open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Виталий Герасимов (1977)

**Виталий Петрович Герасимов** (1977 елның 9 июле, Казан) — Россия хәрби башлыгы, генерал-майор, Үзәк хәрби округның 41 нче гомум хәрби армиясе командующийның беренче урынбасары — штаб башлыгы.

## Тормыш юлы
Виталий Герасимов 1977 елның 9 июлендә Казанда туа. 1999 елда Бөек Октябрьнең 50 еллыгы исемендәге Чиләбе югары танк команда училищесының Казан филиалын тәмамлый.

1999 елдан 2005 елга кадәр — танк взводы командиры, танк ротасы командиры, Төньяк Кавказ һәм Ерак Көнчыгыш хәрби округларында танк батальонының укыту штабы башлыгы вазыйфаларында хезмәт итә. 2007 елда Россия Федерациясе Кораллы көчләренең Гомуми хәрби академиясен тәмамлаган. Шул ук елдан Төньяк Кавказ хәрби округында мотоукчылар батальоны командиры.

2010—2013 елларда — Үзәк хәрби округның 41 нче гомуми хәрби армиясенең 74 нче аерым гвардия мотоукчылар бригадасының командиры урынбасары — штаб башлыгы (Юрга, Кемерово өлкәсе). 2013 елдан — Үзәк хәрби округның 2 нче гвардия гомум хәрби армиясенең 15 нче аерым мотоукчылар бригадасы командиры (Самар өлкәсе).

Украинаның InformNapalm сайты Герасимовны Донбасс сугышында катнашучы ДНР һәм ЛНР Кораллы формированиеләренә ярдәм күрсәтүдә берничә тапкыр гаепләгән. «Миротворец» сайты Герасимовны Украинаның милли куркынычсызлыгына куркыныч янаучы затлар исемлегенә керткән.

2014 елдан — Россия Федерациясе Кораллы көчләренең гомуми Хәрби академиясенең тактика кафедрасы башлыгы.

2019 елдан — 90 нчы гвардия танк дивизиясе командиры (Екатеринбург). 2020 елдан — Үзәк хәрби округның 41 нче гомум хәрби армиясе командующийның беренче урынбасары — штаб башлыгы (Новосибирск).

Икенче чечен сугышында һәм Россиянең Сириядәге хәрби операциясендә катнашкан.

Өйләнгән, улы бар.

## Бүләкләр

* Кылыч белән IV дәрәҗә дәрәҗә «Ватан алдындагы хезмәтләр өчен» ордены;
* Батырлык ордены;
* «Хәрби казанышлары өчен» ордены;
* II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале;
* I дәрәҗә «Хәрби батырлык өчен» медале;
* I, II һәм III дәрәҗә «Хәрби хезмәттәге аерымлык өчен» медале;
* «Кырым кайтуы өчен» медале;
* «Сириядәге хәрби операциядә катнашучы» медале.

## Шулай ук карагыз

* Сергей Севрюков

## Искәрмәләр


Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Хәрби казанышлар өчен ордены (РФ) кавалерлары
Төркем:Батырлык ордены кавалерлары
Төркем:РФ генерал-майорлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1977 елда туганнар
Төркем:9 июль көнне туганнар
Төркем:2022 елгы Украина бәрелешләрендә үтерелгән Россия хәрбиләре
Юрий Егоров (1954)

**Юрий Александрович Егоров** (1954 елның 28 мае, Казан — 1988 елның 16 апреле, Амстердам) — совет һәм Нидерланд пианисты.

## Тормыш юлы
Юрий Егоров 1954 елның 28 маенда Казанда туа. Казан консерваториясе каршындагы махсус музыка мәктәбендә укыган. Аның беренче укытучыларының берсе Ирина Дубинина була.  Соңрак ул Мәскәү консерваториясендә Яков Закта укый.

Өч иң мөһим халыкара пианистик конкурсның өченче премиясе иясе: Маргерит Лонг исемендәге Халыкара конкурс (1971), Чайковский исемендәге Халыкара конкурс (1974) һәм Елизавета патшабикәсе исемендәге Халыкара конкурс (1975).

1976 елда Италиядәге гастрольләр вакытында сәяси сыену урыны бирү үтенече белән мөрәҗәгать итә. Амстердамга китә, анда үзенең күптәнге партнёры Ян Брауэр (1947—1988) белән очрашкан.

Аурупа һәм АКШ буйлап гастрольләрдә булган, Ван Клиберн исемендәге пианистлар конкурсында катнашкан, анда финалга чыкмаган, әмма Егоровның манерасына сокланган тамашачылар аның өчен 10 000 доллар акча җыйганнар. 1978 елның 16 декабрендә Карнеги-холлда дебют ясый. EMI лейблы өчен берничә альбом Франц Шуберт, Роберт Шуман, Фредерик Шопен һәм Клод Дебюсси фортепиано музыкасын язган, башка студияләрдә, аерым алганда, ике Моцартның фортепиано концерты, Шуберт, Брамс һәм Бартокның скрипка һәм фортепиано өчен сонаталар чыга.

Егоровны яңа Горовиц һәм яңа Липатти дип атаганнар. Жан-Пьер Тиоле сүзләренә караганда, Егоров музыканы яратучыларга уенның нечкәлеге һәм ачыклыгы белән истә кала.

1988 елның 16 апрелендә Амстердамда БИДС белән бәйле авырулардан үлә.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Мемориальный сайт
* The Complete Discography: www.youri-egorov.info

Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Русия пианистлары
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1988 елда вафатлар
Төркем:16 апрель көнне вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:1954 елда туганнар
Төркем:28 май көнне туганнар
Юрий Егоров

**Юрий Егоров**
* Юрий Егоров (1923―1996), физика-математика фәннәре кандидаты, химия фәннәре докторы (1966), профессор (1969).
* Юрий Егоров (1954―1988), пианист.
Дроздов

**Дроздов** — күп мәгънәле сүз.
## Фамилия
* Евгений Дроздов (1955), футболчы (һөҗүмче).
* Николай Дроздов (1937), зоолог, биогеограф, «Хайваннар дөньясында» телетапшыруын алып баручы (1977—2018).
* Олег Дроздов (1909—2001), географ, климатолог, география фәннәре докторы, профессор.
## Топоним
* Дроздов — Диңгез буе краеның Спасское районында урнашкан авыл.

Төркем:Фамилияләр
Төркем:Топонимнар
Кече Пурга районы

**Кече Пурга районы** () — Удмуртия составына керүче муниципаль район.

Административ үзәге — Кече Пурга.

## География

### Чиктәшлек

## Тарих
Район 1929 елда оештырыла.

## Демография

## Административ бүленеш

# Аксакшур авыл җирлеге
# Баграш-Бигра авыл җирлеге
# Бобья-Уча авыл җирлеге
# Яган-Докья авыл җирлеге
# Иваново-Самарское авыл җирлеге
# Ильинское авыл җирлеге
# Кечево авыл җирлеге
# Кече Пурга авыл җирлеге
# Түбән Юри авыл җирлеге
# Норья авыл җирлеге
# Постольское авыл җирлеге
# Пугачёво авыл җирлеге
# Иске Монья авыл җирлеге
# Уром авыл җирлеге
# Яган авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Официальный сайт администрации Малопургинского района
* 

Төркем:Кече Пурга районы
Якшур-Бодья районы

**Якшур-Бодья районы** () — Удмуртия составына керүче муниципаль район.

Административ үзәге — Якшур-Бодья.

