open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Добруҗа татар теле

**Добруҗа татар теле** яки **Румыния татар теле** (*үзисем* tatarșa, tatar tĭlĭ: ) — кырымтатар теленең Румыния татарлары арасында таралган варианты.

Кыпчак һәм кыпчак-нугай төркемчәсендәге төрки тел. Нугай теле йогынтысын кичергән. Тел шулай ук румын теленнән күп сүзләр үзләштергән. Бу телдә беренче чиратта Румыниянең Добруджа өлкәсендә сөйләшәләр, шулай ук Болгария белән Төркиядә дә сөйләшүчеләр бар.

## Сөйләшләре
3 төп вариант бар :

* Добруджа нугай телендә Тулче, төньяк Констанца җирлегендә сөйләшәләр, һәм анда кыпчак теле элементлары сакланып калган.

* Добруджа татар телендә гадәттә Көньяк һәм үзәк Констанцада сөйләшәләр, һәм аңа угыз теле нык тәэсир иткән.

* Добруджа тат телендә Хаҗиоглу, Пазарҗик шәһәрләре тирәсендә сөйләшәләр, һәм ул угыз теленә иң якын.

## Алфавит
Добруҗа татар теленең алфавите таблицада көрсәтелә, әмма Танэр Мурат Á, Ç, Ğ, Ñ, Î, Í, Ó, Ş, Ú хәрефләре белән латин әлифбасын, Ә, Җ, І, Ң, Ө, Ү, Ў хәрефләре белән кирилл әлифбасын, иске төрки һәм гарәп-фарсы язуын (ڭ хәрефе белән) кулланган.

## Искәрмәләр

Төркем:Татар теле
Төркем:Кырымтатар теле
Кананикольское

**Кананикольское** (, ) – Башкортстанның Зилаер районындагы авыл (1963 – 1996 елларда шәһәр тибындагы бистә), Кананикольское авыл җирлеге административ үзәге. 2010 елның 14 октябренә халык саны 805 кеше тәшкил  иткән.
Почта индексы — 453683, ОКАТО коды — 80227821000.

## Географик урыны
Республиканың көньяк-көнчыгышында, Кана елгасында урнашкан. Уфадан көньяк-көнчыгышка таба 365 км, Сибай тимер юл станциясеннән төньяк-көнчыгышка таба 120 км һәм район үзәге Зилаердан 70  км ераклыкта урнашкан.
;Ара
* Район үзәгенә (Зилаер) кадәр ― 70 км
* Якындагы тимер юл станциясенә (Сибай) кадәр ― 120 км

## Тарих

Әүвәл Ырынбур губернасы Орск өязенә кергән торак пункт Стәрлетамактан 140 чакрым көньяк-көнчыгышта Кана елгасында (*[[:ru:Кана (приток Белой)|ru]]*) Мосоловлар тау заводы компаниясе нигез салган Кананикольское  бакыр эретү заводы (*[[:ba: Кананикольск заводы|ba]]*)  янындагы бистә буларак барлыкка килгән. Хуҗалары: Мосоловлар (1753 елдан), Е. И. Шешукова (1846 елдан), А. П. Загряжский. Бакыр эретү 1753 елда башлана. 1762 елда завод янындагы бистәдә эшче һәм мастерлардан 544 кеше (шул исәптән хатын-кызлар) яшәгән.

Завод 1871 елда ябыла. 

1866 елда 299 йортта 2231 кеше яшәгән. Часовня булган. 1900 елда авылда волость идарәсе урнашкан, чиркәү, мәктәп, су тегермәне булган.

## Танылган шәхесләр
* Фәрит Абдулла улы Вәлиев (1952), химия фәннәре докторы (1997), профессор (2006). БР атказанган фән эшлеклесе (2001).
* Николай Иванович Волков (1924―1983), пулеметчы, сержант, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Союзы Герое (1945).
* Михаил Алексеевич Назаров (1927―2019), Башкортстанның атказанган рәссамы (2002).
* Георгий Андреевич Хачин (1915–1978), өлкән сержант, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Союзы Герое (1943).

## Халык саны

2002 елда күпчелек халык – руслар.

## Инфраструктура
Советлар Союзы Герое Г. А. Хачин исемендәге урта мәктәп, балалар бакчасы, участок хастаханәсе, мәдәният йорты, китапханә, чиркәү гамәлдә. 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

 
Төркем:Зилаер  районы торак пунктлары
Төркем:Башкортстанның элекке шәһәр тибындагы бистәләре
Төркем:1751 елда нигезләнгән торак пунктлар
Майя Моргенштерн

**Майя Моргенштерн** (1962 елның 1 мае, Бухарест) — Румын театр һәм кино актрисасы. Бөтендөньяга танылуны аңа «Гайсә газаплары» фильмында Гайсә Мәсихнең Анасы Мәрьям роле китерә.

## Тормыш юлы
Майя Моргенштерн 1962 елның 1 маенда Бухарестта яһүд гаиләсендә туа. Аның әтисе Бессарабиянең Рени шәһәреннән, әнисе — Молдавиянең Дорохой шәһәреннән. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында ике яктан да әби-бабайлары Транснистриягә һәм Освенцимга депортацияләнәләр. 1985 елда Бухарестта театр һәм кино академиясен тәмамлый, аннары Пьятра-Нәмцта Яшьләр театрында уйный башлый. 1988—1990 елларда Бухарест Дәүләт яһүд театрында уйный (идиш телендә), 1990 елдан 1998 елга кадәр — Милли театрда, ә 1998 елда Буландра театрына күчә. 2012 елдан — Дәүләт яһүд театры директоры.

Моргенштерн күп кенә фильмнарда, нигездә румын телле рольләрдә төшә. «Гайсә газаплары»нда ул арамей телендә уйный, ләкин бу фильмның башка актёрлары кебек үк, ул фонетик рәвештә генә үзенең сүзләрен истә калдырган.

Аның фамилиясе, Моргенштерн, алман теленнән тәрҗемә иткәндә «Иртәнге йолдыз» дигәнне аңлата, «Гайсә газаплары»нда уйнаган персонаж — Мәрьям Ана титулы. Католик-традиционист Мел Гибсон бу аның ролен сайлаганда зур әһәмияткә ия дип уйлаган. Интервьюда Моргенштерн «Гайсә газаплары»н антисемитизмда гаепләүләрдән яклый, баш рухани Каиафа яһүд халкы вәкиле буларак түгел, ә истеблишмент лидеры буларак сурәтләнә, «хөкүмәт бөтен тарих дәвамында революцион фикерләре булган кешеләрне эзәрлекләгән» дип өсти.

2021 елның 29 мартында Румыниядән бер ир-ат Моргенштернга «мин аны газ камерасына ташларга ниятлим» дигән электрон хат килгәч кулга алына.

## Шәхси тормышы
Ике тапкыр кияүдә була. Башта Клаудио Истодор (1983—1999), аннары Думитру Белтетеану (2001—2015) аның ире булган. Аның 3 баласы бар: Тудор Аарон, актёр, Ева Леа Кабирия һәм Ана Исадора.

## Бүләкләр
Актриса буларак берничә бүләк яулый:

* Иң яхшы актриса (*Cei care platesc cu viața* фильмындагы роле өчен, 1991, Румын Кинематография Берлеге);
* UNITER (Румын Театр Берлеге)
* Люсия Стюрдза Буландра премиясе (Trilogia antică фильмындагы Медея роле өчен, 1990);
* Иң яхшы актриса (Balanÿa фильмындагы роле өчен, 1992, Европа кинопремиясе);
* Иң яхшы актриса («Гайсә газаплары»ндагы роле өчен, 2004, EMMA Awards).

