open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
NGC 959

**NGC 959** — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

## Тарихы

Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.

## Чыганаклар

* VizieR
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* 
## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз

* Яңа гомуми каталог
* Мессье җисемнәр исемлеге

959
959
Наёмщик (мәгънәләр)

**Наёмщик** — күп мәгънәле сүз. *Наёмщик* — билгеле бер хак түләп яки килешү буенча, нинди дә булса вакыт дәвамында милек яки эшче көче белән файдаланучы.
* Наёмщик (пьеса) — Таҗи Гыйззәтнең 1925 елда язган пьесасы.
* Наёмщик (драма) — Таҗи Гыйззәт әсәре буенча, Салих Сәйдәшев музыкасына язылган музыкаль драма. 1925 елда Сембердә куелган.
* Наёмщик (опера) — Александр Ключарёв тарафыннан, «Наёмщик» музыкаль драмасы музыкасын кулланып, 1961 елда  язылган опера.

## Искәрмәләр
Бхактиведанта Хастаханәсе

“Бхактиведанта Хастаханәсе һәм Өйрәнү Институты” ул 1998 елда Һиндстанда Тһане районында оештырылган хастаханә. Ул Тһане янында, Мумбаи янында Мира Юлында урнашкан һәм Боривалидан Вирарга һәм шуннан тыш көнбатыш даирәләрдә пациентларга хезмәт күрсәтә.
Бхактиведанта Хастаханәсе ул Шри Чайтанья Велфэр Иганә Трастының проекты булып тора. Ул 
Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте нигезләүчесе Ачарья Бхактиведанта Свами Прабхупада ихтирамына нигезләнгән булган.
## Килеп чыгышы
Студентлар төркеме Һиндстанда, Махараштрада Мумбаи тирәсендә чатырманлыкларда һәм авылларда медицина лагеренда булганнар. 1986 елда төрле медицина тармакларында махуслашуларына тәмамлаганнан соң, төркем салмак кына шәфкать хезмәткәрләре йортына һәм соңыннан Бхактиведанта Хастаханәсенә эволюцияләнгән. 
Бхактиведанта Хастаханәсе 1998 елның 11 январендә ачылган булган. Хастханәдә шулай ук бушлай ел саен Барсана Күз Лагере була.

## Ел Саен Бушлай Катаракта Хирургиясе Лагере
Бхактиведанта Хастаханәсендә Барсанада, Матхура районында ел саен бушлай катаракта хирургиясе лагере була. Лагерьның максаты булып Барсанада һәм якындагы 120 авылда яшәүче кешеләргә хезмәт итү булып тора.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Bhaktivedanta Hospital - Serving in Devotion

Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Айрон (округ, Юта)

**Айрон**  — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Парован шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1850 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 8549,8 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Юта округлары
Наёмщик (опера)

***Наёмщик*** — Александр Ключарёв тарафыннан, «Наёмщик» музыкаль драмасы музыкасын кулланып, 1961 елда  язылган опера. Либреттоны Хәй Вахит Таҗи Гыйззәтнең исемдәш әсәре нигезендә яза. Премьерасы Казанда Татар академия дәүләт опера һәм балет театрында шул ук елда урын ала.

## Язмалар

## Чыганаклар

* 
* 
* 
* 

## Искәрмәләр
Потулури Вирабраһмам

**Потулури Вирабраһмам** (популяр рәвештә **Браһмам** буларак мәгълүм) (як. 1610 - як. 1693); (Телугу телендә:పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్ర),  Андһра Прадеш төбәгендә яшәгән Һинд дине изгесе. Ул Андһра Прадешта күбесенчә Телугу телендә язылган *[[Калагнанам]]* фараз китабы өчен мәшһүр. Ул соңыннан дөрес дип исбатланган күп вакыйгалар өчен алдан фаразлары өчен мәшһүр.   Аның Калагнанам телендә алдан фараз текстлары *Говинда Вакьяс* һәм *Җивакийя Бодһа*.

## Риваяте
Риваять буенча Вирабраһмам Браһмандапурам авылында Сарасвати елгасы янында Камсала гаиләсеннән Парипумайячарья һәм Пракрутһамба дини парына туган. Пар Свамины туганда калдырган һәм Вирабраһмам Каши янында (хәзерге Варанаси)да тәрбияләнгән булган. Соңрак Вирабходжачарья Карнатакада, Чикбаллапурда, Папагни Матт Башы хатыны белән дини сәфәрдә булган.Пар Атри олы фикер иясенең ашрамына зиярәт кылган һәм Атри олы фикер иясе баланы парга биргән. Алар баланы илаһи бүләк итеп кабул иткән һәм Папагни Маттка кайткан. Баланың исеме 'Вирам Бһотлайаһ' булган.
Папагни Матта Вирамбһотлиаһ буларак мәгълүм Вирабраһмендра Свами Каликамба Сапташтины язган, бу 11 яшендә Кали Алиһәсен мактап язган кулъязма. Берничә елдан соң Вирабһоджачарья корбан биргән һәм Вирамбһотаййя үги әнисенә ихтирам бирү вазифаларыннан ваз кичүе һәм рухи сәфәрен башлавы турында әйткән. Аның беренче өйрәнчеге булып Дудекула Сиддайаһ булган. Кешеләр Вирамбһотайяның җырлавын һәм фәлсәфи шигырьләрен тыңлый башлаганнар һәм ихтирам билгесе буларак алар аны “Шри Мадвират Потһулури Вира Браһмендра Свами” дип атаганнар.

## Искә алынуы
* Андһра Прадешта Кадапа районында Браһмамгари матам дини сәфәр кылу үзәге. 
* Мөхәррир Т Ганапати Шастри 1909 елда нәшер иткән *Шадавишендра Сарасватиның Браһма Татва Пракасикасы* (Trivandrum Sanskrit Series No VII) китабында , *Ачарья-Дарпана* Тамил теле эшен искә ала, бу фараз ителгәнчә аның гамәлләренең киң тәфсилле тасвирламасы.
* Шримадвират Вирабраһмендра Свами Чайтра ул аның тормышы турында 1984 ел фильмы. Анда Андһра Прадешның соң баш министры Н. Т. Рама Рао уйнаган һәм режиссёр булган. Фильм Андһра Прадешта хит булып киткән.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Kalagnanam (Telugu)
*Jeevaikya Bodha (Telugu)
*Govinda Vakyas (Telugu)
Төркем:Һинд дине
Төркем:Шактизм
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Алия Гәрәева

**Алия Гәрәева**, Алия Нургаян кызы Гәрәева, Aliä Nurgayan qızı Gäräyeva (*[[1988 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ы, [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Свердловск]]*) — спортчы (*[[нәфис гимнастика]]*), тренер, РФ халыкара класслы спорт мастеры, дөнья һәм Европа чемпионатларының күп тапкырлар призеры. 2005 елга кадәр Россия, 2005—2012 елларда Азәрбайҗан җыелма командалары өчен чыгыш ясаган.

## Тәрҗемәи хәле
1988 елның 1 гыйнварында Свердловскида татар гаиләсендә туган. Әтисе — Нургаян (*Николай*), әнисе — Василина Әхәт кызы, тренер. Алия Свердловскида ССРБ спорт мастеры, нәфис гимнастика буенча РФ атказанган тренеры Вера Семен кызы Пастухова (1957) кул астында шөгыльләнә һәм спортта беренче уңышларын яулый. 2005 елга кадәр Россия җыелма командасы өчен чыгыш ясаган. 2006 елдан нәфис гимнастиканың кайбер төрләре буенча ике тапкыр Азәрбайҗан чемпионы. 2012 елда спорт карьерасын тәмамлый. 2013 елда кияүгә чыга. 2014 елдан тренерлык эшен башлый.

