open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алексей Михеев

**Алексей Васильевич Михеев** (1907 елның 15 (28) декабре, Петрово авылы, Мәскәү губернасы — 1999 елның 4 гыйнвары, Мәскәү) — совет зоологы һәм орнитологы, экологик орнитологиягә нигез салучы, биология фәннәре докторы (1963), профессор, МДПИ биология-химия факультеты деканы (1952—1956 һәм 1964—1968), зоология һәм дарвинизм кафедрасы мөдире (1975—1983).

## Тормыш юлы
Алексей Михеев 1907 елның 15 (28) декабрендә Мәскәү губернасының Подольск өязе, Петрово авылында туган. 1919—1925 елларда Поливановск укытучылар семинариясендә дә укый. Иске Никола авылының башлангыч мәктәбенә эшкә җибәрелә, беренче 2 ел укытучы булып эшли, аннары мәктәп белән җитәкчелек итә.

1929 елда Мәскәү университетының биология факультетына укырга керә, 1934 елда «Умырткалылар зоологиясе» белгечлеге белән тәмамлый. МДУ зоология музеена җибәрелә, экскурсовод, кече һәм өлкән фәнни хезмәткәр булып эшли (1938). Александр Формозов һәм Георгий Дементьев укучысы.

Тиман тундрасына 2 экспедиция ясый (1937, 1938), Ак көртлек турында кандидатлык диссертациясе өчен материал әзерли (1940  елда яклый), 1948 елда монографияне бастыра.

1940 елда яңа төзелгән Үзәк боҗралау бюросының мөдире вазыйфасына күчә.

1942 елның мартында Кызыл Армия сафларына алына. Сталинградтагы хәрби-сәяси училище тыңлаучысы, аннары ротаның сәяси җитәкчесе, Мәскәү хәрби округының 1 нче уку бригадасы агитаторы һәм Мәскәүдә Баш хәрби госпиталь пропагандисты була. 1946 елда демобилизацияләнә.

1950 елдан башлап МДПИның биология-химия факультетында доцент, профессор, кафедра мөдире һәм декан булып эшли.

1956—1957 елларда Кытай Халык Республикасында РСФСР мәгариф министрлыгыннан командировкада була. Кытайда берничә эш бастырган.

1964 елда «Көнчыгыш Палеарктика кошларының сезонлы миграцияләрен формалаштыруда мохит факторларының роле» темасына докторлык диссертациясен яклый, аны «Кошлар очышы» монографиясе һәм популяр басмасы буларак бастырып чыгара.

Бөтенсоюз орнитология җәмгыятенең Мәскәү бүлеге рәисе (1983), Мәскәү орнитология җәмгыятенең гамәлдәге һәм гомерлек мактаулы президенты.

Аның укучылары арасында: Л. С. Степанян, В. М. Константинов, И. А. Жигарев, С. М. Климов, А. Г. Резанов, Ц. З. Доржиев, В. Т. Бутьев, А. И. Шураков, А. О. Шубин, С. А. Полозов һәм башка галимнәр.

1991 елда пенсиягә чыкканнан соң, ректорат карары белән Михеевларга гомерлек зоология һәм экология кафедрасында эш урыны беркетелә.

1999 елның 4 гыйнварында Мәскәүдә вафат була.

## Библиография
Орнитология буенча күп кенә мәкаләләр һәм фәнни хезмәтләр авторы, кош миграциясен тикшергән. Төп хезмәтләре:

* *Михеев А. В.* Роль факторов среды в формировании сезонных миграций птиц Восточной Палеарктики. докторская диссертация.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Биография А. В. Михеева на сайте МПГУ.
* А. В. Михеев (1907—1999) в разделе новости науки.

Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:1999 елда вафатлар
Төркем:4 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1907 елда туганнар
Төркем:28 декабрь көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Баязит Галимов

**Баязит Галимов**, Баязит Сабирҗан улы Галимов (*[[1942 ел]]ның [[26 май|26 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Башкорт АССР]],  [[Ишембай районы|Макар районы]],  [[Киньщбулат (Ишембай районы)|Кинҗәбулат]] ― [[2024 ел]]ның [[10 февраль|10 феврале]], [[РФ]], [[БР]], [[Уфа]]*) — галим-философ, югары мәктәп эшлеклесе. 1989-1996 елларда Башкорт дәүләт университетының мәгариф эшләре буенча проректоры, аннары 2005 елга кадәр — беренче проректоры. Фәлсәфә фәннәре докторы (1989), профессор (1990). Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (1997), Россия Федерациясе югары мәктәбенең атказанган хезмәткәре (1997). Халыклар Дуслыгы ордены кавалеры (1986).

## Биографиясе
Баязит Сабирҗан улы Галимов 1942 елда Башкорт АССРның Макар районы (хәзерге Ишембай районы) Кинҗәбулат авылында туган.

Башлангыч белемне туган авылында ала. 1953-1959 елларда Ишембай каласындагы 3-нче башкорт мәктәбендә (хәзерге Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-нче Башкорт гимназия-интернаты) булачак профессор, тарихчы Рим Янгуҗин белән бер класста укый.

Башкорт дәүләт университетының физика — математика факультетын 1965 елда тәмамлый. БДУ-ның фәлсәфә кафедрасы аспирантурасын 1969 елда тәмамлаганнан соң, шул ук кафедрада фәнни эш белән шөгыльләнүен дәвам итә.

1989 елдан Башкорт дәүләт университетының укыту эшләре буенча проректоры, 1996 елдан — беренче проректоры, 2005 елдан — баш гыйльми секретарь.

Шул ук вакытта 1995 елдан — университетның фәлсәфә кафедрасы мөдире .

## Фәнни эшчәнлеге
Фәнни тикшеренүләре фәлсәфәнең нигезләнеш проблемаларына багышланган — дөньяга фәнни караш, Башкортстан фәлсәфә үсеше тарихы.

1969 елда  «Гносеологическая функция категории асимметрии» темасы буенча кандидатлык диссертациясе  яклый.

1989 елда  «Принцип развития в основаниях научной картины природы (методологические проблемы)»  темасына  докторлык диссертациясе яклый.

Фәлсәфә фәннәре докторы (1989), профессор (1990). Психология фәннәре халыкара академиясенең мөхбир әгъзасы (1996), Россия Табигый фәннәре академиясенең әгъза-корреспонденты (1997).

«20-нче гасырның 2000 иң күренекле галиме» («2000 выдающихся ученых 20-го столетия») җыентыгына кертелгән.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Халыклар Дуслыгы ордены (1986)
* Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (1997)
* Россия Федерациясе югары мәктәбенең атказанган хезмәткәре (1997)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Галимов Баязит Сабирҗан улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Сайт Башкирского государственного университета   2015 елның 23 сентябрь көнендә архивланган.

Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Ишембай районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:РФ югары һөнәри мәгарифенең мактаулы хезмәткәрләре
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары
Төркем:1942 елда туганнар
Төркем:26 май көнне туганнар
Анкилозлаучы спондилит

**Анкилозлаучы спондилит (АС)** **яки Бехтерев чире** ялкынсыну, кальцификация  һәм нәтиҗәсендә бәйләвеч аппараты һәм буыннар капсуласының оссификациясе  белән сыйфатлана, бу күчәр сөлтәренең сөякле анкилозына китерә. Гадәттә  ир-атлар чирли, аларның 95% HLA-B27-уңай, кайберләре эчәклекнең ялкынсынулы  чирләре белән интегә (энтеропатияле артрит).

**1.   ** Яшь  чакта авырту һәм билдә яки әвернә өлкәсендә кысынкылык белән билгеләнә. Симптомнар дәвамлы ялдан соң күбрәк чагыла, ләкин  йөкләр күтәргәндә көчәя ала.

2.      Билгеләре

а) артрит.Патологик барышка ешрак әвернә-оча, умырткалык, бот,  кабырга һәм җилкә буыннары җәлеп ителә. Умырткалыкның көчәюче хәрәкәт  чикләнүе барлыкка килә һәм нәтиҗәсендә ул бөгелү торышында кала (рәс.  24.14a). Күкрәк читлеге хәрәкәте кимүе үпкә инфекциясе барлыкка килүенә  китерә ала;

б) энтезопатия сеңерләр сөяккә беркетелү урыннарында ялкынсыну һәм  авырту белән сыйфатлана.

**3.   ** Өзлегүләр. Үпкә очларында фиброз, аорталь җитешсезлек, йөрәк  үткәрүчәнлеге бозылу.

**4.   ** Ачыклау. ЭУТ күтәренке. Башлангыч стадияләрдә рентгенологик  тикшерүләрдә әвернә-оча буыннарының буын яны остеопорозын ачыклыйлар, алар  алга таба склероз һәм сөякле облитерациягә дучар була. Умырткалык  бәйләвечләре, буыннар кебек, кальцификациягә дучар була ала («бамбуклы»  умырткалык — рәс. 24.14б).

NB Рентгенологик үзгәрүләр клиник  симптомнар алдыннан еш була.

**5.   ** Дәвалауга физиотерапия, СЯКЧ, сульфазалазин һәм стероидларны буын  эченә кертеп куллану керә. Сөякле деформацияләрне хирургик юл белән төзәтү  кирәклеге барлыкка килә ала.

**6.   ** Офтальмологик күренешләре. Кискен алгы увеит (бик еш), склерит (сирәк).

**Анкилозлаучы спондилит**  (АС) ялкынсыну, кальцийлану һәм  нәтиҗәдә — бәйләвечләр һәм буын капчыклары сөякләнү белән сыйфатлана, бу  күчәр сөлтәрнең сөякле анкилозына китерә. Чир күбесенчә ир-атларны зарарлый,  95% HLA-B27 йөртүче була (24 нче бүлекне кара). 

HLA-B27 таралышы:

•      АКШ'ның ак тәнле 6-8% халкы арасында.

•      Калган тәне сәламәт булган кискен алгы увеит белән 50%  авыру арасында.

•    Бергә булган спондилоартропатия һәм кискен  алгы увеит белән 90% авыру арасында.

HLA-B27 белән бәйле кискен алгы увеит берьяклы  зарарлану, авыр кабатланучы барыш белән сыйфатлана һәм арткы синехияләр ясалу  белән бергә бара. Алгы камерада еш фибринозлы экссудат билгелиләр. HLA-B27  булмаган авыруларда увеит барышы гадәттә җиңелрәк һәм кабатланулар ешлыгы  кимрәк була. 

1.    КАУ АС белән якынча 25% авыруда үсеш ала һәм киресенчә:  кискен алгы увеит белән 25% ир-атта АС үсеш ала. Ике күз дә бер-бер артлы  зарарлана ала, ләкин бер үк вакытта ике яклы ялкынсыну хас түгел. Бу очракта  күз зарарлану авырлыгы һәм активлыгы буын чире белән тәңгәл түгел. Еш кабатлану  белән кайбер авыруларда ялкынсыну әкренләп хроникка әйләнә ала.

2.     Башка сирәк күренешләре. Склерит һәм конъюнктивит.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Ревматология
Фирдинат Дәүләтов

**Фирдинат Дәүләтов** (3 февраль 1959 ел) — галим-агроном, югары мәктәп укытучысы. Авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (2006), профессор (2007). Башкортстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (2011).

## Биографиясе
Фирдинат Әгъләм улы Дәүләтов 1989 елның 3 февралендә Башкорт АССРның Чишмә районы Яңавыл авылында туа. 1984 елда Башкортстан авыл хуҗалыгы институтының агрономия факультетын тәмамлаганнан соң, өлкән  агроном, кече гыйльми хезмәткәр, өлкән гыйльми хезмәткәр вазифаларын башкара.

## Хезмәт эшмәкәрлеге
Ф. Ә. Дәүләтов 1997-2000 елларда Башкорт дәүләт аграр университетында студентларга белем бирә (доцент).
2007 елдан алып Башкортстан авыл хуҗалыгы гыйльми тикшеренү институты лабораториясе мөдире, бер үк вакытта 2004 елдан Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университетында укыта, ә 2007 елдан шушы ук университетның генетика кафедрасы профессоры була.

2010 елдан — Башкорт дәүләт аграр университетының ботаника, үсемлекләр физиологиясе һәм генетикасы кафедрасы профессоры.

Ф. Ә Дәүләтовның 6 авторлык таныклыгы, селекциядәге казанышлары өчен 4 патенты бар. Ул — 4 китап авторы. Ике фәннәр кандидаты әзерләгән.

## Гыйльми эшләре

* Методы и результаты селекции гороха в Башкортостане. Уфа, 2006; Российская акад. с.-х. наук, Акад. наук Респ. Башкортостан, Башкирский науч.-исследовательский ин-т сельского хоз-ва. — Уфа : Эпоха : БНИИ СХ, 2006. — 95 с. : ил., табл.; 21 см; ISBN 5-900944-78-6;;
* Селекция неосыпающихся сортов гороха в условиях Южного Урала. Уфа, 2008.
* Башкортостанда борчак селекциясе ысуллары һәм нәтиҗәләре.
* Авыл һәм урман хуҗалыгы. Авыл хуҗалыгы һәм урман хуҗалыгы фәннәре — Махсус үсемлекчелек — Кырчылык — Иген-кузаклы культуралар — Борчак — Культуралы үсемлекләрнең селекциясе һәм генетикасы;
* Авыл һәм урман хуҗалыгы. Авыл хуҗалыгы һәм урман хуҗалыгы фәннәре — Россия Федерациясе — Башкортстан — Кырчылык.

Ф. Ә. Дәүләтовның гыйльми эшчәнлеге генетикага, селекциягә, орлыкчылыкка һәм кузаклы иген культураларын эшкәртү технологиясенә багышланган. Ф. Ә. Дәүләтов борчак коллекциясенең 550‑дән артык төренә бәя бирә, сортларның билге параметрларын ачыклый һәм модельләрен эшли. Ф. Ә. Дәүләтов катнашлыгында борчакның Кормовой 5, Памяти Хангильдина, Чишминский 75,Чишминский 80, Чишминский 95, Чишминский 229 сортлары чыгарыла.

