open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
5 нче номерлы Вилаять

**5-енче номерлы Провинция**  - Непалның җиде провинциясенең берсе.

## Cурәтләр галереясе

File:Lumbini - Mayadevi Temple from West, Lumbini (9244235652).jpg|Лумбинида Майядэви Гыйбадәтханәсе
File:BRP Palpa Ranimahal.jpg|Ранигхат Сарае
File:Bageshwori Temple Nepalgunj.JPG|Багешвори Гыйбадәтханәсе


## Искәрмәләр

Төркем:Непал провинцияләре
Төркем:Һинд дине
Карнали Прадеш

**Карнали Прадеш**  - Непалның җиде провинцияләренең берсе. Карнали Прадешның башкаласы Бирендранагар.
Бирендранагарда Ганеш Мандир, Латикойли Шива Мандир, Шива Мандир Кһаҗура, Шиддхапайла Мандир, Деути Баҗай Гыйбадәтханәсе, Нараянтхан Гыйбадәтханәсе урнашкан.
## Cурәтләр галереясе

File:Phucksumdo lake.jpg|Пхоксундо Күле
File:Panorama phoksumdo lake from camp.jpg|Пхоксундо күле панорамасы
File:Yaks enjoying bath in and around cold lake.jpg|Салкынча күл эчендә коенучы яклар

## Искәрмәләр

Төркем:Непал
Төркем:Һинд дине
Судурпашчим Прадеш

**Судурпашчим Прадеш**  - Непалның җиде провинцияләренең берсе. 
## Халкы
Судурпашчим Прадеш халкының 97,23%-ы Һинд дине тарафдарлары, 1,09%-ы Христианлык тарафдарлары, 1,07%-ы - Буддачылык тарафдарлары, 0,23%-ы - Ислам дине тарафдарлары, 0,22%-ы - Пракрти дине тарафдарлары, 0,16%-ы - башка дин тарафдарлары.
## Cурәтләр галереясе

File:Mt Saipal.png|Саипал Тавы
File:Api Nampa.JPG|Апи Нампа
File:Ghoda Ghodi Lake.JPG|Гһода Гһоди Күле
File:Badi Malika.png|Бади Малика
File:Pacific Khaptad lake.jpg|Хаптад күле
File:Swamp deer at Shuklaphanta.png|Шуклапхантада сазлык боланнары
|Карнали Күперенең соңгы фотографиясе


## Шулай ук карарга мөмкин
* Хаптад Баба

## Искәрмәләр

Төркем:Непал
Төркем:Һинд дине
Тукарам

**Тукара́м** (1608—1650) — XVII гасыр Һинд дине шагыйре - сант, Маратхи телендә язган. Тукарам тормышының күпчелек өлешен Махараштрада, Пуна янында урнашкан шәһәрдә Дехуда яшәгән. Аның әти-әнисенең исемнәре Болхоба һәм Канакай Морай булган. Әмма Тукарамны фамилиясе буенча атамыйлар диярлек һәм Һиндстанда ул күбрәк "Сант Тукарам" буларак мәгълүм. Тукарамның туу елы турында бер фикер юк. Галимнәр шундый фараз бирәләр: 1577, 1598, 1608 и 1609. Шул ук вакытта аның үлем елы турында шикләр юк. Тукарамның беренче хатынының исеме Ракхумбай булганы һәм ул бик яшь булып үлгәне мәгълүм. Тукарам икенче мәртәбә Джиджабай дигән кызга өйләнгән (шулай ук Авали исеме белән мәгълүм), ул аңа өч угыл: Шанта, Витхоба һәм Нараянаны тудырган.
Тукарам Кришнаның бер формасы Витхобаның тугърысы булганы мәгълүм, бу Ходайга табыну Махараштрада киң таралган. Тукарам Намдев нигез салган Маратхи шигъри традициясенең дәвамчысы булган. Варкари традициясендә Тукарам һәм Намдев башка Һинд дине изге шагыйрьләре Джнянешвар, Джанабай һәм Экнатх белән беррәттән ихтирам итәләр. Бу изгеләрнең тормышлары турында төп мәгълүмат чыганагы булып Махипати хезмәтләре тора - «Бхакти-виджая» и «Бхакти-лиламрита».
Публик дискуссияләр барышында, Тукарам, традиция буенча чыгышларын шигърият декламациясе белән алмаш укыган. Тукарам иҗадында күп темаларга кагылган. Ул диннең чын чагылышы булып туганнарына мәхәббәт булганын ассызыклаган. Тукарамга Маратхи теленең борынгы формасында 4500 шигырьнең (шулай аталган "абханг"ның) җыентыгының авторлыгы языла. Ул шулай ук "Мантра-гита"ның авторы булып тора - бу Бхакти традициясендә Санскрит теленнән Маратхи теленә "Бхагавад-гита"ның тәрҗемәсе. Тукарамның композицияләре Сикхчылык изге китабы - «Гуру Грантх Сахиб»ка кертелгән.
1936 елда Тукарам тормышы турында «Sant Tukaram» дигән фильм төшерелгән булган. Фильм Һиндстанда бик уңышлы булган һәм 5-енче Венеция кинофестивалендә бүләк алган.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Һинд динендә реформаторлык хәрәкәтләре
* Сант мат

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Ayyappapanicker, K. Medieval Indian Literature: An Anthology. — Sahitya Akademi, 1997. — ISBN 8-126-00365-0.
* Starr, Chester G. A history of the ancient world. — Oxford [Oxfordshire] : Oxford University Press, 1991. — ISBN 0-19-506629-4.
* Ranade, Ramchandra D. Tukaram. — New York : State University of New York Press, 1994. — ISBN 0-7914-2092-2.

## Сылтамалар
* Тукарамга багышланган сайт
* Изге Тукарам (Sant Tukaram) (1936). Изге Тукарам турында нәфис фильм

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һиндстан әдәбияты
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Зулу теле

**Зу́лу**, яки **зулу́ теле** (үз атамасы — *isiZulu*) — күбесенчә Көньяк Африка Җөмһүрияте территориясендә таралган Банту телләренең Нгуни төркеменең теле. 

КАҖ барлык телләре арасында нәкъ менә зулу теле беренче тел буларак киң таралган; аны илнең ярты халкы диярлек аңлый, чөнки ул тулысынча кардәш Коса теле, Свати теле һәм (төньяк) Ндебеле теле белән үзара аңлаешлы..

## Лингвогеография
Зулу телендә сөйләшүчеләрнең күпчелеге КАҖ-да яши. 2001 ел халык санын алу буенча илдә беренче теле Зулу теле булган 10 677 305 кеше булган. Икенче телдә буларак КАҖ-да анда тагын 25 млн кеше сөйләшә. Моннан ары, ул өлешчә күрше илләрдә таралган:
* Лесото (248 мең, 1993);
* Свазиленд (76 мең, 1993);
* Малави (37,5 мең, 1966 ел халык санын алу);
* Мозамбик (1 798 кеше, 1980 ел халык санын алу).
Шулай итеп, Зулу телендә беренче тел буларак сөйләшүчеләрнең саны 11 млн. га тигез.