## Гаиләсе
Ире — азәрбайҗанлы Җәвид Һаҗиев. Уллары Тимур Һаҗиев (2015), Эмиль Һаҗиев (2018). Алманиянең Франкфурт шәһәрендә яшиләр.

## Спорт күрсәткечләре

  
* 2005 — Россия кубогы иясе.
* 2006 — Европа чемпионаты (Мәскәү, РФ) — шәхси күп төрдә ярышу (*многоборье*) — 6нчы урын, команда белән — 7нче урын.
* 2007 — Дөнья чемпионаты (Патры, Греция) — шәхси многоборье — 5нче урын (скакалка — 4нче урын, кыршау — 4нче, булава — 5нче, тасма — 6нчы урын).
* 2007 — Европа чемпионаты (Бакы, Азәрбайҗан) — шәхси многоборье — 5нче урын (скакалка — 1нче урын, кыршау — 4нче урын, тасма — 4нче урын, туп — 5нче урын), команда белән — көмеш.
* 2008 — Җәйге Олимпия уеннары (Пекин, КХР) — шәхси многоборье – 6нчы урын, команда белән – 7нче урын.
* 2009 — Дөнья чемпионаты (Исе, Япония) — шәхси многоборье – көмеш (туп), команда белән – бронза.
* 2010 — Дөнья чемпионаты (Мәскәү, РФ) — шәхси многоборье – 3 бронза (кыршау, туп, тасма), команда белән – бронза.
* 2010 — Европа чемпионаты (Бремен, Алмания) — шәхси многоборье — бронза.
* 2011 — Дөнья чемпионаты (Монпелье, Франция) — шәхси многоборье — бронза, команда белән — 4нче урын.
* 2011 — Нәфис гимнастика буенча Гран-при финалы (Берлин, Алмания) — шәхси многоборье — 2 бронза (кыршау, туп).
* 2012 — Олимпиада (Лондон, Бөекбритания) — финал, 4нче урын. Тренеры — Динара Гыйматова.
* 2012 — Европа чемпионаты (Түбән Новгород, РФ) — шәхси многоборье — бронза. Спорт карьерасын тәмамлый.

## Сылтамалар
*  АЛИЯ ГАРАЕВА (художественная гимнастика, Азербайджан). Спорт БИЗНЕС Online, 4.07.2013
*  Гараева Алия. Fédération Internationale de Gymnastique (FIG)
 
## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Татар спортчылары
Төркем:Татар шәхесләре
Төркем:Россия гимнасткалары (нәфис гимнастика)
Төркем:Азәрбайҗан гимнасткалары (нәфис гимнастика)
Төркем:2008 елгы җәйге Олимпия уеннарында гимнастлар
Төркем:2012 елгы җәйге Олимпия уеннарында гимнастлар
Гәрәева

**Гәрәева** — фамилия.
* Алия Гәрәева (1988), спортчы (нәфис гимнастика), тренер, РФ халыкара класслы спорт мастеры.
* Венера Гәрәева (1943), хор дирижеры, ТАССР халык артисты (1987).
* Наилә Гәрәева (*Нелли Гәрәева*, 1940), Камал театры актрисасы, РФ атказанган, ТАССР халык (1975) артисты, Тукай бүләге иясе (1967).
* Салисә Гәрәева (1938―2025), татар шагыйрәсе, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.
----
* **[[Гәрәев]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Бразилия милли һимны

**Бразилия милли һимны** () текстын Жоаким Осориу Дуке Эстрада, көен Франсиску Мануэл да Силва язган.

## Гимн сүзләре
### Португал телендә рәсми сүзләр

### Татарча версиясе

## Искәрмәләр

Төркем:Илләр буенча гимннарТөркем:Бразилия
Беркли (округ, Көньяк Каролина)

{{УК
= Тарихы ==

Округ рәсми рәвештә 1882 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 3181 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Көньяк Каролина округлары
Ли (округ, Көньяк Каролина)

** Ли**  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Бишопвилл шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1902 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1064 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Көньяк Каролина округлары
Калкагар

**Калкагар**  — Кыргызстанның Эссек-Күл өлкәсе Тоң районына караган авыл..

## Халкы
2009 елгы җанисәп буенча авылда 630 кеше яшәгән.

## Искәрмәләр
Гамильтон (округ, Флорида)

** Гамильтон**  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Джаспер шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1827 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1334 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Флорида округлары
Ли (округ, Айова)

** Ли**  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Форт-Мадисон и Киокак шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1836 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1339 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Айова округлары
Боспиек

**Боспиек** () — Кыргызстандын Җәлал-Абад өлкәсе Аксы районына караган авыл..

## Халкы
2009 елгы җанисәп буенча авылда 1295 кеше яшәгән.. 
2020 ел 1578 кеше
## Искәрмәләр
Ли (округ, Виргиния)

**Ли**  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Джонсвилл шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1757 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1132/1129 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Виргиния округлары
Гьеца

**Гьеца** () — Бутан дәүләтенең Бумтанг дзонгхагында урнашкан авыл.

## Географиясе

Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 3 173 метр биеклектә  координаталы буенча урнашкан.

## Чыганаклар
* Бутан географиясе — Найджел Джеймс. Библиотека имени Бодлея, 2005

## Искәрмәләр

Төркем:Бумтанг дзонгхагы торак пунктлары
Төркем:Бутан торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Гавай (округ, Гавай)

** Гавайи**  — Америка Кушма Штатларының Гавай штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Хило шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1905 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 10432 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Гавай округлары
Баттс (округ, Джорджия)

{{УК
= Тарихы ==

Округ рәсми рәвештә 1825 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 484 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Джорджия округлары
Бьютт (округ, Көньяк Дакота)

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1883 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 5869,9 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Көньяк Дакота округлары
Ли (округ, Алабама)

**Ли**  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Опелайка шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1866 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1575 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Алабама округлары
Гринли (округ, Аризона)

**Гринли**  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Клифтонruen шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1909 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 4786 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Аризона округлары
Ли (округ, Арканзас)

**Ли**  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Марианна шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1873 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1559 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Арканзас округлары
Ли (округ, Иллинойс)

**Ли**  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Диксон шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1839 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1877 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Иллинойс округлары
Хорватия гимны

**“Lijepa naša domovino”** (**”Безнең гүзәл Ватаныбыз”**) — Һорватиянең милли һимны. Югославия дәүләте 1991 елда таркалганчы, ул федерациягә кергән Һорватия Социалистик Җөмһүрияте һимны буларак кулланылды.
Һимнның текстын һорват язучысы һәм юристы Антун Миханович (1796-1861) 1835 елда ук язган булган. Көен һорват көйязары һәм Австро-Венгрия армиясе гаскәрие Йосип Рунянин (1821-1878) 1846 елда иҗат иткән. Җыр башта телдән телгә, кулдан кулга күчеп йөреп таралган. Ниһаять, 1861-1864 елларда шагыйрь Ватрослав Лихтенеггер (1809-1885) җырның көен дүрт тавышлы башкару өчен эшкәрткән һәм бастырып чыгарган.
Ике бөтендөнья сугышлары арасындагы елларда **Lijepa naša domovino** Сербиянең **Боже Правде** һәм Словениянең **Naprej zastava slave** һимннары белән бергә Серблар, Һорватлар һәм Словеннар Кыйраллыгы һәм соңрак шулай ук Югославия һимнының бер өлеше буларак та кулланышта булган.

**Lijepa naša domovino**
(**Безнең гүзәл Ватаныбыз**)
(**Bezneñ güzäl Watanıbız**)

Төркем:Илләр буенча гимннар
Төркем:Хорватия
Кэмп (округ, Техас)

**Кэмп**  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Питсберг шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1874 елда оештырыла.

## Халкы

2019 елда халык саны 11 549 кеше тәшкил иткән.