80‑нән артык фәнни хезмәт һәм 6 уйлап табу авторы.

## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

* Башкортстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (2011).

## Сылтамалар
Дәүләтов Фирдинат Әгъләм улы 

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре
Псориазлы артрит

**Псориаз** белән авыручыларда артрит якынча 7%'та үсеш ала. Ир-атлар һәм  хатын-кызлар бер ешлык белән чирли, чир HLA-В27- һәм HLA-В17 бәйле санала.

1.    Гомернең 3-4 дистәсендә билгеләнә.

2.      Билгеләре

а) тире:

- псориазлы төерчәләр — калын көмеш  кабырчыклар белән төгәл чикле саргылт-алсу чыганаклар (рәс. 24.16а);

-     тире җыерчаларының псориазы — гадәттә касык  һәм бот арасында урнашкан кабырчыксыз алсу чыганаклар;

б)  буыннар

-     дисталь фаланга ара буыннарының  асимметрияле артриты (рәс. 24.166);

-     периферияле олигоартрит;

-     симметрияле ревматоидсыман артрит;

-     берничә бармакны зарарлаучы мутиляцияләүче  артрит (сирәк очрый);

-     катнаш анкилозлаучы спондилит;

в)     тырнакларның  дистрофияле үзгәрешләре. «Уймак»   симптомы, аркылы сызылганлык һәм онихолизис (кара рәс. 24.166).

3.    Дәвалау. СЯКЧ, авыр барышта — буын эченә  стероидлар һәм цитостатиклар кертү.

4.      Офтальмологик  күренешләре. Алгы увеит, конъюнктивит, мөгезкатлауның кырый инфильтратлары һәм  икенчел Шегрен синдромы. 

**Псориазлы артрит** псориаз белән якынча 7% авыруларда  үсеш ала. Ике җенес тә бер үк чирли, ешрак HLA-B27 һәм HLA-B17 антигеннарын  йөрткәндә. (24 нче бүлекне кара).

1.    КАУ якынча 7% авыруда очрый. Аерым псориаз авырулар шулай  ук алгы увеитка алшартлы дип санала.

2.    Башка күренешләр. Конъюнктивит, мөгезкатлау инфильтратларының күтәренке  кырлары белән кератит һәм шулай ук икенчел Шегрен синдромы.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Ревматология
Мәхмүзә Гайнуллина

**Мәхмүзә Гайнуллина**  (6 сентябрь 1937 ел) — галим-профпатолог, җәмәгать эшлеклесе. Медицина фәннәре докторы (1999). Россия Федерациясенең һәм Башкортстан Республикасының Журналистар берлекләре  әгъзасы (1997). Россия Федерациясенең (1999) һәм Башкорт АССРның (1989) атказанган табибы. Нуриман районының мактаулы гражданы.

## Биографиясе
Мәхмүзә Кәлим кызы Гайнуллина 1937 елның 6 сентябрендә Башкорт АССРның Нуриман районы Яңа Күл авылында туган.

1973 елда Башкорт дәүләт медицина институтын уңышлы тәмамлагач, 2 еллык клиник ординатурада укыган.

1975 елдан Уфадагы Хезмәт медицинасы һәм кеше экологиясе фәнни-тикшеренү институтында хезмәт юлын башлый. 1985-2002 елларда анда баш табиб була.

1987 елда «медицина фәннәре кандидаты», ә 1999 елда «медицина фәннәре докторы» гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.

1974-1999 елларда Башкортстан телевидениесендәге «Сәламәтлек» тапшыруының авторы һәм алып баручысы була. Россия Федерациясенең һәм Башкортстан Республикасының Журналистлар берлекләре әгъзасы (1997).

2002 елдан «Эшләп йөрүчеләрнең репродуктив саулыгын саклау» лабораториясе җитәкчесе.

## Гыйльми эшчәнлеге
Фәнни эшләре нефть эшкәртү һәм нефтехимия сәнәгатендә эшләгән хатын-кызларның саулыгын тикшерүгә багышланган. 93 фәнни хезмәт авторы, 1 монография язган.

## Җәмәгать эшчәнлеге
Мединститутта укыганда факультетның комсомол оешмасы секретаре, соңрак институтның ВЛКСМ комитеты секретаре урынбасары була. Хезмәт медицинасы һәм кеше экологиясе фәнни-тикшеренү институтында эшләгән елларында партия  бюросы секретаре итеп сайлана (1982-1989), КПСС-ның Киров райкомының бюро әгъзасы була (1989-1990).

Башкортстанның Профсоюзлар Федерация Советы әгъзасы (2000 елдан), ФНПР Генсоветының Гендер сәясәте буенча эксперт советы әгъзасы (2000 елдан), Башкортстан Профсоюзлар Федерациясенең Хатын-кызның социаль тигезлеге мәсьәләләре буенча комиссия рәисе (2001 елдан), Башкортстан Республикасының Башкорт хатын-кызлары җәмгыяте идарәсе әгъзасы (1998 елдан).

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе
* Россия Федерациясенең атказанган табибы (1999)
* Башкорт АССР-ның атказанган табибы (1989)
* ВЛКСМ Үзәк Комитетының Мактау Грамотасы (1973)
* ССРБ-ның «Хезмәт батырлыгы өчен» медале (1974)
* РФ Сәламәтлек саклау министрлыгының Почет Грамотасы (1999)
* «Россия Профсоюзларына 100 ел» медале (2005).

## Чыганаклар

* Гайнуллина Мәхмүзә Кәлимулла кызы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Энциклопедия Известные ученые
* Башкорт хатын-кызы мең еллыклар чигендә. Уфа, 2000.

## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Нуриман районы
Төркем:Нуриман районында туганнар
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Крон чире

**Крон чире (регионар илеит,  чыганаклы илеит)** — эчәклекнең бөтен тышчасы буенча мультифокаль  казеоз булмаган гранулематоз ялкынсыну белән сыйфатланган идиопатияле  кабатланучы хроник чир, патологик барышка иң еш илеоцекаль өлкә җәлеп ителә.

1.    Гомернең 2-3 дистәсендә бизгәк, тән  авырлыгын югалту, эч китү һәм эч авыртуы белән билгеләнә.

2.      Эчәклектән  тыш күренешләре

а)    авыз  куышлыгы. Глоссит һәм афтоз җәрәхәтләр;

б)   тире.  Төерлесымын эритема, гангреноз пиодермия һәм псориаз;

б)   терәк-хәрәкәт  системасы. «Барабан таяклары» кебек бармаклар деформациясе, кискен  периферияле артрит, сакроилеит һәм анкилозлаучы спондилит.

3.     Өзлегүләргә стриктуралар ясалу өчен (рәс.  24.18а) эчәклек үткәрмәүчәнлеге, периректаль абсцесслар, фистулалар (рәс.  24.18б), бавыр чирләре керә.

4.     Тикшерүләр. Эндоскопия һәм биопсия.

