open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бөгелмә туган якны өйрәнү музее

**Бөгелмә туган якны өйрәнү музее** (, ) — Татарстанның Бөгелмә шәһәрендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). 

Музей 1736 елдан башлап хәзерге заманга кадәр Бөгелмә шәһәре һәм районы тарихы белән таныштыра.

## Тарих
1929 елның 1 октябрендә ачыла. Бөгелмә туган якны өйрәнү музее — Татарстанның иң борынгы музейларының берсе. 2011, 2014 елларда ТР хөкүмәте грантына ия була.

## Бина
Музей XIX гасырда төзелгән, үзара тоташкан ике бинада урнашкан. Берсе — асылзат  А. Ф. Елачич, икенчесе — сәүдәгәр Ф. Д. Климов йорты.
 
## Экспонатлар
Музейда 7 экспозиция һәм күргәзмә залы бар. Мәйданы — 796 кв. м. Музей фондында ~20 000 экспонат саклана.
Экспозициядә Е. Пугачев күтәрелеше, XIX гасыр Бөгелмә ярминкәләре турында материаллар, XVIII—XX гасырларда шәһәр тарихы белән бәйле документлар, татар, рус, чуаш, мордва халкының йорт кирәк-яраклары, раритетлар күрсәтелә.
 
Емельян Пугачёв баш күтәрүе (*[[1773 ел|1773]]—[[1775 ел]]лар*) белән бәйле экспонатлар: туп, кораллар, Бөгелмә янындагы сугышны тасвирлаган китап, Е. Пугачёв манифесты.

«Бөгелмә XIX—XX гасыр башында» бүлегендә татар, рус, чуаш, мордва халкының йорт кирәк-яраклары урын алган. Татар халкының зәркән әйберләре, челтәрләү алымы белән эшләнгән чулпы, яка чылбыры, чигелгән калфак, бил каешы күрсәтелә.

Экспозициядә Бөгелмә төбәгендә кулак малын тарату белән бәйле КГБ архивы материаллары, Сталин исеменнән Бөгелмә районы колхозчыларына юлланган телеграмма, газеталар, сугыш листовкалары, 1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы чорында язылган хатлар куелган.
 
Музей фондының язма чыганаклары: Бөгелмә өязе идарәсе утырышлары журналлары, мөселман этикасы, 1894 елгы шәһәр планы, Бөгелмә шәһәре соборының чиркәүгә килүчеләр елъязмасы.

## Экскурсияләр
* Бөгелмәлеләр Бөек Ватан сугышында, тылда
* XIX—XX гасыр башында Бөгелмә
* Табигать бүлеге
* Бөгелмә бүген
* Тарих бүлеге
* Хәтер юлы буенча

## Шәхесләр
### Директорлар
* 1929-19?? — ???
* 19??-1941 — ???
* 1946-19?? — ???
* 19??-19?? — ???
* ????-201? — Наталья Николай кызы Несынова
* 201?- — Светлана Владимир кызы Якупова 

### Танылган хезмәткәрләр

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

*  Бугульминский краеведческий музей. Музеи России
*  Музейның визит картасы 
*  Бугульминский краеведческий музей. tatfrontu.ru

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Бөгелмә музейлары
Төркем:1929 елда нигезләнгән музейлар
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Татар тарихы һәм мәдәнияте музее (Бөгелмә)

**Бөгелмә татар тарихы һәм мәдәнияте музее** () — Татарстанның Бөгелмә шәһәрендә урнашкан шәхси мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Музейны «Татарлар мирасы»  хәйрия фонды ачкан.

## Тарих
2014 елның маенда Бөгелмәнең «Ихрам» мәчете каршындагы йортта ачылган. Максаты — татарлар тарихы һәм мәдәнияте үсеше белән хронологик тәртиптә таныштыру. Музей директоры — «Татарлар мирасы» хәйрия фонды җитәкчесе Радик Мостафа улы Зәбиров.

## Экспонатлар
Музейда ике зал. Беренче залда борынгы төркиләрнең (*[[IV гасыр (б. э. к.)|б. э. к. IV гасырдан]] башлап*) мәдәнияте, Идел Болгары һәм Алтын Урда чорлары, Казан ханлыгы һәм РИ тарафыннан колонизацияләү тарихы чагылыш таба. Экспонатлар арасында Болгарда казынулар вакытында табылган борынгы (*яше — мең ел*) кылыч, борынгы төрки калалар корылышы  сурәтләнгән карталар, декоратив-гамәли сәнгать үрнәкләре (*агач, күн, тимер эшләнмәләре, [[келәм]]нәр, чигүләр, тимер һәм кәгазь [[акча]]лар, чүлмәк китекләре*).

Икенче залда XX гасыр башы авыл татары өе күренеше торгызылган. Экспонатлар арасында йорт җиһазлары (*бишек, туку станогы, йон кабасы, май язу гөбесе*), көнкүреш һәм кәсепчелек кораллары.

Экспонатлар арасында борынгы кулъязма һәм басма китаплар урын алган.

## Сылтамалар
*  В Бугульме работает музей, посвященный татарской истории и культуре . Бөгелмә районы сайты, 5.02.2015
* Музей татарской истории и культуры . Сайт «Бугульма Live»

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Бөгелмә музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Төркем:Шәхси музейлар
̺Халыкара Роботлар Күргәзмәсе

**International Robot Exhibition** (IREX) - Халыкара Роботлар Күргәзмәсе дөньяда иң зур роботлар сату ярминкәсе. Бу Япониядә, Токиода 1973 елдан бирле һәр ике елны була торган чара. Ул Япония Роботлар Ассоциациясе (JARA) һәм Nikkan Kogyo Shimbun, Ltd ширкәте тарафыннан оештырыла торган чара. Ул Япониядән һәм бөтен дөньядан ширкәтләр өчен робот технологиясендә соңгы яңалыкларны күрсәтү өчен урын булып тора.

## Роботлар
Болар элек булган күргәзмәләрдә күрсәтелгән кайбер роботларның мисаллары:
* Actroid
* Seiko Epson Micro flying robot
* TOPIO
* JO-ZERO

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Рәсми сайты

Төркем:Күргәзмәләр
Төркем:Робототехника
Nomad 200

**Nomad 200** (Күчмә 200) яки **N200** 1990-ынчы елларда Nomadic Technologies, Inc тарафыннан төзелгән коммерция өйрәнү роботы булган. Ул диаметрда 20 дюйм һәм буе 1 метр булган цилиндрик робот һәм өч көпчәктә хәрәкәтләнә. Ул секундына 0.5 метр тизлек белән хәрәкәтләнә алган һәм секундына 60 градуска әйләнә алган.

Нигез роботында хәрәкәтчән нигез һәм идарә системасы булган һәм 1990 елда бәясе $16,000 булган. Ул әйләнә буенча беркетелгән 16 сонар сенсорга, 16 инфра-кызыл сенсорга, магнит компаска, ТВ камерага лазер эзләгеч системасына һәм ике рәт ун контакт сенсорга ия булган. Өстәмә сенсор системаларның бәясе $1,500 һәм $7000 арасында булган.

Ул бортка корылган Intel 486 нигезендә санак системасы тарафыннан идарә ителгән булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Робототехника
Enon (робот)

**Enon** шәхси ярдәм итә торган робот беренче мәртәбә 2005 елның Сентябренда сату өчен тәкъдим ителгән булган. Enon ике ширкәт тарафыннан ясалган булган: Fujitsu Frontech Limited һәм Fujitsu Laboratories Ltd. Бәясе 6 миллион йен 円 (US$60,000) роллерлы робот юлны үзе таба, сөйләмне тануы чикләнгән һәм сөйләм синтезы. Enon башка эшләреннән тыш юлны күрсәтү, объектларны күчерү, кунакларны алып бару һәм саклык өчен патрульләүне оешмага карап башкара ала. Enon, бу Инглиз телендә "Exciting Nova On Network," дигән сүз кулларында якынча 500 грамм (1 фунтны) күтәрә ала.

