open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Воздвиженка (Зәй районы)

**Воздвиженка** () ― Татарстанның Зәй районында 1922―1978 елларда гамәлдә булган, 1978 елда Зәй шәһәре составына кушылган торак пункт (авыл).
## География
Авыл Дала Зәе елгасының сул кушылдыгы булган Карамалы елгасы буенда, Зәй тимер юл станциясеннән 3 км,  Яр Чаллы пристаненнән 60 км ераклыкта  урнашкан. Координаталары: киңлек 55.268916, озынлык 51.997940.
## Демография

Төп халык – руслар, татарлар.
## Шәхесләр

## Тарих
Авылны 1922 елның язында Зәй шәһәрчегеннән күчеп утырган 18 крестьян хуҗалыгы нигезләгән. Яңа авылга () беренчеләрдән булып Н. Ф. Крапивин, А. С. Мачтаков, Д. Д. Ратников, Ф. Г. Спиридонов һ. б. күченгән.
Яңа торак пунктка Зәй престол бәйрәме һәм Хач Торгызу чиркәве () хөрмәтенә Воздвиженка исеме бирелгән .
Административ яктан торак пункт 1930 елга кадәр Чаллы кантонына, 1930―1934 елларда Ширәмәт, 1935 елдан Зәй, 1963 елдан Чаллы, 1972 елдан Зәй районнары составында.
Авыл халкы игенчелек, терлекчелек, умартачылык белән шөгыльләнгән.
Күмәк хуҗалыклар оеша башлагач, 1930 елда авылда Чкалов исемендәге авыл хуҗалыгы артеле (колхоз) оеша. Беренче рәис итеп И. А. Клепиков сайлана .
Бөек Ватан сугышы елларында (1941―1945) авылдан фронтка киткән 19 кеше әйләнеп кайтмый (һәлак була яисә хәбәрсез югала).
1950 елның июнендә, күмәк хуҗалыкларны эреләндерү башлану белән Чкалов исемендәге колхозны «Тракторист» (үзәге Корчажка), 1958 елда «Красный Маяк» колхозы (үзәге Поручиково) белән берләштерәләр. 1959 елда 7 хуҗалыкны кушып эреләндерелгән хуҗалыкка «Кызыл Маяк» исеме бирелә (үзәге Якты Күл).
1961―1962 елларда Зәй ДРЭСының суыткыч буасын тутыру сәбәпле, Воздвиженка авылына Корчажка авылы күчерелә. Хәзер әлеге авыл исеме бакча җәмгыяте исемендә сакланып калган.
РСФСР Югары Советы президиумының 1978 елның 5 апрелендәге «Яңа Зәй бистәсен республика буйсынуындагы шәһәр итеп үзгәртеп кору һәм аңа Зәй исеме бирү турындагы» Указы нигезендә, Воздвиженка авылы (Яңа Зәй штб, Иске Зәй штб, Беренче Бөгелде, Заготзерно, Мирный бистәләре белән бергә) Зәй шәһәре составына кертелә . Зәй шәһәре составында Воздвиженка бистәсе бар.
Бистәдә руслар, татарлар, башка милләт вәкилләре яши. Бистә халкы Зәй шәһәренең сәнәгать предприятиеләрендә, бер өлеше авыл хуҗалыгында эшли.
## Әдәбият
* Воздвиженка. // Заинская энциклопедия (гл. редактор-составитель В. С. Малахов). К.: Издательство «Реноме», 1994. – С. 39.
## Сылтамалар
## Моны да карагыз
* Иске Зәйдәге Хач торгызу чиркәве
## Искәрмәләр


Төркем:Зәй районының торак пунктлары
Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Воздвиженка

**Воздвиженка** ― топоним, гидроним.
## Россия
;Татарстан
* Воздвиженка ― Зәй районы торак пункты, 1922―1978 елларда авыл, 1978 елдан Зәй шәһәре бистәсе.
* Воздвиженка ― Лениногорск районы авылы.

;Башкортстан
* Воздвиженка ― Архангел районында 1981 елда юкка чыккан авыл.
* Воздвиженка ― Әлшәй районы авылы.
* Воздвиженка ― Туймазы районы авылы.
* Воздвиженка ― Хәйбулла районы авылы.

;Диңгез буе крае
* Воздвиженка ― Уссурийск шәһәр округы торак пункты.
 
;Чиләбе өлкәсе
* Воздвиженка ― Агаповка районы авылы.
* Воздвиженка ― Кәсле районы торак пункты.
 
;Ырынбур өлкәсе
* Воздвиженка ― Сарыкташ районы авылы.

## Казакъстан
;Акмола өлкәсе
* *Воздвиженка* ― Целиноград районы Норесел авылының 2016 елга кадәрге атамасы.
;Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе
* *Воздвиженка* ― Күкпекте районы Үкелекыз авылының 199? елга кадәрге атамасы.

## Башкалар
;Гидроним
* Воздвиженка ― елга, Сухона кушылдыгы.

## Моны да карагыз
* *Воздвиженская* ― Казанның Карл Маркс урамының элекке исеме.

Төркем:Топонимнар
Face

**Иван Тимофеевич Дрёмин** (**FACE** тәхәллүсе астында танылган; 1997 елның 8 апреле, Уфа, Башкортстан республикасы, Россия) — Россия рэп-башкаручы, җырчы һәм җырлар авторы.

## Тормыш юлы
Иван Дрёмин 1997 елның 8 апрелендә Уфада туа. Милләте буенча рус. Уфа шәһәренең 5 нче лицеенда укыган. Җиденче сыйныфка кадәр музыка мәктәбендә укый, соңрак бокс белән шөгыльләнә, шәһәр ярышларында медальләр ала. Урта белем алган һәм БДИ нәтиҗәләре буенча вузга керә алмаган. Аны армиягә йөзендә татуировкалар һәм кайбер авырулар аркасында алмаганнар.

Беренче җырын 2015 елда әбисе акчасына язган. Октябрьдә үк үзенең беренче «Проклятая печать» мини-альбомын чыгара. Альбомга алты җыр керә: «Шаринган», «Гоша Рубчинский», «Rock Star», «Проклятая печать», «Суицид» һәм «Бездельник» трекы.

2016 елның 7 мартында «Vlone» мини-альбомын (5 җыр), 9 июньдә — «Mayhem» (3 җыр), 25 июльдә — «Playboy» (4 җыр) чыгара.

2017 елның 8 апрелендә үзенең 20 еллыгына дебютлы «Hate Love» студия альбомын чыгара. Аңа 16 трек кергән.

2017 елның 11 октябрендә «вДудь» тапшыруы кысаларында Юрий Дудька интервью бирә.

2019 елның 1 февралендә Face үзенең беренче «Slime» микстейпын чыгара.

## Шәхси тормыш
Видеоблогер Марьяна Ро белән очраша.

Аның әтисе, Тимофей Дрёмин, 2019 елда шулай ук видеоблогер булган: аның каналы «Тимоха Против Всех» дип аталган.

## Дискография

### Студия альбомнары
* 2017 — *Hate Love*
* 2017 — *No Love*
* 2018 — *Пути неисповедимы*
* 2019 — *12*
* 2021 — *Искренний*

### Микстейплар
* 2017 — *Revenge*
* 2019 — *Slime*

### Мини-альбомлар
* 2015 — *Проклятая печать*
* 2016 — *Vlone*
* 2016 — *Mayhem*
* 2016 — *Playboy* (HellaSketchy белән берлектә)
* 2021 — *Жизнь Удалась*
* 2021 — *Варвар*
* 2021 — *Krazy*

## Бүләкләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* *Александр Горбачёв*. «Россия — это один большой мем». Рэпер Фейс о новом альбоме, Путине, Навальном, Оксимироне, эмиграции и отношениях с богом. *Meduza* (2018 елның 24 сентябре).
* *Андрей Недашковский*. С Face на колёсах. *the-flow.ru* (2017 елның 4 декабре).

Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1997 елда туганнар
Төркем:8 апрель көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Башкортстан җырчылары
Төркем:Россия хәрби көчләренең 2022 елда Украинага кертелүенә каршы чыкканнары
Qalfaq

**Qalfaq** — Türki xalıqlarda kiñ taralğan baş kiyeme.

## İskärmälär

Төркем:Татар киемнәре
Төркем:Хатын-кызларның баш киеме
Галисий теле

**Галисий теле**, Галисия теле (*Galego*) ― галаико-португал субтөркеменең роман теле, күбесенчә Испаниянең Галисия автоном җәмәгатендә сөйләшелә. Урта гасырлар дәвамында галисий теле португал теле белән лингвистик берлек тәшкил иткән (галаикопортугал).
Шулай ук галисий теленең төрле юрамаларында Эо-Навиа комаркасында, Астуриянең көнбатышында һәм Эль Безьеро һәм Санабриянең көнбатышында, Кастилья һәм Леонның төньяк-көнбатышында сөйләшелә.
Кайбер лингвистлар галисий теленең өлеше итеп шулай ук Эстремадураның иң төньяк-көнчыгышында *фала* дип аталган Халама үзәненең өч авылының сөйләшен кертәләр.
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Сицилия теле

**Сицилия теле** (, ) ул Сицилия утравында һәм аның юлдаш утрауларында сөйләшелә торган роман теле. *Калабро-Сицилия* юрамасы көньяк Калабриядә сөйләшелә, анда ул көньяк Калабро дип атала. аеруча Калабрия төбәге шәһәр метрополиясендә, Үзәк һәм көньяк Калабрия, Италия ярымутравында Апулиянең көньяк өлешләре (Салентино диалектлары) һәм  Кампаниядә көньяк Салерно провинциясендә (Чилентано диалекты) диалектлар кайбер лингвистлар тарафыннан Сицилия диалектлары белән киңрәк Ерак Көньяк Италия тел төркемен формалаштыра (Итальян телендәː ) дип фараз ителә.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Алдар (әкият персонажы)

**Алда́р** (*Алдар таз, Алдар күсә*) — татар фольклоры персонажы, башкорт әкиятләрендә дә киң таралган. Хәйләкәр кеше борынгы заманда ук туган көнкүреш әкиятләрендә очрый. Төрле хәйләләр белән Алдар башка әкияти персонажларны алдый.

Татар һәм башкорт халык әкиятләре персонажы Алдар «Алдар белән Яман», «Алдар белән чәчән», «Пеләш Алдар һәм муллалар»,  «Алдар белән Зөһрә» һ. б. әкиятләрдә очрый.

Үткен акыллы Алдар  — хәйлә, җитезлек һәм алдакчы образы.

Алдар халык акылын үз эченә ала. Алдар образы кешеләрнең наданлык, ахмаклык сыйфатларына капма-каршы тәңгәлләштерелә.

Башкорт әкиятләрендә Алдар хан, мулла яки сәүдәгәрләр белән очраша. Очрашу, гадәттә, Алдар аларны алдап китүе белән тәмамлана.  

Казакъ халык әкиятләрендә Алдар Көсе (казакча Алдар Көсе — ягъни Сакалсыз Алдар) дигән уйлап чыгарылган фольклор персонажы, кыска юмористик һәм сатирик миниатюралар һәм мәзәкләр герое бар.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
*Татар энциклопедиясе. Казан, 2008. 

## Әдәбият
* Башкирское народное творчество (БНТ). т. I—VIII — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1987—1995. т. V — Бытовые сказки.

Төркем:Татар мифологиясе
Корчажка

**Корчажка** ― топоним.
## [[Россия]]
; Татарстан
* Корчажка ― Зәй районында 1960-еллар башында юкка чыккан авыл.
; Курган өлкәсе
* Корчажка ― Мишкино районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Тамгалы-Тас

Координаталары 

**Тамгалы́-Та́с** (*«тамгалы таш»*) — Алматы шәһәреннән 120 км төньякка Или елгасы янында ызанлык, анда кыяларда күп петроглифлар, серле Илаһлар сурәтләре, соңрак вакыт Буддачылык язмалары сакланып калган. Петроглифлар арасында меңнәрчә таш кыя сурәте аералар, алар арасында иң мәшһүрләре булып Будда Шакьямуни сурәтләре, Чиксез Яктылык Буддасы Амитабха һәм Чиксез Мәрхәмәтлелек бодхисаттвасы Авалокитешвара сурәтләре тора. Буддачылык рәсемнәре һәм язмаларыннан тыш VIII-IX гасыр борынгы төрки руник язмалар белән таш бар, бу язмаларны фараз ителгәнчә кыпчаклар калдырган.
Тамгалы-Тас мәдәни һәйкәл буларак Казакъстан хөкүмәте яклавы астында булып тора һәм ачык күк астында Буддачылык гыйбадәтханәсе булып тора, моның турында ызанлыкка кергәндә тактада әйтелә.
## Тарихы
X гасырда Җидесуга барганда Буддачылык миссияләрнең берсе Или елгасы ярында туктагач, җир тетрәве булган һәм зур таш кыя кисәге җиргә төшкән, моны Һиндстанга кайтырга кирәк дип юраганнар. Ватылып төшкән кыя кисәгендә алар тарафыннан Будданың өч сурәте кисеп ясалган булган.
Башка юрама буенча язмалар калмыклар тарафыннан *«[[тодо-бичиг|тодорхой номын бичиг]]»*-та («ачык әдәби язу») ясалган булган, ул 1648 елда Зая Пандита Огторгуйн тарафыннан ясалган булган һәм өч гасыр буена күчмә монголлар тарафыннан кулланылган булган, алар Будда образларын кисеп ясаганнар.
Тамгалы-Таста ташларның өйрәнүе XIX гасыр ахырында башланган булган. 1856 елда Чокан Вәлиханов урынның рәсемнәрен ясаган, 1899 елда монголистика белгече Алексей Позднеев Рус Археологик җәмгыяте "Язмалар"ында язмаларның һәм рәсемнәрнең тәфсилле тасвирламасын биргән.
1897 елда урынны өйрәнгән Николай Пантусов шулай дип язган:
Киргизами в то время называли казахов. Кочующие в этой местности, говорят только, что они из рассказов своих предков знают, что начерченные изображения и надписи на камнях были сделаны калмыками ещё до прихода на эти места киргизов. Кочующие здесь киргизы прибыли сюда лет двадцать тому назад с рек Каратал и Коксу; раньше их здесь жили дулаты, которые ушли в Верненский уезд. О Тамгалы Тас киргизы эти имеют весьма недостаточные сведения. Местность Тамгалы Тас получила своё название уже от киргизов и означает «камень со знаками».
Ренато Сала — Италия археологы бу урынны шулай дип сыйфатлаган:
 Тамгалы Тас – бик сирәк һәйкәл. Бу буддачылыкның изге гыйбадәтханәсе, ул дога һәм медитация өчен кулланылган булган. Тамгалы Таска охшаш сурәтләр Кыргызстанда, Кытайда, Һиндстанда, Пакьстанда һәм Буддачылыкның Ватанында Тибетта табылган булган.Буддачылык Ватаны....- Хәзерге Непал.

## Шәхси кулларга тапшыру
2016 елның 14 апрелендә Или елгасы буенда Тамгалы-Тас ызанлыгының дәүләт территориясе шәхси мәйданы ваклап сату белән шөгыльләнгән (ТОО «Эксим Коммерс Групп») ширкәтенә бирелгән булган..