Төркем:Агглютинатив телләр
Төркем:КАҖ телләре
Мирза Бичурин

**Мирза Бичурин** (,  — , ) — физик, физика-математика фәннәре докторы (1990), профессор (1992). 1974 елдан Новгород университетында, 1993 елдан кафедра мөдире. Хезмәтләре магнит һәм магнит-электрон күренешләре физикасына һәм үтә югары ешлыклы техникага карый.
## Искәрмәләр

Төркем:Физиклар
Федор Благовидов

**Федор Благовидов** (,  — , ) — тарихчы, чиркәү тарихы докторы (1902), дәүләт киңәшчесе (?). 1892-1911 елларда Казан руханилар академиясендә, 1899 елдан кафедра мөдире. 1991 елдан Тифлис шәһәрендә Хатын-кызлар югары курслары директоры. Хезмәтләре 18-19 гасырлардагы рус чиркәве тарихына карый.
## Искәрмәләр
Сан-Паулу (футбол клубы)

**Сан-Паулу** () - Бразилиянең Сан-Паулу шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1930 елда «Паулистано» һәм «АА дас Палмейрас» такымнарын берләштерү юлы белән барлыкка килә. 5 тән артык тапкыр ил чемпионы; Либертадорес (1992, 1993, 2005) һәм Көньяк Америка (2012) кубоклары иясе.
## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Бразилия футбол клублары
Төркем:Сан-Паулу
Кроманьон кешесе

**Кроманьон кешесе** — казылмаларда табыла торган кешеләрнең бер төре; исеме Франсаның Кро-Маньон дип аталган төбәге исеменнән алынган.

Болар озын буйлы (180 см га кадәр) булганнар, баш миенең күләме 1800 см³ га җиткән. Кроманьон кешеләрендә хәзерге кешеләрнең барлык билгеләре дә булган: мәсәлән, киң маңгай, беленеп торган ияк. Соңгы 40 мең ел дәвамында кешенең кыяфәте үзгәрмәгән диярлек. Казылмаларда табыла торган хәзерге тип кешеләрнең барысында бер төргә - *[[Акыллы кеше]]* төренә кертәләр.

## Искәрмә
Без үзебез дә шул төргә керәбез

## Әдәбият
* 8 сыйныф татар урта гомуми белем мәктәпләре өчен дәреслек, Казан "МӘГАРИФ" нәшрияты 2002, Н.И.Сонин, М.Р.Сапин

Төркем:Кеше
Олимпия (футбол клубы, Асунсьон)

**Олимпия** () - Парагвайның Асунсьон шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1902 елда Вилһелм Патс тарафыннан нигезләнә. 40 тан артык тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1979, 1990, 2002).
## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Парагвай футбол клублары
Төркем:Асунсьон
Нина Блажко

**Нина Блажко** (,  — , ) — икътисадчы, географ, география фәннәре докторы (1966), профессор (1969). Луганск (1944-1955), Әдис (1955-1956) пединститутларында, Әдис университетында (1956-1964) укыткан. 1964 елдан Казан университетында, 1967-1977 елларда икътисади география кафедрасы мөдире. Хезмәтләре шәһәрләр географиясенә һәм географиядә математик ысуллар куллану мәсьәләләренә карый.
## Искәрмәләр

Төркем:Икътисадчылар
Валентина Близнова

**Валентина Близнова** (,  — , ) — актер, ТАССРның атказанган әртисе (1957). 1946-1969 елларда Казан ЯТТ актеры, 1969-1989 елларда Казан мәдәният һәм сәнгать институтында укыта. Рольләре: Ваня Солнцев («Полк улы», В.Катаев), Лена («Кыз әтисен эзли», Е.Рысс), Винни-Пуһ («Винни-Пуһ», А. Милн), һ.б.
## Искәрмәләр
Алексей Блинов

**Алексей Блинов** (,  — , ) — нифетче, техник фәннәр нәмзәте (1963), ТАССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1979). 1956 елдан ТатНИПИнефтьтә, тәҗрибәханәләр мөдире (1964-1969, 1975-?), сектор мөдире (1972-1975). Хезмәтләре скважиналарны һидродинамик тикшерүләргә, нифет ятмаларын эшкәртү системасын анализлау һәм проектлауга карый. 
## Искәрмәләр
Леонид Блинов

**Леонид Блинов** (,  — , ) — икътисадчы, икътисад фәннәре докторы (1976), профессор (1977), РСФСРның атказанган икътисадчысы (1982), ТРның атказанган фән эшлеклесе (1992). 1967 елдан КФИИдә: икътисад факультеты деканы (1968-1978), финанслар кафедрасы мөдире (1978-1984), фән эшләре буенча проректор (1984-1993). Хезмәтләре финанслар нәзариясе һәм практикасына, финанслау, кредит бирү һәм капитал салуларның нәтиҗәлелеген арттыру мәсьәләләренә карый.
## Искәрмәләр
Крийя

**Kriyā** (Санскрит телендә: क्रिया, "гамәл, эш, эшләп карау") иң еш "тәмамланган гамәл"гә карый, Йога дисциплинасында билгеле нәтиҗәгә ирешер өчен техника яки практика. Патанджалиның "Йога Сутралары"нда 2.1 крийяның өч типлары билгеләнә: аскетизм, тавыш белән уку һәм Ходайга тугъры булу. Мондый гамәлләрнең йогасы крийя йога дип атала.

## Этимология
*Крийя* ул Санскрит төшенчәсе, Санскрит тамыры *kri*дан алынган, аның мәгънәсе "эшләргә". *Крийя*ның мәгънәсе "эш, гамәл, эшләп карау". Карма сүзе Санскрит тамыры ** (kri)дан алынган , мәгънәсе "эшләргә, башкарырга, нәрсәнеңдер сәбәбе булырга, йогынты ясарга, әзерләргә, үтәргә". Карма вербаль прото-Һинд-Европа тамыры *kwer- га карый ягъни "эшләргә, формалаштырырга".

The root *kṛ* (kri) сүзе борынгы Санскрит әдәбиятында киң таралган, һәм ул Ригведада, башка Ведада, Упанишадаларда, Пураналарда, Һинд диненең эпосларында фикерләрне аңлату өчен кулланыла.

## Дини практикалар

*[[Патанджалиның Йога Сутралары]]*нда 2.1 крийяның өч тибы билгеләнә, атап әйткәндә аскетизм, джапа медитация, һәм Ходайга тугъры булу Бхакти.

Йогик чистарынулар яки шаткармалар кайвакыт Шаткрийялар дип атала ("алты гамәл").

## Искәрмәләр

Төркем:Йога
Төркем:Һинд дине
Панча-таттва

**Панча-таттва** (Дэванагари язуы белән: पञ्चतत्त्व; IAST: *pañca-tattva*, Санскрит сүзе *pañca*-дан аның мәгънәсе "биш" һәм *[[таттва]]* "хакыйкать" яки "чынлык") Гаудия-Вайшнавизм яки Кришнаизм традициясендә махсус Ходайның Биш Аспектына яки Абсолют Хакыйкатькә карый.

## Килеп чыгышы
Гаудия Вайшнавизмда яки Гаудия Кришнаизмда бу Ходайның (Кришна)ның биш хасияте Җирдә XV гасырда биш кеше буларак инкарнацияләнгән - Чайтанья Махапрахбху, Нитьянанда  Прабху, Адвайта Ачарья, Гададһара Пандита һәм Шриваса Тхакура. Алар Һиндстан буенча Һаре Кришна мантрасын, һәм Кришнага тугърылык (Бхакти)ны тарату өчен мәшһүр.

## Биш Хасиятләр
* Чайтанья Махапрабху Кришна Үзе буларак, Иң Олы Шәхес (Сваям-бхагаван).
* Балараманың комбинацияләнгән көче белән Кришнаның беренче шәхсе экспансиясе буларак Нитьянанда (Нитай)
* Ходай Вишнуның һәм Ходай Шиваның комбинацияләнгән инкарнациясе (Һариһара) буларак Адвайта Ачарья.
* Радһа, Лалита һәм Кришнаның эчке энергиясенең комбинацияләнгән инкарнациясе буларак Гададһара.
* Шриваса Кришнаның саф тугърысы һәм тугърылыкның символы булып тора.