5.     Дәвалау. Туклыклы эремәләр билгеләү,  стероидлар, антибиотиклар, цитостатиклар куллану һәм хирургик катнашу.

6.     Офтальмологик күренешләре. Кискен  иридоциклит, конъюнктивит, эписклерит, мөгезкатлауның периферияле  инфильтратлары һәм челтәркатлау веналарының перифлебиты.

**Крон чире** — эчәклекнең бөтен  калынлыгы буенча мультифокаль казеоз булмаган гранулематоз ялкынсыну белән  сыйфатланган идиопатияле хроник кабатланучы чир (24 бүлекне кара).

1.    КАУ 3% авыруда үсеш ала.

2.     Башка күренешләргә конъюнктивит, эписклерит, мөгезкатлауның периферия  инфильтратлары һәм ретиналь перифлебит.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Рафаэль Дәүләтшин

**Рафаэль Дәүләтшин** (24 декабрь 1939 ел) — ССРБ һәм Россия тарихчысы. Тарих фәннәре докторы (2000), профессор. Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2004).

## Биографиясе
Рафаэль Әхмәтгәрәй улы Дәүләтшин 1939 елның 24 декабрендә Башкортстан АССРның Балакатай районы Түбән Үтәш авылында туган.

1956 елда Яңыбай авылы урта мәктәбен тәмамлаган һәм «Победа» колхозында эшләгән. 1958-1961 елларда Чиләбе өлкәсе Златоуст шәһәрендә металлургия заводында эшли.

## Хезмәт юлы

1966 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлаган.

1966 елдан Балакатай районының Билән авылы урта мәктәбенең директоры була. 1968 елдан шушы ук районның Майгары авылы урта мәктәпләре директоры вазифасын үти.

1971-1972 елларда «Яңа тормыш» («Новая жизнь») район гәзите мөхәррире урынбасары вазифасын башкара.

1972-1975 елларда аспирантурада укый, аны тәмамлаганнан соң Башкорт дәүләт университетында укыта. 1977 елда кандидатлык диссертациясе яклый.

1975-1982 елларда  СССР Фәннәр академиясенең Башкортстан филиалы Тарих, тел һәм әдәбият институтында эшли.

1983-1991 елларда В.&amp;nbsp;И.&amp;nbsp;Ленинның Музей йортында Уфа филиалында фән буенча директор урынбасары вазифасын башкара.

1991-2005 елларда Россия Фәннәр академиясе Уфа фәнни үзәге Тарих, тел һәм әдәбият институтында эшли. 2001 елдан бу институтта — төп гыйльми хезмәткәр. 2000 елда докторлык диссертациясе яклый.

2005-2011 елларда Уфа дәүләт авиацион техник университетында укыта.

## Фәнни эшчәнлеге
Рафаэль Әхмәтгәрәй улының фәнни хезмәтләре XX гасырда Башкортстанда аграр мөнәсәбәтләр һәм крәстьяннар тарихына багышланган, ул — 100 дән артык  фәнни хезмәт авторы.

## Хезмәтләре

** Развитие сельского хозяйства Башкирской АССР в восьмой пятилетке : диссертация … кандидата исторических наук : 07.00.02. — Уфа, 1977. — 209 с.
** История крестьянства Башкортостана, 1917—1940 гг. : диссертация … доктора исторических наук : 07.00.02. — Уфа, 2000. — 442 с.
** «Великий перелом» и трагедия крестьянства Башкортостана. Уфа, 1993; История крестьянства Башкортостана. 1917—1940 годы. — Уфа, 2001.

## Искәрмәләр

Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1939 елда туганнар
Төркем:24 декабрь көнне туганнар
Әләрә Закирова

**Әләрә Закирова ** (24 июль 1941 ел) — кардиолог-галим, югары мәктәп укытучысы. Медицина фәннәре докторы (1995), профессор (1998). Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2001) һәм атказанган табибы (1996), Россия Федерациясенең мактаулы кардиологы (2011).

## Биографиясе
Әләрә Нурмөхәммәт кызы Закирова 1941 елның 24 июлендә БАССР‑ның Бүздәк станциясе бистәсендә туган.

1965 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлый.  1966 елга кадәр Уфаның 1‑нче поликлиникасында, 1968 елдан алып Республика  клиник дәваханәсендә эшли. 1972 елдан  Башкорт дәүләт медицина институтында укыта, 1997 елдан — өстәмә профессиональ белем бирү институтының клиник кардиология кафедрасы мөдире.

## Фәнни эшчәнлеге
Әләрә  Закированың  эшчәнлеге гипертония авыруы, йөрәкнең ишемия авыруы, хроник йөрәк хәлсезлеге патогенезын, аны диагностикалау һәм дәвалауны; йөрәк авыруларын дәвалаганда антиоксидантлар, блокаторлар, диуретикларны һәм башка чараларның нәтиҗәлелеген өйрәнүгә багышланган. 
Аның  катнашлыгында стенокардияне церулоплазмин файдаланып дәвалау ысулы эшләнә һәм республика дәвалау‑искәртү учреждениеләрендә куллануга кертелә.

Закирова Әләрә  Нурмөхәммәт кызы — 600гә якын фәнни хезмәт авторы. Башкортстан кардиологлар гыйльми җәмгыяте президенты (2000 елдан алып). «Пурпур йөрәк» милли премия лауреаты (Мәскәү, 2010).

## Хезмәтләре

** Современные подходы к диагностике и лечению инфекционного эндокардита: руководство для врачей. Уфа, 2008 (автордаш);
** Диагностика и лечение острого инфаркта миокарда с элевацией сегмента ST. Уфа, 2009 (автордаш)
** Тромбоэмболия легочной артерии: диагностика, лечение и профилактика. Уфа, 2009 (автордаш)

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2001)
* Башкортстан Республикасының атказанган табибы (1996)
* Россия Федерациясенең мактаулы кардиологы (2011)

## Сылтамалар

* http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/3327-zakirova-l-r-nurm-kh-m-t-y-y   2016 елның 21 апрель көнендә архивланган.

Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:24 июль көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Бүздәк районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Нәселле ювениль системалы гранулематоз синдромы

**Нәселле ювениль системалы гранулематоз синдромы** (Блау  синдромы, Jabs чире) — тире, күз, буыннар гранулематозы белән сыйфатланган һәм  балачакта барлыкка килгән сирәк аутосом-доминантлы чир.  Чир CARD15/Nod 2  мутациясе белән бәйле.

**1.   ** Гомернең  1 дистәсендә үсеш алучы системалы күренешләренә бөгүчеләр контрактурасына (камптодактилия) китерә  алган буыннарның авыртучы кистоз шешүе һәм авыз тирәли кабатланучы тимгелләр  керә.

**2.    ** Офтальмологик күренешләренә панувеит һәм мультифокаль хориоидит керә. Катаракта,  тасмасыман кератопатия һәм КМШ икенчел үсә ала.

