open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Караболак (Көньяк Казакъстан өлкәсе)

**Карабулак** () — Көньяк Казакъстан өлкәсе Сайрам районындагы авыл. Өлкә үзәгеннән 45 км еракта урнашкан. Халык саны 45 меңнән артык. 2012 сан алу мәгълүматлары буенча 99% яшәүче — үзбәкләр, 1% — казакълар һ. б. милләт вәкилләре,  авылның үзбәк исеме .  Карабулакта 19 мәчет, 3 базар, 3 хастаханә, даруханәләр, китапханәләр бар.

## Мәгариф
Мәктәпкәчә мәгарифне 5 балалар бакчасы тәшкил итә. Күбесенчә алар муниципалитет балансында торалар. Карабулакта 11 мәктәп һәм 1 көллият белем бирә.

## Климат
Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шаран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан).

## Тарих

Карабулак бистәсе тарихы Бөек Ефәк юлның чәчәк аткан чорыннан башлана. Карабулак Карасулак һәм Кайнарбулак елгалары тирәсендә урнашкан, алар төп Карабулак авылы башындагы чишмәләрдән барлыкка килә. Сәүдәгәрләр белән кәрваннар, Кытайдан көнбатышка һәм артка сәяхәт итәләр, вакытлыча чишмә сулары янында тукталдылар. Элекке сәүдәгәрләрнең бәйләнеше үткән кәрваннар белән сәүдә биржаларын үстерүгә ярдәм итте. Шулай итеп, ул көннәрдә Карабулактагы зур кием һәм терлек базарына нигез салынды, анда якын һәм ерак авыллардан сәүдәгәрләр һәм сатып алучылар җыелды һәм җыелды.

1598 елга кадәр Карабулак Бохара ханлыгының өлеше иде. 1598-1884 елларда Казакъ ханлыгының өлеше булган. 1809 елга кадәр ул Ташкент дәүләтенең бер өлеше иде. 1809-1876 елларда Карабулак Коканд ханлыгының өлеше булган. 1876-1917 елларда Карабулак Россия империясенә керә. 1917-1924 елларда ул Төркстан АССР өлеше иде. Большевиклар Centralзәк Азиядә Милли Территориаль Делимитация үткәргәннән соң, Карабулак Кыргыз АССының бер өлеше булды (1920 - 1925), соңрак Казак ССР исемен үзгәртте (1925 - 1936). 1936 елгы административ реформа нәтиҗәләре буенча, Казакъстан ССРы Казакъ ССР дип үзгәртелде. СССР таркалгач, Казахстан Республикасы Казакъстан ССРның юридик варисы булды.

## Карабулак мәктәпләре

# 100 нче гомуми урта мәктәп исеме белән аталган. Ускаркул хаҗи Ирискулов
# Гомуми урта мәктәп No. 41 исеме белән аталган. Жамбыл
# Гомуми урта мәктәп No. 42 исеме белән аталган. Фуркат
# 92 нче урта гомуми белем бирү мәктәбе. Аксу
# 10нчы гомуми урта мәктәп. Карабулак
# Гомуми урта мәктәп No.77 исеме белән аталган. Хәмзә
# Төп урта мәктәп. Далабазар
# 81 нче төп урта мәктәп исеме белән аталган. М. Улугбек
# 101 нче гомуми урта мәктәп
# 25 нче номерлы көллият. Д. Кунаева
# 3 нче гомуми урта мәктәп исеме белән аталган. Хәмзә
# 17 нче гомуми урта мәктәп
# 104 нче урта гомуми белем бирү мәктәбе
# 75нче урта мәктәп
# 4нче мәктәп гимназиясе [8]
# "Низамхан Сөләйманов" исемендәге LLP урта мәктәбе.

## Галерея

File:Karabulak panarama.jpg

File:Markaz.JPG
File:Supermarket.kar.JPG
File:Go'sht qo'konlari.JPG

File:Karabula masjid.jpg

File:Qorabuloq.kollej.jpg
File:Karabulak.klassik.jpg
File:Karabulak.Qorabuloq.kant.jpg
File:Карабулак.Qorabuloq.jpg
File:Qorabuloq.Alisher Navoiy.jpg


## Искәрмәләр

Төркем:Төркестан өлкәсе торак пунктлары
Кадыковка (Сембер өлкәсе)

**Кадыковка** () — Сембер өлкәсенең Майна районында урнашкан сала.

## Сәгать поясы

## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).

## Шәхесләр
* Иван Разенков (1888-1954), медицина фәннәре дуктыры.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Ульяновск-Сембер энциклопедиясе 

Төркем:Майна районы торак пунктлары
Төркем:Сембер өлкәсе торак пунктлары
Карабулак

**Карабула́к** 

## Торак пунктлар
### Казахстан
* Карабулак (; ) — Көньяк Казакъстан өлкәсе Сайрам районындагы үзбәк авылы.

### Елгалар
* Карабулак — Россия территориясеннән агучы елга. Чуашстан, Сембер өлкәсе биләмәләрендә ага.

## Искәрмәләр
Ягъкуб Һалфай улы

**Ягъкуб Һалфай улы** (,  – *Кече Ягъкуб*) – Гайсә Мәсихнең унике апостолының берсе, аның исеме Яңа Гаһедтә искә алына. Апостол Фаддейның туганы, апостол һәм инҗилче Маттайның да туганы булырга мөмкин. Өч Инҗилдә аның исеме унике апостол белән бергә күрсәтелә (Маттай, 10:3; Марк, 3:18; Лүк, 6:15), әмма башка Инҗил чыганакларында Ягъкуб турында мәгълүматлар бирелми.
## Тормыш юлы
Риваятьләр һәм тормыш юлын тасвирлаучы әсәрләрдә Ягъкубның салым җыючы булып эшләве һәм Яһүдәядә яшәве хәбәр ителә. Күпмедер вакыттан соң Ягъкуб Һалфай улы апостол Андрей белән бергә Эдессага юнәлә. Соңрак мөстәкыйль рәвештә Газа һәм Елевферопольдә (Көньяк Фәлистыйн) вәгазь сөйли.

Башка Ягъкублар белән буталганга күрә, аның тормыш юлын тулысынча күзәтү катлаулы. Аның үлеме һәм җирләнүе турында берничә версия сакланган. Кайбер авторлар фикеренчә, ул Мармарикта үлә, ә кайберәүләр әйтүенчә – Мисырга барганда җәфа чигеп һәлак була (аны тәрегә асалар).

Ягъкуб Һалфай улын апостол Ягъкуб Зебедәй улыннан – *Өлкән Ягъкубтан* һәм *Кече Ягъкуб* дип йөртелүче, Иерусалимның беренче епискобы булган Ягъкубтан төгәл аерырга кирәк. Кайбер авторлар Ягъкуб Һалфайны да Кече Ягъкуб дип атыйлар, бу исә тагын да катлаулы буталчыкларга китерә.
## Табыну һәм хәтер
Католик чиркәвендә 3 майда, ә православ чиркәвендә 30 июнь һәм 9 октябрьдә хәтер бәйрәмен үткәрәләр.
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Ягъкуб Һалфай улы (Правослау энциклопедиясе) 

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз

Төркем:Апостоллар
Төркем:Христиан изгеләре
Төркем:Бердәм Чиркәү изгеләре
Fridrix I Barbarossa

**Fridrix I Barbarossa** (tärcemä **Fridrix Qızıl Saqal**, almança *Friedrich I Rotbart*) (1122-1190, Selif yılğasında batqan) - Almaniä patşası (1152 yıldan), İzge Rim İmperiäseneñ imperatorı (1155 yıldan), Şwabiä hertsogı (1147-1152, Fridrix III).

Barbarossa quşamatı üz cirän tösle saqalı öçen İtaliäda  alğan.

