open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Коштаулы

**Коштаулы, Коштавыл** — Татарстан Республикасының Апас районына керүче авыл.
## Географиясе
Коштаулы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 89 чакрым, ә район үзәге Апастан көньяк-көнбатышка таба 15 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Географик урнашуы
Сембер—Свияжск тимер юл тармагы янында урнашкан. Апас шәһәр тибындагы бистәсеннән 18 км көньяк-көнбатышка урнашкан.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 251 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96.02%,
башка халыклар — 3.98%.

## Атаманың этимологиясе
Топоним «кош» сүзе һәм «тау» оронимик терминының кушылуы нәтиҗәсендә барлыкка килгән.
## Тарих
Авыл 1647—1651 елларда беренче мәртәбә искә алына. XVIII гасырдан алып XIX гасырның беренче яртысына кадәр авыл халкы дәүләт крестьяннары итеп исәпләнгән. Игенчелек, терлек үрчетү, тимер һәм каеш сбруя һөнәрләре белән шөгыльләнгәннәр. XX гасырның башында авылда 1 мәчет, мәдрәсә, 2 җил тегермәне, 2 тимерче алачыгы, 5 төрле ашамлык кибете булуы теркәлә. 1920 елга кадәр авыл Казан губернасы Тәтеш өязе Черки-Килдураз вулысына кергән, 1927 елдан ТАССРның Буа кантонына керә. 1930 елның 10 августыннан алып Апас районына, 1963 елның 1 февраленнән Буа районына, 1964 елның 4 мартыннан тагын Апас районына кайтарыла.
## Икътисади әһәмияте
Хәзерге көндә авыл халкы игенчелек һәм сөтчелек белән мәшһүр. Авылда май заводы урнашкан.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Шәхесләр

* Рәшит Байбиков (1965), балалар хирургы, медицина фәннәре кандидаты (2015), ТР (2014) һәм РФ (2020) атказанган табибы.
## Авыл гимны
* Авыл гимны. "Коштавылым - туган авылым!" (Гөлнур Айзат сүзләре, Фирзәр Мортазин көе)
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Татарская энциклопедия. К.: Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
* *[[Рифкать Әхмәтьянов|Әхмәтьянов Р. Г.]]* Татар теленең этимологик сүзлеге: Ике томда. I том (А — Л). — Казан: Мәгариф — Вакыт, 2015. — 543 б.
* *[[Гомәр Саттаров|Саттаров Г. Ф.]]* Татар топонимиясе. — Казан: Казан ун-ты нәшр., 1998. — 438 б.
* Татарская энциклопедия: В 6 т. / Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2006. — Т. 3: К-Л. — 664 с.
* Татар теленең зур диалектологик сүзлеге / төз. Ф. С. Баязитова, Д. Б. Рамазанова, З. Р. Садыйкова, Т. Х. Хәйретдинова. — Казан: Татар. кит. нәшр., 2009. — 839 б.
Дәвеш

**Дәвеш** — Татарстан Республикасының Апас районындагы торак пункт. Әлегә муниципаль статусы — авыл (федераль классификатор буенча).
Дәвеш авылы Апас районында, район үзәге Апас авылыннан 12 чакрымда, Килдураз тимер юл станциясеннән—4, Тәтештән 45 чакрым ераклыкта урнашкан. 
## Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
Дәвеш тарихи белешмәләрдә, халык авыз иҗаты әсәрләрендә телгә алына. Дәвеш авылы янында элек борынгы шәһәрлек хәрабәләре булуын С.М.Шпилевский билгеләп калдырган (1877, 495—496). XVIII йөз мәгълүматларын эченә алган Д.А.Корсаков белеш­мәсендә Дәвеш авылы да теркәлгән. Анда барлыгы 60 йомыш­лы һәм 14 керәшен татары көн иткән. К.П.Берстель белешмәсендә күрсәтелгәнчә, Дәвеш авылында 807 татар кешесе яшәгән.
Дәвеш авылы халкы июнь башында Колгына, Коштавыл һәм Кара Борнаш белән бергә Юа, Юалык җыенын бәйрәм иткән Дәвешнең өч ягында урманнар сузылган. Якында гына бормалана-бормалана Зөя елгасы ага. Зөянең уң як ярында бер-бер артлы калкулыклар, кечкенә генә таулар тезелеп киткән. Авылның көнчыгыш өлешендә Бола суы Зөягә кушыла. Авыл янын­да Үле Бола елгасы бар. Бу елга 1940 елларда тимер юл салын­ганнан соң, Бола суының агышы үзгәргәч барлыкка килгән.
Заманасында авыл урынында урман булганлыкны ышна ата­малары раслый. Ышна басулары урманнан чистартылып ясалган: Сәйдәш ышнасы, Шаһи бабай ышнасы.
Кыр уртасында Мәмәт чардуганы бар. Ул изге урыннардан санала. Анда Мәмәт исемле кеше күмелгән. Яңгыр озак яу­мый торса, өлкәннәр шунда барып яңгыр сорый, дога укыйлар.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 351 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 94,87%,
урыслар — 4,84%,
башка халыклар — 0,28%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Авыл белән бәйле күренекле шәхесләр