"Иң олы тугъры (Ходай Чайтанья), һәм аның шәхси экспансиясе (Шри Нитьянанда), аның инкарнациясе (Шри Адвайта), Аның тугърысы (Шри Шриваса) һәм Аның энергиясе (Шри Гададһара) һәм тугърыларның көче чыганагы булган Ходай Кришнага баш иям." (Чайтанья Чаритамрита Adi 1.147.6)

## Панча Таттва мантра
Гаудия традициясендә мантра Панча Таттваның биш әгъзасы исемнәреннән формалаша һәм тугъры табыну яки медитация ("джапа") вакытында әйтелә яки җырлана. Еш бу мантра Харе Кришна мантрага кадәр җырлана яки тавыш белән әйтелә. Тарафдарлар ышануы буенча бу Кали Югада иң мәрхәмәтле мантра.

:*śrī-kṛṣṇa-caitanya prabhu-nityānanda,*
:*śrī-advaita gadādhara śrīvāsādi-gaura-bhakta-vṛnda*

:"Шри-кршна-чайтанья прабху-нитьянанда,"
:"Шри-адвайта гададһара шривасади-гаура-бһакта-врнда"

## Шулай ук карагыз
* Бхакти Йога
* Чайтанья Чаритамрита
* Панчататтва (Тантра)
* Вриндаванның алты Госвамисы
* Вайшнавизм

## Искәрмәләр
* Rosen, Steven J. *Sri Pancha Tattva: The Five Features of God* 1994  Folk Books, New York

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине Илаһлары
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Санлы рәсем

**Санлы рәсем** - компьютер модельләрен рендеринг юлы белән түгел, ә кеше тарафыннан рәссамның традицион коралларының компьютер имитацияләрен куллану ярдәмендә башкарыла торган электрон сурәтләрне булдыру.

## Гомуми мәгълүмат
Рәсемләрне/картиналарны башыннан алып ахырына кадәр компьютерда булдыру - чагыштырмача яңа юнәлеш сынлы сәнгатьтә. Беренче компьютер рәсемен булдыруның төгәл датасын билгеләүнең мәгънәсе юк (рәсем өчен җитәрлек нәфис һәм җитди булуын билгеләгәндә чумып була); әмма ПК — 1995-1996 елларда башкарылган тәэсирле һәм матур эшләрнең киң таралуы якынча дата (бу датага 16,7 млн төсне күрсәтә ала торган SVGA-мониторлар һәм видеокартлар барлыкка килү һәм киң таралу туры килә). Компьютер санлы рәсем — бу шундый ук корал, мольберт кебек. Компьютерда яхшы рәсем ясау өчен, шулай ук барлык буын рәссамнарның белемнәрен һәм тәҗрибәсен (перспектива канунларын, төс теориясен, яктылык шәүләсен, рефлекслар һ.б.) белергә һәм куллана белергә кирәк.

Санлы технологияләр куллану фоторәсемнәр шулай ук гибрид технологияләр (мәсәлән, фотоимпрессионизм) тудыра.        

Гибрид технологияләр сынлы сәнгатьтә дә кулланыла (косметик төзәтү яки кул оригиналын яхшыртудан тыш). Ике төп юнәлеш: башта төгәлләнергә тиешле кул сурәте ясала (нигездә эскиз белән чикләнә), ә компьютерда эш тәмамланып килә; компьютер мөхәррирләре ярдәмендә ясалган кул рәсемнәрен модификацияләү. Соңгы очракта эшкәртү тирәнлеге диапазоны бик киң: образны модификацияләү аша кәефне (төс гаммасы аша) үзгәртүдән башлап башлангыч рәвешнең тулы үзгәрүенә кадәр — танымаслык.

## Санлы рәсем өчен программалар
### Ирекле программалар
* GIMP — , шулай ук рәсем ясау өчен яраклы.

## Галерея



Төркем:Санлы рәсем
Георгий Блом

**Георгий Блом** (,  — , ) — геолог, геология-минералогия фәннәре докторы (1979), РСФСРның атказанган геологы (1980). 1941 елдан «Волгогеология» предприятиясендә, 1972-1988 елларда аның баш геологы. Идел буе төбәгендә, шул исәптә Татарстанда геологик карталар төзү һәм файдалы казылмалар эзләү эшләренә җитәкчелек итә.
## Искәрмәләр

Төркем:Геологлар
Александр Блохин

**Александр Блохин** (,  — , ) — техник-механик, СССР дәүләт премиясе иясе (1971). 1935 елдан Казан авиация заводында: цех башлыгы (1950), җитештерү башлыгы урынбасары (1968). Стапел конструкцияләрен җыйганда, яңа технологик процесслар һәм күпкырлы җайланмалар кулланып, очкыч җитештерүдә яңа ысул уйлап тапкан һәм гамәлгә керткән өчен СССР дәүләт премиясенә лаек була.
## Искәрмәләр
Александр Блудоров

**Александр Блудоров** (,  — , ) — геолог, геология-минералогия фәннәре докторы (1966). 1931-1945 елларда Башкорстан һәм Татарстан геология трестларында геологлар партиясе башлыгы, бер үк вакытта (1932-1937) Казан университетында укыта. 1947 елдан Рудалы булмаган файдалы казылмалар геологиясе фәнни-тикшеренү институтында гомуми геология бүлеге мөдире. Хезмәтләре Идел буе төбәгенең күмер чыганаклары геологиясенә карый. 
## Искәрмәләр

Төркем:Геологлар
Зелиг Блюмштейн

**Зелиг Блюмштейн** (,  — , ) — биохимик, биология фәннәре докторы (1937), профессор (1938), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1940). 1924-1930 елларда Казан университетында, 1930-1961 елларда КМИдә: үзе оештырган физик һәм коллоид химиясе кафедрасы мөдире (1936-1951). Хезмәтләре курортологиягә, Татарстанның шифалы суларын һәм ләмнәрен өйрәнүгә, радиологиягә карый.
## Искәрмәләр
Иосиф Бобровицкий

**Иосиф Бобровицкий** (,  — , ) — график. 1935 елдан Казанда.  «Чаян» журналы өчен сатирик рәсемнәр (1936-1941, 1951-1985), карикатур, гәҗитләр өчен рәсемнәр һ.б. әсәрләр авторы.
## Искәрмәләр
Ривер Плейт (футбол клубы)

**Ривер Плейт** () - Аргентинаның Буэнос-Айрес шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1901 елда «Санта-Роза» һәм «Ла-Росалес» такымнарын берләштерү юлы белән барлыкка килә. 35 тән артык тапкыр ил чемпионы; Либертадорес (1986, 1996, 2015, 2018) һәм Көньяк Америка (2014) кубоклары иясе.

## Сылтамалар
*
*

Төркем:Аргентина футбол клублары
Төркем:Буэнос-Айрес
Эстудиантес (футбол клубы, Ла-Плата)

**Эстудиантес** () - Аргентинаның Ла-Плата шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1905 елда «Химнасия-и-Эсгрима» такымы футболчылары тарафыннан нигезләнә. 5 тән артык тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1968, 1969, 1970, 2009).

## Сылтамалар
*
*

Төркем:Әлифба буенча футбол клублары
Төркем:Аргентина футбол клублары
Төркем:Ла-Плата
Гремио (футбол клубы)

**Гремио** () - Бразилиянең Порту-Алегри шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1903 елда барлыкка килә. 2 тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе  (1983, 1995, 2017).

## Сылтамалар
*
*

Төркем:Бразилия футбол клублары
Төркем:Порту-Алегри
Сантус (футбол клубы)

**Сантус** () - Бразилиянең Сантус шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1912 елда барлыкка килә. 5 тән артык тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1962, 1963, 2011).
## Сылтамалар
*
*

Төркем:Бразилия футбол клублары
Төркем:Сантус
Крузейро (футбол клубы)

**Крузейро** () - Бразилиянең Белу-Оризонти шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1921 елда итальян мөһаҗирләре тарафыннан нигезләнә. 5 тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1976, 1997).
## Сылтамалар
*
*
* SOCCERWAY
* FLASHSCORE
* Transfermarkt
* Globalsportsarchive

Төркем:Бразилия футбол клублары
Төркем:Белу-Оризонти
Интернасьонал (футбол клубы, Порту-Алегри)

**Интернасьонал** () - Бразилиянең Порту-Алегри шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1909 елда нигезләнә. 3 тапкыр ил чемпионы; Либертадорес (2006, 2010) һәм Көньяк Америка (2008) кубоклары иясе.
## Сылтамалар
*
*

Төркем:Бразилия футбол клублары
Төркем:Порту-Алегри
Атлетико Насьональ

**Атлетико Насьональ** () - Колумбиянең Медельин шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1947 елда нигезләнә. 15 тән артык тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1989, 2016), Көньяк Америка кубогы уеннары финалисты (2002, 2014, 2016).

