open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кашгар

**Кашгар** яки **Кяшгар** (*<big>كاشغر,</big>* кытайча ***喀什市***, ) - Шеңҗаң Уйгыр автономияле районында оазис шәһәре. Кытайның иң көнбатыш шәһәрләренең берсе. Әфганстан, Кыргызстан, Пакистан һәм Таҗикстан чикләреннән ерак түгел урнашкан. Кашгар 2000 елдан артык Кытай, Якын Көнчыгыш һәм Европа арасында Ефәк юлында сәүдә пункты һәм стратегик мөһим шәһәр булып хезмәт итә.

Төрле мәдәниятләрнең конвергенциясе ноктасында Кашгар кытай, төрки, монгол һәм Тибет империяләре хакимияте астында була.

Хәзер Кытай Халык Республикасының өяз берәмлегенә кертелә, Кашгар префектурасының административ үзәге, ул 162,000 квадрат километр (63,000 квадрат миль) тәшкил итә һәм унда 2010 елда 4 миллионга якын халык яши.

Шәһәр 2010 елда махсус икътисади зонага әверелә, көнбатыш Кытайда бу аерма белән бердәнбер шәһәр.Кашгар шулай ук Каракорум автомагистраленең соңгы ноктасы булып тора, аны реконструкцияләү күп миллиардлы Кытай-Пакистан икътисадый коридорының төп өлеше санала.
## Моны да карагыз
*Кашгар округы
## Искәрмәләр
Чишмә мәчете (Яр Чаллы)

**«Чишмә» мәчете** — Яр Чаллы шәһәренең мәчете. 
*Адресы*: 423825 ТР, Яр Чаллы, Автозавод районы, 66нчы комплекс, Абдулла Алиш урамы, 8нче йорт.
Проект авторы — Марат Зарипов, «Татгражданпроект» фирмасы. Мәчет имам-хатыйбы — Инсаф  хәзрәт Хәсәнов .

## Тарих

2003 елда Яр Чаллы мөхтәсибәтендә «Чишмә» мәчете мәхәлләсе теркәү үтә. Башлап йөрүчесе һәм төзелешнең төп иганәчесе — Чаллы  эшмәкәре Марат Мансур улы Зарипов. Мәчет бинасы Чаллының Автозавод районы 65нче һәм 66нчы микрорайоннары чигендә «Боровецкое» коттеджлар бистәсе янәшәсендә төзелә. 2007 елның 7 февралендә тантаналы төстә ачыла.

## Бина
Мәчет 70 гыйбадәт кылучыны кабул итә ала. Манарасы 18 метр биеклектә. Мәчет территориясендә ике катлы якшәмбе мәдрәсәсе бинасы төзелгән.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
*    «Чишмә» мәчете Яр Чаллы картасында 
*   Мечети г. Набережные Челны. Официальный сайт Мухтасибата г. Набережные Челны
* Яр Чаллы мәчетләре. vk.com
*   «Чишмә» мәчете Абдулла Алиш урамы панорамасында

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Чаллы мәчетләре
Абдулла Алиш урамы

**Абдулла Алиш урамы** — татар язучысы Габдуллаҗан Габделбари улы Алишев (*[[Абдулла Алиш]], [[1908 ел|1908]] — [[1944 ел|1944]]*) хөрмәтенә аталган урам.

* Абдулла Алиш урамы — Казандагы (Салмачы) урам.
* Абдулла Алиш урамы — Яр Чаллыдагы урам.
* Абдулла Алиш урамы — Әлмәттәге урам.
* Абдулла Алиш урамы — Бөгелмәдәге урам.
* Абдулла Алиш урамы — Спас районы Ямбакты авылындагы урам.
* Абдулла Алиш урамы — БР Октябрьскидагы урам.

## Искәрмәләр


Төркем:Урамнар
Абдулла Алиш урамы (Яр Чаллы)

**Абдулла Алиш урамы**, Алиш урамы () — Татарстанның Яр Чаллы шәһәренең Автозавод районындагы урам.
Почта индексы 423825. ОКАТО коды: 92430000000. 
Координатлар 55.765421° N һәм 52.448473° E. 
Озынлыгы ~1076 м.

## Тарих

Татар язучысы Габдуллаҗан Габделбари улы Алишев (*[[Абдулла Алиш]], [[1908 ел|1908]] — [[1944 ел|1944]]*) хөрмәтенә аталган урам.

## Урнашуы
Яр Чаллының (Яңа шәһәр) Автозавод районы 65нче һәм 66нчы комплекслары чигендә урнашкан урам. Ясмин , Яшьлек , Урман арты , ) Нур , Гәрәбә  белән кисешә. Тукай районы Олы Шилнә авылының Академик Королев урамы белән киселештә тәмамлана. Абдулла Алиш урамыннан Шилнә урманына һәм Түбән Чулман милли паркына узарга мөмкин.

## Игътибарга лаек объектлар

* 3нче йорт — «Мойдодыр» автомойкасы
* 6нчы йорт — RVK Auto автоүзәге
* 6нчы А йорт — «Эмиль» кафесы
* 7нче йорт — Sun School (*шәхси [[инглиз теле|инглиз телле]]*) балалар бакчасы
* 7нче йорт (* катта*) — «Аримэль» фитнес һәм бию студиясе
* 8нче йорт — «Чишмә» мәчете
* 43нче йорт — «Тәмле» супермаркеты
* «Йолдызлык»  бинасы (*Гәрәбә урамы, 3*)
Абдулла Алиш урамында «Ботаника урамы» һәм «Абдулла Алиш урамы» тукталышлары бар.

## Әдәбият
# Набережные Челны. Карта города и его окрестностей. Екатеринбург: ФГУП «Уралаэрогеодезия», 2012. ISBN 598362511-X

## Сылтамалар
*   Алиш урамы Яр Чаллы картасында 
* Абдулла Алиш урамы панорамасы

## Искәрмәләр


Төркем:Яр Чаллы урамнары
Төркем:Абдулла Алиш хөрмәтенә аталган объектлар
Груздев клиникасы бинасы (Казан)

**Груздев клиникасы бинасы** — Казанның Толстой урамында урнашкан, 19 гасыр азагында - 20 гасыр гасыр башында төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Толстой урамы
Рим-католик костелы (Казан)

**Рим-католик костелы** — Казанның Толстой һәм Горький урамнары кисешкән урында урнашкан, 1855-1858 елларда П. Жуковский проекты буенча Казан университеты ректоры Осип Ковалевский иганә иткән җирдә азаккы классицизм стилендә төзелгән католик гыйбадәтханәсе. 1907 елда Лев Хрщонович проекты буенча үзгәртеп корыла. Гыйбадәтханә 1929 елда ябыла, бина Казан авиация университетына тапшырыла.

## Моны да карагыз
* Казан католик гыйбадәтханәсе

## Искәрмәләр


Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Горьки урамы
Төркем:Казанның Толстой урамы
Хәбиб Вәлиев

**Хәбиб Вәлиев** (Хәбиб Вәли улы Вәлиев, ,  — , ) — фирка-дәүләт эшлеклесе, Славгород өяз(?) башкарма комитеты рәисе урынбасары (1922), «Азат Себер» гәҗите мөхәррире (1924), ТАССР игенчелек халык комиссары урынбасары (?-1937),

## Искәрмәләр
Сәет (мәгънәләр)

**Сәет** — кеше исеме, хөрмәтле исем, топоним.
* Сәет — Тукай районы авылы.
* Сәет — БР Кушнаренко районы авылы.
* Сәет — БР Федоровка районы авылы.
* Сәет — БР Мәләвез районы авылы.
* Сәет — Чиләбе өлкәсе Аргаяш районы авылы.
* Сәет — Төмән өлкәсе Яркәү районы авылы.

