open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Марат Җәббаров

**Марат Азат улы Җәббаров** ( яки , *[[1983 ел]]ның [[3 июль|3 июле]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Чистай]]*) — хуҗалык-сәясәт эшлеклесе, 2019 елның 18 сентябреннән — ТР премьер-министры урынбасары — авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры, 2017—2019 елларда Буа районы башлыгы.
Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (*[[2011 ел|2011]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1983 елның 3 июлендә Чистайда туган. Әтисе Азат Җәббаров — Росреестрның Татарстан бүлеге башлыгы. Марат Азат улы 
«Бухгалтерлык исәбе, анализ һәм аудит» белгечлеге буенча Казан дәүләт финанс-икътисад институтын (*[[2005 ел|2005]]*), «агрохимия һәм агротуфрак фәне» белгечлеге буенча Казан дәүләт аграр университетын (*[[2008 ел|2008]]*), «юриспруденция» белгечлеге буенча Казан (Идел буе) федераль университетын (*[[2013 ел|2013]]*) тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
2000—2003 Биектау районы Бөреле ЯАҖ программисты, генераль директоры урынбасары.

2003—2006 «Бирюлинский» токым заводы ААҖ генераль директоры урынбасары, генераль директоры.

2006—2013 Биектау районы «Бөреле» ЯАҖ генераль директоры.

2013—2017 Татарстан Республикасы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры урынбасары.

2017 елдан Буа муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе , җитәкчесе.

2017—2019 Буа муниципаль районы башлыгы.

2019 елның 18 сентябреннән  ТР премьер-министры урынбасары  — авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры.

2022 елдан Татарстан Республикасының Ат үрчетү һәм ат спорты федерациясе җитәкчесе.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале  
* 2011 — Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре
* 2023 — «Казанышлары өчен» (За заслуги) Россия мөселманнары медале ― *«Хәләл» индустриясе үсешенә керткән зур өлеше, рухи-әхлакый һәм мәдәни кыйммәтләрне үстерүгә юнәлдерелгән программаларга актив ярдәме һәм 40 еллык юбилее уңаеннан* 
## Гаиләсе
Өйләнгән. Улы һәм кызы бар
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Зяббаров Марат Азатович. Деловой центр РТ - интернет-портал TatCenter.ru

Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:Татарстан сәясәтчеләре
Төркем:Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар
Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Ла-Риоха (правинсә)

**Ла-Риоха** () — Аргентина провинцияләренең берсе.

Башкаласы —  шәһәре.
## Тарих
1820 елда барлыкка килгән.
## Халык

## Административ бүленеш
18 департамент (2020).
## Искәрмәләр

Төркем:Аргентина провинцияләре
Җәббаров

**Җәббаров**, Җаббаров — фамилия.
* Айдар Җаббаров (1991), 2017―2025 елларда Камал театры режиссеры, 2025 елдан Тинчурин театры баш режиссеры.
* Каюм Җәббаров (1920-1996),  Дан орденының тулы кавалеры. 
* Марат Җәббаров (1983), ТР Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры.
* Марсель Җаббаров (1947), актер, режиссёр. ТАССР халык (1991), РФ атказанган (2004) артисты.
* Ренат Җаббаров (1936), генерал-майор (1982).
----
;Җаббарова
* Роза Җаббарова (1960), «Горводзеленхоз» тресты МУП идарәчесе. Казанның мактаулы гражданины (2024).

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Фәнис Сәлахиев

**Фәнис Сәлахиев**, Фәнис Мөдәррис улы Сәл**а**хиев (*Сәл*'ә*'хиев*) (*[[1966 ел]]ның [[5 май|5 мае]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Киров өлкәсе]], [[Малмыж районы]], [[Иске Йөрек]]*) — спортчы (*гер күтәрү төре*), тренер, РФ халыкара класслы спорт остасы (*[[1993 ел|1993]]*), атказанган спорт мастеры (*[[2000 ел|2000]]*), 7 мәртәбә дөнья чемпионы (*[[1993 ел]]дан башлап*).

## Тәрҗемәи хәле
1966 елның 5 маенда Киров өлкәсе хәзерге Малмыж районы Иске Йөрек авылында туган. Мәктәптә укыганда физик тәрбия укытучысы Рәхимулла Зиннәтов йогынтысында чаңгы спорты, классик көрәш, соңрак авыр атлетика белән шөгыльләнә. Үзендә көч, түземлек, тимер холык тәрбияли. Әлмәттә физик тәрбия техникумын тәмамлагач, авыр атлетика буенча тренер булып эшли. 1988 елдан башлап, тренерлык эше белән беррәттән,  белән мавыгып китә. Шушы елдан гер Олимпы үрләрен яулый башлый. В. И. Ленин исемендәге Киров дәүләт педагогика институтын тәмамлагач (*[[1992 ел|1992]]*), Татарстанга күчеп килә. Кукмара шәһәр тибындагы бистәсендә гер спорты төре белән җитди (һөнәри нигездә) шөгыльләнә (тренеры Владимир Николай улы Федоров, *ТР атказанган тренеры*). Үзенең нык көрәшче холкы, бик яхшы техникасы белән гер спортында зур уңышларга ирешә. 90кг, соңрак 90 кг нан югары авырлыкта двоеборьеда (*толчок, рывок*) чыгыш ясый, 32 кг авырлыктагы герне күтәрә. 1998 елда Рыбинскида узган РФ чемпионатында толчокта иң яхшы күрсәткеч бирә — герне 130 мәртәбә күтәрә, ике төрнекен кушкач — 230 мәртәбә күтәргән.

Гер спорты буенча 1нче дөнья чемпионатында (*[[1993 ел|1993]], [[Липецк]], [[РФ]]*) 90 кг га кадәр авырлыкта җиңгәч, Татарстанда гер спорты буенча спорт секцияләре ачыла башлый.

## Спорттагы уңышлары
* 3 мәртәбә озын цикл буенча  РФ кубогы җиңүчесе
* 3 мәртәбә Дөнья кубогы җиңүчесе (1993—1996)
* 5 мәртәбә РФ чемпионаты җиңүчесе
* 7 мәртәбә дөнья чемпионы
* Күп мәртәбә РФ рекордчысы
* Күп мәртәбә дөнья рекордчысы
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Салахиев Фанис Мударрисович
*  Фәнис Сәләхиев. «Милләттәшләр» порталы
*   Фанис Салахиев - шестикратный чемпион. Киножурнал Татарстан №16, 1999г. (YouTube видео, 2:14)
*   Дөнья чемпионаты (2000, Серпухов) (YouTube видео, 13:00)

Төркем:Әлмәт физик тәрбия техникумын тәмамлаучылар
Төркем:Вятка гуманитар университетын тәмамлаучылар
Төркем:Русиянең атказанган спорт осталары
Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары
Төркем:Русия чемпионнары
Төркем:Дөнья чемпионнары
Төркем:Татар спортчылары
Төркем:Гер күтәрүчеләр
Украина бәйсезлеге көне

**Украина бәйсезлеге көне** () — Украина дәүләт бәйрәме, илнең СССРдан бәйсезлеген, суверен дәүләт булуын игълан итү чарасына багышланган.

