open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Энҗе Мөэминова

**Энҗе Мөэминова**, Энҗе Һилалетдин кызы Мөэминова (*[[1924 ел]]ның [[18 май|18 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Бөгелмә кантоны]], [[Яңа Кәшер]] — [[2009 ел]]ның  [[2 март]]ы, ?*) — балалар язучысы, шагыйрә, укытучы. Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (*[[1994 ел|1994]]*). Рафаил Төхфәтуллин (*[[1998 ел|1998]]*) һәм Абдулла Алиш (*[[2005 ел|2005]]*) исемендәге премияләр лауреаты . СССР язучылар берлеге әгъзасы (*[[1965 ел]]дан*).

## Тәрҗемәи хәле

1924 елның 18 маенда ТАССР Бөгелмә кантоны (*[[1930 ел]]дан* Татарстан АССР Әлмәт районы) Яңа Кәшер авылында тимерче гаиләсендә туган. Әнисе вафат булгач, әтисе белән 1931 елга кадәр Тымытыкта яшиләр, аннан Әлмәткә кайталар. Әлмәт урта мәктәбен тәмамлагач (*[[1941 ел|1941]]*), унҗиде яшендә хезмәт юлын башлый. Сугыш елларында Югары Мактама авылында, соңрак Мәмәт һәм Габдрахман авылларында  мәктәптә математика укыта. 1944—1946 елларда читтән торып Казан дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетында укый. 1948 елда Ташкәнт педагогия институтының (*[[1998 ел]]дан* Низами исемендәге Ташкәнт дәүләт педагогика университеты) (*[[:uz:Toshkent pedagogika universiteti|uz]]*) математика бүлеген тәмамлый. Әлмәт районы Габдрахман авылына үзе эшләгән мәктәбенә кайтып, 1974 елга кадәр әлеге мәктәптә математика укыта.

2009 елның 2 мартында вафат була.

## Иҗаты

Ике дистәдән артык шигырь китаплары, очерк, җырлар, сценарийлар авторы. Балалар өчен дә, өлкәннәр өчен дә яза. Аның беренче шигырьләре 1957 елда вакытлы матбугатта басылган. 1961 елда «Ефәк яулыгым» исемле беренче шигырьләр җыентыгы дөнья күрә. «Әниләргә һәм нәниләргә» (*[[1964 ел|1964]]*), «Шигырьләр» (*[[1966 ел|1966]]*), «Синең өчен язам» (*[[1968 ел|1968]]*), «Бүләгем» (*[[1970 ел|1970]]*), «Чәчәкләр китердем», «Исемдә» (*[[1984 ел|1984]]*), «Әйтер сүзем бар», «Оныту мөмкинме соң», «Безгә килегез» (*[[1992 ел|1992]]*), «Үрдәгем үпкәләде», «Әйдәгез танышыйк», «Бәйрәмнәр» һ. б. китаплар авторы.
Җырлары: «Укытучыма» (*[[Ифрат Хисамов]] көе*), «Хәтерлим мин әле бүгенгедәй», «Әлмәтем минем», «Яшьлектә бары тик яз гына», «Белсәм әгәр», «Килер ул», «Әлмәтебез таңнары», «Моңнар булып калдың», «Бишек җыры» (*[[Роберт Андреев]] көе*) һ. б.

## Гаиләсе
Энҗе Мөэминованың өч баласы, 6 оныгы бар.
 
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1994 — Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре
* 1998 — Рафаил Төхфәтуллин премиясе
* 2005 — Татарстан язучылар берлегенең А. Алиш исемендәге премиясе — *«Бәйрәмнәр» китабы өчен*».

## Хәтер

* 1949—1974 елларда укыткан Габдрахман мәктәбе диварына истәлек тактасы эленгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
# Совет Татарстаны язучылары (*төзүчеләре [[Рәис Даутов|Даутов Р. Н.]], Нуруллина Н. Б.*). Казан, Татарстан китап нәшрияты, 1986.

## Сылтамалар

*  Энҗе Мөэминова.  Әхмәт Дусайлы порталы
*  Э. Мөэминова «Милләттәшләр» порталында
*   Галерея писателей Альметьевского края 

## Моны да карагыз

Төркем:Татар шагыйрьләре
Төркем:Татарстан шагыйрьләре
Төркем:Укытучылар
Төркем:Ташкент педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Абдулла Алиш премиясе лауреатлары
Төркем:Рафаил Төхфәтуллин премиясе лауреатлары
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Виталий Дмитриев-Ози

**Виталий Дмитриев-Ози** (, ,  — , ) — чирмеш телендә иҗат иткән язучы, шагыйрь, Россия язучылар берлеге әгъзасы (1998).
Маяковский урамы, 20 (Казан)

**Маяковский урамы, 20** — Казанның Маяковский урамында урнашкан, ? елда төзелгән ике катлы йорт. Бу йортта 1931-1938 елларда РСФСҖнең атказанган фән эшлеклесе Викторин Груздев яшәгән.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Маяковски урамы
Поморие искейолачыларының җәмәгать догаханәсе (Казан)

**Поморие искейолачыларының җәмәгать догаханәсе** — Казанның Межлаук урамында урнашкан, XVIII гасыр азагында - XIX гасыр башында Александр Шмидт проекты буенча төзелгән ике катлы йорт.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Межлаук урамы
Межлаук урамы, 28а (Казан)

**Шохинаның тегү фәбриге цехы бинасы** — Казанның Межлаук урамында урнашкан, XIX гасырның беренче яртысында Петр Пятницкий проекты буенча төзелгән бер катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Межлаук урамы
КАМАЗ-2 (футбол клубы, Яр Чаллы)

**КАМАЗ-2** — 1993 елда нигезләнгән футбол такымы.  футбол клубы буларак 1993-1997 елларда чыгыш ясаган.

## Казанышлар
* Россия чемпионатларында — икенче дивизионның 6 нчы зонасында 17 нче урын (1993).
## Сылтамалар
* http://footballfacts.ru/clubs/36710-kamaz2-naberezhnye-chelny#tab49_36710r

Төркем:Яр Чаллы спорт клублары
Төркем:Татарстан футбол клублары
Николай Байтирәков

**Николай Байтирәков** (, ,  — , ) — ар телендә иҗат иткән язучы, шагыйрь, тәрҗемәче, УАССР Дәүләт премиясе иясе (1985), Удмуртиянең халык шагыйре (1986).
## Искәрмәләр
Уттара Куру

**Уттара Куру** Һиндстанның төньягында урнашкан борынгы патшалык. Уттара Куру Төньяк Курулар дигәнне аңлата. Курулар Һиндстанда Ведик цивилизация вакытында кабилә булган. Шулай итеп, Уттара Куру Гималайлардан төньякка таба, Курулардан төньякта халык булган.
Кайбер тарихчылар бу патшалыкны Үзәк Азия Җөмһүрияте Кыргызстан дип күрсәтәләр. Бу идентификация Махабхарата эпосында нигезләнгән, анда Куру сугышчысы Бхишма Каси патшалыгыннан ике килен урлый һәм аларны үги бертуганы Вичитравирьяның хатыннары итә. 
Аила династиясе Пуруравалар (Һиндстан патшалары ай сызыгының беренче искә алынган патшасы) хөкеме вакытында Уттара Куру һәм Һиндстан Курулары бер үк Куру Империясенә кергән булырга мөмкин. Арджуна Уттара Курудан  Юдхиштхираның Раджасуя корбаны өчен хәрби кампания вакытында кертем җыйган.

## Шулай ук карагыз
*Борынгы Һиндстан Патшалыклары
*Куру Патшалыгы
*Уттаракуру

## Искәрмәләр
*Mahabharata of Krishna Dwaipayana Vyasa, translated to English by Kisari Mohan Ganguli

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Планетаның каршыда торышы

**Планетаның каршыда торышы** (кара-каршы торышы, оппозициясе) – Кояш системасында күк җисеменең һәм Кояш эклиптик озынлыклары аермасы 180° тигез булган торышы, ягъни күк җисеме «Кояш-Җир» сызыгының дәвамында урнашкан һәм Җирдән Кояшка каршы юнәлештә күренә.