## Eşçänlek
Barbarossa Almaniädä  patşa xakimiäten nığıtırğa tırışqan. İtaliägä qarşı 5 yawnı oyıştıra (1154—1155, 1158—1162, 1163—1164, 1166—1168, 1174—1178). 

1158 yılda **Ronkal qararı** çığara, anıñ buyınça şähärlär imperiä türäläre kontrole astına quyıla.

1167 yılda şähärlär Lombard Ligasına berläşep häm papa belän bergälek tözep **Lenyano** yanında Fridrix Barbarossa ğäskären tar-mar itälär häm **Konstants Solıxı** buyınça Ronkal qararı beterelä.

### İzge Rim İmperiäse
Barbarossa idärä itkän çorda İzge Rim İmperiäse zäğiflänä başlıy, cirle kenäzlär xäkimiäte nığa, ä patşa xakimiäte zäğiflänä. 

Barbarossanıñ töp köndäşe  **Henrix Lev**  İtaliägä qarşı yawğa barırğa baş tarta, läkin cäzasın kürmi.

Fridrix Barbarossa 3-nçe täre yawı waqıtında Salef yılğasında batıp wafat bulğan.

## İärüçelär

Fridrix Barbarossa höcümçän tışqı säyäsäte arqasında milätçelär simvolına äwerelä, Adolf Hitler Sovet Berlegenä qarşı höcüm operatsiäsen Salef yılğasında batqan patşa xörmätenä "Barbarossa planı" dip atağan.

## Sıltamalar

* Всемирная история в лицах
* Монеты средневековой Кремоны и Фридрих Барбаросса 
* Собрание материалов о Фридрихе Барбароссе 

Төркем:Алмания патшаларыТөркем:Тәре яулары
Уразовка (Сембер өлкәсе)

**Уразовка**, **Сакускай** () — Сембер өлкәсенең Карсун районында урнашкан сала.

## Географиясе
Райүзәктән 22 километр көньяк-көнбатышрак, Карсунка елгасында урнашкан.

### Сәгать поясы

## Тарих
17 гасырның 1 яртысында Кормыш өязеннән күчеп килгән крәстияннәр тарафыннан нигезләнгән. Элек Сембер губернасының Карсун өязенә кергән.

1913 елда биредә 246 йорт, 1895 кеше, 2 мәчет һәм мәктәп (1898) булган.

## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (96,6%), руслар (3,4%).

## Шәхесләр

## Дин
; Ислам
* Мәчет
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Ульяновск-Сембер энциклопедиясе 

Төркем:Карсун районы торак пунктлары
Төркем:Сембер өлкәсе торак пунктлары
Татар Гуринкасы

**Татар Гуринкасы** () — Сембер өлкәсенең Карсун районында урнашкан сала.

## Географиясе
Гуринка елгасында, райүзәктән 20 километр төньяк-көнбатыштарак урнашкан.

### Сәгать поясы

## Тарих
1648 елда нигезләнгән.

1913 елда биредә 268 йорт, 1244 кеше, 2 мәчет, мәктәп, 2 тегермән булган.

## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (98,3%).

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Ульяновск-Сембер энциклопедиясе 

Төркем:Карсун районы торак пунктлары
Төркем:Сембер өлкәсе торак пунктлары
Василий III

**Васи́лий III** (25.3.1479, Мәскәү - 4.12.1533, шунда ук), Владимир һәм Мәскәү кенәзлекләре бөек кенәзе, Русь государе (1505 елдан). Кенәз Иван III нең улы..

1505 елда Казан ханы Мөхәммәт-Әмин җитәкләгән гаскәр Василий III гаскәрен тар-мар иткән, Казан янындагы сугышта 100 мең рус гаскәрие һәлак була.

Атасының бердәм Рус дәүләтен берләштерү сәясәтен дәвам иттерә; кайбер удел кенәзләре белән килешүләрне яңарта. Василий III заманында берничә удел кенәзлеге бетерелә.

Бөек Литва кенәзлеге белән сугышларын үткәргән.

## Искәрмәләр

Төркем:Бөек Мәскәү кенәзләре
31-нче армия (ССРБ)

**31-нче армия (31 А)** () — Бөек Ватан сугышында, һәм сугыштан соң да, Эшче-крестьяннар Кызыл армиясе (ЭККА), Совет Армиясе  Кораллы көчләре эчендәге оператив хәрби берләшмә (бөтен гаскәр армиясе).

## [[Тарих]]

## Мемуарлар
* В боях за Восточную Пруссию. Записки командующего 11-й гвардейской армией. — М.: Наука, 1970. — 500 с.

## Әдәбият
* Справочник А.&nbsp;Г.&nbsp;Ленского и М.&nbsp;М.&nbsp;Цыбина «Советские сухопутные войска в последний год существования СССР»,— Санкт-Петербург: 2001

## Сылтамалар

* 31-я армия 
* 31-я армия
* 65 лет битвю под Москвой 
* Белорусская стратегическая наступательная операция «Багратион» (23.06 — 29.08.1944)
* Командный состав РККА и РКВМФ в 1941—1945 годах
* «Виртуальный город» — Сафоново // Великая Отечественная 
* Тверская земля в годы ВОВ 
* Донесение о численном и боевом составе 31-й Армии.

Төркем:ССРБ Кораллы көчләре
Төркем:Бөек Ватан сугышы
Overlord operatsiäse

**Overlord operatsiäse** yäki **Normandiädä suğış çaraları**, **Normandiä operatsiäse** (inglizçä *Operation Overlord*) - soyuzdaşlarnıñ (Hitlergä qarşı Bergälek) Normandiägä (Fransa) ğäskärlär töşerü operatsiäse. 1944 yılnıñ 6 iyünendä başlana, 31 avgustta tämamlana. Annan soñ soyuzdaşlar **Sena** yılğasın ütep, Parij şähären azat itä häm Almaniä çigenä qarata höcüm itärgä däwam itterä.

Overlord operatsiäse İkençe Bötendönya suğışında Awrupada Könbatış yä ikençe frontın aça.

## Barış
Tarixta iñ zur desant operatsiäse, çaralarda 3 million keşe qatnaşa, alar La Manş buğazın ütep Angliädän Normandiägä çığa.

Overlord operatsiädä ike çorda tormışqa aşırıla:
* **Neptun operatsiäse yä D Day-D Kön** - qıytğada ptatsdarmnı basıp alu.
* **Kobra (Küzlekle yılan) operatsiäse** - Fransa cirendä höcüm.

Suğış çaraları yäşeren itep planlaştırıla.

Normandigä höcüm paraşüt desantı häm planerlar töşerü belän başlana, 6 iyündä diñgez desantı töşerü başlana.

## Näticä
Normandiä öçen suğış 2 artıq ay däwamında suzıla, häm Parij şähären azat itü häm avgustta **Felez qazanı**n beterü tämamlana.

## Ädäbiät

*    Роберт Белицки. Нормандия, 1944. Перевод с польского. — М.: АСТ, 2002. — ISBN 5-17-014476-8.
*    Chester Wilmot. The Struggle for Europe. — Wordsworth Editions, 1997. — 766 p.
*    Niklas Zetterling. Normandy 1944: German military organization, combat power and organizational effectiveness. — 2000. — ISBN 0-921991-56-8.

Төркем:Икенче бөтендөнья сугышы
Богородское таулары

**Богородское таулары** () — Татарстанның Кама Тамагы районында, Иделнең уңъягында урнашкан калкулык. Көнбатышта Үләмә һәм Карамалы елгалар үзәнлекләре, көнчыгышта Идел елгасы, төньякта Красновидово авылы, көньякта Лобач тавы белән чикләнәләр. Кайбер чыганакларда Богородское таулары составына Юрий тауларының өлеше булып саналалар. Богородское (Зывыз бистәснең элекке исеме) авылы хөрмәтенә аталганнар.

