Вульва

**Вульва** (Vulva) — ана җенес затларында тышкы җенес органы.

**Хатын-кызларның җенси өлкәсе, вульва** (**pudendum femininum, vulva**) 

**Зур җенси иреннәр**

·       **Зур җенси иреннәр** (**labium majus pudenda**) - парлы тире җыерчыклары, анда май һәм тоташтыргыч тукыма бар. Җыерчыклар алдан һәм арттан ике комиссура белән тоташа:

o  Киң **алгы иреннәр ябышуы** (**commissura labiorum anterior**);

o  Тар **арткы иреннәр ябышуы** (**commisura labiorum posterior**).

·       Ике зур җенси иреннәр арасындагы ярыксыман аралык **җенси ярык** (**rima pudenda**) дип атала.

·       Зур җенси иреннәрдән өстәрәк, тире асты клетчатка катламы яхшы үсеш алган касык симфизының алгы өлеше **касык** (**mons pubis**) дип атала. Касык һәм зур җенси иреннәрнең кырыйдагы өлеше чәч белән капланган. Чәчләрнең өске үсү кырые кендектән 9-10 см аста ятма (горизонталь) урнашкан.** **

**Кече җенси иреннәр**

·       **Кече җенси иреннәр** (**labium minus pudendi**) зур җенси иреннәрдән эчкә таба урнашкан. Алар шулай ук тире җыерчыклары булып тора, төзелешләре буенча лайлалы катлауга охшаш.

·       Кече җенси иреннәрдә чәчләр үсми, аларда **кече бусага бизләре** (**glandulae vestibulares minores**) бар.

·       Һәр кече җенси иреннең алгы очы ике аякчыкка бүленгән:

o   Латераль аякчыклар клиторны урап уза һәм каршы яктагы шундый ук аякчык белән тоташып, **клиторның кырый бәдәнен** **(сөннәтлеген)** (**preputium clitoridis**) барлыкка китерә.

o   Медиаль аякчыклар очлы почмакта тоташа һәм клитор башчыгыннан астарак (арттарак) беркетелеп **клиторның йөгәнен** **(ярысын)** (**frenulum clitoridis**) барлыкка китерә.

·       Кече җенси иреннәрнең арткы очлары зур булмаган аркылы җыерчык – **кече җенси иреннәрнең йөгәне** **(ярысы)** (**frenulum labiorum pudendi**) белән тоташкан. 

**Җиңсә бусагасы, җиңсә алды**

·       Кече җенси иреннәр арасындагы ярыксыман аралык **җиңсә бусагасы** (**vestibulum vaginae**) дип атала.

·       Җиңсә бусагасына сидек чыгару юлы, аналык җиңсәсе һәм бусага бизләренең юллары ачыла.

·       **Сидек чыгару юлының тышкы тишеге** (**ostium urethrae externum**) клитор башчыгы артында урнашкан.

·       Тагын астарак һәм сидек чыгару юлының тышкы тишегеннән арттарак **җиңсә тишеге** (**ostium vaginae**) урнашкан.

·       Җиңсә тишегенең һәр ягында, гыйффәтле яры һәм кече җенси иреннәр арасы сырында **зур бусага биз** (Бартолин) (**glandula vestibularis major**) юлы тишеге урнашкан. Ул биз ирләрнең бульбоуретраль бизләренең аналогы һәм кече җенси иреннәр нигезендә урнашкан.

·       **Бусага төпсәсе** (**bulbus vestibuli**) – нечкә веноз челтәр, ирләрнең көпшәкле гәүдәләрнең куышлыклы тукымасын хәтерли, җиңсәнең аскы очыннан латераль, зур җенси иреннәр нигезендә урнашкан.

**Клитор**

·       **Клитор, ''телчек*** (*'clitoris**) җенси әгъзаның куышлыклы гәүдәләренә туры килә һәм башчыктан, гәүдәдән һәм аякчыклардан тора.

·       **Клитор гәүдәсе** (**corpus clitoridis**) тыгыз фиброз капсула белән капланган – **клитор** **фасциясе** (**fascia clitoridis**) һәм тулы булмаган округ белән ике яртыга бүленгән – **клиторның куышлыклы гәүдәләре** (**corpus cavernosum clitoridis**).

·       Клитор гәүдәсе алга таба тарая һәм **клитор башчыгы**  (**glans clitoridis**) белән тәмамлана.

·       Артка таба клитор гәүдәсе ике **клитор** **аякчыгына** (**crus clitoridis**) бүленә һәм алар касык сөякләренең аскы тармакларына беркетелә.

·       Клитор гәүдәсе касык симфизына **клиторны асып торучы бәйләвеч** (**lig. suspensorium clitoridis''') ярдәмендә беркетелә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Кеше анатомиясе фәненнән студентларга мөстәкыйль эш өчен уку-методик ярдәмлек. 2 нче өлеше. Спланхнология. /А.П. Киясов, Ә.А. Гомерова, Л.А. Емелина һәм б.к. / Русчадан И. С. Хаҗиев тәрҗ. - Казан: КДМУ, 2013. - 126 бит.

Төркем:Репродуктив система
Төркем:Кеше анатомиясе