Планетаның каршыда торышы югары планеталар (яки бүтән югары күк җисеме) өчен генә була ала, ягъни Җиргә караганда Кояштан еракрак урнашкан планеталар өчен.

Планетаның каршыда торышы вакытында планеталар бик яхшы күренәләр:
*планеталар Җирдән иң якын аралыкта урнашкан
*планеталар Кояш белән яктырылган ярымшары белән күренә, ягъни иң зур фазада була.

Айның Кояш белән каршыда торышы тулы ай фазасы вакытында була. Әгәр Айның эклиптик киңлеге бик кечкенә булса, Ай тотылу күзәтелә.

Эллиптик орбиталар булганга күрә **Бөек каршыда торышы** вакытында планета Җиргә кадәр иң якын аралыкта урнашкан. Әлеге күренеш Марсның каршыда торышы вакытында бик әһәмиятле.

Каршыда торышы вакытында планета төне буе күренә (көнчыгышта чыга, көнбатышта бата).

Каршыда торыш **☍** астрономик символы белән билгеләнә (Юникод коды U+260D).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*Кононович Э. В., Мороз В. И. Общий курс астрономии: учебное пособие. — М.: Едиториал УРСС, 2004. — С. 56–57. — 544 с. — ISBN 5-354-00866-2.
* Конфигурации планет / Ерпылёв Н. П. // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.


Төркем:Планетология
Вәли Килмәков

**Вәли Килмәков** (, ,  — , ) — ар телбелгече, филология фәннәре докторы (1993), профессор (1996), УАССРның һәм РФнең атказанган фән эшлеклесе (1991, 1993), Удмурт дәүләт университетының гомуми һәм ар (удмурт) телбелеме кафедрасы мөдире.
Хәй Сабитов

**'
**Хәй Сабитов''' (, ,  — , ) — удмурт телендә иҗат иткән шагыйрь, җырлар авторы, тәрҗемәче, УАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1956), СССР язучылар берлеге әгъзасы (1965). Габдулла Тукай һәм Муса Җәлил шигырьләрен удмурт теленә тәрҗемә иткән.
## Искәрмәләр

Төркем:Удмурт язучылары
Төркем:Әдәбият институтын тәмамлаучылар
Төркем:Удмурт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Миңсадыйк Гарипов

**Миңсадыйк Гарипов** (, ,  — , ) — рәссам, Удмуртиянең халык рәссамы (1996), РСФСҖнең атказанган рәссамы (1991), УАССРның Дәүләт премиясе иясе (1988).
Күк механикасы

**Күк механикасы** - күк җисемнәре хәрәкәтләрен өйрәнү һәм исәпләү өчен механика кануннарын куллана торган астрономия бүлеге, беренче чиратта Кояш системасының күк җисемнәре (Ай, планеталар, аларның иярченнәре, кометалар, кече җисемнәр) тикшерелә.

## Тарих

Беренче тапкыр Кеплер (1571-1630) планеталар хәрәкәт итү өч кануннарын таба, соңрак Исаак Ньютон (1643-1727) гомумиләштерелгән бөтендөнья тарту канунын тасвирлый.

XVII-XX гасырларда күк механикасы Ньютон классик механикасы нигезендә үстерелә. 

Астродинамикада күк механикасы ясалма иярченнәр һәм галәми корабларга карата кулланыла.

## Ньютонның классик кануннары

***Беренче канун яки инерция кануны**нда инерциаль хисап системалары тасвирлана: тышкы көч тәэсир итмәгәндә җисем тикторыш яки туры һәм тигез хәрәкәт итү халәтендә була. Тышкы көч булганда җисем тизләтелә, кәкре юлда хәрәкәт итүче җисем тизләнеш белән бара, бу тизләнешне гравитацион көч булдыра.
***Икенче канун яки көч кануны** буенча көч тизләнешкә туры пропорциональ, пропорциональлек коэффициенты - инертлык дәрәҗәсе - масса булып тора.
***Өченче канун** буенча тәэсир итүче көч каршы тәэсир итүче көчкә тиң, ләкин капма-каршы юнәлгән.
## Кеплер кануннары
::***Төп мәкалә: [[Кеплер кануннары]]***

***Эллипслар кануны**: Кояш системасының һәр планетасы эллипс буйлап әйләнә, эллипсның бер фокусында Кояш урнашкан.
***Мәйданнар кануны**: һәр планета Кояшның үзәге аша үтүче яссылыкта хәрәкәтләнә,  өстәвенә  Кояш һәм планетаны тоташтыручы радиус-вектор тигез вакытта тигез мәйданннарны  камап үткәрә.
***Гармоник канун**: планеталарның Кояш тирәсендәге әйләнү периодларының квадратлары планеталарның орбиталары зур ярым күчәрләр кублары буларак нисбәт ителә.
\frac{T_1^2}{T_2^2} = \frac{a_1^3}{a_2^3},

биредә T_1 и T_2 — планеталарның Кояш тирәсендәге әйләнү периодлары,   a_1 һәм a_2 — планеталарның орбиталары зур ярым күчәрләр озынлыклары.

Әлеге канун иярченнәр өчен дә үтәлә.

Исаак Ньютон Кеплерның өченче кануны төгәл булмавын күрсәткән, чынында канунда планетаның массасы керә:

\frac{T_1^2(M+m_1)}{T_2^2(M+m_2)} = \frac{a_1^3}{a_2^3},

биредә M — Кояш массасы,   m_1 һәм m_2 — планеталар массалары

Шуннан орбиталь периодлар һәм орбиталар билгеле булганда, планеталар һәм иярченнәр массаларын билгеләргә була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*Marquis de la Place. Mécanique céleste. Hillard, Gray, Little, and Wilkins, 1829.
*Кононович Э. В., Мороз В. И. Общий курс астрономии: учебное пособие. — М.: Едиториал УРСС, 2004. — С. 56–57. — 544 с. — ISBN 5-354-00866-2.
* Конфигурации планет / Ерпылёв Н. П. // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

## Моны да карагыз


Төркем:Планетология
Йонас Юшка

**Йонас Юшка** (Иван Юшкевич, , ,  — , ) — литва тәрҗемәчесе, телбелгеч, этнограф-тикшеренүче, 3 нче Казан ирләр гимназиясе укытучысы (1876-1886).
Экпирозис

**Экпирозис** ( *ekpyrōsis*, янгын) – стоиклык фәлсәфәсе вәкилләренең фикеренчә, һәрбер Бөек ел саен бөек янгын чыгып, галәмнең юкка чыгуы. Бу вакыйга даими рәвештә кабатлана: галәм уттан барлыкка килә һәм якынча 100 000 ел бара торган Бөек ел ахырында утка әйләнеп кайта. Бөек янгыннан соң галәм яңадан барлыкка килә (палингенезис), әмма яңа циклның ахырында янә һәлак була. Мондый фаҗига – катаклизмның (κατακλυσμός, «су күтәрелү»), ягъни җирнең су басу нәтиҗәсендә юкка чыгуының капма-каршысы дип санала.

Плутарх экпирозис идеясен Хриссип уйлап тапкан дип саный. Ләкин шул ук вакытта янгынның космологиядәге урыны хакында баштарак Һераклит үзенең тәгълиматын төзегән. Аның фәлсәфәсендә ут, яки янгын галәмне барлыкка китерүче, аны тәртипкә салучы көч (архэ) буларак карала. «Тимерче утыннан» дөнья коела, аннан, тарихның аерым чорларында дөнья җимерелә һәм ут хәленә кайта. Экспирозис вакытында тар-мар килү һәм палингенезиста яңадан барлыкка килү вакыйгасы апокатастасис дип атала. Шундый бер циклны стоиклар *диакосмесис* (διακόσμησις) дип атаганнар. Бу хакта Лаэртлы Диоген хәбәр итә.