## Территориясе

Округ мәйданы 513 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Техас округлары
Эш (округ, Төньяк Каролина)

** Эш**  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Джефферсон шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1799 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1106 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Төньяк Каролина округлары
Адэр (округ, Оклахома)

**Адэр**  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Стилуэлл шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1907 елда оештырыла.

## Халкы

2019 елда халык саны 21 038 кеше тәшкил иткән.

## Территориясе

Округ мәйданы 1492 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Оклахома округлары
Мифтахетдинов

**Мифтахетдинов** — фамилия.
* Альберт Мифтахетдинов *([[:ru: Мифтахутдинов, Альберт Валеевич|ru]]*) (1937—1991), язучы, журналист. ССРБ Язучылар берлегенең Магадан бүлекчәсе җитәкчесе (1973—1982), РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре (1989).
* Сәлим Мифтахетдинов (*[[:ru: Мифтахутдинов, Салим Галиевич|ru]]*) (1952), икътисадчы, РФ атказанган инженеры.
---- 
* Земфира Мифтахетдинова (1963), спортчы (ату), полиция полковник-лейтенанты, Олимпия уеннары (2000), дөнья (1995, 2001), Европа (1986, 1987, 1988) чемпионы. Азәрбайҗанның атказанган физик тәрбия һәм спорт эшлеклесе (2017) (*[[Бакы]]*).
* Динә Мифтахетдинова (*[[:ru: Мифтахутдинова, Дина Артуровна|ru]]*) (1973), спортчы (академик ишкәк ишү), тренер, 1996 елгы җәйге Олимпия уеннарының көмеш призеры (*[[Атланта]], 1996*), Украинаның атказанган спорт мастеры (*[[Днипро]]*).

## Моны да карагыз
* **[[Мифтахов]]**
* Мифтахова

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Амадор (округ, Калифорния)

**Амадор** — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге — Джексон шәһәре.

## Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1854 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1536 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Калифорния округлары
Аллен (округ, Канзас)

**Аллен**  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Айола шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1850 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1308 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Канзас округлары
Рфилд (округ, Коннектикут)

**рфилд**  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Фэрфилд  шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1666 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 626 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Коннектикут округлары
Рнстабл (округ, Массачусетс)

**рнстабл**  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Барнстабл шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1685 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1,026 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Массачусетс округлары
Ли (округ, Миссисипи)

** Ли**  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Тьюпело шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1866 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1165 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Миссисипи округлары
Вашингтон (округ, Небраска)

{{УК
= Тарихы ==

Округ рәсми рәвештә 1854 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 1009,99 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Небраска округлары
Су (округ, Небраска)

**Су**  — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Харрисон шәһәре.

## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1877 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 5352,83 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Небраска округлары
Бруклин

** Бруклин**  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан боро. Үзәге - Нью-Йорк шәһәре.

## Тарихы

Боро рәсми рәвештә 1683 елда оештырыла.

## Халкы

## Территориясе

Округ мәйданы 251 км² тәшкил итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Нью-Йорк округлары
Хак Тәгалә (Сербия һимны)

**Хак Тәгалә** (серб. гайовицада — Bože pravde, вуковицада — Боже правде) — бүгенге Сербиянең дәүләт гимны. Аның статусы Сербия конституциясенең 7 нче маддәсендә беркетелгән. Җырның көе 1872 елда көйязар һәм дирижёр **Даворин Йенко** (Davorin Jenko, Даворин Јенко) тарафыннан язылган, сүзләре язучы һәм галим **Йован Джорджевич**ныкы (Jovan Đorđević, Јован Ђорђевић).

**БОЖЕ ПРАВДЕ** (**ХАК ТӘГАЛӘ**)

## Гимнның тарихы
“Боже правде” җыры башта “Император исемле Марко” (Marko kazuje na kome je carstvo) пьесасында башкарыла торган була һәм шул рәвешле популярлаша. Ләкин ул ун елдан соң Сербия Кенәзлегенең дәүләт гимны дип кабул ителә. Гимн 1919 елга кадәр дә ике дистә ел дәвамында Сербия Кыйраллыгының дәүләт гимны булып тора. Бу елларда ул “Сербия милли догасы” дип атала. Аңлашыла ки, аның текстында “монархия куплетлары” да була. Хәзер алар гамәлдән чыгарылган инде.

Икенче Бөтендөнья сугышыннан соң Сербия Балкан ярымутравының көнбатышында барлыкка килгән Серблар, Һорватлар һәм Словеннар Кыйраллыгының метрополиясе булып китә, биредә ул Һорватия һәм Словения гимннары белән бергә уйнала. Икенче бөтендөнья сугышыннан соңгы “социализм чоры”нда федератив Югославиядә бер республика булган Сербиядә “Әй славяннар!” (Hej, Sloveni!) җыры төбәк гимны дип кабул ителә. Соңгысы СФЮҖ таркалгач та бәйсез Сербия Җөмһүрияте гимны булып кала.

Югославия мәмләкәтенең соңгы кушылдыгы булган Черногориянең дә мөстәкыйльлек алачагы билгеле булгач, Сербия парламенты 2004 елда “Боже правде”ны кире кайтарырга тәкъдим итә. 2006 елның 8 ноябрендә бу хакта конституция кануны кабул ителә. Гимн сүзләренең бүгенге редакциясе 2009 елның 11 маенда раслана.,
Пакистан һимны

Пакистан Ислам Җөмһүриятенең дәүләт гимны урду телендә «**Қәвмий Тәранә**» (; “Милли гимн”) дигән сүз. «**Пак Сәрзәмийн**» (پاک سرزمین; “Саф-пакь җирем”) дип тә йөртелә. Гимнның көен 1949 елда Пакистан музыканты һәм көйязары Әхмәд Гуләм Гали Чагла (احمد غلام علی چھاگلہ ) иҗат иткән. Ул тулысынча Көнчыгыш музыкаль традицияләренә нигезләнеп, 21 музыка коралыннан торган җирле оркестрлар өчен, ләкин Көнбатыш музыкантлары һәм җырчылары да җиңел башкарырлык итеп язылган. Дәвамлылыгы — 80 секунд, бу церемонияләр үткәрүнең халыкара таләпләренә сыеша. Гимн текстын Әбү Әл-Әсәр Хафиз Җәләндһари (ابو الاثر حفیظ جالندھری‎) 1952 елда “югары фарсы шигърият теле”ндә язган.

Пакистан гимны 1954 елның 13 августында кабул ителгән, шул ук көнне көйязар Җәләндһари аны башкала радиосы аша үзе җырлап, халыкка җиткергән.

## Сүзләр
Бу очракта ул урду телендә сөйләшүчеләр дә аңлый торган сүзләрне генә кулланган. Бердәнбер үзенчәлекле урду сүзе бар — کا (ка). Безнеңчә бу сүз — иялек килешен белгертүче арткушымча: алман телендә — *von*, инглиз телендә — *of*, француз һәм испан телендә *de* бәйлек сүзләренә тәңгәл килә. Бишәр юллык өч куплетта бер генә юл да кабатланмый.
### Урду телендә

### Татарча версиясе

## Искәрмәләр

Төркем:Илләр буенча гимннар
Пакьстан
Башмагым (мәгънәләр)

* **Башмагым** — татар һәм башкорт халык җыры.
* **Башмагым** (1921) — Хәбибулла Ибраһимов тарафыннан 1921 елда язылган әсәр.
* **Башмагым** (1922) — Хәбибулла Ибраһимовның исемдәш әсәре буенча куелган башкорт спектакле. 
* '''Башмагым''' (1942) — 3 пәрдәлек музыкаль комедия, музыкасы — Җәүдәт Фәйзи, либреттосы Хәбибулла Ибраһимов әсәре нигезедә Таҗи Гыйззәт тарафыннан языла.
Cудеш Мишра

**Cудеш Мишра** ул хәзерге заман Фиджи-Австралияле шагыйрь һәм академик.
## Карьера
Судеш Мишра Фиджида Һиндле Фиджилылар гаиләсендә туган булган. Австралиягә укыр өчен килеп, ул Флайндерз Университетында инглиз әдәбияты буенча Ph.D. дәрәҗәсенә ия булган. Ул берничә шигърият томнарын бастырган, аларның беренчесе *Раһу* (мәгънәсе Һинд дине риваятьләрендә Раһу, ягъни Һинд дине риваятьләрендә Асура (шәйтан) тарафыннан барлыкка китерелгән Кояш тотылуы) өчен 1988 елда Һарри Джоунс Мемориал Бүләген кабул иткән. Ул күбесенчә үз илендә вакыйгалар турында, мәсьәлән, 1987 ел Фиджи фетнәсе ироник перспективадан яза. 