## Фильмография

* «Имән» (1992) — *Нела*;
* «Нострадамус» (1994) — *Хелен*;
* «Гайсә газаплары» (2004) — *[[Мәрьям ана|Мәрьям Ана]]*;
* «Ева» (2009) — *Мария*;
* «Яшел ай» (2010) — *Симона*

## Искәрмәләр


Төркем:European Film Awards лауреатлары
Төркем:Сәнгатьләр һәм әдәбият француз ордены кавалерлары
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1962 елда туганнар
Төркем:1 май көнне туганнар
Либуше Шафранкова

**Либуше Шафранкова** (; 1953 елның 7 июне, Брно, Чехословакия — 2021 елның 9 июне, Прага, Чехия) — Чехословакия һәм Чехия актрисасы.

## Тормыш юлы
Либуше Шафранкова 1953 елның 7 июнендә Чехословакиянең Брно шәһәрендә туган. Театр белән балачактан ук мавыга. Либушеның сеңлесе Мирослава (1958) бар. «Русалочка» фильмында алар икесе бергә төшкәннәр.

Беренче уңыш Либушега танылган чех язучысы Божена Немцова романы буенча төшерелгән «Әби» фильмыннан соң килә. Фильмны Антонин Москалык төшергән. Либуше Шафранкова анда балачакта язучы ролен уйный.

Шафранкова Брнода театр училищесын тәмамлый. Киноларда уңышлы төшкәннән соң ул Праганың танылган авторлык театры «Драма клубы» сәхнәсендә уйный башлый. Шунда ук булачак ире, танылган чех актёры Йозеф Абрагам белән таныша.

1973 елда «Золушка өчен өч чикләвек» (режиссёр — Вацлав Ворличек) дигән танылган фильмда төшә. Соңыннан «Русалочка» (1975), «Принц һәм Кичке Йолдыз» (1979), «Өченче принц» (1982), «Умырзаялар бәйрәме» (1983), «Коля» (1996, «Оскар» премиясен алган) һ. б. фильмнарда төшә. «Драма клубы»нда күп рольләр уйный: «Дядя Ваня»да Соня, «Чайка»да Нина, «Өч йөкле» пьесасында Коломбина.

Либуше һәм аның ире Йозеф Абрахамның улы кече Йозеф Абрагам бар. Кече Абргам Чехиядә танылган продюсер, аның исәбендә берничә сериал бар.

2009 елда Либушеның сәламәтлеге белән җитди проблемалар барлыкка килә. Аңа ул катнашкан берничә проектны туктатырга туры килә. Соңрак актриса авыруны җиңеп чыга һәм кабат тамашачылар алдында чыгыш ясый башлый.

2014 елдан Либуше Шафранкова үпкә яман шеше белән көрәшә, аңа уңышлы операция ясыйлар. 2015 елда дәүләт бүләген тапшырганда (Чехия Президенты актрисаны сәнгать өлкәсендә югары бүләк белән бүләкләгән) медальне Мирославаның сеңлесе ала.

Либуше Шафранкова 2021 елның 9 июнендә Прагада 69 яшендә вафат була.

## Бүләкләр

* «Чешский лев», 1996 — «Коля» фильмындагы роле өчен;
* Злинда Халыкара кинофестиваль премиясе — балалар һәм яшьләр өчен кинога иҗади өлеш керткән өчен;
* I нче дәрәҗә «Хезмәтләр өчен» медале (Чехия, 2015).

## Фильмография

* «Әби» (1971) — *Барунька*;
* «Золушка өчен өч чикләвек» (1973) — *Золушка*;
* «Русалочка» (1976) — *принцесса*;
* «Йөгер, официант, йөгер!» (1981) — *Геленка Вранова*;
* «Башлангыч мәктәп» (1991) — *Соучкова*
* «Коля» (1996) — *Клара*

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Биография radio.cz/ru сайтында 
* Биография ogoniok.com сайтында 
* Фильмография kinopoisk.ru сайтында 
* Фильмография fdb.cz сайтында 

Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Праһада вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:2021 елда вафатлар
Төркем:9 июнь көнне вафатлар
Төркем:1953 елда туганнар
Төркем:7 июнь көнне туганнар
Рамил Нуртдинов

**Рамил Нуртдинов**, Рамил Кәүсәр улы Нуртдинов (*[[1957 ел]]ның [[10 октябрь|10 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Илеш районы]], [[Әшмән (Илеш районы)|Әшмән]]*) ― муниципаль хезмәткәр, педагогика фәннәре кандидаты (1991), Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре, Россия Федерациясе һәм Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы. Илеш районы турында китапларның авторы һәм автордашы.

## Тәрҗемәи хәле
1957 елның 10 октябрендә Башкортстан АССР  Илеш районы Ишкар авыл шурасына керүче Әшмән авылында туган. «Физика һәм математика укытучысы» белгечлеге буенча Бөре педагогика институтын тәмамлагач, 1980―1981 елларда Илеш районы Игъмәт авылы урта мәктәбендә укытучы һәм мәктәп директоры булып эшләгән. Политология буенча Свердловск югары партия мәктәбен (1989), Казан дәүләт педагогика институты каршындагы аспирантураны (1991) тәмамлаган.  «Авыл укучыларын терлекчелеккә дәрестән тыш эш системасында әзерләү» темасына педагогика фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган.  

1981―1991 елларда ВЛКСМның Илеш райкомы беренче секретаре, КПССның Илеш райкомы пропаганда һәм агитация бүлеге инструкторы һәм бүлек мөдире, идеология буенча секретарь.

1992―1995 елларда ― район администрациясенең яшьләр эшләре буенча бүлек мөдире.

1995 елдан ― Илеш муниципаль районы администрациясенең бүлек мөдире, администрация башлыгының кадрлар белән эшләү буенча урынбасары; муниципаль хезмәт, мәгълүмати-аналитик һәм кадрлар эше бүлеге башлыгы. 

«Бердәм Россия» партиясенең Илеш җирле бүлеге секретаре. 

40 гыйльми публикация бастырган, Илеш районы турында китапларның авторы һәм автордашы (бер китабы ике тапкыр Советлар Союзы Герое Муса Гәрәевка багышланган). «Илеш районы. Энциклопедия» (Илишевский район. Энциклопедия) белешмә басмасының (Уфа, 2010)) автор-төзүчесе.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре
* Россия Федерациясенең мәгариф отличнигы
* Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Рамиль Кавсарович Нуртдинов / Илишевский район. Энциклопедия. ― Уфа: ГУП РБ УПК, 2010 ― 336 с. ISBN 878-5-85051-505-8

## Сылтамалар
* Нуртдинов Рамиль Кавсарович – биография. VIPERSON
* Социум. Золотые руки и добрые сердца. ВКонтакте

Төркем:Укытучылар
Төркем:Бөре дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Хәмидә Өмәрова

**Хәмидә Мәммәд кызы Өмәрова** (; 1957 елның 25 апреле, Бакы) — Совет һәм Азәрбайҗан актрисасы, Азәрбайҗан ССР Атказанган артисты (1988), Азәрбайҗанның Халык артисты (2005). Азәрбайҗан кинематографистлар берлеге идарәсе әгъзасы (2021 елның 24 маеннан).

## Тормыш юлы
Хәмидә Өмәрова 1957 елның 25 апрелендә Бакыда чит тел укытучылары гаиләсендә туа. Урта мәктәпне тәмамлагач, ул Азәрбайҗан дәүләт университетының филология факультетына укырга керә. 1975 елда беренче курсны тәмамлаган Өмәрова имтихан тапшыра һәм шулай итеп Бөтенсоюз дәүләт кинематография институтына кабул ителгән 15 (300 дәгъвачының) берсе була.