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Загадочный Будда и тибетские надписи на реке Или: куда поехать на Наурыз
Төркем:Буддизм
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Казакъстан тарихы
Сергей Баранов

**Баранов Сергей Петрович** (26 март 1929 ел — 10 февраль 2013 ел) — педагог, педагогия фәннәре кандидаты (1960), профессор (1980), Педагогия һәм социаль фәннәрнең тулы хокуклы әгъзасы. Бөек Ватан сугышында катнашучы.

## Биографиясе
Сергей Петрович Баранов 1929 елның 26 мартында Калуга өлкәсенең Мочальский районы Сушково авылында туган.15 яшендә үз теләге белән фронтка китә, 66 нчы гвардия пехота  дивизиясе составында була, берничә тапкыр яралана, I дәрәҗә Ватан сугышы ордены, «Будапештны алган өчен», «Хәрби хезмәтләре өчен» , «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында җиңү өчен»медальләре  белән бүләкләнә. 1946 елда Мәскәү дәүләт университеты философия  факультетының психология бүлегенә укырга керә, 1951 елда тәмамлый. Баранов Сергей Петровичның педагогик эшчәнлегенең башы Тула, Калуга, Мәскәү югары уку йортларында башлана, анда укытучы, доцент, башлангыч белем бирү педагогикасы кафедра мөдире булып эшли. Күп еллар дәвамында Мәскәү дәүләт педагогия университетында укыта — башлангыч белем бирү педагогикасы кафедрасы мөдире, декан вазифасын башкаручы була.

1960 елда «Соотношение чувственного образа и понятия в процессе обучения младших школьников» темасына кандидатлык диссертациясе яклый, шушы материаллар буенча «Чувственной опыт ребенка в начальном обучении» монографиясе нәшер ителә. 2010 елда «Педагоглык» дәреслегендә аның «Гносеологический подход к процессу обучения» дигән мәкаләсе басылып чыга, ул болгар теленә тәрҗемә ителә. Баранов 40 ел чамасы «Начальная школа» журналының мөхәрририят коллегиясенең әгъзасы булып тора. 2006 елда «Начальная школа» (№ 12) журналында Н.Чиркова белән автордашлыкта «Развитие мышления младших школьников на основе математической логики» мәкаләсе басылып чыга. Сергей Петрович «Начальная школа» журналы оештыручы булган Русиянең төрле калаларында фәнни-гамәли конференцияләрдә катнаша.

Профессор ике фән докторы һәм берничә кандидат әзерли. Барановның гыйльми эшләре Куба, Кытай, Кыргызстан, Вьетнамда басылып чыга. Сергей Петрович 100-дән артык фәнни эш авторы, шулар арасында: «Чувственной опыт ребенка в начальном обучении», «Принципы обучения», «Сущность процесса обучения», «Педагоглык» ( С. П. Баранов һәм В. А. Сластенин редакциясе), «Теория обучения детей младшего школьного возраста» һәм башкалар.

2013 елның 10 февралендә Мәскәүдә вафат була.

## Бүләкләре

* I дәрәҗә Ватан сугышы ордены,
* «Будапештны алган өчен» медале
* «Хәрби казанышлары өчен» медале,
* «1941-1945 елларда Бөек Ватан сугышында җиңү өчен» медале 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* РНБ. Баранов Сергей Петрович
* РГБ. Баранов Сергей Петрович
Төркем:Русия вузлары укытучылары
Төркем:Русия югары уку йортларын тәмамлаучылар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:26 март көнне туганнар
Төркем:1929 елда туганнар
Төркем:10 февраль көнне вафатлар
Төркем:2013 елда вафатлар
Төркем:Педагогика фәннәре кандидатлары
Төркем:I дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Сугышчан хезмәтләре өчен медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Адҗинатеппа

**Аджина́-Тепе́** () — Таҗикстанда Хатлон өлкәсенең административ үзәге Бохтар шәһәреннән 12 км көнчыгышка VI—VIII гасыр Буддачылык калдыклары белән калкулык. Вахш елгасы үзәнендә урнашкан.
## Монастырь тарихы

100×50 м үлчәмле корылма, Буддачылык монастыре буларак атрибутланган булган. Кирпечләрдән салынган, 5,5—6-метрлы стена белән уратылган булган. Монастырь анфилада белән тоташтырылган ике квадрат бина яныннан торган, аларда изге урыннар, кельялар, саклау урыннары, коридорлар һ.б. урнашкан булган. Бина яннарының берсендә рәсем белән капланган хачсыман ступа урнашкан булган, бина яны почмакларында өстәмә зур булмаган ступалар урнашкан булган. Кытай хроникаларында Тохаристанның бу өлешендә Махаяна традициясе Буддачылыгы таралган булган дип күрсәтелгән, әмма Адҗина-тепе Махаянагамы, әллә Хинаянагамы караганы турында археологик шәһадәтнамәләр юк.
Адҗина-Тепе территориясендә төрле төсле стена рәсемнәре һәм балчык потлары табылган булган, шул исәптән Будданың унике метрлы фигурасы. Сузылган халәттә уң якта ятучы фигура - традицион пот торышы, Будданың нирванада таш потлары буенча мәгълүм. Адҗина-Тепе архитектурасы һәм корылышында Һинд элементлары һәм Тохаристанның асаба традицияләре кушылган..
Адҗина-Тепе беренче мәртәбә археологлар тарафыннан 1959 елда каралган булган. Археологик объект буларак эшләнештә булуы 1961 елдан бирле алып барыла. Адҗина-Тепеның фәнни өйрәнүе һәм тасвирламасы буенча эшчәнлек Борис Анатолий улы Литвинский җитәкчелегендә Көньяк-таҗик археологик экспедициясенә карый. 1999 елда Таҗикстан мәдәният министрлыгы (Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон) тарихи-мәдәни мирас кулланылышы саклау һәм куллану бүлеге һәйкәлне Таҗикстанда ЮНЕСКО дөнья мирасы объектлары исемлегенә номинацияләгән..
Будданың унике метрлы фигурасы хәзер Таҗикстанның милли борынгы әйберләр музеенда Дүшәнбе шәһәрендә саклана. Адҗина-Тепедан табылдыкларның күпчелеге 2003 елга Эрмитажда вакытлы саклауда урнашкан.

## Шулай ук карагыз
* Кара-тепе

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
* Литвинский Б. А., Зеймаль Т. И., Раскопки и разведки в южном Таджикистане в 1961 г. // Археологические работы в Таджикистане: Сборник. Вып. 9, Душанбе, 1964.
* 
* Литвинский Б. А., Терентьев-Катанский А. П. История изучения. Путешествия. Экспедиция. Археологические раскопки // Восточный Туркестан в древности и раннем средневековье. [Вып. I]. Очерки истории. М., 1988.
* Новикова Л. П. Проблемы реставрации Будды в нирване // Материальная культура Таджикистана. Вып. 3. Душанбе, 1978.
* Litvinsky В. A. Outline History of Buddhism in Central Asia. Moscow, 1968.
* Taddei M. A Note on the Parinirvana Buddha at Тара Sardar (Ghazni, Afghanistan) // South Asian Archaeology, 1973. Leiden, 1974.
* 

## Сылтамалар
* Буддийский монастырь Аджина-тепа в Таджикистане признан Памятником Всемирного наследия 
* Аджина-Тепе (Буддийский монастырь) 
* Консервация Аджина Тепа близка к завершению.
* «Сохранение Аджина Тепа — успешная стадия реализации.», unesco.kz, 11 сентября 2007 года 
* Фоминых В. А. «Реставрационная реконструкция монументальной глиняной статуи будды в нирване из Аджина-тепа»
* Выделен грант на реставрацию «Будды в нирване» 