## Моны да карагыз
* Юрьев мәгарәсе
* Айгыр-тау

## Чыганаклар

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан географиясе
Ырынбур дәүләт университеты

**** (, ) — Ырынбурда урнашкан иң эре югары уку йорты. 

1955 елда В. В. Куйбышев исемендәге Куйбышев политехник институты филиалы  буларак оеша. 
1971 елдан — Ырынбур политехник институты.
1994 елдан — Ырынбур дәүләт техник университеты. 
1996 елдан — Ырынбур дәүләт университеты.

2013-14 уку елында студентлар саны – 30 000 тәшкил итә.

## Тарих
1971 елның 1 гыйнварында Куйбышев политехник институтының (хәзерге Самар дәүләт техник университеты) Ырынбур филиалы Ырынбур политехник институты дип үзгәртелә. Беренче ректоры итеп Александр Адольфович Бурба тәгаенләнә.

25 октябрь 1994  — Ырынбур политехник институты Ырынбур дәүләт техник университеты дип үзгәртелә.

25 гыйнвар 1996  — Ырынбур дәүләт техник университеты Ырынбур дәүләт университеты дип үзгәртелә.

2015 елда университетка 1991 елдан эшләгән Ырынбур дәүләт менеджмент институты тора (реорганизация процессы башланды).

Университетны Ырынбур өлкәсе губернаторлары Елагин Владимир василий улы һәм Берг Юрий Александрович, Станкин — Мәскәү Дәүләт Технологик Университеты Ректоры, Григорьев Сергей Николаевич һ.б. искәрмәләр тамамлады.

Университет өлкәдә генә түгел, ә күрше төбәкләрдә филиал челтәрен үстерә. Шул исәптә Башкортстан Республикасында (Күмертауда) филиал бар.

## Факультетлар
#Архитектура-Төзелеш факультеты
#Аэрокосмос институты
#Геология һәм география факультеты
#Математика һәм  информацион технологияләр факультеты
#Транспорт факультеты
#Гуманитар һәм социаль фәннәр факультеты
#Кулланма биотехнология һәм инженерия факультеты
#Филология һәм  журналистика факультеты
#Икътисад һәм идарә итү факультеты
#Физика факультеты
#Акча һәм икътисад факультеты
#Химия һәм биология факультеты
#Электроэнергетика факультеты
#Юридик факультеты

## Филиаллар
Филиаллар Күмертауда, Бугурусланда, Бозаулыкта, Орскта бар.

## Танылган шәхесләр
### Ректорлар
# Бурба Александр Адольфович (1971-1983)
# Әбдрәшитов Рамзес Тәлгать улы (1983-1987)
# Козаченко Анатолий Борисович (1987-1989)
# Бондаренко Виктор Анатольевич (1989-2006)
# Ковалевский Владимир Петрович (2006-2015)
# Ермакова Жанна Анатольевна (2015 елдан)

### Укытучылар

### Тәмамлаучылар

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт 

## Шулай ук карагыз

* Россия югары уку йортлары исемлеге

Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Россия университетлары
Төркем:Ырынбур
Төркем:1955 елда нигезләнгән уку йортлары
Robert Şuman

**Robert Şuman** (almança *Robert Schumann*, 1810-1856) - Almaniä köyyazarı häm abruylı muzıkal' tänqitçe.

Romantizm çorınıñ iñ kürenekle köyyazarı dip sanala. Anıñ uqıtuçısı - **Fridrix Vik** Şumannıñ  Awrupa iñ yaxşı pianistı bulaçağın farazlağan, läkin cäräxätlänü säbäple Şuman pianist karyerasınnnan baş tartırğa mäcbür bulğan häm köylär yaza başlağan.

1840 yılğa qädär Şuman pianino öçen genä yaza, soñraq cırlar, simfoniälär, opera yaza.

Muzıka turında mäqälälär *"Neue Zeitschrift für Musik"* gäcitendä bastıra.

Şuman ğömer buyı tumıştan bulğan psixik awırudan integä, 1854 yılda üz-üzen üterü tırışuınnan soñ psixiatriä xastaxanäsenä cibärelä.

1856 yılda Şuman psixik awırudan ülgän.

## Ädäbiät

*  http://artofpiano.ru/person.php?p=schumann  Записи Шумана 
*  http://www.schumann.net.ru    русскоязычный сайт, посвящённый композитору  
*  http://www.mosconsv.ru Музыкальный фестиваль «Шумановские резонансы» 
* Шуман. Полные либретто опер на русском языке 

Төркем:Композиторлар
Ослан таулары

**Ослан таулары** () — Татарстанның Югары Ослан районыныда урнашкан калкулык. Көнбатышта Сөлчә һәм Зөя елгалары, көнчыгышта һәм төньякта — Идел елгасы, көньякта Тәмте авылы белән чикләнә.
Югары Ослан һәм Түбән Ослан авыллары хөрмәтенә аталган.

XX гасыр азагына кадәр биредә төзелеш ташы чыгарылган (Печище, Зөя рудниклары).
## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан географиясе
Карамалы таулары

**Карамалы таулары** (, ) — Татарстанның Яшел Үзән районыныда һәм Чуашстанның Кузлаука районыныда урнашкан калкулык. Көнбатышта Кузлаука шәһәре, көнчыгышта Зөя елгасы, төньякта Идел елгасы, көньякта Сәкел елгасы белән чикләнәләр. Кармалы тауларында табигать һәйкәле — *Собакино чокырлары* карст күлләре тезмәсе урнашкан.

XX гасырда биредә төзелеш ташы чыгарылган.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан географиясе
Маркиз утравы

**Маркиз утравы** — Куйбышев сусаклагычында кече кеше яшәми торган утрау. Административ ягыннан Казанның Вахитов районына карый. Утрау Идел елгасының көймә йөрешлешле фарватерыннан уңрак, Казан елга портыннан каршы якта урнашкан.
## Тарих
15 гасыр - 16 гасыр башында анда Казан ханлыгының зур җәйге ярминкәләре оештырылган, ул «Сәүдә атавы» дип йөртелгән. Аңа рус кенәзлекләре, Кавказ, Кырым, Урта Азия, Себер сәүдәгәрләре күннән эшләнгән әйберләр, затлы мехлар, тукымалар, миталдан төрле эшләнмәләр, балавыз, төрле ризык тәмләткечләре һ.б. китереп, үзара алыш-биреш иткәннәр. Екатерина II Идел буйлап гизгәндә 1767 елда утрауда була һәм аны италияле маркиз Паулуччиларга бүләк иткән дигән фараз бар. Халык теленә кергән *«Маркиз утравы»* атамасы шуннан килә. 19 гасыр - 20 гасырның 1 нче яртысында Казан халкының җәйге ял итү урыны. 1956 елда утрауның зур өлеше Куйбышев сусаклагычы астында кала.
## Моны да карагыз
* Казан утравы
* Бакалтай утравы
* Кәҗә утравы

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казан географиясе
Төркем:Идел утраулары
Төркем:Татарстан утраулары
Rafael Nadal

**Rafael Nadal Parera** (ispança *Rafael Nadal Parera*, 1986, İspaniä) - İspaniä tennisçısı, dönya ğämäldäge berençe raketkası (2013 yıldan).

Tufraq kortlarında bigräk tä uñışlı uynıy (2014 yılğa qädär tufraqta 318 uyınnan 297-se - **93,4%** ciñde, 62 yarışta 43 titul - 69% yawladı). Şunıñ öçen Rafael - "Tufraq patşası" dip yörtelä.

Qayber matbuğat çaraları anı dönya tarixında tufraqta uynağan iñ yaxşı tennnisçı dip sanıylar.

Nadal uyınınıñ stile - höcüm, atletizm, tizlek, yaqlawda da yaxşı uynıy.

