open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дүшәнбе җәмигъ мәчете

**Дүшәнбе җәмигъ мәчете**, Дүшәнбе шәһәренең үзәк җәмигъ мәчете () — Таҗикстан башкаласы Дүшәнбе шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе, җәмигъ мәчете. Үзәк Азиядә иң зур мәчетләрнең берсе. Бер үк вакытта мәчеттә 150 меңгә кадәр кеше намаз укый ала. Мәчет төзелешенә Катар хөкүмәте акчалата ярдәм иткән.

## Тарих

1966 елда Таҗикстан ССРда рәсми теркәлгән 18 мәчет эшли.

XXI гасыр башында, рәсми мәгълүматлар буенча, Таҗикстанда яшәүчеләрнең 90% ы ислам динен тота.   шигый- кала, Таҗикстанның күпчелек мөселманнары — хәнәфи мәзһәбендәге сөнниләр.

Яңа зур мәчет төзелгәнче (*[[2019 ел]]га кадәр*) Дүшәнбенең җәмигъ мәчете — . Ул 1997—2001 елларда төзелгән. Биредә мөфтият, казыят, голәмәләр шурасы эшләгән 
 
  
## Дүшәнбе җәмигъ мәчете
Катар хөкүмәте төзелеш өчен кирәк булган 100 миллион долларның 70 миллионын бүлеп биргән. Беренче килешү 2007 елда имзаланган. Төзелеш дүрт ел дәвам итәр дип ниятләнелгән. Объектны төзү белән Берләшкән Гарәп Әмирлекләренең Adnan Saffarini компаниясе шөгыльләнә. 2009 елның 5 октябрендә, дөнья хәнәфи мәзһәбенә нигез салучы имам Әбү Хәнифәнең тууына 1 310 ел тулуны билгеләгәндә, Таҗикстан Президенты Эмомали Рахмон мәчет нигезенә беренче ташны сала. 
## Тасвирлама
Мәчет проекты Таҗикстан һәм Катар белгечләренең уртак тырышлыгы белән эшләнгән. Проектны төзегәндә архитекторлар Таҗикстанның үз архитектура традицияләрен дә, дөнья тәҗрибәсен дә игътибарга алган.

Мәчет территориясе Таҗикстан картасы формасында. Мәчет эчендәге 7 бизәкле колонна җәннәтнең җиде капкасын символлаштыра. Мәчет тирә-ягын Таҗикстанның чиста сулар иле булуын гәүдәләндерүче күп кенә сулыклар һәм фонтаннар бизи. Бер үк вакытта мәчеттә 150 меңгә кадәр кеше намаз укый ала.

Мәчетнең 75 метр биеклектәге 4 манарасы, үзәк гөмбәзе һәм 20 кече гөмбәзе бар. Мәчет 12 гектар мәйданда урнаша. Мәчеттән тыш биредә музей, китапханә, конференц-заллар, кабул итү заллары һәм ир-атлар өчен дә, хатын-кызлар өчен дә намаз уку заллары урнашкан. Мәчетнең барлык биналарының мәйданы 30 мең квадрат метр

## Сылтамалар
* Таҗикстан: Катар Дүшәнбегә иң зур мәчет төзергә ярдәм итәчәк. eurasianet.org, 21.10.2011
* *Анора Саркорова*.  Зачем Душанбе самая большая мечеть в Центральной Азии?  bbcrussian.com, 5.10.2009
## Моны да карагыз
*  Дүшәнбе җәмигъ мәчетендә азан (*[[YouTube]] видео*)
*   Үзәк Азиядәге иң зур мәчет (*[[YouTube]] видео, 4:32*)

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:2019 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Сөнни мәчетләре
Төркем:Дүшәнбе мәчетләре
Исландия Урманчылык Хезмәте

**Исландия Урманчылык Хезмәте** (Исланд телендә: Skógræktin) ул Исландия Хөкүмәтенең Әйләнә-Тирә һәм Табигый Ресурслар Министрлыгы буйсынуындага хөкүмәт агентлыгы. Исландия Урманчылык Өйрәнүе Mógilsá (Исланд телендә: Rannsóknastöð skógræktar) ул штаб-фатиры Рейкьявик янында Могилсада урнашкан Исландия Урман Хезмәте өйрәнү бүлеге. Аларның өйрәнү җитәкчесе Эдда Зигурдис Оддсдоттир.
Исландия Викинглар вакытында киселеп бетеп тулаем диярлек агачсыз калган, шул вакытта Исландиянең урманнар белән капланышы 40% булган. Урман хезмәтенең кешеләрне Исландиядә урманнарны үстерергә илһамландыру программасы бар, ел саен миллионнарча орлыклар үстерелгән булган. Исландиянең хәзер урманнар белән капланышы якынча 2%.