## Сылтамалар
*
*

Төркем:Колумбия футбол клублары
Төркем:Медельин
Аркадий Бобровский

**Аркадий Бобровский** (,  — , ) — урманчы, авыл хуҗалыгы фәннәре нәмзәте (1954), ТАССРның атказанган урманчысы (1968). 1946-1960 елларда Татарстан тәҗрибә урман стансасы директоры, бер үк вакытта Раифа тәҗрибә урман хуҗалыгы директоры (1946-1952) һәм КАХИ укытучысы (1949-1953). Хезмәтләре урман һәм агач материалларын корткычлардан, авырулардан һәм бозылулардан саклау мәсьәләләренә карый.
## Искәрмәләр
Василий Богатырев

**Василий Богатырев** (,  — , ) — сынчы, педагог. 1909-1926 елларда Казан сынлы сәнгать мәктәбендә сынчылык бүлеге мөдире. «Мулланур Вахитов» (Юнысов мәйданы, 1920), «Эшче-металлист» (1 нче Май мәйданы, 1921) һәйкәлләре, портретлар авторы.
## Искәрмәләр
Тхирумал

**Перумал** (Тамил телендә: பெருமாள் ), яки **Перумаал** яки **Тһирумал** (Тамил телендә: திருமால்), шулай ук *Маайон* буларак мәгълүм (Тамил язмаларында тасвирланганча), Тамиллар һәм Тамил диаспорасы арасында популяр Һинд дине Ходае. Вишну Ходаеның Тамил телендә исеме.

## Тамил Надуда популярлыгы
Перумал/Тһирумал "Парампорул" статусына ия бердәнбер Ходай (ул Параматман белән берлеккә ирешкән). Бу Сангам чорына карый. Сангам әдәбиятендә "Муккол Бһагавар"ларда искәрмә буенча бары тик Вайшнав изгеләре "Триданда"ны тотканнар һәм Сангам чорында мәшһүр булганнар. Тхирумалга "Иң Олы Ходай"га буларак ихтирам күрсәткәннәр, аның лотос табаннары барлык явызлыкларны яндыра һәм Мокша бүләк итә ала алган (*Мару Пирапаруккум Маасил Севади*). Сангамнан соңгы чорда, аңа табынуга соңыннан Альварлар тарафыннан дан җырланган.

## Перумал Гыйбадәтханәсе

* Изге Альварлар буенча 108 Дивьядешамнарның 106-сы Җир Патшалыгында.

Дивьядешамнар арасында мәшһүрләр:

* Тхирунавайяда Шри Навамкундан Гыйбадәтханәсе, Һиндстан
* Тхируванантһапурамда Шри Падманабһасвами Гыйбадәтханәсе, Һиндстан
* Канчипурамда Шри Вадараджа Перумал Гыйбадәтханәсе, Һиндстан
* Кижперурда Шри Тхирупалкадал Шрикришнасвами Гыйбадәтханәсе, Тхируванантхапурам I
* Кумбаконам янында Шри Оппилиаппан Перумал Гыйбадәтханәсе, Һиндстан
* Аһобиламда Шри Нарасимһа Гыйбадәтханәсе, Һиндстан
* Шрирангамда Шри Ранганатхасвами Гыйбадәтханәсе, Һиндстан
* Мадурайда Тһирумалирунчолай (Каллажагар Гыйбадәтханәсе), Һиндстан
* Тирупатида Тхирувенгадам (Шри Венкатешвара Гыйбадәтханәсе, Һиндстан
* Мелкотеда Тхиру Нараянапурам (СелваПиллай Перумал), Һиндстан
* Тһирувелларайда Аадһи Тһирувелларай (Пундарикатчан), Һиндстан.
* Раджагопала Перумал Гыйбадәтханәсе, Һиндстанда, Ченнаи шәһәре янында.
* Талай Санга Нанматхиям, Һиндстанда, Тамил Надуда.
* Абхайя Прадхан Гыйбадәтханәсе, Һиндстан, Керала.

Һиндстаннан башка урыннарында мәшһүр Тһирумал Гыйбадәтханәләр (гәрчә Альварлар тарафыннан искә алынмаганнар):
* Шри Ланкада, Джаффнада Перумал гыйбадәтханәсе
* Һиндстанда, Ченнаида, Т-Нагарда Шри Сатья-Нараяна Перумал Гыйбадәтханәсе
* АКШ-да Шри Венкатешвара Перумал Гыйбадәтханәсе
* АКШ-да Шри Ранганатха Гыйбадәтханәсе
* Малайзиядә, Клангта Шри Сундерараджа Перумал Гыйбадәтханәсе
* Малайзия, Бату мәгарәләрендә, Шри Алармеламанга Самедһа Шри Шриниваса Перумал Гыйбадәтханәсе
* Һиндстанда, Ченнаида, Т-Нагарда Шри Шриниваса Перумал Гыйбадәтханәсе

## Шулай ук карагыз
*Вишну
*Сангам ландшафты
*Венкатешвара

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Sri Vaishnava Home page

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вайшнавизм
Таһирә Минһаҗетдинова

**Таһирә Минһаҗетдинова** (, *[[1952 ел]]ның [[16 март]]ы, [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Мәскәү өлкәсе]], Долгопрудный районы, Хлебниково*) — опера җырчысы (*сопрано*), 1981-1988 елларда Бишкәктә Кыргыз опера һәм балет театры, 1988—1993 елларда Мәскәүдә Зур театр, 1993 елдан Праһада дәүләт операсы солисты, сәнгать магистры, Праһа халыкара консерваториясе профессоры, җырчыларның халыкара бәйгеләрен оештыручы.

## Тәрҗемәи хәле
1952 елның 16 мартында Мәскәү өлкәсе Долгопрудный районы Хлебниково бистәсендә (*2003 елдан [[Долгопрудный]] шәһәренең микрорайоны*) татар гаиләсендә туган. Долгопрудный шәһәрендәге музыка мәктәбендә укыган. П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваториясен тәмамлаган (*[[ССРБ халык артисты]]  курсы, [[1980 ел|1980]]*).

1981—1989 елларда Бишкәктә  опера җырчысы.

1989—1993 елларда Мәскәүнең Зур театрында опера солисты.

1993 елдан Чехия башкаласы Праһа шәһәрендә яши. Праһа дәүләт опера театрында солистка һәм Праһа халыкара консерваториясе профессоры. Вокалистларның «Vissi D'Arte» халыкара конкурсы арт-директоры.

Братислава милли опера театрында, Швейцария, Алмания, Япония, Кытайның күренекле опера сәхнәләрендә чыгыш ясый.

## Башкарган партияләре
* *Татьяна* («Евгений Онегин») П. И.Чайковский
* *Маргарита* («Мефистофель») А. Бойто 
* *Елизавета* («Дон Карлос») Дж. Верди
* *Леонора* («Язмыш көчләре»)  Дж. Верди
* *Амелия* («Бал-маскарад») Дж. Верди
* *Лиза* («Пики дамасы») П. И.Чайковский
* *Иоланта* («Иоланта») П. И.Чайковский
* *Чио-чио-сан* («Мадам Баттерфляй») Дж. Пуччини
* *Тоска* («Тоска») Дж. Пуччини
* *Маргарита* («Фауст») Ш. Гуно
* *Эмилия Марти* «Макропулос чарасы» Яначек һ. б.