1977 елдан Өмәрова 30дан артык фильмда төшә, 80 нче елларда иң уңышлы Азәрбайҗан актрисасы була. Азәрбайҗаннан читтә ул «Курыкма, мин синең белән» фильмындагы (1982, режиссёр Юлий Гусман) Телли роле белән танылган. 1988 елда Өмәрова Азәрбайҗан ССР Атказанган артисты исемен ала. Советлар Берлеге таркалгач, Азәрбайҗан киноиндустриясе таркалуга дучар була. Бер үк вакытта дүрт фильмда төшкән Өмәрова өчен профессиональ ихтыяҗсызлык тирән депрессия чорына әверелә. 1992 елда ул кияүгә чыга һәм улы туа. Бер үк вакытта Өмәрова «Ретро» — классик Азәрбайҗан һәм чит ил фильмнарына күзәтү телевизион программасын алып бара.

2002 елдан Хәмидә Өмәрова «Киноштрих» телетапшыруының сценарий авторы. 2007 елдан ANS каналы буенча «Сеанс» телетапшыруын алып баручы. 2006 елдан Азәрбайҗан Кинематографистлар берлеге президенты.

## Фильмография

* 1980 — «Алтын упкын» — *Шәфигә*
* 1980 — «Аңларга телим» — *Чинара*
* 1980 — «Вах!» — *Фәтмә*
* 1981 — «Курыкма, мин синең белән» — *Телли*
* 1981 — «Юл һәлакәте» — *Зумруд*
* 1981 — «Безнең бабайның бабае бабае» — *Зәйнәб*
* 1982 — «Хөзәир Гадҗибәков» — *Малейка*
* 1982 — «Низами» — *Афаг-Пәри*
* 1982 — «Көмеш фургон» — *Мәдинә*
* 1982 — «Монда сине оҗмах каршы алмаячак» — *Нуризад*
* 1983 — «Бәйрәмдә яңгыр» — *Парвин*
* 1983 — «Учитель музыки» — *Шәфигә*
* 1986 — «Водоворот» — *Тамара*
* 1989 — «Туган ярлары» — *Зивар*
* 1991 — «Ширбалының соңгы мәхәббәте» — *Назлы*
* 1991 — «Газельхан» — *Ханым*
* 1992 — «Чистарту утында янам» — *Захра*
* 1992 — «Кеше ашаучы төрмәсе» *(Иран)* — *Нурия*
* 1998 — «Кунакханә бүлмәсе» — *Рафига*
* 2003 — «Ялгыз торнаның очышы» — *Гүлгәз*
* 2007 — «Кавказ» — *Цыганка*
* 2011 — «Ultionis» — *Директор*
* 2011 — «Курыкма, мин синең белән! 1919» — *Телли*

## Искәрмәләр


Төркем:ВГИК тәмамлаучылар
Төркем:Азәрбайҗан кино актрисалары
Төркем:Азәрбайҗанның халык артистлары
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:Азәрбайҗан актрисалары
Төркем:ССРБ актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Бакыда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1957 елда туганнар
Төркем:25 апрель көнне туганнар
Новомихайловский (Бишбүләк районы)

**Новомихайловский**, Яңа Михайловский (, ) ― Башкортстанның Бишбүләк районында 2006 елдан гамәлдән чыгарылган торак пункт, авыл (2005 елга кадәр Бәләбәй шәһәре карамагындагы эшчеләр бистәсе).

## Тарих
Башкортстан Республикасының 2004 елның 17 декабрендәге 125-з номерлы Законы белән Бәләбәй шәһәренең Новомихайловский поселок советы Бишбүләк районы территориясе составына тапшырыла һәм Бишбүләк районының Михайловка авыл советы белән берләштерелә. Михайловка авыл советы исеме саклана, административ үзәк Михайловкада урнаша.

Башкортстан Республикасының 2006 елның 21 июнендәге 329-з номерлы Законы белән Новомихайловский авылы Михайловка авылы белән берләштерелә, авыл статусы һәм Михайловка исеме саклана. 

2002 елда бистәдә халык саны 544 кеше тәшкил иткән.

Почта индексы — 452026, ОКАТО коды — 80227821000.

## Географик урыны
;Ара
* Район үзәгенә (Бишбүләк) кадәр ― 32 км
* Якындагы тимер юл станциясенә (Аксаково) кадәр ― 12 км

## Халык саны
2002 елгы җанисәп буенча халык саны 544 кеше тәшкил иткән, күпчелек милләт ― чуашлар (74 %).

## Шәхесләр

## Инфраструктура

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Бишбүләк районының юкка чыккан торак пунктлары
Төркем:Башкортстанның элекке шәһәр тибындагы бистәләре
Новомихайловский (мәгънәләр)

**Новомихайловский** ― Россиядә торак пунктлар атамасы.
;Башкортстан
*  Новомихайловский (Бишбүләк районы)
* Новомихайловский (Зианчура районы)
;Краснодар крае
* Новомихайловский (Туапсе районы) 
;Мордовия
* Новомихайловский (Ләмберә районы)
## Моны да карагыз
* **[[Яңа Михайловка (мәгънәләр)]]**
Сәетгалиев

**Сәетгалиев** ― фамилия.
* Зифкать Сәетгалиев (1947), икътисад фәннәре докторы, Башкортстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре.
* Идрис Сәетгалиев (1961), журналист, Башкортстаның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре (2007).
* Сәхибгәрәй Сәетгалиев (1894―1938), совет сәяси һәм фирка эшлеклесе.
## Моны да карагыз
* Сәетгалиев урамы (Казан)
Прибельский (мәгънәләр)

**Прибельский**:
* Прибельский (Кырмыскалы районы)
* Прибельский (Күгәрчен районы)
Черкез Али

**Черкез-Али** (чын фамилиясе *Аметов* ; ) — кырым татар язучысы, шагыйрь һәм публицист. «Йылдыз» журналының баш мөхәррире (1976—1979).

## Биографиясе
1925 елның 25 маенда Багатыр авылында туган. Җирле авыл мәктәбендә укыган. Бала чагында Уралга депортацияләнә, аннары Казахстанга күченә. Низами ис. Ташкент педагогик институтының филология факультетын тәмамлагач. «Ленин Байрагы» газетасында әдәбият һәм сәнгать бүлеген җитәкли.

1967—1986 елларда Г.Гулям исемендәге нәшриятта кырым татар әдәбияты бүлеге мөдире булып эшли, шул ук вакытта «Йылдыз» альманахын редакцияли (1976—1979). Соңрак, шул ук журналның баш мөхәррире урынбасары була. Аның шигырьләре һәм прозаларының берничә җыентыгы Ташкентта басыла, шул исәптән «Арзуларым» (Хыялларым), «Ер нефеси» (Җир сулышы), «Ешиль далгъалар» (Яшел дулкыннар), «Сабалар къучагъында» (Сабалар кочагында) һәм башкалары.

1995 елда Черкез Али туган ягына кайта. 1999 елда Симферопольдә аның «Уян, Чатырдаг, уян!» китабы дөнья күрә. 2000 елда 75 яшь тулу уңаеннан аңа Украинаның атказанган сәнгать эшлеклесе исеме бирелә.

2005 елның 21 февралендә Симферопольдә үлә.

## Библиография

* Амет, Н. О къайда ве насыл иште чалышмасын, бутюн вакъыт бедиий эсерлер ярата эди: Черкез-Али Аметов акъкъында / Н. Амет // Къырым. — 2005. — Майыс 28. — С. 4.
* Сеферова, Ф. А. Фольклорные мотивы — этико-эстетические составляющие художественного мира Черкез-Али / Ф. А. Сеферова // Этические идеалы крымскотатарской прозы 60-80гг. XX века / Ф. А. Сеферова. — 2009. — С. 110—127.
* Черкез-Али : краткий курс жизни и творчества // Крымскотатарская литература. Учеб. пособие по интегрированному курсу «Литература» /авт. — сост. Р. Фазыл. — Симферополь, 2005. — С. 138—139.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Творческий портрет «Сабалар къучагъында» («В объятиях зари»)

Төркем:ССРБ журналистлары
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:Кырымтатар язучылары
Төркем:Ташкент педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Акмәсҗиттә вафатлар
Төркем:2005 елда вафатлар
Төркем:21 февраль көнне вафатлар
Төркем:1925 елда туганнар
Төркем:25 май көнне туганнар
Төркем:Украинаның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Сөембикә беләзеге (бүләк)

**«Сөембикә беләзеге»** ― «Сөембикә» журналының 1999 елдан башлап бирә торган бүләге. Бүләк формасы — көмеш беләзек. Әлеге беләзекнең кашына Сөембикә ханбикәнең  рәссам Бакый Урманче ясаган сурәте уеп төшерелгән. Беләзекнең авторы ― Наилә Кумысникова, Б. Урманче исемендәге бүләк лауреаты.

