммәт Мәһдиев
Човара Чидамбарасвами Гыйбадәтханәсе

** Човара Чидамбарасвами Гыйбадәтханәсе ** Эрнакулам районында Човварада урнашкан. Төньяк гыйбадәтханәсенең төп Ходае булып sanctum sanctorum-да көнчыгышка карап торган Натараджа формасындагы Шива Ходае. Ышану буенча бу гыйбадәтханә Кераланың 108 Шива гыйбадәтханәсенең берсе булып тора һәм олы фикер иясе Парашурама тарафыннан Шива Ходаена багышланып куелган булган. Гыйбадәтханәнең Махашиваратри фестивале Малаялам Кумбха аенда (февраль-март) бәйрәм ителә.

## Шулай ук карарга мөмкин
* 108 Шива Гыйбадәтханәсе
* Керала Гыйбадәтханәләре

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Чупай (мәгънәләр)

**Чупай** — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
:
:: Татарстан Республикасы
* Чупай — Әлмәт районы авылы.
* Чупай — Кукмара районы (*юкка чыккан?*) авылы.
* Чупай — Мамадыш районы авылы.
* Чупай — Минзәлә районы авылы.
:: Башкортстан Республикасы
* Чупай — Шаран районы авылы.
## Гидроним
* Чупай — Кичү кушылдыгы (Зәй районы).
* Чупай — Кичү кушылдыгы (Әлмәт районы).
## Моны да карагыз
* Чупай авылы карьеры

Төркем:Топонимнар
Төркем:Гидронимнар
«Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä» medal

**«Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä» medalе** — Rossiä Federatsiäse, Tatarstan Cömhüriäte däwlät büläkläreneñ berse.

## Medal turında qağıydänamä
Rossiä Federatsiäse Prezidentınıñ 2005nçe yılnıñ 30 iyünendäge «Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä» medale turında"ğı 762 nçe Ukazı nigezendä:

# «Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä» medalen tapşıru qağidälären häm tärtiben raslarğa (1 nçe quşımta).
# «Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä» medalen tapşırunı oyıştıru buyınça Cömhüriät komissiasen tözergä (2 nçe quşımta).
# Qazan şähär xakimiäte başlığına «Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä» tapşıru öçen grajdannar isemelegen tözü buyınça şähär oyıştıru komissiasen buldırırğa.
# Älege Boyırıqnıñ ütälüen kontroldä totınu Tatarstan Cömhüriäte Prezıdentı Apparatına yöklärgä.

## Büläklänüçelär

#Qazanda yäşäüçe Böyek Watan Suğışı qaharmannarı
#Qazanda Böyek Watan Suğışı waqıtında 6 aydan kim bulmağan waqıt däwamında eşlägän tıl xezmätçännäre yäki  Böek Watan Suğışı waqıtında fidaqar xezmät kürsätkän öçen SSRBnıñ medalläre häm ordennarı belän büläklängän xezmät veterannarı
#Qazan qalası üseşenä zur öleş kertkän şäxeslär
## Şulay uq qarağız
*Qazannıñ meñyıllığı

## İskärmälär

Төркем:Татарстан медальләре
Төркем:Казан
Sheng Ye International

**Sheng Ye International** (胜业国际) - куәтле электроника конденсаторларын җитештерүче ширкәт.
## Тарихы
* 1996 елда нигезләнгән булган
* 2001 елда ISOS-9001-не узган
* 2008 елда Милли югары технология бизнесы титулын яулаган
* 2011 елда ISO 4001-не узган, Гуандонг Провинциясе мәшһүр исемен яулаган
* 2014 елда ширкәт күчкән
* 2015 елда Гуандонг Провинциясенең куәт системалары сыйфатын яулаган
* 2016 елда оешу системасын үзгәрткән
* 2018 елда исеме Sheng Ye Electrical Co., Ltd-ка үзгәргән
## Тышкы сылтамалар
Sheng Ye International ширкәте сайты 

Төркем:Электроника җитештерүчеләр
Төркем:Кытай ширкәтләре
NEC V25

**NEC V25** (**µPD70320**) NEC V20 Үзәк эшкәрткеч җайланманың микроконтроллер юрамасы. Аның шундый хасиятләре булган:

* NEC V20 төше: 8-битлы тышкы бирелгән мәгълүматлар юлы, 20-битлы адрес шинасы
* Таймерлар
* Тышкы эшне өзү контроллеры
* Ике-каналлы UART һәм бер-бер артлы аралашу өчен бод дәрәҗәсе генераторы

Ул NEC тарафыннан 2003 ел башында туктатылган булган early 2003

## Искәрмәләр
Бхаванишанкар

Ходай **Бхаванишанкар** ул хатыны Бхавани (Парвати) белән Ходай Шива.
Бу Шактисы белән Ходай Шива формасы.

Ходай Бхаванишанкар Шри Саунстхан Гаудападачарья Кавале Матхның яклаучы Илаһы булып тора.

Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине Илаһлары
Гватемала (шәһәр)

**Гватемала** () — Гватемаланың Гватемала департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1776 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 
Төркем:Гватемала шәһәрләре
Миско

**Миско** () — Гватемаланың Гватемала департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1526 елда нигезләнгән.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Гватемала шәһәрләре
Ленино-Кокушкино музей-тыюлыгы

**«Ленино-Кокушкино» дәүләт тарихи-мәдәни музей-тыюлыгы** () — Татарстанның Питрәч районы Ленино-Кокушкино (Апакай) авылында урнашкан дәүләт (*[[РФ]]*) бюджетындагы  мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). 2022 елдан ТР милли музее филиалы.  XIX гасыр  көнкүреше, В. И. Ленинның туганнары Бланклар һәм Ульяновлар гаиләсе тарихы белән таныштыра.

«Ленино-Кокушкино тарихи-мәдәни музей-тыюлыгы» исеме белән Татарстан Республикасы Милли музееның структур бүлекчәсе булып тора.

## Тарих
1847 елда табиб А. Д. Бланк (*В. И. Ленинның әнисе ягыннан бабасы*) Апакайда утар сатып ала. Әлеге утарда В. И. Ленинның әнисе  яшь чагы, В. И. Ленинның балачагы, 1887—1888 еллардагы сөрген вакыты уза. 1917 елгы инкыйлаб чорында әлеге утар тар-мар ителә. 1936 елга кадәр биредә ташландык җир була. 1939 елның 20 гыйнварында, ССРБ  президиумы каршындагы инкыйлаб һәйкәлләрен саклау буенча комитетның 1934 елның 16 декабре һәм 1936 елның 2 марты карарлары буенча, Апакай авылында сакланып калган флигельдә беренче мәртәбә В. И. Ленин музее ачыла. Музейны оештыруда В. И. Ленинның туганнан туганы Николай Иван улы Веретенников һәм әнисе Мария Александр кызының бертуганының кызы  Е. Л. Жакова ярдәм итә. 1986—1987 елларда, архив материаллары нигезендә, музей составындагы барлык агач биналарны торгызу эшләре башкарыла. «В. И. Ленинның Ленино-Кокушкинодагы мемориаль музее» исемен ала.
2003 елда В. И. Ленинның музее базасында музей-тыюлык оештырыла. Максаты — Александр Дмитрий (Мойша) улы Бланкның XIX гасыр утары комплексын саклау. 2004 елның 6 июнендә музей ачыла.

2022 елның апреленнән музей статусы ТР милли музееның филиалы итеп үзгәртелә. Әлеге музей ― ТР Милли музееның 13нче филиалы .

## Экспонатлар
Гомуми мәйданы (*парклар белән*) — 7,6 га, күргәзмәләр мәйданы — 456 кв. м. Тыюлык үз эченә А. Д. Бланкның агачтан салынган ике катлы йортын, җәйге йортын (*флигель*), хуҗалык корылмаларын, агачлар паркын, декоратив куаклыкны, каенлыкны һәм төзекләндерү элементларын ала. Музей-тыюлык тупланмасына 677 экспонат (*20 графика, 10 сын, 479 гамәли сәнгать, көнкүреш һәм этнография әйберләре, 15 документ, 86 фәнни-табигать әйберләре, 67 башка материа*л) керә. Экспозицияләр Бланклар һәм Ульяновлар гаиләсенең — XIX гасыр асылзатларының көнкүрешен тасвирлый.
## Искәрмәләр

## Әдәбият
# Дом-музей В. И. Ленина в Кокушкино. Казан, ТКН, 1964.
# *Ленар Гобәйдуллин*.  Ленино-Кокушкино музее.  «Безнең мирас», 12.08.2015

## Сылтамалар
*    Государственный историко-культурный музей-заповедник «Ленино-Кокушкино». Музеи России
*    Ленино-Кокушкино. Сайт Команды Кочующие, 10.08.2012

Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Питрәч районы музейлары
Төркем:Мемориаль музейлар
Төркем:Владимир Ленин
Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее
Петр Гаврилов музее (Әлбәдән)

**Советлар Берлеге Каһарманы Петр Михаил улы Гаврилов музее** () — Татарстанның Питрәч районы Әлбәдән авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*).  Советлар Берлеге Каһарманы,  саклаучыларның берсе майор Петр Гавриловның (*Петр Михаил улы Гаврилов, [[1900 ел|1900]]—[[1979 ел|1979]]*) тормышы һәм каһарманлыгы белән таныштыра.

## Тарих
2010 елның 30 июнендә, сугыш каһарманының тууына 110 ел тулу уңаеннан, Петр Гавриловның туган авылы Әлбәдән авылында ачыла.

## Бина
Петр Гаврилов яшәгән йорт-җир урынында башка хуҗалык булу сәбәпле, музей өчен агачтан бер катлы яңа бина Әлбәдән авылы читендә төзелә . 

## Экспонатлар
Мәйданы — 129, 3 кв. м. Фондnа ~500 саклау берәмлеге, шул исәптән П. М. Гавриловның Әлбәдән авылы кешеләре ярдәмендә тупланган шәхси әйберләре, шул исәптән, хәрби өс киеме, кул сәгате (*27 саклау берәмлеге*) куелган. Брест кальгасе күренеше булдырылган. Петр Михаил улы Гавриловның керәшен булуын искә алып, керәшеннәрнең көнкүрешен, мәдәниятен тасвирлаучы экспонатлар да (*100 саклау берәмлеге*) урын алган. Керәшен йорты интерьеры торгызылган.