3.      Дифференциаль диагностиканы саркоидоз һәм ЮИА белән үткәрәләр.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Ревматология
Шалва Хидашели

**Шалва Васильевич Хидашели** (; 1911-1994) - Совет һәм Грузия фәлсәфә өлкәсендәге галиме, фәлсәфә фәннәре докторы (1962), профессор (1967), Грузия ССР Милли Фәннәр академиясе академигы (1988).

## Биография
1911 елның 31 маенда Тифлистә туган.

1926 - 1931 елларда Тифлис дәүләт университетының фәлсәфә факультетында укыган. 1933 - 1936 елларда Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институтының аспирантурасында белемен күтәргән. 1941-1945 елларда Бөек Ватан сугышында катнаша, 1-нче номерлы һөҗүм итүче Армиянең 143-нче Армия Резерв Атучы полкы һәм Кавказ Фронтының 14-нче Бригадасы шәхси һәм хәрби училищесын тәмамлый, кече лейтенант һәм лейтенант дәрәҗәсе алганнан соң миномёт взводы командиры була.

1946-нчы елдан Грузия ССР Милли Фәннәр Академиясенең Фәлсәфә институтында өлкән һәм әйдәп баручы хезмәткәр, 1953-нче елдан - фәлсәфә тарихы бүлеге мөдире, 1967-нче елдан - Грузиянең фәлсәфә тарихы бүлеге мөдире вазифаларын үти. Фәнни эш белән беррәттән ул Тифлис дәүләт университетында фәлсәфә факультеты профессоры булып педагогик эш белән шөгыльләнә   .

### Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
Ш.В. Хидашелиның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге гомуми һәм грузия фәлсәфәсе тарихы белән бәйле. Ул, шулай ук, урта гасыр фәлсәфәсе тарихында тикшеренүләр алып барган.

1936-нчы елда кандидатлык диссертациясе, 1962-нче елда философия докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 1967 елда ул СССРның Югары аттестация комиссиясе тарафыннан профессор академик титулына лаек булды. 1967 елда ул корреспондент әгъза, 1988 елда - Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы итеп сайланды. Ш.В. Хидашели монографияләрен дә кертеп, йөздән артык фәнни хезмәт авторы   .

## Төп хезмәтләре

* Основные направления общественной и философской мысли в феодальной Грузии. -  Тбилиси, 1952
* Из истории грузинской общественной и философской мысли. - Тбилиси, 1954
* Истории философии / Т. 1, : Наука, 1957
* Истории философии в СССР / Т. 1, : Наука, 1968
* Проблема сущего в философии Парменида. - Тбилиси, 1960
* История грузинской философии (IV-XIII вв.) / Шалва Хидашели; АН ГССР, Ин-т философии. - Тбилиси: Мецниереба, 1988. - 389 с.  ISBN 5-520-00218-5

## Бүләкләре

* Икенче дәрәҗәдәге Ватан сугышы ордены (1945) 
* "Кавказны саклау өчен" медаль
* “1941-1945 елгы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңү өчен" медаль

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Фәлфәси энциклопедия: 5 томда. Җав. редактор Ф.В. Константиов. - Совет энциклопедиясе, 1970. -740 б.
Төркем:ССРБ фәлсәфәчеләре
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары
Төркем:Тифлистә туганнар
Төркем:1994 елда вафатлар
Төркем:23 июль көнне вафатлар
Төркем:1911 елда туганнар
Төркем:31 май көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Тифлис дәүләт университетын тәмамлаучылар
Роберт Адамия

**Роберт Шалвович Адамия** (; 1933-2011) - Машина төзелеше һәм гамәли механика өлкәсендә совет һәм грузин галиме, техник фәннәр докторы (1969), профессор (1970), Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы (1983), Грузия ССР Милли Фәннәр Академиясе академигы (1993). Грузия Милли Фәннәр академиясенең машина механикасы институты директоры (1998-2007). Фән һәм техника буенча Грузия дәүләт премиясе лауреаты (2000).

## Биография
1933 елның 6 апрелендә Кутаисида туган.

1951 - 1956 елларда В.И. Ленин исемендәге Грузия дәүләт политехник институтының металлургия факультетында укыган. 1959 - 1962 елларда Мәскәү инженерлык институтының аспирантурасында белемен күтәргән.

1956 - 1958 елларда Ворошилов металлургия заводында цех җитәкчесе булып эшли. 1962 елдан башлап Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең металлургия институтында фәнни һәм өлкән хезмәткәр булып эшен дәвам итә. 1971 елдан Грузия дәүләт политехник институтында педагогик эштә В.И. Ленин исемендәге металлургия факультеты басымы белән металл формалаштыру бүлеге мөдире вазифасын үти.

1983 елдан 1998 елга кадәр ул Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең Кутаиси фәнни үзәгендә директор вазифасында хезмәт итә. 1998-2007 елларда - Грузия Милли Фәннәр Академиясенең Машина механикасы институты директоры була .

### Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
Р.Ш. Адамияның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге машина төзелеше һәм гамәли механика мәсьәләләре белән бәйле. Аның монографияләре - "Машиналар динамикасы" һәм "Динамик процессларны оптимальләштерү өчен камилләштерелгән система" - машина төзелеше өлкәсендәге иң мөһим хезмәтләр булып тора. Р.Ш. Адамия Инженерлык академиясенең тулы әгъзасы һәм Грузия Милли Фәннәр академиясенең Машина механикасы институтының Фәнни советы председателе дә булып тора.

1962 елда ул "Хезмәтне яклау" дигән тема буенча кандидатлык диссертациясе, 1969 елда - "Фәнни нигезләрне исәпләү өчен оптималь динамиканың геометрик ысулы" дигән тема буенча техник фәннәр докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 1970 елда ул СССРның Югары аттестация комиссиясе тарафыннан профессор академик титулына лаек булды. 1983 елда ул Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы, 1993 елда Грузия Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы итеп сайланды. Роберт Адамия ике йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән унике монография авторы, уйлап табу өчен утыздан артык сертификат иясе. Аның фәнни мәкаләләре алдынгы фәнни журналларда басылган. Аның күзәтүе астында егермедән артык кандидатлык һәм докторлык диссертацияләре якланган .

## Бүләкләре

* Фән һәм техника өлкәсендә Грузиянең дәүләт премиясе (2000 ел - "Механик системаларның динамик процесслары һәм рациональ планлаштыру нигезләре" хезмәтләре циклы өчен)
* Фән һәм техника өлкәсендә Грузия Милли Фәннәр академиясенең Г.Николадзе премиясе (1994)
* Кутаисиның мактаулы гражданины (1993) 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* ადამია რობერტ 1933—2011

Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:2011 елда вафатлар
Төркем:23 июль көнне вафатлар
Төркем:1933 елда туганнар
Төркем:6 апрель көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Лилия Кәлимуллина

**Лилия Кәлимуллина**  (19 октябрь 1941 ел) — югары мәктәп ветераны, галим-нейробиолог. 1964 елдан Башкорт дәүләт медицина институты, 1971-2010 елларда Башкорт дәүләт университеты укытучысы, шул исәптән 1991-2010 елларны кеше һәм хайваннар морфологиясе һәм физиологиясе кафедрасы мөдире. Биология фәннәре докторы (1991), профессор (1992). Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2011), Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2006).