«Сөембикә беләзеге» җир шарының төрле почмагында яшәүче, исеме татар дөньясына билгеле булган, *татар халкын таныту, аның телен, мәдәниятын, мәгарифен үстерүгә керткән нәтиҗәле хезмәтләре өчен* күренекле татар хатын-кызларына бирелә. 

## «Сөембикә беләзеге» премиясе лауреатлары
Лауреатларның исемлеген «Сөембикә» журналы редакциясе «Ак калфак» татар хатын-кызлары иҗтимагый оешмасы җитәкчелеге белән бергә билгели.
### 1999 ел - беренче лауреатлар
* Гобәйдуллина София Әсгат кызы (Германия), композитор
* Кайа Фатма Музаффер (Төркия), драматург
* Гайнанова Лена Рәшит кызы (Казан), галимә.
### 2023 ел
* Альбина Шаһиморатова, җырчы, Россиянең атказанган, Татарстанның халык артисты.
* Кадрия Идрисова, «Ак калфак» татар хатын-кызлары иҗтимагый оешмасы җитәкчесе. 
### 2000 ел
* Туфитуллова Роза Рәхмәтулла кызы (Казан), публицист, җәмәгать эшлеклесе, Дәүләт Советы  депутаты
* Сафиуллина Флера Садрый кызы (Казан), галимә
* Гафурова Әлфинур Шәрәфетдин кызы (Санкт-Петербург), җәмәгать эшлеклесе, журналист
### 2001-2002 еллар
* Вәлиева Зилә Рәхимҗан кызы (Казан), дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе
* Кудашева Фәридә Яһүдә кызы (Уфа), җырчы
* Ураллы Гөлтән (Төркия), җырчы, музыкант
### 2003 ел
* Апакай Шәмсия Хәсән кызы (АКШ), җәмәгать эшлеклесе
* Кәримова Нәзифә Харис кызы (Мәскәү), җәмәгать эшлеклесе, публицист
* Хәмидуллина Камәрия Зиннур кызы (Казан), педагог, җәмәгать эшлеклесе
### 2004 ел
* Әхмәтова-Урманче Флора Ваһап кызы (Казан), галимә
* Сабирова Бибинур Нигъмәтҗан кызы (Төмән), җәмәгать эшлеклесе, журналист
### 2005 ел
* Заһидуллина Лия Михайловна (Казан), тележурналист, диктор, җәмәгать эшлеклесе
* Потеева-Фатыйхова Наилә Шакирҗан кызы (Әстерхан), табибә, җәмәгать эшлеклесе
### 2006 ел
* Биктимирова Тәэминә Әхмәт кызы (Казан), галимә, җәмәгать эшлеклесе
* Латыйпова Мөслимә Хәбри кызы (Казан), эшмәкәр
### 2007 ел
* Галиева Гөлчәчәк Кәрим кызы (Казан), язучы
* Сафиуллина Гөлзадә Гомәр кызы(Казан), җырчы, җәмәгать эшлеклесе
### 2008 ел
* Әдиатуллина Эльмира Лотфулла кызы (Казан), журналист, җәмәгать эшлеклесе
* Әбсәләмова Фирүзә Хәсән кызы (Оренбург), журналист, җәмәгать эшлеклесе
* Гыйрфанова Лемма Исхак кызы (Мәскәү), педагог
### 2010 ел
* Хәкимова Филисә Нәҗип кызы (Казан), журналист, җәмәгать эшлеклесе
* Сафиуллина Фәвия Әхтәм кызы (Екатеринбург), журналист, җәмәгать эшлеклесе
### 2011 ел
* Кәримова Нурия Шамил кызы (Оренбург), эшмәкәр
* Джумаева Мөнирә Мәүлет кызы (Ульяновск өлкәсе), педагог
* Әхмәдуллина Рәзилә Ардинат кызы (Түбән Новгород), җәмәгать эшлеклесе
### 2012 ел
* Чайдам Хәмидә (Финляндия)
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
«Сөембикә» журналының рәсми сайты

## Шулай ук карагыз
* Сөембикә (журнал)
* Сөембикә ханбикә
* Сөембикә образы сәнгатьтә

Төркем:Сәнгать өлкәсендә премияләр
Төркем:Сөембикә беләзеге ияләре
Төркем:Сөембикә ханбикә
Прибельский (Кырмыскалы районы)

**Прибельский** (, ), 1961 елның 14 мартына кадәр **Шикәр заводы бистәсе** () ― Башкортстанның Кырмыскалы районында урнашкан торак пункт, авыл (2005 елга кадәр шәһәр тибындагы бистә). Прибельский авыл советы авыл җирлеге административ үзәге. 2002 елда халык саны 4 959 кеше, 2021 елда 4 241 кеше тәшкил  иткән.
Почта индексы — 453012, ОКАТО коды — 80235851001.

## Тарих
Бистә 1942 елда барлыкка килә һәм шикәр заводы төзелеше белән бәйле. СССРның азык-төлек сәнәгате халык комиссариаты карары буенча Башкортстанда беренче шикәр заводы төзү турында карар кабул ителә. 1950 елның 31 декабрендә Карлыман шикәр заводының беренче продукциясе алына. Завод белән бергә яңа торак пункт — Шикәр заводы поселогы төзелә. 1951 елда 400 урынга урта мәктәп, 13 торак йорт, 60 урынга балалар бакчасы, икмәк пешерү пекарнясы – ашханә, төп завод корпусы, насос станциясе сафка кертелә, кагат кыры төзекләндерелә, ярдәмче хуҗалыкка нигез салына. 1952 елда Карлыман сөт-консерв комбинаты төзелеше тәмамлана. Поселокның беренче урамы Чапаев урамы була. 1961 елның 14 мартында Шикәр заводы поселогы Прибельский дип үзгәртелә.

2005 елга кадәр әлеге торак пункт шәһәр тибындагы бистә статусына ия булган.

## Географик урыны
Агыйдел елгасының сул ярында, Куйбышев тимер юлының Шикәр заводы тимер юл станциясеннән 5 км ераклыкта (Уфа – Ырынбур линиясендә) урнашкан.
;Ара
* Район үзәгенә (Кырмыскалы) кадәр – 24 км.
* Якындагы тимер юл станциясенә (Шикәр заводы) кадәр – 5 км.

## Халык саны

## Сәнәгать
Торак пункт предприятиеләре авыл хуҗалыгы продукциясен эшкәртү белән шөгыльләнәләр.
* Карлыман шикәр заводы (*эшләми*).
* Карлыман сөт-консерв комбинаты (җитештерүчәнлеге елына 22 млн банка сөт консервалары, 400 тонна терлек мае, 1400 тонна тулаем сөт продукциясе).