## Сылтамалар
*  Музей Героя Советского Союза П. М. Гаврилова. Музеи России
*   Музей Героя Советского Союза П. М. Гаврилова. tatfrontu.ru
*  Пётр Михайлович Гаврилов - Герой Советского Союза. Сайт Команды Кочующие, 09.05.2014

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Питрәч районы музейлары
Төркем:Мемориаль музейлар
Төркем:Петр Гаврилов
Линг сумматоры

Электроникада сумматор ул ике санның n-бит суммасын исәпли торган комбинатор яки бер-бер артлы дәвамлы мантыйк элементы. **Линг сумматорлары** аеруча тиз сумматор булып тора һәм Эйч. Лингның тигезләмәләрен кулланып ясалган һәм гадәттә биполяр комплементар металл-оксид ярымүткәргечләрендә кулланыла. Hewlett Packard-ның Сэмюэл Наффцигер 1996 ел ISSCC-ында Линг тигезләмәләренә нигезләнгән Комплементар-металл ярымүткәргечләргә нигезләнгән 0,5 мкм лы инноватив 64 битлы сумматорын тәкъдим иткән.  The Naffziger сумматоры тоткарлануы вакыты 1 наносекундтан азрак яки 7 FO4 булган. Түбәндә тәфсилрәк мәгълүмат өчен Наффцингер документларын карый аласыз.

## Тышкы сылтамалар
# H. Ling, "High Speed Binary Parallel Adder", IEEE Transactions on Electronic Computers, EC-15, p.&nbsp;799-809, October, 1966.
# H. Ling, "High-Speed Binary Adder", IBM J. Res. Dev., vol.25, p.&nbsp;156-66, 1981.
# R. W. Doran, "Variants on an Improved Carry Look-Ahead Adder", IEEE Transactions on Computers, Vol.37, No.9, September 1988.
# N. T. Quach, M. J. Flynn, "High-Speed Addition in CMOS", IEEE Transactions on Computers, Vol.41, No.12, December, 1992.
# S. Naffziger, "A Sub-Nanosecond 0.5um 64b Adder Design", Digest of Technical Papers, 1996 IEEE International Solid-State Circuits Conference,  San Francisco, 8-10 Feb. 1996, p.&nbsp;362 –363.
# S. Naffziger, "High Speed Addition Using Ling's Equations and Dynamic CMOS Logic", U.S. Patent No. 5,719,803, Issued: February 17, 1998.
Oxygen проекты

**Oxygen Проекты** Массачусетс Технология Институтының MIT Санак Фәне һәм Ясалма Интеллект Лабораториясенең тулаем, үзәгендә кеше булган исәпләүне булдыру өчен өйрәнү проекты.  Oxygen архитектурасы кул белән операцияләнә торган терминаллар, әйләнә-тирәгә кертелгән санаклар, һәм бу җайланмаларны тоташтурычы динамик конфигурацияләнгән челтәрләрдән тора.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* MIT Project Oxygen

Төркем:Ясалма интеллект
Батырлык өчен медале

**Батырлык өчен медале**   – ССРБ нең дәүләт бүләге. 1938 елның 17 октябрендә кабул ителгән.  Медальнең рәссамы - Сергей Иван улы Дмитриев.

Төркем:ССРБ медалләре
Панчапсарас

**Панчапсарас** (Санскрит телендә: pañcāpsaras) бу борынгы Санскрит телендә Рамаяна эпосында III Китапта (Аранья Канда) искә алынган күл. Аның исеме Биш Апсаралар (күле) дигәнне аңлата, бу Һинд дине һәм Буддачылыкта болытлар һәм суларның хатын-кыз рухлары дигәнне аңлата, бу "нимфалар", "күк нимфалары" һәм "күк кызлары". Бу күлгә Дандака урманы аша сәяхәте вакытында Һинд динендә Вишнуның җиденче аватары дип саналган Рама Ходае зиярәт кылган. Күлне олы хәким һәм аскет Мандакарни аскезасы көче ярдәмендә барлыкка китергән.

## 5 Аспсараның идентиклыгы
Рамаяна (китап) Панчапсаралар арасында Урваши, Рамбһа, Менака һәм Тилоттаманы искә ала.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Тһоттипал Бхагвати Гыйбадәтханәсе

**Тһоттипал Бхагвати Гыйбадәтханәсе** Керала штатында Тхриссур районында урнашкан Бхагавати гыйбадәтханәсе. Ул Парашурама тарафыннан нигезләнгән 108 Дэви гыйбадәтханәләрнең берсе. Гыйбадәтханә Типу Солтан һөҗүмнәре нәтиҗәсендә җимерелгән булган һәм 19-ынчы гасыр ахырында торгызылган булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шактизм
«Алтын Йолдыз» медале (ССРБ)

**«Алтын Йолдыз» медале** ()— ССРБ дәүләт бүләге,СССРсе Каһарманының махсус аерымлык билгесе. 1939 елның 1 августында кабул ителә. Рәссамы - Иван Иван улы Дубасов.

 «Алтын Йолдыз» медале — ССРБ бүләге, Советлар Берлеге Каһарманына бирелгән.