## Тышкы сылтамалар
* Fujitsu

## Искәрмәләр

Төркем:Робототехника
Игенче

**Игенче** — күп мәгънәле сүз. «Иген» исеменә + «че» исем ясагыч кушымча ялгап ясалган.
## Топоним
* Игенче — Мөслим районы авылы.
* Игенче — Тукай районы авылы.
* Игенче — Алабуга районы (*юкка чыккан?*) авылы.
* Игенче — Кукмара районы (*юкка чыккан?*) авылы.
* Игенче — Мамадыш районы (*юкка чыккан?*) авылы.
* Игенче — БР Авыргазы районы авылы.
* Игенче — Әлшәй районы авылы.
* Игенче — Чакмагыш районы авылы.
* Игенче — Удмуртиянең Алнаш районы авылы.
## Гәҗит
* «Игенче» — 1917, Казан.
* «Игенче» — 1918, Бакы.
* «Кызыл игенче» — 1919, Орск.
* «Игенче» — 1931, Чакмагыш.
## Моны да карагыз
* **[[Игенчеләр]]**, топоним.
** Игенчеләр — Гафури районы авылы.
** Игенчеләр — Кыйгы районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Язучы кул

**Язучы кул** — Фридрих фон Кнаусс тарафыннан 1764 елда ясалган механик автоматон. Сәгать механизмы кулны хәрәкәтләндерә һәм кул каләмне кара савытына мана һәм кечкенә карточкада *"Huic Domui Deus / Nec metas rerum / Nec tempora ponat"* гыйбарәтен яза, ягъни ("Ходай бу йортка ахырлар яки соңгы сроклар куймасын"). Механизмның көмеш капланышында *"Pro patria"* сүзләре.

Бу корал фон Кнаусс тарафыннан шул вакытта Тосканада хөкем иткән Лоррейннар Йортына багышланган булган.

Объект Флоренциядә Галилео Музеенда 10-ынчы бүлмәдә урнашкан (3195-енче номерлы инвентарь). Ул бакырдан һәм көмештән ясалган һәм үлчәмнәре 680мм x 1000мм.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Мэлларденың автоматоны

## Библиография
* 

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 

Төркем:Робототехника
Tottenhem Hotspur

**Tottenhem Hotspur futbol taqımı** (inglizçä *Tottenham Hotspur Football Club*)- Londonnıñ tönyaq rayonı Tottenhem ingliz hönäri futbol taqımı. Premyer-Ligasında çığış yasıy.

1882 yılda nigezlängän.

Öy stadionı - "Tottenhem Hotspur", 2019 yılda açılğan, 62 062 keşe sıydıra.

Tottenhem - 2 tapqır Angliä çempionı, 2 märtäbä UEFA kuboğı iäse, 8 tapqır Angliä kuboğı iäse.

Klubnıñ quşamatı - şporlar (inglizçä *Spurs*).

Ğädättä Tottenhem iñ yaqın kürşe - Arsenal belän köndäşä, şul uyınnar "Tönyaq London derbie" dip atala.

Baş trenerı Maurisio Poçettino.

«Тоттенхэм «гадәттәгечә якындагы күршебез,» Арсенал «белән көндәшлек итә: әлеге ике команда арасындагы матчларны»Төньяк Лондон көрәше " дип атыйлар.

Клубның баш тренеры-Антонио Конте, команда капитаны-Уго Льорис.

## Qazanışlar
*Angliä çempionı  1950/51, 1960/61
*Angliä kuboğı (8) 1901, 1921, 1961, 1962, 1967, 1981, 1982, 1991
*Angliä superkuboğı (7)  1921, 1951, 1961, 1962, 1967, 1981, 1991
*Çempioonar Ligası - finalist 2019
*UEFA kuboğı 1972, 1984
## Sıltamalar
*  	http://www.tottenhamhotspur.com/ Räsmi säxifä

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча футбол клублары
Төркем:Англия футбол такымнары
Ирек

**Ирек** — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
* Ирек — Алексеевск районы (*юкка чыккан?*) авылы.
* Ирек — Арча районы (*юкка чыккан?*) авылы.
* Ирек — Спас районы авылы.
* Ирек — БР Әлшәй районы авылы.
* Ирек — Бәләбәй районы авылы.
* Ирек — Чишмә районы авылы.
* Ирек — Ырынбур өлкәсе Сарыкташ районы авылы.
## Гәҗит
* «Ирек» — 1917, Әстерхан.
* «Ирек» — 1917, Уфа.
* «Ирек» — 1920, Троицк.
* «Ирек» — 1923, Орск.
* «Ирек йолдызы» — 1921, Орск.
* «Ирек мәйданы» — 2004, Казан.
## Мәйдан
* Ирек мәйданы — Казанның үзәк мәйданнарының берсе.
## Урам
* Ирек урамы — Казанның Вахит районы урамы.
## Моны да карагыз
### Топоним
* Ирек Таңы, Иректаң — Тукай районы авылы.
* **[[Ирекле]]**
** Ирекле — Азнакай районы авылы (Илбәк авыл җирлеге).
** Ирекле — Азнакай районы авылы (Чалпы авыл җирлеге).
** Ирекле — Мөслим районы (*юкка чыккан?*) авылы.
** Ирекле — Әлмәт районы авылы.
### Һидроним
* Ирик — Баксан кушылдыгы.

Төркем:Топонимнар
Капьята

**Капьята** () — Парагвайның Үзәк  департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1640 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Парагвай шәһәрләре
Иске Йорт

**Иске Йорт**, Искейорт — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
* Иске Йорт — Арча районы авылы.
* Иске Йорт — Кукмара районы авылы.
* Иске Йорт — Питрәч районы авылы.
* Иске Йорт — Теләче районы Төрек-Тәмте авылының борынгы атамасы .
## Моны да карагыз
* Иске Йорткүл — Урманасты Йорткүл авылының халыкчан атамасы.

## Искәрмәләр


Төркем:Топонимнар
Иске Әлмәт

**Иске Әлмәт** — күп мәгънәле сүз.
## Топоним
* Иске Әлмәт — Мөслим районы авылы.
* Иске Әлмәт — Норлат районы авылы.
----
* Иске Әлмәт вулысы

Төркем:Топонимнар
Compact Camera Port 2

**Compact Camera Port 2** (CCP2) - ул кәрәз телефоннары камераларында кулланылган электрик һәм бирелгән мәгълүматлар интерфейсы. Ул югары тизлек дифференциаль бер-бер артлы сигналларын куллана, һәм Standard Mobile Imaging Architecture (SMIA) төркеме тарафыннан билгеләнә.

## Класслар
CCP2 берничә төрле тизлек классларын тәэмин итә:

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Description archived from the SMIA website

* Compact Camera Port 2 Application Notes

Төркем:Технология
Яңа Чишмә туган якны өйрәнү музее

**Яңа Чишмә туган якны өйрәнү музее** () — Татарстанның Яңа Чишмә районы үзәге Яңа Чишмә авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Яңа Чишмә районы тарихы белән таныштыра.

## Филиалы
* Буыннар мирасы музее (Акбүре)

## Тарих
2012 елның 1 декабрендә Яңа Чишмә халык иҗаты һәм көнкүреше музееның филиалы буларак ачыла. Район мәдәният йортының икенче катында урнаша. 2014 елдан — мөстәкыйль музей . Музейны ачу максаты: район тарихы белән бәйле көнкүреш әйберләрен һ. б. туплау, районның X—XII гасырларга караган борынгы һөнәрчеләр авылы урынында барган археологик казу эшләре вакытында табылган көнкүреш әйберләре җыелмасы белән таныштыру.

## Экспонатлар
Гомуми мәйданы — 211, 3 кв. м. Музей фондында 986 саклау берәмлеге экспонат саклана: рәсем сәнгате, нумизматика (*тимер акча, медаль, значоклар*), археологик табылдыклар (*Наратлык шәһәрлеге тимер казылмалары*), документлар, китаплар, гамәли сәнгать эшләнмәләре, көнкүреш һәм этнография әйберләре (*йортта тукылган сөлгеләр*).

