Эмма Гольдман

**Эмма Гольдман** (, шулай ук *Кызыл Эмма* исеме астында билгеле, 27 июнь 1869 ел — 14 май 1940 ел) — XX гасырның беренче яртысындагы Төньяк Американың билгеле анархизм вәкиле.

## Биографиясе
Эмма Гольдман Ковно (хәзерге Каунас, Литва) шәһәрендә яһүд гаиләсендә туган. Аның гаиләсе шәһәрдә зур булмаган кунакханә тоткан. Аңа 13 яшь булганда, гаиләсе Санкт-Петербург каласына күчә. Бу вакыт император Александр II «Халык иреге» () вәкилләре тарафыннан үтерелүе нәтиҗәсендә оештырылган сәяси репрессияләр чорына тура килгән. Бу елларда яшьләр арасында революцион кәефләр бик популяр була һәм аның белән Эмма да кызыксына башлый.

17 яшендә Эмма апасы Елена белән бергә АКШка эмиграциягә китә, биредә Нью-Йорк штатыннан Рочестер каласындагы туку фабрикасында эшли башлый. 1887 елда Эмма фабрика эшчесе Джейкоб Кершнерга кияүгә чыга һәм америка гражданлыгын ала. Чикагода Хеймаркеттагы фетнәдә катнашкан 4 анархистны асу турындагы хәбәрләр Эмманы америка анархистик хәрәкәткә кушылырга этәрә. Ул ире белән аерылыша, һәм апасын калдырып Коннектикут штатыннан Нью-Хейвен каласына, ә аннары — Нью-Йоркка китә. Бу чорда сәяси һәм социаль максатларны ашыру өчен көч куллану хаклыгын яклаган Иоганн Мостның лекцияләре аңа зур йогынты ясый.

Нью-Йоркта Эмма бу вакытта АКШтагы анархистик хәрәкәтнең мөһим фигурасы булган *Александр Беркман* белән таныша. Алар башта сөяркәләр булалар, ә соңрак 1936 елда Беркманның үлүенә кадәр дус булып калалар. Иоган Мостның теорияләре белән канатланып, алар революция максатларына кирәкле булган эшләр планын төзи башлыйлар. Гольдман һәм Беркман *Хоумстедтагы фетнә* тирәсендә булган вакыйгаларда катнаша. Биредә эшчеләр заводны басып ала һәм хакимиятне куа, моннан соң Пинкертон детективлары көч кулланып (берничә кеше һәлак була) аларны заводтан чыгара. Беркман завод идарәчесе *Генри Клэй Фрик*ны үтерү буенча план төзи һәм аны гамәлгә ашыра. Александр Беркманны кулга алалар һәм 22 елга төрмәгә ябуга хөкем итәләр. Тикшеренү барышында Эмма Гольдманның бу эшкә кагылышын дәлилли алмыйлар. Эмма актив рәвештә Беркманны төрмәдән иртә чыгару өчен көрәшә һәм 1906 елда, 14 елдан соң, аны иреккә чыгарылуына ирешә.

1893 елда Гольдман ил буйлап күп тапкыр йөреп сул хәрәкәтен яклап чыгыш ясый. Шул ук елда Нью-Йоркта эшсезләр алдында эскпроприацияга чакырып (*Эш сорагыз! Сезгә эш бирмәсәләр — икмәк сорагыз! Әгәр дә сезгә икмәк бирмәсәләр — аны үзегез алыгыз!*) чыгыш ясавы ихтилалга чакыру буларак бәяләнгән һәм Эмманы беренче тапкыр кулга алганнар. Нью-Йорк суды, гаепләү ягындагы бер шаһитка ышанып һәм яклау ягындагы унике шаһитның сүзләрен инкарь итеп, Эмма Гольдманны 1 елга иректән мәхрүм итүгә хөкем чыгара һәм аны Блэквелл-Айленд төрмәсенә ябалар.

Икенче тапкыр Эмманы тугыз көрәштәше белән бергә 1901 елның 10 сентябрендә АКШ Президенты *Уильям Мак-Кинли*ны үтермәкче булуда гаепләп кулга алалар.

## Хезмәтләре

* «Что я думаю...»  (1908)
* Брак и любовь  (1911)
* Торговля женщинами  (1911)
* «Трагическое в Эмансипации Женщины»  (1911)
* Ревность, её причины и возможное средство против неё  (1912)
* Анархизм / Пер. с инг. — М.: Голос труда, 1920 
* Патриотизм — Угроза Свободе 
* Прожившая свою жизнь  (тәрҗемәи хәл) / Living my life (en)
* Мое разочарование в России  / My Disillusionment in Russia (en)
* Мое дальнейшее разочарование в России / My Further Disillusionment in Russia (en)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* ''Шульман, Аликс''. Эмма Гольдман. Предисловие к сборнику «Red Emma Speaks» («Говорит Красная Эмма», 1970). Тәрҗемә Михаила Цовмы
* *Михаэль Дорфман. * Эмма Гольдман — борьба и любовь 
Төркем:Әлифба буенча фәлсәфәчеләр
Төркем:АКШ инкыйлабчылары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1940 елда вафатлар
Төркем:14 май көнне вафатлар
Төркем:Литвада туганнар
Төркем:1869 елда туганнар
Төркем:27 июнь көнне туганнар