## Qazanışlar
* Frantsiä açıq tennis yarışınıñ 9 tapqır ciñüçese (2005-08, 2010-14)
* Wimbldon tennis yarışınıñ 2 tapqır ciñüçese  (2008, 2010);
* AQŞ açıq tennis yarışınıñ 2 tapqır ciñüçese (2010, 2013);
* Avstraliä açıq tennis yarışınıñ ciñüçese (2009).
## Sıltamalar
* Räsmi säxifä  
* King of Clay Rafael Nadal
Төркем:ТеннисчыларТөркем:Испания теннисчылары
Novak Cokoviç

**Novak Cokoviç** (serbça *Новак Ђоковић*, 1987, Belgrad, Yugoslaviä) - Serbiä hönäri tennisçısı, dönyanıñ eks-berençe raketkası (yalğız töre).

Cokoviç uyınınıñ stile - höcümçän, artqı sızıqtan tirän xäldä suğa, anıñ bekhend - dönya tennisında iñ yaxşısı bulıp sanala. ATP рейтингының беренче баскычында атна саны буенча рекордчы (372). Дөньяның беренче ракеткасы статусында тәмамланган сезоннар саны буенча рекордчы. Ялгыз разрядта 20 Зур шлем турниры җиңүчесе (бу күрсәткеч буенча Роджер Федер белән 2 нче урынны бүлешә). Ялгыз разрядта 1000 АТР сериясе турнирларында җиңүләр саны буенча рекордчы-38. Ялгыз разрядта ике тапкыр «карьера» Зур Шлем иясе. Ачык эра һәм ATP дөнья туры тарихында бердәнбер уенчы, ул ялгыз разрядта зур шлемның дүрт турнирын гына түгел, ә Мастерс 1000 АТР сериясенең барлык тугыз турнирын һәм ATP дөнья туры финалын да отты. АТП Дөнья турының биш тапкыр җиңүчесе. Сербия җыелмасы составында 2010 елгы Дэвис Кубогы иясе. 88 АТР турниры җиңүчесе (шуларның 87 се ялгыз разрядта).

2022 елның 16 маена алынган призлар суммасы буенча теннис тарихында беренче урында тора — 156 млн АКШ долларыннан артык.

## Qazanışlar

* Zur Başlıq yarışlarında 12 tapqır ciñde 
* Dönya ATP Turında 5 tapqır ciñüçe (2008, 2012, 2013, 2014, 2015).
* Serbiä cıyılma taqımında **Devis Kuboğı** iäse (2010)

## Sıltamalar

* Räsmi säxifä  

## Искәрмәләр

Төркем:ТеннисчыларТөркем:Сербия теннисчылары
Алексеевка (Кошки районы)

**Алексеевка** () — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан бистә.

## Сәгать поясы

## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чуашлар (94%), руслар (6%).

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Кошки районы энциклопедиясе

Төркем:Самар өлкәсе чуаш авыллары
Төркем:Кошки районы торак пунктлары
Төркем:Самар өлкәсе торак пунктлары
Кошки (Самар өлкәсе)

**Кошки** () — Самар өлкәсендә урнашкан сала, Кошки районының административ үзәге.

## Сәгать поясы

## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (78,2%), чуашлар (10,3%), татарлар (5,6%), мордва (3,2%).
## Галерея

Файл:Koshki-11331.JPG|Авыл идарәсе
Файл:Koshki-11332.JPG|Парк


## Шәхесләр
* Руслан Васильевский (1933-2011), галим.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Кошки районы энциклопедиясе

Төркем:Кошки районы торак пунктлары
Төркем:Самар өлкәсе торак пунктлары
1 (мәгънәләр)

* 1 — Милади тәкъвим буенча I гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 1 — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.
* 1 — сан.
100 (мәгънәләр)

* 100 — Милади тәкъвим буенча II гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 100 — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
* 100 — сан.
101 (сан)

**101** **(йөз бер)** - **[[100]]** белән **[[102 (сан)|102]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 101-енче көне — 11 апрель (кәбисә елда — 10 апрель).
## Математикада
* 101 — өч урынлы так сан.
* 101 санның цифрлар суммасы — 2.
* 101 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 101 санның квадраты — 10201.
* 101 саны гади сан булып тора, ягъни калдыксыз итеп бары тик 1-гә һәм 101-гә бүленә һәм шул ук вакытта 1 саны булып тормый.

## Башка өлкәләрдә
* 101
* 101 ел (б. э. к.)
* Юникодта 006516 — «e» символның коды.
## Диндә
Зәрдөштлектә, Ходайның 101 исеме (Пазәнд сад-о-йак нам-и-хода) ул Ходайның (Аһура Мазданың) исемнәре исемлеге.

Төркем:Саннар
102 (сан)

**102** **(йөз ике)** - **[[101]]** белән **[[103 (сан)|103]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 102-нче көне — 12 апрель (кәбисә елда — 11 апрель).
## Математикада
* 102 — өч урынлы җөп сан.
* 102 санның цифрлар суммасы — 3.
* 102 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 102 санның квадраты — 10404. 
## Башка өлкәләрдә
* 102
* 102 ел (б. э. к.)
* Юникодта 006616 — «f» символның коды.

Төркем:Саннар
103 (сан)

**103** **(йөз өч)** - **[[102]]** белән **[[104 (сан)|104]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 103-нче көне — 13 апрель (кәбисә елда — 12 апрель).
## Математикада
* 103 — өч урынлы так сан.
* 103 санның цифрлар суммасы — 4.
* 103 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 103 санның квадраты — 10609. 
## Башка өлкәләрдә
* 103
* 103 ел (б. э. к.)
* Юникодта 006716 — «g» символның коды.

Төркем:Саннар
108 (сан)

**108** **(йөз сигез)** - **[[107]]** белән **[[109 (сан)|109]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 108-нче көне — 18 апрель (кәбисә елда — 17 апрель).
## Математикада
* 108 — өч урынлы җөп сан.
* 108 санның цифрлар суммасы — 9.
* 108 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 108 санның квадраты — 11664.
* 108 саны калдыксыз 1-гә, 2-гә, 3-кә, 4-кә, 6-га, 9-га, 12-гә, 18-гә, 27-гә, 36-га, 54-кә һәм 108-гә бүленә.

## Башка өлкәләрдә
* 108
* 108 ел (б. э. к.)
* Юникодта 006C16 — «l» символның коды.
## Диндә
Һинд динендә тәсбихның (джапа) 108 бөртеге бар. 108 саны чиксезлек символы булып тора. Буддачылыкта да тәсбихның бөртекләре саны 108 була.

Төркем:Саннар
111 (сан)

**111** **(йөз унбер)** - **[[110]]** белән **[[112 (сан)|112]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 111-нче көне — 21 апрель (кәбисә елда — 20 апрель).
## Математикада
* 111 — өч урынлы так сан.
* 111 санның цифрлар суммасы — 3.
* 111 санның цифрлар тапкырчыгышы — 1. 
* 111 санның квадраты — 12321. 
## Башка өлкәләрдә
* 111
* 111 ел (б. э. к.)
* Юникодта 006F16 — «o» символның коды.

Төркем:Саннар
112 (сан)

**112** **(йөз унике)** - **[[111]]** белән **[[113 (сан)|113]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 112-нче көне — 22 апрель (кәбисә елда — 21 апрель).
## Математикада
* 112 — өч урынлы җөп сан.
* 112 санның цифрлар суммасы — 4.
* 112 санның цифрлар тапкырчыгышы — 2. 
* 112 санның квадраты — 12544. 
## Башка өлкәләрдә
* 112
* 112 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007016 — «p» символның коды.

Төркем:Саннар
115 (сан)

**115** **(йөз унбиш)** - **[[114]]** белән **[[116 (сан)|116]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 115-нче көне — 25 апрель (кәбисә елда — 24 апрель).
## Математикада
* 115 — өч урынлы так сан.
* 115 санның цифрлар суммасы — 7.
* 115 санның цифрлар тапкырчыгышы — 5. 
* 115 санның квадраты — 13225. 
## Башка өлкәләрдә
* 115
* 115 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007316 — «s» символның коды.