Бөек Ватан сугышы, Әфганстан, Чечен хәрби хәрәкәтләрендә катнашучылар турында материаллар, солдат көнкүреше әйберләре, фоторәсемнәр, истәлек китаплары, районда фидакарь хезмәтләре өчен бүләкләнүчеләр турында материаллар урын алган.

Күргәзмәләрдә , Октябрь инкыйлабы, Беренче бөтендөнья һәм Бөек Ватан сугышлары чоры фоторәсемнәренең һәм документларының төп нөсхәләре урын алган.

Төбәктә яшәүче халыклар тормышына, көнкүрешенә аерым бүлек багышланган.

Экспозициядә авыл тарихы, керәстиян йорты, ССРБ оешу тарихы, 1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы тасвирлана.

## Экскурсияләр
* Туган як тарихы. Туган як тарихы, халык һөнәрләре һәм мәдәни традицияләр белән танышу
* Гомуми экскурсия
* Җиңү проспекты. Бөек Ватан сугышында фашизмга каршы көрәшкән якташлар

## Сылтамалар
*  Краеведческий музей Новошешминского муниципального района. tatfrontu.ru 
* Музейның Вконтакте сәхифәсе

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Яңа Чишмә районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Буыннар мирасы музее (Акбүре)

**Буыннар мирасы музее** () — Татарстанның Яңа Чишмә районы Акбүре авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Яңа Чишмә туган якны өйрәнү музее филиалы. Яңа Чишмә районы Акбүре авылы тарихы белән таныштыра.

## Тарих
2015 елда Яңа Чишмә туган якны өйрәнү музее филиалы буларак ачыла.

Музейны оештыруның һәм музей өчен махсус бина төзүнең инициаторы — Акбүредә туган Әнвәр Мәхмүт улы Залаков (*[[1949 ел|1949]]—[[2018 ел|2018]]*), 1999—2018 елларда «Татмелиорация» траст компаниясе генераль директоры.

## Экспонатлар
Музей фондында 1 100 саклау берәмлеге экспонат саклана, шул исәптән ташка әверелгән агач, татар милли киемнәре, чигү үрнәкләре, эш кораллары, хатын-кыз бизәнү әйберләре, сөлгеләр, нумизматика, геральдика һ. б. Бөек Ватан сугышы белән бәйле экспонатлар, авторлары һәлак булган 41 хат саклана.

3 экспозиция эшли: «Авылның борынгы заманнан алып бүгенге көнгә кадәрге тарихы», «Татар йорты», «Авыл шәҗәрәсе».

Музей Бөек Ватан сугышы чоры экспонатлары белән баетыла.

## Сылтамалар
* *Азат Мусин*.  В селе Ак Буре Новошешминского района открылся новый музей . «Шешминская новь», 11.12.2015
*  В  «Музее Наследия поколений» прошло мероприятие, посвященное Дню снятия блокады города Ленинграда. tatfrontu.ru, 29.01.2019

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Яңа Чишмә районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Халык иҗаты һәм көнкүреше музее (Зирекле)

**Халык иҗаты һәм көнкүреше музее**, Мидхәт Газыймов исемендәге Халык иҗаты һәм көнкүреше музее () — Татарстанның Яңа Чишмә районы Зирекле авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (*[[музей]]*). Яңа Чишмә районы һәм Зирекле авылы тарихы белән таныштыра.

## Филиал
* Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Шахмай авылы тарихы музее
## Тарих
Музейның нигезен 1982 елның 1 сентябрендә ачылган «Чыгарылыш сыйныфлар музее» тәшкил итә. 1992 елның 29 декабрендә ТР мәдәният министрлыгының 244нче боерыгы белән Зирекледә халык иҗаты һәм көнкүреше музее оештырыла. 2010 елдан муниципаль бюджет мәдәният оешмасы. Музейны нигезләүче — Мидхәт Гариф улы Газыймов (1942―2022), ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (2000).

2012 елда Яңа Чишмәдә филиалы ачыла (*[[2014 ел]]дан мөстәкыйль оешма*).

Музей эшчәнлегенең төп юнәлешләренең берсе — мәдәни байлыкны, татар халкының кул эшләре төрләрен өйрәнү.

2019 елның 30 апрелендә музейда «Шешма һәм Кичү елгалары бассейнында кеше һәм табигать. Зирекле һәм Әдәмсә татар авыллары: тарих һәм мәдәният проблемалары» темасына халыкара конференция уздырыла.

## Экспонатлар
Музей фондында 2 258 саклау берәмлеге экспонат бар, шулар арасында чигүле сөлге, намазлык, челтәр кайма тупланмалары урын алган.

Зирекле авылының 1770—1930 еллардагы тарихы, Яңа Чишмә волосте, Яңа Чишмә районы һәм аның тирә-ягындагы авыллар барлыкка килү тарихы турында материаллар тупланган.

Яңа Чишмә һәм Ямаш районнары авылларыннан (*барлыгы 125 торак пункт, кайберсе юкка чыккан*)  1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында һәлак булган һәм хәбәрсез югалганнар исемлеге куелган.

Авыл мәктәбе һәм «Яңа тормыш» (*«Дружба», «Кичуй»*) күмәк хуҗалыгы тарихлары белән танышырга мөмкин.

## Экскурсияләр
* Зирекле мәктәбен тәмамлаучылар һәм аларның укытучылары
* Зирекле авылы туку-чигү осталары эшләре
* Авылның көнкүреш әйберләре
* Зирекле хатын-кызларының бизәнү әйберләре һәм киемнәре
* Зиреклеләр Бөек Ватан сугышы фронтларында һәм тылда
* Музей китапханәсе
* Авыл өе
* Авыл тарихы һәм музей архивы
* Без мәктәпкә барабыз
* Якташ язучылар
* Әби-бабайлар балачакта уйнаган уеннар
## Искәрмәләр

## Әдәбият
# *[[Мидхәт Газыймов|М. Г. Газыймов]]*. Зиреклем зирекләре. Казан: Школа, 2009.
# Зирекледәге халык иҗаты һәм көнкүреше музее (*төзүчесе [[Мидхәт Газыймов|М. Г. Газыймов]]*). Казан: Школа, 2017.

## Сылтамалар
*    Музей народного творчества и быта с. Зирекле. Музеи России
*  Музей народного творчества и быта Новошешминского района. tatfrontu.ru
*  Музей народного творчества и быта Новошешминского муниципального района Республики Татарстан . Яңа Чишмә районы сайты, 14.01.2019

Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Яңа Чишмә районы музейлары
Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары
Иштирәк (Бүздәк районы)

**Иштирәк** — Башкортстанның Бүздәк районында урнашкан татар авылы.
## Демография

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 11 кешенең яшәве мәгълүм.
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Греция һимны

“Азатлык гимны” (**Ύμνος εις την Ελευθερίαν**) — Грециянең рәсми дәүләт символы. Греция хаклы рәвештә дөньяда иң күләмле тексты булган гимнлы дәүләт исеменә дәгъва кыла ала. Аңарда ким дигәндә 158 куплет исәпләнә. Ә аны иҗат иткән шагыйрь **[[Диони́сиос Со́лома]]** (**Διονύσιος Σόλομα — 1798-1857**) поэмасында 254 дүртьюллык бар. Әсәр 1823 елда язылган, аңарда ил азатлыгы өчен көрәшүчеләрнең  каһарманлыгына дан җырлана.
Грециянең шул замандагы кыйралы Георг I аны илнең милли гимны дип игълан итә. Әлбәттә, поэма тексты нык кыскартылган килеш. Яңа гимнның көен **[[Николаос Мантзарос]]** (**Νικολαοσ Μαντζαροσ — 1795-1873**) 1828 елда яза. Ул Италиядә белем алган музыка белгече була. Шул сәбәпле, Грецияне кимсетергә теләүчеләр, **“Ελευθεριά”** (“Азатлык”) мелодиясе грекларныкы түгел, итальяннарныкы, дип лыгырдыйлар. Әмма бу — яла ягу гына. Греклар үзләре дә баштарак, бу көй безнең музыкаль традицияләргә тәңгәл килми, дип шикләнә торган булганнар. Ә бит бу рухландыргыч музыканы беренче кат тыңлап караганда ук, аның атаклы һәм бик борынгы грек биюе “Сиртаки” белән бертуган икәнен абайлыйсың.
Шулай да, грек кыйралы Отто гимн көен Алманиянең музыка белгечләре тарафыннан тикшертергә карар кыла. Алманнар бернинди плагиат тапмыйлар. Ниһаять, 1864 елда гимн кыйралның махсус эдикты белән рәсми дәүләт символы буларак раслана.
Рәсми чараларда гимнның беренче куплеты башкарыла.https://www.youtube.com/watch?v=R8IKuOtVRag
“Азатлык гимны” шулай ук Кипр грек дәүләтенең дә рәсми символы булып тора.