## Тарих
Украинаның бәйсезлек көне беренче тапкыр 1991 елның 16 июлендә билгеләп үтелә.

## Сылтамалар

* День Незалежності України // Юридична енциклопедія

Төркем:Илләр буенча бәйрәмнәр
Сәлахетдинов

**Сәлахетдинов**, Сәләхетдинов — фамилия.
* Абдулла Сәлахетдинов (1930-), язучы.
* Гадел Сәлахетдинов (1928-), күмәк хуҗалык рәисе (1960-1992,  Актаныш районы).
* Гарәфетдин Сәләхетдинов (1920-1975),  Дан орденының тулы кавалеры. 
* Камал Сәлахетдинов (*[[Камал III]]*, 1900-1968), актер, РСФСР халык артисты.
* Раил Сәлахетдинов (1999), көрәш буенча ике тапкыр дөнья чемпионы (2022, 2023), Россиянең спорт мастеры (2021).
* **[[Руслан Сәләхетдинов]]**:
** Руслан Сәләхетдинов (1996), футболчы.
** Руслан Сәләхетдинов (?), галим (Питтсбург, Пенсильвания, АКШ).
* Таһир Сәләхетдинов (1960), полковник, Россия Федерациясенең атказанган очучы-сынаучысы (2007).
## Моны да карагыз
* **[[Сәлахов]]**
* Сәлахиев

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Төньяк Америка Метеорит Челтәре

**Төньяк Америка Метеорит Челтәре** 1995 елның июненда Интернет кулланган кешеләр арасында метеоритлар турында кызыксынуларын уртаклашу өчен нигезләнгән булган. 600-дән артык әгъзасы булып, NAMN-ның өч максаты бар:

* Һәвәскәр астрономнарны метеоритларны күзәтүгә рекрутлау өчен
* метеоритларны күзәтү ысулларында өйрәтүне һәм күрсәтүләр бирүне тәэмин итү
* метеорит күзәтүне спорадик һәм метеорит душы эшчәнлеген өйрәнү өчен файдалы мәгълүматны җыю өчен метеорит күзәтүләрне координацияләү

NAMN ай саен чыга торган *NAMN Notes* басмасын бастыра һәм Глобаль Метеор Күзәтү Форумының *meteorobs*-ның ко-спонсоры булып тора.

## Искәрмәләр
*Recent NAMN Meteor Observations 

## Тышкы сылтамалар
*Official NAMN Website

Төркем:Астрофизика
Мөхәммәдов

**Мөхәммәдов** — фамилия.
* Гомәр Мөхәммәдов (1952), тренер (җиңел атлетика). РСФСР атказанган тенеры (1990).
* Ирек Мөхәммәдов (1960), балет артисты (ССРБ — Бөекбритания).
* Феликс Мөхәммәдов (1936—2020), нефть-газ төзелеше өлкәсендә белгеч.
* Хәсән Мөхәммәдов (1866—1931), педагог,  Хезмәт Батыры (1926).
* Шакир Мөхәммәдов (1865—1923), язучы.
----
* **[[Мөхәммәдова]]**
** Азиза Мөхәммәдова (*[[Азиза]]*, 1960), эстрада җырчысы.
** Гөлсем Мөхәммәдова (1903—1988), язучы.
## Моны да карагыз
* **[[Мөхәммәтов]]**
* **[[Шәймөхәммәтов]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Кантабрия

**Кантабрия** () — Испания автономияле төбәкләренең берсе.

Башкаласы —  шәһәре.
## Тарих
Автономияле төбәк статусын 1981 елдан йөртә.
## Халык

## Административ бүленеш
1 провинция (2019).
## Искәрмәләр

Төркем:Испания төбәкләре
Chameleon (Санак)

**Chameleon** ул ETH-та Цюрихта ясалган санак эш станциясе, ул Oberon операцион системасында эшли.

Seequa Chameleon 1980-енче еллардан элегрәк чыккан портатив санак булган, ул MS-DOS-та да CP/M-80 операцион системасында да эшли алган.

## Искәрмәләр
Харихара

**Хариха́ра** — Һинд динендә Ходайның бер фомраларның берсе, Вишнуның (Хари һәм Шиваның) (Хара) бер йөздә чагылышы. Харихара шулай ук **Шанкаранара́яна** буларак мәгълүм. Харихарага Вишнуизм тарафдарлары да, Шиваизм тарафдарлары да табыналар.
Вишну һәм Шиваның фәлсәфи берлеге төшенчәсе буларак Харихара Һинд диненең төрле агымнары арасында бәхәсләр китереп чыгара, аларда төрлечә Вишну һәм Шиваның табигате дә, аларның берлеге һәм аермасы концепциясе аңлатыла.
Һинд диненең катлаулы мозаикасында Вишну белән дә, Шива белән дә бәйле күп ышанулар һәм традицияләр бар. Кайбер мәктәпләр раслаганча, Вишну һәм аның аватарлары гына Ходайның чагылышлары булып тора, шул ук вакытта башкалар Иң Олы Ходай итеп Ходай Шиваны һәм аның чагылышларын игълан итә. Шулай ук Шива да, Вишну да Ходайның чагылышлары дип санаучылар да бар. Үз чиратында Адвайта-веданта мәктәбе Ходай башта формага ия түгел һәм Вишнуны һәм Шиваны формасыз һәм шәхессез Брахманның аспектлары дип игълан итә.
Цитаталанган язмаларга һәм аларны аңлатуларга күрә, бу расламаларны тәэмин итәр өчен фәлсәфи аргументлар китерелә. Күпчелек очракларда, бер шәхес икенчесеннән өстен икәнлегенең югарырак торышка ия булганы танылса да, күбрәк ихтирамны Вишнуга да, Шивага да күрсәтәләр.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Тримурти

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
;Шиваның һәм Вишнуның торышы
* Shiva and Vishnu as One and the Same
* Vishnu and Shiva as different aspects of the one and same God. 

;Харихараның сурәтләре
* Harihara — Photograph of Carving from Hoysaleshvara Temple, Halebid
* Bronze Harihara from Thailand

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Шиваизм
Төркем:Харихарага табыну
Ангада (Рамаяна)

**Ангада** Рамаяна Һинду эпосында Лакшмананың һәм аның хатынының Урмиланың улы. Ул Чандракетуның туганы булган. Ул туганы белән Мидхила янында хөкем сөргән дип әйтелә.

## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
The Internet of Elsewhere

***The Internet of Elsewhere: The Emergent Effects of a Wired World*** () ул Rutgers University Press тарафыннан 2011 елда бастырылган Сайрус Фаривар китабы. Китап Көньяк Кореядә, Сенегалда, Эстониядә һәм Иранда Интернетның тарихын һәм эффектларын өйрәнә.

Фаривар бу дүрт дәүләтне "алар Интернет турында әйтелгәндә һәрберсе төрле тәҗрибәләрне чагылдыра" дип әйткән. *[[The Atlantic]]* бу китапны "Җәйге Уку өчен 10 иң әһәмиятле китап" исемлегенә сайлаган.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча китаплар
RunCore

**Runcore** (*RunCore Innovation Technology Co., Ltd. *) ул 1999 елда нигезләнгән каты җисем хәтер җайланмаларын өйрәнү, үстерү, һәм җитештерү ширкәте. in China. The company has subsidiaries in Shanghai and California (both named *Runcore Co., Ltd.*)

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Official website
* reviews at engadget
Раджпут кланнары

Раджпутлар Һинду чыгышлы җәмәгать, алар Кшатрия яки сугышчылар варнасыннан икәнлеген игълан итәләр.

## Төп сызыклар
Өч төп сызык (*ванша* яки *вамша*) бар. Сызыкларның һәрберсе берничә кланга (кула)га бүленә (барысы 36 клан).

### Сурьяванши

Сурьяванша сызыгы (шулай ук Рагхуванши яки Кояш Династиясе) Сурьядан яки Һинд динендә Кояш Ходаеннан килеп чыккан дип игълан ителгән кланнар.

*Баргуҗар
* Баис Раҗпут
* Сисодиа (Гуһилот ваннары)
* Качваһа
* Гаур Раҗпут
* Ратхоре 
* Минһас

### Чандраванши

Чандраванши сызыгы (Сомаванши яки Ай Династиясе) Чандрадан, Һинд дине Ай Ходаеннан килеп чыккан дип игълан ителә.

Хәзерге Һиндстанда берничә Чандраванши касталары яки җәмәгатьләре, мәсьәлән, Пәнҗаб Провинциясенең Сайнилары, Ядава, Айяр Чудасама, Җадеҗа, Бһатти Раҗпутлары, Җадаун, һәм Аһир Ядудан килеп чыгышны игълан итәләр.