## Сылтамалар
*  Тахира Менаждинова. На сцене и в жизни. «Русское слово», 2010, № 6.
* Международный конкурс вокалистов. «Пражский телеграф», 2014, № 14.
* Тахира Менаждинова . belbrandaward.com
* Тахира: Чыңгыз менен Болот агалардын элеси дилибизде. Азаттык үналгысы, 06.10.2010
* *Антон Каймаков*. На волнах большой оперы. Radio Praha. Русская служба, 08.10.2008

## Искәрмәләр


Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Россия җырчылары
Төркем:Татар җырчылары
Төркем:Профессорлар
Төркем:Педагоглар
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Татар опера җырчылары
Баронг Гыйбадәтханәсе

**Баронг Гыйбадәтханәсе** (Индонезия телендә: **Чанди Баронг**) - 9-ынчы гасыр Һинд дине Чандисы (гыйбадәтханәсе), Рату Бокодан якынча 800 м көньяк-көнчыгышта урнашкан. Гыйбадәтханә Индонезиядә, Йогьякартада, Слеман Регентлыгында, Прамбанан суб-районында, Бокоһардҗо авылында, Чандисари авылчыгында урнашкан.
Гыйбадәтханә "Баронг" дип Баронг җанварына охшаган гыйбадәтханәнең нишаларның өстендә кисеп ясалган Кала башы өчен атала.

## Архитектурасы
Үзәк Явада башка гыйбадәтханәләрдән аермалы буларак, Баронг Гыйбадәтханәсе баскычлы терасалар формасын алган, ул шулай ук "пунден берундак" буларак мәгълүм, бу Явада Һинду чорына кадәр борынгы конструкция булган. Бу гыйбадәтханә өч баскыч терасалардан тора. Көнбатышта урнашкан беренче тераса урын топографиясенә карый, икенче таш структурасының үлчәмнәре 90 x 63 квадрат метр, ә өченче терасаның үлчәмнәре 50 x 50 квадрат метр. Керү көнбатыш якта урнашкан. Көнбатыш якның уртасында беренче терасадан икенче терасага баскыч ул 4 метр биеклеккә менә һәм аның юлы киңлеге 3 метр.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Кеву Тигезлеге
* Прамбанан
* Рату Боко
* Баньюнибо
* Иджо Гыйбадәтханәсе

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Barong temple map in wikimapia

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Гыймаз Баһаветдинев

**Гыймаз Баһаветдинев** (,  — , ) — сәясәт эшлеклесе. 1921-1922 елларда ТАССР юстиция халык комиссары, 1923-1925 елларда ТАССР прокуроры. 1926-1928 елларда ТАССР ҮБК Президиумы рәисе урынбасары; 1928-1930 елларда ТАССР ХКШ рәисе урынбасары, ТАССР эчке эшләр министры. Казан университеты (1930-1931) һәм Казан химия-технология институты (1931-1937) ректоры. «Троцкийчы милләтчеләрнең контрреволюцион-террористик оешмасы» эше буенча репрессияләнә, 1957 елда аклана.
## Искәрмәләр
Евгений Богачев

**Евгений Богачев** (,  — , ) — хакимият эшлеклесе, икътисад фәннәре докторы (1998), РСФСРның халыкка көнкүреш хезмәте күрсәтү өлкәсенең атказанган хезмәткәре (1984), ТРның атказанган икътисадчысы (1999). 1968-1970 елларда «Экран» ҖБ директоры. 1985-1993 елларда ТР халыкка көнкүреш хезмәте күрсәтү министры (1970-1985 елларда урынбасар). 1993-2014 елларда ТР Милли банкы рәисе.
## Искәрмәләр
Сергей Богатырев

**Сергей Богатырев** (,  — , ) — химик-технолог, техник фәннәр нәмзәте (1980), СССР дәүләт премиясе иясе (1976, 1991). 1954-1995 елларда В. И. Ленин ис. фәнни-житештерү предприятиясендә: директор (1967-1975), генераль директор (1975-1994). 1961-1966 елларда КПССның Киров район комитетының 1 нче сәркәтибе. ТАССР ЮШ депутаты (1966-1971).
## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Эминем

**Маршалл Брюс Мэтерс III** (ингл. *Marshall Bruce Mathers III*; 17 октябрь 1972, Сент-Джозеф, Миссури, АКШ), артык танылган астында сәхнә Эминем (ингл. *Eminem*; стилизовано ничек **EMINƎM**) һәм алтер-эго Слим Шейди (ингл. *Slim Shady*) — Америка рэперы, музыкаль продюсер, композитор һәм актер. Моннан тыш, соль карьера, Маршалл шулай ук тора төркемендә D12 һәм хип-хоп-дуэтта Bad Meets Evil. Эминем-дөньяда иң сатыла торган музыкаль артистларның берсе, шулай ук 2000 нче елларда иң сатыла торган артист. Ул күп кенә журналларның, Rolling Stone журналларын да кертеп, иң бөек музыкантларның берсе дип атала. Шул ук журнал аны хип-хоп Патшасы дип игълан итә. Аның группасының студентлык эшләре дә санаса, Эминемның 12 альбомы бар, алар Billboardтагы беренче баскычка җиткән. Сольный артист буларак Эминем бөтен дөнья буенча 100 миллионнан артык альбом һәм 107 миллионнан артык үзенең язмасын һәм 44 миллион күчермәсен Америкада гына саткан.

Чыгарылганнан соң, үзенең бәйсез дебют альбом *[[Infinite]]* 1996 елда, Эминем ирешелгән зур популярлык 1999 елда белән дебютный альбом The Slim Shady LP бу мейджор-Лейле. Бу лонгплей алып килде Эмину аның беренче бүләге Грэмми өчен иң яхшы рэп-альбом. Аның түбәндәге ике пластинки, *[[The Marshall Mathers LP]]* һәм *[[The Eminem Show]]*, шулай ук җиңү яулады Грэмми шул ук категориягә ясап, Эминема беренче артистом, кем отты бу бүләкне өчен иң яхшы рэп-альбом өч тапкыр рәттән. Аннан соң *[[Encore]]* 2004 елда гастрольләр туры да килә, шуннан соң Эминем иҗади паузаны ала. 2009 елның 15 маенда ул *[[Relapse]]* исемле 5 ел эчендә беренче альбомын чыгара. 2010 елда Бөтендөнья уңышы белән билгеләп үтелгән *[[Recovery]]* студентлар альбомының җиденче чыгарылышы булды һәм 2002 елда *[[The Eminem Show]]* кебек Елның иң сатыла торган альбомы дип аталды. 2013 елның 5 ноябрендә Эминем *[[The Marshall Mathers LP 2]]* сигез студия альбомын чыгарды. Шулай ук 2014 елның 24 ноябрендә *[[ShadyXV]]* — Shady һәм Interscopeга чыккан Америка лейблының икенче компиляция чыкты. 2016 елның көзендә Маршалл яңа альбом белән шөгыльләнүе турында сөйләде. 2017 елның 15 декабрендә Эминем *[[Revival]]* альбомын чыгарды, ә ярты елдан соң Kamikaze альбомын чыгарды.

## Шулай ук карагыз
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
## Тышкы сылтамалар

Төркем:АКШ актерлары
Төркем:АКШ композиторлары
Төркем:АКШ җырчылары
Кедулан

**Кедулан Гыйбадәтханәсе** (Индонезия телендә: **Candi Kedulan**) Самбисари Гыйбадәтханәсеннән ерак түгел урнашкан 9-ынчы гасыр Һинд дине Чандисы хәрабәләре. Гыйбадәтханә Индонезиядә, Йогьякартада, Слеман Регентлыгында, Каласан суб-районында, Тиртомартани авылында урнашкан. Стиленда һәм архитектурасында якында торган Самбисари Гыйбадәтханәсе белән шаккатыргыч охшашлыклар бар. Һәм Самбисари кебек, төньякта Мерапи Тавы соңгы атуы лаһар агуы нәтиҗәсендә гыйбадәтханә хәзерге өслектән 6 метрга түбәнгә күмелгән.