Төркем:Илләр буенча гимннар
Төркем:Греция
Төркем:Кипр
Анджелина Джоли

**Анджелина Джоли** (, туганда **Войт** (), элегрәк **Джоли Питт** (); 4 июнь 1975, Лос-Әнҗелес, Калифорния, АКШ) — америка актрисасы, кинорежиссеры һәм сценаристы, фотомодель, БМОның игелекле ихтыяр илчесе .

«Оскар» премиясе иясе, «Алтын глобус»ның өч премиясе (тарихтагы өч ел рәттән премия яулаган беренче актриса) һәм ике «АКШ киноактерлар гильдиясе» премиясе иясе.

Беренче тапкыр 1982 елда кинода чыгыш ясаган. Ул комедия фильмындагы "Эзләп чыгу юлында» (шулай ук анда аның әти-әнисе төшкәннәр), әмма танылуны «Лара Крофт: Кабер талаучы» һәм «Лара Крофт: Кабер талаучы. Тормыш бишеге» фильмнарындагы видеоуеннар героинясын Лара Крофтны уйнаганнан соң алган.

2009, 2011 һәм 2013 еллардагы *Forbes* журналының версиясе буенча Джоли иң күп акча ала торган Голливуд актрисасы исемен алган.

Коммерция ягыннан иң уңышлы  «Малефисента» (дөнья прокатындагы җыемнар  — 758 миллион АКШ доллары), «Мистер һәм миссис Смит» (дөнья прокатындагы җыемнар — 478 миллион АКШ доллары), «Бигрәк куркыныч» (341 миллион АКШ доллары), «Солт» (293 миллион АКШ доллары), шулай ук «Турист» (278 миллион АКШ доллары), «Лара Крофт: Кабер талаучы» (274 миллион АКШ доллары) һәм Николаса Кейдж катнашында чыккан «60 секунд эчендә куып җитәргә» (237 миллион АКШ доллары) фильмнары булган.

## Шулай ук карагыз
## Искәрмәләр

Төркем:ЮНИСЕФның Игелекле ихтыяр илчеләре
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:АКШ продюсерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:АКШ сценаристлары
Төркем:АКШ кинорежиссёрлары
Төркем:Әлифба буенча кинорежиссёрлар
Төркем:АКШ телевидение актрисалары
Төркем:АКШ кинематографы актрисалары
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Мөгезборын

**Мөгезборын** () — Африкада һәм Азиядә таралган заманча биш төрне үз эченә алган надсемейлыктан тыш имезүче имезүчеләр гаиләсе.

Мөгезборын берәм-берәм яшиләр, әмма саванналарда кечкенә төркемнәргә берләшергә дә мөмкин. Әгәр самокар га әзер икән, ата-аналар арасында җитди бәйгеләр башланырга мөмкин. Җиңүче үз территориясен экскремент белән маркировкалау белән җәлеп итәргә омтыла. Бу эшкә керешкәнче, ике партнер та бер-берсен аулый һәм хәтта дерелә дә. Соң длящейся 15-18 айга кадәр йөклелек туа бер бала туа, ул кала вакытта әнисе ике ел ярым. Бу вакыт эчендә тагын бер кеше дөньяга килсә, өлкән әнисен, ким дигәндә, бер вакытка куып чыгаралар.

Көндез йоклыйлар, эшлекле рәвештә аларны сумкаларда һәм төнлә очратырга мөмкин. Бу бик куркынычрак һәм сак җәнлекләр, избегающие якынлыгы кешегә. Әмма, әгәр алар үзләрен куркыныч астына тосалар, һөҗүм итәләр. Хәер, бу һөҗүм көчсез ягыннан Начар омтыла, алар китерергә мөмкин нәтиҗәсендә зур көч һәм кискен мөгез  к гариплек авыр . Разогнавшись, мөгезборын җитәргә мөмкин тизлек 45 км/сәг.

Мөгезборын еш кына кошлар озату, утыручы аларның тиредәге һәм чистящие аларны паразитов. Сирәк очракларда яшь нармәче гаиләсеннән зур ерткычларның корбаны була ала, тик өлкәннәрнең дошманнары, кешедән тыш, юк

## Шулай ук карагыз

## Чыганаклар

## Искәрмәләр
 
 

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
ТикТок

«**ТикТок**» (''ингл.'' &nbsp;TikTok) — социаль челтәр, кыска музыкаль видео булдырырга бирүче, турыдан-туры эфирлар, белдерүләр белән алмашынырга мөмкинлек бирә. Кытайда **Douyin** буларак танылган.

2016 елның сентябрьндә башланып җибәрелгән, хәзерге вакытта Кытайда кыска видео өчен әйдәп баручы видеоплатформа. Һәм көннән-көн башка илләрдә популяр булып, иң тиз үсүче һәм киң таралган кушымта. Хәзерге вакытта кушымта 500 миллион кеше, 150 илдән җыйган. Нигездә,бу социаль аудиториядә яшүсмерләр катнаша.

## Тарих
Douyin социаль челтәре  2016 нчы елның сентябрендә  кытай компаниясе ByteDance  белән эшли башлады. Соңрак бу кушымтаның күчерелмәсе халыкара базары өчен TikTok дип исемләнгән. Бу мөмкинлек компаниягә глобаль үсешләрне устерергә, ил  законнарын бозмыйча эшләргә тәкъдим итте.

2017 нче елның 9 нчы ноябрьндә ByteDance musical.ly социаль челтәрен алды һәм 2018 нче елның 2 нче августында белән TikTok кушты.

2019 нчы елның 27 нче маенда, компания үз смартфонын чыгарырга планлаштыра. Анда ByteDanceның үз кушымталар булачак.

## Шулай ук карагыз

## Чыганаклар

## Искәрмәләр
 
 

Төркем:Социаль челтәрләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Пицца

**Пицца** () — түгәрәк ачык чүпрә лепешка рәвешендәге, классик вариантта томат соусы һәм эретелгән сыр белән милли итальянча ашамлык. Сыр (кагыйдә буларак, моцарелла) пицца эченең төп ингредиенты була. Ул бөтен дөньяда өйдәге аш булмәсендә, рестораннарда, кафеда һәм фастфудта иң популяр ризык дип санала. 


## Пицца куллануы

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Һамбургер

**Һамбургер** — сөндвич төре киселгән кыздырылган казаннар, бирелүчән эчендә киселгәгән ипи эшсезләр рәтендә килгән  . Иткә өстәп һамбургердә  күп төрле тутыргыч, мәсәлән: кетчуп һәм майонез, калдык ташкабак, салат яфраклары , мариналы кыяр, чи  яки кыздыралаган суган һәм помидор булырга мөмкин

Һамбургернең исеме  башта  исемнәре зурлыгы буенча икенче шәһәр, Алманиядә — "Һамбург, каян күбесе чит илләргә китә Америкага була . Немец телендә әйтү «һамбургер»  мөмкин тасвирлау, ягъни билгеләү кемнедер берсе Һамбург яки сыйфат , ниндидер бер Һамбург тасвирлаучы

* Чизбургер (ингл. &nbsp;cheeseburger, от  — сыр) —  һамбургерңның төре , һичшиксез, составына сыр, чынлыкта да булып тора һамбургер булмый ,ул  аерым төре ашлары.
* Фишбургер (ингл. &nbsp;fish — балык) — төре һамбургер, анда ит котлета алыштырыла кызды рган  балык белән.
*  (ингл. &nbsp;chicken — тавык) — төре һамбургер, һичшиксез, составында тавык ите 
* Веҗибургер,  — вегетариан һамбургеры , ите белән тотмаган
* Тофубургер  — һамбургер, ит урынына тофу котлетын үз эченә алган
* Эггбургер (ингл. &nbsp;egg — йомырка) — һамбургер,мыек урынына йомырка алган
## Шулай ук карагыз

## Чыганаклар

## Искәрмәләр
Кул белән ашала торган ризык

**Кул белән ашала торган ризык** —  аны куллар белән генә ашыйлар , ашханә приборларыннан башка — калаклар, чәнечкеләр, пычаклар  һәм шулай алга таба. Кул белән ашау өчен бүленә торган һәм бүленми торган ризыклар җитештерелә.