Төркем:Саннар
116 (сан)

**116** **(йөз уналты)** - **[[115]]** белән **[[117 (сан)|117]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 116-нче көне — 26 апрель (кәбисә елда — 25 апрель).
## Математикада
* 116 — өч урынлы җөп сан.
* 116 санның цифрлар суммасы — 8.
* 116 санның цифрлар тапкырчыгышы — 6. 
* 116 санның квадраты — 13456. 
## Башка өлкәләрдә
* 116
* 116 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007416 — «t» символның коды.

Төркем:Саннар
117 (сан)

**117** **(йөз унҗиде)** - **[[116]]** белән **[[118 (сан)|118]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 117-нче көне — 27 апрель (кәбисә елда — 26 апрель).
## Математикада
* 117 — өч урынлы так сан.
* 117 санның цифрлар суммасы — 9.
* 117 санның цифрлар тапкырчыгышы — 7. 
* 117 санның квадраты — 13689. 
## Башка өлкәләрдә
* 117
* 117 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007516 — «u» символның коды.

Төркем:Саннар
118 (сан)

**118** **(йөз унсигез)** - **[[117]]** белән **[[119 (сан)|119]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 118-нче көне — 28 апрель (кәбисә елда — 27 апрель).
## Математикада
* 118 — өч урынлы җөп сан.
* 118 санның цифрлар суммасы — 10.
* 118 санның цифрлар тапкырчыгышы — 8. 
* 118 санның квадраты — 13924. 
## Башка өлкәләрдә
* 118
* 118 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007616 — «v» символның коды.

Төркем:Саннар
113 (сан)

**113** **(йөз унөч)** - **[[112]]** белән **[[114 (сан)|114]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 113-нче көне — 23 апрель (кәбисә елда — 22 апрель).
## Математикада
* 113 — өч урынлы так сан.
* 113 санның цифрлар суммасы — 5.
* 113 санның цифрлар тапкырчыгышы — 3. 
* 113 санның квадраты — 12769. 
## Башка өлкәләрдә
* 113
* 113 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007116 — «q» символның коды.

Төркем:Саннар
114 (сан)

**114** **(йөз ундүрт)** - **[[113]]** белән **[[115 (сан)|115]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 114-нче көне — 24 апрель (кәбисә елда — 23 апрель).
## Математикада
* 114 — өч урынлы җөп сан.
* 114 санның цифрлар суммасы — 6.
* 114 санның цифрлар тапкырчыгышы — 4. 
* 114 санның квадраты — 12996. 
## Башка өлкәләрдә
* 114
* 114 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007216 — «r» символның коды.

Төркем:Саннар
119 (сан)

**119** **(йөз унтугыз)** - **[[118]]** белән **[[120 (сан)|120]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 119-нче көне — 29 апрель (кәбисә елда — 28 апрель).
## Математикада
* 119 — өч урынлы так сан.
* 119 санның цифрлар суммасы — 11.
* 119 санның цифрлар тапкырчыгышы — 9. 
* 119 санның квадраты — 14161. 
## Башка өлкәләрдә
* 119
* 119 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007716 — «w» символның коды.

Төркем:Саннар
122 (сан)

**122** **(йөз егерме ике)** - **[[121]]** белән **[[123 (сан)|123]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 122-нче көне — 2 май (кәбисә елда — 1 май).
## Математикада
* 122 — өч урынлы җөп сан.
* 122 санның цифрлар суммасы — 5.
* 122 санның цифрлар тапкырчыгышы — 4. 
* 122 санның квадраты — 14884. 
## Башка өлкәләрдә
* 122
* 122 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007A16 — «z» символның коды.

Төркем:Саннар
123 (сан)

**123** **(йөз егерме өч)** - **[[122]]** белән **[[124 (сан)|124]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 123-нче көне — 3 май (кәбисә елда — 2 май).
## 340 см канча дм чыгат
* 123 — өч урынлы так сан.
* 123 санның цифрлар суммасы — 6.
* 123 санның цифрлар тапкырчыгышы — 6. 
* 123 санның квадраты — 15129. 
## Башка өлкәләрдә
* 123
* 123 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007B16 — «{» символның коды.

Төркем:Саннар
124 (сан)

**124** **(йөз егерме дүрт)** - **[[123]]** белән **[[125 (сан)|125]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 124-нче көне — 4 май (кәбисә елда — 3 май).
## Математикада
* 124 — өч урынлы җөп сан.
* 124 санның цифрлар суммасы — 7.
* 124 санның цифрлар тапкырчыгышы — 8. 
* 124 санның квадраты — 15376. 
## Башка өлкәләрдә
* 124
* 124 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007C16 — «» символның коды.

Төркем:Саннар
125 (сан)

**125** **(йөз егерме биш)** - **[[124]]** белән **[[126 (сан)|126]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 125-нче көне — 5 май (кәбисә елда — 4 май).
## Математикада
* 125 — өч урынлы так сан.
* 125 санның цифрлар суммасы — 8.
* 125 санның цифрлар тапкырчыгышы — 10. 
* 125 санның квадраты — 15625. 
## Башка өлкәләрдә
* 125
* 125 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007D16 — «}» символның коды.

Төркем:Саннар
126 (сан)

**126** **(йөз егерме алты)** - **[[125 (сан)|125]]** белән **[[127 (сан)|127]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 126-нче көне — 6 май (кәбисә елда — 5 май).
## Математикада
* 126 — өч урынлы җөп сан.
* 126 санның цифрлар суммасы — 9.
* 126 санның цифрлар тапкырчыгышы — 12. 
* 126 санның квадраты — 15876. 
## Башка өлкәләрдә
* 126
* 126 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007E16 — «~» символның коды.

Төркем:Саннар
127 (сан)

**127** **(йөз егерме җиде)** - **[[126]]** белән **[[128 (сан)|128]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 127-нче көне — 7 май (кәбисә елда — 6 май).
## Математикада
* 127 — өч урынлы так сан.
* 127 санның цифрлар суммасы — 10.
* 127 санның цифрлар тапкырчыгышы — 14. 
* 127 санның квадраты — 16129. 
## Башка өлкәләрдә
* 127
* 127 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007F16 — «DEL» символның коды.

Төркем:Саннар
120 (сан)

**120** **(йөз егерме)** - **[[119]]** белән **[[121 (сан)|121]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 120-нче көне — 30 апрель (кәбисә елда — 29 апрель).
## Математикада
* 120 — өч урынлы җөп сан.
* 120 санның цифрлар суммасы — 3.
* 120 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 120 санның квадраты — 14400.
* 5!=120. 
## Башка өлкәләрдә
* 120
* 120 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007816 — «x» символның коды.

Төркем:Саннар
121 (сан)

**121** **(йөз егерме бер)** - **[[120]]** белән **[[122 (сан)|122]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 121-нче көне — 1 май (кәбисә елда — 30 апрель).
## Математикада
* 121 — өч урынлы так сан.
* 121 санның цифрлар суммасы — 4.
* 121 санның цифрлар тапкырчыгышы — 2. 
* 121 санның квадраты — 14641. 
## Башка өлкәләрдә
* 121
* 121 ел (б. э. к.)
* Юникодта 007916 — «y» символның коды.

Төркем:Саннар
128 (сан)

**128** **(йөз егерме сигез)** - **[[127]]** белән **[[129 (сан)|129]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 128-нче көне — 8 май (кәбисә елда — 7 май).
## Математикада
* 128 — өч урынлы җөп сан.
* 128 санның цифрлар суммасы — 11.
* 128 санның цифрлар тапкырчыгышы — 16. 
* 128 санның квадраты — 16384. 
## Башка өлкәләрдә
* 128
* 128 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008016 — «PAD» символның коды.