2003 елда ул Дәһлидә Җаваһарлал Неру Университетында Азиалинк Әдәбият Резидентлыгын алган. Хәзерге вакытта ул Көньяк Тын Океаны Университетында Тел, Сәнгать һәм Медиа Мәктәбенең мөдире булып тора.  Ул Австралиядә Дикин Университетында Иҗади Язу буенча ассоциатив профессор һәм Шотландиядә Стирлинг Университетында һәм Көньяк Тын Океаны Университетында Сува кампусында әдәбият укыткан.

## Библиографиясе
*Poetry*
* Rahu (1987)
* Tandava (Meanjin, 1992) ISBN 0-9592528-1-9
* Memoirs of a Reluctant Traveller (Wakefield, 1994) ISBN 1-86254-315-1
* Diaspora and the difficult art of dying (University of Otago, 2002) ISBN 1-877276-18-9
*Criticism*
* Preparing faces : modernism and Indian poetry in English (CRNLE, 1995) ISBN 0-7258-0578-1
* Diaspora Criticism (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2006)
* No Sign is an Island (2000)

## Тышкы сылтамалар
*"A beautiful prospect  from New Internationalist Magazine
*2 poems from Sport Magazine
*2 poems at NZEPC

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Юлбарыс Мәгарәсе (Һиндстан)

**Юлбарыс мәгарәсе** ул Һиндстанда Тамилнадта Маһабалипурам янында Салуванкуппам авылчыгында таштан киселгән Һиндстан гыйбадәтханә комплексы. Ул исемен гыйбадәтханә комплексы өлеше булган мәгарә авызында таштан киселгән юлбарыс башлары өчен алган. Юлбарыс Мәгарәсе Паллавалар тарафыннан безнең эраның 8-нче гасырда төзелгән Маһабалипурам таштан киселгән гыйбадәтханәләрнең берсе булып тора. Бу урын Бәнгәл Култыгы ярында урнашкан һәм популяр пикник һәм турист максаты булып тора. Гыйбадәтханәне Һиндстанның Археологик Өйрәнүе (ASI) тәэмин итә.
2005 елда таш кыяда язманы табуы якындагы Сангам чоры Субраһманья Гыйбадәтханәсен табыуны китергән.
## Искәрмәләр

*  
Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Ураһа

**Ураһа,** шулай ук **ураса** () — конус шәкелендә колгалардан ясалган һәм каен тузы белән үрелгән куыш, якутларның традицион җәйге торагы. Якутларның иң борынгы торак-йорты буларак санала.

## Төзелеш
Ураһа җиңел урнаштырыла: озын, авыш куелган колгалар түгәрәк корылмага таяна. Диаметры 5 метр тәшкил иткән боҗра буенча җиргә 10-12  ике метр озынлыктагы багана казып кертелә. Баганаларның өске очларына агач боҗра салына, аңа 0,25 м ераклыкта бер-берсенә 8 метрга кадәр озынлыктагы колгалар таяндырыла. Ураһа каен тузы белән каплана. Эчендәге баганалар һәм аларда яткан кыршау сырлы орнамент белән бизәлә. Эчтән аларны зирек кайрысы төнәтмәсе белән буяп кызгылт-коңгырт төскә кертәләр. Ишек төрле бизәкләр белән чигелгән каен тузы пәрдәсе рәвешендә ясала. Ныклык өчен каенны суда пешерәләр, аннары пычак белән югары катламын кыйныйлар һәм юка чәч шнуры белән полосаларга тегәләр. Ураһа эчендә башка тораклардагы кебек үк дивар буйлап йоклау урыннары (ороннар) ясала. Торакның уртасында учаг булдырыла, идәне булмый.
Бик салкын кыш һәм эссе җәйле Якутиянең кискен континенталь климаты шартларында, ураһа, җәйге торак кебек бик уңайлы булган: каенлы биек ураһада эссе көннәрдә һәрчак салкынча, ә һава саф һәм чиста булып саклана. Якутларның мондый торакларында май — август айларында (август-май айларында кышкы бүрәнәле *балаган* () дип исемләнгән торакларда) яшәгәннәр. Өстәвенә, ураһа кышка сүтелмәгән, Саханың кышкы зәмһәрир суыкларына түзгән.

## Төрләре
Зурлыгы буенча түбәндәге өч төргә бүленә.

* **Могол ураһа** кунакларны кабул итү өчен кулланылган. Ураһа биеклеге кулланылган төп колгаларның саныннан гыйбарәт булган. Мәсәлән, Якутиядә 8,5 м биеклектәге һәм диаметры 6,5 метр тәшкил иткән ураһа зурлыгы теркәлгә. Себер халыклары паркында нәкъ шундый ураһа төзелгән.
* **Даллар ураһа** зурлыгы буенча кечкенәрәк, **ходьол ураһа** - тагын да кечкенәрәк. Узган гасырларда алар уртача җитешле кешеләр өчен торак булып хезмәт иткән.

XIX гасыр ахырына якутлар җәйге торак рәвешендә ураһа корудан туктый. Хәзерге вакытта ураһаның гадиләштерелгән варианты якутларның *Ысыах* халык бәйрәме вакытында төзелә.
## Сәнгатьтә чагылышы
2000 елның 19 маенда Түбән Новгород өлкәсенең Старорус районындагы Заднее Поле авылында 1943 елның кышында Ильмень күле өчен сугышларда һәлак булган якут сугышчыларының каберлек мемориалы ачыла. Проектның авторы — Д. Саввинов. Мемориаль композициянең төп детальләреннән берсе — ураһа шәкелендә ясалган каркас.

## Сылтамалар
*Ураса — Этнографический парк-музей ЭТНОМИР 
*Предания, легенды и мифы саха (якутов)

Төркем:Якутлар
Төркем:Якутия архитектурасы
Төркем:Этник төркемнәр архитектурасы
Тыва гимны

**«Мен — тыва мен»** (, ) — Тыва Җөмһүриятенең дәүләт гимны.

## Тарих
Бу куәтле, җырлаучының һәм тыңлаучының аңына һәм бөтен күзәнәкләренә үтеп керә торган гимн 2011 елның 11 августында рәсми рәвештә кабул ителде. **Окей Шанагаш** сүзләре, **Кантомур Сарыглар** музыкасы.