## Шулай ук карагыз
* «Алтын Йолдыз» медале (РФ)

Төркем:ССРБ медалләре
Хезмәт ветераны медале

**Хезмәт ветераны медале**   – ССРБ нең дәүләт бүләге. 1974 елның 18 гыйнварда кабул ителгән.  Медальнең рәссамы - Сергей Аким улы Поманский.
Максим Горький музее (Красновидово)

**Максим Горький музее** () — Татарстанның Кама Тамагы районы Красновидово авылында урнашкан дәүләт мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). ТР милли музее бүлеге. Рус язучысы, җәмәгать эшлеклесе Максим Горький тормышының (*Алексей Максимович Пешков, [[1868 ел|1868]]—[[1936 ел|1936]]*) Красновидовода узган чоры белән таныштыра. Красновидово музее — ил буенча Максим Горькийның авыл җирлегендә ачылган беренче музее.

## Тарих
1972 елның 28 мартында нигез салынган. 1979 елның 10 октябрендә ачылган. Музейга нигез салучылар — тарихчы-археолог Николай Филипп улы Калинин (*[[1888 ел|1888]]—[[1959 ел|1959]]*) һәм  язучы, РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре Мария Николай кызы Елизарова (*[[1908 ел|1908]]—[[1995 ел|1995]]*). Беренче экспозицияне Казан тарихчысы В. В. Чумаков ясый.

1979—1982 елларда — Максим Горькийның Казандагы музее филиалы. 1983 елдан — ТР милли музее бүлекчәсе. Беренче директорлар — Валентина Иван кызы Кобзова, Валентина Григорий кызы Останина.
 
## Бина
Музей бер комплекска берләшкән ике таш бинадан гыйбарәт: кызыл кирпечтән салынган яңа музей бинасы (*янкорма*) һәм Михаил Антон улы Ромасьның сакланып калган кибете бинасы. 

## Экспонатлар
Күргәзмә мәйданы — 144 кв. м. Экспонатлар саны — 850. Экспозиция Максим Горькийның 1888 елның яз-көз айларында Красновидовода уздырган көннәре мохитен күрсәтә. Музей ике — мемориаль (*М. А. Ромасьның торак бүлмәсе, кибете*) һәм әдәби өлештән тора. Күргәзмә Красновидово авылының 1732 елдан башлап тарихы белән таныштыра. XIX гасыр рус керәстияны йорты интерьеры торгызылган. 

Красновидовода узган көннәре турында язучы «Минем университетларым» әсәрендә телгә ала.

## Сылтамалар
*  Музей М. Горького в Красновидово. Музеи России
*  Музей М. Горького в Красновидово. ТР милли музее сайты

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Кама Тамагы районы музейлары
Төркем:Әдәби музейлар
Төркем:Мемориаль музейлар
Төркем:Максим Горький
Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее
«Урак һәм Чүкеч» медале

**«Урак һәм Чүкеч» алтын медале**. Советлар Берлегендә Социалистик хезмәт каһарманы исеме белән бирелде.  1940 елның 22 маенда кабул ителде. Рәссамы - Сергей Аким улы Поманский.
Шәмәк (мәгънәләр)

**Шәмәк** — күп мәгънәле сүз, топоним.
* Шәмәк — Апас районы авылы.
* Шәмәк — Буа районы авылы.
* Шәмәк — Мамадыш районы авылы.
## Моны да карагыз
* Кече Шәмәк — Тәтеш районы авылы.
* Олы Шәмәк — Тәтеш районы авылы.
* Шемәк — БР Уфа районы авылы.
## Шулай ук карагыз
* Шәмәк мәчете
* Олы Шәмәк вулысы

Төркем:Топонимнар
Юлтимер (мәгънәләр)

**Юлтимер** — күп мәгънәле сүз, топоним.

*[[Торак пункт]]лар*:
:
:: Башкортстан Республикасы
* Юлтимер — Бакалы районы авылы.
:: Татарстан Республикасы
* Юлтимер — Лениногорск районы авылы.
* Юлтимер — Сарман районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Сан-Хосе (Коста-Рика)

**Сан-Хосе** () — Коста-Риканың Сан-Хосе департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1737 елда нигезләнгән.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Коста-Рика шәһәрләре
Максим Горький музее

**Максим Горький музее**:
## Татарстан
* Максим Горький музее — 1940 елда Казанда ачылган музей.
* Максим Горький музее — 1979 елда Красновидовода ачылган музей.
## Моны да карагыз
* Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты
* А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты
## Шулай ук карагыз
* Максим Горький (мәгънәләр)
* Максим Горький урамы

Төркем:Музейлар
Төркем:Максим Горький
Максим Горький урамы

**Максим Горький урамы**:
* Максим Горький урамы — Ижау урамы.
* Максим Горький урамы — Казан урамы.

Төркем:Урамнар
Төркем:Максим Горький
Ана медале

**«Ана медале»** - Советлар Берлегендә биштән артык бала үстергән аналарга тапшырылган. 1944 елның 8 июлендә кабул ителде. Рәссамы Николай Николай улы Жуков.
Вакеешварар

**Вакеешварар** Һинд дине Ходае Шива өчен башка исем. Шива лотос чәчәгендә утыра.
Вакеешварар Гыйбадәтханәсе Һиндстанда, Эроде Районында Патлурда урнашкан.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине Илаһлары
Төркем:Шиваизм
Тукаевлар музей-йорты (Кушлавыч)

**Тукаевлар музей-йорты** () — Татарстанның Арча районы Кушлавыч авылында урнашкан дәүләт мәдәният оешмасы (музей). Габдулла Тукай дәүләт әдәби-мемориаль музей комплексына керә. Бөек татар шагыйре Габдулла Тукайның (*Габдулла Мөхәммәтгариф улы Тукаев, [[1886 ел|1886]]—[[1913 ел|1913]]*) туган авылы Кушлавычта урнашкан һәм шагыйрьнең әтисе Мөхәммәтгариф мулла Тукаев гаиләсенең көнкүреше белән таныштыра.