* Хәлил Сәлимов (1947-2006), телче-галим, профессор, филология фәннәре докторы.
* Илсөя Төхфәтуллина (1967), драма актрисасы, ТР халык артисты (2016).
* Роберт Миңнегалиев (1972), «Казан Экспо» күргәзмә үзәге генераль директоры (2019 елдан).
* Зөлфәт Мингалиев (1963), Ислам динен кабул итүгә 1000 ел исемендәге мәдрәсә музее мөдире, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Югары Аты

**Югары Аты** — Татарстан Республикасының Арча районындагы авыл.
 
## Географиясе
Югары Аты Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 53 чакрым, ә район үзәге Арчадан төньяк-көнбатышка таба 12 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 227 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98.24%,
башка халыклар — 1.76%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Мөрәле (Арча районы)

**Мөрәле** авылы — Татарстан Республикасының Арча районындагы, район үзәгенән 23 км төньяк-көнчыгыштарак, Кесмәс суы буенда торак пункт.
## '''Тарих'''
Авыл Казан ханлыгы дәвереннән мәгълүм. XVIII - XIX гасырның беренче яртысында Мөрәле халкы дәүләт крестьяннары категориясенә керә. Бу чорда яшәүчеләрнең төп һөнәрләре - авыл хуҗалыгы һәм терлекчелек.
XX гасыр башында авылда мәчет, тегермән, 3 кечкенә кибет эшли. 1914 елда башлангыч мәктәп ачыла.
Бу чорда авыл җәмгыятенең җир бүленеше 864,3 дисәтинә иде.
1920 елга кадәр Мөрәле Казан ханлыгының Мамадыш өязе Яңа-Чүриле авыл җирлегенең бер өлеше булып тора. 1920 елдан Мамадыш,1921-1922 елларда - ТАССРның Арча кантоннары составында. 1930 елның 10 августыннан Арча, 1944 елның 19 февраленнән Чүриле, 1956 елның 14 маеннан Арча районнарында.
Хәзер Мөрәле - Сеҗе авыл җирлегенең бер өлеше.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 260 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98,85%,
башка халыклар — 1,15%.

## '''Колхозлар'''
1930 елда авылда "Мөрәле" дигән колхоз оештырыла, 1953 елда ул Ленин исемендәге берләшкән колхоз составына керә. 1959 елдан - "Коммунист", 1991-1995 елларда "Мөрәле" колхозы. 1996 елдан "Мөрәле", 2000 елдан "Кесмәс" коллектив оешмасы, 2004 елдан "Ак Барс" агрокомплексы. 1990-нчы елларга кадәр авылда сарык һәм дуңгыз фермалары эшли.

Күпчелек Мөрәле халкы "Ак Барс" агрокомплексында эшли, кыр эшкәртә, сөт терлекчелеге белән шөгыльләнә.
## '''Социаль өлкә'''
1917 елдан бирле башлангыч мәктәп (2004 елда яңа бина төзелде), 1990 елдан балалар бакчасы, клуб, 2005 елдан мәчет һәм кибет эшли.

## '''Табигый һәйкәл'''
Авыл тирәсендә Казансу елгасының баш суларында "Аю Урманы" региональ әһәмияткә ия табигый һәйкәл бар (2001).
## '''Үсемлекләр дөньясы'''
Үсемлекләр дөньясы нарат һәм кара көпшәле урманнар, сирәк очрый торган кореаль үсемлекләр һәм хайваннар комплексы белән мәгълүм. Алар арасыннан  пузырник судетский, орлячок сибирский, воронец красноплодный, короставник татарский, веретеница ломкая, гадюка обыкновенная, сорокопут чернолобый Татарстан Республикасының Кызыл китабына кертелгән.
## '''Халык саны'''
**1782 елда** - 96 ир-ат җаны; **1859 ел**-450, **1897 ел** – 622, **1908 ел** - 688, **1920 ел** – 680, **1926 ел** – 504, **1938 ел** - 736, **1949 ел** - 505, **1958 ел** - 541, **1970 ел** - 433, **1979 ел** - 381, **1989 ел** - 315, **2000 ел** - 305, **2002 ел** - 277, **2010 ел** - 288, **2015 ел** - 285 кеше (татарлар).
## '''Климат'''

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5&nbsp;°C.
## '''Шәхесләр'''

* Хәнәфи Бәдигый (*[[Канәфи Бадыйков]], 1941—2020*) — язучы, шагыйрь, галим. *[[Муса Җәлил премиясе]] лауреаты (2019).*
*Т. С. Мөбарәков (1932-1996) - язучы, математика фәннәре кандидаты;
*Ш. К.Хаҗиев (1957 елгы) – эшмәкәр, меценат.
## '''Искәрмәләр'''

## '''Чыганаклар'''
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Күпербаш

**Күпербаш** — Татарстан Республикасының Арча районындагы авыл.
## Географиясе
Күпербаш Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 62 чакрым, ә район үзәге Арчадан төньяк-көнчыгышка таба 4 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 470 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 95.11%,
башка халыклар — 4.89%.

