Газизә Сәмитова

**Газизә Баһаветдин кызы Сәмитова** (*[[1862 ел]]ның [[15 декабрь|15 декабре]], [[РИ]], [[Әстерхан губернасы]], [[Ташлыяр (Янкала районы)|Ташлыяр]] — [[1929 ел]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Түбән Идел крае]], [[Янкала районы]], [[Ташлыяр (Янкала районы)|Ташлыяр]]*) — татар шагыйрәсе. Әстерхан җирендә беренче шагыйрә хатын-кыз, беренче татар шагыйрәләренең берсе.

## Тәрҗемәи хәле
Газизәнең бабасы Шәмсетдин Ташлыяр авылына элекке Казан губернасы Тәтеш якларыннан килеп урнашкан. Газизә Баһаветдин белән Шәһимә Сәмитовларның сигез баласының берсе була.
Әтисе икенче гильдия сәүдәгәре булган. Газизә, шул вакытларга караганда, хатын-кызлар өчен яхшы белем ала. Ул җирле мәдрәсәдә һәм өйдә укыган. Ул күп укый, татар телендә төрле выкытлы матбугат алдыра. Татар теленнән тыш, калмык, рус, төрек, гарәп, фарсы телләрен дә белгән. Газизә бик яшьли шигырьләр яза башлый, Шагыйрәнең 1876—1882 еллардагы иҗаты күтәренке рух, тирән өмет белән сугарылган, алар — яшьлек хатирәләре.
Үсеп җиткәч, Газизә бик күп авырлыклар кичерә, ата-аналары аны күңеле теләмәгән кешегә кияүгә бирәләр. Ул гомере буе сөйгән егетен оныта алмый. Бу мотив аның шигырьләрендә дә саклана

Ул биш бала тапкан һәм, никахта 12 ел булганнан соң, 1894 елда ире белән аерылышкан. XIX гасыр ахырыннан татар матбугатында хатын-кызлар язган хезмәтләр чыга башласа да, XIX гасырның 70-80нче елларында хатын-кызлар иҗаты татар матбугатында кабул ителмәгән була. Газиз Сәмитова үз әсәрләрен матбугатта беркайчан да чыгарырга тырышмаган. Аның иҗаты 1930-елларда, вафат булганнан соң гына ачыла. Аның шигырь җыентыгы 1965 елда гына Казанда чыга. Газизә Сәмитованың авыл тарихы һәм халык иҗаты турында язылган кулъязмалары Санкт-Петербургта РФА Көнчыгыш кулъязмалар институтында саклана.

## Истәлек
* Газизә Сәмитова хөрмәтенә туган авылында урам аталган.
* 2014 елда Ташлыяр авылы халкы инициативасы белән Газизә Сәмитова музее ачылган.
* Ике елга бер тапкыр Газизә Сәмитова исемендәге әдәби премия тапшырыла.
* 1965 елда Җәвад Алмаз 20 йөз башында иҗат иткән татар шагыйрәсе Г. Сәмитова иҗатын ача, аның шигъри җыентыгын басмага әзерли.

## Басмалар
### Татарча
* Сәмитова Г. Сайланма әсәрләр /Г. Сәмитова. – Казан: Татар. кит. нәшр., 1965. – 156 б. 
* Өмет йолдызлары: XIX йөз ахыры һәм XX йөз башы татар хатын-кыз язучылары әсәрләре /төз., кереш сүз һәм искәрмәләр авт. М. Гайнуллин. – Казан: Татар. кит. нәшр., 1988. – 278 б. – Газизә Сәмитова. – Б. 18-39.

### Русча
* Самитова Г. Полно плакать, девушка…; Тоска; Напрасная жизнь; «Сон в глаза мои заглянет…»; «Я шестьдесят и шесть жила на свете…» /Г.Самитова; стихи; предисл. ред.; пер. с татар. Р.Кожевниковой //Идель. – 1992. – № 5/6. – С. 36-37. – Текст парал. татар., рус. яз.
### Татарча һәм Русча
* Ташлыярский соловей /составители: И. Б. Левитан и др.; художественный перевод И. Левитан. 2017 Астрахань: Новая Линия. - 124 с. ISBN 978-5-9907882-0-6

## Чыганаклар
### Татарча
* Татар әдәбияты тарихы: 6 томда. Т.2: XIX йөз татар әдәбияты. – Казан: Татар. кит.нәшр., 1985. – 575 б. – Газизә Сәмитова. – Б. 412-414. ISBN 978-5-298-03074-8
* *[[Мөхәммәт Гайнуллин|Гайнуллин М.]]* Зур мираслы шагыйрә /М. Гайнуллин //«Азат хатын». – 1983. – № 3. – Б. 9-10.
* *[[Әлфәт Закирҗанов|Закирҗанов Ә.]]* Заман белән бергә: әдәби тәнкыйть мәкаләләре /Ә. Закирҗанов. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2004. – 175 б. – «Йөрәк-бәгырьләрем өзелде...»: (XIX йөз шагыйрәсе Г. Сәмитова иҗатына бер караш). – Б. 125-138.
* *Закирҗанов Ә.* «Йөрәк-бәгырьләрем өзелде» /Ә.Закирҗанов //Мирас. – 2006. – № 3. – Б. 32-40.
* *Җәүһәрова Ф.* XIX йөз шагыйрәсе Газизә Сәмитова /Ф.Җәүһәрова //Аспекты гуманитарных  исследований: материалы итоговой конф. Татар. гос. гуманит. ин-та за 1997 г. – Казань: Изд-во ТГГИ, 1998. – С. 23-27.
* *[[Гәрәй Рәхим|Рәхим Г.]]* Газизә Сәмитова (1862-1929) /Г.Рәхим //Азат хатын. – 1988. – № 4. – Б. 19.
* *[[Ркаил Зәйдулла]].* Милләт Газизәсе// Казан утлары №2, 2018.
* Әстерханда беренче татар шагыйрәсе Газизә Сәмитова исемендәге премия гамәлгә куелырга мөмкин//Татар-информ

### Русча
* *Гайнуллин М. Х.* Татарская литература XIX века /М. Х. Гайнуллин. – Казань: Татар. кн. изд-во, 1975. – 308 с. – Татарская поэтесса Г.Самитова. – С. 157-161.
* *Кожевникова Р.* «На Идели камушек зеленый…» //Идель. – 1992. – № 7-8. – С. 92.
* *Гайнутдинов М.* Поэзия женской души /М. Гайнутдинов //Сов. Татария. – 1982. – 26 дек.

## Искәрмәләр


Төркем:Татар шагыйрьләре
Төркем:Мәдрәсә тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Әстерхан өлкәсе