## География

### Чиктәшлек

## Тарих
Район 1929 елда оештырыла.

## Демография

## Административ бүленеш

# Зур Ошворцы авыл җирлеге
# Варавай авыл җирлеге
# Кекоран авыл җирлеге
# Лынга авыл җирлеге
# Мукши авыл җирлеге
# Пушкари авыл җирлеге
# Селычка авыл җирлеге
# Иске Зятцы авыл җирлеге
# Чернушка авыл җирлеге
# Чур авыл җирлеге
# Якшур-Бодья авыл җирлеге
# Якшур авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Якшур-Бодьинский район на сайте Госсовета УР

Төркем:Якшур-Бодья районы
Берёзовка районы

**Берёзовка районы** () — Пермь краеның ураншкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Берёзовка.

## География

### Чиктәшлек

## Тарих
Район 1923 елда оештырыла.

## Демография

## Административ бүленеш
Берёзовка районы составына 89 торак пункт керә.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Берёзовский район на сайте Администрации Пермского края 
* Сайт Берёзовского муниципального района 
* Сайт общественно-политической газеты «Сельская новь»

Төркем:Берёзовка районы
Ильинский районы (Пермь крае)

**Ильинский районы** () — Пермь краенда урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Ильинский.

## География

### Чиктәшлек

## Тарих
Район 1959 елда оештырыла.

## Демография

## Административ бүленеш
Ильинский районы составына 174 торак пункт керә.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Ильинский район на сайте Администрации Пермского края 
* Сайт администрации Ильинского района
* Неофициальный сайт города Чёрмоз

Төркем:Ильинский районы
Алнаши районы

**Алнаши районы** () — Удмуртия составына керүче муниципаль район.

Административ үзәге — Алнаши.

## География

### Чиктәшлек

## Тарих
Район 1929 елда оештырыла.

## Демография

## Административ бүленеш

# Азаматово авыл җирлеге
# Алнаши авыл җирлеге
# Асаново авыл җирлеге
# Байтеряково авыл җирлеге
# Варзи-Ятчи авыл җирлеге
# Кузебаево авыл җирлеге
# Муважи авыл җирлеге
# Писеево авыл җирлеге
# Ромашкино авыл җирлеге
# Иске Утчан авыл җирлеге
# Техникум авыл җирлеге
# Удмуртский Тоймобаш авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 
* 

Төркем:Алнаши районы
Глазов районы

**Глазов районы** () — Удмуртия составына керүче муниципаль район.

Административ үзәге — Глазов.

## География

### Чиктәшлек

## Тарих
Район 1929 елда оештырыла.

## Демография

## Административ бүленеш

# Адам авыл җирлеге
# Верхняя Богатырка авыл җирлеге
# Гулёково авыл җирлеге
# Качкашур авыл җирлеге
# Кожиль авыл җирлеге
# Курегово авыл җирлеге
# Октябрьский авыл җирлеге
# Парзи авыл җирлеге
# Понино авыл җирлеге
# Ураково авыл җирлеге
# Штанигурт авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 
* 
* История населённых пунктов района

Төркем:Глазов районы
Карагай районы

**Карагай районы** () — Пермь краеның ураншкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Карагай.

## География

### Чиктәшлек

## Тарих
Район 1924 елда оештырыла.

## Демография

## Административ бүленеш
Карагай районы составына 172 торак пункт керә.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 
* Карагайский район в энциклопедии «Пермский край» 
* 
* Карагай on-line
* Фотографии природы Карагайского района

Төркем:Карагай районы
Ǝ

**Ǝ** (*ǝ*) — латин әлифбасының хәрефе.

## Кодлар

## Моны да карагыз
*ɘ
*Ő
*Ű

Төркем:Латин әлифбасы хәрефләре
Сива районы

**Сива районы** () — Пермь краеның ураншкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Сива.

## География

### Чиктәшлек

## Тарих
Район 1924 елда оештырыла.

## Демография

## Административ бүленеш
Сива районы составына 136 торак пункт керә.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* сайт Сивинского района 
* Сивинский район на сайте Администрации Пермского края 
* Сивинский район на Пермском региональном сервере 
* Энциклопедия Пермской области 

Төркем:Сива районы
Үлем дәфтәре

**Үлем дәфтәре** ( *Дэсу Но:то*, ) — Цугуми Оба тарафыннан язылган һәм Такэси Обата тарафыннан рәсемләнгән манга сериясе. Weekly Shonen Jump журналында 2003 елның 1 декабреннән чыгарыла. Япония мәдәният министрлыгы тарафыннан 2007 елда үткәрелгән сорашу буенча "Үлем дәфтәре" барлык вакытның иң яхшы мангалар арасында 10-нчы урынны алып тора.

Хикәя Рюк исемле бер синигаминың "Үлем дәфтәре" дип аталган серле китапны тапкан даһи яшьүсмер Ягами Лайт артыннан бара. Ул дәфтәр кулланучыга битләрендә исеме язылган кешене үтерү өчен гайре табигый сәләт бирә. Серия Ягами Лайтның дөньядагы гайре әхлакый дип санаган кешеләрне үтерергә вә җинаятьлелексез жәмгыять корырга омтылышына фокуслана.

## Сюжет
Шәфкатьсез үтерүләр, вак урлау һәм мәгънәсез көч куллану кеше дөньясын пычрата. Моннан аермалы буларак, үлем тәңреләре өлкәсе — кызыксыз, үзгәрми торган комарлы оя. Зирәк 17 яшьлек япон студенты Лайт Ягами һәм садистик үлем тәңресе Рюк бер ышануны уртаклашалар: аларның дөньялары черек.

Күңел ачу өчен, Рюк үзенең "Үлем дәфтәрен" кешеләр дөньясына ташлый. Лайт аңа тап була вә аның беренче кагыйдәләрен көлке дип саный: исеме бу дәфтәрдә язылган кеше үләчәк. Ләкин, вәсвәсә бик зур, һәм Лайт бер җинаятьченең исемен дәфтәргә язып тәҗрибә ясый, аның беренче үтерүенә китерә.

Аның кулына төшкән шул хәтле куркыныч тәңресыман көчне белгәч, "Кира" кушаматы астында Лайт үзенең яман гаделлек хисе белән барлык явызлык кылучылардан дөньяны чистартуның төп максаты белән бара. Чокчынучан мастер-детектив L инде аның эзендә, ләкин Лайтның яктылыгы L-ныкы белән көндәш булганда, Кира артынна бөек куыш көчле сугышка әверелә, аларның берсе үлгәч кенә бетә ала.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Рәсми сайт
* MyAnimeList

Төркем:Әлифба буенча телесериаллар
Төркем:Аниме
ẜ

**ẜ** — латин әлифбасының хәрефе.

## Кодлар

## Моны да карагыз
*S

Төркем:Латин әлифбасы хәрефләре
Такталы (елга)

**Такталы** — Россиядә елга, Татарстанда ага. Яңасаланың сул кушылдыгы.

Елга озынлыгы 14 км, су җыю бассейны мәйданы 59 км². Елганың чыганагы Иске Такталы (Әлки районы) авылыннан 2 км көньяк-көнчыгышка таба урман массивы кырыенда урнашкан. Агымның гомуми юнәлеше — төньяк-көнбатыш. Ул телгә алынган  авыл аша ага, аннары  Татар Такталысы (Спас районы аша (аннан төньякка таба 2,5 км ераклыкта Яңасала елгасына коя.

Җәйге арада кибә. Ике авылда да елгада буалар бар.

## Су реестры мәгълүматлары
Россиянең дәүләт су реестры мәгълүматлары буенча, Түбән Идел бассейны округына карый, елганың су хуҗалыгы участогы — Куйбышев сусаклагычының  Кама Тамагы шәһәр тибындагы поселогыннан алып Куйбышев гидроузелына кадәр, елгасыз Олы Чирмешән,  елга бассейны подбассейны юк. Елга бассейны — Идел елгасы югары Куйбышев сусаклагычыннан Каспийга койганчы кадәр.

Дәүләт су реестрындагы су объекты коды —110100005112100004540.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан елгалары
Төркем:Әлифба буенча елгалар
Төркем:Идел бассейннары
Йөрәкнең ишемияле чире

Йөрәктә ишемия авыруы термины белән нигезләрендә абсолют һәм чагыштырмача коронар кан әйләнеше бозылуы булган авырулар группасын, шулай ук стенокардия, миокард инфаркты, йөрәкнең хроник коронар җиткелексезлеге, коронарокардиосклероз авыруларын атыйлар.