## Моны да карагыз
* Иске Сәет (Мөслим районы)
* Иске Сәет (Ишембай районы)
* Югары Сәет
* Яңа Сәет (Мөслим районы)
* Яңа Сәет (Ишембай районы)
* Түбән Сәет
* Сәет-Көрҗә
* Сәетбаба
* Сәет —Белянкино авылының элекке исеме

Төркем:Топонимнар
Тельман урамы, 24 (Казан)

**Тельман урамы, 24** — Казанның Телман урамында урнашкан, 1908 елда төзелгән йорт.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Телман урамы
Фәрит Габделганиев

**Фәрит Солтан улы Габделганиев** (1976 елның 13 марты, ) — дәүләт эшлеклесе, Универсиада авылы мэры (2009—2015), Татарстан Республикасы экология һәм табигый байлыклар министры (2015—2018), Татарстан Республикасы икътисад министры (2018).

## Тормыш юлы
Фәрит Габделганиев 1976 елның 13 мартында Казанда туа. Экологик лицейны алтын медаль белән тәмамлаганнан соң, Казан химия технология институтының полимерлар факультетына укырга керә. Анда бер ел укый, шуннан соң 1994 елда Казан финанс-икътисад институтына күчерелә. 1998 елда «икътисад» белгечлеге буенча институтны тәмамлый.

2001 елдан Казан шәһәре администрациясенең «Хокук тәртибе» шәһәр фонды башкарма директоры. 2006 елда Казан шәһәре Башкарма комитеты Икътисадый үсеш комитетының стратегик планлаштыру һәм территорияләр үсеше бүлеге башлыгы итеп билгеләнә. Габделганиев Казанны төбәкара һәм халыкара күргәзмәләрдә һәм форумнарда тәкъдир итү өчен җавап биргән, шулай ук «Казан Россиянең өченче башкаласы» брендын эшләүчеләрнең берсе була.

2009 елда «Казан шәһәрендә 2013 елгы XXVII Бөтендөнья җәйге универсиадасы башкарма дирекциясе» генераль директоры урынбасары һәм Универсиада Авылы мэры итеп билгеләнә.

2009 елда «Регионның торак-коммуналь комплексының оештыру-икътисади үсеше белән идарә итү: Татарстан Республикасы мисалында» темасына кандидатлык диссертациясен яклый. 2015 елда «эшлекле идарә остасы» белгечлеге буенча Мәскәүнең «СКОЛКОВО» идарә мәктәбен тәмамлый.

2015 елда Татарстан Республикасы экология һәм табигать байлыклар министры итеп билгеләнә. 2018 елдан 2020 елга кадәр Татарстан Республикасы икътисад министры. 2020 елның 21 февралендә Татарстан Президенты ярдәмчесе итеп билгеләнә. 2020 елның 11 мартыннан Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Эшкуарлар хокукларын яклау буенча вәкаләтле вәкил – Татарстан Республикасы Президенты ярдәмчесе.

## Бүләкләр

* 2002 — Казан шәһәре мэрының Рәхмәте;
* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;
* 2011 — Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Рәхмәт хаты;
* 2014 — Татарстан Республикасының «Фидакарь хезмәт өчен» медале;
* 2014 — Россия Федерациясе Президентының Мактау грамотасы;
* 2019 — Россия Федерациясе Икътисадый үсеш министры Рәхмәте

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Министрлар
Төркем:Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Шамил Гафаров

**Шамил Хәмит улы Гафаров** ( яки , 1969 елның 11 мае, ) — дәүләт эшлеклесе, ТР финанс министры ярдәмчесе (1997-1998), ТР премьер-министры ярдәмчесе (1998-2005), ТР МК аппараты җитәкчесе (2005 елдан). ТР хөкүмәте вице-премьеры – ТР министрлар кабинеты идарәсе башлыгы (2020 елның 18 сентябреннән). Икътисад фәннәре кандидаты (2010)
## Тормыш юлы
Шамил Гафаров 1969 елның 11 маенда Татарстан АССРның Апас районы Апас авылында туган. 1986 елда Казан финанс-икътисад институтына укырга керә. 1987 елдан 1989 елга кадәр Совет Армиясе сафларында хезмәт итә. 1992 елда «финанслар һәм кредит» белгечлеге буенча Казан финанс-икътисад институтын тәмамлый.
Татарстан Финанс министрлыгының беренче категорияле ревизор-инспекторы, әйдәп баручы инспекторы, баш ревизор-инспекторы, авыл хуҗалыгын һәм азык-төлекне финанслау бүлегенең бүлекчә башлыгы булып эшли. 1997 елдан Татарстан Республикасы финанс министры ярдәмчесе, 1998 елдан Премьер-министры ярдәмчесе.
2005 елда Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты Аппараты җитәкчесе итеп билгеләнә. 2010 елның 22 апреленнән Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары — Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты Аппараты җитәкчесе.
## Бүләкләр
* 2005 — «Казанның 1000-еллыгы истәлегенә» медале;
* 2009 — «Намуслы хезмәте өчен» медале;
* 2014 — «Россиянең финанс контролен ныгыту өчен» медале;
* 2014 — Дуслык ордены;
* 2014 — Татарстан Республикасы Президенты Рәхмәте;
* 2018 — Россия Федерациясе Президенты Рәхмәте, 2018 ел.;
* 2018 — «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены, 2018 ел;
* 2019 — Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты, 2019 ел.
* 2019 — Почет ордены, 2019 ел.
* 2024 ― IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены — *«социаль-икътисади мәсьәләләрне чишүгә зур өлеш керткән һәм күпьеллык намуслы хезмәт өчен*
## Искәрмәләр


Төркем:Икътисад фәннәре кандидатлары
Төркем:Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар
Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Толстой урамы, 25/68 (Казан)

**Толстой урамы, 25/68** — Казанның Толстой һәм Зур Кызыл урамнары кисешкән урында урнашкан, 1840-елларда төзелгән йорт. Бу йортта 1845-1846 елларда язучы Лев Толстой яшәгән.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Толстой урамы
Төркем:Казанның Зур Кызыл урамы
«Госмания» мәдрәсәсе бинасы (Казан)

**[[Госмания мәдрәсәсе (Казан)|«Госмания» мәдрәсәсе]] бинасы** — Казанның Габдулла Тукай урамында урнашкан, 1867 елда сәүдәгәр Җиһанша Госманов төзеткән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Габдулла Тукай урамы
Коммутация шнуры

**Коммутация шнуры, коммутация кабеле,** жарг. патч-корд (ингл. patching cord-соединительный шнур) — берсе составных өлешләренең структурированной кабель системасы. Бер электр җайланмасын икенче яки сигнал тапшыруның пассив җиһазларына тоташтыру өчен электр яки күпләп җепселле кабель булып тора. Бәлки, теләсә нинди типтагы, әмма күләме түгел, буенча ANSI EIA tia 568B стандарты.1 ачык офислар өчен TSB-75 киңәюеннән тыш, 5 м озынлыктан артмаска тиеш (TSB-75 нигезендә озынлыкка күбрәк рөхсәт ителә). Кабельнең ике концында да коннекторларга туры килә торган тиешле кушылмалар бар.

**Кроссовер** (ингл. *cross-over, MDI-Х*) — парның патч-корд витой парының компьютер челтәрләрендә кулланыла торган төре. Төп үзенчәлеге-кабельнең разъемлары белән кисешкән (кросс) кушылу-кабул итү һәм тапшыру сигналларының тышкы Россия Федерациясенә керү шарты үтәлә. Кулланыла өчен тоташтыру однотипных челтәр җайланмалар: ПК-ПК, свитч-свитч һәм т .п. кирәк заметить, күп кенә заманча җайланмалар автомат рәвештә билгели тибы патч-корд (турыдан-туры яки кроссовый) һәм мөмкин бергә эшләргә теләсә кайсы типтагы кабель.

Куллану мисаллары: компьютерны челтәр концентраторына тоташтыру, бер-берсенә ике коммутация панельләре, яки җайланманың функциональлеген киңәйтә торган приставкалар белән музыкаль инструментта тоташтыру.

Эчке прокладка кабеленнән коммутация шнурының төп аермасы — цельный урынына күп тәнле үткәргечтән файдалану. Бу киметә передаточные характеристикалары кабель, әмма арттыра гибкость һәм киметә минималь куркынычсызлык изгиба шнура радиусы.