## Беренче гимн (1993—2011)
Моңа кадәр рәсми чараларда **“Тооруктуг долгай таңдым”** (**“Урманнарымда йөргәндә”**) дип аталган тыва халык җырының көе генә уйнала иде. Ул җыр текстының эчтәлеге... чит кешегә гимн буларак җырлап күрсәтерлек түгел иде шул: “Мин һәрвакыт канәгатьмен урманнарымда йөргәндә: урманнарым бай бит минем — һәрнәрсәгә, җәнлекләргә. Тау-кыялар һәм урманнар арасында туып үстем, шуңа күрә мин куәтле, һәм мин баеп та китәрмен. Тугыз төрле терлек-туар — көтү көтеп тукландырсам, үзем кебек тәрбия кылсам, һичшиксез, баеп китәрмен”…

## Яңа гимн

2011 елның 13 августында Тыва Җөмһүриятенең яңа гимны төбәк хөкүмәтенең тынлы оркестры һәм хоры башкаруында киңрәк җәмәгатьчелеккә дә тәкъдим ителде. Тыва Җөмһүриятенең атказанган сәнгать эшлеклесе **Аяна Монгуш** дирижёрлык итте. Кичкә таба гимнның видеоязмасы Интернетта пәйда булды. Сүзлекләр актара-актара төн утырып чыккач, аның тексты татар теленә дә тәрҗемә ителгән иде инде.

## Сылтамалар
* *Даргын-оол Ч.* Песня «Мен — Тыва мен». Найти всетувинское
* *Карелина Е. К.* Музыка в культуре постсоветской Тувы

Төркем:Русия Федерациясе субъектлары гимннары
Төркем:Тыва символикасы
Төркем:Тыва музыкасы
Гыйматов

**Гыйматов**, Гыймадов — фамилия.
* Әхмәт Гыймадов (1915—1943), Бөек Ватан сугышында катнашкан язучы.
* Газиз Гыйматов (1908—1978), актер, ТАССР атказанган артисты (1966).
* Эдуард Гыйматов (1994), спортчы (хоккей).
----
* Динара Гыйматова (1986), спортчы (нәфис гимнастика), тренер.
 
## Моны да карагыз
* Гыйматдинов
* Гыймазов
* Гыймадиев
* Гыймаев

## Чыганаклар
# Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: Татар энциклопедиясе иституты, 1997.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Элбэгдорж Цахиа

**Цахиагийн Элбэгдорж** — Монголиядә демократик җәмгыять төзү инициативасы белән чыккан һәм 75 ел дәвамында коммунистик идарә иткән Монголияне тыныч революция аша демократик һәм ирекле икътисадка үзгәрткән 13 демократик революция лидерларының берсе иде. Элбэгдорж - Монголиянең элекке президенты. Элегерәк ул ике тапкыр Монголия Премьер-Министры, бер тапкыр Бөек Гурал дәүләт спикеры урынбасары, бер тапкыр Парламент күпчелек төркеме председателе һәм дүрт тапкыр Парламент әгъзасы булып эшләде. Ц. Элбэгдорж - демократияне, кеше хокукларын һәм ирекләрен яклаучы неолибераль сәясәтче.

Элбэгдорж 1963 елның 30 мартында aкахия һәм Хонинхуу герегында, Зерег соумында, Ховд максатаг, сигезенче яки кече улы булып туган. Элбэгдоржның әти-әнисе ул вакытта күпчелек монголлар кебек көтүчеләр булган, шуңа күрә ул кәҗәләр, бәрәннәр, бозаулар, таяклар белән уйнап, алар турында кайгыртып, башка балалар белән атлар чабып үскән. Зерег соумы кешеләре әйтүенчә, Элбэгдоржның әнисе Хонинхуу эпиклар язу һәм фатихалар уку сәләте белән туган илендә данлыклы.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* https://www.hks.harvard.edu/news-events/news/articles/kennedy-school-graduate-guides-mongolia-into-new-era 
* https://www.wango.org/activities/global_site/executiv.html
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4608408.stm
* http://viewswire.eiu.com/index.asp?layout=VWArticleVW3&article_id=839816869 
* http://www.ahrchk.net/ua/mainfile.php/2003/578/
* https://www.boston.com/news/world/asia/articles/2005/07/03/once_feared_invaders_reputation_gets_a_revival/
* https://news.mn/sedev/Монгол-Улсын-Ерөнхийлөгч-Цахиагийн-Э/
* http://ladno.ru/person/elbegdorzh/bio/ 
* https://news.yandex.kz/news/story/Mongoliya_podala_v_rozysk_Interpola_byvshego_prezidenta_EHlbehgdorzha--59079f19e7c2f8f1d20d1f08ea528aec?lr=163&lang=ru&persistent_id=88418937&rubric=personal_feed&from=rubric
* https://www.infpol.ru/173646-prezidentom-mongolii-izbran-tsakhiagiyn-elbegdorzh/
* https://tass.ru/interviews/1953499
* https://www.tuva.asia/news/asia/4623-mongoliya.html

Төркем:Монголия сәясәтчеләре
Төркем:Монголия президентлары
Ахундов

**Ахундов** () — фамилия.
* Вәли Ахундов (1916—1986), азәри совет фирка-дәүләт эшлеклесе.
* Мирза Фәтхгали оглы Ахундов (1812-1878), азәрбайҗан язучысы, мәгърифәтче.
----
* Алла Ахундова (1939), азәрбайҗан шагыйре, киносценарист.
## Моны да карагыз
* Ахун
* Ахунов
* Ахунҗанов

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Шагаа

**Шагаа,** шулай ук  **Шаг** **Аазы** (, ) — ай-кояш календаре буенча туваларның Яңа елы, яңа тормыш башлану, туу, яңару һәм чистарыну символы булган зур милли бәйрәм. 

## Бәйрәм йолалары
*Шагаа*ның төп мәгънәсе аның *шагның чаазы* () дип аңлатыла торган исемендә, бу яңа этап башлану, яңа цикл, яңарту дигәнне аңлата. Борынгы һәм сакраль бәйрәм буларак ул үзенчәлекле традицияләргә ия.

### «Чолукшуур» сәламләү йоласы

Нәкъ *шагаа* вакытында туваларда *чолукшуур* дип исемләнгән традицион сәламләү йоласын кылу гадәткә кергән. *Чолукшуур* () йоласы елга бер генә тапкыр үтәлә. *Чолукшуур* вакытында шундый сүзләр әйтелә:«Амыр менди!» — Тынычлык Сезгә!Аларга шундый җавап бирелә:«Сол менди!» — Сезгә дә тынычлык!Бу сәламләү сүзләре махсус гамәлләр белән үрелеп бара. Кечкенәсе өлкән яшьтәгегә учлары белән өскә ике кулын суза, ә өлкәне аңа кулларын уч төбе белән аска таба сала. Бу сәламләүдә тирән ихтирам һәм хөрмәт чагылыш таба, сәламләү кирәк булган очракта ярдәм һәм ярдәм итү анты мәгънәсен йөртә.

### «Саң салыр» йоласы

Саң салыр () йоласы — елның уңышлы тәмамлануы өчен рәхмәт йөзеннән, аш-суның сайланган өлешләрен ихтирам ителгән рухларга тапшыру.. Моның өчен калкулыкта урнашкан чиста җирдә ритуаль учак оештырыла. Учак өчен утын җентекләп сайлап алына. Ул тигез, пөхтә, чиста һәм ботаксыз булырга тиеш. Төзелгән учакка артыш ботакларын, аннары ак ризыкны салалар, махсус изге теләкләрне теләп, рәхмәт әйтәләр һәм киләсе елга иминлек сорыйлар.