Хәзерге вакытта мондый авырулар дөньяда, шулай ук Русиядә иң киң  таралганнар исемлегендә. Йөрәктә ишемия авыруы эшкә сәләтлелекне бик иртә югалтуга һәм вакытсыз үлемгә китерә. Бу авыруның төп сәбәбе булып (93-97 % очракта) йөрәкнең коронар артерияләренең атеросклероз авыруыннан зарарлануы тора.

Ишемия авырулары бар илләрдә дә бертөрле таралмаган. Авыруның барышы сәламәтлек өчен бик куркыныч булганлыктан, яман шешләр белән беррәттән, аерым кешеләрнең һәм хакимиятнең зур игътибары таләп ителә.  Йөрәк ишемиясе белән авыручылар арасында хатын-кызларны ир-атлар белән, ә акыл хезмәте белән шөгыльләнүчеләрне физик хезмәт баш­ каручылар белән чагыштырганда, беренчеләрендә йөрәкнең ишемия авырулары белән авыручылар күбрәк булуы билгеле. Алга киткән илләрдә, терлек майлары, холестерин күп булган ашамлыклар белән тукланучылар 4 арасында ишемия авырулары шактый киң таралган. Нерв системасы, стресс киеренкелеге кичерүче кешеләр коронар авыруларга тиз бирешүчән булалар.

Кайбер очракларда йөрәкнең ишемия авыруы атеросклероз катнашыннан башка гына, гипертония белән авыручыларда кан тамырлары спазмы, кискен вазомотор криз булганда, шулай ук тәмәке тартучыларда еш  күзәтелә һәм тәмәкечедә күкрәк бакасы дип йөртелә.  Сифилитик аортит, панартериит (артериянең бөтен сүрүләре ялкынсыну), облитерацияле эндоартериит, төенле периартериит, ревматик васкулит авырулары, коронар артерияләрнең зарарлануы нәтиҗәсендә, коронар кан тамырларының тулысынча ябылуына яисә аның тишеме тараюга китерә.

Шунысын да әйтергә кирәк, бу билгеләр авыруларның якынча 3 % ында күзәтелә. Шулай ук эмболияләр дә коронар кан әйләнеше бозылуга китерә.

Еш кына йөрәк кан тамырлары зарарлану бер сәбәптән генә булмый, ә санап киткән тайпылышларның берничәсе берьюлы күзәтелергә мөмкин.

Шулай да атеросклероз йөрәк ишемия авыруының төп сәбәбе булып тора һәм күп очракларда ул халәт йөрәк авыруына китерә. Диагноз кую өчен ЭКГ аппараты белән тәүлек буе мониторинг тикшеренү  уздыралар. Тасманы тикшереп йөрәкнең тәүлек дәвамында ничек эшләвенә анализ ясала һәм шуңа карап дәва билгеләнә.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Кардиология
Холмовка (Татарстан)

**Холмовка** — Татарстан Республикасының Азнакай районындагы бетерелгән бистә.  Әгерҗе авыл советы составына кергән. Хәзерге вакытта Холмовка урынында «Дорожник» бакчачылык ширкәте урнашкан, зират кына сакланган.
## Географиясе
Холмовка Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 264 чакрым, ә район үзәге Азнакайдан төньяк-көнбатышка таба 8 чакрым ераклыкта урнашкан.

Бистә Манәвез елгасы башы янында,  район үзәге Азнакайдан көнбатышка таба 10 км ераклыкта урнашкан.
## Тарихы
Авылга тиздән 1858 елдан соң нигез салына, ул шулай ук Александровка дип атала, Самар губернасы Бөгелмә өязе Азнакай вулысының бердәнбер рус авылы була.
1920 елда кантон итеп үзгәртелгән өяз белән бергә Татарстан АССР составына керә.
1989 елгы картада 10 кеше яши торган торак пункт буларак билгеләнгән.
2005 елда торак пункт халык күчүе сәбәпле бетерелә.
## Халкы
1889 елда элеккеге биләмә авылында 14 йорт, 65 кеше, А. Т. Герасимова утары, 155 дисәтинә җир булган (бөтенесе диярлек - уңайлы).
1897 елгы халык санын алу буенча — 15 ишегалды һәм 105 кеше (50 ир-ат һәм 55 хатын-кыз).
1910 елда земство мәктәбе күрсәтелә, авылда ул вакытта 16 ишегалды һәм 142 кеше (67 ир-ат, 75 хатын-кыз) була.
## Инфраструктурасы
Шәхси ярдәмче хуҗалык була.
## Транспорт
16К-0077 автоюлы
## Искәрмәләр

Төркем:Юкка чыккан торак пунктлар
Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Дырныс

**Дырныс** () — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Ордубад районына караган авыл.

## Географиясе
Дырныс Азәрбайҗанның башкаласы Бакыдан көньяк-көнбатышка таба 366 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* «AZinform» Әзербайҗан Республикасының мәгълүмат порталы.
* Азербайджан порталы.
* Әзербайҗанның хакимият органнары һәм оешмалары рәсми сайтлары.

## Әдәбият
* Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.
* Азербайджан // А — Анкетирование. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 257—270. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 1). — ISBN 5-85270-329-X.

Төркем:Ордубад районы авыллары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Азәрбайҗан торак пунктлары
Төркем:Азәрбайҗан авыллары
Калкансыман эчендәге биз

Калкансыман биз янында «паращитовидные» дип исемләнгән бизләр урнашкан. Аларның саны 2 дән 12 гә кадәр була, гадәттә 4 биз. Бу бизләр паратгормон җитештерәләр һәм организмда кальций һәм фосфор элементлары әйләнешен көйлиләр. Әгәр бу бизләр ялкынссынса, йә шеш белән зарарлансалар, шул сәбәпле организмга артык гормоннар бүленеп чыкса, сөякләрдә бушлыклар ясала башлый һәм сөякләр тиз сынучанга әләнәләр. Моннан кала гормоннарның күп ясалуы бөерләргә таш утыруга да китерергә мөмкин.

Паратгормонның җитешмәве бу бизләрне алып ташлагач күзәтелә, авыруларның канында кальций элементы бик азаеп китә. Авыруны бик еш кабатланып торган көзән җыерулар интектерә. Бу симптомнарны составында кальций булган препаратлар һәм гормональ терапия ярдәмендә бетерәләр.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Анатомия
Төркем:Эндокринология
Гипотиреоз

**Гипотиреоз** (гормоннар җитешмәү) балалар өчен аеруча куркыныч, бу хәл калкансыман бизнең функциясе кечерәюе аркасында аларның психикалары бозылуына һәм кретинизм дип аталган авыруга китерергә мөмкин. Гадәттә, бу чир акрын бара, шунлыктан авырулар табибларга вакытында мөрәҗәгать итмиләр. Шуңа күрә чирне аздырмас өчен, үз кә­ ефегезгә игътибар итеп, организмыгызда үзгәрешләр сизсәгез, табиб-эндокринологка күренергә кирәк. Белгеч тикшерүләр уздырганнан соң, үз фикерен әйтер. Моның өчен калкансыман бизне тикшерәләр һәм берничә төр лаборатор анализ ясыйлар.

Авыруны дәвалау йөзеннән компенсацияле гормональ терапия уздырыла.