Төркем:Буддизм
Төркем:Таҗикстан
Антоновка шәһәрлеге

**Антоновка шәһәрлеге** — Алматы өлкәсе территориясендә, Койлык авылыннан көнчыгышка (элеккеге Антоновка), Ащы-булак елгасы ярында урта гасыр шәһәрлеге. 1964 елда Җидесу, ә 1997 елда — Төркестан археологик экспедициясе тарафыннан  (җитәкчесе К. М. Байпаков) өйрәнелгән булган. Шәһәр 3,5—4,5 м биеклектәге стена белән уратылган булган. Төньяк-көнчыгыш ягының озынлыгы 1200 м, көньяк-көнбатыш ягыныкы — 750 м. Бер-берсеннән 30-40 м озынлыгында урнашкан түгәрәк манара калдыклары сакланган, аларның кайберләре 6-8 м биеклектә. Казулар вакытында табылган балчык савытлар, пыяла, билбаулар, ызмалар VIII—XIV гасырга карый. Үткәрелгән археологик өйрәнүләр биредә Буддачылык гыйбадәтханәсенең калдыкларын тапкан. Галимнәр фикере буенча Антоновка шәһәрлеге XII—XIII гасырларда Карлук каганаты башкаласы борынгы Каялык шәһәренең урнашу урыны.

## Әдәбият
* 

## Сылтамалар
* Городище Койлык — центр религиозной толерантности средневековья

Төркем:Казакъстан тарихы
Төркем:Буддизм
Татьяна Власова (1915)

**Власова Татьяна Владимировна** (1915 ел—2008) — совет физигы-географы, география фәннәре кандидаты, доцент, география фәннәре докторы (1970), Мәскәү педагогия дәүләт университетының физик география һәм геоэкология кафедрасы профессоры (1970).

## Биографиясе
Власова Татьяна Владимировна 1905 елда Мәскәүдә туган. Мәктәпне тәмамлагач, сызым сызучы булып эшли. 1934 елда Татьяна Власова Мәскәү дәүләт университетының география факультетына укырга керә,  аны тәмамлаганнан соң, Мәскәү дәүләт университетында аспирантурада укуын дәвам итә, әмма белем ала алмый, Бөек Ватан сугышы башлана. Власова Иркутск шәһәрендә эвакуациядә була, анда Иркутск дәүләт педагогия институтының табигать-география факультетында укыта. Соңыннан  Мәскәүгә кайта, 1946 елда М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының аспирантурасын тәмамлый.

1947 елда «Региональные особенности природы Европы» темасы буенча якланган кандидатлык диссертациясен яклый, аннары В.П. Потемкин исемендәге Мәскәү шәһәр педагогия институтында география факультетының физик илне өйрәнү кафедрасында доцент булып эшли. «Материкларның физик географиясе» дәреслеге буенча 1970 елда Татьяна Владимировна докторлык диссертациясен яклый һәм  Мәскәү педагогия дәүләт университетының физик география һәм геоэкология кафедрасында профессор булып эшли. Татьяна Владимировна аркасында «Региональные аспекты взаимодействия человека и природы» махсус семинар оештырыла, ул берничә өзеклек белән 20 елдан күбрәк эшли. 

Фәнни эшләр белән шөгыльләнә, карта белән коры Җирне комплекслы физик-географик районлаштыру буенча үзенчәлекле системасын төзи.

Власова Татьяна Владимировна СССР  Мәгарифе министрлыгы сайты каршындагы гыйльми-методик советның физик географиясе буенча комиссиянең рәисе булып тора, МДПИ -ның география факультетында гыйльми дәрәҗәләр бирү буенча Гыйльми советның рәисе була, МДУ-да география фәннәре докторлыгы дәрәҗәсен бирү буенча совет әгъзасы булып тора.

Татьяна Владимировна түбәндәге китаплар авторы булып тора: «Венгрия» (1948), «Физико-географическое районирование Венгрии» (1954), «Физическая география частей  света» (1961), «Физическая география материков. Евразия.Татарстан территориясендә идел. Африка» (1981), «Физическая география материков (с прилегающими частями океаны). Төньяк Америка, Көньяк Америка, Австралия и Океанлык, Антарктида» (1983), «Физическая география материков и океанов» (2002) һәм башкалар.

2008 елда Мәскәүдә вафат була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* [Библиография на РГБ. Власова, Татьяна Владимировна](https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0))
* Власова, Татьяна Владимировна (1915-2008)
* НБ Удмуртской башкортостан. Власова, Татьяна Владимировна
* Власова Татьяна Владимировна
Төркем:1915 елда туганнар
Төркем:2008 елда вафатлар
Төркем:География фәннәре докторлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча географлар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Пустынка

**Пустынка** ― топоним, гидроним.
## Топоним
### Россия
;Татарстан
* Пустынка ― Зәй районы авылы.

;Ленинград өлкәсе
* Пустынка ― Тосно районы Никольское шәһәр җирлеге авылы.

## Гидроним
* Пустынка ― елга, Кемерово өлкәсе.

Төркем:Топонимнар
Алексей Ременюк

**Алексей Иванович Ременюк** ( ; 1956 елның 12 гыйнварында туган) - Украина сәясәтчесе, эшкуар. III һәм IV чакырылышларның Украина Верховна Рада депутаты (1998-2006). "Һромада ", " Баткившина " һәм "Берләшкән Россия" партияләре әгъзасы. Украинаның мактаулы икътисадчысы (2006).

## Биография
1956 елның 12 гыйнварында Коростен өлкәсенең Давыдки авылында туган. Украин. Әтисе - шахтер Иван Трофимович Ременюк (1927-1997), әнисе - Ольга Павловна (1937 елда туган)  .

1973 елның октябрендә ул карьерасын Симферопольский эксперименталь теплица комплексында эшче булып башлый. 1974 елдан 1976 елга кадәр ул Совет армиясендә хезмәт итә, аннары Калинин исемендәге Кырым авыл хуҗалыгы институтына укырга керә, һәм 1983 елда аны авыл хуҗалыгы производствосының экономист-оештыручысы һөнәре буенча тәмамлый. 1983 елның февралендә ул Симферопольский заводында баш бухгалтер урынбасары булып эшли, ике елдан соң ул Бахчисарай өлкәсендәге Ильич коллективында эшли  .

1986 елның мартыннан - Бахчисарай агросәнәгать берләшмәсенең бухгалтерия һәм отчет бүлеге начальнигы. 1988 елда ул Бахчисарайдагы "Биолика" кооперативы председателе була, һәм 1989 елдан "Альянс" җитештерү һәм коммерция үзәге директоры булып эшли. 1993 елдан - Альби предприятиясенең генераль директоры, ике елдан соң ул Симферопольдәге Альянс-холдинг предприятиясендә эшли. 1996 елның апрелендә ул Белгородтагы Citrobel ZAO директорлар советы председателе була. 1997 елдан ул Белгородтагы Белвитаминс акционерлык җәмгыяте директорлар советы председателе итеп билгеләнә  .

1998 елда үткән парламент сайлауларында ул Һромада партиясеннән Верховна Рада депутаты булып катнаша. Парламент эшенең беренче елында Громада фракциясе әгъзасы булып тора. 1999 елда ул Баткившина партиясе әгъзасы була һәм парламенттагы шул исемдәге фракциягә кушыла. Ул "Баткившина" ның Кырым филиалын җитәкли. Ул икътисадый сәясәт, икътисадый идарә итү, милек һәм инвестицияләр комитеты әгъзасы итеп билгеләнә  .