Төркем:Саннар
130 (сан)

**130** **(йөз утыз 0)** - **[[129]]** белән **[[131 (сан)|131]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 130-нче көне — 10 май (кәбисә елда — 9 май).
## Математикада
* 130 — өч урынлы җөп сан.
* 130 санның цифрлар суммасы — 4.
* 130 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 130 санның квадраты — 16900. 
## Башка өлкәләрдә
* 130
* 130 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008216 — «BPH» символның коды.

Төркем:Саннар
131 (сан)

**131** **(йөз утыз бер)** - **[[130]]** белән **[[132 (сан)|132]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 131-нче көне — 11 май (кәбисә елда — 10 май).
## Математикада
* 131 — өч урынлы так сан.
* 131 санның цифрлар суммасы — 5.
* 131 санның цифрлар тапкырчыгышы — 3. 
* 131 санның квадраты — 17161. 
## Башка өлкәләрдә
* 131
* 131 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008316 — «NBH» символның коды.

Төркем:Саннар
132 (сан)

**132** **(йөз утыз ике)** - **[[131]]** белән **[[133 (сан)|133]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 132-нче көне — 12 май (кәбисә елда — 11 май).
## Математикада
* 132 — өч урынлы җөп сан.
* 132 санның цифрлар суммасы — 6.
* 132 санның цифрлар тапкырчыгышы — 6. 
* 132 санның квадраты — 17424. 
## Башка өлкәләрдә
* 132
* 132 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008416 — «IND» символның коды.

Төркем:Саннар
129 (сан)

**129** **(йөз егерме тугыз)** - **[[128]]** белән **[[130 (сан)|130]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 129-нче көне — 9 май (кәбисә елда — 8 май).
## Математикада
* 129 — өч урынлы так сан.
* 129 санның цифрлар суммасы — 12.
* 129 санның цифрлар тапкырчыгышы — 18. 
* 129 санның квадраты — 16641. 
## Башка өлкәләрдә
* 129
* 129 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008116 — «HOP» символның коды.

Төркем:Саннар
133 (сан)

**133** **(йөз утыз өч)** - **[[132]]** белән **[[134 (сан)|134]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 133-нче көне — 13 май (кәбисә елда — 12 май).
## Математикада
* 133 — өч урынлы так сан.
* 133 санның цифрлар суммасы — 7.
* 133 санның цифрлар тапкырчыгышы — 9. 
* 133 санның квадраты — 17689. 
## Башка өлкәләрдә
* 133
* 133 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008516 — «NEL» символның коды.

Төркем:Саннар
134 (сан)

**134** **(йөз утыз дүрт)** - **[[133]]** белән **[[135 (сан)|135]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 134-нче көне — 14 май (кәбисә елда — 13 май).
## Математикада
* 134 — өч урынлы җөп сан.
* 134 санның цифрлар суммасы — 8.
* 134 санның цифрлар тапкырчыгышы — 12. 
* 134 санның квадраты — 17956. 
## Башка өлкәләрдә
* 134
* 134 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008616 — «SSA» символның коды.

Төркем:Саннар
137 (сан)

**137** **(йөз утыз җиде)** - **[[136]]** белән **[[138 (сан)|138]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 137-нче көне — 17 май (кәбисә елда — 16 май).
## Математикада
* 137 — өч урынлы так сан.
* 137 санның цифрлар суммасы — 11.
* 137 санның цифрлар тапкырчыгышы — 21. 
* 137 санның квадраты — 18769. 
## Башка өлкәләрдә
* 137
* 137 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008916 — «HTJ» символның коды.

Төркем:Саннар
138 (сан)

**138** **(йөз утыз сигез)** - **[[137]]** белән **[[139 (сан)|139]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 138-нче көне — 18 май (кәбисә елда — 17 май).
## Математикада
* 138 — өч урынлы җөп сан.
* 138 санның цифрлар суммасы — 12.
* 138 санның цифрлар тапкырчыгышы — 24. 
* 138 санның квадраты — 19044. 
## Башка өлкәләрдә
* 138
* 138 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008A16 — «VTS» символның коды.

Төркем:Саннар
139 (сан)

**139** **(йөз утыз тугыз)** - **[[138]]** белән **[[140 (сан)|140]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 139-нче көне — 19 май (кәбисә елда — 18 май).
## Математикада
* 139 — өч урынлы так сан.
* 139 санның цифрлар суммасы — 13.
* 139 санның цифрлар тапкырчыгышы — 27. 
* 139 санның квадраты — 19321. 
## Башка өлкәләрдә
* 139
* 139 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008B16 — «PLD» символның коды.

Төркем:Саннар
135 (сан)

**135** **(йөз утыз биш)** - **[[134]]** белән **[[136 (сан)|136]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 135-нче көне — 15 май (кәбисә елда — 14 май).
## Математикада
* 135 — өч урынлы так сан.
* 135 санның цифрлар суммасы — 9.
* 135 санның цифрлар тапкырчыгышы — 15. 
* 135 санның квадраты — 18225. 
## Башка өлкәләрдә
* 135
* 135 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008716 — «ESA» символның коды.

Төркем:Саннар
141 (сан)

**141** **(йөз кырык бер)** - **[[140]]** белән **[[142 (сан)|142]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 141-нче көне — 21 май (кәбисә елда — 20 май).
## Математикада
* 141 — өч урынлы так сан.
* 141 санның цифрлар суммасы — 6.
* 141 санның цифрлар тапкырчыгышы — 4. 
* 141 санның квадраты — 19881. 
## Башка өлкәләрдә
* 141
* 141 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008D16 — «RI» символның коды.

Төркем:Саннар
142 (сан)

**142** **(йөз кырык ике)** - **[[141]]** белән **[[143 (сан)|143]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 142-нче көне — 22 май (кәбисә елда — 21 май).
## Математикада
* 142 — өч урынлы җөп сан.
* 142 санның цифрлар суммасы — 7.
* 142 санның цифрлар тапкырчыгышы — 8. 
* 142 санның квадраты — 20164. 
## Башка өлкәләрдә
* 142
* 142 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008E16 — «SS2» символның коды.

Төркем:Саннар
140 (сан)

**140** **(йөз кырык 0)** - **[[139]]** белән **[[141 (сан)|141]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 140-нче көне — 20 май (кәбисә елда — 19 май).
## Математикада
* 140 — өч урынлы җөп сан.
* 140 санның цифрлар суммасы — 5.
* 140 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 140 санның квадраты — 19600. 
## Башка өлкәләрдә
* 140
* 140 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008C16 — «PLU» символның коды.

Төркем:Саннар
143 (сан)

**143** **(йөз кырык өч)** - **[[142]]** белән **[[144 (сан)|144]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 143-нче көне — 23 май (кәбисә елда — 22 май).
## Математикада
* 143 — өч урынлы так сан.
* 143 санның цифрлар суммасы — 8.
* 143 санның цифрлар тапкырчыгышы — 12. 
* 143 санның квадраты — 20449. 
## Башка өлкәләрдә
* 143
* 143 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008F16 — «SS3» символның коды.

Төркем:Саннар
136 (сан)

**136** **(йөз утыз алты)** - **[[135]]** белән **[[137 (сан)|137]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 136-нче көне — 16 май (кәбисә елда — 15 май).
## Математикада
* 136 — өч урынлы җөп сан.
* 136 санның цифрлар суммасы — 10.
* 136 санның цифрлар тапкырчыгышы — 18. 
* 136 санның квадраты — 18496. 
## Башка өлкәләрдә
* 136
* 136 ел (б. э. к.)
* Юникодта 008816 — «HTS» символның коды.

Төркем:Саннар
145 (сан)

**145** **(йөз кырык биш)** - **[[144]]** белән **[[146 (сан)|146]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 145-нче көне — 25 май (кәбисә елда — 24 май).
## Математикада
* 145 — өч урынлы так сан.
* 145 санның цифрлар суммасы — 10.
* 145 санның цифрлар тапкырчыгышы — 20. 
* 145 санның квадраты — 21025. 
## Башка өлкәләрдә
* 145
* 145 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009116 — «PU1» символның коды.