Кеше организмының төзелеше турында шунысын да әйтми булмый, әгәр дә табигать тарафыннан куелган тәртип бозылса, сәламәтлеккә дә зур зыян килергә мөмкин. Калкансыман биз гормоннары җитешмәгән очракларда, кешеләр үзләрен начар хис итә башлыйлар. Шул ук вакытта ул гормоннар артык эшләнсәләр дә, сәламәтлеккә начар тәэсир итәләр һәм гипертиреоз (калкан бизнең активлыгы көчәюе һәм зураюы) барлыкка килә. Кешеләр агулы диффуз зоб дигән чир белән авырып китәләр. Халык телендә бу чирне «Базедов авыруы» дип тә йөртәләр.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Эндокринология
Кылна (авыл)

**Кылна** — Татарстан Республикасының Буа районында  бетерелгән авыл.
## Географиясе
Кылна Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 116 чакрым, ә район үзәге Буадан көньяк-көнчыгышка таба 19 чакрым ераклыкта урнашкан.

Кылна авылы Кылна елгасының сул як ярында, Зөя елгасына койган  урыннан ерак түгел урнашкан.
## Тарихы
1652 елда Кылна елгасында Кылна зинданы Иван Семенович һәм Никифор Ефимович Колодничийга карый..
1678 елда Зөя өязенең Кылна авылы Автоном Никифорович Колодничийныкы булган.
1702 елда А. И. Анненков А. Н. Колодничийдан аңа бирелгән һәм Ф. М. Есиповтан сатып алынган крестьяннарны Знаменское Кылна авылыннан Знаменское Рызлей авылына күчерә.
1710 елда, халык санын алу вакытында, Зөя өязенең Каменка станы Кылна  авылында 1 алпавыт була: Ф.М. Есипов. Авылда 6 крестьян ишегалды булган.
1717 елда, ландрат исәбен алу вакытында, Зөя өязенең Каменка станы Кылна  авылында 1 алпавыт була: Ф.М. Есипов. Авылда 9 ишегалдында 86 крестьян булган: 40 ир-ат һәм 46 хатын-кыз..
1780 елда Сембер наместниклыгы төзелә һәм Кылна елгасы буендагы Кылна авылы Зөя өязеннән Сембер өязенә күчә.  Ревизия әкиятләре буенча авылда 64 алпавыт крестьяннар исәпләнә.
1811 елда, 6 нчы җан башыннан исәпкә алу вакытында, Сембер губернасы Буа округының Знаменское Кылна авылында  1 алпавыт булган: Н. П. Есипов. Авылда 107 ир-ат крестьяны яшәгән.
1850 елда, 9 нчы җан исәбен алу вакытында, Буа өязе, Сембер губернасы Знаменское Кылна авылында 1 алпавыт була: А.А. Есипова. Авылда 214 крестьян яши: 104 ир-ат һәм 110 хатын-кыз.
1900 еллар башында Сембер губернасы, Буа өязе Борындык вулысы составына керә.
1938-1950 елларда Татарстан АССРның Олы Тархан районы Рус Киштәге авыл советы составына керә. 
1950 еллар башында  Буа районы Кыят авыл җирлеге составына тапшырыла .
1970 елларда авыл бетерелә.
## Искәрмәләр

Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Төркем:Буа районының торак пунктлары
Колумбиядә ислам

**[[Колумбия]]дә ислам** (,  ) – азчылык дине. Ил халкының (50,3 млн кеше, 2020 елга) 0,2 % ы – мөселманнар. Pew тикшеренү үзәге хисабы буенча, Колумбия мөселманнарының гомуми саны – 25 000, башка мәгълүматлар буенча, 40 000 – 80 000 кеше.
## Тарих
Колумбия мөселманнарының күпчелеге – XIX гасыр ахырында – XX гасыр башында Госман империясенең сәяси репрессияләреннән качкан Якын Көнчыгыш илләре (Ливан, Сирия, Фәлистыйн) гарәпләре   һәм Малай архипелагына керүче Мадура утравыннан (хәзер Индонезия составында) күчкән мөселман мөһаҗирләрнең нәселе. Мадуралыларның абсолют күпчелеге сөнниләр һәм ислам дине таләпләрен катгый үтәүчеләр дип даннары чыккан.

Колумбиянең мөселман халкы Колумбиядә туып-үскән кешеләр хисабына арта бара .

Колумбиянең Тын океанда урнашкан портлы шәһәре Буэнавентурада яшәүче мөселманнар күп еллар дәвамында афроамерикалыларның  дип аталган хәрәкәт тәгълиматын кабул итә .  Хәрәкәтнең төп максаты – АКШта һ. б. илләрдә яшәүче афроамерикалыларның рухи, социаль һәм икътисади хәлен яхшырту.

Колумбиядә шулай ук Әхмәдия мөселманнары җәмгыяте бар .

1991 елгы Колумбия Конституциясе дин иреген гарантияли . Барлык дини конфессияләр һәм чиркәүләр закон каршында бер үк хокукка ия. Халыкның 90 % ы – христианнар, аларның күпчелеге (70 – 79 % ы) католиклар, 16,7 % ы – протестантлар. Халыкның 4,7 % ы – атеистлар яки агностиклар. Колумбиялеләрнең 1,8 % ы Иегова шаһитлары һәм адвентистлар. 1 % ы – башка диннәр (Бәһаи, ислам, яһүд дине, буддизм, мормонизм, һинд дине, җирле халыкларның диннәре, Харе Кришна хәрәкәте, Растафари хәрәкәте, православие һ. б.) тарафдары .

## Ислам оешмалары
Колумбиядә Ислам җәмгыятьләре төзелгән, иң мөһимнәре Боготада, Майкао һәм Буэнавентурада урнашкан. Шулай ук , Пасто (Нариньо департаменты), Санта-Марта һәм Картахенада Ислам үзәкләре бар.

Богота һәм Майкаода башлангыч һәм урта ислам мәктәпләре ачылган.
## Мәчетләр
 
Илнең башкаласы Боготада Истанбул мәчете (Estambul mosque) , шәһәрдә традицион ислам архитектурасында төзелгән беренче мәчет – 2012 елда ачылган Әбү-Бәкер Әс-Ситдыйк мәчете (Abou Bakr Alsiddiq Mosque)  дип аталучы мәчетләр, Әл-Куртуби исемендәге ислам үзәге (Islamic Center called Al-Qurtubi) эшли .

1997 елда Майкао шәһәрендә (Гуахира департаменты) Латин Америкасында зурлыгы буенча икенче урындагы мәчет –  (Mezquita de Omar Ibn Al-Jattab) ачылган. Мәчет икенче хәлиф (634 елдан), Мөхәммәд пәйгамбәрнең якын сәхәбәсе Гомәр (Гомәр ибн Әл-Хаттаб) исеме белән аталган. Манарасының биеклеге 31 метр.
## Сылтамалар
*   Омар Ибн Әл-Хаттаб мәчете фотосурәте. panoramio.com
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Колумбиядә ислам
Сапожников

**Сапожников** (Сапо́жников) ― фамилия.
* Григорий Сапожников (1894—1920), хәрби очучы―ас, Россия император армиясе прапорщигы.
* Леонид Сапожников (1878—1937), ветеринария фәннәре докторы (1935), профессор,  Омск ветеринария институты ректоры (1918-1922).
* Николай Сапожников (1949), КПССның Удмурт өлкә комитеты беренче секретаре (1990–1991).

Төркем:Фамилияләр
Такталы

**Такталы** ― күп мәгънәле сүз.
;Топоним
:**Комоним**
* Такталы, **Аксубай районы** авылы.
;Гидроним
:**Потамоним**
* Такталы, елга, Яңасала елгасы кушылдыгы.
## Моны да карагыз
* Иске Такталы
* Татар Такталысы

## Шулай ук карагыз
* Тахталы
* Таһталы
Олег Эпштейн

**Олег Ефимович Эпштейн** (, 1956 елның 12 мае, Казан, Татарстан АССР, ССРБ) — совет тимераякта фигуралы шуучысы, фигуралы шуу буенча Россия һәм Америка тренеры. Халыкара фигуралы шуу академиясе () тренеры.

## Тормыш юлы
Олег Эпштейн 1956 елның 12 маенда Казанда туа. 1973 елда Свердловск шәһәренең 9 нчы мәктәбен тәмамлаган. ССРБ спорт мастеры (1973).

