Леонид Шварцман

**Леонид Аронович Шварцман** (чын исеме *Израиль*; 1920 елның 30 августы, Минск, Беларус ССР — 2022 елның 2 июле) — совет һәм Россия режиссёр-аниматоры һәм мультипликацион кино рәссамы. Россия Федерациясе Президенты Премиясе лауреаты (2017).

## Тормыш юлы
Леонид Шварцман 1920 елның 30 августында Минскта Вильнада туып-үскән хисапчы Арон Нахманович Шварцман һәм Минскта туып-үскән хуҗабикә Рәхилә Соломоновна Шварцман гаиләсендә туган. Леонидтан тыш, Шварцманнарның улы Наум һәм кызы Этта була. Леонид Шварцманның әтисе 1934 елда вафат була, аны машина бәрдерә. Яшүсмер чакта Ленинградка күчеп килә.

1941 елда Рәсем сәнгате, скульптура һәм архитектура институты каршындагы мәктәпне тәмамлый һәм армиягә алына. Шварцман ныгытулар төзи һәм ремонт-механика цехында эшли. 1941 елның ноябрендә камалыштагы Ленинградтан белгечләрне эвакуацияләү турында карары кабул ителә һәм Шварцманны очкыч белән Тихвинга алып китәләр, ә аннан поезд белән Чиләбегә кайтаралар. Аннары Шварцман Чиләбедә танк заводында токарь, шулай ук бушлай рәссам-бизәүче булып эшли. Рәссам-бизәүче вазыйфасына (махсус төзелгән остаханәдә) күчүнең сәбәбе — Сергей Кировның үтерү еллыгына Киров исемендәге заводның төп үткәрү урыны өчен Шварцман ясаган портрет.

Әнисе (ул аны Бөек Ватан сугышы алдыннан шунда китергән) 1942 елда Ленинград камалышы вакытында һәлак була.

1945 елда Мәскәүгә килә, ВГИКка укырга керә.

1948 елдан «Союзмультфильм» киностудиясендә эшли, 1951 елда ВГИКны мультфильм куючы рәссам дипломы белән тәмамлый, шул ук елны Александр Винокуров белән бергә рәссам-куючы буларак эшли, 1963 елдан — мөстәкыйль, ә 1975 елдан режиссёр буларак эшли башлый.

Шулай ук, Шварцман рәссам-куючы буларак, 1969 елда Роман Качановның «Крокодил Гена» мультфильмы өчен Чебурашка визуаль образын төзүдә катнашканы белән танылган. Соңыннан Чебурашка 2004 елда Афинада узган җәйге Олимпия уеннарында Россия Олимпия җыелма командасы талисманы була.

Күп кенә күргәзмәләрдә, шул исәптән шәхси күргәзмәләрдә катнашучы, балалар китаплары өчен рәсемнәр ясый. Ленин һәм Сталин премияләренә тәкъдим ителә. «Голливуд — балаларга» Америка бүләге һәм Суздальдагы XI ОРФАК «Һөнәргә өлеш керткән өчен» призы иясе (2006). «Ника» Кинематография сәнгате академиясе әгъзасы. Халыкара анимацион кино ассоциациясе әгъзасы. Анимацион кино музееның мактаулы директоры.

Нигездә режиссёрлар Лев Атаманов, Роман Качанов, Иван Уфимцев, Иван Аксенчук белән эшли.

2022 елның 2 июлендә үлә.

## Шәхси тормыш
«Союзмультфильм» студиясендә рус-поляк чыгышлы мультипликатор Татьяна Владимировна Домбровская (1925—2021) белән таныша. Татьянаның әнисе Нина Францевна Домбровская чәч тарашын Шварцман Шапокляк образын булдырганда үрнәк итеп алган. 1951 елда Татьяна Домбровская һәм Леонид Шварцман өйләнешәләр.

## Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр

* Александр Невский ордены (2020 елның 26 августы) — *ил мәдәниятен һәм сәнгатен үстерүгә керткән зур өлеше, күпьеллык нәтиҗәле эшчәнлеге өчен*.
* «Ленинградны саклаган өчен» медале.
* Россия Федерациясенең халык рәссамы (2002 елның 15 апреле) — *сәнгать өлкәсендә зур казанышлары өчен*.
* РСФСР атказанган рәссамы (1981 елның 21 апреле) — *совет киносы өлкәсендәге казанышлары өчен*.
* Әдәбият һәм сәнгать өлкәсендә балалар һәм яшүсмерләр өчен әсәрләр өчен Россия Федерациясе Президенты премиясе (2017 елның 22 марты) — *илнең анимация сәнгатен үстерүгә керткән өлеше өчен*.
* «Ника» милли кинематография премиясенең Алексей Герман исемендәге махсус бүләге (2021) — *ил кинематографына керткән өлеше өчен*.
* «Мастер» номинациясендә «Икар» милли анимация премиясе (2020).

Фестивальләрдә бүләкләр:

* «Маймыллар. Сабыйлардан гирлянда» (Мирошкина М. М. белән бергә) 1983 — Тамперда XIV МКФта иң яхшы балалар фильмы өчен приз.
* «Маймыллар. Сак булыгыз, маймыллар!» (Мирошкина М. М. белән бергә) 1984 — Минскта узган Бөтенсоюз кинофестивалендә мультипликация бүлеге буенча иң яхшы балалар фильмы өчен приз.