## Тарих
Музей-йорт 1996 елның 24 маенда ачыла. 

## Бина
Музей Мөхәммәтгариф мулланың төзекләндерелгән утарында оештырылган.

## Экспонатлар
Күргәзмә мәйданы — 85 кв. м. Музей фондында 500 дән артык (*420 се төп фондта*) саклау берәмлеге исәпләнә. Экспозиция татар халык шагыйренең туган йортын, аның эчке күренешен күз алдына китерергә ярдәм итә. Музейда XIX гасыр ахыры татар авылы йортының интерьеры (*эчке күренеше*) торгызылган. Мөхәммәтгариф мулланың йорты ирләр ягына һәм хатын-кызлар ягына бүленгән булган. Ирләр ягының авыл мәдрәсәсе (мәктәбе) рәвешендә ясалуы Г. Тукайның чыгышы белән муллалар нәселеннән булуына басым ясый. Тукаевлар нәселендә җиде буын мулла булуы билгеле.
Йортның хатын-кызлар ягында хатын-кыз кулы белән ясалган әйберләр урын алган. Әлеге экспонатлар ярдәмендә Г. Тукайның тормыш юлы, аның шәхес, шагыйрь буларак үсүе күрсәтелә.

## Сылтамалар
*   Дом-музей семьи Тукаевых. Музеи России
*   Музей-комплекс сайты

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Арча районы музейлары
Төркем:Әдәби музейлар
Төркем:Мемориаль музейлар
Төркем:Габдулла Тукай
Hitachi SR8000

**Hitachi SR8000** Hitachi Ltd. тарафыннан якынча 2001 елда ясалган югары башкаручанлыкны суперсанак. Ул 4-тән алып 512 төеннән гыйбарәт, һәрберсендә күпсанлы Hitachi RISC микропроцессорлары бар. Кооператив микропроцессорлар синхронлык өчен шул ук адрес пространствосына бәйле.

2002 елда, Ясумаса Канада бу модельне кулланып Пи санын 1.24 триллион унарлы разрядына кадәр исәпләгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Hitachi
Габдулла Тукай музее (мәгънәләр)

**Габдулла Тукай музее**:

* Габдулла Тукай музей комплексы — 1971 елда Яңа Кырлайда ачылган музей.
* Тукай музее — 1986 елда Казанда (Шамил йорты) ачылган музей.
* Тукаевлар музей-йорты — 1996 елда Кушлавычта ачылган музей.
* Габдулла Тукай музее — 2006 елда Җаекта (Казакъстан)  ачылган музей.

Төркем:Музейлар
Төркем:Габдулла Тукай
Леон (Никарагуа)

**Леон** () — Никарагуаның Леон департаментында урнашкан шәһәр.

## Географиясе
Шәһәр илнең көнбатыш өлешендә, Манагвадан 90 км төньяк-көнбатыштарак урнашкан.

## Тарих
1524 елда нигезләнгән. 1610 елда җир тетрәү нәтиҗәсендә юк ителә; ике елдан соң яңа урында нигезләнә. 1812 елда үнивирсититкә нигез салына.

1836-1858 елларда Никарагуа башкаласы.
## Халык

## Икътисад
Леон – илнең эре сәүдә һәм мөһим мәдәният үзәге. Тимер юллар төене. Азык-төлек, металл эшкәртү сәнәгатьләре предприятияләре бар.

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Никарагуа шәһәрләре
Лимон (Коста-Рика)

**Лимон** () — Коста-Риканың Лимон департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1854 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Коста-Рика шәһәрләре
Манагва

**Манагва** () — Никарагуаның Манагва департаментында урнашкан шәһәр.

## Географиясе
Шәһәр илнең көнбатыш өлешендә, Манагва күле буенда урнашкан. Климаты тропик.

## Тарих
1819 елда нигезләнгән. 1855 елдан Никарагуа башкаласы.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Никарагуа шәһәрләре
Сан-Сальвадор

**Сан-Сальвадор** () — Сальвадорның Сан-Сальвадор департаментында урнашкан шәһәр.

## Географиясе
Шәһәр илнең көньяк-көнбатыш өлешендә, тропик климат зонасында урнашкан.

## Тарих
1525 елда Педро де Альварадо тарафыннан нигезләнә. 1821 елдан Сальвадор башкаласы.

Шәһәр күпсанлы (1798, 1854, 1873, 1965, 1987) җир тетрәүләрдән зур зыян күргән.

## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Сальвадор шәһәрләре
Сояпанго

**Сояпанго** () — Сальвадорның Сан-Сальвадор департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
Шәһәр статусын 1969 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 
Төркем:Сальвадор шәһәрләре
Диспур

**Диспур** () — Һиндстанның Ассам штатының башкаласы булган шәһәр.
## Халык

## Һинд дине
Басиштха Ашрам - Диспурдан алты километр ераклыкта урнашкан гыйбадәтханә булып тора. Ул популяр Шива Ходае гыйбадәтханәсе булып тора. Гыйбадәтханә 835 бигха җир били. Ул Мегхалайя калкулыкларыннан башланган, аннан соң шәһәр аша узучысы Басиштха һәм Бхаралу елгалары тау агымнары ярларында урнашкан.