Эпштейн 2000 елга кадәр Совет һәм Россия фигуралы шуучыларын әзерләгән. Аның тәрбияләнүчеләре арасында Ирина Лобачёва, Илья Авербух, Роман Костомаров, Максим Ставицкий, Анна Семенович, Виктория Синицина, Никита Кацалапов булган.

2000 елдан АКШта эшли. Ул әзерләгән фигуралы шуучылар арасында 2010 елгы Олимпия чемпионы Эван Лайсачек һәм ялгыз шуу ярышларында чыгыш ясаучы Грейси Голдны билгеләп үтәргә мөмкин. Шулай ук 2018 елда ул Рави Валия белән бергә канадалы Патрик Чанның тренеры булган. 2018 елда Чан алар җитәкчелегендә Пхёнчханда узган Олимпия уеннарында җыелма команда белән Олимпия чемпионы титулын яулаган, шулай ук шәхси турнирда тугызынчы булган.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Олег Эпштейн  Халыкара фигуралы шуу академиясе сайтында
* Олег Эпштейн. FSkate.ru сайтында

Төркем:ССРБ спорт осталары
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1956 елда туганнар
Төркем:12 май көнне туганнар
Мария Елизарова

**Мария Евгеньевна Елизарова** (1898 елның 19 гыйнвары, Казан — 1972 елның 2 апреле, Мәскәү) — совет әдәбият белгече, әдәбият теоретигы, филология фәннәре докторы, профессор (1952). МДПУның рус теле һәм әдәбияты факультетының чит ил әдәбияты кафедрасы мөдире (1950—1970).

## Тормыш юлы
Мария Елизарова 1898 елның 19 гыйнварында Казанда туа. 1916 елда, Самара гимназиясен тәмамлап, Петроградта Югары хатын-кызлар (Бестужев) курсларының филология факультетына укырга керә. 1920 елда Беренче Мәскәү университетының әдәби факультетының этнология бүлегенең беренче курсына укырга керә.

1930—1931 елларда Мәктәптән тыш эшләр методлары институтының фәнни хезмәткәре була. А. С. Бубнов исемендәге Мәскәү дәүләт педагогика институтының (МДПИ) чит ил әдәбияты кафедрасында аспирантураны тәмамлагач, 1934 елда «Диккенс реализмы һәм комик мәсьәләләре» дигән кандидатлык диссертациясен яклый. Чит ил әдәбияты тарихы кафедрасы укытучысы була. 1951 елда «Чехов реализмы һәм XIX гасырның икенче яртысындагы Көнбатыш Европа әдәбияты мәсьәләләре» дигән докторлык диссертациясен яклый.

1950—1970 елларда МДПУның рус теле һәм әдәбияты факультетының чит ил әдәбияты кафедрасын җитәкли.

«Хөрмәт Билгесе» ордены, «Фидакарь хезмәт өчен. Мәскәүнең 800 еллыгына» медале белән бүләкләнгән.

1972 елның 2 апрелендә Мәскәүдә вафат була. Новодевичье зиратында җирләнгән.

## Фәнни эшчәнлек
Мария Елизарова француз, инглиз һәм алман әдәбиятыннан (XVIII—XX гасырлар) күп кенә эшләр авторы. XIX гасырда Көнбатыш Европа әдәбиятында романтизм һәм реализм үзенчәлекләренә бәйле теоретик мәсьәләләре өйрәнү белән шөгыльләнгән. Елизарова совет филологиясендә чагыштырмача-тарихи әдәбият белеме мәктәбенә нигез салучыларның берсе була («Гюзла» и «Песни западных славян», 1937; «Мериме и Пушкин», 1938).

## Төп хезмәтләр

* Бомарше и французская реалистическая комедия XVIII в. // Реализм XVIII в. М., 1936. «Гюзла» и «Песни западных славян» // Лит. Учеба. 1937. № 12.
* Мериме и Пушкин // Уч. зап. МГПИ. 1938. Вып. 4.
* Жорж Занд в русской критике и литературе // Там же. 1941. Вып. 5.
* Проблема романа в творчестве А.П. Чехова // Уч. зап. МГПИ. 1967. № 280.
* Введение в изучение зарубежной литературы XIX века.М.: [б. и.], 1972. Ч. 1. 1972. 59 с.
* Эстетические позиции и творческий метод писателя: Сб. ст. М., 1972.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* Библиография работ М.Е. Елизаровой // Литературная теория и художественное творчество: Сб. науч. тр. М., 1979.
* Девицкий И. И. Елизарова // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. М.: Сов. Энцикл., 1962. 1978. Т. 2. 1964. Стб. 882-883.
* Воропанова М.И., Пучков Г.А. Елизарова М.Е. // Русские литературоведы ХХ века: Биобиблиографический словарь. Т. I: А–Л / сост. А.А. Холиков; под общей редакцией О.А. Клинга и А.А. Холикова. М.; СПб.: Нестор-История, 2017. С. 313.

Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:1972 елда вафатлар
Төркем:2 апрель көнне вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:1898 елда туганнар
Төркем:19 гыйнвар көнне туганнар
Кашин (мәгънәләр)

**Кашин** — даун
## Фамилия
* Данила Кашин (1996), видеоблогер, рэп-башкаручы.
## Топоним
* Кашин — Тверь өлкәсендә урнашкан шәһәр.
* Кашин — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан коммуна.
* Кашин — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл.
* Менестиря-Кашин — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан коммуна.
* Менестиря-Кашин — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл.

Төркем:Фамилияләр
Төркем:Топонимнар
Ия Нечаева

**Ия Вениаминовна Нечаева** (1959 елның 14 гыйнвары, Казан, РСФСР, ССРБ) — совет һәм Россия лингвисты, лексикология, лексикография, сөйләм культурасы, орфография, алынмалар буенча белгеч. Филология фәннәре кандидаты.

## Тормыш юлы
Ия Нечаева М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының филология факультетын тәмамлаган. «Русский язык» нәшриятында эшли, анда кече мөхәррирдән әйдәп баручы мөхәрриргә кадәр юл үтә.

2000 елдан — Россия фәннәр академиясе В. В. Виноградов исемендәге рус теле институтының Рус теле мәдәнияте бүлегенең өлкән фәнни хезмәткәре.

2008 елда «Чит телле алынмаларның язма адаптациясенең актуаль мәсьәләләре» темасына филология фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклаган. Россия фәннәр академиясе Орфография комиссиясе гыйльми секретаре була.

Ия Нечаева якынча 50 фәнни эш, шул исәптән ике монография авторы.

«Яңа чит телләр сүзлеге», «Рус орфографик сүзлеге» һәм кайбер башка сүзлекләр авторы. Күп томлы «Рус теленең академик аңлатмалы сүзлеге»н әзерләүдә катнаша.

## Фәнни хезмәтләр

### Монографияләр

* 
* 
* 

### Сүзлекләр һәм белешмәләр

* 
* 
* 

## Искәрмәләр


Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1959 елда туганнар
Төркем:14 гыйнвар көнне туганнар
Кардиосклероз

**Кардиосклероз** — җөйле тукымалар үсү нәтиҗәсендә барлыкка килгән йөрәк мускуллары авыруы. Бу авыруны атеросклеротик һәм миокардит кардиосклерозы төрләренә аерып йөртәләр.
Йөрәктәге коронар артерияләрнең атеросклероз белән зарарлануы ате­ росклеротик кардиосклерозның төп сәбәбе булып тора. Йөрәк мускуллары һәм клапаннары төрле зурлыктагы һәм таралыштагы чокырлар (мик­ роскоптан гына күренә торган һәм зуррак) җөйле тукымаларга алышына һәм аның клапаннары деформацияләнә. Миокард инфаркты авыруыннан котылып исән калу җөйләр ясалу — инфаркттан соң кардиосклероз учагы барлыкка килү белән тәмамлана.