## Шулай ук карагыз
* Стоиклык
* Палингенезис
* Апокатастасис

## Искәрмәләр
 
## Чыганаклар
* *Stoicorum Veterum Fragmenta*, 2.605 
* Michael Lapidge, 'Stoic Cosmology,' in: John M. Rist (ed.), *The Stoics,* Cambridge University Press, 1978, pp.&nbsp;161–186, pp.&nbsp;180–184. 
* J. Albert Harrill, "Stoic Physics, the Universal Conflagration, and the Eschatological Destruction of the “Ignorant and Unstable” in 2 Peter", in: Tuomas Rasimus, Troels Engberg-Pedersen, Ismo Dunderberg (eds.), ''Stoicism in Early Christianity'', Baker Academic, 2010, p.&nbsp;121. 

Төркем:Стоиклык
Төркем:Борынгы Греция фәлсәфәсе
Төркем:Эсхатология
Гхоша

**Гхоша** (Санскрит телендә:घोषा) Борынгы Ведик чор Һиндстан хатын-кыз фәлсәфәчесе һәм багучысы булган. Яшь чагыннан бирле ул тире авыруыннан газапланган ул аны ямьсезләндергән. Ашвиннар аны  дәвалаганнар һәм аңа янә яшьлек, сәламәтлек һәм матурлык биргәннәр. Нәтиҗәдә ул кияүгә чыккан һәм аның улы булган. Ул Ведаларны яхшы белгән һәм Ригведада ике гимн язган. She was called as *mantradrika* meaning well versed in mantras. Ул шулай ук Брахмавадини буларак мәгълүм булган яки Брахмананың сөйләшүчесе яки игълан итүчесе һәм максатлы рухи тормыш алып барган.

## Биографиясе
Гхоша Ведик чор вакытында Һиндстанда туган. Аның әтисе Какшиват булган, ә дәү әтисе Диргхатамас булган һәм алар икесе дә Ригведа гимннары язганнар. Ул тире авыруыннан интеккән һәм әтисенең өендә утырган. Гимн буенча ул лепрадан интеккән, ул аны ямьсезләндергән. Шулай итеп ул озак вакыт дәвамында целибат тоткан. Ул дәртле итеп Ашвиннарга дога кылган, бу шул вакытның илаһи игезәкләре, алар яшьләндерүдә маһир. Алар аны Мадху Видхьяга, Ведик тәгълиматка өйрәткәннәр, бу яшьлекне сакларга өйрәнү һәм гаять зур белемгә ия булу фәне, бу аны тире авыруыннан арындырыр өчен. Аның гел дога укып торганга күрә Ашвини Кумарлар аны тире проблемасыннан дәвалаганнар һәм матурлыгын кайтарганнар. Аннан соң ул янә кияүгә чыккан. Аның улы, Сухстья булган, ул шулай ук Ригведада шигырь уйлап чыгарган.

Гхоша Ашвини Кумарларны мактап ике гимн төзегән, алар Ригведаның "Мандала" (китабының) ике "сукта"сында бар, X-ынчы бүлек, 39-ынчы, 40-ынчы гимннар һәрберсендә 14 шигырь бар. Беренче гимнда Ашвиннар мактала. Икенче гимн шәхси теләк ул аның шәхси хисләрен һәм кияүгә чыгарга теләвен чагылдыра. Ике гимн:


Ашвиннар Сезнең балкып торучы арбагыз — ул юлыннан кая бара? Кем аны Сезнең өчен бизи, Каһарманнар, чөнки һәр көнне ул таң атканда иртә белән һәр йортка керә, ул монда корбан вакытында дога аша туа?
Ашвиннар, Сез кая, кич белән һәм иртә белән? Сезнең туктау урыны кайда, төнлә Сез кайда ял итәсез? Я Каһарманнар мин Сездән шуны ялварам. "Минем белән көндез булыгыз, һәм минем белән төнлә булыгыз."


## Искәрмәләр

## Библиографиясе
*
*
*
*
*

Төркем:Һинд дине
Фердинанд Лая

**Фердинанд Лая** (, ,  — , ) — эстон ветеринары, ветеринария докторы (1929), профессор (1930), ЭССР ФА академиге (1946), ЭССР ФА терлекчелек һәм ветеринария институты директоры (1947-1950).
Янис Лиепинш

**Янис Лиепинш** (, ,  — , ) — латыш рәссам, Латвия мәдәният фонды премиясе иясе (1930, 1934), ЛатССРның халык рәссамы (1964).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Диндаров

**Диндаров** — фамилия.
* Илдус Диндаров (1949), журналист, язучы.
* Ирек Диндаров (1953—1999), журналист, язучы. И. Г. Диндаровның энесе.
* Айваз Диндаров, тарих фәннәре кандидаты. И. Г. Диндаровның улы.

Төркем:Фамилияләр
Дхара (Ходае)

Һинд динендә **Дхара** (Санскрит телендә: धरा) физик Галәм Ходайлары Васуларның берсе. Ул җирне һәм җир элементын чагылдыра, гәрчә Җир ул гадәттә Пхритви Алиһәсе, ә Ходай түгел. Дхара (Санскрит телендә: धारा) ул су агымына яки шарлавыкка карый торган Санскрит төшенчәсе.
## Тышкы сылтамалар
* "*[https://web.archive.org/web/20050205220859/http://vedabase.net/sanskrit/d/dhara Dhara References]*". Vedabase.net.

Төркем:Һинд дине
Ирек Диндаров

**Ирек Диндаров**, Ирек Гали улы Диндаров (*[[1953 ел]]ның [[5 сентябрь|5 сентябре]], [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], Октябрь районы, [[Биккол]] — [[1999 ел]]ның [[30 апрель|30 апреле]], [[РФ]], [[ТР]], [[Яр Чаллы]]*) — язучы, публицист. Чаллы шәһәр радиосы җитәкчесе (*[[1989 ел|1989]]—[[1993 ел|1993]]*). Татарстанның язучылар (*[[1998 ел]]дан*) һәм журналистлар  берлекләре әгъзасы.

## Тәрҗемәи хәле
1953 елның 5 сентябрендә Татарстан АССР Октябрь (*[[1997 ел]]дан* Нурлат) районы Биккол авылында укытучы гаиләсендә туа. Туган авылында сигезьеллык мәктәпне, Фома авылында урта мәктәпне, Казан дәүләт университетының тарих-филология бүлеген (*[[1974 ел|1974]]*) тәмамлаган.
Беренче мәкаләләре, хәбәрләре бишенче класста укыганда Октябрь районы «Дуслык» газетасында басылган. Язмалары «Социалистик Татарстан», «Татарстан яшьләре», «Яшь ленинчы» (*[[2014 ел]]дан* «Сабантуй» журналы), «Дуслык» газеталарында даими рәвештә басыла килә. Казан дәүләт университетын тәмамлагач, 1974 елда комсомол юлламасы белән Чаллы шәһәренә килә. КамАЗның  пресс-рам заводы матбугат үзәге җитәкчесе була. Аннары Октябрь районының «Дуслык», Тукай районының «Якты юл» газеталарында корреспондент булып эшли. Тукай районы халык контроле комитетында бүлек мөдире, агрегат заводында халык контроле комитеты рәисе, двигательләр заводында фирка комитеты сәркатибе урынбасары вазыйфаларын башкара.

Чаллы шәһәр (*татар*) радиосына нигез салучыларның берсе. 1989 елның февраленнән 1993 елның апреленә кадәр — Татарстан телерадиокомпаниясенең Чаллы шәһәр радиосы җитәкчесе (баш мөхәррире).
 
1993–1994 елларда — шәһәр информация агентлыгында директор урынбасары. 1994 елның апрель аеннан — Яр Чаллы шәһәр хакимиятенең матбугат үзәге җитәкчесе.

1999 елның 30 апрелендә вафат.

## Иҗаты
1974 елдан Чаллыда яшәп иҗат иткән. 1993 елдан республика газета һәм журналларында, шулай ук «Бөгелмә авазы» газетасында ике дистәдән артык әсәре, парча, хикәяләре басылып чыга. 1995 елда «Төркиягә сәяхәт» исемле беренче китабы дөнья күрә. 1996 елда  «Әбләев хикмәтләре» китабы чыга. 1998 елда Татарстан язучылар берлегенә кабул ителә. Чаллы шәһәре татар журналистлары берләшмәсе рәисе, «Заман» (*[[Төркия]]*) газетасының редколлегия әгъзасы булган.