Кайбер өлкәләрдә  ризыкларның зур өлеше яки барлык ризыклар куллар белән ашала: әйтик, эфиоп ашханәсендә барысы диярлек төреп ашыйлар, аларны "ынджера" дип атыйлар..Азиянең көньяк өлешендә ашханәдә ризыкны еш кына куллар  ярдәмендә кулыннан. Европа мәдәниятенә куллары белән ашыйлар. Ашханә приборларыннан башка ашый торган ризыкларны куллануны еш кына мәгънәсезлек дип уйлыйлар..

Кул белән ашау төрле илләргә таралган, мәсәлән, Африка һәм Һиндстанга, күбесенчә куллары белән 2,5 миллиард кеше ашый.  Ислам мәдәниятендә дә кул белән ашау кабул ителгән; Европада бу традиция югалган.

Кул белән ашый торган ризыкларны еш кына  фуршетларда, пикникларда, кичәләрдә һәм туйларда бирәләр ,  ләкин шул ук вакытта кадерле ризыкларны бирү дөрес дип санала.
Файл:Trongs2.JPG|Куллар белән ризык ашау
Файл:Summer rolls with peanut sauce.jpg|Роллы
Файл:Canape tray.jpg|Канапе
 Көнбатыш  илләрендә, гадәттә, кабымлыкларны һәм десертларны куллар белән ашыйлар: бутербродлар, сэндвичлар, канапе;  шулай ук камыр: пирожки, коймак ,   самса,; төрледән-төрле шпашкаларда продуктлар  ( сыр телеме), тавык канатлары һәм башкалар.

Башка илләрдә куллар белән пешкән камыр ризыкларын да ашыйлар (ән-пан, позы, няньгао, юэбин, цзунцзы) һәм башка ризыкларны (суши, онигири, з, данго, доса); кайбер  эскимос ашханәне ризыкларын (мактак) шулай ук куллар  ярдәмендә ашала.

Төрки халыкларының ризык исемнәрен бешбармак (бесбармак) турыдан-туры кул белән ашалуларын аңлата: «бешбармак» тәрҗемә иткәндә «биш бармак» була.

## Искәрмәләр

Төркем:Азык-төлек һәм эчемлекләр
Яхшылык

**Яхшылык** — гомуми төшенчә мораль, аң,  этика категориясе, уңай кыйммәтләрне характерлый.

Иң элек начар төшенчәсенә каршы куелган (ягъни яхшылыкка өндәүче гамәлләрнең  явызлыкка этәрүе), ә аннан соңрак явызлык төшенчәсенең антонимы буларак кулланыла, үз теләгең белән, эчкерсез һәм ихлас гамәлләрне аңлатып килә, мәсәлән, якын кешегә , шулай ук таныш булмаган  кешеләргә яки хайваннарга һәм табигать дөньясына ярдәм күрсәтү. Тормыш ягыннан караганда, бу төшенчә һәрнәсәгәдә кешеләргә уңай бәя бирүдә чагылыш таба, яки бәхет,  шатлык, мәхәббәт  ягъни теге яки  бу кешеләрнең,  «яхшылык» төшенчәсенә якын мәгънә ала.

## Яхшылык табигате
Яхшылык һәм явызлык — антонимик төшенчәләр һәм, шул рәвешле, бер-берсен кире кагалар. Европа традицияләре буенча яхшылыкны, гадәттә,  яктылык, матурлык, ут белән тиңлиләр. Явызлыкны  караңгылык белән.  Кайбер дин  телләрендә яхшылык белән явызлык  автоном көч буларак, дөньяда  мәңгелек идарә итү хокукына көрәш алып бара. Мондый карашларның системасы  теология фәнендә дуализм дип атала.

### Мәдәнияттә игелек төшенчәсе
Рус мәдәниятендә  «яхшылык» матди милекне аңлата. «Игелекле кеше» — бай кеше. Авырлыгын күп ашамлыклар сатып алу ярдәмендә күп җыйган кеше игелекле буламы? «Игелеклелек» — кешегә үз яхшылыгы, милке белән бүлешә алу мөмкинлеге.  Христиан дине килү белән бу сүз башка мәгънә ала, шул исәптән ул матди байлыкка барлык булган катнашын югалта.

Шәфкатьлелеккә кагылышлы гыйбарә: "Яхшылык йодрык белән булырга тиеш». Бу сүзләрне   М. Светлов  берничә шагыйрьгә шушы сүзләргә башлана торган шигырь язырга мөрәҗәгать итә . Иң танылган шигырьне  Станислав Куняев яза:Яхшылык йодрык белән булырга тиеш

Яхшылык кырыс булырга тиеш,

Яхшылыкка каршы чыкканнардан

Йон барлык якка очсын өчен.

Башка мисал булып «  игелек көчләренең акыл көчләреннән өстенлек алуы» дигән сүзләр тора, ул христиан бәяләвенә карата скепсисны чагылдыра.

## Шулай ук карагыз
че надо

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Кальцоне

**Кальцоне** () — итальян бөккәне , чынлыкта  ябык ярым ай  формасында ясалган пиццаның бер төре. Кальцоне Италиянең үзәк һәм көньяк регионнарына хас төп ризык. Әлеге илдә ул башка исемнәрне ала: *panzerotto* һәм *panzarotto.*

Классик, яки башлангыч вариантта моцарелла сыры  һәм каклаган помидор кулланыла, тик бераз соңрак бу ингредиентларга салями казылыгы кушыла башлады. Хәзерге вакытта пиццны әзерләү вариантлары бик күп, аларның составы үзгәреп торырга мөмкин.

Кальцоне классик закуска яки бераз әдәпсез десерт буларак кулланыла.

## Шулай ук карагыз

## Чыганаклар

## Искәрмәләр
Instagram

**Instagram** *([[Кирилл алфавит]]<nowiki/>та —* **Инстагра́м**) — фото һәм кыска видеоблог материаллар таратуга багышланган социаль челтәр. Аның хуҗасы — Facebook. Кулланучыларның күбесен смартфоннардан керә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Социаль челтәрләр
Чатыр

**Чатыр** - тукымадан эшләнгән вакытлыча йортлар, кешеләрне вакытлыча урнаштыру һәм яшәү, эшләр башкару, хуҗалык кирәк-яракларын сакла , шулай ук төрле материаллар , мөлкәт һәм аппаратураларны кыр шартларында складлау өчен билгеләнгән җыелма разборная конструкция тиз төзелә. Вакытлы җирлекләрне туристлар, сәяхәтчеләр, кораллы көч белән, шулай ук мобиль һөнәр вәкилләре — туфрак белгечләре, археологлар, геологлар, чабаннар һ.б. оештыру өчен киң кулланыла.

Әдәбиятта берничә чатырны бер урында, теге яки бу максатлар өчен урнаштырганда **чатырлар лагере** сүзтезмәсе белән атыйлар.

