Ибраһим Канапацкий

**Ибраһим Канапацкий**, Ибраһим Борис улы Канапацкий,  (*[[1949 ел]]ның [[28 февраль|28 феврале]], [[БССР]], [[Минск өлкәсе]], Смиловичи — [[2005 ел]]ның [[9 сентябрь|9 сентябре]], [[Минск]]*) — Беларусьның җәмәгать һәм дин эшлеклесе, тарих фәннәре кандидаты, Максим Танк исемендәге Беларусь дәүләт педагогия университеты доценты, Минск шәһәре мөселманнары җәмгыяте рәисе, Беларусь мөселманнары дини берләшмәсе рәисе урынбасары, Беларусь татарларының «Зикер-үл-Китаб» иҗтимагый берлегенең вице-президенты, «Жизнь», «Жыццё татарскае» газеталарының мөхәррире. 
1990 елларда башланган Беларусь татарларының дини һәм милли-мәдәни күтәрелеше җитәкчеләренең берсе.

## Тәрҗемәи хәле
1949 елның 28 февралендә БССР Минск өлкәсе Червень районы Смиловичи эшчеләр бистәсендә татар гаиләсендә туган. Әтисе Бронислав (*паспорты буенча* Борис) Канапацкий, әнисе Софья Мостафа кызы Ильясевич. Апалары Разалия (Александрович), Тәнзилә, энесе Мостафа (*Минск ДУ доценты*). Исеме бабасы Ибраһим Хәсән улы Канапацкий (*[[XX гасыр]] башында Смиловичи мәчетенең имамы*) хөрмәтенә бирелгән. Канапацкийларның бай тарихлы шәҗәрәсен 1795 елда татар  ротмистры, Минск воеводалыгы Шитомежицы утарында эре җир биләүче Ибраһим Канапацкий (*[[1721 ел|1721]]-[[1795 ел|1795]]*) төзеп калдырган.
Канапацкийлар гаиләсендә борынгы бабалары турында истәлекләрне кадерләп саклаганнар, гарәп хәрефләре белән язылган иске китапларны күчереп язганнар.

Смиловичида укыганда Ибраһим тынлы оркестрда уйный. Кечкенәдән тарих белән кызыксынган Ибраһим, Смиловичида урта мәктәпне (*[[1966 ел|1966]]*), «*тарих һәм җәмгыять белеме укытучысы*» белгечлеге буенча М. Горький исемендәге Минск дәүләт педагогия институтының тарих факультетын кызыл дипломга (*[[1971 ел|1971]]*), шул ук югары уку йортында аспирантураны (*[[1978 ел|1978]]*) тәмамлаган. «*Казакъстанның чирәм җирләрен үзләштерүдә хезмәтчәннәрнең катнашуы. 1954-1960*» темасына тарих фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган (*[[1978 ел|1978]]*).

## Хезмәт юлы
1971-1973 елларда Минск өлкәсе Березин районы Каменобор урта мәктәбендә укыта.

1978 елдан М. Горький исемендәге Минск дәүләт педагогия институтында (*[[1993 ел]]дан Беларусь дәүләт педагогия  университеты, [[1995 ел]]дан Максим Танк исемендәге Беларусь дәүләт педагогия  университеты*) башта КПСС тарихы кафедрасында (*соңрак* тарих кафедрасы) һәм физика факультетында тарих фәненнән  укыта, доцент.

#### Хезмәтләре
* «По законам братства» (*[[1980 ел|1980]]*) 
* «Участие трудящихся Беларуси в освоении целинных земель» (*[[1984 ел|1984]]*) 
* «Молодежная планета целина» (*В. Голубович белән берлектә*)

## Татарлар тормышы

1990 еллар башыннан, Беларусь бәйсезлек алгач, Беларусь татарларының бай тарихын һәм мәдәниятен өйрәнә һәм пропагандалый башлый.