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Dispur News Headlines
* About Dispur

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Шиваизм
Бхопал

**Бхопал** () — Һиндстанның Мадхья-Прадеш штатының башкаласы.
## Халык

## Һинд дине
Шәһәрдә Шри Калика Мандир Дхармартх Ньяс, Калигһат һәм Кһедапати Хануман Гыйбадәтханәсе урнашкан.
## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Сайтлар
*  , 
## Тышкы сылтамалар
* Bhopal Municipal Corporation Website
* Madhya Pradesh Land Records
* http://www.windowtonews.com/news.php?id=36801&cat_id=19

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Тируванантапурам

**Трива́ндрам**, *Ти́руванантапу́рам*, ()  Малаялам телендә: തിരുവനന്തപുര, tiruvaṉantapuraṁ) — Һиндстанның  Керала штатының башкаласы.
## Халык

## Һинд дине
Шәһәрнең исеме мәгънәсе “Ананда Шәһәре” булган Малаялам теле сүзе тиру-ананда-пурам-нан килеп чыккан. Моның атамасы шәһәр үзәгендә шул Илаһка багышланган Шри Падманабхасвами гыйбадәтханәсенә бәйле. Ананда шуларда Падманабха һәм Вишну Ходайлары яткан наглар патшасы булып тора. Бу гыйбадәтханә шәһәрнең визит карточкасы булып тора.
## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Ранчи

**Ра́нчи** (), () Һиндстанның  Джаркханд штатының башкаласы.
## Халык

## Һинд дине
Шәһәрдә Җаганнатх Гыйбадәтханәсе, Ранчи урнашкан. Ул Патша Баркагарһ Җаганнатхапур Тһакур Ани Натх Шандео тарафыннан 1691 елда төзелгән булган.
## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Һиндстан шәһәрләре
Гани Сафиуллин музей-утары (Иске Кишет)

**Советлар Берлеге Каһарманы генерал Гани Сафиуллин музей-утары** () — Татарстанның Арча районы Иске Кишет авылында урнашкан мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Советлар Берлеге Каһарманы (*[[1943 ел|1943]]*) генерал-лейтенант (*[[1944 ел|1944]]*) Гани Сафиуллинның (*Гани Биккенә (Биккенәй, Бикин) улы Сафиуллин, [[1905 ел|1905]]—[[1973 ел|1973]]*) тормыш юлы белән таныштыра. Музей Арча районында туган  Советлар Берлеге Каһарманнары Валентин Федор улы Ежков, Нәкыйп Сафа улы Сафин, Гатаулла Салих улы Салихов, Иске Кишеттән сугыш ветераннары истәлегенә багышланган.

## Тарих
2015 елның 6 маенда, Бөек Җиңүнең 70 еллыгы уңаеннан ачыла. Музейны оештыруның инициаторы һәм турыдын-туры катнашучысы — «Таттелеком» ААҖ генераль директоры (*[[2006 ел|2006]]—[[2019 ел]]ларда*) Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты Тукай бүләге иясе  Лотфулла Нурислам улы Шәфигуллин. Музейны ачу тантанасында ТР буенча баш федераль инспектор полиция генерал-майоры Ренат Зәки улы Тимерҗанов, ТР ватандашлар саклануы эшләре һәм гадәттән тыш хәлләр министры эчке хезмәт генерал-лейтенанты Рафис Җәүдәт улы Хәбибуллин, ТР хәрби комиссары генерал-майор Сергей Николай улы Погодин, Идел буе федераль округының Гани Сафиуллин исемендәге Татарстан кадет корпусы (*[[Түбән Кама]]*) курсантлары һ. б. катнаша . Музейны оештыруга бюджет акчасы тотылмый. Спонсорларның исеме музей диварына язып куелган.

## Бина
Музей Гани Сафиуллин туган һәм 1920 елда Казакъстанга киткәнче яшәгән йортта оештырылган. Йорт төзекләндерелгән.

## Экспонатлар
Экспозициядә генералның шәхси әйберләре, документлары куелган. Г. Б. Сафиуллин җитәкчелек иткән  һәм 25нче укчы корпус сугышып үткән урыннардан да (*[[Донбасс]], [[Сталинград сугышы|Сталинград]], [[Харьков]], [[Белгород]]*) экспонатлар кайтартылган.

Музей каршына Г. Б. Сафиуллин бюсты бастырылган.