## Аңлатма
ЧАТЫР, иск. чадыр «шатёр, палатка, юрта; крытая телега, экипаж» > чув. чатăр, мар. диал., удм. чатыр  нуг., каз., к.-калп. шатыр, шадыр) id., тув. диал., алт. диал. шадыр > хак. садыр «тирмәнең ябу киезе (ул дүрт данә була)», уйг. чадир, үзб. чотир, чодир «чатыр, чадра (!)» < бор. төрки  čatïr, čačïr, čаšïr ~ бор. монг.  čadur «пәрдә», čačir «пәрдә; чадра», čatir «кулчатыр» < иске фар. čatаr «чадра», čätir «шәтер, зонт», čatr «чатыр; шәмсия» < бор. һинд. chattra «зонт, күләгәлек» ← chad- «күләгәләү» (һинд.-евр. тамырларыннан). Фар. теленнән киң таралган: рус., гом. слав. () чаторъ, шатёр, шатро, венг. sator, морд. Э. шатра «чатыр». К. Чадра, Чатра, Чатырык, Шатрун, Шәтер.  (рус. диал. чадыр «бер төрле корылма; чатыр» тур.). 
## Шулай ук карагыз

## Чыганаклар

## Искәрмәләр
 

Төркем:Туризм
Төркем:Торак
Жираф

**Жираф** (лат.  Giraffa camelopardalis) —  куш тояклылар отрядыннан, жирафлылар гаиләсеннән бер имезүче хайван. Җир йөзендә иң озын хайван.

## Сыйфатламалары

Иркәк жирафлар  5,5—6,1 м хәтле ирешәләр  (якынча озынлыкның 1/3 муен тәшкил итә ) һәм авырлыгы 900-1200 кг кадәр җитә. Саулыклар гадәттәгечә азга  кимрәк һәм җиңелрәк була.

Башка имезүче хайваннар төсле үк җиде муен умырткасы булуына карамастан, җирафларның муены искиткеч озын. Озын буй кан әйләнешенә, беренче чиратта, баш миенә кан таэмин итүгә йөк китерә. Шуңа күрә жирафларның йөрәге бик көчле. Ул минутына 60 литр кан үткәрә, жираф йөрәге 12 кг авырлыкта һәм ул кеше йөрәгеннән өч тапкырга югарырак басым тудыра. Шуңа да карамастан, башны кисәк күтәрү һәм төшерүгә жираф йөрәге чыдамас иде. Мондый хәрәкәтләр хайванны һәлак итмәс өчен жирафның каны кешенекеннән куерак. Моннан тыш, жирафларның  зур муен тамырында махсус бикли торган клапаннар бар. Алар баш миенә бара торган  баш кан тамырында басымны сакларга ярдәм итәләр.

Жирафның кара теле бик озын һәм мускуллы. Жираф телен  45 смга хәтле чыгара ала һәм шуның белән ботакларны алырга ярдәм итә.

## Шулай ук карагыз

## Чыганаклар

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча хайваннар
Төркем:Имезүчеләр
Төркем:Югалучы төрләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Тычканлылар

**Тычканлылар**, яки **тычканнар** () — кимерүчеләр отрядына керүче имезүче хайваннар семьялыгы (*Rodentia*). Тән озынлыгы 5 сантиметрдан башлап (кечкенә тычкан) 48 сантиметрга кадәр (нәзек койрыклы күсе *Phloeomys cumingi*). Бөтен җирдә таралган, күпчелек төрләре  тропик һәм субтропик урманнарда. Төньяк һәм Көньяк Америкага һәм күп кенә утрауларга кертелгән.

Россия фаунасында 13 төргә якын тычканлылар очрый.

## Биология
Тычканнар (шулай ук күселәр) төнлә һәм эңгер-меңгердә аеруча актив. Күпчелеге орлыклар белән тукланып җирдә тормыш алып бара, кайбер өлеше — хайван ризыгы ашый. Кайберләре — синантроп хайваннар (өй тычканы, кайбер күселәр). Елның җылы вакытында үрчи, кеше өйләрендә — ел буе. 1,5—3 айда җенси яктан өлгерәләр.

## Классификация
Семьялык үз эченә 4 ассемьялык, 147 ыруг һәм 701 төр ала.

## Кеше өчен әһәмияте
Тычканнар — күп кенә паразитлар йөртүче, кеше һәм йорт хайваннары авыруларын, шулай ук куркыныч инфекцияләрне кузгатучылар. Бөртеклеләр һәм урман хуҗалыкларна, азык-төлек һәм төзелеш материалларына зур зыян китерәләр. Иң зур зыянны *Mus* (мәсәлән, өй тычканы (*Mus musculus*)) ыругы тычканнары китерәләр. Көрәш чаралары: азык-төлеккә керү юлын ябу, куркыту (ультратавыш нурланышы: тычканнар 40 кГц кадәр ешлык ишетәләр), санны тоткыннар һәм агу ярдәмендә көйләү.

## Шулай ук карагыз

## Чыганаклар

## Искәрмәләр
 
 

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Дельфинлылар

Йоныс балыклары ике иягендә шактый зур санда булган бер төрле конус формасандагы тешләр белән характерлана, ике борын тишеге дә бер аркылы ярым ай формасындагы баш сөяге тишеге белән тоташа, башы чагыштырмача зур тугел, бераз очлы битле, гәүдәсе озынча, аркасында йөзгеч бар. Бик хәрәкәтчән һәм җитезләр, ерткычлар, иҗтимагый яшәүчеләр, барлык диңгезләрдә дә яшиләр, елгаларга күтәреләләр, балык, моллюсклар һәм кысласыманнар белән тукланалар. Йоныс балыклары сыманнар кызыксынучанлык һәм кешеләргә традицион яхшы караш белән аерылып торалар.


Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Пешекче

**Пешекче** — ашарга әзерләүче кеше, предприятиеләрне тукландыру вазыйфасын үти, мәсәлән, өлкән пешекче, повар-кондитер һәм башкалар.

Пешекче төрле ризыкны (беренче блюдо, икенче блюдо, десерт, салкын һәм кайнар кабымлыклар, шулай ук өченче блюдо — эчемлекләр) рецептлар буенча әзерли һәм аларны рәсмиләштерә белә.
Ул кулинария нигезләрен, саклау һәм сату кагыйдәләрен, азык-төлек продуктларының ясалуын, санитар һәм гигиена нормалары нигезендә продуктларны саклавын һәм аларның бәясен белергә тиеш.
Пешекче рецептлар файдалана торган, җәмәгать туклануы предприятияләрендә эшләвенә карамастан, үз төзелешләрен кертергә мөмкин.

## Киләп чыгыш
Мөгаен «повар» () рус сүзе восточнославян телендәге «вар» сүзеннән килеп чыккан, ул — кайный торган су һәм пар дигән мәгънәне йортә. Флотта повар вазыйфасын үтәүче кеше кок дип атала.

Төркем:Һөнәрләр
Теш (Франция)

**Теш** () — Франциядәге коммуна,  Рона — Альп төбәгендә урнашкан.  Коммунаның департаменты — Изер. Кантона Сюд-Грезиводан составына керә. Коммунаның тирәсе — Гренобль.

INSEE коммунаның коды  — 38500. 2012 елда коммунаның халкы 581 кеше тәшкил иткән. Торак пункт биеклеге диңгез тигезлегеннән  162 дән   411  метрга кадәр урнашкан. Муниципалитет Париждан якынча 470 км көньяк-көнчыгышка таба, Лионнан 80 км көньяк-көнчыгышка таба, Гренобльдән 27 км көнбатыштарак урнашкан . Коммунаның мэры  — M. Denis Falque, мандат  2014-2020 еллар дәвамында эшли.

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Овернь-Рон-Әлп
Төркем:Франция коммуналары
Сарык

**Өй сарыгы** (лат.  Ovis aries) — куш мөгезлеләр гаиләсе, куштояклылар төрендәге сөт имезүче хайван. 

Бу хайван, куе йон һәм ашарга яраклы ите булган өчен, бик борынгы заманнардан ук йортка иялештергән. Хәзерге заманда йоны алынган сарык тиресе (руно) башка җәнлек тиресенә караганда ешрак кулланыла. Сарык ите күп илләрдә төп азык. Ит һәм йон алудан башка сарыкны сөт (брынза), пешекче май, тире җитештерү өчен үрчетәләр.