**Пигтейл** (ингл. *Pig tail*) гыйбарәт отрезок кабель, оконеченный бер яктан коннектором билгеле бер типтагы. Оптик пигтейлны җепселле кабель белән тоташтыру эретеп ябыштыру яки механик неразъемлы кушылмалар ярдәмендә башкарыла.

Төркем:Телекоммуникация
Төркем:Санак челтәрләре
Александр Шадриков

**Александр Шадриков** (, ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, Чүпрәле районы башлыгы урынбасары (2006-2011), Сембернең Зөя арты районы башлыгы (2011-2013), Чүпрәле районы башлыгы (2013-2018), ТР экология һәм табигый байлыклар министры (2018-).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Галиев йорты (Казан)

**Галиев йорты** — Казанның Габдулла Тукай урамында урнашкан, XIX гасырның икенче яртысында Павел Романов проекты буенча Мөхәммәтҗан Галиев өчен төзелгән йорт. Бу йортта Галимҗан Барудиның балачак еллары үткән.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Габдулла Тукай урамы
Шакир-солдат йорты (Казан)

**Шакир-солдат йорты** — Казанның Габдулла Тукай урамында урнашкан, 19 гасырның икенче яртысында Шакирҗан Шәмсетдинов төзеткән йорт.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Габдулла Тукай урамы
Бакый Урманче урамы

**Бакый Урманче урамы** — татар халкының һөнәри сынлы сәнгатенә нигез салучыларның берсе, рәссам, график, скульптор һәм архитектор, Татарстан АССРның (*[[1960 ел|1960]]*) һәм РСФСРның (*[[1982 ел|1982]]*) халык рәссамы, Татарстан АССРның Г. Тукай исемендәге дәүләт бүләге лауреаты (*[[1967 ел|1967]]*) Габделбакый Идрис улы Урманчиев (*[[Бакый Урманче]], [[1897 ел|1897]] — [[1990 ел|1990]]*) хөрмәтенә аталган урам.

* Бакый Урманче урамы — Казандагы урам. 
* Бакый Урманче урамы — Яр Чаллыдагы урам.
* Бакый Урманче урамы — Түбән Камадагы урам.
* Бакый Урманче урамы — Яшел Үзәндәге урам.
* Бакый Урманче урамы — Алабугадагы урам.
* Бакый Урманче урамы — Буадагы урам.

## Моны да карагыз
* Бакый Урманче премиясе
* Бакый Урманче музее 

Төркем:Урамнар
Санкт-Петербург хакимият органнары

**Санкт-Петербург хакимият органнары**- Санкт-Петербургта дәүләт хакимияте һәм җирле үзидарә органнары системасы.
## Королош
#Санкт-Петербург архив комитеты
#Торак комитеты
#Санкт-Петербург дәүләт финанс контроле комитеты
#Санкт-Петербург мөлкәт мөнәсәбәтләре комитеты
#Санкт-Петербургны төзекләндерү комитеты
#Санкт-Петербургның Тышкы элемтәләр буенча комитеты
#Законлылык, хокук тәртибе һәм куркынычсызлык мәсьәләләре комитеты
#Санкт-Петербург дәүләт заказы комитеты
#Тарих һәм мәдәният һәйкәлләрен дәүләт контролендә тоту, файдалану һәм саклау комитеты
#Шәһәр төзелеше һәм архитектура буенча Комитет
#Гражданлык хәле актларын теркәү эшләре буенча Комитет
#Сәламәтлек саклау буенча Комитет
#Санкт-Петербург инвестицияләр буенча Комитет
#Мәгълүматлаштыру һәм элемтә комитеты
#Санкт-Петербург милкен контрольдә тоту комитеты
#Санкт-Петербург мәдәният комитеты
#Милләтара мөнәсәбәтләр һәм Санкт-Петербургта миграция сәясәтен гамәлгә ашыру комитеты
#Яшьләр сәясәте һәм иҗтимагый оешмалар белән үзара хезмәттәшлек комитеты
#Фән һәм югары мәктәп комитеты
#Мәгариф комитеты
#Матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары белән үзара эшчәнлек комитеты
#Табигатьтән файдалану, әйләнә-тирә мохитне саклау һәм экологик куркынычсызлыкны тәэмин итү комитеты
#Санкт-Петербург сәнәгать сәясәте һәм инновацияләр комитеты
#Санкт-Петербург эшкуарлык һәм кулланучылар базарын үстерү комитеты
#Санкт-Петербург транспорт инфраструктурасын үстерү комитеты 
#Санкт-Петербург туризмны үстерү комитеты
#Санкт-Петербургның социаль сәясәт комитеты
#Төзелеш буенча Комитет
#Санкт-Петербургның Тарифлар буенча комитеты
#Транспорт комитеты
#Санкт-Петербургның хезмәт һәм халыкны эш белән тәэмин итү комитеты
#Физик культура һәм спорт комитеты
#Санкт-Петербургның Икътисадый сәясәт һәм стратегик планлаштыру комитеты
#Энергетика һәм инженерлык белән тәэмин итү комитеты
#Санкт-Петербург Арктика эшләре буенча комитеты
#Санкт-Петербург территориаль үсеш комитеты
#Санкт-Петербург финанслар комитеты
#Санкт-Петербург ветеринария идарәсе
#Санкт-Петербург бакчачылык һәм яшелчәчелек үсеше идарәсе
#Социаль туклану идарәсе
#Дәүләт Административ-техник инспекциясе
#Санкт-Петербург Дәүләт торак инспекциясе
#Санкт-Петербург Дәүләт техник инспекциясе (Санкт-Петербург Дәүләт техник күзәтчелеге)
#Санкт-Петербург Дәүләт төзелеш күзәтчелеге һәм экспертиза хезмәте

## Искәрмәләр
Гаилә мәчете (Казан)

**«Гаилә» мәчете** —  Казанның Җ. Фәйзи урамында урнашкан мәчет.

2006 елда нигезе салынды. Тантаналы ачылышы 2013 елның 8 августында Ураза бәйрәмендә узды. Мәчетнең 33 метрлы ике манарасы бар. Мәчет 300 кешене сыйдырырга исәпләнгән.

Мәчетнең имам-хатыйбы — Рөстәм Хәйруллин.

## Тышкы сылтамалар
* «Гаилә» мәчете сайты

## Искәрмәләр


Төркем:Казан мәчетләре
Өмет мәчете

**«Өмет» мәчете** — Казанның Авиатөзелеш районында урнашкан Борисоглебск бистәсендә урнашкан гыйбадәтханә. Имам-хатыйб — Рөстәм хәзрәт Ясәвиев.

## Тарих
2007 елда бинаның нигезе салына, 2010 елда  каты булдырыла. Мәчет 2013 елның 24 маенда ачылды.

Мәчеттә имам-хатыйб булып Рөстәм хәзрәт Ясәвиев хезмәт итә.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Казанда яңа мәчет ачылды, 24 май 2013 ел.

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Төркем:Борисоглебскинең Мәктәп урамы
Рөстәм мәчете

**«Рөстәм» мәчете** — Казанның Хороводная урамында урнашкан гыйбадәтханә.

## Тарих
2018 елның 11 августында манарасына ай куелды. Ачылышы 2018 елның 30 октябренә билгеләнгән.
Мәчетне Разыя Еникеева исемле ханым Казанның «Калуга» бистәсе мөселман мәхәлләсе теләген тормышка ашырып үз кишәрлегендә төзергә карар иткән. Разыя ханым мәчетне вафат булган тормыш иптәше Рөстәм Латыйпов истәлегенә «Рөстәм» мәчете дип атаган һәм төзелеш чыгымнарын тулысынча үзе күтәргән.

