Кыпчак телләре

thumb|Төрки телләр картасы
thumb|Төрки телләр картасы
thumb|Кыпчак телләре картасы:<small>
* <span style="background-color:#FF0000;color:white;">&nbsp;болгар-кыпчак телләре&nbsp;</span>
* <span style="background-color:#00B927;color:white;">&nbsp;сары-кыпчак телләре&nbsp;</span>
* <span style="background-color:#FF8400;color:white;">&nbsp;кыргыз-кыпчак, кыпчак-ногай телләре&nbsp;</span>
</small></center>
***Кыпчак телләре*** (***төньяк-көнбатыш төркем, тау-төркем һ.б.***) - төрки телләр гаиләсенең иң эре төркемнәренең берсе (11 телдән тора). Кыпчак телләре борынгы кыпчаклар кулланган кыпчак теленнән барлыкка килгәннәр.

Кыпчак телләренең төп үзәнчәлеге - башка төрки телләрдәге "аг(ъ)" кыпчак "ау" яки "ай" иҗекләренә үзгәрүе, һәм шуннан охшаш авазларга күчүе: төрекчә "dağ" - татарча, башкортча "тау" - кыргызча "тоо" (караим-кырымтатар телләрендә кирегә кайта ала: кырымтатар "дагъ")
## Төркемчәләре
### Сары-кыпчак телләре (половец-кыпчак телләре)
Половец (сары-кыпчак) теленнән чыгалар.
Бу төркемчәнең төп үзәнчелеге - угыз телләренә якынлык.
О.А. Мудрак буенча, үзен дә ике төркемчәгә бүлергә мөмкин:
* Караим-кырымтатар телләре: аларның төп үзәнчелеге - "аг(ъ)"ның кирегә үзгәрүе (дагъ) 
:* караим теле
:* кырымтатар теле
Әмма ул телләр диалектлары башка төрки телләр төркемнәренә керә ала: кырымтатар теленең төньяк диалекты - кыпчак-ногай төркемчәсенә, көньяк-кырымтатар теле - төрек теленең диалекты, димәк, угыз телләренә керә.
* Кумык-карачай-балкар телләре: аларның төп үзәнчелеге - кайбер позицияләрдә *изәфет* (билгеләнүче сүздә өченче затның кушымчалы булуы, мәсәлән, татар телендә "Казан шәһәр***е***, башкорт телендә "илһам шишмә***һе***) юклыгы, үзатлыкларда: къарачай-малкъар тил
:* кумык теле
:* карачай-балкар теле
:* сары-кыпчак теле†
:* мәмлүк-кыпчак теле†

### Идел-кыпчак телләре
Болгар-кыпчак телләре яки  Идел-кыпчак телләре.

Бу төркемчәнең төп үзәнчелеге - иренләнгән сузыкларның алмашуы
:* татар теле
:* башкорт теле
Бу төркемчәнең бергәлеге белән бөтен галимнәр түгел риза. О.А. Мудрак татар телен сары-кыпчак, башкорт телен ногай төркемчәсенә керткән. Әмма үзе ул бу бүленештән кире каккан, бу гипотезаны Анна Дыбо тота.

### Ногай-кыпчак телләре
Төп үзәнчелеге - с-ш күчмә хәрәкәте.
* искеногай сөйләм теле (мөстәкыйль сөйләмнәргә бүленү кадәр ногай теле)
* казакъ теле
* әстерхан-татар теле
* каракалпак теле
* кыпчак-үзбәк диалектлары
* йорт диалекты
* алабуга диалекты
* кырымтатар теленең төньяк диалекты

### Кыргыз-кыпчак телләре
* кыргыз теле
* фәргән-кыпчак теле
* көньяк-алтай теле

## Чагыштыру

Төрле төрки телләрне күрсәтү өчен җәдвәл латыйнча китерелгән:

## Әдәбият
* БОРЫНГЫ ТӨРКИ ТЕЛЛӘР Татар энциклопедиясе
*    Э. Р. Тенишев (ред.). Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Региональные реконструкции. М., 2002;
*    Языки мира. Тюркские языки. М., 1997, Бишкек, 1997.
*Johanson, Lars and Csató, Éva Ágnes (1998). The Turkic Languages. London: Routledge. ISBN 0-415-08200-5.
*Menges, Karl H. (1995). The Turkic Languages and Peoples. Wiesbaden: Harrassowitz. ISBN 3-447-03533-1.
*А. Н. Самойлович. Тюркское языкознание. Филология. Руника. М., 2005
*Э. Р. Тенишев (ред.). Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Региональные реконструкции. М., 2002.
* Рус Википедиясе

Төркем:Төрки телләр
Төркем:Кыпчак телләре