Сарыкны фәнни экспериментларда файдаланалар. Шуларның иң билгелесе — Долли исемле сарык; ул Бөек Британияда 1996 елда клонлаштырылган башлангыч сөт имезүче хайван.

Сарыкчылык — күп илләрнең икътисадына зур өлеш алган терлекчелек тармагы. Хәзерге көндә Кытай, Австралия, бөекбритания, Яңа Зеландия илләрендә кин таралган.

## Чыганаклар
*Кошара // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978
## Искәрмәләр

Төркем:Йорт хайваннары
Төркем:Сарыклар
Төркем:Әлифба буенча хайваннар
Төркем:Зоология
Мәдәниятта бал кортлары

**Мәдәниятта бал кортлары**— кеше тормышындагы бал кортлары ул.

Таш гасыр безгә калдырды бал кортларының беренче эзләрен калдырган. Безнең бабаларыбыз борынгы вакытта бал җыйганнарын тау рәсемнәре раслый. Бүген Испаниядә (якынча Валенсии) Үрмәкүч мәгарәсе бар. Аның диварында кешенең бал кортлары оясыннан бал алуы сүрәтләнгән.

Египет фиргавене Менес (ок. 3050 елның кадәр. ф. к. э), ул Югары һәм Түбән Мисыр берләштерде һәм бу бердәм патшалыкның эмблемасы итеп бал кортын куйган.Алар бал кортын кыюлыкны, фидакарьлекне һәм чисталыкны сакларга өнди диеп уйлаганнар. . Бал кортларын фиргавеннәрнең табутларына да сурәтләгәннәр.

Коръәндә бер башлык бар бал кортларына багышланган . Өстәвенә, әйтергә кирәк, эшләүче булып ана кортлар тора.

Төркем:Умарта кортлары
Аш тозы

**Аш тозы** (натрий хлориды, NaCl;  шулай ук «хлорлы натрий», «ашханә тозы», «таш тоз», «азык-төлек тозы» яки гади «тоз» атамалары да кулланыла) — азык-төлек компоненты. Төссез кристаллардан гыйбарәт. Табигый килеп чыгышлы тоз (диңгез тозы) һәрвакыт диярлек башка минераль тозлар катнашмасына ия, алар  аңа төрле төсмерләр өсти (кагыйдә буларак, соры яки көрән). Җитештерүдә эре һәм вак, чиста, йодлаштырылган һәм башка төрләре була. Чисталыгына карап: экстра, югары, беренче һәм икенче сортларга бүленә.

## Биологик роле
Башка җан ияләре кебек үк, кешенең тереклек эшчәнлеге өчен тоз кирәк. Тоздагы хлор ионы ашказаны кислотасын эшләп чыгару өчен төп материал ул - ашказаны суның мөһим компоненты. Натрий ионнары башка элементларның ионнары белән бергә нерв импульсларын тапшыруда, мускул җепселләрен кыскартуда катнаша, шуңа күрә организмда аларның концентрациясе кимү гомуми көчсезлеккә, нык арыганлыкка һәм башка нерв-мускуллар бозылуга китерә. Шул ук вакытта натрийның артыа китүе сыеклыкны тоткарлау һәм кан басымын күтәрүне китереп чыгара.

Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы көненә натрийны 2 граммнан да артык ашамаска киңәш итә, бу якынча 5 грамм аш тозы. Америка галимнәре сәламәт кешеләр өчен көненә чәй кашыгы (якынча 6 г), яки хәтта азрак (4 г дан кимрәк) тоз кулланырга киңәш итә, аш тозында натрийның якынча 40% ы бар (тәкъдим ителә торган сан җылылык стрессы, каты тирләү яки кайбер авырулар белән бәйле сәбәпләрдә артырга мөмкин). Шул ук вакытта бу микъдарга ярымфабрикатларда, соусларда, консервларда һәм туклану продуктларында булган тоз да керүен исәпкә алырга кирәк..

## Шулай ук карагыз

## Чыганаклар

## Искәрмәләр
Кош ашаучы үрмәкүчләр

Кош ашаучылар Антарктида континентыннан тыш барлык  континентларда бар.Ареал үз эченә  Африканы, Көньяк Американы, Австралияны һәм Океанияны тулысынча ала.

Европада кош ашаучы үрмәкүчләр сирәк очрый, аларның ареалы үз эченә  Италияның көньяк яртысын , Испанияне, һәм Португалияне ала . Су яратучы төрләр экваториаль урманнарда очрыйлар.

## Искәрмәләр
 

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

 

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Кепка

**Кепи**, **кепка** (фр. *képi*, швейц.-  лат.  cappa — *баш уборы*) — иң югары чагыштырмача йомшак кырпудан, һәм озын, киң, туры козырькадан торган кечкенә каты төпле фуражка нәселе.

## ''Кепи'' формасында
Кагыйдә буларак, техника белән эш иткән (машина , ремонт ясаучылар) форманың элементы булып тора  козырек булу аркасында , йөзгә тышкы йогынтыдан саклый, кокарданы беркетеп булган тульи. *Кепи* җыеп кую мөимкинлеге белән уңайлы. Кайвакыт фомалы кепилар тульяларның өске өлешендә кант үуткәрелә.

## Шулай ук карагыз

## Чыганаклар

## Искәрмәләр
 
 

Төркем:Баш киемнәре
Техника урамы (Казан)

**Техника урамы** —  Казанның Идел буе районнында урнашкан магистраль урам.

## Урнашуы
Көньяктан төньякка таба уза. Түбән Кама урамыннан башланып, Вахитов мәйданында тәмамлана. Урам башында шәхси йортлар төзелгән, ә Тихорецк урамы белән кисешкәннән соң сәнәгать зонасы өстенлек итә.

## Тарих
XIX гасырда булачак Техник урам янында бертуган Крестовниковниковларның сабын-стеарин заводы бинасы урнашкан (хәзер — «Нәфис-косметикс» ААҖ). Урам 1930 нчы елларда барлыкка килә; Техника, Тукай, Бертуган Петряевләр, Мәрҗани һәм Жданов урамнары белән кисешкән урында Вахитов мәйданы барлыкка килә.

## Гомуми белешмәләр
Урамның күп өлеше сәнәгать зонасы булып тора, анда сәүдә һәм җитештерү предприятиеләре урнашкан, иң эресе «КВАРТ» ЯАҖ (Кама-Идел резинотехника акционер җәмгыяте). Урамның көньяк өлеше шәхси йортлар белән төзелгән. Вахитов мәйданыннан Владимир Кулагин урамы белән кисешкәнгә кадәр, трамвай юллары белән аергыч полоса булган һәр юнәлештә ике юл полосасы бар. Аннары икеюллы урам булып дәвам итә.

Урам өстендә Горький тимер юлының Казан — Дәрвишләр бер юллы линиясенә юлүткәргеч үтә.

Казан зоопаркын модернизацияләү мәсьәләсе берничә тапкыр күтәрелде һәм аның бер өлеше техник урамыннан Урта Кабан күле яр буена күчәргә тиеш иде.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Казанның Идел буе районы урамнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Курник (пирог)

**Курник** —  тавык яки күркә итле эчле рус пирогы. Көньяк Россиянең, бигрәк тә дон һәм кубан казаклыгы арасында таралган иде. Туй пирогы кебек Россиянең башка төбәкләрендә дә пешерелгән.

Гадәттәгечә, курник төрле бәйрәм чараларында бирелә торган ризык дип саналган, мәсәлән, туй яки Өчек. Туй курнигын зур күләмнәрдә пешергәннәр. Кагыйдә буларак, туйга ике курник пешергәннәр: бер курник кияүгә билгеләнгән, ә икенчесе — кәләшкә. Пирогны туй парларының баш өстендә сындырганнар . Төшеп киткән бөртекләр яшләргә байлык китергән .