Урман хезмәте тарихи рәвештә беренче мәртәбә 1885 елда интродукцияләнгән һәм 1960 елдан бирле туфрак эрозиясенә каршы көрәшер өчен киң таралган Аляска Люпиннарын алга сөргән. Әмма үсемлекләр инвазив булып чыкканнар һәм бөтен җирдә таралып асаба үсемлекләрне басканнар. Үсемлекне кертү яхшы фикерме юкмы икәне бәхәсле булып кала.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* http://www.skogur.is

Төркем:Исландия
Төркем:Урманчылык
Россия Федерациясенең атказанган артисты

**Россия Федерациясенең атказанган артисты** () — мактаулы исем,
## Тарих
## Бирү өчен сәбәпләре
## Бирү тәртибе

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
* РСФСР атказанган артисты
* Россия Федерациясенең халык артисты

## Әдәбият

* 
* 
* 

Төркем:Россия Федерациясенең мактаулы исемнәре
Автоматлаштырылган Фикер Йөртү Ассоциациясе

**Автоматлаштырылган Фикер Йөртү Ассоциациясе** ул автоматлыштырылган теорема исбатлавы, автоматлаштырылган фикер йөртү һәм шуңа бәйле өлкәләрдә өйрәнүчеләр ассоциациясе буларак хезмәт итүче табышсыз корпорация. Ул Автоматлаштырылган Дедукция Конференциясен һәм Халыкара Автоматлаштырылган Фикер Йөртү буенча Берләштерелгән Конференцияне оештыра һәм якынча дүрт айга бюллетень нәшер итә.
Ассоциациянең веб-сайтын Валентин Монтмирайл һәм Jekyll (программа тәэминаты)ннан Джофф Сатклифф тәэмин итә.

## Тышкы сылтамалар
* AAR web page

Төркем:Фәнни оешмалар
Санак Лингвистикасы буенча Халыкара Комитет

**Санак Лингвистикасы буенча Халыкара Комитет** - **International Committee on Computational Linguistics** (**ICCL**) 1965 елда RAND ширкәтенең докторы Дэйвид Хэйс тарафыннан икееллык Халыкара Санак Лингвистикасы алга сөрү өчен оештырылган булган, ул Стокгольмда өченче конференция өчен Альберт Энгстрөмның Швед уйлап чыгарылган персонажы хөрмәтенә COLING акронимы өчен мәгълүм. ICCL-ның хәзерге президенты булып AIRC-ның профессоры Җуничи Тсуҗии әфәнде тора һәм комитетның әгъзалыгы даими булып тора.

## COLING Киңәшмәләре исемлеге
*     1965 Нью-Йорк (Рәис - David Hays)
*     1967 Гренобль (Рәис - Bernard Vauquois)
*     1969 Стокгольм (Рәис - Hans Karlgren)
*     1971 Дебрецен (Рәис - Ferenc Kiefer)
*     1973 Пиза (Рәис - Antonio Zampolli)
*     1976 Оттава (Рәис - Brian Harris)
*     1978 Берген (Рәис - Kolbjørn Hæggstad)
*     1980 Токио (Рәис - David Hays)
*     1982 Прага (Рәис - Ján Horecký)
*     1984 Стэнфорд (Рәис - Yorick Wilks)
*     1986 Бонн (Рәис - Makoto Nagao)
*     1988 Будапешт
*     1990 Хельсинки (Рәис - Hans Karlgren)
* 1992 Нант (Рәис - Antonio Zampolli)
*     1994 Киото
*     1996 Копенгаген (Рәис - Junichi Tsuji)
* 1998 Монреаль (Рәисләр - Christian Boitet һәм Pete Whitelock)
*     2000 Заарбрюкен (Рәис - Martin Kay)
*     2002 Тайпэй (Рәис - Winfried Lenders)
*     2004 Женева (Рәис - Sergei Nirenburg)
*     2006 Сидней (Рәис - Nicoletta Calzolari)
*     2008 Манчестер (Рәисләр - Donia Scott һәм Hans Uszkoreit)
*     2010 Пекин (Рәис - Aravind Joshi)
* 2012 Мумбаи (Рәисләр - Martin Kay һәм Christian Boitet)
*     2014 Дублин
*     2016 Осака
*     2018 Санта Фе

## Тышкы сылтамалар
* https://ufal.mff.cuni.cz/iccl-0/ A list of current and previous ICCL members, a list of past COLINGs, current proposals for COLING conferences and indications on how to propose a COLING conference and what that entails
* http://aclweb.org/anthology-new/ The ACL Anthology with COLING proceedings

Төркем:Фәнни җәмгыятьләр
Легаспи

**Легаспи** () — Филипиннең Албай  правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## Географиясе
Шәһәр Лусон утравында урнашкан.

## [[Тарих]]
Шәһәр статусын 1959 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Филипин шәһәрләре
Горький сусаклагычы

**Горький сусаклагычы** () — Идел елгасындагы сусаклагыч,

Ярославль, Кострома, Иваново һәм Түбән Новгород өлкәләрендә урнашкан.

## Топографик харитасы

## Искәрмәләр

Төркем:Идел
Төркем:Әлифба буенча сусаклагычлар
Литва-Мәскәү сугышы (1368–1372)

**Литва-Мәскәү сугышы (1368–1372)** () — Бөек Литва кенәзе Ольгердның Мәскәү кенәзлегенә 1368, 1370 һәм 1372 еллардагы һөҗүмнәре, шулай да башка бәйле вакыйгалар. Рогожның елъязмасында «Литовщина» термины кулланыла.

## Алдындагы тарих
1360 нчы еллар уртасында Беек Тверь кенәзлегендә Микулин кенәзе Михаил Александрович һәм Кашино кенәзе Василием Михайловичем арасында территориаль бәхәс туа. Кашин кенәзе ягына Бөек Мәскәү кенәзлеге басты

Михаил Александрович ягына Ольгерд басты,

## Беренче тапкыр һөҗүмгә чыгу
1368 елның көзендә Литва кенәзе зур гаскәр белән Мәскәүгә һөҗүмгә чыга. Гадәттәгечә, көтмәгәндә дошман чикләренә керергә омтылып, ул төньяк-көнбатыштан түгел, ә көньяк-көнбатыштан һөҗүмне башлай. Дмитрий Иванович сакчылар полкын җибәрергә генә өлгергән,

## Икенче тапкыр һөҗүмгә чыгу
1370 елда, Рудау каршындагы бәрелештә зур Литва гаскәрләре Тевтон орденыннан җиңелгәннән соң, Дмитрий Московский яңадан Тверьне урап алган; Михаил Литвага качкан. Раштуа постына Ольгерд Мәскәүгә абыйсы Кейстут, Михаил Тверской һәм Святославом Смоленский белән һөҗүмгә чыккан

## Өченче тапкыр һөҗүмгә чыгу
1372 елны янә Мәскәү белән Тверь низагы яна.

## Соңыннан булган вакыйгалар
1371 елны Ольгерд Константинополь патриархыннан Киевка аерым митрополит сорый Смоленскка, Тверьга, Новосильга һәм Түбән Новгородка хакимияте белән.

Төркем:Рус-Литва сугышлары
Төркем:1270 ел
Сукхасана

**Сукхасана** (Санскрит телендә:सुखासन}}; *Sukhāsana*), **җиңел поза**, ул Хатха Йогада гади аякларны кисештереп утырган килеш асана, кайвакыт Буддачылыкта һәм Һинд динендә медитация өчен кулланыла.

## Этимологиясе
Исем Санскрит сүзләре *сукха* (सुख, sukha) ягъни "бәхет", һәм *асана* (आसन, āsana) ягъни "позиция" яки "утырыш" дигәннән килеп чыккан.