## Авыл тарихы
Арча ягы Күпербаш мәчетенең манарасын Галәү белән Кытан Гарифы икәүләп кисә. Кытан Гарифы сугыштан кайтмый. Әсирлектә ачтан интегеп үлә. Галәү авылда үлә.
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Илдус (Дүртөйле районы)

**Илдус** — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан татар авылы.
## Демография

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Түбән Оры

**Түбән Оры** (; *Морзалар Орысы*, *Байлар Орысы*) — Татарстан Республикасының Арча районындагы авыл (село). Яңа Кинер авыл җирлегенә керә.
## Географиясе
Түбән Оры Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 74 чакрым, ә район үзәге Арчадан төньяк-көнбатышка таба 38 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1859 елда Морзалар Орысында 2 кытат (тукыма) фабрикасы, мәчет, мәдрәсә булган, 149 йортта 1023 кеше яшәгән.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 231 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 95.24%,
башка халыклар — 4.76%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3,5&nbsp;°C.
## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Галимәтелбәнат Биктимерева
* Гатаулла Салихов
* Илфат Фәйзрахманов

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
## Искәрмәләр
Югары Ушма

**Югары Ушма** — Татарстан Республикасының Балтач районындагы авыл.
 
## Географиясе
Югары Ушма Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 86 чакрым, ә район үзәге Балтачтан көньяк-көнбатышка таба 5 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): арлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 216 кеше яши, шул исәптән:
удмуртлар — 87,96%,
урыслар — 7,87%,
башка халыклар — 3,70%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,46%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Күскем

**Күскем** — Татарстан Республикасының Балтач районындагы удмурт авылы.
Ун йортлы авылда 51 кеше яши. Бу авылда беркайчан да мәктәп, клуб, хәтта кибет тә булмаган.
## Географиясе
Күскем Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 117 чакрым, ә район үзәге Балтачтан төньяк-көнчыгышка таба 28 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 44 кеше яши, шул исәптән:
удмуртлар — 100%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Түбән Кенә

**Түбән Кенә** — Татарстан Республикасының Балтач районындагы авыл.
## Географиясе
Түбән Кенә Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 83 чакрым, ә район үзәге Балтачтан көньяк-көнбатышка таба 11 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 300 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98%,
башка халыклар — 2%.

## Шәхесләр

* Римма Ибраһимова (1950), җырчы.
* Җәваһирә Сәләхова (1925―2009), җырчы, Татарстанның атказанган артисты (1957).
* Рәхимҗан Хөсәенов (1953), 1997-1999 елларда Саба районы хакимияте башлыгы, Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (1992).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Түбән Сардык

**Түбән Сардык** — Башкортстанның Туймазы районында урнашкан татар авылы.
ᴨyчᴛьı индексы — 452767, 
## Демография

## Авылда туган танылган шәхесләр

* Камил Вәлиев (1942―2025) – драма актеры, режиссер (Әлмәт театры).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Төркем:Башкортстан авыллары
Балтач

**Балтач** — Татарстан Республикасының Балтач районындагы торак пункт. Әлегә муниципаль статусы  — штп (федераль классификатор буенча).
 
## География
Балтач Шушма елгасында, Казаннан 100 километр төньяк-көнчыгыштарак, Малмыждан 40 километр көнбатыштарак урнаша. Якындагы тимер юл станциясе — Шәмәрдән  (25 км).
### Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.
## Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
2004 елдан шәһәр тибындагы бистә статусын йөртә.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 8180 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 94,40%,
башка халыклар — 5,29%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,31%.

## Монда туганнар

* Гөлназ Галимуллина, Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры артисты (2009 елдан), Татарстан театр әһелләре берлеге әгъзасы.
* Камил Гозәеров (1927-2005), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Рим Зарипов (1937-2009), КПССның Кукмара район кәмититенең беренче сәркәтибе, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Илшат Рәхимов (*[[Илшат Рәхимбай]]*, 1988), кинорежиссёр, продюсер.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстан шәһәр тибындагы бистәләре
Төркем:Татарстан район үзәкләре
Төркем:Балтач
Байтирәк (Балык Бистәсе районы)

**Байтирәк** — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы торак пункт. 2008 елда кешеләре бетү сәбәпле исәптән төшерелгән.
 
## Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Шәхесләр

* Александр Александров (1861-1918), Рус праваслау чиркәве епискобы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Югары Мәшләк

**Югары Мәшләк** — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
 
## Географиясе
Югары Мәшләк Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 99 чакрым, ә район үзәге Балык Бистәсеннән төньяк-көнчыгышка таба 43 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1710 елда нигезләнгән. Авылның тарихы буенча шактый күләмдә мәгълүматлар Михаил Александрович Машанов (1852-1924) язмаларында китерелгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 142 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 85,21%,
шул исәптән керәшен татарлары — 16,20%,
урыслар — 14,08%,
башка халыклар — 0,70%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Гремячка (Нократ Аланы районы)

**Гремячка** () — Киров өлкәсенең Нократ Аланы районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (90%), татарлар (8%).