Бер фараз буенча, ризык исеме еш-кына тавык эчле булганнан килеп чыккан. Төньякта курник дип кечкенә генә балыклы пирогларны атыйлар. Рус телендә сүзнең килеп чыгышы "курщийся" сүзеннән килеп чыккан дигән фаразлар бар.


Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Теш

**Теш** — сөякләр җыелмасы ,күбесенчә умырткалыларның авыз куышлыгында  урнашкан (кайбер балыкларның тешләре хәтта бугазларында да бар). Тешләр тотып алу, тоткарлап тору һәм чәйнәу өчен кулланыла, моннан тыш ерткыч хайваннарда  алар аеру өчен  кулланыла,ә кайбер хайваннарның (фил, диңгезче һәм башкалар)  махсус тешләре — бивни, аларның функөиялары булып  саклау һәм  һөҗүм итү тора. Тешләр балыкларның елаулы тәңкәләреннән барлыкка килгәннәр. Алар яралгыда эпителиаль җыерчык рәвешендә салыналар-"теш пластинкасы". Тешләрнең иң гади формасы — коническая, балыкларның куп төрләре, җир-су хайваны һәм сөйрәлүчеләр өчен хас. Имезүче хайванарда тешләр чәйнәү функциясенә ия, шуңа күрә аларның формалары авырлаштырылган һәм алар форма буенча (гетеродонтизм) резцыларга, казык тешләргә һәм молярларга (тамыр тешләре) аерылган.

## Искәрмәләр

Төркем:Тешләр
Еда

**Еда** () — Франциянең Пюи-де-Дом департаментында урнашкан коммуна.
## Халкы

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Франция шәһәрләре. 

Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Пюи-де-Дом департаменты коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Энкарнасьон

**Энкарнасьон** () — Парагвайның Итапуа  департаментында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1615 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Парагвай шәһәрләре
Гөрҗистан һимны

**“Азатлык”** (гөрҗичә — **თავისუფლება**, **“Тависуплеба”** дип укыла) — Гөрҗистанның милли һәм дәүләт гимны. Ул 2004 елның 20 маенда ил парламенты тарафыннан кабул ителгән һәм шул елның сентябрендә тәүге кат рәсми төстә башкарылган. Сүзләрен Давид Магъарадзе язган, көен — Захария Палиашвили. Көйязар бу исемдәге җырны 1920 елларда ике мәртәбә үзе иҗат иткән операларга керткән булган. Әсәрне гимн музыкасы буларак Йосеб Кечакмадзе эшкәрткән.“Азатлык” гимны кабул ителгәнче, 1918-1921 һәм 1991-2004 елларда **“Дан”** (гөрҗичә — დიდება, **“Дидеба”** дип укыла) исемле гимн кулланышта булган.
https://www.youtube.com/watch?v=vYV1gShHCl8
**[[Гөрҗистан]] һимны**



### Гөрҗе хәрефләре, аларның атамалары һәм якынча укылышы
Гөрҗе телендә ялгызак авазлар гына бар, дифтонглар юк. Авазларның укылышы белән график язылышы арасында тулай тәңгәллек хөкем сөрә. Баш хәрефләр һәм юл хәрефләре дигән күренеш юк. Күп иҗекле сүзләрдә басым арттан (уң яктан) өченче иҗеккә төшә, дүрт иҗектән кыскарак сүзләрдә — беренче иҗеккә. Тартык авазларның күпләп янәшә килүе — гадәти күренеш. Әйтик, бу текстта: ბრწყინდება — балкып тору (брцкъиндэба). Хәзерге заман гөрҗи телендә беррәттән 8 тартык аваз булган сүз дә бар: გვფრცქვნის (гвпртсквнис дип укыла, "ул безне сафландыра" дигән мәгънәдә, әйтик, насара дине рухание әфсен-төфсен укып чукындырганда). Ә борынгы телдә хәтта тоташтан 11 тартыклы сүз дә булган диләр.

Гөрҗи теле әлифбасы:
ა - ани (а), ბ - бани (б), გ - гани (г), დ - дони (д), ე - эни (э), ვ - вини (в), ზ - зени (з), თ - тани (т), ი - ини (и), კ - кяни, ლ - лази (л), მ - мани (м), ნ - нари (н), ო - они (о), პ - пяри (пһ), ჟ - жани (ж), რ - раэ (р), ს - сани (с), ტ - тьяри (тьһ), უ - уни (у), ფ - пари (п), ქ - кани (к), ღ - гъани (гъ), ყ - къари (къ), შ - шини (ш), ჩ - чини (ч), ც - цани (ц), ძ - дзили (дз), წ - цьһили (цьһ), ჭ - дҗһари (дҗһ), ხ - хани (х), ჯ - джани (дж), ჰ - һаэ (һ)

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Гөрҗистан
Төркем:Илләр буенча гимннар
Бәрбәр-гуанч телләре

**Бәрбәр-гуанч телләре** (бәрбәр-канар телләре) — Афразия макрогаиләсе составында бер гаиләнең берсе. Үзенә фараз иткәнчә Бәрбәр һәм гуанч суб-гаиләсен кертә.. Әмма соңгысы беренчесенең бер тармагы булырга мөмкин.

Бәрбәр-гуанч телләре Семит телләре белән күп сепарат морфологик изоглоссалары бар һәм Чад телләре белән күп лексик изоглоссалары бар..

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
Изага аламазигия Амазигхт телендә радио

Төркем:Лингвистика
Төркем:Афразия телләре
Баркисимето

**Баркисимето** () — Венесуэланың Лара штатында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1552 елда нигезләнгән.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Венесуэла шәһәрләре
Энди һәм Билл кануны

**Энди һәм Билл кануны** аппарат тәэминаты һәм программа тәэминаты белән бәйлелеккә карый торган билгеләмә. Бу канун 1990-ынчы елларда санак киңәшмәләрендә сөйләнгән гыйбарәдән килеп чыккан: "Энди биргән нәрсәне Билл алып китә". Бу Intel-ның элеккеге баш мөдире Энди Грув һәм Microsoft җитәкчесе Билл Гейтсның бизнес стратегияләрен тасвирлый. Intel һәм Microsoft 1980-енче еллардан бирле 1990-ынчы елларга кадәр партнёрлыкка кергән һәм Microsoft Windows-та стандарт чип-сетлар Intel ширкәтенеке булганнар. Килешүдән килгән табышка карамастан, Грув Гейтс Intel чиплары мөмкинчелекләрен тулысынча кулланмаган дип сизгән, һәм ул фактик рәвештә аның программа тәэминатын оптималь аппарат тәэминатына ирешер өчен яңартмаганын сизгән. Грувның Microsoft программа тәэминатының Intel аппарат тәэминаты өстеннән доминирлавы белән борчылуы җәмәгатьчелеккә мәгълүм булган, шуннан бу шаярту гыйбарәсе барлыкка килгән, соңрак Энди һәм Билл кануны: яңа программа тәэминаты һәрвакыт аппарат тәэминатыннан алданрак барачак, һәм санак эшләве өчен кредит алачак.
Канкалини Гыйбадәтханәсе

**Канкалини Гыйбадәтханәсе** (Непал телендә:कंकालिनी मन्दिर) Көнчыгыш Непалда мәшһүр гыйбадәтханә һәм Шакти Питхас. Ул Бхардахада, Саптарида, Раджбирадж районы штаб-фатирыннан 19 км көнчыгышта һәм шулай ук Һинд чиге Бирпур янында урнашкан. Бу гыйбадәтханә Непал һәм Һиндстан дини сәфәр кылучылар өчен төп тартылу урыны булып тора. Кешеләр монда Бада Дашайннан килә.

## Тарихы
Тарих һәм Һинд дине риваяте буенча Бхадрахада кеше тора торган авылны нигезләгәндә, алар монда казу эшләре булганда Дурга таш поты тапканнар. Шул вакытта алар Канкалини гыйбадәтханәсе янында төпләнгәннәр һәм табына башлаганнар. Ышану буенча тугърының теләге, ул Алиһәгә зур тугърылык белән табынганда чынга аша.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Шулай ук карарга мөмкин

Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр исемлеге
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре