İslam täqwime

**İslam täqwime** yä ki **Möselman täqwime** yä ki **Hicri taqwime** ul Möslim illärendä dini bäyrämnärneñ qayçan buluın belü öçen qullanıla torğan täqwimder. Ay täqwime bularaq ul 354 könnän tora wä Milädi täqwimennän 11 köngä qısqaraq.

Hicri aylar 29 yä ki 30 könnän tora, tögäl tärtibe yuq.

Hicri täqwim 638. yılda (HS 17) Umar ibn äl-Xattab atlı ikençe xälif tarafınnan ğämälgä kertelde. İsäpläw Möxämmädneñ Mäkkädän Mädinägä küçüennän başlana, 1. yıldan. Yıl sanı Hicri buyınça isäplänüe san aldınnan *HS* yä *H* quyu belän bilgelänä, yäğni *Hicriättän Soñ*.

## Hicri aylar isemnäre
# Möxärräm,   	محرم
# Safar,   		صفر
# Rabíğ-äl-äwäl, ربيع الاول
# Rabíğ-äl-axír, ربيع الثاني
# Cömäd-äl-äwäl, جمادى الاولى
# Cömäd-äl-axír, جمادى الثانية
# Racäb,   		رجب
# Şäğbän,   	شعبان
# Ramazan,   	رمضان
# Şäwäl,    	شوال
# Zö-äl-Qäğdä,  ذو القعدة
# Zö-äl-Hiccä,  ذو الحجة

## Atna könnäre iseme
Comğa ul yal köne bulsa da, ämma atnanıñ berençe köne dä tügel, soñğısı da tügel.

* Yäkşämbe: *Yawm äl-Ähäd*,	يوم الأحد
* Düşämbe: *Yawm äl-İznayna*, يوم الإثنين
* Sişämbe: *Yawma az-Zalaza*, يوم الثُّلَاثاء
* Çärşämbe: *Yawm äl-Arbağa*, يوم الأَرْبعاء
* Pänceşämbe: *Yawm äl-Xämis*, يوم خَمِيس 
* Comğa: *Yawm äl-Cumğa*, 	يوم الجُمْعَة
* Şimbä: *Yawm as-Säbt*, 		يوم السَّبْت

## Dini bäyrämnär
İslamnıñ iñ möxim könnäre bolar:

* 1. Möxärräm – Möselmança yaña yıl başlana.
* 9. Möxärräm kiçe–10. Möxärräm köne – Ğaşura bäyräme
* 26. Safar kiçe–27. Safar köne – Hicrät kiçese
* 11. Rabíğ-äl-äwäl kiçe–12. Rabíğ-äl-äwäl köne – Mäwlid bäyräme
* 6. Racäb kiçe –7. Racäb köne – Räğäib kiçese
* 26. Racäb kiçe –27. Racäb köne – Miğräc kiçese
* 14. Şäğbän kiçe –15. Şäğbän köne – Bäraät kiçese
* 1. Ramazan köne – Uraza
* 21. Ramazan köne – Qäder kiçese könnäre başlana
* 26. Ramazan kiçe–27. Ramazan köne – Qäder kiçese bilgeläp ütelä
* 1. Şäwäl köne – Uraza bäyräme (Ğäyet)
* 1. Şäwäl köne–3. Şäwäl köne – Ğäydel fítır könnäre
* 9. Zö-äl-Hiccä köne – Ğäräfä köne
* 10. Zö-äl-Hiccä köne – Qorban bäyräme
* 11. Zö-äl-Hiccä köne–13. Zö-äl-Hiccä – Täşriq könnäre

## İsäpläw
Hicri/Milädi tarixın isäpläw aşa tögäl äyländerü mömkin tügel. Nindi yılda niçä könle aylar buluı ğilmi kiñäşmälärdä bilgelänä, alarnı dini oyışmalarnıñ räsmi säxifälärdä kürep bula.

Yıl sanın çamalap isäplärgä isä bolay da bula:

M \approx \frac{32H}{33} + 622

H \approx \frac{33(M - 622)}{32}

:M *Milädi*, H *Hicri*

Hicri 1429. yılı wä Milädi 2008. yılınıñ başları turı kiler. Andí turı kilü här 33./34. Hicri (34./35. Milädi) yılda bula:

Milädi/Hicri tarixın äyländerü öçen Microsoft “Kuwaiti algorithm” qullana, ul Küwäit nöfüsenä nigezlänä.

### Taqır Hicri täqwim

Hicri täqwimneñ ğädättägedän tış Taqır Hicri täqwim dä bar äle, ul tulısınça isäpläwle, 30-yıllı äylämgä negezlänep, här 31. yıl artqan bulıp sanala, yäğni 354 kön urınına 355 könnän tora. Bu täqwimeñ ozın arada 1-könle xata här 2500. yıl tiräsendä bulıp çığa, wä qısqa arada 1 yä ki 2-könle xata bula'la. Bu täqwimen HS 2. yözdä (Milädi 8. yöz) Möslim ğälimnär isäpläp çığarğannar, wä ul qoyaş/ay/planet urnaşılularına nigezlänä. Hicri tarix tögäl belergä mömkin bulmağanda qayber Möslimnär bu ısulın bügen dä qullanalar. Anıñ buyınça aylar 29+191/360=29.5305555... könnän toralar.

: *Taqır Hicri täqwim isäpläw turında monı qara: [https://web.archive.org/web/20030406053349/http://www.geocities.com/sualeh85/sfweb/SFWeb.html Date Exchange]*.

### İsäpläw qoralı
* Hicri‹–›Milädi tarixlar äyländergeçe – ul 1 könlek xata yasıy ala.
* Emacs tözätkeçe Hicri tarixın isäpli ala.
Төркем:Тәкъвим

Төркем:Ислам