## Биографиясе
Лилия Барый кызы Кәлимуллина — 1941 елның 19 октябрендә Башкортстан Республикасының башкаласы — Уфада туган. РСФСР-ның атказанган архитекторы, сәнгать фәннәре докторы, профессор Кәлимуллин Барый Гыйбәт улының кызы.1964 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлый һәм шул уку йортында хезмәт юлын башлый.1971-2010 елларда Башкорт дәүләт медицина университетында.1991-2010 елларда кеше һәм хайваннар морфологиясен һәм физиологиясе кафедра мөдире вазифасын башкара.

## Фәнни эшчәнлеге һәм хезмәтләре
Галимнең фәнни эшчәнлеге минең бадәм рәвешле комплексының структур-функциональ оештырылышындагы эволюцион-морфологик һәм нейроэндокрин аспектларны өйрәнүгә, аның патологиясенең төп формаларын модельләштерүгә багышланган. Лилия Барый кызы Кәлимуллина бу комплекс ядросының минең җенси дифференциациясе процессларында катнашуын ачыклый һәм исбат итә. 600 дән артык фәнни хезмәт һәм 4 уйлап табу авторы.

Чит телләргә тәрҗемә ителгән хезмәтләре:

* Миндалевидный комплекс мозга: функциональная морфология и нейроэндокринология. Мәскәү, 1993;

* Amygdala: structure, function and sex dimorphism. Ufa, 1995.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
— Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2011);— Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2006).

## Шулай ук карагыз
Кәлимуллин Барый Гыйбәт улы

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Кәлимуллина Лилия Барый кызы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Россиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре
Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:19 октябрь көнне туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Гөҗарати цифрлары

**Гөҗәрати цифрлары**  - ул Көньяк Азиянең Гөҗәрати язуының цифрлы системасы, деванагари цифрларыннан килеп чыккан. Ул Һиндстанда Гөҗәратта рәсми цифрлар системасы булып тора. Ул шулай ук Һиндстанда рәсми танылган  һәм Пакистанда кече шрифт булып тора.

## Разряд тамгалары
Түбәндәге таблицада гөҗәрати разряд тамгаларын һәм төрле шрифтлар өчен гөҗәрати сүзен күрсәтә.

## Зуррак саннар
Разряд тамгалары стандарт позицион унарлы система буенча кебек 9-дан артык саннарны чагылдырыр өчен комбинацияләнә.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Гөҗәрати язмасы
*Гурмукһи цифрлары
*Деванагари язмасы

## Искәрмәләр

Төркем:Математика
Төркем:Саннар
Төркем:Гөҗәрат мәдәнияте
Дернов

**Дернов** ― фамилия.
* Николай Дернов (1891—1938), математик, Нократ педагогика институты (1921—1926), Ростов дәүләт университеты (1934—1937) ректоры.
* Павел Дернов (1870—1918), Алабуганың Спас соборы һәм Раштуа чиркәве протоиерее.

Төркем:Фамилияләр
Александр Жданов

**Александр Жданов** :
* Александр Жданов (1858—1914), астроном, Санкт-Петербург Император университеты ректоры (1903—1905).
* Александр Жданов (1904—1969), физик, совет атом бомбасын төзүдә катнашучы.
Кива

**Кива** ― фамилия.
* Дмитрий Кива (1942), Украина Милли ФА академигы (2012), Украина каһарманы (2009), дәүләт премиясе лауреаты (1994), атказанган фән һәм техника эшлеклесе.
* Николай Кива (1903—1985), «Союзмультфильм» киностудиясенең беренче директоры, Рига сәнгать фильмнары студиясе директоры (1945—1947). 

## Моны да карагыз
* Кива, авыл.

Төркем:Фамилияләр
Кузин

**Кузин** ― фамилия.
* Александр Кузин (1906—1999), биофизик, радиобиолог. СССР ФА әгъза-корреспонденты (1960). 
* Владимир Кузин (1924―1992), философия фәннәре докторы (1968).
* Евгений Кузин (1933―2004), драма актеры, ТАССР халык (1975), РСФСР атказанган (1981) артисты, Тукай бүләге лауреаты (1981).
## Моны да карагыз
* Кузиев

Төркем:Фамилияләр
Әлфәт Хәйретдинов

**Әлфәт Хәйретдинов** () — ССРБ һәм Россия урман белгече. Авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (1991), профессор (1991). Россия Федерациясенең атказанган урман белгече (1998), Россия Федерациясенең атказанган югары мәктәп хезмәткәре (2011), Башкорт АССР‑ның атказанган урман белгече (1990).

## Биографиясе
Хәйретдинов Әлфәт Фазлетдин улы 1938 елның 16 сентябрендә Башкортстан АССРның  Ярмәкәй районы Усман-Ташлы авылында туган.

1962 елда Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаган.

1966 елда Свердловск каласындагы Урал урман‑техника институтын тәмамлаган.

1963 елдан Башкорт АССР Урман хуҗалыгы министрлыгының Уфа урман комбинатында хезмәт итә, 1969 елдан баш урманчы вазифасын башкара. 1975 елда ««Бонитировка лесопокрытых почв Центрального Прибелья Башкирии» темасына кандидатлык диссертациясе яклый.

1973 елдан Башкортстан авыл хуҗалыгы институтында (1992 елдан Башкорт дәүләт аграр университетында) укыта:

: 1973-1978 елларда — ассистент,
: 1978-1981 елларда — өлкән укытучы,
: 1982-2009 елларда — урманчылык кафедрасы мөдире була.

1990 елда «Повышение продуктивности рекреационных лесов Южного Урала» темасына докторлык диссертациясе яклый.

## Фәнни эшчәнлеге
Әлфәт Фазлетдин улының фәнни хезмәтләре Көньяк Уралдагы рекреацион урманчылыкка, урман тергезүгә, урманны файдалануга, агач үрчетүгә багышланган, аның җитәкчелегендә 2008 елда Башкортстан Республикасының Урман планы эшләнә. Ул 200‑дән артык фәнни хезмәт һәм 2 уйлап табу авторы.

; Хезмәтләре

** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
**  ISBN 5-8135-0107-X
**  ISBN 5-8135-0137-1
**  ISBN 5-8135-0344-7
**  ISBN 5-7456-0092-6
**  ISBN 5-7456-0123-X
**  ISBN 978-5-98180-861-6
**  ISBN 978-5-7501-1070-4
**  ISBN 978-5-7456-0264-1
**  ISBN 978-5-94984-367-3
**  ISBN 978-5-94984-388-8
**  ISBN 978-5-7501-1331-6
**  ISBN 978-5-7456-0395-2
## Мактаулы исемнәре
* Россия Федерациясенең атказанган урман белгече (1998)
* Россия Федерациясенең атказанган югары мәктәп хезмәткәре (2011)
* Башкорт АССР‑ның атказанган урман белгече (1990).