* Аһир
* Айяр
* Бһати
* Томарлар яки Танварлар
* Каточ
* Гулериа
* Ядава
* Сайни

### Агниванши

Агниванши сызыгы Агни, Һинд дине ут Ходаеннан килеп чыгышны игълан итәләр.
* Чауһаннар
* Парамара
* Соланки
* Пратиһаралар
* Нага Раджпутлар

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Rajasthan and the Rajputs

Төркем:Һинд дине
Виорика Дэнчилэ

**Виорика Дэнчилэ**, Василика Виорика Дэнчилэ (, *[[1963 ел]]ның  [[16 декабрь|16 декабре]], [[Румыния]], Телеорман жудецы, Рошиорий-де-Веде*) — румын сәясәтчесе, дәүләт эшлеклесе, Румыния социал-демократик фиркасе әгъзасы, Европарламент депутаты (2009—2018), 2018 елның 17 гыйнварыннан  Румыния премьер-министры .

## Тәрҗемәи хәле
1963 елның 16 декабрендә Румыниянең Телеорман жудецы (*өязе*) Рошиорий-де-Веде шәһәрендә туган. 1988 елда Плоештида нефть һәм газ институтының скважиналарны бораулау һәм углеводород ятмаларын эксплуатацияләү факультетын тәмамлый. 2006 елда Бухаресттагы милли сәяси һәм административ тикшеренүләр мәктәбендә Европа иҗтимагый киңлеге өлкәсендә магистр дәрәҗәсен ала. 1996 елда Румыния социал-демократик фиркасе әгъзасы булган. Телеорман өяз хакимиятендә һәм фирка өяз комитетында җаваплы вазифалар били.

2004—2008 елларда Виделе шәһәр шурасы әгъзасы.

2008—2009 елларда Телеорман жудецы өяз киңәшчесе вазифасында.

2009 елда Румыния социал-демократик фиркасе исемлеге буенча  депутат итеп сайлана. Әлеге парламентта авыл хуҗалыгы һәм авыл үсеше мәсьәләләре белән шөгыльләнә. 2014 елда Европарламентка икенче срокка сайлана. Авыл хуҗалыгы һәм авыл үсеше комитеты рәисе урынбасары булып тора.
 
2015 елның октябрендә социал-демократик фиркасе әгъзасы булган Румыния хатын-кызлары оешмасы президенты итеп сайлана. «Румыния парламентына сайлауларда социал-демократик фирка депутатларының 30% квотасы хатын-кызларга булырга тиеш» дигән башлангыч белән чыга.
 
2018 елның гыйнварында Румыния социал-демократик фиркасе һәм Румыния либераллары һәм демократлары альянсы составындагы хакимлек итүче коалиция Виорика Дэнчилэне ил хөкүмәте башлыгы итеп тәкъдим итә. 17 гыйнварда ил президенты Клаус Йоһаннис тарафыннан әлеге вазифага билгеләнә.

## Гаиләсе
Виорика Данчилэ нефть компаниясе менеджеры һәм Телеорман өяз шурасының элеккеге әгъзасы Кристинель Дэнчилэда кияүдә. Тәрбиягә алган Виктор исемле улы бар.

## Сылтамалар
* Виорика Дэнчилэ на официальном сайте Европейского парламента

## Искәрмәләр


Төркем:Румыния сәясәтчеләре
Төркем:XX гасыр сәясәтчеләре
Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Румыния премьер-министрлары
Төркем:Хатын-кызлар — дәүләт һәм хөкүмәт башлыклары
Геннадий Емельянов

**Геннадий Емельянов**, Геннадий Егор улы Емельянов (*[[1957 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ы, [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Зәй районы]], [[Кармалка|Карамалы]]*) — хуҗалык эшлеклесе, сәясәтче, Яшел Үзән, Алабуга районнары башлыгы (*[[2019 ел]]га кадәр*), РФ Федераль Мәҗлесенең Федераль шурасы әгъзасы (*[[Татарстан Дәүләт Шурасы|ТР Дәүләт шурасыннан]] [[Татарстан]] вәкиле*) (*[[2019 ел]]ның [[2 октябрь|2 октябреннан]]*). «Бердәм Россия» сәяси фиркасе әгъзасы.

## Тәрҗемәи хәле
1957 елның 1 гыйнварында Татарстан АССРның Зәй районы Карамалы бистәсендә туган. «Инженер-механик» белгечлеге буенча Казан химия-технология институтын тәмамлаган. Егерме елдан артык транспорт өлкәсендә эшләгән. 1999 елдан Геннадий Емельянов өч муниципаль районда эшләгән, Яшел Үзән һәм Алабуга районнары башлыгы вазифаларын башкарган. Татарстан транспорт һәм юл хуҗалыгы министры булган.

## Хезмәт юлы
1974—1979 — Түбән Кама пассажир автотранспорт берләшмәсендә автослесарь.

1979—1987 — Түбән Кама пассажир автотранспорт предприятиеләрендә эшли.

1987—1999 — «Камэнергостройпром» ҖБ автотранспорт колоннасы баш инженеры, директор.

1999—2004 — Яр Чаллы хакимияте башлыгының беренче урынбасары. 
 
2004—2009 — Яшел Үзән районы башлыгы, Яшел Үзән мэры.

2009—2010 — Татарстан транспорт һәм юл хуҗалыгы министры.

2010—2019 — Алабуга районы башлыгы, Алабуга мэры.

2019 елның 9 сентябреннән — Бердәм Россия фиркасеннән VI чакырылыш Татарстан Дәүләт Шурасы депутаты.

VI чакырылыш ТР Дәүләт Шурасының беренче утырышында Геннадий Емельянов РФ Федераль Мәҗлесе Федерация Шурасы әгъзасы — ТР Дәүләт Шурасыннан вәкил булып сайлана. Яңа сайланган сенаторның вәкаләтләре 2019 елның 2 октябреннан гамәлгә керә. Әлеге постка Геннадий Емельянов кандидатурасын ТР ДШ рәисе Фәрит Мөхәммәтшин тәкъдим итә .

## Сылтамалар
*  Емельянов Геннадий Егорович. Деловой центр РТ - интернет-портал TatCenter.ru (Татцентр.ру)
*  Емельянов Геннадий Егорович 

## Искәрмәләр


Төркем:Россия сәясәтчеләре
Төркем:Татарстан сәясәтчеләре
Төркем:Район башлыклары
Төркем:Казан химия-технология институтын тәмамлаучылар
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:РФ Федераль шурасы әгъзалары
Төркем:Шәхесләр:Украинадагы низаг аркасында шәхси санкцияләргә дучар булганнары
Мурсия (автономияле төбәк)

**Мурсия** () — Испания автономияле төбәкләренең берсе.

Башкаласы —  шәһәре.
## Тарих
Автономияле төбәк статусын 1982 елдан йөртә.
## Халык

## Административ бүленеш
1 провинция (2019).
## Искәрмәләр

Төркем:Испания төбәкләре
Наришьянта

**Наришьянта ([[Санскрит]] телендә: नरिष्यन्त)**, Һинд динендә Вайвасвата Мануның улы булган һәм Кшатрияларның Кояш расасына карый.
 
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Милли Мәгариф Мәгълүматы Системасы

**Милли Мәгариф Мәгълүматы Системасы** (Хангыль:	교육행정정보시스템, Ханҗа: 	教育行政情報시스템, Әйтелешләре: Gyoyuk Haengjeong Jeongbo Siseutem (романизация), Мак-Куне Рейшауэр: Kyoyuk Haengjŏng Chŏngbo Sisŭt'em) ул Көньяк Кореяның Мәгариф Министрлыгы тарафыннан тәэмин ителә торган санак челтәре. Анда Көньяк Кореяда һәр укытучы һәм укучы турында язмалар бар, һәм ул Linux-стилендагы платформада төзелгән.

Милли Мәгариф Мәгълүматы Системасының имплементациясе 2003 елда Корея Укытучылар Берлегенең дәүләткүләм забастовкасына китергән, ул системага пассив каршылыкны яклый. Ачылуыннан бирле Милли Мәгариф Мәгълүматы Системасы белән Корея Мәгариф һәм Өйрәнү Мәгълүмат Хезмәте идарә иткән.

