ПЕН-клуб

**ПЕН-клуб**, , Бөтендөнья (яки Халыкара) Язучылар Берлеге — төрле әдәби жанрларда иҗат итүче һөнәри язучыларны, шагыйрьләрне, журналистларны берләштерүче халыкара  оешма. 
1921 елда Лондонда инглиз язучылары Джон Голсуорси һәм Кәтрин Эми Доусон-Скотт () тарафыннан булдырылган. 
100 дән артык милли ПЕН-үзәкне (*шул исәптән, Рус ПЕН-үзәген, Татар ПЕН-үзәген*) берләштерә. 
Оешманың идарәсе Лондонда урнашкан.

## Тарих

Клубның исеме ПЕН () – инглиз сүзләренең беренче хәрефләреннән җыелган акроним, аббревиатура булып тора: «**P**oet» (*шагыйрь*), «**E**ssayist» (*эссе язучы*), «**N**ovelist» (*роман язучы*).
* 1921 елның  5 маенда инглиз язучылары Джон Голсуорси һәм Кәтрин Эми Доусон-Скотт тарафыннан булдырылган. 
* Клубның беренче җитәкчесе — Джон Голсуорси.
* ПЕН-клубның хәзерге рәсми исеме — Бөтендөнья (*яки* Халыкара) Язучылар Берлеге.

## Максат
* Бөтен дөнья язучыларының иҗади хезмәттәшлегенә ярдәм итү. 
* Сәнгатьле тәрҗемә итү тәҗрибәсен җәелдерү.
* Төрмәләргә ябылган язучыларга теләктәшлек белдерү.
* Авыр матди хәлдә калган язучыларга ярдәм кулы сузу.
* Ватаннарындагы сәяси режим тарафыннан (*ПЕН-клуб әгъзалары «репрессияләр үткәрүче режим» дип тапкан илләрдә*) ирекләре кысылган язучыларга булышу.
* Оешма уставы буенча, клуб эшчәнлегенең төп юнәлеше булып язучылар хокукларын яклау, сүз һәм шәхес иреге өчен, цензурага каршы көрәш тора. 
 
## Идарә
* ПЕН-клубның җитәкче органы — халыкара шура. Шурага ике ел саен яңадан сайланучы президент, генераль сәркатиб, казначы, төрле милли ПЕН-клублар арасыннан 7 әгъза керә.
* 2003-2009 Пен-клуб идарәсе президенты — чех язучысы Иржи Груша.
* 2009-2015 Канада язучысы Джон Ралстон Соуд.
* 2015 елдан америкалы Мексика язучысы Дженифер Клемент.

## Корылыш
2010 елда ПЕН-клубта 101 илдән 144 милли ПЕН-үзәк санала. Милли үзәкләр әсәрләр иҗат ителгән тел принцибы буенча төзелә. Оешмада үзара килешенгән шарт буенча, теләсә нинди (*милләтенә, диненә, теленә, расасына карамыйча*) һөнәри язучы ПЕН-клубта әгъза булып тора ала. Иҗади хезмәтләрең булу һәм ПЕН-клубта ике елдан да ким булмаган вакыт аралыгында әгъза булган ике язучының  булу кирәк. Клубка әгъза итеп оешманың башкарма комитеты ала.

#### Пен-клуб комитетлары
*  язучылар (комитет штаб-фатиры Лондонда)
* Хатын-кыз язучылар (Австралиядә)
* Линвистика һәм тәрҗемә буенча (Өскептә)
*  язучылар (Торонтода)
* Язучылар тынычлык өчен (Люблянада)

#### Конгресслар
Ел саен ПЕН-клуб чиратлап Аурупаның, Азияның, Африканың, Американың берәр милли ПЕН-үзәге булган илендә бөтендөнья конгрессы уздыра. 2000 елда  чираттагы конгресс Россиядә уза (конгресс рәисе — Нобель премиясе лауреаты (*[[1999]]*) Гюнтер Грасс (*[[1927]]-[[2015]]*). 
* 2005  Блед (*[[Словения]]*) (71 нче конгресс)
* 2006 Берлин (72 нче конгресс)
* 2007 Дакар (*[[Сенегал]]*) (73 нче конгресс)
* 2008 Богота (*[[Колумбия]]*) (74 нче конгресс)
* 2009 Линц (*[[Австрия]]*) (75 нче конгресс)
* 2010 Токио (76 нчы конгресс)
* 2011 Белград (*[[Сербия]]*) (77 нче конгресс)
* 2012 (*[[Көньяк Корея]]*) (78 нче конгресс)
* 2013 Рейкьявик (79 нчы конгресс)
* 2014 Бишкәк (80 нче конгресс)
* 2015 Квебек (81 нче конгресс)

## ПЕН-клуб президентлары

## Рус ПЕН-үзәге
Рус ПЕН-үзәге 1989 елда Маастрихтта (*[[Һолландия]]*) узган конгресста ПЕН-клубка кабул ителә 
* ***Президенты*** — Андрей Битов. 
* Вице-президентлар Андрей Вознесенский, Белла Әхмәдуллина булган. 
* Хәзерге вице-президент, генераль сәркатип — Алексей Симонов. 
* Башкарма комитет: Юнна Мориц, Константин Кедров, Людмила Улицкая, Борис Евсеев, Игорь Иртеньев, Александр Городницкий, Евгений Бунимович, Вячеслав Пьецух. 
* ***Сәркатип*** — Екатерина Турчанинова.

## Татар ПЕН-үзәге

Татар милли ПЕН-үзәге 1996 елда Мексикада узган Бөтендөнья язучылар конгрессында халыкара ПЕН-клубка кабул ителә.

ПЕН-үзәк әгъзалары:  Туфан Миңнуллин (*беренче президенты*), Миркасыйм Госманов, Әмирхан Еники, Илдар Юзеев, Нурихан Фәттах, Рафаэль Мостафин, Ркаил Зәйдулла, Әхәт Мушинский, Равил Фәйзуллин, Разил Вәлиев, Харрас Әюпов, Зиннур Мансуров, Зөлфәт Хәким һ.б.
* ***Президенты*** — Разил Вәлиев. 
* ***Сәркатибе*** (*башкаручы директоры*) — Әхәт Мушинский
Адресы: Казан, Кремль урамы, 33.

2022 елда Татар ПЕН-үзәге Әдәбият буенча Нобель премиясе лауреатлыгына конкурска катнашырга рәсми чакыру алган. Элегрәк күренекле язучы һәм җәмәгать эшлеклесе Туфан Миңнуллинның кандидатурасы тәкъдим ителгән дә булган.

## Моны да карагыз
* Халыкара язучы көне
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Халыкара ПЕН-клубның рәсми сайты
* Рус милли ПЕН-үзәге рәсми сайты 

Төркем:Иҗтимагый оешмалар
Төркем:ПЕН-үзәк әгъзалары
Төркем:Әдәби оешмалар
Төркем:Халыкара оешмалар
Төркем:Халыкара мөнәсәбәтләр