## Китаплары
* Төркиягә сәяхәт (*сәяхәтнамә, [[Яр Чаллы]]: [[КамАЗ]] нәшрияты, [[1995 ел|1995]]*) 
* Әбләев хикмәтләре (*Яр Чаллы, [[1997 ел|1997]]*)
* Йолдыз җиле (*Соңгы мөнәҗәт. Яр Чаллы: «Хәерле иртә» нәшрияты, [[2000 ел|2000]]*).

## Гаиләсе
Улы Эмиль, кызы Лилия.

## Сылтамалар
* Ирек Диндаров. Яр Чаллы шәһәре үзәкләштерелгән китапханәләр челтәре
* *Гөлназ Әһлиуллина.*  Ирек җырчысы (фәнни-эзләнү эше)
* *Рәис Зарипов.*  Ирек яулаган азатлык мәйданы. «Ватаным Татарстан», 11.01.2014

## Моны да карагыз
*  Ирек Диндаров турында радиотапшыру. 02.02.2018 (*аудио, 13:26*)

## Искәрмәләр


Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Татар язучылары
Төркем:Татарстан язучылары
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Татарстан журналистлары
Төркем:Мөхәррирләр
Габдулла Тукай урамы (Белорет)

**Габдулла Тукай  урамы** (, ) — Башкортстанның Белорет шәһәрендә урнашкан кечкенә урам. 
Почта индексы 453502. ОКАТО коды 80410000000.
Координатлары 53°58'59* т.к. һәм  58°23'20* кч.оз.

## Урнашуы
Агыйдел елгасының (елгада ясалган 552 *м* киңлектәге буаның – Белорет сусаклагычының) уң як ярында, шәһәрнең 1 Май торак районында, Түбән авылда, Белорет металл кою комбинатыннан ерак булмаган, сөзәк өлешендә урнашкан. Төньяк-көнбатыштан көньяк-көнчыгышка таба, буага перпендикуляр рәвештә сузыла. Зур  белән киселештән башлана, карагай-каен урманы чиге белән тәмамлана. Кызыл Армия урамы, Рябовский тыкрыгы, Луначарский урамы, Текә  белән кисешә.

## Тарих

## Игътибарга лаек объектлар
Шәхси йортлардан башка игътибарга лаек объектлар юк. Урам башыннан ерак түгел (*уң якта*) металл кою комбинаты биналары һәм (*сул якта*) 23нче урта мәктәп (*Луначарский урамы, 96*) урнашкан.

## Галерея

## Әдәбият
# Атлас городов Республики Башкортостан. Екатеринбург, 2010.

## Сылтамалар
*  Литературные улицы Белорецка 
*  Белорецк и немного Башкирии 
*  Улицы г. Белорецка. Башкирская энциклопедия
*  Белорет картасы 
*  Белоретның интерактив картасы
*   Тукай урамы картада

## Искәрмәләр


Төркем:Россия урамнары
Төркем:Белорет
Төркем:Габдулла Тукай хөрмәтенә аталган объектлар
Махаджаналар

**Махаджаналар** Ходай Вишнуның унике делегат агенты, алар кешеләргә тугърылык юлыннан барырга юлламаны тапшыралар. Сүз "бөек шәхесләр" дигәнне аңлата, һәм шулай ук Көнбатыш Чалукьялар хөкемдарларының идарәчеләре яки рәсми кешеләре өчен дә кулланган.

Бхагавата Пуранада (6.3.20-21) унике Махаджананың исемлеге китерелгән, алар Ходай Вишнуның иң зур тугърылары һәм Бхагавата - дхарма белгечләре. Алар Ходай Брахма, Нарада, Шива, дүрт Кумара, Дэвахути улы Капила, Сваямбхува Ману, Прахлада, Джанака, Бхишма, Махабали, Шука һәм Яма Махарадж.

## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Ихсанов

**Ихсанов** — фамилия.
* Әнәс Ихсанов (1866—?), сәяси золым корбаны.
* Әхтәм Ихсанов (*[[Әхтәм Ихсан]]*) (1908—1992), шагыйрь, тәрҗемәче (*[[Уфа]]*).
* Ильяс Ихсанов (1959), спортчы, тренер (*триатлон*).
* Рамазан Ихсанов (1930—1982), Әлмәт театры актеры актеры (1960—1982). ТАССР халык артисты (1979).
* Рамил Ихсанов, музыкант (*[[Уфа]]*).
* Рәфыйк Ихсанов (1965), запастагы полковник (2006), РФ Каһарманы (2000).

## Моны да карагыз
* Ихсанова
* Иксанов
* Иксанова

Төркем:Фамилияләр
Ихсанова

**Ихсанова** — фамилия.
* Венера Ихсанова (1933―2019), журналист, «Яшь ленинчы» (1960—1977) һәм «Азат хатын» (1977—1988) журналларының баш мөхәррире. ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1974).
* Ләбибә Ихсанова (1923―2010), язучы, журналист. ТАССР (1972), РСФСР (1983) атказанган мәдәният хезмәткәре.
* Нәҗибә Ихсанова (1938―2021), Камал театры актрисасы. ТАССР халык (1982), РСФСР атказанган (1987) һәм РФ халык (2000) артисты. Тукай премиясе иясе (1998).
* Әлия Ихсанова (1984), спортчы (*чаңгы спорты*).

## Моны да карагыз
* Ихсанов
* Иксанов
* Иксанова

Төркем:Фамилияләр
Хедебю

**Хедебю**(Хайтхабу, , , *боронго-исланд теле*: *Heiðabýr* —  *heiðr* = буш, и *býr* = җирлек) — Дания викингларның иң мөһим сәүдә үзәге.

Шлей фьордта, Балтыйк диңгезе һәм Төньяк диңгез сәүдә юллары чатында (биредә корабльләр, Өресундтан читтән, волок белән тартып алып күчерелгән), Каролингская империясе һәм Дания чигендә урнашкан. Башка атамалар - *Воловий* (Оксенвег) яки *Гәскәр юлы* (Хервег :en:Hærvejen). Бүген Шлезвиг-Фленсбург районы Бусдорф торак пункты (Шлезвиг-Һольштейн), Германия-Дания 42 км чакрым чигендә урнашкан (А7 автомагистрале буенча).

## Кызыклы фактлар
*Кайбер норман теориясен яклаучылар (алар арасында Нацизм идеологлары), Рюрик Ютланд (Дания) Хедебю сәүдә үзәгеннән  конунг Рөрик Ютландлы белән тиңлиләр.

Төркем:Дания
Муса Җәлил урамы (Белорет)

**Муса Җәлил урамы** (, ) — Башкортстанның Белорет шәһәрендә урнашкан урам. Почта индексы 453510. ОКАТО коды 80410000000.

## Урнашуы
Муса Җәлил урамы — Белорет шәһәренең Косогорный торак районында (бистә) урнашкан кечкенә урам.

Агыйделнең уңъяк кушылдыгы булган Нура елгасының уңъяк яры буенча сузылган. Шәһәр (Косогорный бистәсе) читендәге бушлыктан башланып, Куприн урамы белән киселештә тәмамлана. Урам башыннан 2002 елда рәсми рәвештә ябылган, 2004 елда сүтелеп алынган Белорет тар колеялы тимер юлы үтә. Кыска , Тургенев тыкрыгы, Кыска тыкрык белән кисешә.

## Тарих

## Игътибарга лаек объектлар
Шәхси йортлардан башка игътибарга лаек объектлар юк. Урамнан ерак түгел Нура елгасы аша салынган җәяүлеләр күперенә үтү юлы бар.