Милли Мәгариф Мәгълүматы Системасы веб-сайтына бары тик авторизацияләнгән санаклардан кереп була.

## Тышкы сылтамалар
*National Education Information System
*Korea Education and Research Information Service
*KCTU explanation of NEIS 

Төркем:Корея мәгарифе
Дакриолитиаз

**Дакриолитиаз** ()&nbsp;— дакриолитлар ясалуы процессы.

Күз яшьләренең хроник авырулары аның торышына һәм кальцификациясенә китерә, аның нәтиҗәсендә күз яшьле конкрементлар&nbsp;— **дакриолитлар** (dacryolith) барлыкка килә.

Дакриолитлар (күз яше ташлары) күз яшьләре системының теләсә кайсы өлешендә, һәм ир-атларда ешрак барлыкка килергә мөмкин. Патогенез бик ачык булмаса да, күз яшьләре ялкынсыну сәбәпле, дакриолитлар һәм күз яшьләре эпителиясенең сквамоз метаплазиясе формалаштыруны тизләтергә мөмкин.

## Үзенчәлекләре
Кайбер авыручылар (гадәттә, өлкән яшьтәге) даими күз яшьләре агуга, еш кына дакриоцистит кискенләшүенә һәм күз яшьләре капчыгы сузылуга зарлана.

## Билге
Күз яшьләре капчыгы арттырылган һәм шактый каты, тик ялкынсынмаган һәм йомшак, кискен дакриоциститтагы кебек.

Басканда лайланың рефлюксы мәҗбүри түгел.

## Дәвалау
Дәвалану массажны, күз яшьләре юлын юдыруны һәм зондлауны үз эченә ала; тулысынча үтмәүчәнлектә дакриоцистлык күрсәтелгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Оперативное лечение дакриолитиаза

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Оверн-Рона-Әлп

**Оверн-Рона-Әлп** (, , ) — Франция төбәкләренең берсе.

Административ үзәге —  шәһәре.
## Тарих
2016 елда барлыкка килгән.
## Халык

## Административ бүленеш
12 департамент (2020).
## Искәрмәләр

Төркем:Франция төбәкләре
Бибинур Галиуллина

**Бибинур Галиуллина**, Бибинур Дәмин кызы Галиуллина (*[[1907 ел]], [[РИ]], [[Казан губернасы]], [[Лаеш өязе]], [[Олы Солтан]] — [[1984 ел]]ның [[2 август]]ы, [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) — драма актрисасы, Мәскәү татар театры, Татар академия театрының колхоз-совхоз филиалы, Республика күчмә театрында хезмәт итә. ТАССР атказанган артисты (*[[1954 ел|1954]]*).

## Тәрҗемәи хәле

1907 елда Казан губернасы Лаеш өязе (*хәзерге* ТР Балык Бистәсе районы) Олы Солтан авылында туган. 1928—1933 елларда Мәскәү үзәк татар эшче театрында эшли. 1933 елның июнь аенда ССРБ ҮБК карары белән әлеге театр ябылгач, Казанга кайта. 1933 елда, Октябрь инкыйлабының 16 еллык бәйрәменә туры китереп, алдынгы колхозчыларның Беренче Бөтенсоюз съезды карары һәм К. Тинчуринның шәхси инициативасы белән Татар дәүләт академия театры каршында **күчмә колхоз-совхоз филиалы** оештырыла. Режиссер итеп Гали Ильясов билгеләнә. Труппаның төп нигезен Мәскәү татар театрыннан кайткан артистлар тәшкил итә. 1942 елда, Татарстанның кара җирле районнарына хезмәт күрсәтү өчен, театр филиалы Буага күчерелә. Труппада калган 9 кеше арасында Бибинур Галиуллина да була. 1944 елның октябрь аенда Буа театры Казанга күчерелеп, «Татар дәүләт республика күчмә театры» дигән мөстәкыйль театр итеп үзгәртелгәч тә (*[[1988 ел]]дан [[Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]*), Бибинур Галиуллина әлеге театр труппасында кала, пенсиягә чыкканчы күчмә театр сәхнәсендә хезмәт итә.  

## Уйнаган  спектакльләре
* *Шәмсекамәр* — «Шәмсекамәр» Мөхәммәт Әблиев
* *Фатыйма* — «Тормыш җыры» Мирсәй Әмир
* «Булат бабай гаиләсе» Кәрим Тинчурин, Кави Нәҗми
* «Ике система» Мәҗит Илдар
* «Алты гашыйк» А. Арбузов һ. б.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1954 — ТАССР атказанган артисты

## Әдәбият
# *[[Ильтани Илялова]]*. Г. Камал театры артистлары: Библиографик белешмәлек. К.: ТКН, 2005, 82нче бит.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*   Бибинур Дәмин кызы Галиуллина
*  Бибинур Дәмин кызы Галиуллина. «Милләттәшләр» порталы

## Моны да карагыз

Төркем:Татар артистлары
Төркем:Россия актерлары
Төркем:Театр актерлары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Шәхесләр:Мәскәү татар театры
Төркем:Тинчурин театры актерлары
Андрей Кузьмин (1969)

**Андрей Кузьмин**, Андрей Владимир улы Кузьмин (, *[[1969 ел]]ның [[28 июнь|28 июне]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) — журналист, «Татарстан 24» телеканалы җитәкчесе,  ТР Президентының матбугат хезмәте җитәкчесе (2010―2015), «Татмедиа» АҖ генераль директоpы (2015—2019). ТР атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре (2014).

## Тәрҗемәи хәле
1969 елның 28 июнендә Казанда туган. Санкт-Петербургта Төньяк-Көнбатыш дәүләт хезмәте академиясен тәмамлаган (2005). 1987—1989 елларда Совет Армиясендә хезмәт иткән.

## Хезмәт юлы
1995—2004 елларда — Казанның «Эфир» телеширкәтендә: корреспондент, яңалыклар хезмәте мөхәррире, яңалыклар хезмәте директоpының төбәкләр белән бәйләнеш буенча урынбасары, телевизион хезмәт директоpының «Республика» программасы буенча урынбасары.

2004—2005 елларда — «ПаркСтройИнвест» (*[[Казан]]*) генераль дириктыpы.

2005—2006 елларда — ТР мәдәният министры урынбасары.

2006—2010 елларда — ТР министрлар кабинеты матбугат хезмәте җитәкчесе.

2010—2015 елларда — ТР Президенты матбугат хезмәте җитәкчесе.

2015—2019 елларда — «ТАТМЕДИА» АҖ генераль директоpы.

2019 елдан 2021 елга кадәр ― «РБК-Татарстан» басмасының баш мөхәррире.

2021 елдан ― «Татарстан 24» телеканалы ЯАҖ җитәкчесе.

Татар-информда «Галстуксыз гына интервью» () программасын әзерләп алып бара.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2005 — «Казанның меңьеллыгы истәлегенә» медале 
* 2014 — ТР атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре
* 2024 — «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале ― *массакүләм мәгълүмат чараларын үстерүгә керткән аерым өлеше һәм күпьеллык нәтиҗәле хезмәте өчен*

## Гаилә хәле
Өйләнгән, улы һәм кызы бар.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Кузьмин Андрей Владимирович.  Сайт АО «Татмедиа» 
* Кузьмин Андрей Владимирович. Деловой центр РТ - интернет-портал TatCenter.ru (Татцентр.ру)

Төркем:Журналистлар
Төркем:Төньяк-Көнбатыш идарә институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстан оешмалары җитәкчеләре
Төркем:Татарстанның атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәрләре
Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр
Ширдар мәдрәсәсе

**Ширдар мәдрәсәсе** ( — «арысланлы») — Сәмәрканддагы Регистан мәйданында урнашкан XVII гасырдагы мәгариф бинасы. Олугбәк һәм Тыйлля-Кяри мәдрәсәләре белән бердән архитектура ансамбле тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Сәмәрканд
Свами Нитьясварупананда

**Свами Нитьясварупананда** (1899–1992) ул Рамакришна Миссиясе монахы булган. Аның биографиясе Доктор Шелли Браун тарафыннан язылган булган. Ул Колкатада 1938 елда Рамакришна Миссиясе Мәдәният Институтын нигезләгән.

## Билгеләмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Astavakra Samhita - Swami Nityaswarupananda  
*Centred in Truth  - Dr. Shelly Brown
*The Ramakrishna Mission Institute of Culture
*India's Message to the World - Swami Nityaswarupananda
*The World Civilization Centre - Swami Nityaswarupananda

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Невен кануны

**Невен Кануны** ул Мур законының квант санакларына карый торган тәкъдим ителәгән киңәйтелүе. Анда расланганча квант санакның эшкәртү куәте икеләтә экспоненциаль функция буенча булачак. Ул Google-да Инженерия һәм Аерым Галим Квант Ясалма Интеллект Лабораториясе җитәкчесе, Хармут Невен хөрмәтенә аталган.

## Искәрмәләр
IBM алгарыш өйрәнүләре үзәкләре

**IBM Centers for Advanced Studies** (CAS) ул дөньяда өйрәнү үзәкләре төркеме, алар IBM системаларын кулланучы университет студентлары һәм профессорлары белән хезмәттәшлекне кулланалар. Дөнья буенча 20 шундый үзәк бар. IBM-ның беренче үзәге IBM Toronto Software Lab-ында нигезләнгән булган.
CAS ел саен уза торган CASCON өчен җаваплы булып тора.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Official site

Төркем:IBM
Фәнил Әгълиуллин

**Фәнил Әнвәр улы Әгълиуллин** ( яки , *[[1975 ел]]ның [[3 октябрь|3 октябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Спас районы|Куйбышев районы]], [[Иске Рәҗәп]]*) — Татарстанның сәяси эшлеклесе. 2025 елның сентябреннән ― ТР җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министры. 2024 елның 19 июненнән 2025 елның 19 сентябренә кадәр ― Татарстан Республикасы вице-премьеры. ТР җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министры (*[[2019 ел]]ның [[19 сентябрь|19 сентябреннән]] [[2024 ел]]ның [[19 июнь|19 июненә]]*), ТР Президентының ярдәмчесе — хәвефсезлек хезмәте җитәкчесе (*[[2016 ел|2016]]—2019 елларда*), полиция полковнигы.

## Тәрҗемәи хәле
1975 елның 3 октябрендә ТАССР Куйбышев районы (*[[1991 ел]]дан* Спас районы) Иске Рәҗәп авылында гаиләдә беренче бала булып туган. Әтисе Әнвәр, әнисе Фәния (*?—[[2004 ел|2004]]*). Балачактан милиционер булырга хыялланган.  тәмамлаган (*2004*).

## Хезмәт юлы
2011 елдан — ТР Президентының ярдәмчесе.

2014—2016 елларда — ТР буенча  ведомстводан тыш саклау идарәсе югары вазифаи затларның иминлеген тәэмин итү үзәгенең махсус әзерлек бүлеге башлыгы урынбасары, РФ милли гвардиясе гаскәрләренең ТР буенча  ведомстводан тыш саклау идарәсенең югары вазифаи затларның иминлеген тәэмин итү үзәге башлыгы.

2016—2019 елларда — ТР Президентының ярдәмчесе — хәвефсезлек хезмәте җитәкчесе.

2019 елның 19 сентябреннән (*2019 елның [[8 сентябрь|8 сентябрендә]] [[ТР Дәүләт шурасы]] депутаты һәм экология, табигатьтән файдалану, агросәнәгать һәм азык-төлек сәясәте комитеты рәисе итеп сайланган [[Азат Хәмәев]] урынына*) — ТР җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министры.

Казан мәчетләрендә «экстремизмга каршы көрәшү» юнәлешендә инспекцияләр үткәргән, мәчетләргә йөрүче мөселманнарның контингенты белән кызыксынган шәхес буларак билгеле.

2024 елның 19 июненнән Лисичанск һәм Рубежное шәһәрләрен торгызуга кураторлык итүче ТР вице-премьеры  итеп билгеләнгән.

2025 елның 22 сентябреннән ― ТР җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министры.
## Гаиләсе
Хатыны Лилия. *[[Кыз]]лары* Камилә, Әминә.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Аглиуллин Фаниль Анварович. Деловой центр РТ - интернет-портал TatCenter.ru (Татцентр.ру)

Төркем:Спас районында туганнар
Төркем:Министрлар
Төркем:Казан юридик институтын тәмамлаучылар
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Олугбәк мәдрәсәсе

**Олугбәк мәдрәсәсе** — Сәмәркандтагы Регистан мәйданында урнашкан мәгариф бинасы. Ширдар һәм Тыйлля-Кяри мәдрәсәләре белән бердәм архитектура ансамбле тәшкил итә.

## Тарих
Регистан мәйданының көнбатыш өлешендә урнашкан. Аны 1417-1420 елларда Тимуриләр дәүләте хакиме һәм галим-астроном Мирза Олугбәк салдыра. Әлеге мәдрәсәне һәм *Олугбәк обсерваториясен* төзү Сәмәркандны урта гасырларның фән үзәге буларак таныта.

Мәдрәсәдән соңрак салынган *Олугбәк ханәкәсе* һәм *кәрвансарай* 200 елдан соң җимерелә һәм алар урынында XVII гасыр башында Ширдар һәм Тиллә Карый мәдрәсәләре салына.

## Бина
Дүртпочмаклы  итеп салынган мәдрәсәнең 4 айваны һәм шакмаклы эчке ишегалды бар. Бинаның почмакларында дүрт манара бастырылган. Ике катлы итеп шәкертләр гомум ятагы  салынган. Арткы өлештә мәчет. Мәдрәсәнең кырый бүлмәләре өстендә дүрт гөмбәзе бар.

Мәйданга *мозаика* бизәкле  **порталы** булган биек **áрка** карап тора. Орнаментлар төсле вак кирпечләр, *керамика* кулланып ясалган.

## Дәрелфөнүн
Мәдрәсә XV гасырның иң яхшы ислам дәрелфөнүне булып исәпләнгән. Математика, геометрия, мантыйк, табигать фәннәре төпле укытылган. Мирза Олугбәк үзе дә мәдрәсәдә укыткан.  Данлыклы шәкертләр арасында **[[Габдрахман Җәми]]** булуы билгеле.

## Моны да карагыз
* Регистан 
* Ширдар 
* Тыйлля-Кяри

## Искәрмәләр


Төркем:Сәмәрканд
Төркем:Мәдрәсәләр
JANOG

**JANOG** Япон Интернет Сервис провайдеры җәмәгатенең Интернет челтәре операторлары төркеме. JANOG башта 1997 елда нигезләнгән булган.

JANOG ISP җәмәгате өчен регуляр очрашулар үткәрә, анда меңләгән кунаклар килә. Гәрчә JANOG-ның үз рәсми бюджеты булмаса да, ул шуның өчен әгъза ширкәтләрнең ресурсларын җәлеп итә.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* JANOG English-language home page
* Main Japanese-language JANOG home page

Төркем:Япония 
Төркем:Сайтлар
Проваңс-Әлп-Кот д'Азур

**Проваңс-Әлп-Кот д'Азур** () — Франция төбәкләренең берсе.

Административ үзәге —  шәһәре.
## Тарих
1960 елда барлыкка килгән.
## Халык

## Административ бүленеш
6 департамент (2020).
## Искәрмәләр

Төркем:Франция төбәкләре
Перотин

**Перотин** (фр. Pérotin, күп очракта Бөек Перотин, лат. Perotinus Magnus) — 12-13 гасырлардагы француз көйязары, Нотр-Дам Мәктәбенең таныклы әһеле.

## Тормыш юлы
Озак еллар дәвамында Нотр-Дам де Пари чиркәве һәм аның каршында барлыкка килгән композиторлар мәктәбе белән җитәкчелек иткән. Аның исеме безгә күбрәк органумнар, дөресрәк, киң колачлы дүрттавышлы (квадрупльләр) «Viderunt omnes» и «Sederunt principes» авторы буларак мәгълүм.