## Искәрмәләр

Төркем:Нократ Аланы районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Олы Солтан

**Олы Солтан** — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
## Географиясе
Олы Солтан Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 55 чакрым, ә район үзәге Балык Бистәсеннән төньяк-көнбатышка таба 22 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Авылның тарихы

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 249 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 97,99%,
башка халыклар — 2,01%.

## Күренекле кешеләр

* Бибинур Галиуллина (1907—1984), Мәскәү, Күчмә театрлар актрисасы, ТАССР атказанган артисты.
* Хәлим Җәләй (Хәлим Бәдри улы Җәлалов, 1940―2021), Камал театры артисты, Татарстанның халык артисты (1992).
* Равил Шәрәфиев (Равил Шиһап улы Шәрәфиев), Камал театры актеры, РСФСР (1988) һәм ТАССР (1978) халык артисты, Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты, Татарстанның М. Җәлил исемендәге бүләге лауреаты (1978).
* Фәүзия Галиуллина (Фәүзия Солтан) — татар шагыйрәсе, публицист.
* Илназ Минвәлиев — татар җырчысы.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Корноухово (Балык Бистәсе районы)

**Корноухово** — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
## Тарих
1565 елда нигезләнгән.
1944—1954 елларда — ТАССРның Корноухово районы үзәге.
1955-1977 елларда авыл хуҗалыгын механикалаштыру училищесы эшли, 1977 елда Балык Бистәсенә күчерелә.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 59%, татарлар — 41%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 475 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 60,63%,
татарлар — 35,37%,
башка халыклар — 4%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Искәрмәләр
## 

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Масловка (Балык Бистәсе районы)

**Масловка** — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 639 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 62,44%,
шул исәптән керәшен татарлары — 5,48%,
урыслар — 35,84%,
башка халыклар — 1,72%.

## Танылган шәхесләр

* Геннадий Бухарин (1929), спортчы (*каноэда ишүче*), дөнья һәм Европа чемпионы.
 
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Кече Укмас

**Кече Укмас** — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
## Географиясе
Кече Укмас Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 71 чакрым, ә район үзәге Балык Бистәсеннән төньяк-көнчыгышка таба 11 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 131 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Шәхесләр

* Флюра Абдуллина (1963), телевидение дикторы, журналист, татар мәдәнияте үзәге җитәкчесе. ТР атказанган сәнгать эшлеклесе (2023).
* Миргазиз Укмаси (Зәбиров, 1884―1948), татар драматургы, шагыйрь, дин әһеле.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Алексеевка (Баулы районы)

**Алексеевка** — Татарстан Республикасының Баулы районындагы авыл. 
## Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): чуашлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 433 кеше яши, шул исәптән:
чуашлар — 69,05%,
урыслар — 17,78%,
татарлар — 10,62%,
башка халыклар — 2,31%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,23%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Яңа Зареченск

**Яңа Зареченск** — Татарстан Республикасының Баулы районындагы поселок. 
## Географиясе
Яңа Зареченск Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 330 чакрым, ә район үзәге Баулыдан көньяк-көнчыгышка таба 29 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 503 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 54,27%,
урыслар — 31,41%,
мордва — 6,76%,
башка халыклар — 7,55%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Исергәп

**Исергәп** — Татарстан Республикасының Баулы районындагы авыл.
Халык саны — 947 кеше (2008 елда). 
## Географиясе
Исергәп Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 317 чакрым, ә район үзәге Баулыдан көньяк-көнчыгышка таба 12 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
XVIII гасырда нигез салына. Өченче җанисәп (1761-1764) материалларында искә алына, 1762 елда авылда 20 ир-ат ясаклы татар яшәве күрсәтелә. Дүртенче җанисәп (1781-1782) мәгълүматларына караганда, бу вакытта Адмиралтействога беркетелгән йомышлы татарлар арасында Исергәп авылыннан 2 кеше (ир-ат) була. Шушы ук җанисәп документларында авылда яшәүче 17 ир-ат ясаклы татар исәпкә алына. Старшина Аитмәмбәт Ишмәтов командасына караган авыллар арасында 2 типтәр һәм ялгызак (бобыль) ир-аты белән Исергәп авылы күрсәтелә. XVIII-XIХ гасырларда халкы асабалар (вотчинник), типтәрләр һәм дәүләт крестьяннары катлауларына (сословиеләренә) керә. 
1889 елгы мәгълүматларга караганда, Исергәптә мәчет, мәктәп, 4 су тегермәне эшли. Бу чорда авыл җәмәгатенең имана җире 3351 дисәтинә тәшкил итә. 
1920 елга кадәр Самара губернасының Бөгелмә өязе Баулы волостенда. 1920 елдан ТАССРның Бөгелмә кантонында. 1930 елның 10 августыннан - Баулы, 1963 елның 1 февраленнән - Бөгелмә, 1965 елның 12 гыйнварыннан Баулы районында.
## Танылган кешеләр