Гыйбадәтханә комплексы таш стеналарга корылган формага ия, кайбер өлешләр һаман җир астында кала. Дүрт гыйбадәтханәдән гыйбарәт; бер төп гыйбадәтханә көнчыгышка карый, һәм өч кечерәк ярдәмчел гыйбадәтханәләр ("чанди первара") төп гыйбадәтханә каршында төньяктан көнчыгышка рәт итеп көнчыгыш якта урнашкан. Стиль һәм урнашуы Самбиари Гыйбадәтханәсенә охшаш, гәрчә Самбисари гыйбадәтханәсе көнбатышка карый, һәм якынча 2,5 километр көньяк-көнбатышта урнашкан.

## Тарихы
Төп гыйбадәтханә очраклы рәвештә 1993 елның 24 ноябренда янар тау казучылар җирне казыганда табылган. Бу җир авыл җәмәгате милке булган. Шуннан дәвам итеп, археологик казулар булган, аларны BP3 Йогьякарта алып барган. 6-дан 7 метрга кадәр тирәнлеккә казыгач, төп гыйбадәтханә бинасы хәрабәләре казып чыгарылган булган. Гыйбадәтханәнең кат планы булып стенасы 13,7 метр булган квадрат булып тора, һәм төп бинаның биеклеге 8,009 метр. Хәзерге вакытта гыйбадәтханә таралган хәлдә; кайбер өлешләр һаман күмелгән һәм кайбер ташлар һаман юк.

2017 елга, археологик өйрәнү һәм казу проекты хәзер дә прогресста. 2018 елга гыйбадәтханәне янә төзү фазасы оригиналь формасына максималь якын итеп төзү фазасында.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Кеву Тигезлеге
* Прамбанан
* Рату Боко
* Баньюнибо
* Иджо Гыйбадәтханәсе

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Kedulan temple map in wikimapia
* Kedulan temple map in google

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Сергей Доренко

**Сергей Доренко** (, ,  — , ) — совет һәм Россия журналисты, теле- һәм радиочы, комментатор, продюсер, социолог.
«Мәскәү сөйләй» радиостанциянең баш мөхәррире (2014—2019). «Яңалыклар рус хезмәте» радиостанциясенең баш мөхәррире һәм алып баручысы (2008 елның 1 сентябре — 2013 елның 1 июле).
## Биографиясе
### Яшьлек еллары
1959 елның 18 октябрендә Керичтә, жәрби очучы Леонид Филипп улы Доренко (1936—2014) һәм китапханәче Татьяна Иван кызы Доренко гаиләсендә туган.

Әнисе Житомирда туган ә әтисе — Стахановта.

Гаиләнең гел күчереп еру аркасында дистәгә якын мәктәпне алыштырырга өлгергән, соңгысы — физика-математик Волгоградта.

### Телевидениядә һәм радиода эшләү
Телевидениедә 1985 елның 1 апреленнән бирле.

### Үлем җентеклелеге

## Искәрмәләр
Алексей Богданов

**Алексей Богданов** (,  — , ) — химик, химия фәннәре докторы (1976), профессор (1979), ТССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1990). 1952 елдан КХТИдә:  пыласмас эшкәртү технологиясе кафедрасы мөдире (1975-1990), технология (1968-1971) һәм полимерлар (1971-1982) факультетлары деканы. Хезмәтләре югары молекуляр кушылмалар химиясенә карый.
## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Гариф Багданов

**Гариф Багданов** (,  — , ) — педагог, тәрҗемәче. Туган авылында (1910-1917), Казанның төрле уку йортларында укыта (1917-1946); Казан педагогика укуханәсендә уку-укыту бүлеге мөдире (1934-1946). Мөхетдин Корбангалиев, Насыйх Мөхетдинев, Садри Җәлал белән автордашлыкта табигать белеме һәм математикдан дәреслекләр яза. Тәрҗемәләре: «Хуҗа һәм приказчик» («Бедность не порок», А.Островский, 1907), «Көнче ир» («Ревнивый мужчина», Ф.Рутковский, 1910).
## Искәрмәләр
Әнвәр Багданов

**Әнвәр Багданов** (,  — , ) — невропатолог, медицина фәннәре докторы (1990), профессор (1993), ТРның атказанган табибы. 1976 елдан КМИдә, 1991 елдан невропатология һәм рефлексотерапия кафедрасы мөдире. Хезмәтләре мускуллардагы нерв эшчәнлеген көйләүгә карый.
## Искәрмәләр
Халидә Багданова

**Халидә Багданова** (,  — , ) — физик, физика-математика фәннәре докторы (1992), ТРның атказанган фән эшлеклесе (1999). 1966 елдан РФА КФҮ Физика-техника институтында, баш фәнни хезмәткәр (1993). Хезмәтләре сызыкча булмаган акустикага карый.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
 

Төркем:Физиклар
Мәдинә Багданова

**Мәдинә Багданова** (,  — , ) — төрки халыклар белгече, филология фәннәре нәмзәте (1940). 1936-?? елларда Төркемәнстан тел һәм әдәбият ФТИ директоры. 1941-1944 елларда Кыргызстан тел һәм әдәбият ФТИдә сектор мөдире. 1944 елдан Мәскәү университетында, 1953 елдан СССР халыклары әдәбияты кафедрасы мөдире.
## Искәрмәләр
Рус Мари Кавалы

**Рус Мари Кавалы** — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.
## Географиясе
Рус Мари Кавалы Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнбатышка таба 26 чакрым, ә район үзәге Яшел Үзәннән төньяк-көнчыгышка таба 35 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарихы
Беренче тапкыр 1615 елда Кавал атамасы белән телгә алына.  1928 елга хәтле Рус Чирмеш Кавалы булып йөри.
## Халкы
2008 елда авылда 64 кеше яшәгән. Күбесенчә чирмешләр һәм руслар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 43 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 72,09%,
чирмешләр — 13,95%,
татарлар — 13,95%.

## Дин
Авылда чиркәү эшли.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Палмейрас (футбол клубы)

**Палмейрас** () - Бразилиянең Сан-Паулу шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1914 елда итальян мөһаҗирләре тарафыннан нигезләнә. 10 тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1999).
## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Бразилия футбол клублары
Төркем:Сан-Паулу
Расинг (футбол клубы, Авельянеда)

**Расинг ** () - Аргентинаның Авельянеда шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1903 елда нигезләнә. 15 тән артык тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1967).

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Аргентина футбол клублары
Төркем:Авельянеда
Фламенгу (футбол клубы)

**Фламенгу** () - Бразилиянең Рио-де-Жанейро шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1895 елда ишүчеләр клубы буларак нигезләнә. 5 тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1981).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 
* SOCCERWAY
* FLASHSCORE
* Transfermarkt
* Globalsportsarchive

Төркем:Бразилия футбол клублары
Төркем:Рио-де-Жанейро
Аргентинос Хуниорс

**Аргентинос Хуниорс** () - Аргентинаның Буэнос-Айрес шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1904 елда бер төркем анархистлар тарафыннан нигезләнә. 3 тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1985).

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Аргентина футбол клублары
Төркем:Буэнос-Айрес
Велес Сарсфилд

**Велес Сарсфилд** () - Аргентинанең Буэнос-Айрес шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1910 елда нигезләнә. 10 тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1994).
## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Аргентина футбол клублары
Төркем:Буэнос-Айрес
Васку да Гама (футбол клубы)

**Васку да Гама** () - Бразилиянең Рио-де-Жанейро шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1898 елда ишкәк ишүчеләр клубы буларак нигезләнә; 1915 елдан футбол клубы. 4 тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1998).