## Галерея

## Әдәбият
# Я помню! Я горжусь! Биобиблиографический указатель (*отв. ред. Л. В. Кузьмина; сост. Е. Н. Ситнова, И. С. Кореневская*). Белорецк: Оникс, 2009.
# Атлас городов Республики Башкортостан. Екатеринбург, 2010.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Муса Җәлил урамы картада
*  Я помню! Я горжусь! Издание посвящено героям и участникам Великой Отечественной войны, именами которых  названы улицы г. Белорецка и Белорецкого района.
*  Литературные улицы Белорецка 
*  Белорецк и немного Башкирии 
*  Улицы г. Белорецка. Башкирская энциклопедия
*  Белорет картасы 
* Белоретның интерактив картасы

Төркем:Русия урамнары
Төркем:Белорет 
Төркем:Муса Җәлил хөрмәтенә аталган объектлар
Бирелмәләр

**Бирелмәләр** — теркәлгән мәгълүмат;
кеше белән яки автоматик чаралар ярдәме белән аралашу, интерпретацияләү, яки эшкәртү өчен яраклы күренештәге фактларның, төшенчәләрнең яки аңлатмаларның күрсәтелеше (ISO/IEC/IEEE 24765-2010).

Компьютер белемендә яки Информацион технологияләрдә:
* Бирелмәләр — кат-кат интерпретацияләүгә бирелә торган, тапшыру, элемтә яки эшкәртү өчен яраклы формальләршерелгән күренештәге мәгълүматнең күрсәтелеше (ISO/IEC 2382:2015).
* Бирелмәләр — информацион системнар яки аларның кулланучылары эш итә торган мәгълүмат күрсәтелеше формалары (ISO/IEC 10746-2:1996).

Метрологиядә:
* Бирелмәләр — төп яки чыгарылма үлчәү берәмлекләренә һәм/яки күрсәткечләргә тиңләштерелгән мәгънәләр җыелмасы (ISO/IEC 15939:2007, ISO/IEC 25000:2005).

Мәгълүмат белән алмашып торып булсын өчен, ул кайбер *күрсәтелеш формасына* (мәсәлән, бирелмәләргә әвереләнергә) ирешергә тиешенә карамастан, мәгълүмат иң башта шундый күрсәтелешнең интерпретациясе (мәгънәсе) була (ISO/IEC/IEEE 24765:2010). Шуңа күрә, таләпчән мәгънәдә, ***«мәгълүмат» «бирелмәләр»-дән аерылып тора***. Формаль булмаган контекстта бу ике термин еш кына синоним буларак файдаланыла.

## Шулай ук карагыз
* Биометрик бирелмәләр
* DIKW (мәгълүмати иерархия «бирелмәләр, мәгълүмат, белем, хикмәт»)
* Ачык бирелмәләр
* Ачык фәнни бирелмәләр
* Шәхси бирелмәләр

; Матбагачылыкта
* Чыгарылыш бирелмәләр
* Чыга торган бирелмәрәр

; Компьютер белемендә
* Бирелмәләр нигезе
* Күләмле бирелмәләр
* Икешәрле бирелмәләр
* График бирелмәләр
* Метабирелмәләр
* Бирелмәләр моделе
* Геобирелмәләр
* Бирелмәләр төзелеше
* Бирелмәләр тибы
* Текст бирелмәләре
* Формат

## Искәрмәләр

Төркем:Бирелмәләр
Габдулла Тукай урамы (Бөре)

**Габдулла Тукай  урамы** (, ) — Башкортстанның Бөре шәһәрендә урнашкан кечкенә урам. 
Почта индексы 452451. ОКАТО коды 80415000000.

## Урнашуы
Бөре елгасының уңъяк кушылдыгы булган *Казиха* елгасына коючы *Калмаза* елгасының уңъяк ярында, шәһәрнең көнчыгыш өлешендә урнашкан шәхси йортлардан торучы кыска урам. *8 Март урамы* белән киселештән башлана, *Бурновская* урамы белән киселештә тәмамлана. Бер урам да аны кисеп үтми.

## Тарих

## Игътибарга лаек объектлар
Шәхси йортлардан башка игътибарга лаек объектлар юк. Урам башыннан бакча кишәрлекләре башлана.

## Галерея

## Әдәбият
# Атлас городов Республики Башкортостан. Екатеринбург, 2010.

## Сылтамалар
*   Литературные улицы Бирска 
*  Бирск (улицы, носящие имена людей). Башкирская энциклопедия
*  Бөренең интерактив картасы
*     Тукай урамы Бөре картасында

## Искәрмәләр


Төркем:Россия урамнары
Төркем:Бөре
Төркем:Габдулла Тукай хөрмәтенә аталган объектлар
Мировой суд

**Мировой суд** яки **Җәмәгать суды**- Россиянең хөкем системасына керүче гомуми юрисдикциядәге суд.

Мировой суд карый торган граждан эшләре Россия Федерациясенең Граждан-процессуаль кодексының 23-нче статьясында билгеләнә.

Мировой арадашчы Федераль канун белән аның компетенциясенә кертелгән эшләрне үзе генә карый. Хөкем участкаларын бүленеш, мировой судьяларның һәм хөкем участокларының саны «Россия Федерациясе субъектларында мировой судьяларның гомуми саны һәм хөкем участокларының саны турында» № 218-ФЗ Федераль законы белән билгеләнә.
## Моны да карагыз
*Башкортстан Республикасының юстиция эшләре буенча дәүләт комитеты
## Искәрмәләр

Төркем:Мәхкәмәләр
Каттегат бугазы

**Каттегат бугазы** (, ) — Скандинавия ярымутравы белән Ютландия ярымутравын аеручы һәм Төньяк диңгезне Скагеррак, Өресунд, Кече Бель һәм Зур Бельт бугазлары аша Балтыйк диңгезе белән тоташтыручы бугаз.

## География

Озынлыгы якынча 200 км, киңлеге төньякта 60 км дан көньякта 122 км га барып җитә. Тирәнлеге 10-30 м, төньяк өлешендә 50 метрдан артык.

Бугазга коючы елгалар: Гета-Эльв, Лаган, Ниссан, Этран, Виска (Швеция эченнән), Гудено (Дания эченнән).

Иң зур утраулары — Самсө, Лесө, Анхольт.

Бугазда ике агым өстенлек итә: өске катламнардагы чагыштырмача тозлылыгы кимрәк булган төньякка юнәлгән агым һәм тирәнлектәге тозлылыгы чагыштырмача югарырак булган көньяк тарафка юнәлгән агым.

«Каттегат» атамасы һолланд диңгезчеләре жаргоныннан барлыкка килгән. Башта «мәче өчен ишек» ( — «мәче» һәм  — «тишек») дип аңлатылган сүз, соңрак навигация өчен авыр һәм сайлыклары күп булган тар бугазга карата кулланылган. Е. М. Поспеловның топонимия сүзлегендә бугазның атамасы борынгы скандинав теленнән *kati* (кораб) һәм *gate* (юл) — «кораб юллары» дип аңлатыла.

## Искәрмәләр


Төркем:Дания
Төркем:Скандинавия
Колумбия президентын сайлаулар (2018)

**Колумбия президентын  сайлаулар** () — 2018 елның 27 маенда  (1нче тур) һәм 17 июнендә (2нче тур) уза. Беренче турда бер кандидат та 50% тавыш җыймагач, 2018 елның 17 июнендә иң күп тавыш җыйган ике кандидат арасында икенче тур үткәрелә. Икенче турда Колумбиянең демократик үзәге кандидаты Иван Дуке Маркес көндәше Густаво Петроны 53, 97 % : 41. 81 % тавыш җыеп, җиңә.

## Президентлыкка кандидатлар
Конституция нигезендә, Колумбия  президенты гомумхалык яшерен туры сайлау юлы белән сайлана һәм тагын бер срокка сайлана ала, бер тапкырдан да артык (өченче срокка) яңадан сайлана алмый. Беренче турда бер кандидат та 50% тавыш җыймаса, 1нче турда иң күп тавыш җыйган ике кандидат арасында икенче тур үткәрелә.  





## Нәтиҗәләр

## Сылтамалар
*    Colombia's 2018 Elections
*   Итоги президентских выборов в Колумбии.  euronews.com, 18.06.2018

## Искәрмәләр
 

Төркем:2018 ел сайлаулары
Төркем:Колумбия тарихы
Кофи Аннан

**Кофи Атта Аннан** (1938 елның 8 апреле – 2018 елның 18 августы) – ганалы дипломат, ул 1997 елның гыйнварыннан 2006 елның декабренә кадәр Берләшкән Милләтләр Оешмасы Генераль сәркатибе вазифасында хезмәт итте. Кофи Аннан һәм БМО 2001 елда Тынычлык өчен Нобель бүләге иясе булдылар. Ул Кофи Аннан вакыфына нигез салучы һәм аның рәисе иде, шулай ук Нельсон Мандела нигезләгән «Аксакаллар» халыкара оешмасының җитәкчесе булды.