### Шагаага аш-су әзерләү

Традицион бәйрәм өстәле милли ризыкның муллыгы белән аерылып тора. Бәйрәм өстәле өчен нигездә сөт ризыгы (сөтле чәй, ягулык мае, *быштак* (, төче һәм прессланган сыр), әче сөттән алынган киптерелгән куелыкның күп төрләре, сарык итеннән ясалган итле азык, *боова* (**, төче кабартма), боорзак (, кайнатылган майда кыздырылган камыр кисәкләре рәвешендәге тәм-томнар — бавырсак) әзерлиләр. 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* eventsinrussia.com — «Шагаа — милли тувинский бәйрәме-Яңа ел»
* Турында бәйрәмдә Шагаа рәсми порталында Тыва Республикасы 
Төркем:Русия бәйрәмнәре
Долаговинда Шива Гыйбадәтханәсе

**Долаговинда Шива гыйбадәтханәсе**, шулай ук Вайдьянатһа Шива гыйбадәтханәсе 
Бһубанешварда Ратхагада Чоукта, Иске Шәһәрдә урнашкан. Төп илаһ булып изге sanctum-да урнашкан түгәрәк йонипитһада Шива лингам тора. Бу 15-енче-16-ынчы гасыр бинасы хәзер дә эшләүче гыйбадәтханә булып тора. Баш каһин булып Лакшмидаһара Праһараджа тора. Гыйбадәтханә юл аркылы якындагы Дола Мандапага күрә Долаговинда Шива буларак мәгълүм.
Асаба кешеләр гыйбадәтханә Кешариларга карый дип күрсәтәләр, башкача алар Сомавамши династиясе буларак мәгълүм. Әмма архитектура схемасы Сомавамшиларга карауны исбатламый. 
Чатурдаши, Шиваратри һәм Картика пурнима кебек ритуаллар башкарыла.

## Искәрмәләр
*Book: Lesser Known Monuments of Bhubaneswar by Dr. Sadasiba Pradhan ()

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һиндстанда Һинд дине гыйбадәтханәләре
Азәрбайҗан гимны

**Азәрбайҗан маршы** () — Азәрбайҗан Республикасының дәүләт гимны, Азәрбайҗан дәүләт символларының берсе. Музыкасы 1919 елда композитор Гозәир Хаҗибәков тарафыннан язылган, гимн сүзләренең авторы — . 1992 елның 27 маенда рәсми рәвештә кабул ителгән.

## Гимнның тарихы

1920 елның 30 гыйнварында Азәрбайҗан Демократик Җөмһүрияте Министрлар Шурасы дәүләт гимнын әзерләргә була. гимн текстына һәм музыкасына бәйге игълан ителә. Халык мәгарифе министрлыгы берничә тапкыр “Азәрбайҗан” газетасында дәүләт гимны проектының шартларын бастыра. Иң яхшы гимн проекты өчен 50 мең манат күләмендә премия биреләчәге билгеле була. Бәйгедә катнашучылар үз әсәрләрен шул елның 1 маена кадәр җибәрергә тиеш була. Конкурс нәтиҗәләрен игълан итү 28 майга, Азәрбайҗан Демократик Җөмһүриятенең ике еллыгына билгеләнә. Ләкин 1920 елның 28 апрелендә совет гаскәрләре Азәрбайҗанны басып ала. Дәүләт гимнын кабул итүгә рөхсәт булмый.

“**Azәrbayсan marşı**”. Тугандаш ил-дәүләтнең үз исеме белән аталган бу гимн да совет заманында, империя таркалуга юл тоткан елларда ук языла башлаган була. Көйязар **[[Гозәир Хаҗибәков|Гозәер Хаҗибәйли]]** (**Uzeyir Hacibәyli)** аның көен “Азәрбайҗан маршы” дип атаган. Соңрак башка бер музыка белгече **Айдын Азим** (**Аydın Аzim)** аны хор һәм оркестр башкаруы өчен нәкъ бүгенге рәвешендә аранжировкалаган. Азәрбайҗан Җөмһүриятенең бәйсезлеге игълан ителгәннән соң ярты ел үткәч, 1992 елның 27 маенда бу гимнга Милли Мәҗлес карары белән **Әхмәд Җавад** (**Әһmәd Cavad)** язган җыр тексты беркетелә. Шигырьнең рус теленә тәрҗемәсен **Сиявуш Мәмәд-задә** (**Siyavuş Mәmәd-zade**) эшләгән.

Илнең үзендәге чараларда гимн гадәттә тулысы белән уйнала һәм җырлана. Халыкара вакыйгаларда башкару өчен билгеләнгән җыйнак вариантта гимнның җиденче-ундүртенче юлларын төшереп калдыралар.

Хәлбуки, Гозәер Хаҗибәйли — Азәрбайҗан Совет Социалистик Җөмһүрияте гимны көенең дә авторы. Ул аның музыкасын Төркиягә мөһаҗирлеккә киткәч язган булган. 1944 елда аңа шагыйрь **Сәмәд Вургун** (**Sәmәd Vurğun**) сүзләре беркетелгән. 1978 елда исә союздаш җөмһүрият гимны текстын бераз кыскартканнар һәм үзгәрткәннәр — Сталин турындагы юлларны алып ташлау өчен. Шуннан соң гимн бүгенге “Азәрбайҗан маршын” кабул иткәнче гамәлдә була.

## Азәрбайҗан маршы

## Сылтамалар
* Гимн музыкасы (сүзләреннән башка)
*    Азәрбайҗан гимны
*   Азербайджан. Государственные символы и атрибуты 
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча гимннар
Төркем:Азәрбайҗан дәүләт символлары
Төркем:Гозәир Хаҗибәков әсәрләре
Төркем:Азәрбайҗан җырлары
Төркем:1919 елгы җырлар
Төлке һәм ау эте (мультфильм)

**«Төлке һәм аучы эт»** () —  Walt Disney Productions тарафыннан 1981 елда чыгарылган Америка мультфильмы. Disney анимацион фильмнар исемлегендә 24нче фильм.

## Моны да карагыз
* Төлке һәм ау эте (роман)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 

Төркем:АКШ мультфильмнары
Боро Кали Бари

**Боро Кали Бари** ул Бангладешта Майменсингһ шәһәрендә иң борынгы Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Кали Алиһәсенә багышланган.
Төп фестиваль булып Кали Пуджа тора, ул һәр елны бәйрәм ителә. Гыйбадәтханә шәһәр үзәгеннән рикша белән барганда 10 минут арада урнашкан. Һинд дине тарафдарлары бу гыйбадәтханәгә иртәдән кичкә кадәр зиярәт кылалар. Шулай да, көн саен пуджа гадәттә Кояш батуга кадәр башлана. Кали Алиһәсе гыйбадәтханәсе алдында төрле татлы ашамлыкларны сатып алып була. Майменсинһта башка әһәмиятле Һинд дине гыйбадәтханә булып шәһәр үзәгендә Дурга Бари һәм Тһана гһатта Шива гыйбадәтханәсе тора.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шактизм
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Бангладешта Һинд дине гыйбадәтханәләре
Әсәдуллаев

**Әсәдуллаев**, Асадуллаев () — фамилия. Гарәп теленнән алынган «Әсәдуллаһ» («Аллаһ арысланы», «көчле» мәгънәсендә) исеменнән ясалган. Кыска вариантлары: Әсәт, Әсәд (*Әсәтов / Асатов; Әсәдов / Асадов*). Әсәдулин (*Асадулин*) вариантлары да бар.
* Мирза Әсәдуллаев (*[[:az:Mirzə Əsədullayev|az]]*, 1875—1935), нефть сәнагатькәре, меценат, 1918 елның ахыры — 1919 елның башында Азәрбайҗан Демократик Республикасының өченче хөкүмәтендә сәнагать һәм сәүдә министры. Ш. Әсәдуллаевның улы.
* Шәмси Әсәдуллаев (*[[:az:Şəmsi Əsədullayev|az]]*, 1840/41—1913), миллионер, хәйрияче. Мәскәүдәге йортын шәһәр мөселман җәмгыятенә һәдия иткән.
----
* Өммелбану Әсәдуллаева (*[[Банин]]*, 1905—1992), азәрбайҗан милләтеннән Франция язучысы. Ш. Әсәдуллаевның оныгы.
 