19-ынчы гасыр *[[Шритаттванидхи]]* позицияне тасвирлый һәм иллюстрациясен бирә. Исем, һәм гомумирәк исем Йогасана күп охшаш позаларны билгели, ул борынгырак документларда медитация утырышы буларак табыла, мәсьәлән, 4-енче гасыр *[[Даршана Упанишада]]*сында.

## Тасвирлама

Ботларны ачып һәм сыртны сузып, асананың тезләрне чагыштырмача җиңеллеге аны физик авырлыклар белән кешеләр өчен сиддхасана яки Лотос позициясеннән җиңелрәк итә. Кайбер мәктәпләр аны озак медитация сессияләре кебек эффектив дип күрмиләр, чөнки анда утырганда алга авышырга бик җиңел. Медитация өчен сыртның тигез һәм баш һәм муен белән бер сызыкта булуы мөһим. Әмма әгәр дә практикалаучы сукхасананы мендәрләрне яки юрганнарны тезләр астына тотрыклылыкны барлыкка китерү өчен астына куйса, бу медитация өчен алга авышмыйча җиңелрәк булырга мөмкин. Утраксалар астында өстәмә юрган яки мендәр тигез авырлык өчен шулай ук уңайлы булырга мөмкин.  20-енче гасыр Джнана Йога гурусы Рамана Махариши аны Яктылыкка ирешү өчен киңәш иткән.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Сиддхасана
*Асаналар исемлеге
*Аякларны кисештереп утыру

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Iyengar, B. K. S. (1 October 2005). Illustrated Light On Yoga. HarperCollins. ISBN 978-81-7223-606-9.
* Saraswati, Swami Satyananda (1 August 2003). Asana Pranayama Mudra Bandha. Nesma Books India. ISBN 978-81-86336-14-4.
* Saraswati, Swami Satyananda (January 2004). A Systematic Course in the Ancient Tantric Techniques of Yoga and Kriya. Nesma Books India. ISBN 978-81-85787-08-4.

## Тышкы сылтамалар
* Step by Step instruction
* Easy Pose Benefits 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Йога
Төркем:Медитация
Имам әс-Сәрахси

**Имам әс-Сәрахси**, Әбү Бәкер Мөхәммәд ибн әбү-Сәхәл Әхмәд әс-Сәрахси () — XI гасырда яшәгән хәнәфи мәзһәбе фәкыйһы.

## Тәрҗемәи хәле
1009 елда Үзәк Азиядә, Мавараэннәһердә (*хәзерге [[Төркмәнстан]]-[[Иран]] территориясендә*) туган. Бөек галим һәм вәгазьче имам әс-Сәрахси Үзәк Азиядә хәнәфи мәзһәбен тараткан һәм имам Әбү Хәнифә тәгълиматын үстерүгә зур өлеш керткән. Әс-Сәрахси — берничә дини китап авторы.

## Китаплары

* *Усул Әл-фикһ*, Каһирә 1372 / 1953 — ислам юриспруденциясенә багышланган. Бу эшне язу өчен әл-Сәрахси күп төрле чыганаклардан, шул исәптән имам Шәфигый хезмәтләреннән файдаланган.
* *Китаб Әл-Мабсут*, Бәйрут 1406 / 1986 — Мөхәммәт әл-Шәйбани хезмәтләренә таянып язылган Мөхәммәд бине Әл-Мәрвәзи  мөхтәсарына  .
* *Шәрех Әл-Сияр Әл-Кәбир* —  хезмәтләренә шәрех.

## Яңа тарих
Бишкәкнең 2018 елның 2 сентябрендә ачылган үзәк мәчетенә Сәрахси исеме бирелгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

# *Şerafeddin Kalay*. Muhammed İbn Ahmed es-Serahsî
# al-Sarakhsi, Muhammad ibn Ahmad. The Biographical Encyclopaedia of Islamic Philosophy. ISBN 9780199754731

## Моны да карагыз

Төркем:Хәнәфиләр
Төркем:Ислам галимнәре
Төркем:Хокукчылар
Судхакара Двиведи

**Судхакара Двиведи** (1855–1910) Санскрит һәм математика буенча Һиндстан галиме.

## Биографиясе
Судхакара Двиведи 1855 елда Варанаси янында авылда, Кхаҗурида туган булган. Балачагында ул Пандит Девакршнадан математиканы өйрәнгән.
1883 елда ул китапханәче итеп Варанаси Дәүләт Санскрит Колледжына билгеләнгән булган, анда ул 1889 елда Бапудэва Шастри ялга киткәч, математика һәм астрология укытучысы итеп билгеләнгән булган.
Ул Куинс Колледжы Бенараста математика департаменты мөдире булган, аннан ул 1905 елда киткән һәм математик Ганеш Прасад яңа департамент башы булып киткән. Двиведи берникадәр тәрҗемәләр, комментарийлар һәм трактатлар язган, шуларның берсе алгебра буенча, анда Пеллиан тигезләмәләре, квадратлар һәм Диофантин тигезләмәләр кебек темалар булган.