## Сылтамалар
*  Музей Гани Сафиуллина
*  В Арске открыли музейный комплекс памяти Героя Советского Союза Гани Сафиуллина. Официальный сайт полномочного представителя Президента Российской Федерации в Приволжском федеральном округе, 6.05.2015
* Гани Сафиуллин музее тагын да матурланып күркәмләнеп китте.  «Арча якташлыгы» сайты, 24.07.2018

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Арча районы музейлары
Төркем:Мемориаль музейлар
Төркем:Гани Сафиуллин
Ядегәр (мәгънәләр)

**Ядегәр** — күп мәгънәле сүз.
## Кеше исеме
* Ядегәр-Мөхәммәт хан
* Ядгәр Нәсретдинова
## Топоним
*[[Торак пункт]]лар*:
:
:: Татарстан Республикасы
* Ядегәр — Алабуга районы авылы.
* Ядегәр — Кукмара районы авылы.
* Ядегәр — Югары Ослан районы авылы.
:: Башкортстан Республикасы
* Ядегәр — Күгәрчен районы авылы.
----
* Яңа Ядегәр — Куергазы районы авылы.
## Моны да карагыз
* Ядегәр вулысы

Төркем:Топонимнар
Гандинагар

**Гандинага́р** (Гуджарати телендә: ગાંધીનગર}}, ) — Һиндстанда Гөҗәрат штатының башкаласы булган шәһәр.
## Халык

## Һинд дине
Гандинагарда Сваминараян Хәрәкәте Гыйбадәтханәсе Акшардхам урнашкан, аның төзелеше 1992 елда тәмамланган булган.
.
## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Дехрадун

**Дехраду́н**, яки **Дeхра-Дун** (Һинди телендә: देहरादून}}) — Һиндстанның төньягында шәһәр, Уттаракһанд штатының башкаласы. Шәһәр Сивалик калулыклары астында урнашкан, эре транспорт үзәге булып тора. 
## Халык

## Һинд дине
Дехрадун янында күпсанлы ашрамнар булган Ришикеш шәһәре урнашкан, ул Һинд диненең төп үзәкләрнең берсе булып тора.
## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Итанагар

**Итанагар** (Инглиз телендә: Itanagar) — Һиндстанның Аруначал-Прадеш штатының башкаласы.  
## Халык

## Һинд дине
Итанагарда Шри Шри Радһа Кришна Мандир һәм Шив Мандир урнашкан.
## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Патна

**Патна** (Инглиз телендә: Patna) — Һиндстанның Биһар штатының башкаласы.  
## Халык

## Һинд дине
Патнада Хануман Мандир урнашкан, Хануман Ходае Патнаның яклаучы Ходае булып тора. Шәһәрнең Patna Junction үзәк тимер станциясе каршысында урнашкан. Ходайга традицион табыну көннәрендә, сишәмбе һәм шимбә көннәрендә гыйбадәтханәдә озын борылмалы чиратны күрергә була.
## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Панаджи

**Панаджи** (Инглиз телендә: Panaji) — Һиндстанның Гоа штатының башкаласы булып тора.  
## Халык

## Һинд дине
Панаджида Махалакшми Гыйбадәтханәсе урнашкан.
## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Импхал

**И́мпхал** () — Һиндстанның Манипур штатының башкаласы, шулардан берничә кечкенә елга коеп төшкән калкулыклар тирәсендә үзәндә урнашкан.
## Халык

## Һинд дине
Биредә Хиянгтһанг Лайремби Гыйбадәтханә Комплексы урнашкан, ул дини урын һәм туристлар манзарасы булып тора, ул сентябрь яки октябрьдә ел саен Дурга Пуджа фестивале өчен мәшһүр.
## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Агартала

**Агартала**  — Һиндстанның төньяк-көнчыгышында урнашкан шәһәр, Трипура шәһәренең административ үзәге булып тора.
## Халык

## Һинд дине
Агарталада урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге (Инглиз телендә):
* Tripureswari Matarbari, Udaipur, South Tripura.
* Lakshmi Narayan Temple, the Palace Compound.
* Jagannath Temple.
* Ram Thakur's Ashram in Banamalipur.
* Durga Bari Temple in the Palace Compound
* Pagla Debata Temple, Agartala Old Motorstand
* Motorstand Shani Mandir.
* Satsanga Bihar, Krishnanagar
* Ker Chowmuhani Shiv-Kali temple.
* Kalibari Temple in the Palace Compound
* Iskcon Temple (Hare Krishna Temple)-SRI SRI RADHA GOVINDA MANDIR 
* Baba Loknath Temple, Laxmi Narayan Bari Road
* Umamaheshwar Temple(Shibbari), Central Road
* Ramkrishna Mission, Math Chowmani (Near Dhaleswar), Gandhi Ghat & Amtali
* Bharat Sevashram Sangha
* Bhavatarani Temple, Melarmath
* Universal Prayer Hall is at the Ramakrishna Mission Dhaleswar Complex in Agartala.

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Шимла

**Ши́мла** (Һинди телендә:शिमला), ; шулай ук Симла буларак мәгълүм) — Һиндстанның Һимачал-Прадеш штатының башкаласы.  
## Халык

## Һинд дине
Шимлада Кали Алиһәсенә багышланган Кали Бари гыйбадәтханәсе урнашкан. Шимланың иң югары ноктасында исә, Хануман Ходаена багышланган Җакһу Гыйбадәтханәсе урнашкан.
## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Райпур

**Райпур** - Һиндстанның Чһаттисгарх штатының башкаласы.
## Халык

## Һинд дине
Райпурда Һинд дине Ходае Рамага багышланган 500-еллык Дудхадари Гыйбадәтханәсе урнашкан. Шулай ук Шри Сарвдхарм Хануман Гыйбадәтханәсе урнашкан.

