Анатолий Мальцев

**Анатолий Мальцев  ** (14 (27) ноябрь 1909, Мишеронский[d], Шатурский район — 7 июль 1967 (57 яшь), Новосибирск — совет математигы, Себер алгебра һәм логика мәктәбенә нигез салучы. СССР Фәннәр академиясе академигы (1958). Ленин премиясе лауреаты.

## Биографиясе

### Яшүсмер еллары
Мальцев Анатолий Иванович    1909 елның 14 (27) ноябрендә Мишерон  завод бистәсендә туган.

1927 елда мәктәпне тәмамлый, аннары Мәскәү университетына укырга керә. Дүртенче курста укыганда, Мәскәү иген  һәм он технологиясе институтының югары математика кафедрасында ассистент булып эшли башлый.

### Фәнни карьерасы
1931 елда Мәскәү дәүләт университетын тәмамлагач, Ивановога эшкә җибәрелә, анда башта Энергетика институтының югары математика кафедрасында ассистент булып эшли, аннары Иваново дәүләт педагогия институтына (хәзер ИвДУ) эшкә күчә. 1960 елга кадәр шунда эшли.

1934-1937 елларда А. Н. Колмогоров җитәкчелегендә Мәскәү дәүләт университеты аспирантурасында укый.

1937 елда «Абелевы группы конечного ранга без кручения» темасы буенча кандидатлык диссертациясе яклый.

1936 елда Мальцевның локаль теоремасы буларак билгеле булган математик логиканың төп теоремаларының берсен исбатлый. Ул уйлап тапкан «модельләрне тасвирлау» алымы шәхси позицияләрдән хәл ителгән бер төркем проблемаларны гомуми хәл итәргә мөмкинлек бирә.

1939-1941 елларда В. А. Стеклов исемендәге Математика институтының докторантурасында укый.

1941 елда  «Структура изоморфно представимых бесконечных алгебр и групп» темасына докторлык диссертациясе яклаганнан соң,  бу институтның өлкән гыйльми хезмәткәре булып китә.

1946 елда төркемнәр теориясе өлкәсендәге хезмәтләре өчен 2-нче дәрәҗә Сталин премиясе ала.

1953 елда  СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты итеп сайлана.

1956 елда фән өлкәсендәге казанышлары өчен Мальцевка «РСФСР-ның атказанган фән эшлеклесе» исеме бирелә.

1958 елда академик М. А. Лаврентьев Мальцевны Себер гыйльми үзәгенә эшкә чакыра. Шул ук елда СССР Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы итеп сайлана.

1959 елда Новосибирск Академкалачыгына күчә һәм яңа гына оештырылган Новосибирск дәүләт университетында Механика-математика факультетын оештыруда катнаша.

1960-1967 елларда  СССР Фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе Математика институтының алгебра бүлеген җитәкли, шулай ук Новосибирск дәүләт университетының механика-математика факультетында алгебра һәм математик логика кафедрасын җитәкли.

1964 елда математик логиканы алгебрага һәм модельләр теориясенә куллану буенча эшләр циклы өчен Ленин премиясе бирелә. 1967 елда Ленин ордены белән бүләкләнә.

Анатолий Иванович Мальцев 1967 елның 7 июлендә кинәт вафат була.

Новосибирскиның Көньяк зыяратында җирләнгән.

### Сәяси эшчәнлеге
1947, 1950 һәм 1953 елларда Мальцев Иваново өлкә Советы депутаты, ә 1951 елдан 1955 елга кадәр ССРБ Югары Советы депутаты була.

### Гаиләсе
1931 елда Мальцев үзенең курсташы Наталья Петровна Гостикка (1910 елның 12 августында туган, 1931 елда Мәскәү дәүләт университетын тәмамлый, 1960-1966 елларда Новосибирск дәүләт университетында эшли, геометрия кафедрасының өлкән  укытучысы) өйләнә.

* Кызы Людмила (1932-2013) Беклемишевта кияүдә
** оныгы Лев Дмитриевич Беклемишев — математик, физика-математика фәннәре докторы, Россия Фәннәр академиясе академигы, математик логика өлкәсендә белгеч.
* улы Аркадий (1935) — математик,
** оныгы  Мальцев Владимир Аркадьевич билгеле спелеолог, спелеология турында популяр китаплар авторы;
* улы Иван (1944) — математик,
* улы Андрей (1951).

## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

*  Хөрмәт Билгесе» ордены (1945, 1953)
* II дәрәҗә Сталин премиясе (1946)
* «Мәскәүнең 800 еллыгы истәлегенә» медале (1948)
* РСФСР-ның атказанган фән эшлеклесе (1956)
* Ленин премиясе (1964)
* Ленин ордены (1967).

А. И. Мальцев исеме белән Новосибирск Академкалачыгындагы һәм Ивановодагы урамнар, Новосибирск һәм Иваново дәүләт университетлары аудиторияләре аталган, бу университетларда исемле стипендияләр расланган. Россия Фәннәр академиясе тарафыннан Мальцев исемендәге премия, Россия  Фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсендә яшь галимнәр өчен премия  булдырылган. Ел саен Россия  Фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе Математика институтында «Мальцев укулары» конференциясе уза.

## Кайбер басмалары

** Основы линейной алгебры. — М.-Л.: Гостехиздат, 1948. — 423 c.
** Основы линейной алгебры. — Изд. 2-е, перераб. М.: Гостехиздат, 1956. — 340 c.
** Foundations of linear algebra. — Transl. from Russian by Т. С. Brown. San Francisco — London, W. H. Freeman and Co., 1963. — Имеются пер. на япон. и кит. яз.
** Рекурсивные функции. — Ротапринт., Новосибирск, 1960. — 39 c.
** Некоторые вопросы современной теории классов моделей. — Ротапринт., Новосибирск, 1961. — 61 c.
** Алгоритмы и рекурсивные функции. — М.: «Наука», 1965. — 391 c.
** Алгебраические системы. — М.: «Наука», 1970. — 392 c.
** Основы линейной алгебры. — Изд. 3-е, перераб., М.: «Наука», 1970. — 400 c.
** The metamathematics of algebraic systems. Collected papers: 1936—1967. — Amsterdam, 1971. — 494 p. — (Studies in logic and the foundations of mathematics. V. 66.)

## Галерея

Novosibirsk3056.jpg|Новосибирскида Мальцев урамы
Cherbuzinskoye cemetery3032.jpg|Көньяк зыяраттагы И. А. Мальцев кабере


## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль А. И. Мальцева РФА рәсми сайтында
* Анатолий Иванович Мальцев в фотолетописи СО РАН
* Анатолий Иванович Мальцев — исторический портал ММФ НГУ
* Биография Анатолия Мальцева 
* Публикации Анатолия Мальцева 
* Факультет математики и компьютерных наук ИвГУ, история. Анатолий Иванович Мальцев. К 90-летию со дня рождения
* Академик Мальцев 
* Некролог. «За науку в Сибири». № 29 (305) 11 июля 1967 г. 
* Яркий математический талант. «За науку в Сибири». № 45 (926) 21 ноября 1979 г. 
* Полная библиография на сайте Отделения ГПНТБ СО РАН
* Воспоминания о Мальцеве А. И.
* *Кутателадзе&#x26;nbsp;С.&#x26;nbsp;С.* Слово о Мальцеве 

Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Ленин премиясе лауреатлары
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:27 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1909 елда туганнар
Төркем:7 июль көнне вафатлар
Төркем:1967 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Новосибирскида вафатлар
Төркем:Мәскәү өлкәсендә туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Төркем:Математиклар