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Бразилия футбол клублары
Төркем:Рио-де-Жанейро
Онсе Кальдас (футбол клубы)

**Онсе Кальдас** () - Колумбиянең Манисалес шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1947 елда нигезләнә. 4 тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (2004).
## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Колумбия футбол клублары
Төркем:Манисалес
Сәфәр мәчете (Свияжский)

**Сәфәр мәчете** - Татарстанның Апас районы Свияжский бистәсендә урнашкан мәчет.

## Тарихы
Бистә мәчете XXI гасыр башында төзелә.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Апас районы оешмалары.
* Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте.

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Апас районы мәчетләре
Кече Бакырчы мәчете

**Кече Бакырчы мәчете** - Татарстанның Апас районы Кече Бакырчы авылында урнашкан мәчет.

## Тарихы
Авыл мәчете XX гасырның 30 елларында кулланыштан чыгарылып гасыр азагында яңадан торгызыла.

## Моны да карагыз

## Чыганаклар
* Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте.
* Апас районы оешмалары.

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Апас районы мәчетләре
Рөстәм мәчете (мәгънәләр)

* Рөстәм мәчете - Казан шәһәре мәчете.
* Рөстәм мәчете - Апас районы Акхуҗа авылында урнашкан мәчет.
Ихлас мәчете

**«Ихлас» мәчете**:
* Әл-Ихлас (мәчет, Казан)
* Ихлас (мәчет, Яр Чаллы)
* Ихлас (мәчет, Чистай)
* Ихлас (мәчет, Кызыл Тау)
* Ихлас (мәчет, Лениногорск)
* Ихлас (мәчет, Златоуст)
* Ихлас (мәчет, Усады)
* Ихлас (мәчет, Уфа)
* Ихлас (мәчет, Омск)
* Ихлас (мәчет, Новосибирск)
## Искәрмәләр
Дәвеш мәчете

**Дәвеш мәчете** - Татарстанның Апас районы Дәвеш авылында урнашкан мәчет. 

## Тарихы
Авыл мәчете XX гасырның 30 елларында кулланыштан чыгарылып гасыр азагында яңадан торгызыла. Бүгенге көндә түбәсе җимерелү аркасында кулланышта түгел. Авылда яңа мәчет төзелә.

## Чыганаклар
* Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте.

Төркем:Апас районы мәчетләре
Дәвеш яңа мәчете

**Дәвеш мәчете** - Татарстанның Апас районы Дәвеш авылында урнашкан мәчет.

## Тарихы
Авыл мәчете XXI гасырның башында алдан төзелгәне авария хәлендә калгач төзелә.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте.

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Апас районы мәчетләре
Сәфәр мәчете

* Сәфәр мәчете - ТР Яшел Үзән районы Осиново авылында урнашкан мәчет.
* Сәфәр мәчете - ТР Апас районы Свияжский бистәсендә урнашкан мәчет.
Каейрас

**Каейрас** — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.

## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — .

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Бразилия картасы
* Бразилия муниципалитетлары порталы

Төркем:Сан-Паулу штаты муниципалитетлары
Төркем:Бразилия муниципалитетлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Гебанг

**Гебанг** (Индонезия телендә: Candi Gebang) - Индонезиядә, Йогьякарта шәһәр янында 8-енче гасыр Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Йогьякарта, Слеман, Нгемплак, Ведомартани авылында, Гебанг авылчыгында урнашкан. Гыйбадәтханә Меданг Патшалыгы вакытында төзелгән булган.
Бу гыйбадәтханә килеп чыгышына карый торган ышанычлы язмалар юк. Шулай да гыйбадәтханә астының югары пропорциональлеге, гыйбадәтханә Меданг Матарам иске чорында, якынча 730-ынчы елдан 800-енче елга кадәр төзелгән булган дип фараз итәргә мөмкинчелек бирә.

## Табылуы
1936 елның ноябренда, авыл кешесе Ганеша Ходаеның потын тапкан. Сәнгать һәм Археологик Хезмәтләр (*Oudheid Dienst*) казу эшләре алып барганнар һәм Ганеша поты кечкенә таш бинаның өлеше булган икәнен тапканнар. Шул елны археологик казу эшләре алып барылган булган һәм гыйбадәтханә хәрабәләре табылган булган, түбәнең һәм идәннең өлешләре булган андезит ташлар бөтен булган. Бина өлешләреннән башка, казу эшләре вакытында шулай ук чүлмәкләр, потлар, таш тартмалар (перипиһ) һәм лингам кебек артифактлар табылган булган. Гыйбадәтханәнең исеме авылның исеме кебек "Гебанг". Аны ачу вакытында гыйбадәтханәнең стенасы һәм түбәсе җимерек булган, шулай да нигезе һаман бөтен булган. Гыйбадәтханә хәрабәләре Мерапи Тавы янартау лава калдыклары астында күмелгән булган. Гыйбадәтханә Ван Ромондт тарафыннан 1937 елдан 1939 елга кадәр янә төзекләнедерелгән булган.

## Төзелеше
Гебанг гыйбадәтханәсенең Һинд дине гыйбадәтханәсе хасиятләре булган. Квадрат нигезнең үлчәмнәре 5.25 x 5.25 метр, һәм гыйбадәтханә 7.75 метр биеклектә. Керү баскычы юк, яки мөгаен ул хәзер черегән органик агач материалдан ясалган булган. Гыйбадәтханә көнчыгышка төбәлгән һәм керү көнчыгыш якта урнашкан. Порталның һәр ягында ике ниша бар, аларда уң якта Нандишвара потлары куелган булган. 1989 елда Нандишвара башы урланган булган. Сул нишада мөгаен Нандишвараның коллегасы буларак Махакала булган, шулай да Махакала поты табылмаган булган. Эчке пулатта бүлмә үзәгендә Йони булган.

Тышкы стенада гыйбадәтханәнең төньяк, көньяк һәм көнчыгыш якларында өч ниша урнашкан. Төньяк һәм көньяк нишалар буш, гәрчә көнбатыш якта Йонида утыручы су савыты белән Ганеша поты. Йогьякарта тирәсендә урнашкан башка Һинд дине гыйбадәтханәләр белән чагыштырганда Гебанг гыйбадәтханәсенең архитектур стиле уникаль; түбәдә тәрәзә рамыннан кечкенә башлар һәм кечкенә нишаларда утыручы ир кеше илаһи тәннәр (дэваталар) пәйда була. Бу Ходай башы "куду" дип атала. Ходайлар башын сурәтләүче охшаш түбә бизәкләре шулай ук Үзәк Явада, Диенг Платосында, Диенг гыйбадәтханәләрендә Бима гыйбадәтханәсе түбәсендә бар. Гыйбадәтханә түбәсендә Наваратна таҗы киелгән. Гыйбадәтханә бина янында аның дүрт почмагында дүрт псевдо-лингам бар.

## Шулай ук карагыз
* Индонезия Чандисы

## Искәрмәләр
* Information board on the location of the temple, Archaeological Office of Yogyakarta Province

## Тышкы сылтамалар
*Map of location at wikimapia.org

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Гунунг Вукир

**Гунунг Вукир** Гыйбадәтханәсе, яки **Чанггал** Гыйбадәтханәсе, яки шулай ук **Шивалинга** Гыйбадәтханәсе Индонезиядә, Үзәк Явада, Магеланг Регентлыгында, Салам суб-районында, Кадилувиһ авылында, Чанггал авылчыгында урнашкан Шива Ходае Һинд дине Гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә 732 елга карый, бу Үзәк Явада 732 елдан унынчы гасырның уртасына кадәр хөкем иткән борынгы Меданг Патшалыгына караган беренче бина итә. 