* Вахит Юныс 
* Миргазиян Юныс (1927-2014), күренекле татар язучысы, публицист, сынчы, диңгезче. Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе, Рафаил Төхфәтуллин премиясе (1997) иясе.
* Даимә Шакирҗанова (1923-1990), БЛКЯБ Татарстан өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1953-1956), ТАССР Министрлар шурасы рәисе урынбасары (1956-1964).
* Наил Шәрифуллин (1957), язучы, публицист, журналист.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1002 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 75,75%,
урыслар — 18,86%,
башка халыклар — 5,19%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,20%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татар энциклопедиясе: 6 томда. - Казан: "ТР ФАнең Татар энциклопедиясе институты" дәүләт учреждениесе, 2010. 2 т. - 656 б. — ISBN ISBN 978-5-902375-06-7. 
* Татары Уфимского уезда (материалы переписей населения 1722–1782 гг. / Р.Р.Исхаков. — Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ, 2020. — 192 с. - ISBN ISBN 978-5-94981-351-5.
Әки

**Әки** — Казан составындагы бер бистә.

Халык саны — 490 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 420018.

## Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән

## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 55%, татарлар — 43%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

## Сылтамалар

Төркем:Казан бистәләре
Урыс-Татар Әйшәсе

**Рус-Татар Әйшәсе** — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
## Географиясе
Урыс-Татар Әйшәсе Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 36 чакрым, ә район үзәге Биектаудан төньяк-көнчыгышка таба 19 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 22 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 50%,
татарлар — 50%.

## Танылган шәхесләр

* Александр Понятов — рус һәм американ электроинженеры.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Березовка (Биектау районы)

**Березовка** — Татарстан Республикасының Биектау районындагы поселок.
 
## Тарих
1960 елда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 51%, татарлар — 46%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 719 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 57,30%,
урыслар — 40,75%,
башка халыклар — 1,53%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,42%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Кече Битаман

**Кече Битаман** — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
Кече Битаман авылы район үзәге Биектаудан 36 чакрым ераклыкта урнашкан.
2000 елда авылда 194 кеше яши. Халыкның төп шөгыле — игенчелек, терлекчелек.
Авылда башлангыч мәктәп, китапханә, клуб һәм мәчет эшли.
## Күренекле кешеләр

Язучы, Татарстанның һәм Россиянең атказанган мәдәният хезмәткәре Габдулла Шәрәфи (Габдулла Шәрәфетдин улы Шәрәфетдинов, 1926—1997) Кече Битаман авылында туып үсә. Шагыйрь Рафис Харис улы Корбанов (1957) та Кече Битаманда дөньяга килә.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 178 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 99,44%,
башка халыклар — 0,56%.

## [[Климат]]

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
* Рухи башкалабыз: Мәшһүр татар авыллары / Ф.Г. Гарипова. – Казан: Мәгариф, 2005, - 247 б.
## Шулай ук карагыз
* Зур Битаман һәм Кече Битаман авыллары тарихы
Нагорный (Биектау районы)

**Нагорный** — Казанның Совет районы составындагы бер бистә.

Почта индексы — 420096.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Бистә белән бәйле шәхесләр

* Рәүф Әһлиуллин
* Сәфьян Ибраһимов

## Мәдәният
### Дин

;Ислам
* Иман Нуры мәчете
## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

## Сылтамалар

Төркем:Казан бистәләре
Наратлык (Биектау районы)

**Наратлык**, башка исеме *Ислейтар лесхозы* — Татарстан Республикасының Биектау районындагы торак пункт. *Ислейтар* — Әтнә районында урнашкан Ары авылының урысча атамасы.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 146 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 86,99%,
урыслар — 12,33%,
башка халыклар — 0,68%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Олы Ялан (Башкортстан)

**Олы Ялан** — Башкортстанның Илеш районында урнашкан татар авылы.
## Демография

## Авыл белән бәйле шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Биектау

**Биектау**  — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
Халык саны — 9589 тирәсендә (2010). 
## География
Биектау Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 18 чакрым, ә район үзәге Биектаудан көньяк-көнбатышка таба 1 чакрым ераклыкта урнашкан.