2006 елда, CNPC Путин политикасы партиясе дип үзгәртелде. Шул ук вакытта, Ременюк 2006-нчы елда Верховна Рада сайлауларында Путинның Сәяси партиясе исемлеген җитәкли, ләкин Ременюк өченче тапкыр парламентка сайланмады, чөнки аның сәяси көче 0,12% тавыш җыйды. 2008 елда Путинның Сәяси партиясе Берләшкән Россия партиясе дип үзгәртелде. 2012-нче елда Ременюк Кырымдагы 10нчы округта Берләшкән Россиягә дәгъва итте, ләкин анда да сайланмады. Сайлаулар вакытында ул "Реал-Лига" компаниясенең генераль директоры булып эшли  .

## Бүләкләр

* Украинаның мактаулы икътисадчысы (2006) 

## Гаилә
Кызы - Юлия (1979 елда туган), улы - Дмитрий (1983 елда туган)  .

## Искәрмәләр (үзгәртү)

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1956 елда туганнар
Төркем:12 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Кырым агротехник университетын тәмамлаучылар
Николай Клепинин

**Николай Николаевич Клепинин** ( 23 декабря 1869 [ 4 гыйнвар, 1870 ]       ) - Россия һәм Совет туфрак өйрәнүче галим. Профессор (1931). Кырым махсус культуралар институты ректоры (1923).

## Биография
1869 елның 23 декабрендә Екатеринбургта туган  . Әтисе - Екатеринбург районы председателе Николай Андреевич Клепинин  . Туганы - архитектор Андрей Клепинин һәм Ерак Көнчыгыштагы Приморский күчерү округы башлыгы Борис Клепинин; апасы - актриса Вера Клепинина  .

1892-1895 елларда Санкт-Петербург империя университетының физика һәм математика факультетының табигый фәннәр бүлегендә укый, аннары Яңа Александрия авыл хуҗалыгы һәм урман хуҗалыгы институтында укый  . Санкт-Петербург университетының Авыл хуҗалыгы кафедрасында профессор А.В. Столетовҗитәкчелегендә эшли.   .

Константин Глинка җитәкчелегендәге экспедиция әгъзасы (1897-1898). 1899 - 1902 елларда ул Владимир өлкәсендә земство туфрак галимен өйрәнүче булып эшли. 1903 елда ул Симферопольгә күченә, һәм анда 1918 елга кадәр Таурид өлкәсе земство советы хезмәткәре, туфрак фәннәре лабораториясе башлыгы һәм Кырым табигать белеме партнерлыгы председателе булып эшли. Земство туфрак галимнәре А. П. Чорный һәм А.И.Порхоров белән берлектә ул туфракны өйрәнә һәм Таурид өлкәсе районнары өчен туфрак карталарын төзү эше белән шөгыльләнә  . 1906 - 1907 елларда ул "Южный Ведомости" газетасы мөхәррире итеп билгеләнә. 1910 елда ул Таурид фәнни архив комиссиясе  әгъзасы итеп билгеләнә  .

1918-1921 елларда ул эксперимент бүлеге мөдире, ярдәмчесе, профессор һәм яңа төзелгән Таурид университетының агрохимия кафедрасы мөдире вазифасында була. 1918 елның 29 июлендә ул өлкә земство советы әгъзасы  . 1922-1923 елларда - Кырым махсус культуралар институты профессоры һәм ректоры  .

Николай Николаевич Клепинин 1936 елның 28 августында Симферопольдә үлә. 1948 елда Ташлы-Кипчак авылы Клепинино дип үзгәртелә. 1980-нче елларда Клепининың гәүдәсе Элита НПО (элеккеге Кырым тәҗрибә станциясе) эшчеләре соравы буенча Клепининода күчереп яңадан күмелә. Клеминин яшәгән Симферопольдәге йортка мемориаль тактаташ куелды  . Моннан тыш, Клепинино авылында Николай Николаевич Клепининга һәйкәл куелды  .

## Фәнни эшчәнлек
Кырым туфракларын өйрәнү эше белән шөгыльләнә  .  Таурад провинциясе районнарынең тафрак картасы авторы . 1932 елда ул ярымутравның беренче туфрак картасын туплады  .  1912 елда Караби- Яиладагы Бузлук боз мәгарә турында китап яза.  .

## Гаилә
Хатыны - Эстер Самойловна Фригоф (1887-1956)   .

## Әдәбият

** *Прасолов Л. И.* Памяти Николая Николаевича Клепинина (1869—1936) // Почвоведение. — 1936. — Т. 6.
** *Секуров Н. К.* Слово о Клепинине-краеведе // П-ов природы. — 1996. — № 1.

## Искәрмәләр (үзгәртү)

Төркем:Акмәсҗиттә вафатлар
Төркем:1936 елда вафатлар
Төркем:28 август көнне вафатлар
Төркем:Екатеринбурда туганнар
Төркем:1870 елда туганнар
Төркем:4 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Кырым агротехнологик университеты укытучыларыТөркем:Император Санкт-Петербург университетын тәмамлаучылар
Николай Ильин

**Николай Алексеевич Ильин** (1908 елның 12 декабре — 1966 елның 20 гыйнвары) — Совет авыл хуҗалыгы алдынгысы, СССР совхозлары Министрлыгының Завяловский ашлык совхозының өлкән агрономы, , Социалистик Хезмәт Каһарманы (1948).

## Биография
1908 елның 12 декабрендә Троицкое авылында (хәзерге Самара өлкәсенең Сызран районы)  аяк киеме ясаучы гаиләсендә туган. Беренче эш урыны — Куйбышев (хәзерге Самара) өлкәсенең Сызран районы Пионер дәүләт фермасында тракторчы. 1930 елда аны  ферма эшчеләре әзерләү курсларына җибәрәләр, аннары ул Куйбышев авыл хуҗалыгы институтына укырга керә.  .

Институтта укуын тәмамлаганнан соң, 1935 елда аны Тогучинский районының Завяловский ашлык фермасына (хәзерге Новосибирск өлкәсе территориясендә) агроном булып эшкә җибәрәләр. Ул биредә 1951 елга кадәр  эшли(ул урта мәктәптә укытучы булып та эшли). Эш вакытында ул үзен югары профессиональ белгеч итеп күрсәтә  .

Совхоз 1947 елда дәүләткә авыл хуҗалыгы продукциясен тапшыру планын үтәгән өчен һәм 1948 елда язгы чәчүдә ашлык культуралары орлыклары белән тәэмин итүдә, уңышлары  өчен  ССРБ Президиумы Указы белән. 1948 елның 1 апрелендәге  Николай Алексеевич Илинга Социалистик Хезмәт Герое исеме бирелә, Ленин ордены һәм Чүкеч һәм Авыру алтын медале тапшырыла.

1951 елның 13 апреленнән 1955 елның 6 декабренә кадәр ул Новосибирск өлкәсенең Искитимский районы Степной авылында К.Е.Ворошилов исемендәге совхозда директор булып эшли.

Николай Алексеевич Илин 1966 елның 20 гыйнварында вафат була. Новосибирск өлкәсенең Тогучинский районының Березиково авылында җирләнгән..
  .

## Бүләкләр
Хезмәт уңышлары өчен бүләкләнде:

* "Урак һәм чукеч" алтын йолдызы (04/01/1948)
* Ленин ордены (04/01/1948)
* Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
* башка медальләр.

## Истәлек

* Березиково авылының бер урамына аның исеме бирелде.
* Аның исеме Тогучин шәһәрендәге Социалистик Хезмәт Геройлары аллеясендә мәңгеләштерелгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Новосибирцы — Герои Отечества. — Новосибирск, 2010.

## Сылтамалар

* 

Төркем:Күмәк хуҗалык җитәкчеләре
Төркем:Агрономнар
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:1966 елда вафатлар
Төркем:20 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1908 елда туганнар
Төркем:12 декабрь көнне туганнар
Төркем:Самара аграр университетын тәмамлаучылар
Киели Агаш - Аулие Агаш

Киели Агаш (Аулие Агаш, Улкен Агаш) изге агачы – Алматы өлкәсенең Панфилов районында үсүче карама агачы.
## Урнашуы
Аулие Агаш Алматы шәһәреннән 320 км да, Коктал бистәсендә, Жаркент шәһәре артында 30 км да урнашкан.
## Тасвирлама
Казакъ теленнән тәрҗемәдә Аулие Агаш "изге агач" дигәнне аңлата. Гаять зур карагач 700 елдан олырак. Кочагында агач 6,5 метрга ия. Агач кәүсәсен кочаклар өчен 6 олы кеше кирәк. Аулие Агаш тирәли җиде карама агачы, аларның ботаклары үзара үрелеп үскән. Агач тирәли яшь урманчык үсә. Агачка илтүче баш аллея таш кыядан вак таш белән җәелгән, эскәмияләр һәм туристлар һәм ял итүчеләр өчен чатыр куелган. Агач изге булып санала, шуңа күрә аның ботаклары килүчеләр теләкләр уйлаганда бәйли торган яулыклар һәм тасмалар белән бизәлгән.
Бөек ефәк юл буйлап кәрван йөрткән Байбосын сәүдәгәр бу урында йокларга туктаган һәм җиргә юл таягын кадаган дигән риваять бар. Иртә белән ул юл таягы урынында яшь карагач үсентесен тапкан.

## ~ Әдәбият~
* https://idea37.info/puteshestviya/kazakhstan/svyatye-mesta-kazaxstana-aulie-agash/ 
* https://silkadv.com/ru/node/221
Төркем:Казакъстан тарихы
Любовь Вяземская

**Любовь Орестовна Вяземская** (1869—1958) — совет һәм рус педагогы, педагогия фәннәре докторы (1954), профессор (1954).

Уку йортларында һәм техник мәктәпләрдә инглиз телен укыту методикасы мәсьәләләрен эшли.

## Биографиясе

Любовь Орестовна Вяземская 1869 елның 3 ноябрендә Владимир губернасының Киржач шәһәрендә яшерен киңәшче Орест Полиенович Вяземский һәм аның хатыны Елена Дмитриевна (кыз фамилиясе Пшенецкая) гаиләсендә туган, анда Любадан тыш Александр һәм Валериан, шулай ук сеңелесе Валентина тәрбияләнгән; тагын бер бала — Елена, бала чагында вафат була.

1901 елда Кембридж университетын (бу университетны тәмамлаган беренче рус хатын-кызы).

1903 елда Мәскәүдә «Л.О.Вяземскаяның беренче шәхси хатын-кызлар  коммерция  училищесы» оештыра, 1908 елда «Л.О.Вяземскаяның шәхси хатын-кызлар гимназиясе» дип үзгәртелә. 1916 елда Мәскәү университетының физика-математика факультетын тәмамлый.Октябрь революциясенән соң, 1918 елда гимназияне дәүләткә тапшыра һәм совет хезмәтенә керә. Гимназия аннары 41нче Мәскәү мәктәбе итеп үзгәртелә

1919 елдан Халык мәгарифе комиссариатында физика-математика секциясенең гыйльми бүлегенең гыйльми секретаре булып эшли. 1919 елның августында кадетларның төркем эшләре буенча кулга алына, әмма Мәскәү Сәяси Кызыл Тәренең юридик бүлеге үтенече буенча азат ителә. 1920 елның октябрендә кабат кулга алына.. 1920 елның октябрь азагында ВЧК Президиумына хәлләрне ачыклау  максатында гариза белән мөрәҗәгать итә һәм шул ук елның ноябрендә азат ителә. Галим комиссариат бүлегендә гыйльми секретарь булып эшләвен дәвам итә.

1924 елдан Мәскәү транспорт инженерлары институтында (хәзер Император Николай II тимер юлларының Мәскәү инженерлар институты) өлкән укытучы булып эшли, 1938 елдан 1957 елга кадәр чит телләр кафедрасы мөдире була. Немец, инглиз һәм француз телләрен белә. 1954 елда 85 яшендә «Иностранный язык в наших высших технических учебных заведениях» темасына докторлык диссертациясе яклый һәм шушы ук елда профессор була.

1960 елның 22 августында Мәскәүдә вафат була, шунда җирләнә.

Л.О. Вяземская «Почётлы тимер юлчы» (1940) билгесе һәм «Хөрмәт  Билгесе» ордены белән бүләкләнә (1945).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Педагогическая энциклопедия. Том 1. Гл. ред.- А. И. Каиров и Ф. Н. Петров. М., «Советская Энциклопедия», 1964.

## Сылтамалар

* Вяземская Любовь Орестовна
* Вяземская Любовь Орестовна
* Письма к родителям учащихся средней школы
* Валентина Вяземская. Наше знакомство с Максом
Төркем:Профессорлар
Төркем:3 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1869 елда туганнар
Төркем:22 август көнне вафатлар
Төркем:1960 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Шәрәфле тимер юлчылар
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Педагогика фәннәре докторлары
Төркем:Русия империясендә туганнар
Манавгат

**Манавгат** () — Төркия Җөмһүриятенең Анталья иленә караган бер шәһәре.

## Географиясе

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* 

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Анталья иле шәһәрләре
Төркем:Төркия шәһәрләре
Юрий Барзыкин

**Юрий Александрович Барзыкин** ( 1955 елның 4 декабрендә туган,  Синегорский, Белокалитвинский районы, Каменск өлкәсе, СССР ) — Россия дәүләт эшлеклесе һәм сәясәтчесе. IV чакырылыш Федераль Ассамблеясе Дәүләт Думасы урынбасары (2003-2007). Россия Сәяхәт Индустриясе Союзы вице-президенты. Икътисад фәннәре кандидаты, профессор  .

## Биография
Юрий Барзыкин 1955 елның 4 декабрендә Каменск өлкәсендә (хәзерге Ростов өлкәсе ) Белокалитвинский районының Синегорск бистәсендә туган. 1973 елда ул Мәскәү азык-төлек сәнәгате техник институтына укырга керә, аны 1978 елда тәмамлый. 1978 - 1980 елларда институтны тәмамлагач, ул Совет армиясендә хезмәт итә. 1980 елдан ул Сочи эчке эшләр бүлегендә икътисади җинаятьләргә каршы көрәш бүлегендә эшли.

1991 елда ул Сочи шәһәренең Халык депутатлары Советы депутаты итеп сайла. 1994 елда  Краснодар өлкәсенең Закон чыгару җыелышына сайла. Закон чыгару җыелышнда ул Законнар һәм хокук сәясәте комитеты рәисе урынбасары итеп билгеләнә.

1995 елда Кубан дәүләт университетының юридик факультетын тәмамлый. 1996 елда ул 1-нче чакырылыш Сочи шәһәр Советы депутаты итеп сайлана, һәм 2000 елда 22% тавыш җыеп, ул икенче срокка сайлана  . 2001 елдан Краснодар крае Администрациясе Азов-Кара диңгез ярын үстерү буенча урынбасары.