## Бина
Мәчетнең мәйданы 190 кв. метр. Мәчет тирәсендәге гомуми мәйдан 800 кв. метр.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Казанда каршылык тудырган «Рөстәм» мәчете октябрьдә ачылачак. Азатлык радиосы

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Әмәт бистәсе мәчете

**Әмәт бистәсе мәчете** — Казанның Әмәт бистәсендәге Дача урамында урнашкан гыйбадәтханә.

## Тарих
Мәчетне төзер өчен рөхсәт алуга 2006 елда ирешәләр. 2009 да бинага нигез салына. 2013 елның 3 августында гыйбадәтханәгә ярымай куелды.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Казанда яңа мәчет сафка баса. Азатлык радиосы

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Казан мәчетләре
«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе бинасы (Казан)

**[[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] бинасы** — Казанның Габдулла Тукай урамында урнашкан, XX гасыр башында төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Габдулла Тукай урамы
Бакый Урманче урамы (Яр Чаллы)

**Бакый Урманче  урамы** () — Татарстанның Яр Чаллы шәһәренең Автозавод районындагы урам.
Почта индексы 423826. ОКАТО коды: 92430000000. 
Координатлар 55.777189° N һәм 52.438131° E.

## Тарих

Татар халкының һөнәри сынлы сәнгатенә нигез салучыларның берсе, рәссам, график, скульптор һәм архитектор, Татарстан АССРның (*[[1960 ел|1960]]*) һәм РСФСРның (*[[1982 ел|1982]]*) халык рәссамы, Татарстан АССРның Г. Тукай исемендәге дәүләт бүләге лауреаты (*[[1967 ел|1967]]*) Габделбакый Идрис улы Урманчиев (*[[Бакый Урманче]], [[1897 ел|1897]] — [[1990 ел|1990]]*) хөрмәтенә аталган урам.

## Урнашуы
Яр Чаллының (Яңа шәһәр) Автозавод районы «Боровецкое» коттеджлар бистәсендә урнашкан кечкенә урам. Җиләкле  белән киселештән башлана. Балан  / Мәскәү  белән киселештән Туры  булып дәвам итә. Бакый Урманче урамыннан Шилнә урманына һәм Түбән Чулман милли паркына узарга мөмкин.

## Игътибарга лаек объектлар
Урам (*элиталы*) шәхси секторга керүче ике катлы коттеджлардан тора.

## Әдәбият
# Набережные Челны. Карта города и его окрестностей. Екатеринбург: ФГУП «Уралаэрогеодезия», 2012. ISBN 598362511-X

## Сылтамалар
* Бакый Урманче урамы Яр Чаллы картасында

## Искәрмәләр


Төркем:Яр Чаллы урамнары
Төркем:Бакый Урманче хөрмәтенә аталган объектлар
Иран гимны

**[[Иран]] милли гимны** – «Sorude Melliye Irân» (). Сайед Багери тарафыннан 1989 елда язылган һәм 1991 елда рәсми рәвештә кабул ителгән. Композитор – Хәсән Рияхи, 1988 елда.

## Рәсми сүзләр
### Фарсы телендәге текст

#### Башка язуларда

### Татарча версиясе

### Инглизча версиясе
:The sun of the east 'long the horizon,
:The believers of truth, glim of vision.
:Bahman, the zenith of our faith.
:Thy message, O Imam: liberty and freedom on our souls engraved.
:O martyrs, thy fervent cries resound ev'ry generation.
:Enduring, lasting and eternal.
:The Islamic Republic of Iran!

## Моны да карагыз
* Әй Иран
* Иран президенты
* Иран байрагы

## Искәрмәләр

Төркем:Илләр буенча гимннар
Төркем:Иран
Cisco

**Cisco компаниясе** — америка трансмилли компаниясе, нигездә эре оешмалар һәм телекоммуникация предприятиеләре өчен билгеләнгән челтәр җиһазларын эшләп чыгара һәм сата.ˈ

Дөньяда югары технологияләр өлкәсендә махсуслашкан иң эре компанияләрнең берсе. Башта бары корпоратив маршрутизаторлар белән генә шөгыльләнгән.

Компаниянең бизнес-моделе үзенчәлекләренең берсе-компьютер челтәрләре буенча инженерларны сертификацияләүнең тармакланган системасы. Шуның аркасында, имтиханнар әлеге системаны тикшерә белү генә түгел, Cisco продукциясе, әмма белү челтәр технологияләре һәм беркетмәләр, күп кенә оешмалар, хәтта эшләүче челтәр җиһазларында башка фирмалар, таный кыйммәте һөнәри сертификат Cisco. Аерым алганда, сертификация дәрәҗәсендә эксперт (CCIE) берсе булып тора, иң танылган һәм хөрмәтле компьютер индустриясе.

Компаниянең Штаб-фатиры Сан-хоста, Калифорния штаты урнашкан. Компаниянең төп фигуралары арасында озак вакытлар генераль директор, ә хәзер Директорлар советы рәисе Джон Чемберс бар. Компаниянең генераль директоры-чәк Роббинс.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча компанияләр
Төркем:Технология ширкәтләре
Төркем:Электроника җитештерүчеләр
Төркем:АКШ компанияләре
Smart-UPS

**Smart-UPS**-American Power Conversion (APC) җитештергән корпоратив дәрәҗәдәге өзлексез туклану чыганаклары сериясе.

Зур бер өлеше блоклар SmartSlot (сериясеннән тыш SC һәм SMC) ул таный опционную карточкасы интерфейса колебаясь нче аралашу челтәре контроль температураны һәм дымлылыгын.

ТР һәм ТР сериясеннән тыш, смарт-ИБП-интерактив ИБП булып тора, бары тик аларның инверторлары гына эшли башлады.
American Power Conversion

**American Power Conversion** (APC) - америка компаниясе, 1981-2007 елларда гамәлдә булган өзлексез туклану чыганаклары җитештерүче буларак, 2006 ел ахырында Schneider Electric белән сатып алынды, сәүдә маркасы " APC by Schneider Electric»рәвешендә сакланган.

Җитештерү куәте АКШ, Ирландия, Швейцария, Филиппинада, Кытай, Һиндстан һәм Бразилиядә урнашкан. 2004 ел ахырына компаниядә 6365 хезмәткәр эшли.

## Искәрмәләр
Нур Ислам мәчете (Казан)

**«Нур-Ислам» мәчете** — Казанның Авиатөзелеш районы Муса Бигиев урамында урнашкан гыйбадәтханә.
 
Мәчет төзелеше 1989 елда башланып китә һәм 1990 елда тәмамлана. Проектның авторы билгесез. Манарасы алты яруслы, алты почмаклы, төп үзенчәлеге шунда: өч яруста түгәрәк балконнар бар. Мәчет ике заллы итеп эшләнгән.

Беренче имам-хатыйбы төзелешне оештырып җибәргән Вафа Гыйләҗи улы Гыйләҗиев (1924-1990).

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* *Нияз Бишбалта.* «Нур-Ислам» мәчете. «Шәһри Казан», 27.08.2018.

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Төркем:Казанның Муса Бигиев урамы
Нәҗип Җиһанов урамы (Яр Чаллы)

**Нәҗип Җиһанов урамы** () — Татарстанның Яр Чаллы шәһәренең Автозавод районындагы урам.
Почта индексы 423825. ОКАТО коды: 92430000000. 
Координатлар 55.778396°N һәм 52.460973°  E. 
Озынлыгы 236 м.

## Тарих

Татар композиторы, ССРБ һәм ТАССР халык артисты, Габдулла Тукай премиясе, ике тапкыр икенче дәрәҗә Сталин һәм ССРБ дәүләт премияләре лауреаты,  Социалистик Хезмәт Каһарманы (*[[1981 ел|1981]]*) Нәҗип Гаяз улы Җиһанов (*[[Нәҗип Җиһанов]], [[1911 ел|1911]] — [[1988 ел|1988]]*) хөрмәтенә аталган урам.

## Урнашуы
Яр Чаллының (Яңа шәһәр) Автозавод районының 71нче комплексы «Боровецкое» коттеджлар бистәсендә урнашкан кечкенә урам. Урман арты  белән киселештән башлана. Планер , Зөбәрҗәт  кечкенә урамнары белән кисешә. Нәҗип Җиһанов урамыннан Шилнә урманына һәм Түбән Чулман милли паркына узарга мөмкин.

## Игътибарга лаек объектлар

Урам (*элиталы*) шәхси секторга керүче коттеджлардан тора.

## Әдәбият
# Набережные Челны. Карта города и его окрестностей. Екатеринбург: ФГУП «Уралаэрогеодезия», 2012. ISBN 598362511-X

## Сылтамалар
*  Нәҗип Җиһанов  урамы Яр Чаллы картасында 

## Искәрмәләр


Төркем:Яр Чаллы урамнары
Төркем:Нәҗип Җиһанов хөрмәтенә аталган объектлар
Уфа хакимият органнары

**Уфа хакимият органнары** - Уфада дәүләт хакимияте һәм җирле үзидарә органнары системасы.
## Корылыш
#**Уфа шәһәренең хакимияте башлыгының беренче урынбасары (тозеклендеру, ЖКХ)** ()
##Уфа шәһәренең тозеклендеру буенча заказчы һем техник күзәтчелек Хезмете "МБУ" ()
##Уфа шәһәренең  Хакимиятенең юлларны тозу, ясалма корылмаларны ремонтлау буенча идаре (кыска русча УСРДИС, )
###капиталь ремонт бүлеге
###капиталь төзелеш бүлеге
###смета-килешү бүлеге
###финанс-икътисад бүлеге
##Уфа шәһәренең шәһәр тормышын тәэмин итү идарәсе
###инженерлык белән тәэмин итү бүлеге
###муниципаль торак контроле бүлеге
###Муниципаль сатып алулар бүлеге
###Уфа шәһәренең "СпеццентрЗащита"МУП
###тормыш эшченлеген теэмин иту буенча шеһер программаларын тормышка ашыру булеге
###торак хуҗалыгы предприятиеләрен координацияләү бүлеге
###Экология һәм әйләнә тирә мохитне саклау бүлеге
##Уфа шәһәре коммуналь хуҗалык һәм төзекләндерү идарәсе
###төзекләндерү торышын тикшереп тору бүлеге
###мәгълүмати тәэмин итү секторы
###юл хәрәкәтен һем транспорт хевефсезлеген оештыру булеге
###икътисади анализ булеге
###производство-техник булеге
###Яшел утыртмаларын карап тотуны һәм саклауны контрольдә тоту инспекциясе
##Уфа шәһәре капиталь төзелеш идарәсе()
###Координация-аналитик бүлеге()
###торак төзелеше бүлеге()
###муниципаль сатып алулар бүлеге()
###оештыру һәм мәгълүмат эше бүлеге()
###исәп-хисап - финанс бүлеге
###шәһәр төзелеше контроле һәм рөхсәтләр бирү бүлеге()
##архитектура һәм шәһәр төзелеше баш идарәсе
###адрес реестрын алып бару бүлеге()
###Җир учакларының шәһәр төзелеше планнарын алып бару бүлеге()
###транспорт инфраструктурасын үстерү бүлеге()
###геослужба бүлеге
###шәһәрнең перспектив үсеше бүлеге()
###оештыру-хокукый бүлеге
###финанс бүлеге
###икътисади бүлек
###режим-яшерен төркем-махсус частьлар()
###башлангыч-рөхсәт документларын әзерләү бүлеге
###инженер-техник инфраструктура төркеме
###архитектура-планлаштыру бюросы
###"Уфа инженерлык челтәрләре" МУП

## Тышкы сылтамалар
*Мәдәният һәм сәнгать идарәсе 

Төркем:Уфа
Марат Зарипов (1972)

**Марат Зарипов** (Марат Рифкать улы Зарипов, ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, Татарстанның атказанган икътисадчысы, Федераль казначылык хезмәтенең ТР буенча идарәсе рәисе (2001-2004, 2005-2012), ТРның Тарифлар буенча дәүләт комитеты рәисе (2012-2018), ТР дәүләт торак фонды җитәкчесе (2018).
## Искәрмәләр
Ай нуры мәчете

**Ай нуры мәчете** - Казанның Мәскәү районының Академик Королев урамында 2 йортның подвалында урнашкан. Мәчет биредә 2001 елда ачылган.

Ачылышыннан бирле Марзанур хәзрәт Яруллин имам-хатыйб булып тора.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Казанда подвалда эшләүче "Ай нуры" мәчете мәхәлләсе Диния нәзарәтеннән яңа бина сорый . 8 ноябрь 2016

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Казан мәчетләре
Өметлеләр мәчете

**Өметлеләр мәчете** - Казанның 2-нче Азин урамының 10 катлы йортында урнашкан мәчет. Йортның беренче катында урнашкан мәчет 160 кв.м мәйдан били. Мәчет 2010 елда ачылган.

Мәчет булдыруда юл ярып йөрүче, матди ярдәм күрсәтүче – “Жилстрой” ҖЧҖ генераль директоры Рафаэль Рәшит улы Әфләтунов. Бу – ул төзеткән икенче гыйбадәтханә.

Мәчетнең имам-хатыйбы Алмаз хәзрәт Сафин.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* *Айгөл НУРИЕВА*. “ЙӨРСЕННӘР ДӘ ӨЙРӘНСЕННӘР ГЕНӘ”  «Ирек мәйданы», 05.02.2010

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Гейрангер-фьорд

**Гейрангер-фьорд** () — Норвегиянең Сөннмере регионында, илнең Мёре-ог-Ромсдал фолькесының иң көньяк өлешендә урнашкан фьорд. Стур-фьорд тармакларының берсе. Бергеннан төньяк-көнчыгышка якынча 200 километр һәм Ослодан төньяк-көнбатышка 280 километр ераклыкта урнашкан. Фьорд 15 километрга сузыла һәм Сторфьордның бер тармагы булып тора. Тирәнлеге 565 метр тәшкил итә. 2005 елның июлендә ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелде.

Гейрангер-фьордта аңа исем биргән бистә - Гейрангер урнашкан. Анда Норвегиянең әлеге районының табигый-фәнни тарихы турында сөйләүче Фьордлар музее урнашкан.

Фьордның ярларында 1400 метрга кадәр биеклектәге текә кыялар һәм бозлыклар урнашкан.

## Галерея

GeirangerFjordNorwayFjord.jpg
Geirangerfjord.jpg
Geirangerfjord LC0188.jpg
Гейрангер.jpg
Geirangerfjord (6-2007).jpg|Гейрангер-фьорд
Welterbe.svg|Бөтендөнья мирасы комитеты туграсы


## Искәрмәләр


Төркем:Фьордлар
Туган авылым мәчете

**Туган авылым мәчете** - Казанның Туфан Миңнуллин урамында урнашкан "Туган авылым" күңел-ачу комплексында мәчет. 150 кешегә исәпләнгән мәчет 2014 елда ачылган. Шул елның 31 октябрьда тәүге җомга намазы укылды.

Мәчетнең мәйданы 100 кв.м.

Мәчетнең имамы итеп элек Чабакса бистәсе имамы булып эшләгән Илнар хәзрәт Зиннәтуллин билгеләнгән.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* “ТУГАН АВЫЛЫМ” КОМПЛЕКСЫ МӘЧЕТЕ 

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Шамил мәчете

**Шамил мәчете** - Казанның Борисково урамында һәм Кабан күле ярында урнашкан ике манаралы мәчет. 

## Тарихы
2001 елда төзелгән. Архитекторы - А. В. Петров.

## Җәмгыяте
Имам-хатыйбы: Мәхмүд хәзрәт Шәрәфетдин.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Владимир Леонов

**Владимир Леонов** (, ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, «Рубин ФК»ның генераль директоры (2013-2014), ТР яшьләр эшләре һәм спорт министры (2014-2018), ТР спорт министры (2018 елдан).

## Искәрмәләр


Төркем:«Рубин» футбол клубы
Хөзәйфә мәчете

**Хөзәйфә мәчете** - Казанның Юлиус Фучик урамында урнашкан мәчет. 

## Тарихы
1996-1997 елларда архитектор В.Е.Белицкий проекты буенча төзелгән. Инженеры — А.Г. Хәйретдинов.
Мәчетнең атамасы Мөхәммәт пәйгамбәр көрәштәшләренең берсенең исеме белән бәйләнгән.  