## [[Санскрит теле]]ндә эшләре
**Chalan Kalan*
**Deergha Vritta Lakshan* ("Эллипс Хасиятләре")
**Goleeya Rekha Ganit* ("Сфера Сызыгы Математикасы")
**Samikaran Meemansa* ("Тигезләмәләр Анализы")
**Yajusha Jyauti-sham and Archa Jyauti-sham*
**Ganakatarangini* (1892)
*  Euclid's Elements 6th, 11th and 12th parts
**[[Lilavati]]* (1879)
**[[Bijaganita]]* (1889)
**[[Pañcasiddhāntikā]] of [[Varāhamihira]]* (1889): Co-edited with George Thibaut
**[[Surya Siddhanta]]*
**[[Brahmagupta]]’s [[Brāhmasphuṭasiddhānta]]*, 1902, ()
**[[Aryabhata II]]'s [[Maha-Siddhanta]]* (1910)

## [[Һинди теле]]ндә эшләре
**Differential Calculus* (1886)
**Integral Calculus* (1895)
**Theory of equations* (1897)
**A History of Hindu mathematics I* (1910)

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Yajusha Jyauti-sham

Төркем:Һинд дине астрономиясе
Төркем:Математиклар
Тишков

**Тишков** — фамилия.
* Валерий Тишков (1941), РФ министры, этнолог, тарихчы, антрополог, тарих фәннәре докторы. 
* Юрий Тишков (1971—2003), ССРБ һәм РФ футболчысы.
## Моны да карагыз
* Тихонов

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Бурандай

**Бурандай** — татар-монгол гаскәр башлыгы, Бату хан идарә иткән чорның төмәнчесе, Сүбәдәй батыр көрәштәше һәм дусты.

1236-1242 елларда татар-монгол көнбатыш явының җитәкчеләренең берсе, соңрак Алтын Урданың көнбатыш өлешенең хакиме булган.

## Тарих

1236 елда Идел буе Болгарына каршы сугышта катнаша, 1237-1238 елларда төньяк-көнчыгыш Россияне басып алуда катнаша.

Бурандай җитәкләгән татар-монгол гаскәре Рязань, Коломна, Владимир шәһәрләрен яулап алганнан соң, рус кенәзләре Сит елгасына качып, анда күп көчләрен туплый. Җыелган рус гаскәрләре тиз татар һөҗүмен көтмичә ял итә, аракы эчкәли башлый. Бурандай җитәкчелегендәге татар-монгол корпусы Владимир шәһәрен алганнан соң, 3 атна дәвамында бик тиз Сит елгасына барып җитә. Хәлиткеч, көтелмәгән татар һөҗүме нәтиҗәсендә бөтен рус гаскәре камалышка эләгә һәм тулысынча һәлак була диярлек, шул исәптән Владимир кенәзе, Ярослав кенәзе үтерелә, соңрак Ростов кенәзе дә һәлак була.

Бурандай оештырган Сит бәрелешендә җиңү нәтиҗәсендә төп рус көчләре бетерелә диярлек, Россия татар-монгол хакимиятенә буйсына.

1240 елда Бурандай җитәкләгән гаскәр Киев шәһәрен яулап алуда катнаша.

1241 елда Бурандай Бату ханга Польша һәм Галиция-Волын кенәзлеген яулап алырга булыша.

1251 елда хакимият өчен көрәш вакытында Бату хан Бурандайны  Отырар янына (бүгенге Казакъстан) Чагатай варисларына каршы сугышта Мүнкә ханга булышырга җибәрә.

Бурандай җиңгән Сит бәрелеше күренекле хәрби җиңүләр исемлекләренә керә.

