Бөгелмә

**Бөгелмә** (, ) — Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгышында Зәй елгасы башланган җирдә урнашкан шәһәр. Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгында урнашкан.
Казаннан 333 км ераклыкта урнашкан. Мәйданы 26,0 км². Халык саны 90630 кеше.
Бөгелмә – Татарстан республикасының зур нефть чыгару үзәге.
## Тарих
1736 елдан бирле күбрәк татар авылы дип санала.
1781 елда Уфа өязе
1806 елдан – Ырынбур өязе 
1851 елдан – Самар губернасы шәһәре статусын алды
1920 елдан башлап Татарстан Республикасы составында
1920-30 елларда кантон үзәге
1930 елдан башлап – Бөгелмә районы үзәге

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 81677 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 60,69%,
татарлар — 32,28%,
башка халыклар — 4,64%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 2,39%.

## Сәнәгать
* механик заводы
* "Нефтеавтоматика" заводы
* электротехник заводы
* механик әйберләр төзәтү заводы
* кирпеч заводы
* тимер-бетон әйберләре заводы
*  заводы
* төзү конструкцияләре комбинаты
* йорт җиһазлары фабрикасы
* тегү фабрикасы
* май-сыр комбинаты
* ит комбинаты
* аракы-шәрәб заводы
* сыра заводы
## Транспорт
Автомобиль юлларының хәрәкәт юнәлеше:
* **[[Р239]]** Казан―Ырынбур―Казакъстан белән чик,
* Бөгелмә — Уральск,
* Бөгелмә — Азнакай,
* Бөгелмә — Лениногорск һ. б.
Тимер юлда хәрәкәт Куйбышев тимер юлының Бөгелмә станциясе аша гамәлгә ашырыла.
Һава юлы хәрәкәте Бөгелмә аэропорты аша башкарыла. 2015 елның гыйнварына кадәр пассажирларны «Ак Барс Аэро» авиакомпаниясе йөртә. Хәзер пассажирларны «ЮВТ Аэро» авиакомпаниясе Мәскәү, Сочи, Сургут һәм Нижневартовскига алып бара.
Шәһәр транспорты шәһәрнең барлык өлешләрен, шул исәптән якындагы Подлесный, Прогресс, Каенлык, Кече Бөгелмә һәм Забугоровка торак пунктларын үз эченә алган унике автобус маршруты белән тәкъдим ителгән.
## Мәгариф
* Фәнни тикшерү һәм нефть сәнәгате проект институты
* "Табигать битумы" мәсьәләсе буенча нефть ВНИИның комплекс бүлеге
* "Татнефтегеофизика" СБсе
----
;ВУЗлар
* Казан милли тикшеренү технология университетының Бөгелмә филиалы
* В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университетының Бөгелмә филиалы
----
;ССУЗлар
* Бөгелмә педагогика көллияте (*2008 елга кадәр* Бөгелмә педагогия училищесы)
* Бөгелмә һөнәри-педагогика көллияте
* Бөгелмә аграр көллияте
* Бөгелмә медицина училищесы
* Бѳгелмә машина тѳзелеше техникумы
* Бөгелмә төзелеш-техник көллияте
* В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университетының Бөгелмә филиалы көллияте
## Мәдәният
* Рус драма театры
* Туган якны өйрәнү музее
* Ярослав Һашек музее
* Татар тарихы һәм мәдәнияте музее
## Дин

;Православие
Әлмәт епархиясенең Бөгелмә округы
* Бөгелмә шәһәренең Казан-Богородица монастыре собор чиркәве
* Казан соборы
* Серафим Соровский храмы
* Иоанн Предтеча тууы Гыйбадәтханәсе
* Георгий Победоносец истәлеге чиркәве
* «Барлык хәсрәтләнүчеләр шатлыгы» Алла Анасы иконасы хөрмәтенә гыйбадәтханә 
;Ислам
Бөгелмә районы һәм Бөгелмә шәһәре мөхтәсибәте
* Үзәк мәчет
* Ирхам
* Ислам Нуры
* «Гәүһәр» мәчете
## Бүләкләре
* Хөрмәт Билгесе ордены (1982 ел) - хуҗалык, мәдәният һәм социаль өлкәдәге уңышлары өчен;
* ЮНЕСКОның "Тынычлыкның пальма ботагы" Алтын медале (2001 ел);
* БМОның "БМО-Хабитат" Хөрмәтле исемлегенә кертелә (2011 ел) - "Чиста су" проектын тормышка ашырган өчен;
* III дәрәҗә Диплом (2002 ел) - "Россиянең иң җыйнакландырылган шәһәре" Бөтенроссия ярышы (халкы 100 меңнән кимрәк шәһәрләр арасында)
 
## Шәһәрдә туган билгеле кешеләр

* Марат Әхмәтшин (1967), композитор, сценарист, продюсер. ТР атказанган сәнгать эшлеклесе.
* Ольга Васильева (*[[1960 ел|1960]]*), РФ фән һәм мәгариф министры (*[[2016 ел|2016]]*).
* Рамил Гатиятуллин — Баулы районы башлыгы *([[2014 ел]]дан)*.
* Илсур Гәрәйшин (2002), җырчы, актёр, сәнгать кешесе (2021).
* Нәфис Закиров (1957), техник фәннәр кандидаты, Сарман районы башлыгы (2006-2014). Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре.
* Альбина Имаева (1954), автор-башкаручы.
* Альберт Кадыйров, нефтьче.
* Руслан Кәлимуллин — Россия кино һәм театр артисты.
* Рәбига Круглякова (*Газизуллина*, 1939), рәссам-монументалист, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2018).
* Марат Мәһдиев — IV чакырылыш Россия Дәүләт думасы депутаты.
* Наил Мәһдиев — ТР урман хуҗалыгы министры, Бөгелмә районы башлыгы, Яр Чаллы мэры.
* Ирек Мусин (1923―2020), эре заводлар директоры.
* Айрат Нуретдинов (1971), «Таттелеком» АҖ генераль директоры (2019).
* Сергей Крупняков — совет һәм Россия сәясәтче, драматург, журналист, Россия һәм Украинаның милли Язучылар берлеге әгъзасы
* Сергей Крылов — геолог.
* Сергей Рыжиков — РФ космонавты.
* Алсу (Сафина-Абрамова) — җырчы, Татарстанның (2010) һәм Башкортстанның (2019) халык, РФ атказанган (2018) артисты.
* Евгений Столяров (1922-1985), Социалистик Хезмәт Каһарманы, "Башнефть" җитештерү берләшмәсенең генераль директоры.
* Гамир Яруллин (1926―), медицина фәннәре докторы (1966), профессор (1968).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Шәһәрнең сайты
*  Бөгелмә районы порталы 
## Моны да карагыз
* Bögelmä aeroportı/Бөгелмә аэропорты

Төркем:Татарстан шәһәрләре
Төркем:Татарстан район үзәкләре
Төркем:Бөгелмә районының торак пунктлары