2003 елда, IV чакырылыш Дәүләт Думасына депутатлар сайлавында, ул "Бердәм Россия " Бөтенроссия сәяси партиясе тәкъдим иткән кандидатларның федераль исемлеге составына сайлана  . Дәүләт Думасында ул Икътисади сәясәт, эшкуарлык һәм туризм комитеты рәисе урынбасары итеп билгеләнә. 2007 елдан Россия Сәяхәт Индустриясе Союзы вице-президенты булып эшли.

2007 елда ул "Социаль-икътисади мөнәсәбәтләр системасында туризм: нигезләр, функцияләр, үсеш юллары" темасына икътисадый фәннәр кандидаты дәрәҗәсе өчен диссертациясен яклый  .

2010 елда, Юрий Барзыкин Россиянең Спорт, туризм һәм яшьләр сәясәте министрлыгы тарафыннан "Туризм сәнәгатенең мактаулы эшчесе" исеменә лаек булды.

## Закон чыгару
2003-2007 елларда, IV чакырылыш Дәүләт Думасы Депутаты вәкаләтләре чорында, ул 14 закон чыгару инициативасы һәм федераль закон проектларына үзгәрешләр кертү авторы. ...

*

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Федераль туризм агентлыгы сайтында рәсми бит
* Турбизнес журналына интервью
* Facebooкта Барзыкин

Төркем:Кубань дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Икътисад фәннәре кандидатлары
Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:4 декабрь көнне туганнар
Николай Симашкевич

**Николай Васильевич Симашкевич** ( 1875 елның 9 мае, Подольск өлкәсе Кошаринцы авылы - 1938 елның 31 августы, Киев ) — Украина җәмәгать эшлеклесе, укытучы . Украинаның Үзәк радасы әгъзасы  .

## Биография
Православ псаломщик гаиләсендә туган.

1902 елда Санкт-Петербург университетының тарих һәм филология факультетын 1 нче дәрәҗә дипломы белән тәмамлый. 1911 елда ул Конституцион Демократик партияга алына  .

Киевтә шәхси гимназиясендә укыта.  Рылский , СССР Фәннәр академиясенең булачак академикы М. Алексеев һәм башкаларны укыта.

Украина педагогик җәмгыяте әгъзасы,  Украина Үзәк радасының ике җыелышы әгъзасы, башта Украина педагогик җәмгыятеннән, аннары укытучылар оешмаларыннан сайлана.

1919 елдан 1923 ел ахырына кадәр ул Барышевкада була . Социаль-икътисадый техникум (элеккеге Барышевский гимназиясе)  һәм шул ук вакытта Барышевский җиде еллык мәктәбе директоры була   .

Ул Киевка әйләнеп кайта, Көньяк-Көнбатыш тимер юл балалар йортының башлыгы итеп билгеләнә. Ул ике тапкыр кулга алына (1930, 1933).

1930-нчы елларда ул Киев индустриаль эшчеләр факультетында украин теле һәм әдәбияты укыта.

1938 елның 26 гыйнварында ул өченче тапкыр кулга алына. Тройка карары буенча, ул милекне конфискацияләү белән үлемгә хөкем ителә.

1938 елның 31 августында Киев төрмәсендә җәзалаганган. Кабер урыны билгеле түгел.

1959 елда тикшерү барышында, Киев өлкәсендәге Украина ССР Министрлар Советының КГБ департаменты тикшерүе бу гаепләүнең дөреслеге расланды. Соңрак ул реабилитацияләнде.

Аның улы Лев, Киев политехник институты студенты (1905 - 26 ноябрь, 1921), шулай ук Киев өлкәсе Чека тарафыннан атылды  .

## Искәрмәләр

Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:1938 елда вафатлар
Төркем:31 август көнне вафатлар
Төркем:1875 елда туганнар
Төркем:9 май көнне туганнар
Инга Гвоздикова

**Инга Гвоздикова** (16 август 1937 ел) — тарихчы галим, 1971-2013 елларда Россия Фәннәр Академиясе Уфа фәнни үзәгенең Тарих, тел һәм әдәбият институтының олуг гыйльми хезмәткәре. Тарих фәннәре кандидаты (1982). Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1998), Салават Юлаев ордены кавалеры (2000).
## Биографиясе
Гвоздикова Инга Михайловна 1937 елның 16 августында Краснодар шәһәрендә туа. 1959 елда Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын тәмамлагач, Башкорт АССР үзәк дәүләт архивының бүлек мөдире булып эшли башлый. 1971 елдан ул РФА Уфа фәнни үзәгенең Тарих, тел һәм әдәбияты институтында хезмәт куя. 1988 елдан институтның өлкән фәнни хезмәткәре. Кандидатлык диссертациясен уңышлы яклый.

1973 елдан ул РФА Археология комиссиясенең Көньяк-Урал бүлегенең гыйльми секретаре булып тора. Нигездә, аның тикшеренүләре Башкортстанның 18 нче гасырның икенче яртысы-19 нчы гасырның беренче яртысы социаль-икътисади үсешенә багышланган.

1773-1775 елларда крестьян сугышы, Оренбург һәм Урал казак гаскәрләре тарихын, Салават Юлаев тормышы һәм эшчәнлеге, археография проблемаларын тирәнтен өйрәнә. Ул берничә монография, йөздән артык туган якны өйрәнү һәм фәнни мәкаләләр авторы.

Инга Гвоздикова 20 дән артык коллектив монография, мәкаләләр һәм документлар җыентыклары төзүдә катнашкан.

1996 елда «Башкортстан тарихы борынгы заманнардан алып XIX гасырның 60 нчы елларына кадәр» дигән коллектив монографиясе дөнья күрә, анда Инга Гвоздикова җаваплы мөхәррир урынбасары һәм берничә бүлек авторы була. 1999 елда «Китап» нәшрияты аның «Е.И.Пугачев җитәкчелегендәге Крестьян сугышы елларында Башкортстан» монографиясен бастыра.

2004 елда милли геройның 250 еллык юбилее уңаеннан баш мөхәррир урынбасары һәм төзүче Инга Михайловнаның актив катнашуы белән Салават Юлаев турында шәхси энциклопедия нәшер ителә.

## Библиография
* 
* 
* 
* 
* 
* / Неутомимый исследователь жизни и деятельности Салавата Юлаева (К юбилею ученого-историка Инги Гвоздиковой) | Новости Уфы и Башкирии
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары
Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары
Төркем:Урыс тарихчылары
Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Россиядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1937 елда туганнар
Төркем:16 август көнне туганнар
Чечен теле

**Чечен теле** (, ) күбесенчә Чечняда һәм Россия буйлап һәм Европа илләрендә, Иорданиядә, Үзәк Азиядә (күбесенчә Казакъстанда һәм Кыргызстанда) һәм Грузиядә якынча 2 млн кеше сөйләшә торган Төньяк-көнчыгыш Кавказ теле. Күп дәрәҗә үзара аңлаешлылык һәм уртак сүзлек составы булган чечен теленә шактый бәйле ингуш теле белән бергә ул вайнах тармагын формалаштыра. 
## Диалектлар
Күпсанлы чечен диалектлары бар:
* Плоскость
* Итумкала (Шатой)
* Мелхин
* Кистин
* Чеберлой
* Аккин (Аух)