Аннан Кумаси шәһәрендә туа, аннан Макалистер көллиятендә икътисад өйрәнә, Женева институтында халыкара мөнәсәбәтләр юнәлешендә укый, Массачусетс технология институтында идарә эшен өйрәнә. 1962 елда БМОда эшли башлый, Бөтендөнья сәламәтлек оешмасының Женевадагы офисында хезмәт итә. Шуннан соң БМО штаб-фатирларында төрле вазифаларны билгели, шул исәптән 1992 елның мартыннан 1996 елның декабренә кадәр Генераль сәркатипнең урынбасары буларак тынычлык урнаштыру эшләрен җитәкли. БМО Иминлек шурасы 1996 елның 13 декабрендә аны Генераль сәркатип итеп билгели, соңрак Генераль ассамблея бу карарны раслый. Шулай итеп ул БМО хезмәткәрләре арасыннан билгеләнгән беренче генераль сәркатип була. 2001 елда ул яңа мөддәткә сайлана. 2006 елның 31 гыйнварында эш мөддәте тәмамлана, аның эшен Пан Ги Мун дәвам итә.

Генераль сәркатип вазифасын биләгән елларда Аннан БМОның катлаулы бюрократия системасына үзгәрешләр кертә; КИВ (ВИЧ) инфекциясенә каршы көрәшә, аеруча Африкадагы программаларны көчәйтә; БМО Дөньякүләм килешүен башлап җибәрә. Иминлек шурасын киңәйтмәгән өчен аны бик каты тәнкыйтьлиләр, «Ризык өчен Нефть» программасы белән бәйле тикшерү эшләре башлагач, аның үзеннән дә сорау алалар. БМОдан киткәч, ул 2007 елда халыкара үсеш юнәлешендә эшли торган Кофи Аннан вакыфын нигезли. 2012 елда Аннан БМО һәм Гарәп дәүләтләре Лигасының Сүриядәге уртак махсус вәкиле итеп билгеләнде. Ул һаман дәвам итә торган конфликтның чишелешен табарга булышырга тиеш була, әмма БМОның тиешенчә эшләмәве, уңышка ирешә алмавы аркасында бу вазифадан баш тарта. 2016 елның сентябрендә Мьянмада мөселманнарны җәберләүне тикшерергә тиешле БМО махсус комиссиясен җитәкли.

Кофи Аннан 2018 елның 18 августында озакка сузылмаган авырудан соң Швейцариядә, Берн шәһәрендә вафат булды.
БМО гамәлдәге Генераль сәркатибе Антониу Гутерреш Кофи Аннан тынычлык чемпионы һәм көчне игелеккә юнәлтүче шәхес иде дип әйтте.

## Шәхси тормыш һәм үлем
1965 елда Кофи Аннан аксөяк гаиләсендә туып-үскән нигерияле Тити Алакийага өйләнә. Берничә елдан соң аларның кызлары Ама һәм соңрак уллары Коджо туа. 1970-еллар ахырында гаилә таркала башлый, һәм алар 1983 елда рәсми рәвештә аерыла. 1984 елда Аннан Нана Аннанга – БМОдагы швед милләтле юрист һәм атаклы Рауль Уалленбергның туганына – өйләнә. Нананың беренче никахта туган кызы Нина бар

Кофи Аннан озакка сузылмаган авырудан соң 2018 елның 18 август иртәсендә Швейцариянең Берн шәһәрендә вафат була.

## Шулай ук карагыз

* Тынычлык өчен Нобель бүләге ияләре

## Сылтамалар

Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:Хәйриячеләр
Төркем:Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:БМО Генераль сәркатипләре
Икшваку

**Икшваку** (Санскрит телендә: इक्ष्वाकु, татлы сүз сөйләүче берәү); (Пали телендә: *Okkāka*), Ману Вайвасватаның ун улларының берсе, ул Борынгы Һиндстанда, Косала Патшалыгында Кояш династиясесенең Икшваку династиясенең ун улларының берсе. Вишну Пурана буенча аның йөз улы булган, аларның иң олысы Викукши булган. Икшвакуның башка улының исеме Ними булган, ул Видеха династиясен нигезләгән.

## Шулай ук карагыз
*Сурьяванша
*Камма
*Кшатрия
*Сакет

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Vishnu Purana Book 4 ch. 1 and 2, P-348 to 377
*THE VALMIKI RAMAYANA - IIT Madras

Төркем:Һинд дине
Таулы чирмеш теле

**Таулы чирмеш теле** — таулы мариларның теле, мари теленең таулы сөйләше нигезендә әдәби тел. Сөйләшүчеләр саны - 36 822 (2002 ел халык санын алу буенча). Марий Элның Таулы Мари районында, Юрино районында, Килемары районында, һәм шулай ук Түбән Новгород өлкәсенең Воскресенски районында һәм Киров өлкәсенең Яраң районында таралган. Мари телләренең көнбатыш таралу төбәкләрен алып тора.
Таулы чирмеш теле, болын чирмеш теле һәм рус теле белән бергә Марий Эл Республикасының дәүләт телләренең берсе булып тора.
Таулы чирмеш телендә **' һәм **' газеталары, ** әдәби журналы чыга, Таулы чирмеш радиосы тапшыра.

## Таралышы
2002 ел Бөтенроссия халык санын алу буенча таулы чирмеш телендә сөйләшүчеләр саны түбәндәгечә булган:

## Таулы чирмеш телен бу чит илләрдә өйрәнәләр һәм шуның буенча эзләнүләр алып баралар
Австриядә - Вена Университетында,
Венгриядә - Сомбатһей университетында һәм Будапешт университетында
Алманиядә - Гамбург университетында һәм Гёттинген университетында
Канадада - Торонто университетында
Норвегиядә - Тронһейм университетында
Польшада - Познань университетында
Финляндиядә - Һельсинки университетында һәм Турку университетында
Франциядә - Париж университетының Көнчыгыш телләр университетында
Швециядә - Лүнд университетында
Эстониядә - Тарту университетында

Төркем:Лингвистика
Миславский урамы, 11 (Казан)

**Миславский урамы, 11** — Казанның Миславский урамында урнашкан,  XVIII гасырның беренче яртысында төзелгән ике катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Миславски урамы
Миславский урамы, 16 (Казан)

**Миславский урамы, 16** — Казанның Миславский урамында урнашкан, XIX гасырның икенче яртысында төзелгән ике катлы кирпеч бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Миславски урамы
Ремезова йорты (Казан)

**Ремезова йорты** — Казанның Карл Маркс һәм Миславский урамнары кисешкән урында урнашкан, XIX гасырның беренче яртысында төзелгән ике катлы бина. Әлеге вакытта бу бинада Казакъстан Республикасының Генераль консуллыгы урнаша.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Карл Маркс урамы
Төркем:Казанның Миславски урамы
Карл Маркс урамы, 9/15 (Казан)

**Карл Маркс урамы, 9/15** — Казанның Карл Маркс һәм Миславский урамнары кисешкән урында урнашкан, XVIII гасырның беренче яртысында төзелгән ике катлы бина. Берничә тапкыр үзгәртеп корылган. Бу бинада 1822/23-1918 елларда (тәнәфесләр белән) Казан руханилар училищесы; 1941 елның сентябрь-ноябрь айларында 334 нче укчы дивизиясе штабы урнашкан.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Карл Маркс урамы
Төркем:Казанның Миславски урамы
Карл Маркс урамы, 11/12 (Казан)

**Карл Маркс урамы, 11/12** — Казанның Карл Маркс һәм Миславский урамнары кисешкән урында урнашкан, 1770 елда Василий Кафтырев проекты буенча төзелгән ике катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Карл Маркс урамы
Төркем:Казанның Миславски урамы
Благочиние башкармасы бинасы (Казан)