## Шәхесләр

* Эльвина Әхнәф кызы Салихова (1973), филология фәннәре докторы (2008), УГАТУ профессоры.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем: Кырмыскалы районы торак пунктлары
Төркем:Башкортстанның элекке шәһәр тибындагы бистәләре
Якуб Зекки

**Якуб Зекки** (чын исеме — *Якуб Мурат улы Умеров*; 1917елның 18 августы, Янҗу — 1977, Жданов, Донецк өлкәсе) — кырым татар телендә язган совет язучысы һәм журналисты. СССР Язучылар берлеге әгъзасы (1975). Бөек Ватан сугышы әгъзасы. КПСС әгъзасы (1940).

## Биографиясе
1917 елның 18 августында Таврия губернасының Янҗу авылында туган (хәзерге Бакчасарай районына карый). Бакчасарай педагогик көллиятен тәмамлаган (1935). Ягъя Байбуртлы, Әбләй Шамил һәм Осман Әмит тәэсирендә әдәбият белән кызыксына башлый. Бакчасарай районы «Ударник» газетасында эшли, 1937 елда ул үзенең «Кара чекмен» (Кара чикмән) дигән беренче хикәясен бастыра.

1940 елда ул ВКП(б)га керә.

Бөек Ватан сугышы елларныда Одесса, Севастополь, Керч һәм Новороссийскны яклауда катнашкан. Ул разведка бүлеге командиры, старшина була. Сугыш беткәч, Донецкта яши, анда төзелеш оешмаларында икътисадчы булып эшли. 1975 елдан ул СССР Язучылар берлеге әгъзасы. « Ленин байрагы» газетасында басылган. Аның берничә әсәре рус теленә тәрҗемә ителгән. Язучының иҗаты фәлсәфи, әхлакый һәм этик проблемаларга юнәлтелгән.

Ул 1977 елның июнендә Мариупольдә 60 яшендә үлә.

## Китаплары

* «Бахт анахтары» («Бәхет ачкычы», 1969, Ташкент)
* «Къытыкълы икяелер» («Кызыклы хикәяләр», 1972, Ташкент)

## Әдәбият

* Письменники Радянської України, 1976.

## Искәрмәләр

Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Кырымтатар язучылары
Төркем:ССРБ журналистлары
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:1977 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Кулланылган геомәгълүмат чылбырында шик тудыручы урыннар булган битләр
Төркем:1917 елда туганнар
Төркем:18 август көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Таврия губернасында туганнар
Аманат (фирка)

**«Аманат»** **фиркасе** () идарә итүче президент яклы һәм Казакъстанның иң эре сәяси фиркасе. 1999 елда Казакъстанның беренче Президенты Нурсолтан Назарбаев инициативасы белән **«Отан» Җөмһүрият сәяси фиркасе** буларак нигезләнгән. 2006 елдан 2022 елга кадәр **«Нур Отан»** исемен йөрткән.

Назарбаев 2022 елның 28 гыйнварына кадәр «Нур Отан» партиясе рәисе булып тора, шул вакытта «Нур Отан» партиясе рәисе итеп президент Касыйм-Җумарт Тукаев билгеләнә. Соңыннан Токаев президент буларак барлык партияләрдән һәм хәрәкәтләрдән читләшү өчен партиядән чыга, ә аның рәисе булып мәҗлес спикеры Ерлан Кошанов тора.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Казакъстан сәяси фиркаләреТөркем:1999 елда нигезләнгән сәяси фиркаләрТөркем:Нурсолтан Назарбаев
Румыния байрагы

**Румыниянең милли байрагы** — Румыния дәүләт символларының берсе, өчпочмаклы, флаг полосасыннан башланган вертикаль полосалар: зәңгәр, сары һәм кызыл. Киңлектән озынлыкка 2:3.

Румыния Конституциясендә: «Румыния байрагы өч төсле; төсләр флаг полосасыннан вертикаль рәвештә түбәндәге тәртиптә урнаштырылган: зәңгәр, сары, кызыл» диелгән. Пропорцияләр, төс тоннары һәм флаг протоколы 1994 ел закон белән билгеләнгән һәм 2001 елда киңәйтелгән.

Флаг очраклы рәвештә Андораның гражданлык флагына һәм Чад дәүләт флагына бик охшаган. Чад флагы белән охшашлык, зәңгәр, сары һәм кызыл төсләрнең киң ассортиментына рөхсәт бирүдән башка бер үк, халыкара бәхәсләр тудыра. 2004 елда Чад Берләшкән Милләтләр Оешмасыннан бу мәсьәләне карарга куша, ләкин Румыния президенты Ион Илиску флагта үзгәрешләр булмаячагын хәбәр итә. Молдова флагы Румыния өч төсе белән бәйле, аның 1:2 нисбәте, зәңгәр төснең җиңелрәк күләгәсе, сары төснең бераз башка күләгәсе һәм уртасында Молдова гербы бар. Бельгиянең гражданлык флагы зәңгәр урынына кара куллана.

## Дизайн

Закон no. 75/1994-дә милли флагның полосалары кобальт зәңгәр, хром сары һәм кызгылт кызыл дип әйтелә. Альбом des pavillons nationaux et des marques дифференциалы (2000) басмасы Пантон масштабында түбәндәге эквивалентларны тәкъдим итә:

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Comisia pentru revizuirea Constituției a aprobat introducerea stemei țării pe drapelul României 
* Muzeul Militar Național «Regele Ferdinand I» 
* Steaguri tricolore
* Muzeul Național de Istorie a României
* Muzeul Academiei Forțelor Terestre 
* Steagul militar din 1863, imagine din Muzeul Militar Central din București
* Legislatie arborare drapel 
* Drapelul românesc 
* România riscă să rămână fără drapel
* România
* Steaguri ale României la www.fotow.net 
* Steaguri ale României la www.rbvex.it
Апастамба

**Апастамба** — ул Непалда, Һиндстанда һәм башка төбәкләрдә яши торган, шулар арасында Һинд дине таралган, ыру.

## Искәрмәләр

Төркем:Кабиләләр
Төркем:Непал
Теләнче-Тамак авыл җирлеге

**Теләнче-Тамак авыл җирлеге** () ― Татарстанның Тукай муниципаль районында урнашкан муниципаль берәмлек.

Авыл җирлеге составына 5 торак пункт керә: Теләнче-Тамак (административ үзәге), Останково (үзәктән 5 км), Казаклар (2 км), Таулык (5 км), Хуҗи (3 км) авыллары. Район үзәге Яр Чаллы шәһәреннән көньякта урнашкан, Теләнче-Тамак авылына кадәр ара 37,1 км.

2022 елның 1 гыйнварына: авыл җирлеге территориясе 1054,6 га; торак пункт эчендә юлларның озынлыгы 19.1 км артык; халык саны ― 1723. 

2010 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча халык саны — 1821 кеше. Теләнче-Тамак, Казаклар, Таулык, Хуҗи авылларында абсолют күпчелек татарлар, Останково авылында руслар яши, бик аз санда башкортлар, үзбәкләр, таҗиклар, чуашлар, әрмәннәр, мордвалар, украиннар, марилар бар.

Авыл җирлеге территориясендә Советлар Союзы Герое Нурмый Шәрипов исемендәге урта гомуми белем бирү мәктәбе , VIII төрдәге махсус (коррекцион) мәктәп-интернат , «Акчәчәк» балалар бакчасы, Тукай картлар һәм инвалидлар интернат-йорты, Мәдәният йорты, Теләнче-Тамак, Казаклар, Останково авылларында китапханәләр, почта элемтәсе бүлекчәсе, участок амбулаториясе, Казаклар һәм Таулык авыллары ФАПлары, даруханә пункты, участок ветеринария дәваханәсе, «Кама» агрофирмасы ҖЧҖнең 6нчы бүлекчәсе, Тукай РЭС подстанциясе, Сбербанк филиалы, янгын депосы, «Татарстан коммуналь челтәрләре» ҖЧҖ участогы, «Татарстан» ТСЖ, Теләнче-Тамак авылында 2 мәчет («Мирас», «Фәйзрахман»), Таулык авылында мәчет, Казаклар авылында мәчет, Останково авылында Спас чиркәве, Советлар Союзы Герое Нурмый Шәрипов бюсты, Бөек Ватан сугышында һәлак булганнарга обелисклар, терлекләр каберлеге урнашкан.