## Иҗаты
Шул чорлардагы киң таралган ике тавышлы Леонин музыкасын әкренләп Перотин керткән өч-дурт тавышлы әсәрләр алмаштыра. Гомумән, бу әсәрләрнең көй байлыгы һәм колористик үзенчәлеге игътибарны җәлеп итә. Совет музыка белгече К. Розеншильд сүзләре буенча «Перотин дискантлары – соңгы урта гасырларның "Ләззәт поэмалары"».

Органумнардан башка Перотин исеме белән ике кондуктлар бәйләнешле: бер тавышлы «Beata viscera», ике тавышлы «Dum sigillum summi Patris» һәм өч тавышлы аллилуйялар («Alleluia. Posui adiutorium» һәм «Alleluia. Nativitas»). Кайбер исемсез теркәлгән әсәрләр стиль һәм композиция үзенчәлеге нигезендә Перотин язмалары буларак фаразлана.

## Искәрмәләр



Төркем:Франция композиторлары
Baidu Patents

**Baidu Patents**, яки **Baidu Zhuanli** (Кытай телендә: 百度专利) ул Кытай бушлай онлайн патент эзләү хезмәте, ул 2008 елның 1 январенда башланган булган. Baidu Patents эзләү гизгече Кытай Патент Мәгълүмат Үзәге, Кытай Патент Офисы һәм Baidu арасында хезмәттәшлек нәтиҗәсе. Baidu Patent эзләү гизгече 2,7 миллион Кытай патентлары белән патентлар мәгълүмат базасы белән интеграцияләнгән дип әйтелә.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Google Patents
*Кытайда программа тәэминаты сәнәгате
*Кытай Программа Тәэминаты Сәнәгате Ассоциациясе

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*  Baidu Patents

Төркем:Патентлаштыру
Төркем:Кытай фәне
Әгълиуллин

**Әгълиуллин** — фамилия.
* Габдулла Әгълиуллин (1924-), юрист, ТАССР адвокатлар коллегиясе президиумы рәисе (1965-1984).
* Марсель Әгълиуллин (1933), генерал-майор.
* Фәнил Әгълиуллин (1975), полиция полковнигы, ТР җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министры (*[[2019 ел]]ның [[19 сентябрь|19 сентябреннән]]*).
## Моны да карагыз
* **[[Әһлиуллин]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Әһлиуллин

**Әһлиуллин** — фамилия.
* Мөнир Әһлиуллин (1940),  журналист, «Ватаным Татарстан» гәҗитенең баш мөхәррире (1990-1996).
* Рәүф Әһлиуллин (1930-2006), күмәк хуҗалык рәисе (1960-1978, 1988-1994),  Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966) (*[[Буа районы]]*).
* Хәмит Әһлиуллин (1919-1943), сапер,  Советлар Берлеге Каһарманы (1943).
----
* Фирдәвес Әһлиуллина (*Фирдәвес Әһлия*, 1954), язучы, тәрҗемәче.
## Моны да карагыз
* **[[Әгълиуллин]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Ленар Сафин

**Ленар Сафин**, Ленар Ринат улы Сафин (*[[1969 ел]]ның [[11 февраль|11 феврале]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Арча]]*) — Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Федерация Советы сенаторы (2020 елдан), ТР  транспорт һәм юл хуҗалыгы министры (*[[2010 ел]]—[[2020 ел]]*), юридик фәннәр кандидаты, Татарстанның атказанган төзүчесе (*[[2016 ел|2016]]*). КДАТУ шәрәфле профессоры (*[[2015 ел|2015]]*). Казан (Идел буе) федераль университеты ректоры (2022 елның 20 августыннан). Татарстанның югары уку йортлары ректорлары Советы рәисе (2022 елдан).

## Тәрҗемәи хәле
1969 елның 11 февралендә ТАССР Арча шәһәр тибындагы бистәсендә (*[[2008 ел]]дан шәһәр*) туган. «Хокук белеме» белгечлеге буенча Казан дәүләт университетының юридик факультетын (*[[1993 ел|1993]]*), «менеджмент» белгечлеге буенча Казан дәүләт финанс-икътисад институтын (*КФИИ, [[2009 ел]]дан [[КФУ]] составында*) (*[[2000 ел|2000]]*) тәмамлаган. Инглиз телен белә.

## Хезмәт юлы
1993—1995 елларда —  тарих һәм хокук кафедрасы ассистенты.

1995—1998 елларда — КДУ җинаять хокукы кафедрасы өлкән укытучысы.

1998—2008 елларда — КДУ  җинаять хокукы һәм криминология кафедрасы доценты.

2008—2009 елларда — «Главтатдортранс»  директорының икътисад һәм финанс буенча урынбасары.

2009—2010 елларда — «Главтатдортранс» ДУ директоры.

2010 елның 22 апреленнән — ТР  транспорт һәм юл хуҗалыгы министры.

Л. Р. Сафинга каршы change.org порталында, «махсус белеме һәм юл-транспорт хуҗалыгында эшләү тәҗрибәсе булмау сәбәпле эшне оештыра алмый», дип, ТР Президентыннан Ленар Сафинны министр вазифасыннан бушатуны таләп итеп петиция куелган булган
.

2020 елның 18 сентябрендә Татарстан Республикасы Президенты Указы белән Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Федерация Советы сенаторы итеп билгеләнә.

2022 елның 20 августыннан ― Казан (Идел буе) федераль университеты ректоры.

2022 елның 23 ноябреннән ― Татарстанның югары уку йортлары ректорлары Советы рәисе.
## Бүләкләре,  мактаулы исемнәре
* 2013 — «РФ транспортының мактаулы хезмәткәре»
* 2014 — II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» орденының медале
* 2016 — «ТР атказанган төзүчесе»
* 2018 — «Фидакарь хезмәт өчен» медале (*[[Татарстан]]*)
* 2019 — Хөрмәт ордены (*[[РФ]]*)
* 2024 ―  (РФ)
## Гаилә хәле
Өйләнгән, ике баласы бар.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Сафин Ленар Ринатович. Деловой центр РТ - интернет-портал TatCenter.ru (Татцентр.ру)
*   Сафин Ленар Ринатович.  Сайт Министерства транспорта и дорожного хозяйства Республики Татарстан

## Моны да карагыз

Төркем:Арчада туганнар
Төркем:Министрлар
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның атказанган төзүчеләре
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Шәхесләр:Украинадагы низаг аркасында шәхси санкцияләргә дучар булганнары
Төркем:Татарстан вузлары ректорлары
Төркем:Россиянең Александр Невский ордены кавалерлары
Винер тигезләмәсе

Броун хәрәкәтенең гади математика чагылышы, **Винер тигезләмәсе** Норберт Винер исеме хөрмәтенә аталган, аның буенча флюид кисәкчәсенең билгеле мизгелдәге тизлеге очраклы рәвештә тирбәлә:

:\mathbf{v} = \frac{d\mathbf{x}}{dt} = g(t),

биредә **v** тизлек, **x** торыш, *d/dt* вакытның чыгарылма функциясе, һәм *g(t)*, мәсьәлән, ак тавыш булырга мөмкин.

Бу формальләштерүдә тизлек гел үзгәреп торганга күрә, *Винер тигезләмәсе*н кыска вакыт өчен кулланырга мөмкин түгел. Бу очракта кисәкчә тизләнешен исәпкә ала торган Ланжевен тигезләмәсе кулланылырга тиеш.