Кардиосклероз авыруының төп симптомнары — йөрәк эшчәнлегенең кимүе, авыруның тыны бетү. Сәламәт хәлдә физик киеренкелек вакытында гына була торган тын бетү авыруларны бик интектерә башлый, йөрәк бик нык зарарланганда, җиңел физик эш башкарганда да, җәяү йөргәндә дә сулыш алу кыенлаша.

Миокардиосклероз диагнозы кую өчен, даими аритмияләр, йөрәк үткә- рүчәнлеге бозылу, хроник йөрәк җиткелексезлеге этәргеч булып хезмәт итә. Ә атеросклеротик кардиосклерозга өстәмә рәвештә митраль һәм аорталь клапаннарның җиткелексезлеге, стенокардия өянәкләре һәм йөрәкнең хроник аневризмасы күрсәтә. Төп сәбәп кабатланып торучы ревматизм авыруы һәм көчәя баручы атеросклероз булганлыктан, кар­ диосклероз авыруы куп вакыт акрын үсештә бара. Объектив тикшерү уздырган вакытта, табиблар йөрәкнең аорталь конфигурация алганлыгына һәм йөрәк тоннарының әкренәюенә игътибар итә. Алга таба йөрәк җиткелексезлегенең ачык билгеләре булып торучы симптомнар алга чыга. Әгәр җөйле тукымаларның үсеше йөрәкнең үткәрүчәнлек системасына йогынты ясаса, авыруда йөрәк блокадасы барлыкка килү куркынычы туа.

Кардиосклероздан интеккән авыруларны дәвалау аларның төп авырулары— атеросклерозны, стенокардия, кан әйләнеше җиткелексезлеген, йөрәк арит­ миясен дәвалаудан гыйбарәт.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Кардиология
Нейросенсорлы саңгыраулык

Табиблар статистикасы хәбәр итүенчә, саңгыраулык чире халык арасында шактый киң таралган. Кайберәүләр һич ишетми, кайберәүләр колак тирәсендәге көчле тавышны, кайбер сүзләрне ишетә, тик аңлый алмый.

Моның сәбәбе нәрсәдә?

Саңгыраулык тумыштан булырга мөмкин яки яшәү дәверендә барлыкка! килә. Соңгысы кинәт кенә яки акрынлап башлана. Тумыштан килгән очракта, саңгыраулык йөкле хатын-кызның интоксикация (агулану) белән интегүе, яки вируслы инфекция белән авыруы аркасында хасил була.

Чирнең нәселдән килүе дә ихтимал. Ишетү сәләтенең тора-бара кимүенә сәбәпләр — баланың имгәнүе, менингоэнцефалит (баш мие сүрүе һәм ми матдәсе ялкынсынуы), вируслы инфекция, ишетү нервлары зарарлану, антибиотикларның зыянлы тәэсире, барабан пәрдәсе яки урта колак сөяге имгәнү, баш сөяге сыну, колак сызлау, көчле тавыш тәэсире.

Колакның ишетү сәләте кисәк югалу кан әйләнеше системасында тайпылышлар (кан саву), кан тамырында тромблар хасил булу, эмболия (кан тамырының каты чит матдәләр белән томалануы, колактагы һәм баш миендәге кан тамырлары кысылу), колак һәм баш сөяге имгәнү белән аңлатыла. Колакка сагыз яки башка әйбер тыгылу аркасында да, кеше ишетмәскә мөмкин. Әгәр бала кечкенәдән саңгырау икән, аның теле ачылмаячак һәм ул сөйләшә дә алмаячак.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Оториноларингология
Евстахиит

**Евстахиит, тубоотит, сальпингоотит** дип аталган авыру — Евстахий көпшәсенең лайлалы тышчасы зыян күрүе аркасында барлыкка килә. Бу авыру борынның лайлалы тыш­ часы ялкынсынганда, томау төшкәндә, аденоид, фарингиттан соң килеп чыга. Андый вакытта ишетү көпшәсенең лайлалы тышчасы тавыш юлын кыса яки томалый һәм барабан пәрдәсе тавышка тиешле дәрәҗәдә тиб­ рәнми башлый. Нәтиҗәдә кеше ишетми. Авыруның беренче билгеләре — колак томалану, начар ишетү, кайвакыт бераз авырту тою. Өлкәннәрдә һәм олырак яшьтәге балаларда бу хәл бер як колакта гына күзәтелә. 

Сабыйларның исә ике колагы да зарарлана.
Дәвалану ялкынсынуга каршы көрәшә һәм кан тамырларын тарайта торган препаратлар кулланудан гыйбарәт. Алар Евстахий көпшәсенең шешен киметә. Тавыш юлы ачылгач, ишетү сәләте яхшыра. 

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Оториноларингология
Эпштейн

**Эпштейн** — фамилия.
* Давид Эпштейн (1898—1985), химик, техник фәннәр докторы, профессор.
* Олег Эпштейн (1956), тимераякта фигуралы шуучы, тренер.
* Товий Эпштейн (1895—1969), гигиенист, медицина фәннәре докторы, профессор.

Төркем:Фамилияләр
Марат Гафаров

**Марат Илдар улы Гафаров** (1987 елның 11 августы, Казан) — Россия хоккейчысы (чирәмдәге хоккей), Казанның «Динамо — Ак Барс» клубы капкачысы.

## Тормыш юлы
Марат Гафаров 1987 елның 11 августында Казанда туган. Балачакта байдаркаларда ишү, тхэквондо, футбол, алкалы хоккей белән шөгыльләнгән. Тренер Шамил Гафиятуллин тәкъдиме белән чирәмдәге хоккей уйный башлаган. Яхшы тартылыш һәм эре тән төзелеше аркасында капкачы позициясен алган.

Казанда Идел буе дәүләт физик культура, спорт һәм туризм академиясендә укыган.

Татарстанның яшүсмерләр һәм яшьләр җыелма командалары өчен чыгыш ясаган. 2006 елдан башлап Казанның «Динамо — Ак Барс» клубы өчен уйный. Аның составында 15 тапкыр Россия чемпионы (2006—2008, 2010—2020), бер тапкыр — көмеш призёры (2009) була. 2021 елда Россия Суперкубогы иясе була. 2007 елда Чемпионнар Кубогының «B» дивизионында җиңә.

2013 елда Россия студентлар җыелма командасы составында Казандагы җәйге Универсиаданың хоккей турнирында алтын медаль яулаган һәм иң яхшы капкачы дип танылган. Россия җыелма командасының баш тренеры Араик Маргарян Гафаровны ярышларның иң яхшы уенчысы дип атаган.

Россия җыелма командасы өчен чыгыш ясый, аның составында 18 яшьтә дебют ясаган. Вакытлар узу белән ил командасының төп капкачысы була.

Россиянең халыкара класслы спорт мастеры.

## Гаилә
Өйләнгән. Хатыны Лидия, улы Кирам (2014).

## Искәрмәләр


Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1987 елда туганнар
Төркем:11 август көнне туганнар
Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары
Колак сагызы

**Колак сагызы** яки **колак күкерте** җыелу. Тавыш юлына колак сагызы биз эшчәнлеге активлашу аркасында җыела. Башта ул йомшак була. Аннары тыгызлана, таштай ката. Сагыз ишетү аралыгын томаламаса, кеше аны сизми.

Колакка сагыз җыелгач, коенганда, башны юганда су кереп, колакны шырпы яки башка әйбер белән чистартырга тырышканда ишетү сәләте югалу ихтимал. Сагызны юдырып чыгару өчен, иң элек 2-3 көн дәвамында колак тишегенә содалы эремә тамызып аны җебетәләр. Бу вакытта сагыз күбенеп, колак бөтенләй томаланырга, авыртырга мөмкин. Табиб авыруны тынычландырып, сагызны чыгарып бетерергә тиеш. 

 Колакны ничек дөрес итеп чистартырга?