## Авыл җирлеге белән бәйле шәхесләр
* Дамир Әхмәтов
* Нигъмәтулла Габдуллин 
* Илгизәр Гайсин
* Рубис Зарипов
* Хәмит Зөбәер Кошай
* Харис Моратхуҗин
* Рәмзи Низамов 
* Нәҗип Хәлфин
* Роберт Шәрәфиев 
* Нурмый Шәрипов 
* Флёра Сафиуллина
* Хәлфиннәр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Тлянче-Тамакское сельское поселение ВКонтакте
* Тлянче-Тамакское сельское поселение. О поселении.  Тукаевский муниципальный район

## Моны да карагыз
* Ворошилов районы
* Яңа Юл районы
* Хәлфиннәр
Төркем:Тукай районы авыл җирлекләре
Ядегәр чиркәве

**«Барлык хәсрәт чигүчеләр шатлыгы» Мәрьям Ана чиркәве** () — Татарстанның Югары Ослан районы Ядегәр авылында урнашкан чиркәү, псевдорус стилендә дини архитектура истәлеге.

## Урыны
Чиркәү бинасы Ядегәр авылының төньяк-көнбатыш ягында, биек урында, Шарат елгасының сул ярында урнашкан.

## Тарихы
Авылда беренче чиркәү 1740 елда төзелә, анда «Барлык хәсрәт чигүчеләр шатлыгы» Мәрьям Ана иконасы була. 1906 елда иске Вознесение чиркәве урынына чиркәүгә йөрүчеләр акчасына Казан губерна идарәсе төзелеш бүлегенең архитекторы П. М. Тюфилин проекты буенча эклектика стилендә «Барлык хәсрәт чигүчеләр шатлыгы» Мәрьям Ана чиркәве төзелә башлый.

Таш гыйбадәтханә төзелеше 1906 елның 4 маенда башлана. Бинаны җирле кирпечтән төзегәннәр. Авылның төньяк читендә кирпеч ясау буенча алты сарай төзелгән. Архитектор чиркәү төзүче осталарны Казаннан алып килгән. Станоклар һәм формалар ясау буенча бригаданы чиркәүнең атакае Иван Михайлович Савосин үзе җитәкләгән.

Һәр крестьян гаиләсе төзелеш комитетының ныклы тәртибе һәм авыл старостасы күрсәтмәсе буенча чиркәү төзелешендә катнашкан. Кешеләр кирпеч ташыганнар, төзелеш лесалары корганнар.

1908 елда акча җитмәү сәбәпле төзелешне туктатырга туры килә. 1913 елның апрелендә правослвие общинасы 8 мең сум күләмендә акча җыя һәм тагын 4 мең сум авыл халкы иганә итә. Төзелеш эшләре 1914 елда яңадан торгызыла. 1916 ел башында бинага тәреләр һәм бакыр гөмбәзләр урнаштырылган. Иң зур кыңгырау 151 пуд һәм 3 фунт авырлыкта булган. Шул ук елның декабрендә эчке бизәү эшләре һәм иконостас ясау башлана. 1917 елга төзелеш тәмамлана. Гыйбадәтханә 1918 елда «Барлык хәсрәт чигүчеләр шатлыгы» иконасы хөрмәтенә изгеләндерелә.

1936 елда чиркәү ябылган, бинасы әйбер саклау өчен файдалыныла башлаган, шуннан соң җимерелә башлаган.

1990 елда авылда православие җәмгыяте торгызыла, һәм 1992 елда гыйбадәтханә Казан епархиясенә Рус Православие Чиркәвенә кайтарылган, реставрацияләү башлана. Чиркәүне мәхәллә кешеләре үз көчләре белән ремонтлаганнар. Гыйбадәтханәне реставрацияләү инициаторы булып Кызыл Яр авылында туган Николай Михайлович Верхунов чыгыш ясый. 1996 елда гыйбадәтханәгә яңа гөмбәз урнаштырыла. Киләсе елның көзендә гыйбадәтханәдә беренче гыйбадәт уздырыла.

Хәзерге вакытта гыйбадәтханәдә гыйбадәтләр якшәмбе һәм бәйрәм көннәрендә башкарыла. Аның приходына шулай ук Крестниково, Николай Бистәсе һәм Сабуровка авыллары да кергән.

## Искәрмәләр

Төркем:Югары Ослан районы чиркәүләре
Добруҗа

**Добруҗа**, **Добруджа** яки **Доброҗа** () —  Балкан ярымутравындагы тарихи өлкә. Ул Румыниядә хәзерге Күстәнҗә вә Тулча жудецларын үз эченә ала. Һәм Болгариядәге Силистра вә Добрич өлкәләре Көньяк Добруҗа яки Кадрилатер () өлешен тәкъдим итә, шулай ук ​​бу өлеш Икенче бөтендөнья сугышы алдыннан Румыниянең бер өлеше булган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
;Администрация
* Președinția României
* Parlamentul României 
* Guvernul României 
* Banca Națională a României
* Ministerul Educației, Cercetării și Inovării 
* Ministerul Muncii, Familiei și Protecției Sociale
* Ministerul Administrației și Internelor 
* Ministerul Afacerilor Externe
* Ministerul Sănătății Publice
* Ministerul Culturii, Cultelor și Patrimoniului Național
* Obiective înscrise pe lista patrimoniului mondial UNESCO

;Карта
* Atlasul României de la Wikimedia
* România la WikiMapia

;Туризм
* România  la ICI
* Turismul în România
*  la Wikivoyage

;Өстәмә мәгълүмат
* România la Encyclopædia Britannica
* Profilul României la BBC
* România la Departamentul de Stat al SUA
* România  la Open Directory Project
* România la European Library
* Profilul României  la *[[The World Factbook]]*
* Portretul României Interbelice
* DACOROMANICA — Biblioteca digitală a Academiei României 
* Personalități și instituții românești 

Төркем:Румыния географиясе

Төркем:Болгария географиясе
Дебиллык

**Дебиллык** (латин сүзеннән *dēbilis)* — акыл ягыннан артта калуның иң зәгыйфь дәрәҗәсе, ул үсешнең тоткарлануы яки яралгының баш миенең органик зарарлануы белән бәйле. Беренче тапкыр дебиллык Валантен Маньян тарафыннан 1890 елда аерып күрсәтелгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Кеше авырулары
Икътисади либерализм

**Икътисади либерализм** — идеология, ул хөкүмәтнең милләт икътисадына минималь тыкшынуы һәм, шуңа күрә, икътисадта шәхесләрнең тулы иреге турында консерватив иҗтимагый фикернең бер өлеше булып тора. Икътисади либерализм консерватизм, либертарианлык һәм уң либерализм фәлсәфәсенең бер өлеше.

Икътисади фәлсәфәдә *икътисади либерализм* laissez-faire икътисадына ярдәм итә һәм пропагандалый. Икътисади либерализм тарафдарлары ирекле базар, камил конкуренция һәм «базарның күренми торган кулы» (Адам Смит әсәреннән) өчен фәлсәфи аргументлар кулланалар.