1991 елда Якуб Адәм улы Якубович (*?-[[1999 ел|1999]]*) белән берлектә Минскида Беларусь татар-мөселманнарының иҗтимагый мәдәни «Әл-Китаб» берләшмәсен (*[[2000 ел]]дан* Беларусь татарларының «Зикер-үл-Китаб» () иҗтимагый берләшмәсе) төзи.

1993 елның 26-27 мартында татарлар һәм караимнарның хәзерге Беларусь, Литва, Польша җирләренә килеп төпләнүенә 600 ел тулуга багышланган Беренче халыкара (*[[Беларусь]], [[Литва]], [[Польша]], [[Кырым]], [[Татарстан]], [[Мәскәү]], [[Санкт-Петербург]], [[Калининград]] галимнәре катнашында*) конференция уздыруда башлап йөри.

1994 елның гыйнварында И. Канапацкийның якыннан катнашында Беренче бөтенбеларусь мөселманнар корылтае уздырыла, корылтай карары нигезендә 2 февральдә  Беларусь мөселманнарының дини берләшмәсе төзелә. Берләшмә 25 мөселман җәмгыятенең эше белән җитәкчелек итә. Мөфти урынбасары булып сайланган И. Канапацкий Слонимда (*[[1994 ел|1994]]*), Смиловичида (*[[1996 ел|1996]]*), Новогрудокта (*[[1997 ел|1997]]*), Видзыда (*[[1999 ел|1999]]*), Клецкида һәм Молодечнода (*[[2000 ел|2000]]*), Ловчицыда (*[[2002 ел|2002]]*) мәчетләрне яңарту яки яңабаштан төзүдә,  Ивьеда татар мәдәният үзәген ачуда (*[[1995 ел|1995]]*), Минскида яңа мәчет төзүне башлауда (*[[2016 ел]]ның [[11 ноябрь|11 ноябрендә]] [[Рәҗәп Таййип Әрдоган|Рәҗәп Әрдоган]] һәм [[Александр Лукашенко]] катнашында ачыла*) катнаша. Смиловичи мәчетендә гыйбадәтләрне гадәттә үзе үткәрә.

1997 елда И. Канапацкий башлангычы белән Беларусь татар яшьләренең регион берләшмәсе корыла.

Беларусь татарлары тарихын өйрәнү буенча 11 халыкара фәнни-гамәли конференция оештыру, форумнар материалларын мөхәррирләп, аерым басма итеп чыгару юлы белән Беларусь татарлары белән кызыксыну уятуга һәм алар турында белемнәрне киңәйтүгә ирешә.

1997 елда Беларусь татарларының гарәп хәрефле басма һәм кулъязма китаплары күргәзмәсен оештыра.

Беларусь татарларының делегациясе составында Төньяк Кипр Төрек Җөмһүрияте президенты белән очрашуда (*[[1999 ел|1999]]*), АКШ Конгрессының милли азчылыклар эшчәнлеге программасын төзүче комиссиясе әгъзалары белән очрашуда (*[[Вашингтон]], [[2000 ел|2000]]*), «Халыкара тынычлык илчесе» сыйфатында Ливия Гарәп Җөмһүриятендә (*[[2000 ел|2000]], [[апрель]]*), Чад Республикасында (*[[2000 ел|2000]]*), Гыйракта (*[[2001 ел|2001]]*), Иерусалимда (*[[2004 ел|2004]]*), күп мәртәбәләр Төркиядә, Татарстанда, Польшада, Литвада була.