**Благочиние башкармасы бинасы** — Казанның Карл Маркс һәм Япиев урамнары кисешкән урында урнашкан, 1774 елда Василий Кафтырев проекты буенча 1 нче гилдия сәүдәгәре Фөдор Постников акчасына төзелгән ике катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Карл Маркс урамы
Төркем:Казанның Япиев урамы
Харитонов басмаханәсе бинасы (Казан)

**Харитонов басмаханәсе бинасы** — Казанның Миславский урамында урнашкан, XIX гасыр башында төзелгән өч катлы бина. 1874 һәм 1908 елларда үзгәртеп корыла.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Миславски урамы
Ужениновлар утарының баш йорты (Казан)

**Ужениновлар утарының баш йорты** — Казанның Карл Маркс урамында урнашкан, 1835 елда Фома Петонди проекты буенча төзелгән ике катлы кирпеч бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Карл Маркс урамы
Женева халыкара мөнәсәбәтләр институты

**Женева халыкара мөнәсәбәтләр институты** — халыкара мөнәсәбәтләр буенча  уку йорты. Институт Женева университетының факультеты дип оештырыла.
Институтта француз һәм инглиз телләрендә укыталар.
Институтка керү өчен бакалавр дәрәҗәсе кирәк. Инглиз яки француз теле буенча имтиханнар тапшырыла.

## Уку бәясе
Елга 5000 швейцария франкы булса, акча кире кайтарыла. Аена стипендия — 1800 франк.

Институтта магистр һәм доктор дәрәҗәсе алырга мөмкин.
Бакалаврга укытмый.

## Географик чыгышы буенча студентлар
* 23% — Швейцария
* 34% — Европа
* 13% — Африка
* 11% — Төньяк Америка
* 10% — Көньяк Америка
* 8% — Азия
* 1% — Океания

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Сайты

Төркем:Швейцария югары уку йортлары
Асылыкүл

**Асылыкүл** — Башкортстандагы иң зур күл, Дәүләкән шәһәренең көнбатыш — төньяк-көнбатышында, каланан 27 км еракта урнашкан. Башкортстан Җаек алдының урман-дала зонасына керә. Күл өстенең мәйданы — 23,5 км ярославль өлкәсе sup өлкәсе 2 ярославль өлкәсе, sup өлкәсе , тирәнлеге исә — 5,1 метр. Аның барлык — 8, киңлеге — 5 км. Күл урыны бурташ, гипс кебек тау токымнарының куелуыннан Бәләбәй калкулыгының киң хуҗалыгында хасил булган.

## Атаманың чыгышы
Моннан бик күп еллар элек бу күл булмаган. Бурангол авылы аша Асылы дигән елга агып яткан. Ул Чәрмәсәнгә койганчы. Күл урынында Ташлытау калкып торган. Бөтен тирә-як урман булган.

Моннан берничә йөз ел элек, җәйге көннәрнең һәркайсында, тау артында кара болыт калккан. Бик нык күк күкрәгән, яңгыр коя башлаган. Яңгыр шулкадәр көчле койганчы — Асылы елгасы авылны басып киткән. Кешеләр аяктан яткан, хайваннар үкергән.

Иртәгесенә карасалар — Ташлытауның уртасы убылган, шул урында зур күл барлыкка килгән. Асылы елгасы агышын борып, шул күлгә коя башлаган. Әнә шуңа бу күлне Асылыкүл дип атаганнар.

## Урыны
Күл чокыры Олылау, Тоболга, Олы Карагач, Кече Карагач түбәләре һәм Ташлытау сырты арасында урнашкан.

Яз мизгелендә Асылыкүлгә Шарлама чишмәсе агып төшә. Су кимәле күтәрелгәндә күлдән Асылы Өйдерәк инеше агып чыга һәм Кече Өйдерәк елгасына (Димнең уң кушылдыгына) коя.

Асылыкүл атамасының килеп чыгышына бәйле фикерләр рәвештә, үзгәрә. В. И. Даль аны Ачулы рәвешендә язып калдырган һәм шулай аңлаткан: «Ачык, төпсез, бәлки, ягъни ачулы, чөнки, чыннан, ниндидер сәбәпләр аркасында күл үзгәреп тора, җәелә һәм кире лайла, арта һәм кими». Башкортча Аслыкүл — «ике төпле күл», Асылкул — «матур күл» була, дип тә фараз кылганнар. А. Г. Бессонов белән Ж. Г. Киекбаев исә атаманы «горько-тамагы соленое озеро» дип тәрҗемә иткән. Р. 3. Шәкүров та шушындый карашта.

## Моны да карагыз
*Заятүләк белән Сусылыу

Төркем:Башкортстан географиясе
Төркем:Русия күлләре
Юзеф Твардҗицки

**Юзеф Твардҗицки** (, ,  — , ) — администраив-хуҗалык эшлеклесе, банкир, икътисадчы, Быдгощ шәһәре президенты (1945-1949).
Ян Пилсудски

**Ян Пилсудски** (, ,  — , ) — Польша сәясәтчесе, хокукчы, Польша Сеймы депутаты (1928-1931), Польша Сеймы маршалы урынбасары (1930-1931), Польша финанс министры (1931-1932), Польша банкы рәисе урынбасары (1932-1937).
Артур Марушевски

**Артур Томаш Марушевски** (, ,  — , ) — Польша хәрби-дәүләт эшлеклесе, Тарнополь (1933-1935), Познань (1935,  1935-1939) һәм Вилнә (1939) воеводасы.
Станислав Оконевски

**Станислав Оконевски** (, ,  — , ) — Польша дәүләт һәм мәхкәмә-хәрби эшлеклесе, сөргендәге Польша югары контроль пулаты рәисе (1949-1966).
Габдулла Тукай урамы (Ишембай)

**Габдулла Тукай урамы** (, ) — Башкортстанның Ишембай  шәһәрендә урнашкан кечкенә урам. 
Почта индексы 453213. ОКАТО коды 80420000000.
Координаталары 53°26'45"N   56°3'47"E

## Урнашуы
Агыйдел елгасының уңъяк кушылдыгы булган Тәйрүк елгасының (*[[:ba:Тәйрүк (йылға)|ba]]*) сулъяк ярында, шәһәрнең көнчыгыш өлешендә (Майский торак районында) урнашкан шәхси йортлардан торучы кыска урам. Крылов урамы белән киселештән башлана, Гайдар урамы белән киселештә тәмамлана. Бер урам да аны кисеп үтми.

## Тарих
Бөек татар шагыйре Габдулла Тукай (*[[1886 ел|1886]]—[[1913 ел|1913]]*) хөрмәтенә аталган.

## Игътибарга лаек объектлар
Шәхси йортлардан башка игътибарга лаек объектлар юк.
 
## Галерея

## Әдәбият
# Атлас городов Республики Башкортостан. Екатеринбург, 2010.

## Сылтамалар
*   Ишимбай (улицы, носящие имена людей). Башкирская энциклопедия
*  Ишембайның интерактив картасы
*      Тукай урамы Ишембай картасында

## Искәрмәләр


Төркем:Россия урамнары
Төркем:Ишембай
Төркем:Габдулла Тукай хөрмәтенә аталган объектлар
Саар

**Саар** (, ), ()  — Алманиянең федераль җире. Башкаласы — Саарбрүккен шәһәре. Исеме Саар елгасыннан алынган.

## География
Саар Алманиянең көньяк-көнбатышында урнашкан, Райнланд-Пфальц федераль җире һәм шулай ук Франция һәм Лүксимбур белән чиктәш.

## Тарихы
Саар җире 1945-1957 елларда Франция протектораты була, мөстәкыйль дәүләт статусында 1952 елгы Олимпия уеннарында катнаша, Саарның хәтта үзенең валютасы була. Франция «Саарланд» исемле аерым дәүләт төзергә тәкъдим итсә дә, Саар халкы 1955 елда узган референдумда Федератив Алмания Җөмһүриятенә яңадан кушылуны яклап чыга.

1957 елның 1 гыйнварыннан Саар Алманиягә кушыла һәм аның унынчы федераль җире була.