## Фонология
Чечен теленең фонологик хасиятләренә гарәп теле һәм Төньяк Америка салиш телләренә охшаш тартыклар байлыгы һәм швед теле һәм алман теленә охшаш зур сузыклар системасы керә.
## Әдәбият
* Арсаханов И. А. Чеченская диалектология / Чечено-Ингушский научно-исследовательский институт истории, языка, литературы и экономики; под редакцией З. А. Гавришевской. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное изд-во, 1969. — 211 с. — 600 экз.
* Байсултанов Д. Б. Экспрессивно–стилистическая характеристика фразеологизмов чеченского языка (диссертация). — Лейден, 2006.
* Гугиев Х. Г., Хумпаров А. Х., Чентиева М. Д. Нохчийн меттан грамматика. — Гр., 1940.
* Дешериев Ю. Д. Современный чеченский литературный язык. Фонетика. — Гр., 1960.
* Дешериева Т. И. Сравнительно-типологическая фонетика чеченского и русского литературных языков. — Гр., 1965.
* Услар П. К. Этнография Кавказа. Языкознание. Чеченский язык. — Тифлис, 1888.
* Чокаев К. 3. Словообразование имен существительных в чеченском литературном языке. — Гр., 1959.
* Яковлев Н. Ф. Морфология чеченского языка // Труды Чеч.-Инг. НИИ истории языка и лит-ры. — Гр., 1959. — Т. I.
* Яковлев Н. Ф. Синтаксис чеченского литературного языка. — М., 1940.
* Алироев М. Кистинский диалект чеченского языка // Изв. Чеч.-Инг. НИИ истории, языка и лит-ры (вып. 2). — Гр., 1962. — Т. III.
* Арсаханов И. А. Аккинский диалект в системе чечено-ингушского языка. — Гр., 1959.
* Мациев А. Г. Чеберлоевский диалект. — Гр., 1962.
* Алироев И. Ю. Чеченско-русский словарь / Ред. Хамидова З. Х.. — М.: «Academia», 2005. — 384 с. — 3000 экз. — ISBN 5-87444-179-4..
* Ю. Д. Дешериев. Чеченский язык // Языки народов СССР. — М., 1967. — Т. 4. Иберийско-кавказские языки. — С. 190—209.
* Джамалханов З. Д., Мациев А. Г., Одзоев И. А. Чеченско-ингушско-русский словарь. — Гр., 1962.
* Исмаилов А. Т. Слово. Размышления о чеченском языке / Ответ. ред. З. Д. Джамалханов. — Элиста: АПП «Джангар», 2005. — 928 с. — 3000 экз. — ISBN 5-94587-035-8..
* Карасаев А. Т., Мациев А. Г. Русско-чеченский словарь. — «Русский язык», 1978. — 728 с.
* Мациев А. Г. Чеченско-русский словарь. — М., 1961.
* Johanna Nichols and Arbi Vagapov. Chechen-English and English-Chechen Dictionary = Noxchiin-ingals, ingals-noxchiin deshnizhaina. London; New York: Routledge Curzon, 2004. ISBN 978-0-203-56517-9

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Ревмир Ганиев

**Ганиев Ревмир Гали улы** (18 ноябрь 1929 ел — 7 май 2007 ел) — тарихчы, тарих фәннәре кандидаты (1961), профессор (1982). Башкорт АССР‑ның атказанган фән эшлеклесе (1977).

## Биографиясе
Ганиев Ревмир Гали улы 1929 елның 18 ноябрендә Башкортстан АССР Бәләбәй кантоны  (хәзерге Башкортстанның Туймазы районы) Кабык-Куыш авылында туган.

* 1954 елда Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын тәмамлый.
* 1954-1956 елларда КПССның Башкортстан өлкә комитеты каршындагы Өлкә  партия мәктәбендә укытучы булып эшли.
* 1956-1976 елларда өзеклек белән СССР Фәннәр академиясе Башкортстан филиалының Тарих, тел һәм әдәбият институтында эшли:
* 1956 елда һәм 1959-1962 елларда — кече гыйльми хезмәткәр;
* 1967-1976 елларда — өлкән гыйльми хезмәткәр, Уфа шәһәре тарихы секторы мөдире.
* 1962-1967 елларда Башкортстан авыл хуҗалыгы институтында укыта, КПСС тарихы кафедрасы мөдире була.
* 1976-2007 елларда Башкорт дәүләт педагогия университетында укыта, бер үк вакытта 1997 елга кадәр тарих кафедрасы мөдире була.
* 2007 елның 7 маенда Уфа шәһәрендә вафат булган.

## Фәнни эшчәнлеге
Фәнни хезмәтләре Башкортстанда Октябрь революциясе һәм Гражданнар сугышы тарихына, Көньяк Уралда совет властен кору тарихына, Уфа шәһәре тарихына багышланган.

160-ка якын фәнни мәкаләләр һәм китаплар авторы.

### Хезмәтләре

** Советы Башкирии в 1919—1920 годах (по материалам Уфимской губернии). — Уфа, 1961.
** Очерки по истории Башкирской АССР. В 2 т. Т.2. — Уфа, 1966. (автордаш)
** Очерки истории Башкирской организации КПСС. — Уфа, 1973. (автордаш)
** История Уфы: краткий очерк. — Уфа, 1981. (автордаш)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Хөсәенова Г. Т. Ганиев Ревмир Гали улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:БАССР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2007 елда вафатлар
Төркем:7 май көнне вафатлар
Төркем:1929 елда туганнар
Төркем:18 ноябрь көнне туганнар
Коммуна

**Коммуна** ( — «*җәмгыять*») ― күп мәгънәле сүз.

## Административ бүленеш берәмлеге
* Франция коммуналары

## Иҗтимагый тормыш рәвеше
* Карелия хезмәт коммунасы

## Социум
* Авыл хуҗалыгы коммунасы ― ТАССРда 1918—1932 елларда авыл хуҗалыгы тармагында эш барышын оештыруның бер төре.
* Казан шәһәр коммунасы ― Казанда 1905 елның 19–21 октябрендәге революцион үзидарә органы.

## Топоним
### Россия
;Татарстан
* Коммуна ― Апас районында 1970-еллар ахырында юкка чыккан татар авылы.
* Коммуна-Луч ― Зәй районында 1974 елда юкка чыккан авыл.

;Киров өлкәсе
* Коммуна ― Мураши районы авылы.

;Сарытау өлкәсе
* 3нче Коммуна ― Воскресенский районы авылы.

;Сембер өлкәсе
* Коммуна ― Кузоватово районы авылы.

;Удмуртия
* Коммуна ― Кизнәр районы авылы.

;Ырынбур өлкәсе
* Коммуна ― Ташлы районы авылы.

### Казакъстан
;Төркестан өлкәсе
* *Коммуна* ― Келес районы Кошкарата авылының элекке исеме.
* *Коммуна* ― Кәнтау шәһәре буйсынуындагы Җүйнек авылының элекке исеме.

### Кыргызстан
;Баткән өлкәсе
* Коммуна ― Лейлек районы (үзәге Исфәнә) авылы.

## Газета
* «Коммуна» ― «Кызыл таң» газетасының (*[[Уфа]]*) 1930―1941 еллардагы исеме.

## Гидроним
* Түбән Коммуна
* Урта Коммуна
* Югары Коммуна

## Моны да карагыз
* Париж Коммунасы урамы
Гвоздикова

**Гвоздикова** ― фамилия.
* Инга Гвоздикова (1937),  тарихчы галим, тарих фәннәре кандидаты (1982). БР атказанган мәдәният хезмәткәре (1998).
* Наталья Гвоздикова (1948), актриса, СССР Дәүләт премиясе лауреаты (1978). РФ халык артисты (2013).

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Воеводин

**Воеводин** ― фамилия.
* Владимир Воеводин (1962), галим, МДУ профессоры, РФ ФА мөхбир әгъзасы (2003).
* Леонид Воеводин (1922—1998), юридик фәннәр докторы (1973), МДУ атказанган профессоры (1995).

Төркем:Фамилияләр
Анталья иле

**Анталья иле** (төрекчә Antalya)  - Төркиянең көнъягында Урта диңгез ярында урнашкан ил.

## Халык

### Милли состав
## Искәрмәләр

Төркем:Төркия административ бүленеше