## Моны да карагыз
* Әсәдуллаев йорты
## Шулай ук карагыз
* **[[Әсәдуллин]]**

Төркем:ШәхесләрТөркем:Фамилияләр
Адвайт Мат

**Адвайт Мат** яки **Парамһанс Адвайт Мат** ул Төньяк Һиндстанда пантһлар (өйрәнчекләр төркемнәре) кластеры. Ул Парамһанс Дьял Маһараҗ буларак мәгълүм  Шри Свами Адвайтананд Маһараҗ (1846-1919) тарафыннан нигезләнгән булган. Ул рухи варисы итеп Свами Сварупананд Җи Маһараҗны (ул шулай ук Шри Нангли Ниваси Бһагван Җи буларак мәгълүм) игълан иткән. Свами Сварупананд Җи Маһараҗ остазының тәгълиматын дәгъва итү максаты белән 300-дән артык ашрам нигезләгән. Свами Сварупананд Җи Маһараҗ санньясага меңнән артык өйрәнчекне инициацияләгән. Аның күп өйрәнчекләре шул ук мәгълүматны дәгъва итү өчен рухи оешмалар нигезләүне дәвам иткәннәр.
Шри Парамаһанс Дьял Җи тарафыннан нигезләнгән ашрамнар Кришна Дваралар дип аталган. Адвайт-Сваруп Ашрам, Парамһанс Сатьяртһи Дһам, Шри Анандпур Сатсанг Ашрам шулай ук аңа һәм Шри Парамһанс Адвайт Матка карый.
Игълан ителгәнчә, алар килеп чыгышын 18-енче гасырда Тотапуридан дип уйлыйлар, ул шулай ук Рамакришнаның гурусы булган.
## Мәшһүр гурулар
*Шри Свами Адвайтананд Җи Маһараҗ
* Шри Свами Сварупананд Җи Маһараҗ 
* 
* Шри Свами Ваджрагьянанд Җи Маһараҗ 
* Шри Свами Беантананд Җи Маһараҗ 
* Шри Свами Даршан Пурнананд Җи Маһараҗ 
*Шри Свами Вичар Пурнананд Җи Маһараҗ
## Оешмалар
* Шри Анандпур Сатсанг Ашрам
* Сар Шабд Миссиясе (Адвайт Сваруп Ашрам)
* Парамһанс Сатьяртһи Миссиясе
*ШРИ АНАНДПУР ТРАСТ ( Ashoknagar, 473331, Madhya Pradesh )
*Шри Праягдһам Траст ( Pune, Maharashtra )
* Шри сант нагар (Rajasthan)

## Шулай ук карарга мөмкин
* Сант Мат
## Искәрмәләр

## Өстәмә укырга мөмкин
* *Shri Paramhans Advait Mat: A Life Sketch of the Illustrious Master of the Mat.*, Shri Anandpur Trust (1975) WorldCat
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Аһәң

**Аһәң** (, *аһәң*) — татар телендә яңгыраш, тон, ләззәтле кичереш мәгънәсендә кулланыла торган сүз.

## Этимология
Гарәп-фарсы шигъриятенә көйләп уку алымы хас булуында чагылган бу культурадагы музыка һәм шигъриятнең үтә тыгыз бәйләнеше *аһәң* сүзенә берьюлы  музыка һәм шигърият дөньясында мөһим урын алырга мөмкинлек бирә. Сүз фарсы телендәге آهنگ сүзеннән гыйбарәт һәм музыка, шигърияткә карата кулланыла. Музыкаль даирәдә *тон*, *көй*, *җыр,* *гармония* сүзләрнең синонимы булып тора. Мәсәлән, композитор сүзе фарсы теленә *аһәңсаз* буларак тәрҗемә ителә.

Бу җәһәттән, берьюлы башкарылган иҗат процессларын — шигырь өчен көйдән тыш темп һәм ритмны эзләү, аваз һәм сүзләрне үзе бер гармониягә таянып төзүне — аһәң сүзе белән тасвирлыйлар.

## Сәнгатьтә чагылышы

* Тукай аһәңнәре (вокаль-симфоник поэма) — Алмаз Монасыйпов тарафыннан иҗат ителгән әсәр. В.Р.Дулат Галиев ассызыклаганча, әсәрнең рус тәрҗемәсе () таләп ителгән мәгънәләргә тулысынча туры килми.

## Чыганаклар

* 
*
* 
* 

## Искәрмәләр

Төркем:Шигърият
Төркем:Музыка терминнары
Афаг Бәширкызы

*
*'Афаг Бәширкызы** (), ''чын исеме'' **Афаг Сәфәрова*', Афаг Бәшир кызы Сәфәрова (, *1955 елның 15 августы, ССРБ, Азәрбайҗан ССР, Бакы*) — совет һәм азәрбайҗан кино һәм театр актрисасы, Азәрбайҗанның халык артисты (1993). Азәрбайҗан дәүләт академия музыка театры актрисасы (1989 елдан). Азәрбайҗан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университеты профессоры.

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1955 ел]]ның [[15 август]]ында [[Бакы]]да театр һәм кино актеры  (*1925—1969*) гаиләсендә туган. Урта мәктәпне (1972), Мирага Әлиев исемендәге театр институтын тәмамлаган.

== Иҗаты ==
[[1973 ел|1973]]—[[1975 ел]]ларда Н. Б. Вәзиров исемендәге  эшли, дебюты — 1973 елның 24 декабрендә Мирза Ибраһимовның «Яхшы кеше» спектаклендә Сәрвиназ ролендә уйный.

[[1975 ел|1975]]—[[1989 ел]]ларда [[Хөсәен Араблинский]] исемендәге  уйный.

[[1989 ел]]дан —  актрисасы.

 профессоры.

[[2014 ел]]да Афаг Бәширкызы күренекле театр актерларын бүләкләү өчен «Бәшир Сәфәроглы исемендәге премия» булдыра.

Афаг Бәширкызы инициативасы белән Бәшир Сәфәроглы исемендәге Бакы музыкаль миниатюра театры  оештырыла. [[2004 ел]]да Мәскәү дәүләт сатира театры сәхнәсендә театрның беренче премьерасы (*«Россиядә кавказлыларның маҗаралары»'') була.

## Фильмография
* 1969 «Бәшир Сәфәр оглу»
* 1982 «Евләри көндәлән jар»
* 1986 «20+1»
* 1987 «Яшел күзлекле адәм»
* 1991 «Бәхт үзүjү»
* 1992 «777 №-ли иш»
* 1995 «Bala-başa bəla»
* 1996 «Yarımştat»
* 1999 «Яшел күзлекле адәм-2»
* 2001 «Некролог»
* 2002 «Яшел күзлекле адәм-3»
* 2003 «Dəvətnamə»
* 2005 «Girov»
* 2015 «Qaynanamız»
* 2016 «Həddən artıq uyğunluq»
* 2017 «Бәхт үзүjү-2»

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1989 — Азәрбайжанның атказанган артисты 
* 1993 — Азәрбайҗанның халык артисты .
* 1994, 2002 — «Алтын дәрвиш» театр премиясе 
* 2013 — «Шөһрәт» ордены (Азәрбайҗан) 
* 2015 — Азәрбайҗан президентының Почет дипломы 

## Сылтамалар
*  Президент наградил Афаг Баширгызы.  ann.az, 15.08.2015
*  В Азербайджане учреждена "Премия имени Башира Сафароглу".  ann.az,02.10.2014
*  Afaq Basirqizi. imdb.com

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Азәрбайҗан кино актрисалары
Төркем:Азәрбайҗан театр актрисалары
Төркем:Азәрбайҗанның халык артистлары
Төркем:Шөһрәт ордены (Азәрбайҗан) кавалерлары
Төркем:«Алтын дәрвиш» премиясе лауреатлары
Төркем:«Сәнгатькәр» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Азәрбайҗан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:Азәрбайҗан кәмитчеләре
Сәфәрова