## Искәрмәләр

Төркем:Авыл хуҗалыгы фәннәре докторлары
Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:РФ югары һөнәри мәгарифенең мактаулы хезмәткәрләре
Төркем:Ярмәкәй районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:16 сентябрь көнне туганнар
Александр Соколов (1950)

**Александр Николаевич Соколов** (1950 елның 13 июне, Смидович районы, Яһүд автономияле өлкәсе, ССРБ) — муниципаль хезмәткәр, Хабаровск мэры (2000—2018), Хабаровскның мактаулы гражданины (2008), юридик фәннәр кандидаты (2001), Себер һәм Ерак Көнчыгыш шәһәрләре ассоциациясе президенты (2014—2019). «Бердәм Россия» әгъзасы (2009).

## Тормыш юлы
Александр Соколов 1950 елда Яһүд автономияле өлкәсенең Даниловка авылында туган; балачагын Смидович бистәсендә үткәргән. 1967 елда урта мәктәпне тәмамлый һәм Хабаровскта Горький исемендәге заводта слесарь булып эшли башлый. 1968 елда Совет Армиясе сафларына алына, Ерак Көнчыгыш хәрби округында хезмәт итә. Хезмәт иткәннән соң заводка кайта, слесарь-җыючы, өлкән инженер-диспетчер, өлкән инженер-технолог булып эшли. Читтән торып Хабаровск тимер юл транспорты инженерлары институтында (хәзер — Ерак Көнчыгыш дәүләт элемтә юллары университеты) белем ала, институтны 1980 елда тәмамлый.

1977 елда Комсомолның Тимер юл райкомының беренче секретаре итеп сайлана. 1981—1983 елларда СБКФ тимер юл райкомының сәнәгать-транспорт бүлеге мөдире булып эшли. 1983 елда Горький исемендәге заводның партком секретаре итеп сайлана, ә 1987 елда аның директоры була.

1989 елда край җитәкчелеге тәкъдиме буенча Александр Соколов СБКФның Хабаровск шәһәр комитеты беренче секретаре итеп сайлана. 1990—1991 елларда СБКФ ҮК әгъзасы була.

1990 елда Хабаровскта халык депутатларының шәһәр Советына беренче альтернатив сайлаулар уза; аларда Соколов депутат һәм Халык депутатларының шәһәр советы рәисе итеп сайлана. 1993 елда Александр Николаевич Хабаровск шәһәре администрациясе башлыгының икътисад мәсьәләләре буенча беренче урынбасары итеп билгеләнә. 1994 елның декабреннән 2000 елның сентябренә кадәр «Хабаровскнефтепродукт» ААҖ генераль директоры булып эшли.

Дүрт тапкыр (2000 елның 24 сентябре, 2004 елның 26 сентябре, 2008 елның 12 октябре һәм 2013 елның 8 сентябре) Хабаровск шәһәре мэры итеп сайлана.

2001 елның ноябрендә А. Н. Соколовка юридик фәннәр кандидаты гыйльми дәрәҗәсе бирелә.

## Бүләкләр

* Почёт ордены (2014 елның 22 мае) — *ирешелгән хезмәт казанышлары, Россия Федерациясенең социаль-икътисадый үсешенә зур өлеш кертүе, космосны үзләштерүдә, гуманитар өлкәдә, законлылыкны ныгытуда, актив законнар чыгару һәм иҗтимагый эшчәнлектә, күпьеллык намуслы хезмәте өчен;*
* Дуслык ордены;
* «Хезмәт батырлыгы өчен» медале;
* «Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале;
* «Дәүләт чиген саклаудагы казанышлары өчен» медале;
* «Россия флотына 300 ел» юбилей медале;
* «Хабаровск шәһәренең Мактаулы гражданины» исеме (2008).

## Гаилә
Өйләнгән. Дүрт баласы бар.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Персональный раздел на сайте «Дебри-ДВ».

Төркем:СБКФ ҮК әгъзалары
Төркем:Бердәм Русия фиркасе әгъзалары
Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:Юридик фәннәр кандидатлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1950 елда туганнар
Төркем:13 июнь көнне туганнар
Төркем:Ерак Көнчыгыш дәүләт аралашу юллары университетын тәмамлаучылар
Исәнбаев

**Исәнбаев** ― фамилия.
* Мазһар Исәнбаев  (1936), икътисад фәннәре докторы (1987), профессор (1989), БР һәм РФ атказанган фән эшлеклесе, БР ФА академигы (2002).
* Николай Исәнбаев (1929―2020), филология фәннәре докторы (1993), профессор (1996), Мари Эл атказанган фән эшлеклесе (1999).
* Сәгыйть Исәнбаев (1895―1972), әдәбият галиме, укытучы, кече фәнни хезмәткәр.

## Моны да карагыз
* Исәнбаевлар йорты

Төркем:Фамилияләр
Кузеев

**Кузеев**, Кузиев, Кузыев ― фамилия.
* Искәндәр Кузеев (1950), техник фәннәр докторы (1988), профессор (1990). БР (1999), РФ (2009) атказанган фән эшлеклесе.
* Раил Кузеев (1929―2005), тарих фәннәре докторы (1971), профессор, РФА мөхбир-әгъзасы (1991), БР ФА академигы (1992), БАССР (1969), РСФСР (1979) атказанган фән эшлеклесе.
* Рөстәм Кузеев (1923―1998), тарих фәннәре докторы (1972), профессор, БАССР атказанган фән эшлеклесе (1970).

Төркем:Фамилияләр
Кәлимуллина

**Кәлимуллина** ― фамилия.
* Лилия Кәлимуллина (1941), биология фәннәре докторы (1991), профессор (1992). БР атказанган фән эшлеклесе (2011)
* Эльмира Кәлимуллина (1988),  җырчы, Татарстан Республикасының атказанган (2012) һәм халык (2024) артисты.
----
* **[[Кәлимуллин]]**

Төркем:Фамилияләр
Дмитрий Еропкин

**Дмитрий Иванович Еропкин** (1908 елның 16 (29) августы, Горская станциясе, Санкт-Петербург янында — 1938 елның 20 гыйнвары, Грязовец) — совет астрофизигы.

Декабрист Дмитрий Завалишинның оныгы.

## Тормыш юлы
Дмитрий Еропкин 1924—1929 елларда Ленинград университетының физика-математика факультетының астрономия бүлегендә укый. 1927 һәм 1928 елларда Ташкент обсерваториясендә практика уза.

Университетны тәмамлаганнан соң, 1929 елда Астрономия институтының югары штаттан тыш хезмәткәре итеп билгеләнә. 1930 елда Пулково обсерваториясе каршындагы аспирантурага укырга керә. 1936 елга кадәр Пулково обсерваториясендә эшли. 1930—1936 елларда шулай ук «Кояшны тикшерү комиссиясе»нең гыйльми секретаре вазыйфасын башкара.

1936 елның 4 декабрендә «Пулково эше» белән бәйле рәвештә кулга алына. 1937 елның 25 маенда аңа сәяси хокукларсыз калу һәм милекне конфискацияләү белән 10 елга төрмәгә ябылу карала. Грязовецк төрмәсендә җәза үткәндә, янә «тоткыннар арасында системалы контрреволюцион троцкист фашистлар агитациясе өчен» НКВД Махсус өчлеге тарафыннан хөкем ителә, 1938 елның 20 гыйнварында атып үтерелә. 1955 елда реабилитацияләнә.

