Петр Сперанский

**Петр Сперанский** (*псевдоним, чын исеме* Петр Тихон улы Сенников,  (*[[1891]], [[Казан]] — [[1964]], [[Казан]]*) — театр рәссамы, график, архитектор, Казан Зур драма театрының (*[[1925]]-[[1926]]*), М. Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрының (*[[1940]]-[[1964]]*), Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрының (*[[1927]]-[[1947]]*) баш рәссамы. ТатАХРР берлегенә (*[[1923]]*) һәм Татарстан АССР рәссамнар берлегенә (*[[1936]]*) нигез салучыларның берсе. ССРБ рәссамнар берлеге (*[[1936]]*), ССРБ архитекторлар берлеге (*[[1935]]*), Бөтенсоюз театр җәмгыяте (*[[1945]]*) әгъзасы. РСФСР (*[[1946]]*) һәм ТАССР (*[[1940]]*) атказанган сәнгать эшлеклесе, ТАССР халык рәссамы (*[[1949]]*).

## Тәрҗемәи хәле

1890 елның 20 декабрендә (*[[1891 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ында*) Казанда туган. 
1908-1914 елларда Казан сәнгать укуханәсендә укый. Н. И. Фешин, К.Л. Мюфке, П.П. Беньковларның шәкерте.

## Хезмәт юлы
* 1915-1919 Шәһәр театрының (*[[Казан]]*) баш рәссамы.
* 1920-1923 Казан дәүләт сәнгать-технолгия институтында (*Югары сәнгать-техник остаханәләре*) гражданнар һәм махсус төзелешләр архитектурасы факультетында укый.
* 1921-1931 Казан тире-күн техникумында графика укытучысы.
* 1925-1926 Казан Зур драма театрының баш рәссамы.
* 1926-1930 Казан сәнгать-педагогика техникумында графика укытучысы.
* 1926-1937, (1927-1947) Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында баш рәссам.
* 1937-1940 Бөтенсоюз авыл хуҗалыгы күргәзмәсендә (*[[Мәскәү]]*) «Татарстан АССР» павильоны баш рәссамы.
* 1931-1941 Казан коммуналь төзелеш инженерлары институтының () архитектура кафедрасында өлкән укытучы.
* 1956 Казан нефть сәнәгате инженер-төзүчеләре институтының сызым геометриясе һәм графика кафедрасы доценты.
* 1940-1964 М. Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрының баш рәссамы.
* 1945-1947, 1956-1964 Казан сәнгать укуханәсендә театр сынлы сәнгате һәм композиция укытучысы.

## Хезмәтләре
200 дән артык спектакльне, шул исәптән татар театрлары спектакльләрен, бизи. Бөтенсоюз, бөтенроссия, республика күргәзмәләрендә катнаша.
Беренче эше — үзе уйнаган театр студиясендә «*Демон*» спектаклен бизәү.
* 1915 П.П. Беньков белән бергә «*Аида*» (Д.Верди), «*Руслан һәм Людмила*» (М. Глинка) спектакльләренә декорацияләр ясый., 
* 1930-1936 «Динамо» стадионы (*[[Казан]]*), «Хезмәт резервлары» стадионы (*[[Казан]]*) проектын ясый.
* 1935 Гостиный дворны (*[[Казан]]*) үзгәртеп коруда катнаша.
* 1937-1940 Бөтенсоюз авыл хуҗалыгы күргәзмәсендә (*[[Мәскәү]]*) «Татарстан АССР» павильонының проектын төзи.
* 1944 «Миңлекамал» спектаклен бизи.
* 1945 «*Король Лир*» спектаклен бизи.
* 1947, 1954 Пётр Чайковскийның «*Пики дамасы*» операсына эскизлар төзи.
* 1948, 1953 «*Татар халык орнаменты*» альбомнары чыга.
* Алексей Бурлай белән берлектә иҗат иткән «ССРБ халыклары дуслыгы» панносын Татарстан АССР хөкүмәте Украина халкына *[[Украина]]ның [[Россия]] белән яңадан кушылуының 300 еллыгы уңаеннан* бүләк итә.
* 1950 ССРБ ФА филиалы бинасы проекты.
* 1951 «*Иван Сусанин*» операсы (М. Глинка) эскизларын төзи.
* 1954 Фәрит Яруллинның «*[[Шүрәле]]*» балетын бизи.
* 1957 Әнвәр Бакировның  «*[[Алтын тарак (балет)|Алтын тарак]]*» балетын бизи.
* 1958 Рәшит Гобәйдуллинның «*[[Кисекбаш (балет)|Кисекбаш]]*» балетына декорацияләр төзи.
* 1952-1969 Нәҗип Җиһановның «*[[Алтынчәч]]*» операсын бизи.
* 1958 Ж. Бизеның «*Кармен*» операсын бизи.
* 1959 Пётр Чайковскийның «*Йокыга талган гүзәл*» операсын бизи.
* 1963 Р.М. Глиэрның «*Бакыр җайда*к» балетын бизи.
 

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1939 Хөрмәт Билгесе ордены — Бөтенсоюз авыл хуҗалыгы күргәзмәсендә (*[[Мәскәү]]*) «Татарстан АССР» павильонын бизәгән өчен. 
* 1940 ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе 
* 1946 РСФСР атказанган сәнгать эшлеклесе 
* 1946 Милли театрлар смотр-күргәзмәсендә (*[[Мәскәү]]*) беренче премия. 
* 1949 ТАССР халык рәссамы 
* 1950 Хөрмәт Билгесе ордены 
* 1957 Хезмәт Кызыл Байрагы ордены

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
# Искусство Советской Татарии. Народные художники (*җыентык*). Казан, 1980.

## Сылтамалар

*   П.Т. Сперанский «Милләттәшләр» сайтында
* П.Т. Сперанский КГАСУ музее сайтында
*  П. Сперанскийның шәхси күргәзмәсе

## Моны да карагыз

Төркем:Рәссамнар
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:ТАССР халык рәссамнары