## Фильмография

### Рәссам-куючы

* 1952 — Ал чәчәк
* 1954 — Алтын антилопа
* 1955 — Эт һәм мәче
* 1957 — Кар патшабикәсе
* 1959 — Буяулар урлаучылар
* 1961 — Ачкыч
* 1962 — Чит буяулар турында әкият
* 1963 — Сәгатьләрегезне тикшерегез
* 1963 — Тыюлык («Фитиль» киножурналы) № 7
* 1964 — Стёпа абый — милиционер
* 1965 — Портрет
* 1966 — Онык югалган
* 1966 — Керегез, зинһар!
* 1967 — Бияләй
* 1968 — Көндәшләр
* 1969 — Крокодил Гена 
* 1970 — Хат
* 1971 — Чебурашка
* 1971 — Хәлиткеч әтәч («Фитиль» киножурналы) № 108
* 1971 — Килделәр-киттеләр («Фитиль» киножурналы) № 113
* 1972 — Тылсымлы таяк
* 1972 — Әни
* 1972 — Бер юлдан түгел («Фитиль» киножурналы) № 125
* 1973 — Аврора
* 1974 — Шапокляк
* 1976 — 38 тутый кош
* 1976 — Гав исемле песи (1 нче чыгарылыш)
* 1977 — Гав исемле песи (2 нче чыгарылыш)
* 1977 — 38 тутый кош. Буар елан әбисе

* 1977 — 38 тутый кош. Фил баласы кая бара
* 1977 — 38 тутый кош. Буар еланны ничек дәваларга
* 1978 — 38 тутый кош. Бәлки килеп чыга!
* 1978 — 38 тутый кош. Мартышкага сәлам
* 1978 — Хома маҗаралары
* 1979 — Гав исемле песи (3 нче чыгарылыш)
* 1979 — 38 тутый кош. Иртәгә иртәгә булачак
* 1979 — 38 тутый кош. Койрык өчен зарядка
* 1980 — Гав исемле песи (4 нче чыгарылыш)
* 1981 — Керпе плюс ташбака
* 1981 — Әйтерсең
* 1982 — Гав исемле песи (5 нче чыгарылыш)
* 1983 — Чебурашка мәктәпкә бара
* 1983 — Маймыллар. Сабыйлардан гирлянда
* 1984 — Маймыллар. Сак булыгыз, маймыллар!
* 1985 — Маймыллар һәм талаучылар
* 1985 — 38 тутый кош. Бөек ябылыш
* 1986 — Мин сине көтәм, кит!
* 1987 — Маймыллар төшке ашны ничек ашыйлар
* 1988 — Ышанычлы аждаһа
* 1989 — Барысын да тотты
* 1991 — 38 тутый кош. Кулланма
* 1992 — Фил баласы-турист
* 1993 — Маймыллар, алга!
* 1993 — Авыл водевиле
* 1994 — Ах, бу жмурки!
* 1997 — Маймыллар. Ашыгыч ярдәм
* 2001 — Дора-дора-помидора

### Режиссер-куючы

* 1975 — Ничек дөя баласы һәм ишәк баласы мәктәпкә йөриләр
* 1982 — Гав исемле песи (5 нче чыгарылыш)
* 1983 — Сабыйлардан гирлянда
* 1984 — Сак булыгыз, маймыллар!
* 1985 — Маймыллар һәм талаучылар
* 1986 — Мин сине көтәм, кит!
* 1987 — Маймыллар төшке ашны ничек ашыйлар
* 1988 — Ышанычлы аждаһа
* 1989 — Барысын да тотты
* 1990 — Күрелмәгән, тынгысыз
* 1993 — Маймыллар, алга!
* 1995 — Маймыллар операда
* 1997 — Маймыллар. Ашыгыч ярдәм

### Рәссам ассистенты

* 1948 — Федя Зайцев
* 1949 — Могҗизалы кыңгырау
* 1950 — Циркта кыз
* 1950 — Сары ләкләк

## Документаль кино
Леонид Шварцман документаль фильмнарда төшкән:

* «Анимация дөньясы яки дөнья анимациясе» (2001),
* «Союзмультфильм: Әкиятләр һәм сөйләкләр» («Иске диварлар» сериясе), 2003;
* «Рәссам — һөнәр һәм язмыш», 2003),
* «Курчаклар кешеләр дөньясында» («Буратино өчен сценарий» сериясе, 2005),
* «Могҗизалар фабрикасы» («Рәссам-куючы» сериясе, 2006),
* «Авыр тормыш» (2006),
* «Бу Эдик: бүләк ителгән һәм урланган балачак турында әкият (Эдуард Успенский турында фильм)» (2020).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Шварцман Леонид (Израиль) Аронович — Аниматор.ру
* Выставка «Шварцман, который нарисовал Чебурашку» 15.04.2011
* Шварцман, который нарисовал Чебурашку. Первая полномасштабная ретроспективная выставка Народного художника РФ Леонида Ароновича Шварцмана, приуроченная к его 90-летнему юбилею
* Вождь кукольного пролетариата
* 38 попугаев и ещё одно крылышко Лариса Малюкова «Новая газета» 30.06.2003
* Леонид Шварцман белән интервью Капков С. «ГАЗЕТА» 11.07.2004
* Классик по имени Лёля
* Как я нарисовал Чебурашку  Олег Матвеев «Мослента.ру» 12.05.2015
* Майя Балакирская, "Tropical Russian Bears: Jews and Soviet Animation during the Cold War, " Images: A Journal of Jewish Art and Visual Culture 8 (2015): 1-25.
* Леонид Шварцман: «Авторство Чебурашки я доказать не смог»

Төркем:РФ Президенты премиясе лауреатлары
Төркем:РСФСР атказанган рәссамнары
Төркем:Россия Федерациясенең халык рәссамнары
Төркем:Русиянең Александр Невский ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча режиссёрлар
Төркем:Минскта туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1920 елда туганнар
Төркем:30 август көнне туганнар
Төркем:ВГИК тәмамлаучылар