Дмитрий Еропкинныж хезмәтләре Кояш физикасына, Җир һәм планета атмосферасына, Кояш-Җир багланышларына карый. Җир атмосферасында озонның эчтәлеген, котып балкышларын һәм зодиакаль яктылыкны өйрәнә. Франц-Иосиф җиренә арктик экспедициядә катнаша (1932). 1933—1934 елларда ук Кояштан ераклашып һәм аның радиациясе зәгыйфьләнеп, планетаның атмосфераларында чагыштырмача катлаулы молекулалары күбрәк булырга тиеш дигән фикерне әйтә. Ул озонның йоту буйларын күзәтеп, Марс атмосферасында кислород табу турындагы мәсьәләне куя. 1936 елның 19 июнендә тулы Кояш тотылуыг күзәтүдә катнаша.

## Фәнни хезмәтләр

* *Eropkin, D. J.* Ozon in den Planetenatmosphären. Die Naturwissenschaften, Volume 21, Issue 11, pp. 221—222
* *Eropkin, D. J.* Über die Extinktion des Lichtes in der Jupiteratmosphäre. Mit 4 Abbildungen. (Eingegangen am 29. Juni 1931)
* *Eropkin, D., Okunev, B.* Über den kurzperiodischen δ Cephei-Stern SW Aquarii. Astronomische Nachrichten, volume 240, p. 89
* *Eropkin, D.* Occultations d'étoiles par la Lune. Journal des Observateurs. Vol. 12, p. 100
* *Eropkin, D. J.* Über die Strahlenbrechung an der Grenze von bewegten Medien. Zeitschrift für Physik, Volume 58, Issue 3-4, pp. 268—272
* *Еропкин Д. И.* Первая всесоюзная конференция по изучению Солнца и солнечной энергии // Природа, 1931, № 8, с.810-813.
* *Еропкин Д. И.* Солнце и стратосфера (неизданная книга)

## Әдәбият

* *Орлова Н. Б.* Молодой астрофизик (Дмитрий Иванович Еропкин) 

Төркем:Питырбурда туганнар
Төркем:Әлифба буенча астрономнар
Төркем:1938 елда вафатлар
Төркем:20 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1908 елда туганнар
Төркем:29 август көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Маннапов

**Маннапов** ― фамилия.
* Салих Маннапов (*[[Мөдәррис Вәлиев]]*, 1953—2020), тәнкыйтьче, шагыйрь, филология фәннәре кандидаты, доцент. ТР атказанган мәдәният хезмәткәре.
* Фәхри Маннапов (1897—1956), актер, җырчы.
* Шамил Маннапов (1938), язучы, шагыйрь, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (1992).
----
* Рәмзия Маннапова (1955), биология фәннәре докторы (1998), профессор (2000). БР атказанган фән эшлеклесе (2007).
## Моны да карагыз
* **[[Маннанов]]**

Төркем:Фамилияләр
Тарасов

**Тарасов** ― фамилия.
* Александр Тарасов (1958), социологы, политолог һәм культуролог, публицист, фәлсәфәче.
* Вадим Тарасов (1976), хоккейчы (капкачы), РФ чемпионы (2008), РФ чемпионатларының иң яхшы капкачысы (1999—2001).
* Валерий Тарасов (1942), географ, педагог. Уссурийск дәүләт педагогия институты ректоры (1983—2008).
* Геннадий Тарасов (1946—2005), фигуралы шуу буенча тренер, РСФСР атказанган тренеры.
* Леонид Тарасов (1905—2003), Горький су транспорты инженерлары институты музее мөдире (1971—1988).
* Олег Тарасов (1985), хоккейчы (сакчы).
----
* Александр '''Тарасов'''-Родионов (1885—1938), язучы.
----
* Тарасова

Төркем:Фамилияләр
Александр Соколов

**Александр Соколов** : 
* Александр Соколов (1825—1975), юрист, профессор.
* Александр Соколов (1903—1967), фирка-дәүләт эшлеклесе, Башкорт авыл хуҗалыгы институты директоры (1954—1964).
* Александр Соколов (1950), юридик фәннәр кандидаты (2001), Хабаровск мэры (2000—2018).
* Александр Соколов (1970), Киров өлкәсе губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы.
Хайдакханди Самадж

**Хайдакханди Самадж** () — Һиндстанда 1980 елда Хайдакхан Бабаджи тарафыннан нигезләнгән   шиваит юнәлешендәге халыкара неоиндуист оешмасы.

*Хайдакхан Бабаджи* (Хайдакхан Вале Бабаджи) Һиндстанның төньягында 1970-енче - 1980-енче елларда дәгъва иткән, соңыннан серле рәвештә юкка чыккан һәм тарафдарлары тарафыннан Шива Илаһының аватары һәм йог Махаватар Бабаджиның янә чагылышы буларак ихтирам ителә. Ул «Ом намаһ Шивая» мантрасына, Ведик агнихотра ритуалына һәм карма-йога буларак гади хезмәт изгелегенә өйрәткән. Аның Һиндстанда Уттаракһанд штатында Хайдакхан авылында ашрамы яңа хәрәкәт үзәге булып киткән. Оешманың бүлекләре Европада һәм Америкада ачылган булган.
Аеруча игътибар Россиягә бирелә, чөнки хәрәкәт җитәкчеләре карашлары буенча биредә ришилар Веданы барлыкка китергәннәр, ә Себердә кайчандыр Хануманның аеруча зур әһәмияткә ия гыйбадәтханәсе булган һәм Рамаяна эпосының вакыйгалары булган. Беренче Бабаджит җәмәгатьләренең берсе якынча 1991 елда Антонов йогик мәктәбе нигезендә барлыкка килгән. Бабаджи укучысы латыш хатын-кызы Расма Розите 1992 елда Омск өлкәсендә, Окунёво авылында  "Омкар Шива Дхам" ашрамын нигезләгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
* 
* *Gaura Devi.* Babaji’s Teachings. — Allahabad: Haidakhandi Samaj, 1990.
* The Teachings of Babaji. — Haidakhan, U.P.: Haidakhandi Samaj, 1983, 1984, 1988.

## Сылтамалар
* 
* Омск '''Хайдакханди Самадж'''  ашрамының сайты

Төркем:Һинд дине
IgA-гломерулонефрит

**IgA-гломерулонефрит** яки **Берже чире** — IgA йомгачыкларның үзәк өлешендә  (мезангийда) табылу белән сыйфатланган таралган чир.

**1.    ** Гадәттә  гомернең 3-5 дистәсендә кабатланган макрогематурия эпизодлары, кайвакыт өске  сулыш юллары инфекциясе белән билгеләнә.

**2.    ** Офтальмологик күренешләре  еш түгел һәм  аларга алгы увеит, кератоконъюнктивит һәм склерит керә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Нефрология