Бу идеология икътисадны дәүләт көйләвен һәм ирекле базарга икътисади тыкшыну кире кага, һәм соңрак барлыкка килгән теорияләрдән аермалы буларак, тулы һәм максималь икътисади ирекне, сәүдә һәм конкуренция иреген хуплый:

* дирижлык;
* меркантилизм;
* кейнсианлык;
* социализм;
* коммунизм;
* фашизм;
* нацизм.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Икътисади идеологияләрТөркем:КонсерватизмТөркем:Фәлсәфи юнәлешләр һәм мәктәпләрТөркем:Темалар буенча фәлсәфә
Баш бармак өстә

**Баш бармак өстә** (👍, ) эмодзисе, хуплауны белдерә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*Emojipedia
Йокы символы

💤 — **йоклау символы** () яки **Ззз** () эмодзие.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Emojipedia

Төркем:Эмодзи
Либертарианлык

**Либертарианлык** (; латинча *libertas* сүзеннән — «ирек») — төп принцип буларак ирекне яклаучы сәяси фәлсәфәләр һәм хәрәкәтләр җыелмасы. Либертарианлык вәкилләре сәяси ирекне һәм автономияне максимальләштерергә омтылалар, сайлау иреген, ирекле берләшүне һәм шәхси фикерләүне ассызыклыйлар. Алар дәүләт хакимиятенә шик белән карыйлар, әмма гамәлдәге икътисади һәм сәяси системаларга оппозиция масштабында аерылалар. Либертариан фикернең төрле мәктәпләре дәүләт һәм шәхси хакимиятнең законлы функцияләренә карата төрле карашлар тәкъдим итә, еш кына мәҗбүри социаль институтларны чикләргә яки таратырга чакыра.

Либертарианлык эчендә үз үзенчәлекләре булган берничә агым бар. Аерым алганда, бу уң һәм сул либертарианлык, анархо-капитализм, минархизм, геолибертарианлык (джорджизм), сул базар анархизмы һәм либертар социализм. Уң либертарианнар хосусый милек хокукын беренче планга куялар. Сул либертарианнар хосусый милекне абсолютлаштыру шәхес иреген бозарга мөмкин дип саный.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:ЛибертарианлыкТөркем:АнархизмТөркем:Сәяси хәрәкәтләрТөркем:Сәяси идеологияләр
Дзоңха

**Дзоңха**, **Дзоң-ке** (རྫོང་ཁ) – Бутанда рәсми тел булып тора. Ул Сино-Тибет телләренә керә, Тибет язуы белән языла. Тональ тел булып тора.

## Искәрмәләр
Татар теле көне (Румыния)

**Татар теле көне** (рум. тат. *Tatar tĭlĭn künĭ*, ) — Румыниядә 5 майда румын татар телен һәм румын татарлары гореф-гадәтләрен саклау белән бәйле рәсми бәйрәм. 2010 елның 19 декабрендә Румыния парламенты тарафыннан 256/2010 санлы «Татар теле көнен билгеләү өчен 256/2010 номерлы Закон» () кабул ителгән.


Татар теле көнен билгеләү өчен 256/2010 номерлы Закон.
2010 елның 19 декабреннән гамәлдә.
Румыния парламенты әлеге законны кабул итә.
* Маддә 1. — 5 май татар теле көне буларак оештырыла.
* Маддә 2. (1) — ел саен татар теле көнен бәйрәм итү уңаеннан татар җәмгыяте әгъзалары яшәгән торак пунктларда әлеге бәйрәмгә багышланган мәдәни чаралар үткәрелә.
* Маддә 2. (2) — үзәк һәм җирле хакимият органнары шартларга карап матди-техник һәм/яки финанс ярдәм күрсәтә ала.
* Маддә 3. — татар теле туган тел буларак һәм ислам дине укытыла торган уку йортларында 5 майда әлеге бәйрәмгә багышланган мәдәни чаралар үткәрелә.
* Маддә 4. — Румыния телевидение җәмгыяте һәм Румыния тапшырулар җәмгыяте үз тапшыруларына милли азчылыкларга багышланган, татар теле көнен бәйрәм итү белән бәйле ел саен үткәрелә торган демонстрацияләрнең аспектларын кертәчәк.
* Бу закон Румыния парламенты тарафыннан 133 статья нигезендә кабул ителә.


## Хикәя
1985 елның 5 мае истәлекле көн булып кала, шул вакыттан алып Румыния татар телендәге журналлар басылган алфавитның нигезе билгеләнә. Бу тарихи омтылышның инициаторлары биш укытучы була: Мамут Энвер, Аҗемин Баубек, Юсуф Невзат Сарыгөл, Керим Алтай, Мемедемин Яшар.


## Искәрмәләр

Төркем:Румыния бәйрәмнәре
Төркем:5 май
Николай Алексеев

**Алексеев Николай Алексей улы** — тарихчы, этнограф, фольклорист, ышанулар өйрәнүче галим, ГЧИ мөдире, РФ фәненең ат казанган эшчәне, РФ фән һәм техника дәүләт премиясе лауреаты, тарих фәннәре докторы.
## Тормыш юлы
* 1938 елда Саха АССР Нюрба олысында III Бордонда туган булган.
* 1959 е. — Ленинград дәүләт университетын бетерә.
* 1959—1960 ее. — фәнни хезмәткәр, Саха АССР баш госархивында җитәкче булып эшли.
* 1961—1965 ее. — ССРБ ФА этнография Институтының аспиранты.
* 1965—1969 ее. — ССРБ Министрларының Советының өлкән инспекторы (Мәскәү каласы).
* 1967 е. — тарих фәннәре кандидаты булыр өчен «Традиционные религиозные верования якутов XIX—XX вв.» темасына диссертация яклый.
* 1969—1979 ее. — кече фәнни хезмәткәр. 
* 1979—1987 ее. — ССРБ ФА СС СС ТЛИ Институтының өлкән фәнни хезмәткәре.
* 1987—1991 ее. — ССРБ ФА Себердәге тарих, филология һәм фәлсәфә Институтының фәнни хезмәткәре (Новосибирск каласы).
* 1988 е. — тарих фәннәре докторы булыр өчен «Ранние формы религии и шаманизма тюркоязычных народов Сибири» темасына диссертация яклый.
* 1991 е.  — Россия ФА Себердәге филология Институтында.
* 1992 елдан — Россия ФА Себердәге археология һәм этнография Институтында баш фәнни хезмәткәр.
* 2007 елдан —  Россия ФА Себердәге Гуманитар өйрәнүләр Институтында эшли.
Н. А. Алексеев — этнография һәм Себер халыкларының фольклоры белгече булып тора. Саха, Тыва, Бурятия республикаларының, Ханты-Манси округы һәм Себер галимнәренә белем бирә. Өйрәнчекләреннән 6 кеше белем кандидаты, 3 — фәннәр докторы.

## Төп эшләре
* «*Традиционные религиозные верования якутов в XIX — начале XX вв.*» (Новосибирск, 1975) — монография.
* «*Ранние формы религии тюркоязычных народов Сибири*» (Новосибирск, 1980) — монография.
* «*Шаманизм тюркоязычных народов Сибири*» (Новосибирск, 1989) — монография.
* «*Традиционные религиозные верования тюркоязычных народов Сибири*» (Новосибирск, 1992) — монография.
* «*Shamans аnd their Religious Practices*» (Сб.: «Shamanism: Soviet Studying of Traditional Religion in Siberia and Central Asia» (edited bu М. Ваizег, «М.Е. Sharpe, Inс.», Ormonk, New-York, London, England, 1990). 
* «*Якутские мифы (Саха өс—номохторо)*» (Новосибирск, 2004).

## Сылтамалар
* Биобиблиографический справочник 

## Искәрмәләр

Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:Шаманизм
Пётр Ильяхов

**Ильяхов Петр Николай улы** (09.06.1938—19.05.2004) — галим, тарих фәннәре кандидаты.

## Тормыш юлы
* 1938 елда Абый олысында Мугурдаахта туган булган. 
* 1958—1961 ее. — Совет Армиясендә хезмәт итә. 
* 1961—1994 ее. — совет һәм фирка органнарында хезмәт итә. 
* 1971 е. — Саха дәүләт университетын бетерә. 
* 1995—1997 ее. — гуманитар өйрәнү Институтының фәнни хезмәткәре. 
* 1997 е. — тарих фәннәре кандидаты булыр өчен «Шаманизм на севере Якутии (1920—1935 гг.)» темасына диссертация яклый. 
П. Н. Ильяхов — сахалар рухи мәдәниятен өйрәнгән булган.