Биектау тимер юл станциясеннән 2 км көньяктарак, Казан—Пермь автомобиль юлы буенда.
### Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Тарих
XVI гасырда 2 нче яртысында Казан ханлыгы чорындагы Байгыш авылы урынында нигез салына.
Революциягә кадәрге чыганакларда *Рождественский* исеме белән дә билгеле. Халкы башта Казан  Елантавы монастырена карый, 1764 тә экономик разрядка күчерелә, соңрак дәүләт крәстияннәре катлавына керә; игенчелек һәм терлек үрчетүдән тыш, умартачылык, тимерчелек, пыяла кую, итек тегү, киез итек басу белән шөгыльләнә. 20 йөз башында волость идарәсе урнаша, этап йорты була. Раштуа-Богородица чиркәве (1881-86 да төзелә; архитектура истәлеге), земство мәктәбе (1870 тә ачыла), җил тегермәне, 8 тимерчелек, сыраханә, 1 шәраб һәм 8 бакалея кибете эшли. Бу чорда авыл җәмәгатенең имана җире 2084,2 дисәтинә тәшкил итә.
1920 елга кадәр Казан губернасының Казан өязе Сабакай волостена керә. 1920дән - ТАССРның Арча кантонында. 1930 елның 10 августыннан - Казан авыл районында, 1935 нең 10 февраленнән Биектау районында. 1963 нең 1 февраленнән - Питрәч районында, 1965 нең 12 гыйнварыннан - яңадан Биектау районында.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 53%, татарлар — 43%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 17736 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 63,62%,
урыслар — 33,80%,
башка халыклар — 1,93%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,65%.

## Икътисад
Халкының төп шөгыле - кырчылык, терлекчелек. «Казан авыл хуҗалыгы техникасы», «Биектау машина-трактор станциясе» акционерлык җәмгыятьләре.
## Шәхесләр

* Ләйсән Закирова (*Большова*, 1998), драма актрисасы, Кариев театры артисты (2018 елдан), «Тантана» премиясе лауреаты (2019).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
* http://tatarile.org/maglumat/%D0%BC%D3%99%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D3%99/%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%83-3
Каенлык

**Каенлык** - топоним:
## Татарстан
* Каенлык — Актаныш районы авылы.
* Каенлык — Биектау районы авылы.
* Каенлык, *[[Черки-Дүртиле Каенлык]]* — Буа районы авылы. 
* Каенлык — Кукмара районы авылы.
## Башкортстан
* Каенлык — Борай районы авылы.
* Каенлык — Илеш районы авылы.
## Чуашстан
* Каенлык — Епрәч районы авылы.
* Каенлык — Комсомол районы авылы.
## Моны да карагыз
* Каенлы

Төркем:Топонимнар
Кече Кавал

**Кече Кавал** — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
## Географиясе
Кече Кавал Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнбатышка таба 28 чакрым, ә район үзәге Биектаудан төньяк-көнбатышка таба 21 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Күренекле кешеләр

Кече Кавал авылында татар халкының күренекле мәгърифәтчесе, дин белгече һәм реформаторы, фәлсәфәче, педагог Галимҗан Баруди (1857—1921) туган. Сәнгать белгече, архитектор, сәнгать фәннәре докторы Фоат Хәсән улы Вәлиев (1921—1984) һәм язучы Альберт Бари улы Хәсәнов (1937) шулай ук Кавал авылында туып үскәннәр.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 29 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
* Рухи башкалабыз: Мәшһүр татар авыллары / Ф.Г. Гарипова. – Казан: Мәгариф, 2005, - 247 б.
## Шулай ук карагыз
* Зур Кавал (Зур Кавал һәм Кече Кавал авыллары тарихы)
Керосиново

**Керосиново** — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
 
## Географиясе
Керосиново Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 33 чакрым, ә район үзәге Биектаудан төньяк-көнчыгышка таба 15 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Танылган шәхесләр

* Григорий Павлов (1920-1994), Сәвитләр Берлеге Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Кече Солабаш

**Кече Солабаш** — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
## Географиясе
Кече Солабаш Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 38 чакрым, ә район үзәге Биектаудан төньяк-көнбатышка таба 23 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Халык
Солабаш авылының икесе дә элеккеге матур традицияләрне саклыйлар. Зиратлар тәртиптә тотыла, урамнар чиста. Яшьләр тыйнак, олыларны олылый белә. Халык иманлы һәм эшчән.
Заманасында Кече Солабашта 160 тан артык хуҗалык булган, хәзер инде 60 кына йорт калган.
Кече Солабаш авылы халкы элек-электән мәдәниятле булган. Авылда заманында җәдит мәктәбе дә эшләгән. Аны Хәсәнгата Габәши оештырган, укучыларны музыкага да өйрәткән.
Кече Солабаш мәктәбендә Солтан Габәшигә багышланган музей ачылган. Бу музейны киләчәктә аерым бер йортка урнаштырырга ниятлиләр.
=

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 190 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 97,37%,
башка халыклар — 2,63%.