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Деогарх

**Деогарх** яки **Деогхар** ( — Һиндстанның Җаркһанд штатында Деогарх даирәсендә үзәк шәһәр. Бу Һинд диненең мөһим дини сәфәр кылу үзәге, анда Вейдьянатха Гыйбадәтханәсендә Һиндстанның 12 джйотирлингамнарның берсе урнашкан.  
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Гуруваюр

**Гуруваюр** (Малаялам телендә: ഗുരുവായൂര്}}; Инглиз телендә: Guruvayur) — Һиндстанның Керала штатының Триссур даирәсендә шәһәр. Триссур даирә үзәгеннән 29 км ераклыкта урнашкан. Гуруваюрда мәшһүр **[[Гуруваюрда Кришна Гыйбадәтханәсе]]** урнашкан, ул Һинд динендә мөһим дини сәфәр кылу урыны һәм Һиндстанның иң бай гыйбадәтханәләренең берсе булып тора. Ел саен бу гыйбадәтханәгә берничә миллион дини сәфәр кылучы килә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Читракута

**Читраку́та** яки **Читраку́т** (, ) — Һиндстанның Мадхья-Прадеш штатында Сатна даирәсендә шәһәр. Һинд диненең дини сәфәр урыны булып тора һәм зур мәдәни һәм археологик әһәмияткә ия. Читракута районында әһәмиятле Һинд дине гыйбадәтханәләре һәм шулай ук Һинд диненең изге язмаларында урнашкан урыннар урнашкан. Зур Һинд дине бәйрәмнәре көннәрендә Читракутада күпсанлы дини сәфәр кылучылар җыела. Читракут шула ук Йога һәм Аюрведа үзәге булып тора. Тәрҗемә иткәндә шәһәрнең атамасы «күп могъҗизалар калкулыгы» дигәнне аңлата.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Катарагама

Катарагама, Катхарагама яки Катиркамам (Тамил телендә: கதிர்காமம்) - Шри-Ланка һәм Көньяк Һиндстан Һинд дине тарафдарларының дини сәфәр кылу урыны булып тора, биредә Муруган төп Ходай булып тора.
## Халык
## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Скандага табыну
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Вриндаван

**Вриндаван** (Һинди телендә:वृन्दावन, ) — Һиндстанның Уттар-Прадеш штатының Матхура даирәсендә шәһәр. Вайшнавизм тарафдарлары өчен изге дини сәфәр кылу урыны булып тора. Хәзерге Вриндаван урынында борынгы заманда урман булган, анда ышану буенча Кришна Җирдә 5000 ел элек чагылганда үзенең илаһи уеннарын үткәргән. Вриндаван Кришнаның туу урыны дип саналган Матхурадан 15 километрда урнашкан. Шәһәр янында Агра — Дәһли автострадасы урнашкан.

Вриндаван шулай ук «5000 гыйбадәтханә шәһәре» дип атала — кайбер исәпләүләр буенча бу шәһәрдә булган гыйбадәтханәләр саны, аларның күпчелеге Радһа-Кришнага табынуга багышланган. Кришнаизмда Вриндаван изге урын булып санала, ул Кришнаның рухи дөньяда мәңге сыену урыны Голока Вриндаванадан аермасы юк дип санала.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Удипи

**Удипи** яки **Удупи** (Каннада телендә:ಉಡುಪಿ) — Һиндстанның Карнатака штатында шәһәр, Удипи даирәсенең башкаласы. Удупида Кришна Гыйбадәтханәсе өчен мәшһүр, ул Һинд диненең Вайшнавизм традициясе тарафдарлары өчен дини сәфәр кылу урыны булып тора.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Насик

**На́сик**, шулай ук **На́шик** (Маратхи телендә: नाशिक — Һиндстанның көнбатышында Махараштра штатында шәһәр. 
Риваятьләр буенча Насикада 14 ел буена куылуда Рама Ходае булган. Насик, көньяк-көнбатыштарак, Тримбакешвар шәһәрендә башланган Годавари елгасы ярларында урнашкан. Бу дөньяда Кумбха-мела уза торган дүрт урыннарның берсе булып тора. Насикада 100-дән артык борынгы гыйбадәтханә сакланып калган, шуларга Калрам Гыйбадәтханәсе һәм Тримбакешвар Шива керә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Төркем:Һиндстан шәһәрләре
Уджджайн

**Удджа́йн** (Һинди телендә: उज्जैन) — Чамбал елгасы башы янында, Һиндстанның Мадхья-Прадеш штатының көнбатышында шәһәр. Һинд диненең җиде изге шәһәрләренең берсе булып тора, биредә һәр 12 ел бик күп халык җыелып, Кумбха Мела ритуалы уза.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Шулай ук карарга мөмкин
* Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте Гыйбадәтханәсе, Уджджайн
* Чинтаман Ганеша Гыйбадәтханәсе, Уджжайн

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Тегусигальпа

**Тегусигальпа** () — Һондурасның Франсиско-Морасан департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1578 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 
Төркем:Һондурас шәһәрләре
Матхура

**Ма́тхура** (Һинди телендә: मथुरा) яки **Му́ттра** — Аградан якынча 50 км төньякта һәм Дәһлидән көньякта урнашкан. Шул ук исемле даирәнең административ үзәге. Борынгы заманда шәһәр иң мөһим кәрван юлларының киселешендә торган һәм Һиндстанның икътисади тормышында үзәк урын алып торган.
Риваять буенча биредә Кришна туган, шуңа күрә ул Һинд диненең изге шәһәре булып тора.

## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

Төркем:Һиндстан географиясе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине изге урыннары