## Бина үзенчәлекләре
Бинасы ике катлы, яктыртылган цокольле этажы бар. Ирләр һәм хатын-кызлар өчен аерым керү корылмалары һәм аерым гыйбадәт заллары көйләнгән. Төньягыннан зал бинасының дүрт яруслы манара куелган.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* «Хозәйфа Ибн әл-Ямани» 

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Тынычлык (мәчет, Казан)

**Тынычлык мәчете** - Казанның Тынычлык бистәсендәге Мелитопольская урамында урнашкан мәчет. 

1998-1999 елларда архитектор Г.А.Бакулин проекты буенча төзелгән.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Ислам (мәчет, Казан)

**Ислам мәчете** - Казанның Дәрвишләр бистәсендәге Вяземск урамында урнашкан мәчет. 1996 елда архитектор Р.Н. Билялов  проекты буенча төзелгән.

Имам-хатыйбы: Нияз хәзрәт Латыйпов.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Гадел мәчете

**Гадел мәчете** - Казанның Оренбург трактының 193 йорт адресы буенча урнашкан мәчет. 2001 елда төзелгән. Төзү-оештыруны башлап җибәрүче - Фирдинат Гарифҗан улы Әхмәтҗанов. 2014 елда мәчет киңәйтелде. Киңәйтү проектын архитектор Айвар Саттаров ясаган. 

Имам-хатыйблар: 

* 2001-2013 елларда - Рамил Шириев
* 2013 елдан Рөстәм Бакиров

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* *Вәсилә Рәхимова*. “Гадел” мәчете бетми торган мал, кимеми торган бүләк – китап нәшер итте. tatar-islam.com, 2018 Май 22

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Ризван мәчете

**Ризван мәчете**  - Казанның  Хөсәен Мәүлүтов урамында 48а йортында урнашкан мәчет. 2000 елда ачыла.

Беренче имам-хатыйбы Ризван хәзрәт Гаязов (1931-2014.05.31).

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* "Ризван" мәчете имамы мәрхүм. 02 июнь 2014

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Беркутов йорты (Казан)

**Беркутов йорты** — Казанның Фатыйх Кәрим урамында урнашкан, XX гасыр башында 5 нче пүлисә бүлеге табибы Николай Беркутов өчен төзелгән агач йорт.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Фатыйх Кәрим урамы
Төркем:Казанның Габдулла Тукай урамы
Габдулла Тукай урамы, 73 (Казан)

**Габдулла Тукай урамы, 73, Бутягин йорты** — Казанның Габдулла Тукай урамында урнашкан, XVIII гасыр ахырында - XIX гасыр башында төзелгән бина. Бу бинада 1867-1917 елларда Казан Татар укытучылар мәктәбе урнашкан.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Габдулла Тукай урамы
Мидхәт Шаһиәхмәтов

**Мидхәт Рәфкать улы Шаһиәхмәтов** ( яки , ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, Казанның Мәскәү районы администрациясе башлыгы урынбасары (1996-1997), ТР дәүләт милке белән идарә итү комитеты рәисе урынбасары (1996-1997), РФ Федераль салым хезмәтенең ТР буенча идарәсе җитәкчесе урынбасары (1998-2007), аннары җитәкче (2007-2009), ТР Премьер-министры (2009-2010), аннары ТР Президенты (2010) ярдәмчесе, ТР икътисад министры (2010-2014), ТР Милли банкы идарәчесе (2014-2017), ТР Үзәк сайлау комиссиясе рәисе (2017 елдан). 2020 елның 21 февраленнән яңадан ТР икътисад министры.
2020 елның 17 сентябреннән ТР хөкүмәте вице-премьеры – ТР икътисад министры.

## Искәрмәләр
Старая Деревня (метро станциясе)

**Старая Деревня** (*Иске авыл*) — Петербург метрополитен станциясе. Фрунзенско-Приморская юлы составына керә, «Крестовский утравы» һәм «Комендант проспекты» станцияләре арасында урнашкан. «Достоевская» — «Спасская» участогын 2009 елның 7 мартында файдалануга тапшырганчы, вакытлыча Правобережная юлы составына керде.

Станция 1999 елның 14 гыйнварында «Чкалов» — «Иске авыл» участогы составында ачыла («Крестовский остров» станциясеннән башка). Шул ук исемдәге тарихи районда урнашу буенча аталды. Проектта "Сестрорецкая" исеме бирелгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Фрунзенско-Приморская линия на сайте metro.vpeterburge.ru
* Фрунзенский радиус на сайте ometro.net 

Төркем:Санкт-Петербург метрополитены
Төркем:Петербург метрополитены станцияләре
Шамил Усманов урамы (Яр Чаллы)

**Шамил Усманов урамы** () — Татарстанның Яр Чаллы шәһәренең Автозавод һәм Үзәк районнарындагы урам.
Почта индекслары 423816, 423822, 423823, 423826, 423828, 423831, 423832. ОКАТО коды: 92430000000. 
Координатлар 55°45'06* һәм 52°23'50*.

## Тарих

Татар язучысы, драматург, җәмәгать эшлеклесе, гражданнар сугышы каһарманы, СССР Язучылар берлеге әгъзасы Шамил (''Абдулла'') Хәйрулла улы Усманов (*[[Шамил Усманов]], [[1898 ел|1898]] — [[1937 ел|1937]]*) хөрмәтенә аталган урам.

## Урнашуы
Яр Чаллының (Яңа шәһәр) Автозавод һәм Үзәк районнарында урнашкан озын урам. Чулман елгасы (*[[Түбән Кама сусаклагычы]]*) агымы юнәлешендә бара. Нариманов  белән киселештән башлана. Яшьлек  белән киселештә тәмамлана. Академик Королев , Халыклар Дуслыгы , Рәис Беляев , Хәсән Туфан , Пушкин ,  Бердах , Вахитов , Томази Кереселидзе , Автозавод , Йорт төзүчеләр ,  Татарстан  белән кисешә.

## Игътибарга лаек объектлар

* Дан аллеясы (Боровецкий бульвары)
* 134нче йорт — 20нче санлы «Олеся» балалар бакчасы
* 133нче йорт — 49нчы санлы «Гөлназ» балалар бакчасы
* 132нче йорт — 17нче санлы «» балалар бакчасы
* 131нче йорт — 105нче санлы «Дюймовочка» балалар бакчасы
* 128нче А йорты — 55нче урта мәктәп
* 125нче йорт — «Аргамак» сәүдә үзәге
* Боровецкий зираты
* 110нчы йорт — 34нче урта мәктәп
* 98нче йорт — 14нче санлы «» балалар бакчасы
* 96нчы йорт — 40нчы урта мәктәп
* 82нче йорт — 23нче урта мәктәп
* 79нчы йорт — 7нче санлы «» балалар бакчасы
* 33нче йорт — 94нче санлы «Лилия» балалар бакчасы
* 19нчы йорт ― 50нче мәктәп. Шул ук бинада Экология һәм табигатьне саклау музее урнашкан.
* 18нче йорт — КФУ Яр Чаллы институтының автомобиль бүлекчәсе
* 14нче йорт — 87нче санлы  балалар бакчасы
* 11нче йорт — 60нчы санлы «Иволга» балалар бакчасы
* 4нче йорт — 2нче санлы «Алсу» балалар бакчасы
* 3нче Б йорт — «ДЗ Минзәлә» аэроклубы (*парашютта сикерү*)
* Орловка зираты
* 1нче А йорт — «Волгастрой» кунакханә комплексы

## Әдәбият
# Набережные Челны. Карта города и его окрестностей. Екатеринбург: ФГУП «Уралаэрогеодезия», 2012. ISBN 598362511-X

## Сылтамалар
*   Шамил Усманов урамы  Яр Чаллы картасында
*  Шамил Усманов урамы панорамасы

## Искәрмәләр


Төркем:Яр Чаллы урамнары
Төркем:Шамил Усманов хөрмәтенә аталган объектлар
Шамил Усманов урамы

**Шамил Усманов урамы** — татар язучысы, драматург, җәмәгать эшлеклесе, гражданнар сугышы каһарманы, СССР Язучылар берлеге әгъзасы  Шамил (''Абдулла'') Хәйрулла улы Усманов (*[[Шамил Усманов]], [[1898 ел|1898]] — [[1937 ел|1937]]*) хөрмәтенә аталган урам.