## Күренекле кешеләр

Кече Солабаш — билгеле һәм күренекле авыл. Бу авылда дин һәм җәмәгать эшлеклесе, тарихчы-галим, җәдитчелек хәрәкәте вәкиле Хәсәнгата Мөхәммәт улы Габәши 1863 елның 11 гыйнварында указлы мулла гаиләсендә туган. Ул 1933 елның 7 августында вафат булган. Кабере — Кече Солабаш авылы зиратында.
Кече Солабаш авылында аның улы — татар халкының беренче профессиональ композиторы Әхмәтсолтан (Солтан Габәши, 1891—1942) дөньяга килә. Ул — халык җырларын эшкәртүче, беренче татар опералары («Сания», «Эшче»), вокаль һәм инструменталь әсәрләр авторы. Солтан Габәши Башкортстанда вафат була һәм шунда җирләнә.
## [[Табигать]]
Кече Солабаш тирәсендә сазлыклар, елга-чишмәләр, урманнар күп. Исемле җирләрдән Атау дип аталган печәнлек игътибарга лаек. Аның мәйданы — 35 гектар. Алатка кадәр Кара имәнлек урманы сузылган; Авыл эче елгасы бар, ул Кече Сола суына кушыла. Авыл эче елгасы ярында дүрт-биш чишмә челтерәп ага. Авылдан 3 чакрым ераклыкта, урман эчендә, Аргы саз булган. Бирге саз дигәне дә шуннан ерак түгел. Аларның суында төнбоеклар, камышлар, саз чәчәкләре үскән.
### [[Климат]]

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
## Шулай ук карагыз
* Зур Солабаш (Зур Солабаш һәм Кече Солабаш авыллары тарихы)
Кодаш (елга)

**Кудаш** — Татарстанның Бөгелмә районы биләмәләрендә ага. Елга Зәй елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км. Елга өстендә бер генә торак урын бар: Кодаш

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010101512111100029393
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111102939
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Татарстан елгалары
Алга (Бөгелмә районы)

**Алга** — Татарстан Республикасының Бөгелмә районындагы поселок.
 
## Тарих
1925 елда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 91 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 92,31%,
урыслар — 5,49%,
башка халыклар — 1,10%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,10%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Восточный (Киров өлкәсе)

**Восточный** () — Киров өлкәсенең Омутнинск районында урнашкан штп.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (94%), татарлар (1%), арлар (4%).

## Искәрмәләр

Төркем:Омутнинск районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Яңа Александровка

**Яңа Александровка** — Татарстан Республикасының Бөгелмә районындагы авыл.
Почта индексы — .
## Географиясе
Яңа Александровка Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 277 чакрым, ә район үзәге Бөгелмәдән төньяк-көнчыгышка таба 9 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 293 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 76,79%,
татарлар — 17,41%,
башка халыклар — 4,44%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,37%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Боерган

**Боерган** — топоним.
* Боерган — Буа районы авылы. 
* Боерган —  Тукай районы авылы.
## Моны да карагыз
* Боерган тимер юл разъезды поселогы
## Шулай ук карагыз
* Боерган (станция)

Төркем:Топонимнар
Канава

**Канава** — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
 
## Географиясе
Канава Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 123 чакрым, ә район үзәге Буадан көньяк-көнчыгышка таба 21 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1900-елларда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): чуашлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 20 кеше яши, шул исәптән:
чуашлар — 100%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Нурвахит

**Нурвахит**, яки **Мулланур Вахитов** — Татарстан Республикасының Буа районындагы торак пункт.
## Географиясе
Нурвахит Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 114 чакрым, ә район үзәге Буадан көньяк-көнбатышка таба 11 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 148 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 91,89%,
казакълар — 4,73%,
башка халыклар — 1,35%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 2,03%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Мулланур Вахитов
Төркем:Мулланур Вахитов хөрмәтенә аталган объектлар
Яңа Тинчәле (Буа районы, Яңа Тинчәле авыл җирлеге)

**Яңа Тинчәле** — Татарстан Республикасының Буа районындагы поселок.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 566 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 95,05%,
башка халыклар — 4,95%.

## Күренекле шәхесләр

* Радик Гайзатуллин (1964) — ТР финанс министры.
* Ринат Гайзатуллин (1957) — Татарстан Дәүләт Шурасы депутаты.
* Йолдыз Шәрапова (Йолдыз Әдип кызы Җамалетдинова-Шәрәпова) — балалар шагыйрәсе, 1995 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (2012).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Норлат (Буа районы)

**Норлат** — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
## Тарихы

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 253 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 95,65%,
башка халыклар — 4,35%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.
## Авылда туган танылган кешеләр

* Ислам Әхмәтҗанов (1948), Татарстан Республикасы мәгълүмат һәм матбугат министры (1992―1999), Татарстан АССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1988).
* Шамил Мостаев (1929-2012) — дәүләт эшлеклесе, ТАССР Югары шурасы президиумы рәисе (1986-1990).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Бимә (Әгерҗе районы)

**Бимә** — Татарстан Республикасының Әгерҗе районындагы авыл.
 
## Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): чирмешләр.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 491 кеше яши, шул исәптән:
чирмешләр — 96,33%,
башка халыклар — 3,46%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,20%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4&nbsp;°C.
## Авыл белән бәйле шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Бәркләт

**Варкләд Авылы** — Татарстан Республикасының Әгерҗе районындагы поселок.
 
## Географиясе
Бәркләт Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 234 чакрым, ә район үзәге Әгерҗедән көньяк-көнбатышка таба 35 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1900 елда нигезләнгән.
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 42 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 92,86%,
урыслар — 4,76%,
башка халыклар — 2,38%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Мукшур

**Мукшур** — Татарстан Республикасының Әгерҗе районындагы авыл.
## Географиясе
Мукшур Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 225 чакрым, ә район үзәге Әгерҗедән көньяк-көнбатышка таба 37 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 76 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96,05%,
башка халыклар — 3,95%.

