Александр Федотов (1955)

**Александр Федотов**, Александр Сергей улы Федотов (, *[[1955 ел]]ның [[25 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[Эстония ССР]], [[Выру]] ― [[2021 ел]]ның [[1 июнь|1 июне]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) ― рәссам-нәкышьче, Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (2005), Россия Федерациясенең атказанган рәссамы (2016), Татарстан Рәссамнар берлеге әгъзасы (1990 елдан).

## Тәрҗемәи хәле

Александр Сергеевич Федотов 1955 елның 25 гыйнварында Эстония ССР-ы Выру шәһәрендә туган. Хәрби гаиләдән.

1975 елда Рязань сәнгать училищесы отличие белән тәмамлый. Аннары белемен Мәскәүдә дәвам итә, 1983 елда ул В. И. Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт сәнгать институтын профессор Д. К. Мочальский остаханәсе буенча тәмамлый. Казанга күченгәннән соң, 1986 елда Х. А. Якупов җитәкчелегендә СССР сәнгать академиясенең Иҗади рәсем сәнгате остаханәсен тәмамлый.

1982 елдан бирле халыкара, бөтенсоюз, бөтенроссия, зона һәм төбәк күргәзмәләрендә катнаша.

Шәхси күргәзмәләре Түбән Камада (1991) һәм Казанда — 1993 елда (Н. Х. Кумысникова белән бергә), 2002, 2006, 2015 һәм 2020 елларда үткәрелә. Иҗатлары Татарстан Республикасы Дәүләт рәсем сәнгате музеенда, Әлмәт картиналар галереясында, Россия, Германия, Норвегия, Бөекбритания шәхси галереяләр коллекциясендә, шулай ук Федотов гаиләсенең шәхси җыентыгында бар.

1990 елда Рәссамнар берлеге әгъзасы итеп кабул ителә. 2005 елда Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе, ә 2016 елда Россия Федерациясенең атказанган рәссамы исеме белән бүләкләнә. 2020 елда 65 яшьлек юбилеен билгеләп үтә.

Федотов Александр Сергеевич 2021 елның 1 июнендә Казанда 66 яшендә вафат була. Адоратский урамында Мәсих Раштуасы гыйбадәтханәсендә җырлаганнан соң, «Курган» зиратында җирләнгән. 2023 елда Мәскәү рәссамнар берлеге күргәзмә залында Федотовның үлеменнән соңгы күргәзмәсе була.
1983 елдан Казанда яшәгән һәм иҗат иткән. 1983―1986 елларда Х. Г. Якупов җитәкчелегендәге СССР сәнгать академиясенең иҗат остаханәләрендә эшләгән.

## Иҗаты
Рәссам буларак Казанда ачылган А. Федотов ― пейзаж остасы. Картиналарына образларның монументальлеге, форманың кыска һәм ачык гомумиләштерелүе, графикага якын торган төгәл тел хас. Дмитрий Мочальскийның (Мәскәү) һәм Виктор Ивановның (Рязань) шәкерте буларак, Федотов тоналистлар мәктәбе концепциясен дәвам иткән, әлеге концепция натурадагы зур мөнәсәбәтләрне, тәүлек вакытына, яктыртуга, һава шартларына бәйле булган тональ градацияләрне төгәл тапшыруны таләп итә. Үз иҗатында рәссам А. К. Саврасов, А. И. Куинджи, Н. П. Крымов кебек рус пейзажы осталары традицияләрен дәвам итүче буларак чыгыш ясый.

Федотов образларының теле ― символик тел. Рәссамның алымнары киң палитрага ия: фигуратив минимализмнан алып геометризмга һәм абстракт ысулга тартылган гомумиләштерүләргә кадәр. Барлык картиналарында да елның төрле вакытларында табигатьнең төрле халәтләре сурәтләнә: җәйге тыныч көндәге каеннар, кышкы вакыттагы йомшак кар көртләре, төсле буяуларга бай көзге урман һ. б.

Төп әсәрләре: «Авылда төн» (1988), «Капка», «Айлы төн» (икесе дә — 1990), «Көймәләр» (1993), «Ай калыкканда» (1995), «Кышкы кояш» (1996), «Су буендагы тирәкләр» (1997), «Иртә төшкән кар. Яр» (1999), «Томан» (2002), «Казан киче» (2005), «Болытлар. Кибәннәр» (2006), «Парк. Агачлар» (2010), «Зәңгәр кар» (2011), «Томанлы иртә» (2019) һ. б.

### Күргәзмәләре
Өч дистә елдан артык рәссам республика, төбәк, бөтенроссия күргәзмәләрендә катнаша, анда аның әсәрләре тамашачы, сәнгать җәмәгатьчелеге һәм тәнкыйтьчеләр арасында лаеклы уңыш казана.
;Бөтенсоюз
* «Ил яшьлеге» (1982),
* «Җиңүнең 45 еллыгы» (1990);
;Бөтенроссия
* «Ватан образы» (1989) пейзаж,
* Россиянең үзәк өлкәләре рәссамнары (1997),
* «Россия-9» (1999),
* «Россия-10» (2004),
* «Россия-11» (Мәскәү, 2009),
* «Синең исемеңә» (2000),
* «Яшел аваз» ([Плёс (шәһәр)[|Плёс]], 2002),
;Зона
* «Зур Идел» (1985―2011),
;Халыкара
* «Җиңү» (Мәскәү, 2005) һ. б.
;Шәхси
* Түбән Кама (1991),
* Казан (2002; 2006; 2015, юбилей күргәзмәсе; 2020)
* Мәскәү (2023, вафатыннан соң)

Картиналары ТР Дәүләт сынлы сәнгать музеенда, Әлмәт картиналар галереясында, Россия, Германия, Норвегия, Англия һ. б. илләрдәге шәхси тупланмаларда саклана.

## Бүләкләре

* Россия Федерациясенең атказанган рәссамы (2016 ел) — ватан мәдәнияте һәм сәнгатен үстерүдә зур хезмәтләре, күпьеллык нәтиҗәле эшчәнлеге өчен. Татарстан Республикасы Дәүләт Советы рәисе Ф. Х. Мөхәммәтшин 2017 елда Казан Кремлендә тантаналы рәвештә тапшыра.
* Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (2005 ел).
* «Рух. Традицияләр. Осталык» Россия рәссамнары берлеге көмеш медале (2011 ел).

## Шәхси тормышы
Хатыны — Наилә Хәлитовна Кумысникова (1958), рәссам, Тукай премиясе лауреаты (2023), бизәк-гамәли сәнгать эшлеклесе, 1983 елда В. И. Суриков исемендәге Мәскәү сәнгать институтының соңгы курсында өйләнешкәннәр. Улы — Җәмил, Казан дәүләт төзелеш институтының дизайн факультетын тәмамлаган, аспирантурада укыган, укыткан, Эрмитаж-Казан үзәге белән хезмәттәшлек итә. Оныклары Асия (2010), Саша (2019).

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Гөлнур Сафиуллина*. «Их, буем аз гына озынрак булса…» «Сөембикә»,  2021 ел, апрель, 48-51нче бит.
* 
* 

## Сылтамалар

* Федотов Александр Сергеевич. Татарская энциклопедия TATARICA

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:РФ атказанган рәссамнары
Төркем:Суриков исемендәге рәсем институтын тәмамлаучылар
Төркем:Г. К. Вагнер исемендәге Рязань сәнгать училищесын тәмамлаучылар
Төркем:XX гасыр рәссамнары
Төркем:XXI гасыр рәссамнары
Төркем:COVID-19 коронавирус авыруыннан вафат булучылар
Төркем:Россия рәссамнары
Төркем:ССРБ рәссамнары
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:2021 елда вафатлар
Төркем:1 июнь көнне вафатлар
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:25 гыйнвар көнне туганнар