Төркем:Тигезләмәләр
Сәлимгәрәев

**Сәлимгәрәев** — фамилия.
* Айдар Сәлимгәрәев (1971), Татмедиа җитәкчесе (2019 елдан).
* Габдрахман Сәлимгәрәев, «Хакыйкать» гәҗите мөхәррире (*[[Омск]]*).
* Рафаэль Сәлимгәрәев (1948), рәссам, БР атказанган рәссамы(*[[Уфа]]*).
* Рөстәм Сәлимгәрәев (1985), рәссам-муралист.
## Моны да карагыз
* **[[Сәлимов]]**
* Сәлимуллин

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Як-130

**Як-130** (НАТО кодификациясе буенча: **Mitten** — *«Рукавица»* — *«Бияләй»*) — россия күнегү-хәрби очкычы, Яковлев исемендәге тәҗрибә-конструкторлык бюросы Италиянең Aermacchi компаниясе белән берлектә эшләнгән,
Баш конструкторлар-Николай Долженков, Виталий Нарышкин һәм Константин Попович.
## Тарих
Яңа КХО төзүгә конкурс 1980-еллар ахырында игълан ителә. Яңа машина ике двигательле универсаль очкыч очучыларны әзерләү өчен тиеш иде ,
Россия Хәрби-һава көчләре ике проектны сайлаган — Як-130 һәм МиГ-АТ.
## Коралда
*  Россия — 93 Як-130, 2018 елга торышы буенча

## Искәрмәләр

Төркем:Як очкычлары
Төркем:ССРБ очкычлары
Төркем:Россия очкычлары
̻Хатимура Гыйбадәтханәсе

**Хатимура Гыйбадәтханәсе** Ассамның Нагаон районында, Силгһатта урнашкан Шакти гыйбадәтханәсе. Ул Аһом патшасы Праматта Сингһа хөкем сөрүе вакытында 1667 елда "Сака чоры"нда (1745-46 елларда) төзелгән булган. Ул борынгы Ассамда Шактизмның әһәмиятле үзәге булган. Төп Алиһә булып Дурга Алиһәсе тора, ул биредә "Маһисамардини" буларак мәгълүм.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Суперканатлар

**Суперканатлар** — **"Суперканатлар: Джетт һәм аның дуслары"** — 3 илнең уртак мультсериал проекты - Көньяк Кореяның "FunnyFlux Entertainment", Кытайның "Qianqi Animation" һәм АКШның "Little Airplane Productions" ширкәтләре тарафыннан җитештерелгән. Мультсериал 2014 елның 1 сентябреннән күрсәтелә.

«Суперканатлар» мультфильмы Джетт исемле почтальон-очкыч һәм аның дуслары маҗараларын тасвирлый.

2017 елда Татарстанның мәгариф министрлыгы соравы белән Татарстанның телләр үсеше програмы нигезендә мультсериалның «Аксу» студиясе тарафыннан 52 сериясе татар теленә тәрҗемә ителде. Мультсериалдагы персонажларының тавышларын Зөфәр Харисов, Равил Шәрәфиев, Гүзәл Минакова, Элвин Грей, Әбри Хәбриев, Энҗе Әхмәтҗанова, Рузилә Зарипова, Алмаз Мирзаянов,  Гөлгенә Калимуллина, Тамчы, Максуд Юлдашев, Айрат Ильясов  яңгыратты. Продюсеры - Рөстәм Сәрвәров.

## Сылтамалар
* "Суперканатлар" мультфильмы татар теленә тәрҗемә ителде. Азатлык радиосы. 11 декабрь 2017

Төркем:Мультсериаллар
JustGarciaHill.org

**JustGarciaHill.org** ул биология фәннәре буенча азчылык төркемнәре өчен иҗтимагый челтәре веб-сайты. Ул бары тик әгъзалык сайты һәм җәйге студентлар өйрәнүе кебек уртак иҗтимагый төркемнәр һәм фән стратегиясе турында сөйләшү турында форумы бар. Веб-сайт беренче мәртәбә 1990 еллар ахырында башланган булган һәм беренче мәртәбә Караларның Биомедицина Фәннәрендә Алгарышы өчен Коалиция буларак барлыкка китерелгән булган, әмма соңыннан ул биология фәннәрендә әз вәкиллеге булган барлык азчылыкны колачларлык итеп үсеш алган. JustGarciaHill.org ScienceJobs.com аша эшли һәм Клиника һәм Трансляцион Фән Үзәге аша Геннар Структурасы һәм Функциясе Үзәгеннән өстәмә тәэминат аша финанслана.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 

Төркем:Сайтлар
Уго Амальди (математик)

**Уго Амальди** (1875 елның 18 апреле – 1957 елның 11 ноябре) Италия математигы булган. Ул аналитик геометрия өлкәсендә эшләгән һәм Ли төркемнәре өстендә эшләгән. Аның улы Эдоардо физик булган.

## Биографиясе
Ул С.Пинчерле җитәкче булып Болонья университетын (1898 елның 21 ноябрендә) математика буенча тәмамлаган. Ул Кальяри университетында (1903-1905), Модена университетында (1905-1919), Римның Сапьенца университетында (1924-1950) укыткан.

## Билгеләмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Математиклар
Яңа Көньяк Велс

**Яңа Көньяк Велс** () — Австралия штатларының берсе.

Административ үзәге —  шәһәре.
## Тарих
1901 елдан хәзерге статуста.
## Халык

## Административ бүленеш
129 җирле идарә районы (2019).
## Искәрмәләр

Төркем:Австралия штатлары
«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале

**«Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы төзелүгә 100 ел» медале** (**«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале**, ) — 2019 елның 25 сентябрендә Татарстанның Дәүләт Советының тарафыннан расланды. Медаль 2020 елда Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы төзелүгә 100 ел тулуы белән бәйле.

## Статус
Әлеге медаль Татарстан дәүләтчелеген үстерүгә, аның социаль-икътисади потенциалын арттыруга, милләтара һәм конфессияара тынычлыкны булдыруга өлеш керткән, һөнәри һәм иҗтимагый эшчәнлектә казанышлары булган, республика авторитетын арттыруга ярдәм иткән кешеләргә бирелә. Бу медаль белән Татарстан дәүләтчелеге үсешенә, социаль-икътисади потенциалны, милләтара һәм динара татулыкны ныгытуга, мәдәни-рухи мирасны саклап калу һәм арттыруга зур өлеш керткән, республика абруен арттыруга тәэсир иткән, һөнәри һәм иҗтимагый эшчәнлектә казанышлары булган гражданнарны бүләкләү каралган.

## Тасвирлама
Бүләкнең алгы ягында республика картасы силуэты төшерелгән, аннан нурлар чыгып тора. Медаль әйләнәсендә милли бизәкләр төшерелгән. Аның фоны көмешсыман, ә бүләк сурәте 999нчы пробалы алтыннан ясалган.

Медальне күкрәкнең сул ягында йөртү, башка орден һәм медальләр булса, «Ана даны» медаленнән соң тагу тиешле.

Медаль ияләре өчен пенсиягә чыккач өстенлекләр дә каралган, алар социаль ярдәм чараларына хокуклы булачак.

## Беренче бүләкләнүчеләр

* Минтимер Шәймиев
* Советлар Союзы Герое Борис Кузнецов
* Социалистик Хезмәт Герое Илдус Мостюков
* РСФСРның халык артисты Сергей Шәкүров
* Татарстан Президенты ярдәмчесе Камил Исхаков
* КФУ профессоры Индус Таһиров
* Татарстан Диния нәзарәте рәисе Камил хәзрәт Сәмигуллин
* РСФСРның халык артисты Равил Шәрәфиев һ. б..
* Физик, фән докторы, академик Кев Салихов

## Ияләре

## Сылтамалар
* Татарстанда “ТАССРның 100 еллыгы” медале дигән яңа дәүләт бүләге расланды  Татар-Информ
* Президент Татарстана утвердил внешний вид медали в честь 100-летия ТАССР  

## Искәрмәләр


Төркем:Татарстан медальләре
Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале
Гөлнара Габдрахманова

**Гөлнара Зәкәрия кызы Габдрахманова** ( яки , *[[1971 ел]]ның [[18 сентябрь|18 сентябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Арча]]*) — Татарстанның архив эше буенча дәүләт комитеты рәисе (*[[2018 ел]]ның [[4 май|4 маеннан]]*). 2014—2018 елларда — Татарстан мәгариф һәм фән министры урынбасары. Татарстанның атказанган укытучысы (*[[2016 ел|2016]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1971 елның 18 сентябрендә ТАССР Арча шәһәр тибындагы бистәсендә (*[[2008 ел]]дан шәһәр*) туган. «Рус теле һәм әдәбияты» белгечлеге буенча Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаган (*[[1992 ел|1992]]*).