* Шамил Усманов урамы — Казандагы урам. 
* Шамил Усманов урамы — Яр Чаллыдагы урам.
* Шамил Усманов урамы — Әлмәттәге урам.
* Шамил Усманов урамы — Бөгелмәдәге урам.

Төркем:Урамнар
Сәләх мәчете

**Сәләх мәчете**, **[[Саләх мәчете (Казан)|Саләх мәчете]]**, Сәлах мәчете — Казанның Мамадыш тракты, 18 йорт адресы буенча төзелә торган мәчет. Төзелеш 2017 елда башланган.  300 кешегә исәпләнгән ике катлы мәчетнең гомуми мәйданы  372,8 квадрат метры. 2019 елның 14 июнендә Татарстанның Дәүләт төзелеш инспекциясе төзелгән мәчетнең барлык төзелеш тәләпләргә туры килгәне турында нәтиҗә чыгарды. 2019 елның 4 июлендә мәчет ачу тантанасы узды.  2018 елның сентябрендә мәчеткә манара урнаштырылды, ә 2019 елның Рамазан аенда ярымай куелды. Мәчетне Татарстан фәннәр академиясе президенты Мәгъзүм Сәлахов  төзеткән.

Ачылган мәчетнең имам-хатыйбы итеп Тимергали Юлдашев билгеләнгән.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Мәчет төзелеше төркеме
*Казанда "Саләх" мәчете ачылды. Азатлык радиосы. 04.07.2019
*Казанда тантаналы рәвештә “Саләх” мәчете ачылды  Татар-информ. 04.07.2019

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Казан мәчетләре
Дамир Бикбов

**Дамир Бикбов** (Дамир Мансур улы Бикбов, ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, футболчы, ТРның атказанган икътисадчысы (1995).

## Тәрҗемәи хәле

* 1964-1966 – Куйбышев синтетик каучык заводында (Тольятти) аппаратчы.
* 1968-1970 – Горбунов ис. Казан авиация заводында һөнәри берлек рәисе.
* 1969-1970 – Казан «Рубины» футболчысы.
* 1970-1976 – Казан химия комбинатының баш хисапчысы урынбасары.
* 1976-1984 – Казанның Ленин ис. фәнни-җитештерү берләшмәсендә шул ук вазифада.
* 1985-1987 – Казан төгәл машиналар төзү заводының баш хисапчысы.
* 1987-1989 – ТАССР МШның комплекслы социаль-икътисади үсеш бүлеге башлыгы урынбасары.
* 1989-1991 – Казанның исәпләү техникасы җитештерү берләшмәсе директоры урынбасары.
* 1991-1995 – ТР дәүләт милке белән идарә итү дәүләт комитеты рәисе урынбасары (1992 елдан 1 нче урынбасар).
* 1995-1996 – ТР дәүләт милкен хосусыйлаштыру дәүләт комитеты рәисе
* 1996-1998 – ТР икътисад министры.
* 1999-2012 – «Татфондбанк»та җитәкче вазифаларда.

## Искәрмәләр


Төркем:«Рубин» футбол клубы
Хәтер мәчете

**«Хәтер» мәчете** — Казанның Дзержинский урамында урнашкан Татарстан буенча эчке эшләр министрлыгы территориясендә полиция хезмәткәрләре өчен 2007 елда ачылган мәчет. Мәчет 20-30 кеше сыйдырырлык зурлыкта.

Имам-хатыйбы Харис хәзрәт Салихҗан.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Казанның "Хәтер" мәчетенә погонлы мөселманнар йөри. Татар-информ МА

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Миргазиян мәчете

**«Миргазиян» мәчете** — Казанның Декабристлар урамы, 111нче йорт адресы буенча урнашкан мәчет. Мәчет имам-хатыйбы Габдрәүф Зәбиров.

## Тарих
* Башта бу урында Әл-Ихлас мәчете урнашкан булган. Аны 2013 елда сүтеп, яңа мәчет төзелә башлаган. Яңа мәчеткә Әл-Ихлас мәчете төзү эшен башлаган Миргазиян Салаватов исеме бирелгән.  
* 2014 елның 8 апрелендә төзелгән мәчетнең манарасына ай урнаштырылган.

## Моны да карагыз
* Әл-Ихлас мәчете

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* *Ландыш Харрасова.* "Әл-Ихлас" урынына төзелгән "Миргазиян" мәчетендә азан бина эчендә генә укыла. Азатлык радиосы, 31 март 2017 ел. 
* "Миргазиян" мәчетенә ай куелды

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Казан мәчетләре
Котдус мәчете

**Котдус мәчете** - Казанның Карьер бистәсендәге Яснополянский урамындагы 16 йорт адресы буенча урнашкан.
Имам-хатыйбы Рөстәм хәзрәт Вәлиуллин.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Бишбалта мәчете

**Бишбалта мәчете** - Казанның Клара Цеткин урамының 14 йорт адресы буенча урнашкан мәчет. 2009 елда Казанның исполком карары нигезендә мәхәлләгә шул урынга мәчет төзү өчен рөхсәт карары бирелә.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Казан мәчетләре
Яңа Черкассы

**Яңа Черкассы** () — Уфа шәһәре шәһәр округы составындагы бистә. Уфа шәһәре шәһәр округының Орджоникидзе районына буйсынган Яңа Черкассы авыл советына карый.
## Искәрмәләр

Төркем:Уфа
Гражданнар инициативалары комитеты

**Гражданнар инициативалары комитеты** - "*[[Граждан инициативаларына ярдәм итү буенча Кудрин фонды]]*" коммерцияле булмаган оешма составында дәүләтнеке булмаган сәяси һәм иҗтимагый орган (икътисад, фән, мәгариф, сәламәтлек саклау, мәдәният өлкәләрендә профессионалларның партиясез берләшмәсе).

2012 елның 5 апрелендә Алексей Кудрин һәм башка сәясәтчеләр һәм җәмәгать эшлеклеләре "ил үсешенең иң яхшы вариантын билгеләү һәм гамәлгә ашыру максатыннан" барлыкка килә.

Комитет төзүнең алшартлары-декабрь ае вакыйгалары-2011 елгы сайлаулар һәм алар артыннан Болот мәйданында 10 декабрьдә һәм Сахаров проспектында 2011 елның 24 декабрендә булган митинглар. "Узган сайлаулар гражданнарның илдәге эшләр торышына реаль йогынты ясау, аның үсеш юнәлешен сайлау теләген күрсәттеләр", - диелә Алексей Кудринның рәсми сайтында бастырылган Гражданлык инициативалары комитетын төзү турындагы гаризада.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*«Гражданнар инициативалары комитеты» сайты
Гадел Вафин

**Гадел Вафин** (Гадел Юныс улы Вафин, ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, ТРның атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре (2013), ТР cәламәтлек саклау министрының 1 нче урынбасары (2007-2013), ТР cәламәтлек саклау министры (2013-2018).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Салихҗан мәчете (Казан)

**Салихҗан мәчете** — Казанның  Бестужев урамының 66 йортын адресы буенча урнашкан мәчет.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Казан мәчетләре
Хәсән Туфан проспекты (Яр Чаллы)

**Хәсән Туфан проспекты** () — Татарстанның Яр Чаллы шәһәренең Үзәк районындагы урам.
Почта индекслары 423800, 423810, 423819, 423823, 423831. ОКАТО коды: 92430000000. 
Координатлары 55.7423 киңлек  һәм 52.4028 озынлык буенча.
Озынлыгы көньяктан төньякка  — 1,9 км, көнбатыштан көнчыгышка — 3,7 км.