## Урнашуы
Чагыштырмача ерак урнашуына күрә, гыйбадәтханә чит ил туристларның зиярәт кылу тәртипләрендә сирәк очрый. Әмма ул тарихи әһәмияткә ия, чөнки ул Үзәк Ява Матарам патшалыгы формалашуына бәйле. Гыйбадәтханә Вукир калкулыгында урнашкан, аны биредәге халык "Гунуг Вукир" (Ява телендә: "Вукир Тавы" яки "киселгән тау") дип атый, ул Мерапи Тавы янартавының көнбатыш авышлыгында урнашкан. Калкулык Мунтилан шәһәрчегеннән якынча 4 километр көньяк-көнчыгышта урнашкан. Гунуг Вукир Гыйбадәтханәсенә Нглувар суб-районына юнәлеш буенча барып, Йогьякарта-Магеланг төп юлында Семен киселешендә көнбатышка борылып барып җитәргә була. Чанггалда Кадилувиһ авылчыгы Нглувар юлына кечкенә йөрү сукмагы белән тоташтырылган ул калкулык платосын илтә, ул диңгез дәрәҗәсеннән якынча 300 метр биеклектә.

## Тарихы
Бу гыйбадәтханә Көньяк Үзәк Явада сакланып калган иң борынгы гыйбадәтханә, ул гыйбадәтханә хәрабәләрендә табылган Чанггал язмасына бәйле. Язма буенча гыйбадәтханә 654 елда Сака чорында Патша Санджайя вакытында нигезләнгән булган (безнең эраның 732 елы). Бу язмада Меданг Патшалыгы яки Һинду Матарамга караган мәгълүмат күп. Бу язмага нигезләнеп Гунунг Вукир гыйбадәтханәсе башта "Шивалинга" яки "Кунджаракунджа" дип аталырга мөмкин булган.

## Архитектурасы
Гыйбадәтханә үлчәмнәре 50 метрга x 50 метр. Гыйбадәтханә бинасы андезит ташыннан ясалган, һәм кимендә төп гыйбадәтханә һәм өч "первара" гыйбадәтханәсеннән тора (сакчы яки ярдәмчел кечерәк гыйбадәтханәләр) алар төп гыйбадәтханә алдында рәт итеп тезелгән. Язмаларга өстәп, гыйбадәтханә комплексы эчендә археологик артифактлар табылган булган, шуларга Йони пьедесталы һәм Шива Ходаеның атлана торган хайваны Нанди үгезе поты керә. Язма буенча йони Шива Ходае символы лингамны тотып торган, гәрчә ул хәзер булмаса да.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Candi Gunung Wukir  Balai Pelestarian Cagar Budaya Jawa Tengah 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Алексей Боголюбов (1874)

**Алексей Боголюбов** (,  — , ) — телләр белгече, профессор (1918). 1913-1921 елларда Казан университетында. Хезмәтләре рус телен укыту ысулиятенә карый.
## Искәрмәләр
Гунунг Кави

**Гунунг Кави** Тампаксирингта 11-енче гасыр гыйбадәтханәсе һәм зират комплексы. Ул Индонезиядә, Балида, Убудтан төньяк көнчыгышта урнашкан. Ул Пакерисан елгасының ике яры буйлап җәелгән.
Ул 10 таштан киселгән Индонезия чандисыннан гыйбарәт, алар текә кыяның битендә берничә 7 м (23 фут) биеклектәге ниша итеп киселгән. Бу күмү һәйкәлләре Удаяна Династиясе Патшасы Анак Вунгсу һәм аның сөйгән патшабикәләренә багышланган дип фараз ителә. Көнчыгыш якта биш гыйбадәтханә бар, алар бер теория буенча Патша Удаяна һәм аның патшабикәсе Махендрадатта, аларның угыллары Аирланга, Анак Вунгсу һәм Макаратага багышланган дип фараз ителә. Көнбатыш якта гыйбадәтханәләр шул ук теория буенча Патшаның кече патшабикәләренә багышланган.

**Язма**: төньяк гыйбадәтханәдә (көнчыгыш як) укып була торган язмада шулай дип язылган:  "Haji Lumahing Jalu," ягъни "патша биредә гыйбадәтханә корган."

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Алексей Боголюбов (1824)

**Алексей Боголюбов** (,  — , ) — диңгез әфисәре, рәссам, сынлы сәнгать академигы (1858), яшерен киңәшче (1895).  Әсәрләре: «Казан күренеше» (1862) картинасы һәм шуңа этюд (1861); Н.Боголюбовның «Тверьдән Әстерханга кадәр Идел елгасы» (Санкт-Петербург, 1862) китабына литографияләр, һ.б. Сарытау сынлы сәнгать музеена нигез салучы (1885).
## Искәрмәләр
Аркадий Боголюбов

**Аркадий Боголюбов** (,  — , ) — җәррах, медицина фәннәре докторы (1937), ТАССРның социалистик төзелеш каһарманы, РСФСРның атказанган табибы (1940). 1919-?? елларда Тәтеш район хастаханәсенең баш табибы.
## Искәрмәләр
Пура Лемпуянг Лухур

**Пура Лемпуянг Лухур** - Индонезиядә, Балида иң күп ихтирам ителгән һәм иң борынгы гыйбадәтханәләрнең берсе. Бу гыйбадәтханә чынлыкта өскә менү юлы буенча турист юлы буенча берничә гыйбадәтханәнең тупланмасы булып тора. Иң төп гыйбадәтханә, шулай ук иң биек булып тора ул "Пура Лемпуянг Лухур" дип атала, ул диңгез дәрәҗәсенә карата 1,175 м биеклектә шул ук исемле Лемпуянг Тавы пигында ята.
Гыйбадәтханә Карангасемның башкаласы Амлапурадан якынча 10 км төньякта көнчыгыш Балида, Карангасем Регентлыгында, Абанг суб-районында, Бунутан авылында, Гамонган Калкулыгында яки Лемпуянг Тавында урнашкан. Гыйбадәтханә комплексы Юнәлешләрнең сакчылары Ида Бетара Хьянг Ишварага багышланган.. Ул Балида алты иң изге урын, "Сад Кахьянган Җагад"ның берсе яки "дөньяның алты изге урын"ның берсе булып тора.

Зиярәт кылучылар арасынңа иң мәшһүр гыйбадәтханә булып Пура Пенатаран Агунг Лемпуянг тора. Аның калкып торучы ак чанди бентар аерым капкасы, өч Аждаһа баскычы һәм өч падуракша капкасы белән бу бина Балида иң югары янартау Агунг Тавына карый.

## Гыйбадәтханәләр
Гыйбадәтханә көнчыгыш Балида шулай ук Гамонган Калкулыгы буларак мәгълүм буларак Лемпуянг Тавына менүдә берничә гыйбадәтханәдән гыйбарәт. Йөрү сукмагы буйлап гыйбадәтханәләр болар:
* Пура Пенатаран Лемпуянг
* Пура Телага Мас
* Пура Телага Саванган
* Пура Лемпуянг Мадья
* Пура Пунчак Бисбис
* Пура Пасар Агунг
* Пура Лемпуянг Лухур

## Шулай ук карарга мөмкин
* Индонезиядә Һинд дине
* Пура Улун Дану Братан
* Бесакиһ

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* "Temple of Lempuyang Luhur in Google Maps". Google Maps. Retrieved 2017-11-10.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Виктор Боголюбов

**Виктор Боголюбов** (,  — , ) — җәррах, медицина докторы (1904), профессор (1911). 1906-1911, 1913-1935 елларда Казан университетында, анатомия һәм оператив хирургия (1913-?), гомуми хирургия (1917-1927), госпиталь хирургиясе (1927-1935) кафедралары мөдире; бер үк вакытта Казан ГИДУВында гомуми хирургия кафедрасы мөдире (1923-1935). Хезмәтләре сидек-җенес әгъзаларын, кул-аяк һәм буыннардагы шешне, туберкулёз авыруларын дәвалау хирургиясенә, пластик хирургиягә, хирургия тарихына карый.
## Искәрмәләр