## Хезмәт юлы
1992—1993 елларда — Арча педагогия укуханәсендә рус теле һәм әдәбияты укытучысы.

1993—1998 елларда — Балтачның 2нче санлы балалар бакчасында методист.

1998—2003 елларда — Балтач гимназиясендә рус теле һәм әдәбияты укытучысы.

2003—2005 елларда — ТР мәгариф һәм фән министрлыгының гомуми һәм урта белем бүлегендә әйдәп баручы киңәшче.

2005—2011 елларда — Балтач районы Карадуган урта мәктәбе директоры.

2011—2014 елларда — Балтач районы мәгариф идарәсе җитәкчесе.
 
2014—2018 елларда — Татарстан мәгариф һәм фән министры урынбасары - мәгариф өлкәсендә күзәтчелек һәм контроль департаменты җитәкчесе.

2018 елның 4 маеннан (*[[ТР мәдәният министрлыгы|ТР мәдәният министры]] итеп билгеләнгән [[Ирадә Әюпова]] урынына*) — Татарстанның архив эше буенча дәүләт комитеты рәисе

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2012 — «Мәгарифтәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе
* 2016 — Татарстанның атказанган укытучысы

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Гөлнара Зәкәрия кызы Габдрахманова. tatcenter.ru
* *Алсу Исмәгыйлева*.  Гөлнара Габдрахманова: «Архив документлары белән кызыксынучыларның гозерләрен уку залларында гына түгел, интернет аша да үтибез». Интертат, 8.02.2019

## Моны да карагыз

Төркем:Арчада туганнар
Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Укытучылар
Төркем:Министрлар
Төркем:Татарстанның атказанган укытучылары
Төркем:«Мәгарифтәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе белән бүләкләнүчеләр
Габдрахманова

**Габдрахманова** — фамилия.
* Гөлнара Габдрахманова (1971), Татарстанның архив эше буенча дәүләт комитеты рәисе (*[[2018 ел]]ның [[4 май|4 маеннан]]*).
* Стелла Габдрахманова (1933), укытучы,  Социалистик Хезмәт Каһарманы (1978).
----
* **[[Габдрахманов]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Ломбардия

**Ломбардия** (, ) — Италия төбәкләренең берсе.

Административ үзәге —  шәһәре.
## Тарих
1948 елда барлыкка килгән.
## Халык

## Административ бүленеш
11 провинция һәм 1 метрополия шәһәре (2019).
## Искәрмәләр

Төркем:Италия төбәкләре
Интернет иреге

**Интернет иреге**нә цифрлы хокуклар, мәгълүмат иреге, Интернетка тоташу иреге, Интернет цензурасыннан азатлык, һәм Интернет нейтральлеге керә.

## Искәрмәләр

Төркем:Интернет
Пан-Африка Математика Олимпиадалары

**Пан-Африка Математика Олимпиадалары** Халыкара Математика Олимпиадасының Африка юрамасы булып торалар.

## Тасвирламасы
Бу чара һәр елны Африка Математика Берлеге тарафыннан 20 яше тулмаган Урта Белем Математикасы иң яхшы укучылары өчен оештырыла торган бәйге.

## Тарихы
Беренче Пан-Африка Олимпиадалары 1987 елда уздырылган булган.

## Форматы
Бәйге ике раундтан тора. Һәр раунд дүрт сәгать һәм утыз минутлык 3 мәсьәләдән тора һәм һәр мәсьәләнең ахыргы хисабы 7 балл. Һәр илдән алтыга кадәр кандидат катнаша ала.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*http://www.mth.uct.ac.za/outreach/imo/pamo.html 

Төркем:Фән олимпиадалары
Лацио (футбол клубы)

**Лацио** () - Италиянең Рум шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1900 елда барлыкка килә. 2 тапкыр ил чемпионы; УЕФА Кубоклар ияләре кубогы иясе (1999).
## Сылтамалар
*
*

Төркем:Италия футбол клублары
Төркем:Рим
Сумала

**Сумала** ()&nbsp;— нормаль шартларда чагыштырмача каты булган һәм җылынганда йомшаграк яки йомшаграк формада булган аморф матдәләрнең җыелма атамасы. Алар арасында химик состав буенча катлаулы органик матдәләр, әйтик, табигый сумала&nbsp;— нормаль физиологик алмашу вакытында үсемлекләр бүлеп бирә торган матдәләр&nbsp;— шулай ук химик яктан гади кушылмалар да бар.

## Синтетик сумалалар
Синтетик сумалалар&nbsp;— күпсанлы полимерлар төркеме, алар арасында фенол (феноформальдегид сумала) һәм карбамид (карбамидоформальдегид сумала) җитештерү феноллары аеруча билгеле. Аларның ахыргы үзлекләре бәйле технологияләр җитештерү һәм вводящим аларның составына төрле модифицирующих компонентлар.

Җиһаз сәнәгате (ДСП плитәләре) һәм төрле пластмассалар җитештерү иң киң куллану өлкәләре булып тора.

Төркем:Сумалалар
Дьяус

**Дьяус** - Һинд дине Ходае, Панча Бхута әгъзасы, Дьюлокада, Акаша (आकाश) күгендә тора. Башка исеме - Акаша. Күк Ходае. Хатыны Пхритви яки Җир Ана. Балалары: Варуна, Агни, Вайю, Индра. Ваханасы - сыер. Текстлар - Ригведа.
**Дьяус Питр** (Ведик Санскритта: Дьяус-питр, Санскрит телендә: द्यौष्पितृ, турыдан-туры мәгънәдә 'Күк Ата') ул Ведик пантеонның 'Күк Ата' Ходае, Прото-Һинд-Европа риваяте Күк Ата Ходае Дьеустан алынган, ул Һинд диненең борынгы язмаларында, гимннарда Притхви Мата "Күк Ана" белән очрый. Ул Прото-Һинд-Европа компаратив филологиясендә әһәмиятле, мәсьәлән, Dies Pater һәм Юпитер, Зевс, Zεύς πατήρ, Борынгы Грек теле,  Диевас, Тиус яки Зио (Борынгы Югары Алман теле һәм Toutiks dipater (Көньяк Пицене), аларның барысы да Dyáuṣ Pitṛ́ кебек "күк ата"ны аңлата.

Ригведада *Дьяус Питр* 1.89.4, 1.90.7, 1.164.33, 1.191.6, 4.1.10. һәм 4.17.4 шигырьләрендә очрый. Ул шулай ук төрле теонимнар астында очрый: Дьявапритхви, мәсьәлән, двандва иҗек анда 'күк' һәм 'җир' Дьяус Питр һәм Притхви Мата буларак кушыла.

 этимологик рәвештә Грек Zeus Pater һәм шуңа якын Латин (Борынгы Рим) Юпитеры. Дьяус та, Зевс та Прото-Һинд-Европа "Дьеус" тамырыннан килеп чыккан (шулай ук **Dyḗus Ph₂tḗr*), альтернатив рәвештә ул **Dyḗws* дип әйтелә. Бу, һәм күп башка параллельләр, мәсьәлән, Ведик яңгыр Ходае Парджаньяның Славян телләрендәге Перунга, Литва телендәге Perkūnasка һәм Норвегия телендәге Thor һәм Fjörgynга охшашлыгы 19-ынчы гасыр галимнәрен компаратив риваять өйрәнүләренә һәм аны Ведик, пост-Ведик, Грек һәм Рим ритуалларына бәйләнешенә китергән, алар күбрәк борынгы Прото-Һинд-Европа тамырларына китергән.

Дьяус исем сүзе pitā́ - 'ата' сүзеннән башка кулланылганда) көн яктысы күгенә карый һәм еш Ригведада очрый. Ведик язмаларда күк өч катлы итеп сурәтләнгән avamá, madhyamá һәм uttamá яки tṛtī́ya.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Ригведик Илаһлар
*Уран (риваять)

## Искәрмәләр

*

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине Илаһлары