Төркем:Саннар
147 (сан)

**147** **(йөз кырык җиде)** - **[[146]]** белән **[[148 (сан)|148]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 147-нче көне — 27 май (кәбисә елда — 26 май).
## Математикада
* 147 — өч урынлы так сан.
* 147 санның цифрлар суммасы — 12.
* 147 санның цифрлар тапкырчыгышы — 28. 
* 147 санның квадраты — 21609. 
## Башка өлкәләрдә
* 147
* 147 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009316 — «STS» символның коды.

Төркем:Саннар
144 (сан)

**144** **(йөз кырык дүрт)** - **[[143]]** белән **[[145 (сан)|145]]** арасындагы натураль сан.
144 саны Фибоначчи саны булып тора. 
* Елның 144-eнче көне — 24 май (кәбисә елда — 23 май).
## Математикада
* 144 — өч урынлы җөп сан.
* 144 санның цифрлар суммасы — 9.
* 144 санның цифрлар тапкырчыгышы — 16. 
* 144 санның квадраты — 20736. 
## Башка өлкәләрдә
* 144
* 144 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009016 — «DCS» символның коды.

Төркем:Саннар
148 (сан)

**148** **(йөз кырык сигез)** - **[[147]]** белән **[[149 (сан)|149]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 148-нче көне — 28 май (кәбисә елда — 27 май).
## Математикада
* 148 — өч урынлы җөп сан.
* 148 санның цифрлар суммасы — 13.
* 148 санның цифрлар тапкырчыгышы — 32. 
* 148 санның квадраты — 21904. 
## Башка өлкәләрдә
* 148
* 148 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009416 — «CCH» символның коды.

Төркем:Саннар
149 (сан)

**149** **(йөз кырык тугыз)** - **[[148]]** белән **[[150 (сан)|150]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 149-нче көне — 29 май (кәбисә елда — 28 май).
## Математикада
* 149 — өч урынлы так сан.
* 149 санның цифрлар суммасы — 14.
* 149 санның цифрлар тапкырчыгышы — 36. 
* 149 санның квадраты — 22201. 
## Башка өлкәләрдә
* 149
* 149 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009516 — «MW» символның коды.

Төркем:Саннар
146 (сан)

**146** **(йөз кырык алты)** - **[[145]]** белән **[[147 (сан)|147]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 146-нче көне — 26 май (кәбисә елда — 25 май).
## Математикада
* 146 — өч урынлы җөп сан.
* 146 санның цифрлар суммасы — 11.
* 146 санның цифрлар тапкырчыгышы — 24. 
* 146 санның квадраты — 21316. 
## Башка өлкәләрдә
* 146
* 146 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009216 — «PU2» символның коды.

Төркем:Саннар
152 (сан)

**152** **(йөз илле ике)** - **[[151]]** белән **[[153 (сан)|153]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 152-нче көне — 1 июнь (кәбисә елда — 31 май).
## Математикада
* 152 — өч урынлы җөп сан.
* 152 санның цифрлар суммасы — 8.
* 152 санның цифрлар тапкырчыгышы — 10. 
* 152 санның квадраты — 23104. 
## Башка өлкәләрдә
* 152
* 152 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009816 — «SOS» символның коды.

Төркем:Саннар
153 (сан)

**153** **(йөз илле өч)** - **[[152]]** белән **[[154 (сан)|154]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 153-нче көне — 2 июнь (кәбисә елда — 1 июнь).
## Математикада
* 153 — өч урынлы так сан.
* 153 санның цифрлар суммасы — 9.
* 153 санның цифрлар тапкырчыгышы — 15. 
* 153 санның квадраты — 23409. 
## Башка өлкәләрдә
* 153
* 153 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009916 — «SGCI» символның коды.

Төркем:Саннар
154 (сан)

**154** **(йөз илле дүрт)** - **[[153]]** белән **[[155 (сан)|155]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 154-нче көне — 3 июнь (кәбисә елда — 2 июнь).
## Математикада
* 154 — өч урынлы җөп сан.
* 154 санның цифрлар суммасы — 10.
* 154 санның цифрлар тапкырчыгышы — 20. 
* 154 санның квадраты — 23716. 
## Башка өлкәләрдә
* 154
* 154 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009A16 — «SCI» символның коды.

Төркем:Саннар
155 (сан)

**155** **(йөз илле биш)** - **[[154]]** белән **[[156 (сан)|156]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 155-нче көне — 4 июнь (кәбисә елда — 3 июнь).
## Математикада
* 155 — өч урынлы так сан.
* 155 санның цифрлар суммасы — 11.
* 155 санның цифрлар тапкырчыгышы — 25. 
* 155 санның квадраты — 24025. 
## Башка өлкәләрдә
* 155
* 155 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009B16 — «CSI» символның коды.

Төркем:Саннар
156 (сан)

**156** **(йөз илле алты)** - **[[155]]** белән **[[157 (сан)|157]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 156-нче көне — 5 июнь (кәбисә елда — 4 июнь).
## Математикада
* 156 — өч урынлы җөп сан.
* 156 санның цифрлар суммасы — 12.
* 156 санның цифрлар тапкырчыгышы — 30. 
* 156 санның квадраты — 24336. 
## Башка өлкәләрдә
* 156
* 156 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009C16 — «ST» символның коды.

Төркем:Саннар
157 (сан)

**157** **(йөз илле җиде)** - **[[156]]** белән **[[158 (сан)|158]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 157-нче көне — 6 июнь (кәбисә елда — 5 июнь).
## Математикада
* 157 — өч урынлы так сан.
* 157 санның цифрлар суммасы — 13.
* 157 санның цифрлар тапкырчыгышы — 35. 
* 157 санның квадраты — 24649. 
## Башка өлкәләрдә
* 157
* 157 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009D16 — «OSC» символның коды.

Төркем:Саннар
151 (сан)

**151** **(йөз илле бер)** - **[[150]]** белән **[[152 (сан)|152]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 151-нче көне — 31 май (кәбисә елда — 30 май).
## Математикада
* 151 — өч урынлы так сан.
* 151 санның цифрлар суммасы — 7.
* 151 санның цифрлар тапкырчыгышы — 5. 
* 151 санның квадраты — 22801. 
## Башка өлкәләрдә
* 151
* 151 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009716 — «EPA» символның коды.

Төркем:Саннар
150 (сан)

**150** **(йөз илле 0)** - **[[149]]** белән **[[151 (сан)|151]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 150-нче көне — 30 май (кәбисә елда — 29 май).
## Математикада
* 150 — өч урынлы җөп сан.
* 150 санның цифрлар суммасы — 6.
* 150 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 150 санның квадраты — 22500. 
## Башка өлкәләрдә
* 150
* 150 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009616 — «SPA» символның коды.

Төркем:Саннар
158 (сан)

**158** **(йөз илле сигез)** - **[[157]]** белән **[[159 (сан)|159]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 158-нче көне — 7 июнь (кәбисә елда — 6 июнь).
## Математикада
* 158 — өч урынлы җөп сан.
* 158 санның цифрлар суммасы — 14.
* 158 санның цифрлар тапкырчыгышы — 40. 
* 158 санның квадраты — 24964. 
## Башка өлкәләрдә
* 158
* 158 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009E16 — «PM» символның коды.

Төркем:Саннар
159 (сан)

**159** **(йөз илле тугыз)** - **[[158]]** белән **[[160 (сан)|160]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 159-нче көне — 8 июнь (кәбисә елда — 7 июнь).
## Математикада
* 159 — өч урынлы так сан.
* 159 санның цифрлар суммасы — 15.
* 159 санның цифрлар тапкырчыгышы — 45. 
* 159 санның квадраты — 25281. 
## Башка өлкәләрдә
* 159
* 159 ел (б. э. к.)
* Юникодта 009F16 — «APC» символның коды.