Колак яфрагын артка һәм өскә (балаларныкын артка һәм аска) тарткан хәлдә, мамыклы таякчыкны колак тишегенә кертәләр һәм 5-7 секундтан соң тартып алалар. Таякчыкны алыштырып, берничә мәртәбә шулай кабатлыйлар. Әгәр табиб дару язып биргән икән, кулланыр алдыннан пре­ паратны 37 градуска кадәр җылыталар. Аннары башны иеп, чистарткандагы кебек, колак яфрагын артка һәм өскә тартып тамызалар.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Оториноларингология
Котыру

Котыру чиреннән ел да 50 меңләп кеше зыян күрә. Яз һәм җәй көннәрендә котыру (бешенство) авыруы куркынычы бермә-бер арта.

Котыру — үзәк нерв системасын зарарлый торган, үтә көчле вируслы зооноз инфекцияле авыру. Вирус чыганагы булып эт, мәче, төлке, бүре, янут, ярканат санала. Авыру кешедән дә йогарга мөмкин. Вирус кешегә селәгәй аша күчә. Бу хәл, кагыйдә буларак, котырган хайван тешләгәндә яки аның селәгәе лайлалы тышчага, канга эләккәндә күзәтелә. Вирус эт селәгәендә — 5, песинекендә — 3, ярканатныкында берничә ай яши.

Авыру хайван корбанының тәнендә теш эзе күп һәм тирән булса, баш, бит, муен, кул җәрәхәтләнсә, котыру чире йоктыру куркынычы тагы да

арта (баш яраланса, авырып китү куркынычы 90, теш эзе кулда икән — 63, очлыкларда булса — 23 % ка арта).

Авыруның үсеш чоры 9 көннән башлап 99 көнгә кадәр дәвам итә. Уртача күрсәткеч — 30-40 көн. Бу вакыт аралыгында кеше үзен чагыштырмача яхшы хис итә. Тешләнгән урынның сызлавы, җәрәхәт эзе ялкынсынуы гына интектерә. Әлеге билгеләр авыру беленергә 1-14 көн кала күренә.

Хәлсезлек, баш авырту, йончу, аппетит югалу, тән температурасы сә­ бәпсез күтәрелү, ютәл, борын томалану, тамак, эч авырту, эч китү, косу — кайвакыт бу билгеләрне сулыш юлларына зыян килү, эчәк инфекциясе дип уйлыйлар. Тора-бара авыру көчәя, неврологик тайпылышлар барлыкка килә. Нерв системасы зарарлануының беренче билгеләре күзгә чалына. Кеше тынычлыгын югалта, юкка да ярсып китә, бик дуамалга әйләнә. Ачуын китергәндә, тешләргә, йодрык белән ташланырга мөмкин. Тартышудан интегә, күзенә әллә ниләр күренә, психикасы бозыла. 1-2 көннән селәгәй, салкын тир бүленеп чыгу арта. Мондый халәт 2-4 көнгә сузыла. Шушы вакыт I эчендә кеше сулышы бетеп, яки йөрәге туктап кисәк үлмәсә, ул тынычлана, өянәк уза, ашый-эчә башлый. Тагын 1-3 көннән әкренләп параличлана.

Котыруның специфик дәвасы юк. Авыруның тышкы билгеләрен бетерә 5 (көзән җыеруга каршы, авыртуны басучы, йоклаткыч препаратлар, парентераль туендыру) торган дәва алып барыла.

Теләсә нинди хайван тешләгәндә дә, 14 көннән дә соңга калмый, котыруга каршы вакцина һәм иммуноглобулин ясатырга кирәк. Андый чакта РАБИ- ВАК-Внуково-32 дигән вакцина кадыйлар. Ул мөрәҗәгать иткән көндә, 3, 7, 14, 30 һәм 90 нчы көннәрдә кабат ясала.

Мондый авыруларга нинди ярдәм таләп ителә? Озакка сузмый трав­ матологка мөрәҗәгать итүегез урынлы. Ни эшләргә кирәклеген ул хәл итәр. ; Бара алмасагыз «Ашыгыч ярдәм» чакыртыгыз. Табиб килгәнче җәрәхәтне : спирт яки 5 % лы йод эремәсе белән эшкәртү шарт. Шулай ук кер сабыны белән озак итеп, яхшылап юарга мөмкин. Теш эзе тирән икән, аны шприц ярдәмендә сабынлы су сиптереп юдырырга кирәк. Мазь, крем сөртергә, бәйләп куярга ярамый.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Александр Ковальски

**Александр  Ковальски** ( 8 (20) апрель, 1858 ел, Казан - 23 июнь (6 июль),1902 ел,  Санкт-Петербург ) - Россия астрономы .

## Биография
Александр Марианович Ковальски 1858 елның 8(20) апрелендә  Казанда туган.  Казан университеты обсерваториясе директоры М. А. Ковальскиның улы.

1 нче Казан гимназиясендә белем алганнан соң, Казан университетының физика-математика факультетында укыган.

## Хезмәт эшчәнлеге
1880 елда, университетны тәмамлагач, шунда штаттан тыш ассистент булып кала.

1882 елдан асситент булып эшли.

1889 елдан Казан обсерваториясенең астроном-күзәтчесе, кечкенә планеталарны күзәтә.

1894 елда, Бредихин чакыруы буенча, ул Пулково обсерваториясендә эшли башлый: башта адъюнкт-астроном, 1897 елдан өлкән астроном була.

Күзәтүләренең киң сериясе 1912 елда дөнья күрә.   Аның башка хезмәтләре: «Rectascensionen der Pulkowaer Hauptsterne aus d. Cataloguer 1845, 1865 und 1885 abgeleitet» (1902)

«Наблюдения пассажным инструментом в первом вертикале» (Казань, 1893).

Александр  Ковальски 1902 елның  23 июнендә Фин култыгында  су коенганда  батып үлә.  Пулково зиратында җирләнгән .

## Әдәбият

* Некролог // Исторический вестник. Историко-литературный журнал. — 1902. — Т. LXXXIX — С. 660.

## Сылтамалар

** Ковальский Александр Марианович (1858—1902)
** Ковальский Александр Марианович. Публикации

Төркем:Беренче Казан ирләр гимназиясен тәмамлаучылар
Төркем:Санкт-Петербургта вафатлар
Төркем:1902 елда вафатлар
Төркем:6 июль көнне вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:1858 елда туганнар
Төркем:20 апрель көнне туганнар
Коста-Рикада ислам

**[[Коста-Рика]]да ислам** (, ) ― азчылык дине. Ил халкының (5 млн кеше, 2020 елга) 0,1 % ы ― мөселманнар. 

## Тарих
XX гасыр башында Коста-Рикага беренче тапкыр гарәпләр (нигездә, христиан динендәге ливанлылар) күчеп килә .

XX гасыр урталарында илдә Якын Көнчыгыштан (нигездә, Ливан һәм Фәлистыйннан) һәм Төньяк Африкадан төрле хәрби конфликтлардан качкан гарәпләрнең саны күбәя .

1976 елда бөтен Коста-Рикада дүрт мөселман гына булган .

Коста-Риканың 1949 елгы конституциясе Католик динен дәүләт дине итеп билгели, бер үк вакытта, гражданнарның дини иреген хуплый. 2021 елда Коста-Рика университеты үткәргән тикшеренү күрсәткәнчә, ил халкының 47 % ы – католиклар, 27 % ы – дин тотмаучылар, 19 % ы – Инҗил христианнары, 1 % ы – традицион протестантлар, 0,3 % ы – мормоннар, 0,2 % ы – Иегова шаһитлары, 0,1 % ы ― мөселманнар, 2,7 % ы – башка диннәр (яһүд дине, Һинд дине һ. б.) тарафдарлары.
## Саны
Хәзер Коста-Рикадагы мөселманнарның саны – 1000–1500 кеше , алар, нигездә Алжир, Һиндстан, Гыйрак, Иран, Ливан, Марокко, Мисыр, Сомали, Пакистан, Фәлистыйн һәм Сириядән күчеп килгән мөселман мөһаҗирләр һәм аларның нәселе , шулай ук мөселман динен кабул иткән костарикалылар, аларның саны – 100 кеше. Коста-Рика мөселманнарының күпчелеге – сөнниләр, азчылыгы – шигыйлар, аларның төгәл саны билгеле түгел.