## Авылда туган танылган кешеләр

* Флера Хөрмәтова (*[[1942]]*) — баянчы, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Карамалы (Әлки районы)

**Карамалы** — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл. Карамалы авылы район үзәге Базарлы Матак авылыннан 25 чакрымда урнашкан.
 
## Тарих
«Кармалы», «кармала» атамалары тарихи белешмәләрдә шактый искә алына. А. Артемьев җыеп чыгарган тарихи белешмәдә күрсәтелгәнчә, Кармала (Исәнбай) авылындагы 98 йортта 353 ир-ат һәм 345 хатын-кыз көн күргән, мәчет эшләгән. XVIII йөз мәгълүматларын эченә алган Д. А. Корсаков белешмәсендә авыл Исәнбай, шулай ук Кармала дип аталган, аның Кармала суы буена утыруы әйтелгән. Авылда 61 йомышлы татар, 2 керәшен татары яшәгәнлеге билгеләнә. 1898 елгы белешмәдә дә авыл Кармала исеме белән бирелә һәм анда татарлар яшәве күрсәтелә. К. П. Берстель белешмәсендә авыл Кармала (Исалей Кормала) рәвешле беркетелгән һәм анда 984 татар кешесе көн күрүе әйтелгән.
Олылар сөйләвенә караганда, авыл урнашкан җирдә элек карама агачлары күп үскән. Хәзер алар киселеп беткән инде. Шуңа авылга Карамалы исеме бирелгән. Авылны нигезләгән бабалар элек Иске йорт дигән урында торганнар. Хәзер анда яшәүче юк. Сабантуйлар шул урында үтә. Ул бик матур җир, төрле агачлар белән әйләндереп алынган. Тирә-ягыннан су камап алган: Төпсез күл һәм Кала күлләре җәелеп ята. Алар, икесе бергә тоташып, Чирмешән елгасына коялар. Моннан башка авыл янында Коры Әнҗерә, Яшелчә, Шүрәле елгалары, Ак балчык һәм Мүк сазлары, Мулла чишмәсе, Яшелчә бакчасы, Якын чирәм, Куб һ.б. исемдәге географик берәмлекләр бар.
Авылда Яшьтәшләр чишмәсе бар икән. Аның тарихы уйландыра торган. Күрәсең, авыл халкы чишмәләр чистартуга артык игътибар итмәгән. Бу чишмә дә элек челтерәп аккан, соңыннан кипкән. Өч егет: Насыйбуллин Дамир, Мингазов Нәкыйп һәм Кәлимуллин Ринатлар чишмәне чистарталар һәм Яшьтәшләр чишмәсе дип исемлиләр. Озакламый бу егетләрнең өчесенең дә хуҗалыкларында янгын чыга. Менә шундый гаҗәп хәл. Хәзер бу чишмә каралмый да, чистартылмый да икән.
Авылда элек-электән мәчет эшләгән, ул хәзерге мәктәп бакчасы эчендә булган. Хәзер аның нигезе генә калган. Мәчетне колхозлашу чорында сүтеп, урынынна мәктәп төзегәннәр. Ул мәктәптә хәзер дә балалар укый.
Авылда хуҗалыклар саны 100 дән артык, аларда 140 ир-ат һәм 138 хатын-кыз яши.
Авылда иске һәм яңа зират бар. Халык яңа зиратны карап, чистартып тора. Тик менә иске зиратның киртәләре ишелгән, ташландык хәлдә.
## Халык
### Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
=

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 151 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 97,35%,
башка халыклар — 2,65%.

## Күренекле кешеләр

* Фатих Сәйфи-Казанлы (Мөхәммәтфатих Камалетдин улы Сәйфуллин, 1888—1937). язучы җәмәгать эшлеклесе.
* Җәүдәт Әхмәтҗанов (1926―1977), Бөек Ватан сугышы ветераны, 1972—1977 елларда КПССның Зәй район комитеты 1нче секретаре.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
* Рухи башкалабыз: Мәшһүр татар авыллары / Ф.Г. Гарипова. – Казан: Мәгариф, 2005, - 247 б.
Яңа Алпар

**Яңа Алпар** — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.
Яңа Алпар район үзәге Әлкидән 18 чакрымда урнашкан.
## Географиясе
Яңа Алпар Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 123 чакрым, ә район үзәге Базарлы Матактан көньяк-көнчыгышка таба 15 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 116 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 94,83%,
урыслар — 5,17%.

## Танылган шәхесләр

* Әхмәдулла Шәһиәхмәтов (1923), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
* Рухи башкалабыз: Мәшһүр татар авыллары / Ф.Г. Гарипова. – Казан: Мәгариф, 2005, - 247 б.
## Шулай ук карагыз
* Иске Алпар (Иске Алпар һәм Яңа Алпар авыллары тарихы)