## Төп эшләре
* «*Шаманизм на севере Якутии (1920—1935 гг.)*» (Якутск, 1997) — монография.   
* «*Улуу ойуун олоҕуттан*» (Якутск, 1993).  
* «*Из жизни великого шамана*» (Якутск, 1994).  
* «*Целители северных народностей*» (Якутск, 1994).  
* «*Без вины виноватые*» (Якутск, 1994).  
* «*Борьба с шаманством в Якутии* (1920-1930 гг.)» (Якутск, 1996).  
* «*Уҥуох тутааччы, уҥуох уhатааччы*» (Якутск, 1997).  
* «*Алгыстаах, айылҕаттан айдарыылаах эмчит*» (Якутск, 1997).  
* «*Өбүгэлэр үгэстэринэн*» (Якутск, 2001).  
* «*Наследники древних целителей» (Якутск, 2001).  

== П. Н. Ильяхов турында ==
* Федоров В. Н. *Воители трех миров''. — Якутск, 2004. — С.213—219. 

## Сылтамалар
* Биобиблиографический справочник 

Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары
Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:Шаманизм
Серафимовский

**Серафимовский**, Серафимов (, ) ― Башкортстанның Туймазы районында урнашкан торак пункт, авыл  (2005 елга кадәр эшчеләр бистәсе). Серафимовский авыл советы авыл җирлегенең административ үзәге. 2017 елда халык саны 10 758 кеше, 2021 елда 8 954 кеше тәшкил иткән.
Почта индексы — 452780, ОКАТО коды — 80251847001.

Торак пунктның мәйданы 2073 га, төзелгән җирләрнең гомуми мәйданы 384 га тәшкил итә. Авыл җирлеге территориясендә гомуми озынлыгы 49 000 м булган 91 урам урнашкан, гомуми файдаланудагы асфальт — бетон белән капланган юлларның озынлыгы 30 800 м тәшкил итә.

## Тарих
Эшчеләр бистәсен төзүнең башлангыч ноктасы булып XX гасыр башында барлыкка килгән Покровка авылы санала. 1914 елда Покровка 7 йортлы кечкенә авыл булган. 1920 елда анда 70ләп кеше, күбесенчә руслар яшәгән. Нефтьчеләр бистәсен төзү алдыннан БАССР Министрлар Советының 1949 елның 10 июнендәге «Красная звезда» колхозының 29 гектар җирен төзелеш өчен бүлеп бирү һәм гомуми мәйданы 1500 квадрат метрдан артык булмаган торак төзү планы турында карары чыгарыла.

Беренче тораклар бараклар булган, анда  беренче яшәүчеләр ― төзүчеләр. Беренче төзүчеләр арасында, нигездә, юллар төзү белән шөгыльләнгән немец хәрби әсирләре булган.

2005 елга кадәр әлеге торак пункт эшчеләр бистәсе статусына ия булган. 2004 елның 17 декабрендәге 125-З номерлы «БРның административ - территориаль төзелешендә үзгәрешләр турында»гы закон нигезендә Туймазы шәһәренең Серафимовский поселок советы Туймазы районы муниципаль районының Серафимовский авыл советы авыл җирлеге итеп үзгәртелә. 

Башкортстан Республикасының 2006 елның 21 июнендәге 329-з номерлы Законы белән Серафимовсский бистәсенә авыл статусы бирелә. 

2009 елның мартында референдум карары нигезендә ике авыл җирлеге берләштерелә: Серафимовский авыл советы, Иске Серафимовка авыл советы. Серафимовский авыл советы составына 2 торак пункт керә: Серафимовский авылы, Серафимовка авылы. Административ үзәге ― Серафимовский авылы.

## Географик урыны
;Ара 
* Район үзәгенә (Туймазы) кадәр – 25 км
* Якындагы тимер юл станциясенә (Туймазы) кадәр – 25 км

## Халык саны

## Инфраструктура
Авыл җирлеге территориясендә::
* 1 музыка мәктәбе (сәнгать бүлеге бар); 
* 1300 укучыга исәпләнгән 2 урта гомуми белем бирү мәктәбе; 
* 485 урынга исәпләнгән 4 мәктәпкәчә балалар учреждениесе,  
* ике китапханә; 
* балалар һәм яшүсмерләр иҗаты йорты; 
* 501 балага исәпләнгән интернат-балалар йорты; 
* ябык типтагы махсус мәктәп; 
* 1 мәдәни-ял итү тибындагы учреждение – 368 тамашачыга исәпләнгән Мәдәният һәм техника йорты. 
* СОЗАИТ заводы 

## Шәхесләр

* Радик Ленарт улы Харисов (*[[:ru:Харисов, Радик Ленартович|ru]]*, 1964), Әстерхан шәһәре хакимият башлыгы (2018―2020).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Туймазы районы торак пунктлары
Төркем:Башкортстанның элекке шәһәр тибындагы бистәләре
Көрәш клубы (фильм)

**«Көрәш клубы»** () — 1999 елда режиссер Дэвид Финчер тарафыннан өч ел элек чыккан Чак Паланикның шул ук исемдәге романы мотивлары буенча төшерелгән Америка кинофильмы. Төп рольләрне Эдвард Нортон, Брэд Питт һәм Хелена Бонэм Картер башкара. Нортон постиндустриаль куллану җәмгыятендә үз тормышыннан канәгать булмаган исемсез хикәяче ролен башкара. Ул Брэд Питт уйнаган сабын сатучы Тайлер Дёрден белән бергә «Көрәш клубы» яшерен оешмасын оештыра. Башта фильм тамашачы һәм тәнкыйтьчеләр тарафыннан бик икеле кабул ителә, Төньяк Америка прокатында 37 миллион доллар гына җыя, гәрчә фильмга 63 миллион доллар салынган булса да.

Премьерадан соң 10 ел узгач, *[[The New York Times]]* басмасы Деннис Лимның мәкаләсен бастыра, анда «Көрәш клубы» «мөгаен, безнең заманның культ фильмын билгеләүче» дип атала. Фильм IMDb версиясе буенча иң яхшы егерме фильм арасында һәм башка күп кенә шундый ук рейтингларга керә. 

## Искәрмәләр

Төркем:АКШ фильмнары
Анатолий Гоголев

**Гоголев Анатолий Игнатий улы** — этнограф, тарих фәннәре докторы (1992), профессор (1992), Саха төбәк Фәннәр Академиясе академигы (1993).

1941 елда Вилюйскта туа. 1969 елда Саха дәүләт университетын бетерә. Кандидат диссертациясен "Историография верований и шаманства у якутов" темасына яклый (1973 е.). Доктор диссертациясенең темасы "Историческая этнография якутов: проблемы этногенеза и формирования культуры".
1969 елдан Саха дәүләт университетының остазы, доцент, профессор.

## Фәнни эшләре
* Лекции по исторической этнографии якутов. Якутск, 1978. ч. 1;
* Историческая этнография якутов. Якутск, 1980;
* Историческая этнография якутов (народные знания и обычное право). Якутск, 1983;
* Историческая этнография якутов (вопросы происхождения якутов). Якутск, 1986;
* Этническая история народов Зарубежной Евразии (эпоха древности и раннего средневековья). Якутск, 1988;
* Археология Якутии (эпоха палеометаллов и средневековья)  (в соавторстве с А.Н. Алексеевым и И.Е. Зыковым). Якутск, 1991;
*Археологические памятники Якутии позднего средневековья (XIV-XVIII вв.). Иркутск, 1990;
* Якуты (проблемы этногенеза и формирования культуры). Якутск, 1993.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:Шаманизм