## Мәчетләр
2003 елда Коста-Рика мөселманнарына мәчет төзүгә рөхсәт бирелә. Коста-Рика мөселманнары Кариб диңгезе бассейнындагы башка илләрнең мөселман җәмгыятьләре белән тыгыз элемтә урнаштыра .

Хәзерге вакытта Коста-Рикада өч мәчет бар. Коста-Риканың мөселман мәдәни үзәге (El Centro Cultural Musulmán) тарафыннан идарә ителүче  (Mezquita de Omar y el Centro Cultural Musulmán de Costa Rica, сөнни) Сан-Хосе провинциясенең  Монтелимар районында урнашкан, мөселманнар анда җомга көнне көннең икенче яртысында җыела. Коста-Риканың мөселман мәдәни үзәгенә 2002 елда Мисырда туып-үскән шәех Гомәр Әбдел Азиз тарафыннан нигез салынган. Мароккодагы   урнашкан   белән бәйле .
Сөнни Нур-Иман мәчете (Light and Faith Mosque) Сан-Хосе үзәгендә урнашкан һәм аны Дженнифер Рәшидә Торрес (Jennifer Rashida Torres) җитәкли. Шигыйлар мәчете шулай ук Сан-Хоседа урнашкан . Шигый мәчетенә нигез салганчы, шигыйлар шәхси йортта намаз укыган яки проблемасыз гына сөнни мәчетенә йөргән .

Коста-Рикада Әхмәдия мөселманнарының да үзәге бар . 

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Коста-Рикада ислам
Сокол (конструкторлык бюросы)

**«М. П. Симонов исемендәге тәҗрибә-конструкторлык бюросы» фәнни-җитештерү берләшмәсе ААҖ** — Россия предприятиеләренең берсе, ул Казан шәһәренең Каравай микрорайонында урнашкан. 1959 елда нигез салына. Эшчәнлекнең төп юнәлешләре булып пилотсыз авиация комплексларын эшләү һәм техник эксплуатацияләү, кече калдык техник ресурсы булган серияле очкычлар базасында һава мишеньнәрен эшләү, Су-30МК, МиГ-29 тибындагы, С-300, С-400 һәм башка серияле  самолетларны җитештерү, эшләнгән техникага регламентлы хезмәт күрсәтү һәм ремонт ясау тора, моннан тыш төп юнәлешләргә пилотсыз очу аппаратларын җитештерү һәм ремонтлау, фәнни-тикшеренү эшчәнлек, авиация техникасы үрнәкләрен сынау керә.

## Тарихы
Оешмага 1959 елда Казан авиация институты һәм 22нче Казан авиация заводы студентлар тәҗрибә-конструкторлык бюросы базасында нигез салына.

1960 еллар уртасында аппаратура комплекты белән берлектә төшерелә торган Союз аппаратының тулы макеты әзерләнә.

1969 елда М-19 самолетларын эшләү һәм җитештерү, 1970 елда М-17 мишеньнәрен чыгару башлана. 1970 еллардан авиация мишеньнәре чыгару предприятиенең төп юнәлеше була. 1981 елдан М-21 самолетын җитештерү башлана, 1982 елда М-29 мишенен җитештерү башлана. Ике урынлы Aero L-29 Delfin УТС базасында ВКП-3 командалы пункты, ә МиГ-23УБ базасында ВКП-5 командалы пункт эшләнә. 1990 елларда, ОКБ «Дань» һава мишене комплексы эшләнелә, ул тактик авиация самолетларын һәм Томагавк тибындагы канатлы ракеталарны имитацияләргә мөмкинлек бирә.

ОКБда мәгълүматлар мониторингының комплекслы системасы булдырылган. 2014 елдан башлап, Арктикада хәрби бурычларны хәл итү һәм Төньяк диңгез юлын мониторинглау өчен, авыр БПЛ эшләнә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Ганин С.М., Карпенко А.В., Колногоров В.В., Петров Г.Ф. Беспилотные летательные аппараты. — СПб.: Невский бастион., 1999. — 160 с. — (Вооружение и военная техника). — ISBN 5-85875-064-8.
* Казанский "Сокол" набирает высоту // Военный парад : журнал. — 2009. — Январь-февраль (№ 1 (91)). — С. 68, 69.

## Сылтамалар

* ОКБ «Сокол». Национальная оборона 
* Авиапорт справочник
* Общие сведения

Төркем:Казан ширкәтләре
Төркем:Авиация ширкәтләре
Төркем:Әлифба буенча ширкәтләр
Газпром трансгаз Казан

**Газпром трансгаз Казан** — «Газпром» ГАҖ газ компаниясенең бүлендек предприятиесе. «Газпром трансгаз Казан» ҖЧҖ Татарстан Республикасына, Россия Федерациясенең үзәк регионнарына, шулай ук якын һәм ерак чит илләргә табигый газ транспортлый. Штаб-фатиры Казан шәһәрендә урнашкан.

## Тарихы
«Газпром трансгаз Казан» ҖЧҖ 1955 елда «Миңлебай — Казан» магистраль газүткәргечен файдалануга тапшырганнан соң озынлыгы буенча СССРда төзелгән өченче («Саратов — Мәскәү» һәм «Дашава — Киев — Мәскәү»дән соң) газүткәргеч була. Элеккеге исеме — «Таттрансгаз» ҖЧҖ. 

Хәзерге вакытта «Газпром трансгаз Казан» ҖЧҖ ел саенРоссия Федерациясенең Үзәк регионнарына, якын һәм ерак чит илләргә, шулай ук Татарстан Республикасының үзенә дә  280 млрд. кубометрдан артык табигый газ транспортлый.  Татарстанның ягулык-энергетика комплексында табигый газ 95% тан артык өлеш алып тора.

Эшчәнлекнең төп юнәлешләре булып магистраль газүткәргечләрне һәм түбән басымлы газ челтәрләрен эксплуатацияләү, газ белән тәэмин итү системаларын проектлау, гамәлдәге газүткәргечләрне һәм газ хуҗалыгы объектларын капиталь һәм торгызу, шулай ук Россия Федерациясе кулланучыларына углеводород чималын транспортлау һәм китерү тора.

Хәзерге вакытта җәмгыять коллективында 10 меңнән артык хезмәткәр исәпләнә.

Предприятие эшенең максатчан юнәлешләре перспективалы программалар рәвешендә гамәлгә ашырыла, аларның саны бүгенге көндә 20 данәдән артып киткән, беренче чиратта, газ-транспорт системасының ышанычлылыгын һәм энергия нәтиҗәлелеген арттыруга, корпоратив мәдәниятне формалаштыруга юнәлдерелгән.

1998 елдан җәмгыятьнең генераль директоры булып Рәфкать Габделхәй улы Кантюков тора. 2019 елның 1 июленнән «Газпром трансгаз Казан» ҖЧҖ генераль директоры итеп Усманов Рөстәм Ринат улы билгеләнә.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* .

Төркем:Казан ширкәтләре
Төркем:Газром
Төркем:Әлифба буенча ширкәтләр
Ковальски

**Ковальски** () ― поляк фамилиясе.
* Александр Ковальски (1858―1902), астроном. Мариан Ковальскиның улы.
* Мариан Ковальски (1821—1884), астроном, Санкт-Петербург ФА мөхбир әгъзасы (1863), Казан университеты обсерваториясе директоры (1854-1884).
## Моны да карагыз
* Ковальски, кратер.

Төркем:Фамилияләр