Төркем:Саннар
160 (сан)

**160** **(йөз алтмыш 0)** - **[[159]]** белән **[[161 (сан)|161]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 160-нче көне — 9 июнь (кәбисә елда — 8 июнь).
## Математикада
* 160 — өч урынлы җөп сан.
* 160 санның цифрлар суммасы — 7.
* 160 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 160 санның квадраты — 25600. 
## Башка өлкәләрдә
* 160
* 160 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00A016 — «NBSP» символның коды.

Төркем:Саннар
161 (сан)

**161** **(йөз алтмыш бер)** - **[[160]]** белән **[[162 (сан)|162]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 161-нче көне — 10 июнь (кәбисә елда — 9 июнь).
## Математикада
* 161 — өч урынлы так сан.
* 161 санның цифрлар суммасы — 8.
* 161 санның цифрлар тапкырчыгышы — 6. 
* 161 санның квадраты — 25921. 
## Башка өлкәләрдә
* 161
* 161 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00A116 — «¡» символның коды.

Төркем:Саннар
164 (сан)

**164** **(йөз алтмыш дүрт)** - **[[163]]** белән **[[165 (сан)|165]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 164-нче көне — 13 июнь (кәбисә елда — 12 июнь).
## Математикада
* 164 — өч урынлы җөп сан.
* 164 санның цифрлар суммасы — 11.
* 164 санның цифрлар тапкырчыгышы — 24. 
* 164 санның квадраты — 26896. 
## Башка өлкәләрдә
* 164
* 164 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00A416 — «¤» символның коды.

Төркем:Саннар
165 (сан)

**165** **(йөз алтмыш биш)** - **[[164]]** белән **[[166 (сан)|166]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 165-нче көне — 14 июнь (кәбисә елда — 13 июнь).
## Математикада
* 165 — өч урынлы так сан.
* 165 санның цифрлар суммасы — 12.
* 165 санның цифрлар тапкырчыгышы — 30. 
* 165 санның квадраты — 27225. 
## Башка өлкәләрдә
* 165
* 165 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00A516 — «¥» символның коды.

Төркем:Саннар
166 (сан)

**166** **(йөз алтмыш алты)** - **[[165]]** белән **[[167 (сан)|167]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 166-нче көне — 15 июнь (кәбисә елда — 14 июнь).
## Математикада
* 166 — өч урынлы җөп сан.
* 166 санның цифрлар суммасы — 13.
* 166 санның цифрлар тапкырчыгышы — 36. 
* 166 санның квадраты — 27556. 
## Башка өлкәләрдә
* 166
* 166 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00A616 — «¦» символның коды.

Төркем:Саннар
167 (сан)

**167** **(йөз алтмыш җиде)** - **[[166]]** белән **[[168 (сан)|168]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 167-нче көне — 16 июнь (кәбисә елда — 15 июнь).
## Математикада
* 167 — өч урынлы так сан.
* 167 санның цифрлар суммасы — 14.
* 167 санның цифрлар тапкырчыгышы — 42. 
* 167 санның квадраты — 27889. 
## Башка өлкәләрдә
* 167
* 167 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00A716 — «§» символның коды.

Төркем:Саннар
168 (сан)

**168** **(йөз алтмыш сигез)** - **[[167]]** белән **[[169 (сан)|169]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 168-нче көне — 17 июнь (кәбисә елда — 16 июнь).
## Математикада
* 168 — өч урынлы җөп сан.
* 168 санның цифрлар суммасы — 15.
* 168 санның цифрлар тапкырчыгышы — 48. 
* 168 санның квадраты — 28224. 
## Башка өлкәләрдә
* 168
* 168 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00A816 — «¨» символның коды.

Төркем:Саннар
169 (сан)

**169** **(йөз алтмыш тугыз)** - **[[168]]** белән **[[170 (сан)|170]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 169-нче көне — 18 июнь (кәбисә елда — 17 июнь).
## Математикада
* 169 — өч урынлы так сан.
* 169 санның цифрлар суммасы — 16.
* 169 санның цифрлар тапкырчыгышы — 54. 
* 169 санның квадраты — 28561. 
## Башка өлкәләрдә
* 169
* 169 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00A916 — «©» символның коды.

Төркем:Саннар
170 (сан)

**170** **(йөз җитмеш 0)** - **[[169]]** белән **[[171 (сан)|171]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 170-нче көне — 19 июнь (кәбисә елда — 18 июнь).
## Математикада
* 170 — өч урынлы җөп сан.
* 170 санның цифрлар суммасы — 8.
* 170 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 170 санның квадраты — 28900. 
## Башка өлкәләрдә
* 170
* 170 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00AA16 — «ª» символның коды.

Төркем:Саннар
171 (сан)

**171** **(йөз җитмеш бер)** - **[[170]]** белән **[[172 (сан)|172]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 171-нче көне — 20 июнь (кәбисә елда — 19 июнь).
## Математикада
* 171 — өч урынлы так сан.
* 171 санның цифрлар суммасы — 9.
* 171 санның цифрлар тапкырчыгышы — 7. 
* 171 санның квадраты — 29241. 
## Башка өлкәләрдә
* 171
* 171 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00AB16 — ««» символның коды.

Төркем:Саннар
172 (сан)

**172** **(йөз җитмеш ике)** - **[[171]]** белән **[[173 (сан)|173]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 172-нче көне — 21 июнь (кәбисә елда — 20 июнь).
## Математикада
* 172 — өч урынлы җөп сан.
* 172 санның цифрлар суммасы — 10.
* 172 санның цифрлар тапкырчыгышы — 14. 
* 172 санның квадраты — 29584. 
## Башка өлкәләрдә
* 172
* 172 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00AC16 — «¬» символның коды.

Төркем:Саннар
162 (сан)

**162** **(йөз алтмыш ике)** - **[[161]]** белән **[[163 (сан)|163]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 162-нче көне — 11 июнь (кәбисә елда — 10 июнь).
## Математикада
* 162 — өч урынлы җөп сан.
* 162 санның цифрлар суммасы — 9.
* 162 санның цифрлар тапкырчыгышы — 12. 
* 162 санның квадраты — 26244. 
## Башка өлкәләрдә
* 162
* 162 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00A216 — «¢» символның коды.

Төркем:Саннар
163 (сан)

**163** **(йөз алтмыш өч)** - **[[162]]** белән **[[164 (сан)|164]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 163-нче көне — 12 июнь (кәбисә елда — 11 июнь).
## Математикада
* 163 — өч урынлы так сан.
* 163 санның цифрлар суммасы — 10.
* 163 санның цифрлар тапкырчыгышы — 18. 
* 163 санның квадраты — 26569. 
## Башка өлкәләрдә
* 163
* 163 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00A316 — «£» символның коды.

Төркем:Саннар
173 (сан)

**173** **(йөз җитмеш өч)** - **[[172]]** белән **[[174 (сан)|174]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 173-нче көне — 22 июнь (кәбисә елда — 21 июнь).
## Математикада
* 173 — өч урынлы так сан.
* 173 санның цифрлар суммасы — 11.
* 173 санның цифрлар тапкырчыгышы — 21. 
* 173 санның квадраты — 29929. 
## Башка өлкәләрдә
* 173
* 173 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00AD16 — «SHY» символның коды.

Төркем:Саннар
174 (сан)

**174** **(йөз җитмеш дүрт)** - **[[173]]** белән **[[175 (сан)|175]]** арасындагы натураль сан.
* Елның 174-нче көне — 23 июнь (кәбисә елда — 22 июнь).
## Математикада
* 174 — өч урынлы җөп сан.
* 174 санның цифрлар суммасы — 12.
* 174 санның цифрлар тапкырчыгышы — 28. 
* 174 санның квадраты — 30276. 
## Башка өлкәләрдә
* 174
* 174 ел (б. э. к.)
* Юникодта 00AE16 — «®» символның коды.

Төркем:Саннар