## Тарих
[right|thumb|100px|[Фатих Хөсни һәм Хәсән Туфан (**). 70 нче еллар]]
Татар шагыйре, Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Дәүләт премиясе лауреаты Хәсән Туфан (*чын исеме Хисбулла Фәхри улы  Гөлзизин-Хәзрәтов-Күсинов, [[1900 ел|1900]] — [[1981 ел|1981]]*) хөрмәтенә аталган урам.

## Урнашуы
Яр Чаллының (Яңа шәһәр) Үзәк районында урнашкан озын урам. Автозавод  районы белән чик ясый. Чулман елгасына (*[[Түбән Кама сусаклагычы]]*) перпендикуляр төшүче урам. Машина төзү  белән киселештән башлана. Раскольников  белән киселештә тәмамлана. Җиңүнең 40 еллыгы , Мәскәү , Тынычлык ,  Энтузиастлар , Төзүчеләр , Романтиклар , КАМАЗ-Мастер командасы  , Сөембикә , Шамил Усманов , Чулман  белән кисешә.

## Игътибарга лаек объектлар

* 3нче Е йорт — «Альбатрос» бассейны
* 12нче йорт — «2.18» бизнес үзәге (халык телендә «Түбәтәй»)
* 14нче йорт — «Иллюзион» (*элекке* «Батыр» кинотеатры)
* Азатлык мәйданы
* Сара Садыйкова исемендәге концертлар залы
* 23нче йорт — Яр Чаллы шәһәре мэриясе, башкарма комитеты
* 23нче А йорты — Җамиг мәчете
* Мәйдан

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Габидулла Хөрмәтуллин

## Галерея

С.Садыкова_КЗ_1.jpg|  Сара Садыйкова исемендәге концертлар залы
Чаллы бизнес үзәге.jpg| «2.18» бизнес үзәге бинасы («Түбәтәй»)
Чаллыда Сабантуй.JPG| Мәйданда Яр Чаллы Сабантуе


## Әдәбият
# Набережные Челны. Карта города и его окрестностей. Екатеринбург: ФГУП «Уралаэрогеодезия», 2012. ISBN 598362511-X

## Сылтамалар
*   Хәсән Туфан проспекты Яр Чаллы картасында

## Искәрмәләр


Төркем:Хәсән Туфан хөрмәтенә аталган объектлар
*
Хәсән Туфан урамы

**Хәсән Туфан урамы** — татар шагыйре, Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Дәүләт премиясе лауреаты Хәсән Туфан (*чын исеме Хисбулла Фәхри улы  Гөлзизин-Хәзрәтов-Күсинов, [[1900 ел|1900]] — [[1981 ел|1981]]*) хөрмәтенә аталган урам.
[right|thumb|150px|[Хәсән Туфан проспекты (Яр Чаллы)|Хәсән Туфан проспекты]]
* Хәсән Туфан урамы — Казандагы (Мәскәү районы) урам.
* Хәсән Туфан проспекты — Яр Чаллыдагы (Үзәк районы) урам.
* Хәсән Туфан урамы — Әлмәттәге урам.

Төркем:Урамнар
Дакшинамурти Стотра

***Дакшинамурти Стотра*** Ади Шанкарага караган Шивага багышланган Санскрит дини гимны (*[[стотра]]*). Ул Галәмнең метафизикасын Адвайта Веданта традициясе кысаларында аңлата.
Һинд динендә Дакшинамурти белемнең олы Ходае Шиваның инкарнациясе. Дакшинамурти Шиваның барлык белем типларының гурусы, джнана бирүчесе буларак аспекты. Шиваның бу аспекты ахыр чик белем, аңлау һәм белем олысы буларак персонификациясе. Бу форма Шиваны аның Йога, музыка һәм акыл укытычысы буларак формасын чагылдыра һәм шастраларны аңлата.
Һинд дине Ходайларының антропоморфик формасында булган яки Ходайларның гамәлләре тасвирламасы булган стотралардан аермалы буларак, Дакшинамурти Стотра концептуаль һәм фәлсәфи расламалар формасын ала. Бу шигырьләрнең җырлавы яки аларның мәгънәсенә медитация Адвайта Ведантаның рухи практикалаучысына Адвайта тәҗрибәсендә ныклы төпләнергә ярдәм итәргә тиеш дип көтелә.
*Дакшинамурти Стотра* Ади Шанкараның иң әһәмиятле кечкенә шигыре дип санала. Ун юл компиляциясендә Шива формасының фәлсәфи әһәмиятенең төгәл һәм ачык тасвирламасы бар. Ул һәр башка маташудан бик гади итеп аерылып тора, ул тулаем, ә редукционист түгел.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Hindupedia, ''Dakshinamurti Stotra''
* Dakshinamurti Stotra Side by side translation in Hindi and English
* Swami Tadatmananda Saraswati, ''Shri Dakshinamurti''

Төркем:Һинд дине
Зәйнулла мәчете

**Зәйнулла мәчете** - Казанның Царицыно бистәсендәге Саф урамында урнашкан мәчет. 2010 елның 20 сентябрендә мәчеткә нигез ташын салу тантанасы узды. Әлеге җир кишәрлеген мәчет өчен үзенең шәхси милкеннән Фәрит Җиһангиров бүлеп биргән. Мәчетнең исеме Зәйнулла хәзрәт Рәсүлевнең хөрмәтенә бирелгән.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Казан мәчетләре
Лагерная урамындагы мәчет

**Лагерная урамындагы мәчет** - Казанның Киров районына караган Игумново авылында Лагерный урамындагы 111 йортта урнашкан мәчет. Айрат Әхмәтҗанов улының үлеменнән соң һәм аның өчен сатып алган йорт янганнан соң яңа өй урынына мәчет салырга карар итә. Төзелеш 2015 елда башланган. 2016 елда булган беренче мәхкәмәдән соң корылма рөхсәтсез төзелгән дип мәчетне сүтү таләбе куелды. Казан шәһәр хакимиятенең җир өчен җаваплы комитеты әлеге җиргә дәгъва итә. Алар әлеге җир муниципаль милек санала һәм Әхмәтҗановка бирелмәгән, анда төзелгән бина да үзбелдеклеге белән салынган ягъни канунсыз дип санала. Аларның карашы 2017 елның 6 июнендә булган Киров районы мәхкәмәсе карарында да чагылдырыла.

## Сылтамалар

* Казан пенсионеры үзе салдырган мәчетне саклап калу өчен көрәшә Бикә Тимерова. Азатлык радиосы. 29 сентябрь 2017 

Төркем:Казан мәчетләре
Фәрһад мәчете

**Фәрһад мәчете** - Казанның Большие Клыки бистәсендәге Зеленая поляна урамында 44 йорт адресы буенча урнашкан мәчет.

Имам-хатыйбы: Илдар хәзрәт Ситдыйков

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Казанда мәчеткә утлы шешәләр атылган Марсель Әскәров. Азатлык радиосы. 15 август 2013

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләрТөркем:Казан мәчетләре
Нефтьчеләр бистәсе мәчете

**Нефтьчеләр бистәсе мәчете (Ирек)** — Казанның Федосеев урамында урнашкан мәчет.

Мәчетнең нигез ташы 2015 елның декабрендә салынган. Җирне «Татнефтепроводстрой» җитәкчесе Александр Пилишкин бүләк иткән. Финанс чыгымнарын «ПСО» генераль директоры Равил Җиһаншин һәм «Ядран-Ойл» Ирек Салихов күтәргән.

Архитекторы — Евгений Болотный. 2018 елның 21 августында  Корбан бәйрәме уңаеннан беренче намаз укылды.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Казан үзәгендәге байлар бистәсендә шыпырт кына мәчет төзелә Байбулат Дәүләт. Азатлык радиосы. 15 апрель 2016
* Казанда Кремль яр буендагы яңа мәчеттә беренче намаз укылды 21 август 2018. Татар-Информ

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Казан мәчетләре