#### Хезмәтләре
* 1993 елда беренче беларус көнчыгышны өйрәнүче галиме, Новогрудок татары булган А. Мухлинскийның Санкт-Петербургда 1857 елда басылган «Исследование о происхождении и состоянии литовских татар» китабының репринт басмасын чыгаруда катнаша.
* «Беларускія татары: мінулае і сучаснасць» () (Минск, 1993) (*С.В. Думин ([[Мәскәү]]) белән берлектә*).
* 18 томлы «Беларусь белешмәлеге»ндә һәм 6 томлы «Беларусь тарихы белешмәлеге»ндә татарлар тарихы турында энциклопедик эчтәлекле мәкаләләр урнаштыра: XV гасыр уртасыннан 1783 елга кадәр Кырым белән идарә иткән Гәрәйләр турында язылган «Гәрәйләр» (), шулай ук «Алтын Урда», «Кырым ханлыгы», «Русьта монгол-татар ирексезлеге», «Туктамыш», «Уланнар»  һ.б. Аларда татарларның Бөек Литва кенәзлегенә һәм Речь Посполитаяга килеп төпләнүе, үзләренең дини-мәдәни үзенчәлекләрен саклавы, хәрби хезмәттә катнашуы, хач йөртүчеләргә каршы бергәләп көрәшүе, ил икътисадына керткән өлеше, Беларусь җирләрендә милли-азатлык күтәрелешендә катнашуы тарихы тәфсилләп аңлатыла.
* «XVI – XVII гасыр башында Бөек Литва кенәзлегендә татар җир биләүчелеге» харитасын төзи (*С.В. Думин ([[Мәскәү]]) белән берлектә*).
* Религия и церковь (Минск, 1998) (*А.Н. Ковалень, А.Ф. Великий, В.Ф. Косович белән бергә*).
* История и культура белорусских татар (2000) (*А.И. Смолик белән берлектә*).

## Журналист эшчәнлеге
* 1991 елда беларусь телендә «Байрам» (Бәйрәм) журналын чыгара башлый (*[[1991 ел|1991]]-[[1999 ел]]ларда баш мөхәррир Я.А. Якубович, [[1999 ел|1999]]- [[2005 ел]]ларда И.Б. Канапацкий*).
* 1996 елдан И.Б. Канапацкий мөхәррирлегендә Беларусь татар-мөселман календаре чыга.
* 1997 елдан «Аль-Ислам» журналы нәшер итә.
* «Жизнь»,  «Жыццё татарскае» газеталарын нәшер итә.
«Беларуская мінуўшчына», «Кантакты і дыялогі», «Пачатковая школа», «Роднае слова», «Беларускі гістарычны часопіс» журналларында, «Беларусіка=Albarutenica» җыентыгында, «Звязда», «Настаўніцкая газета» беларусь газеталарында билгеле татар галимнәре, сәясәтчеләре, хәрбиләре, шул исәптән С. Александрович, С. Думин, Я. Якубовский, Я. Ясинский, Сөләйман-паша һ.б. турында мәкаләләр бастыра.

## Гаиләсе
Хатыны Анна Федор кызы Кохно (Ганна Кохна, милләте белорус), хокук белгече. 1975 елда өйләнешкәннәр.
*улы Захар (*[[1976 ел|1976]]*) 
*кызы Зорина (*[[1978 ел|1978]]*), тарих фәннәре кандидаты, БДУ (Минск)  һәм БДПУ (Минск) доценты.
**оныгы Руслан

## Хәтер

2014 елда Смиловичи эшчеләр бистәсенең И.Б. Канапацкий туган һәм яшәгән Республика урамы 62нче йорт диварына истәлек тактаташы (*скульптор* Алесь Шатерник эше) урнаштырылган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* И.Б. Канапацкий «Чикләрсез татарлар» сайтында 
* «Академик» белешмәлеге
* Зорина Канапацкая. Человек с большой буквы. Историческая правда, 7.02.2014 
* Сяргей Богдан. Iбрагiм Канапацкiй. Наша Нiва, 16.09.2005
* Разалия Александрович. Ибраһим Канапацкий: Гаҗәеп эшләр кылучы Беларусь татары. Новы Час, 15.09.2015

Төркем:Шәхесләр:Липка татарлары
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары
Төркем:Беларусь дәүләт педагогия университетын тәмамлаучылар
Төркем:Илчеләр