## Дәүләт төзелеше
Кануннар чыгару органы — Саар Ландтагы (), аның әгъзалары халык тарафыннан сайлана. Башкарма орган — Саар җире хөкүмәте (*Saarländische Landesregierung*), ул ландтаг тарафыннан сайлана. Премьер-министрдан (*Ministerpräsidenten des Saarlandes*) тыш, аңарга Райнланд-Пфальц җире министрлары керә. Конституция күзәтчелеген Саар конституция мәхкәмәсе (*Verfassungsgerichtshof des Saarlandes*) башкара. Югары мәхкәмә инстанцияләре — Саар җиренең югары мәхкәмәсе (*Saarländisches Oberlandesgericht*) һәм Саар югары административ мәхкәмәсе (*Oberverwaltungsgericht des Saarlandes*).

## Административ бүленеше
Саар җире районнарга (*<span lang="de">Landkreis</span>*) һәм ирекле шәһәрләргә (*<span lang="de">Kreisfreie Stadt</span>*) бүленә, районнар шәһәрләрне (*<span lang="de">Stadt</span>*) һәм мөҗтәмәгый берлекләрне(*<span lang="de">Gemeinde</span>*) үз эченә ала, зуррак шәһәрләр үз чиратында округларга бүленә (*<span lang="de">Ortsbezirk</span>*).

### Районнар шәһәрләр

;Районнар:
# Мерциг-Вадерн (MZG)
# Нойнкирхен (NK)
# Саарбрюккен (SB)
# Саарлуис (SLS)
# Саарпфальц (HOM)
# Санкт-Вендель (WND)
### 20 мең кеше яши торак пунктлар




### Регионнар
* Bliesgau
* Saargau
* Schwarzwälder Hochwald
* Sankt Ingbert — Kirkeler Waldgebiet
* Sankt Wendeler Land
* Warndt

Төркем:Алмания
Иван Дуке Маркес

**Иван Дуке Маркес** (, *[[1976 ел]]ның [[1 август]]ы, [[Колумбия]], [[Богота]]*) — Колумбия сәяси һәм дәүләт эшлеклесе, 2014—2018 елларда сенатор. 2018 елның 7 августынннан  Колумбия президенты.

## Тәрҗемәи хәле
1976 елның 1 августында Колумбия башкаласы Боготада туган. Әтисе Иван Дуке Эскобар (*[[1937 ел|1937]]—[[2016 ел|2016]]*) шахталар министры  (1985—1986), Антьокия департаменты губернаторы (1981—1982) һәм Милли регистратор (1998—2002) була.

Колумбиянең Серхио Арболеда университетында юриспруденция һәм АКШта Америка университетында халыкара икътисадый хокук өйрәнә. Джорджтаун университетында дүләт идарәсен үтә, Гарвард бизнес мәктәбендә укый.  
1999 елдан Анд үсеш корпорациясе киңәшчесе булып эшли. Соңрак финанс министры Хуан Мануэль Сантосның (булачак Колумбия президенты) киңәшчесе була.
2001—2013 елларда Америкаараүсеш банкында (BID) эшли: 2001—2010 елларда Колумбия, Перу һәм Эквадорның башкарма директораты өлкән киңәшчесе вазифасында, 2010—2013 елларда — мәдәният, иҗат һәм бердәмлек бүлеге башлыгы. 
Колумбиянең элекке президенты Альваро Урибеның киңәшчесе (2010 елның 31 маенда Газзә ярлары буенда Израиль белән  Төркия арасында килеп чыккан инцидентны тикшерү буенча БМО халыкара комиссиясе эше вакытында).
2014 елда Колумбиянең демократик үзәге һәм уң коалициядән Сенатка сайлана.

## 2018 елгы президент сайлаулары
2017 елның декабрендә Колумбиянең демократик үзәгеннән президентлыкка кандидат була. Беренче турда 39 % тавыш җыя һәм  сайлауларның икенче турына үтә. Икенче турда 53, 97 % : 41. 81 % тавыш җыеп, көндәше Густаво Петроны җиңә.

## Сылтамалар
*  Рәсми сайт  
* Иван Дукеның тәрҗемәи хәле.  РИА Новости, 08.06.2018 
* Кандидат в президенты Колумбии намерен сохранить соглашения с повстанцами. РИА Новости. 08.06. 2018 
* *Вероника Доваль.*  Новый президент Колумбии. euronews.com, 08.08.2018

## Искәрмәләр


Төркем:Колумбия президентлары
Төркем:Икътисадчылар
Төркем:Дәүләт башлыклары
Төркем:Шәхесләр:Колумбия
Вахитов урамы (Ишембай)

**Вахитов урамы** (, ) — Башкортстанның Ишембай шәһәрендә урнашкан кечкенә урам.
Почта индексы 452451. ОКАТО коды 80415000000.
Координаталары 53.449715, 56.053388

## Урнашуы
Агыйдел елгасының уңъяк кушылдыгы булган Тәйрүк елгасының (*[[:ba:Тәйрүк (йылға)|ba]]*) сулъяк ярында, шәһәрнең көнчыгыш өлешендә урнашкан кыска урам. Губкин урамы белән киселештән башлана, Чкалов урамы белән киселештә тәмамлана. Бер урам да аны кисеп үтми.

## Тарих
Казан губернасы (*хәзерге* Апас районы) Шыгай авылында туган  Социалистик Хезмәт Каһарманы нефтьче Әкмал Вахитов (*[[1900 ел|1900]]—[[1957 ел|1957]]*) хөрмәтенә аталган.

## Игътибарга лаек объектлар
Урам шәхси һәм биш катлы йортлардан (тулай тораклар) тора. Урамнан ерак түгел, шәһәрнең  И. М. Губкин исемендәге паркы, 79нчы комплекста госпитальләрдә яралардан үлгән сугышчыларга куелган һәйкәл (обелиск), Бөек Ватан сугышы елларында госпитальдә үлгән маҗар-алман хәрбиләре каберлеге урнашкан.
* 7нче йорт — «Шатлык» кибете.

## Галерея

## Әдәбият
# Атлас городов Республики Башкортостан. Екатеринбург, 2010.

## Сылтамалар
*   Урам панорамасы
*   Ишимбай (улицы, носящие имена людей). Башкирская энциклопедия
*   Ишембайның интерактив картасы

## Искәрмәләр


Төркем:Русия урамнары
Төркем:Ишембай
Витольд Орловски

**Витольд Орловски** (, ,  — , ) — Польша табибы, Казан  (1907–1918) һәм Тум (1918–1919) университетлары профессоры, *Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej* журналының баш мөхәррире (1928–1948), Польша ФА академиге (1951).

## Искәрмәләр
Тадеуш Орловски

**Тадеуш Орловски** (, ,  — , ) — Польша табибы, таугизәр, Польша фәннәр академиясе президиумы әгъзасы (1969-1980, 1984-1989), Польша нефрология җәмгыяте президенты.
Тадеуш Банахевич

**Тадеуш Банахевич** (, ,  — , ) — Польша астрономы, геодезист, математик, Ягелло университеты профессоры, шул ук университет каршындагы күзәтүханә директоры (1919-1954), Халыкара астрономия берлеге вице-президенты (1935-1938)
## Искәрмәләр

Төркем:Математиклар
Төркем:Астрономнар
Нибелунглар турында җыр

**Нибелунглар турында җыр** () — XII гасыр — XIII гасыр башында ахырында язылган урта гасыр алман эпик поэмасы, дастан. Кешелекнең иң танылган әсәрләре исәбенә керә. Анда V гасырда алман ыруларының  һуннар белән туганлык төзүе һәм багланышлар турында сөйләнә.

Әсәрдә легендар франк батыры Зигфрид белән Бургундия принцессасы Кримхильданың никахы турында сөйләнелә, Зигфрид һәлак булгач, Кримхильданың үч алу турында бәян ителә.
## Фактлар
*Урта гасырларда Маҗарстанны Һуннар Патшалыгы дип озак атадылар, «Нибелунглар турында җыр» романда  Маҗарстан - Һуннар Патшалыгы дип телгә алына.

Төркем:Әлифба буенча әдәби әсәрләр