**Сәфәрова** — фамилия.
* Афаг Сәфәрова (*[[Афаг Бәширкызы]]*, 1955), кино- һәм театр актрисасы, Азәрбайҗанның халык артисты (1993).
* Диана Сәфәрова (1984), кино- һәм арт-продюсер. Н. М. Сәфәрованың оныгы.
* Нәкыя Cәфәрова (1923―2021), Бөек Ватан сугышында катнашкан укытучы.  
----
* **[[Сәфәров]]**
## <small>Моны да карагыз</small>
* Сафаров
* Сәфәргалиев
* Сәфәргалин

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Бинг Кросби

**Гарри Лиллис Кросби** ( Такома, АКШ, 1903 елның 3 мае - Алькобендас, Испания, 1977 елның 14 октябре ), **Bing Crosby** буларак танылган җырчы ( *[[ Кронер|кронер]]* ) һәм ярым гасыр дәвамында карьерасы булган Америка актеры. Беренче мультимедиа йолдызы, Бинг Кросби XX гасырның иң күп сатылган һәм иң уңышлы музыкаль акты булды, Кросби рекорд сату, радио рейтингы һәм кино табышы буенча лидер булды - XX гасырның иң мөһим һәм абруйлы персонажларының берсе. Ул беренче мультимедиа артистларының берсе иде. 1934 - 1954 арасында Кросбиның альбомнары, радиостанцияләрдә югары *рейтингы* һәм дөньякүләм танылган кинолары белән җиңелмәс сатучы булган.  Ул еш кына тарихта иң популяр музыкаль актерларның берсе булып санала һәм бүгенге көндә иң электрон рәвештә язылган кеше тавышы.  Кросби сәнгать дәрәҗәсен ул шундый итеп аны куәтләде башка зур male тәрҗемәчеләр өчен иң Inspirations берсе, дип искә зур әһәмияткә ия, универсаль тора Фрэнк Синатра , Фэрит , Тимэсен, Джон Леннон , Элвис Пресли,  Майкл Бубле берничә исемне атарга. 

Bing Crosby бүгенге көндә бөтен дөнья буенча 1 миллиардтан артык рекорд сатты   , мөгаен, тарихта иң зур рекорд сатучысы, шулай ук **Ак Раштуа** дип аталган дөньяда иң күп сатылган җыр ( " Ак Раштуа "), бөтен дөнья буенча 50,000,000 данә сатылган. 

Аның диаграмма уңышлары әле дә тәэсирле: 396 индивидуаль карточка һәм 41 No. 1 хит, "Ак Раштуа" күп тапкыр кертелгәнен санасагыз, ул бу санны Битлз һәм Элвиска караганда 43кә кадәр китерер иде. Пресли кушылды.

Bing Crosby 2000-дән артык коммерция язмасын һәм якынча 4000 радио шоуны яздырды, шулай ук кино һәм телевидение күренешләренең киң исемлеге, ул тарихта иң күп язылган рәссам.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Дамбо (мультфильм)

**«Дамбо»** () — Walt Disney Productions тарафыннан 1941 елда чыгарылган американ мультфильм. Disney анимацион фильмнар исемлегендә 4нче фильм.

## Искәрмәләр

Төркем:АКШ мультфильмнары
Финляндия гимны

“**Maamme**” (“Туган ягым”) җыры – рәсми рәвештә расланмаган булса да, Финляндиянең милли һәм дәүләт гимны.

## Гимнның язылу тарихы

### Хор башкаруында, беренче аудиоязма
Бүген Финляндиядә кулланылган “Maamme” (“Туган ягым”) һимнының сүзләре 1846 елда шагыйрь Йоһан-Людвиг Рунеберг (Johan Ludvig Runeberg, 1804—1877) тарафыннан башта швед телендә язылган булган. Ә көен, Алманиянең Һамбург шәһәрендә туып, соңрак фин виолончельчесе, композиторы һәм, гомумән, “фин классик музыкасының атасы” дип танылган Фредрик Пациус (Fredrik Pacius, 1809—1891) иҗат иткән. Милли гимн исеменә дәгъва кылган шигырьләр һәм көйләр байтак булса да, аларның берсе дә халыкта киң таралыш тапмаган. Пациус һимнын беренче тапкыр 1848 елның 13 маенда Һелсинкиның академия хоры швед телендә башкарган.

Шуннан соң озак еллар дәвамында Рунебергның шигырен фин теленә юньләп тәрҗемә итә алмыйча азапланганнар. Ниһаять, 1889 елда Пааво Каяндер (Paavo Cajander), Юлиус Кронның (Julius Krohn) 1867 елда бастырылган тәрҗемәсен тиешенчә эшкәртүгә ирешкән. Ләкин Яансен исемле эстон язучысы моңа кадәр үк, 1869 елда, финнарны узып, Пациус көенә туган телендә сүзләр язган булган, аның шигыре, төрле бәйгеләрдә башкарылып, тиз арада эстоннарның милли һимны булып танылып та өлгергән.

Финляндиянең дәүләт хакимияте үз илендә халык һимны булып киткән әсәрне әле бүген дә рәсми рәвештә расламый. Эш, әлбәттә, аның тумыштан фин булмаган кешеләр тарафыннан иҗат ителүендә генә түгелдер. Музыка белгечләре фикеренчә, һимнның мотивы алманнарның “Папа һәм Солтан” (*Papst und Sultan*) исемле… туй-мәҗлес җырындагыга бик охшаш.

"Туган ягым"ны Александр Блок 1915 елда рус теленә күчергән, аның тәрҗемәсе әле бүген дә башкалар арасында иң уңышлы дип санала.

## Сүзләре
### Рәсми сүзләре
Гадәттә башкарыла торган беренче һәм соңгы унберенче куплетлары. Халыкара чараларда башкарыла торган кыска варианты.
#### Фин телендә

#### Швед телендә

#### Татарча версиясе

### Башка телләргә шигъри тәрҗемәләр

### Башлангыч текстлар

## Искәрмәләр

Төркем:Финляндия
Төркем:Илләр буенча гимннар
Татар гөсләсе

**Татар гөсләсе** (керәш. тат. *кöсля*)— керәшен татарлары арасында киң таралыш тапкан кыллы чиртмә музыка коралы. Славян һәм фин-угыр халыкларының гөсләләреннән кайбер яклары белән аерылып тора. 

## Тасвирлама
Гөслә татар халкының *борынгы традицияле* музыка уен коралларының берсе, иң әүвәл, керәшен татарлары төркеме мәдәниятенә карый.  Славян һәм башка халыклар гөсләсеннән аермалы буларак 12 пентатоника рәвешендә көйләнгән кылдан гыйбарәт. Гөсләгә озак еллар эпик, лирик җырлар кушылып җырланган, биюләр биелгән. Еш кына гөслә, кылкубыз һәм думбыра белән бергә ансамбльдә яңгыраган.

## Бүгенге көндә
Гөслә уен осталыгы кайбер керәшен татарларда бүгенге көнгә кадәр дә сакланып бара. 2016 елда Гәрәй Мәгъсүмҗанов Татарстанның бер авылыннан борынгы гөслә уен коралын таба, өйрәнә һәм шуның үрнәгендә гөсләләр ясый башлый. Бүгенге көндә Мәгъсүмҗанов керәшен татарлары гөсләсен генә түгел, ә мари гөсләләрен дә ясый.

2013 елда Эльмира Каюмова тарафыннан аудио һәм видеоязмалардан торган "Татар гөсләләре яңгырый" дигән җыентык дөнья күрә. Бу җыентыкта татар гөсләчеләре, аларның башкарган әсәрләр, уйнау осталыгы һәм башка төрле мәгълүмат бирелә.

## Шулай да карагыз

* Гөслә
* Татар халык музыка кораллары

## Чыганаклар

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Искәрмәләр


Төркем:Татар музыка кораллары