## Әдәбият
* Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ.
*Сахаров Н.А. Битва на Сити в летописях, преданиях, литературе. Заметки на полях. — Издатель Александр Рутман, 2008.
*    Мыськов Е. П. Политическая история Золотой Орды (1236—1313 гг.). — Волгоград: Издательство Волгоградского государственного университета, 2003. — 178 с. — 250 экз. — ISBN 5-85534-807-5
*    Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. — СПб.: ЕВРАЗИЯ, 2010. — 408 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-91852-010-9
*    Селезнёв Ю. В. Элита Золотой Орды. — Казань: Издательство «Фэн» АН РТ, 2009. — 232 с.

Төркем:Гаскәр башлыклары
Төркем:Татар тарихы
Төркем:Шәхесләр:Алтын Урда
Валенсия (мәгънәләр)

* Валенсия
* Валенсия (Венесуэла)
* Валенсия (Филипин)
* Валенсия (автономияле төбәк)
* Валенсия (футбол клубы)
Танаван

**Танаван** () — Филипиннең Батангас  прaʙинсәсендә урнашкан шәһәр.
## Географиясе
Шәһәр Лусон утравында урнашкан.
## [[Тарих]]
Шәһәр статусын 2001 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Филипин шәһәрләре
Толедо (мәгънәләр)

* Толедо
* Толедо (АКШ)
* Толедо (Филипин)
## Моны да карагыз
* Толеду
Уттарамачарита

**Уттарамачарита** (उत्तररामचरित, IAST: Uttararāmacarita) ул Бхавабхути язган Натака стилендә 7 актлы Санскрит пьесасы. Анда Вальмики Рамаянасының Уттара Канданың соңгы вакыйгалары сөйләнә, биредә Рама Ходаеның Җирдә булуы һәм менүе сөйләнә.

Санскритист һәм Археолог Хасмукһ Дһираҗилал Санкалиа Кундамала авторы Диннага, Уттарамачаританы язуда Бхавабхутига йогынты ясаганын күрсәткән.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Rama’s Last Act , the Clay Sanskrit Library edition of the book (translated by Sheldon Pollock)
* 1874 translation by C. H. Tawney
* 1895 edition (Nyaya Sudha Press, Nagpur)
* 1903 edition (Nirnaya Sagar Press)
* 1915 edition (Harvard Oriental Series 21)
* Balamanorama series

Төркем:Һинд дине
Төркем:Санскрит
Чикаго мәктәбе (математик анализ)

**Чикаго математик анализ мәктәбе** ул математикада Фурье анализы кулланылышларын өлешчә дифференциаль тигезләмәләрне өйрәнүгә киңәйтә торган фикер мәктәбе. Математик Энтони Зигмунд мәктәпне үзенең докторантура укучысы Альберто Кальдерон белән Чикаго Университетында 1950-нче елларда нигезләгән. Еллар буена Зигмунд Чикаго Университетында 40-тан артык докторантура студентларының остазы булган.

## Күренекле шәхесләр

* Энтони Зигмунд 
* Альберто Кальдерон
*Пол Коэн, Филдз Медале отучысы (1966)

## Комментарийлар
Чикаго анализ мәктәбе 20-нче гасырда иң көчле математик анализ мәктәпләренең берсе булып танылган, ул анализда иң әһәмитле үсешләрне ясаган.

## Бүләкләр
1986 елда, Энтони Зигмунд "хәзерге заман математика дөньясында аналитик өйрәнүнең иң көчле мәктәбен барлыкка китерү һәм җитәкләү" өчен "Милли Фән Медале"н алган.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Джозеф Фурье
* Математик анализ

## Искәрмәләр

Төркем:Чикаго Университеты
Төркем:Фәнни җәмгыятьләр
Тьма (елга)

**Тьма** — Россиянең Тверь өлкәсендәге елга, Иделнең сулъяк кушылдыгы. Озынлыгы - 142 км, су җыю бассейны мәйданы - 1850 км².
## Тасвирлама

Чыганак Тверь өлкәсенең Старица районы Денежное авылыннан көньяктарак урнашкан, Вышний Волочёк калкулыкларның көньяк-көнчыгыш авышлыкларында (шулай Илья Тавы  диялэр).
Тар буларак югары агымында, елга үзәне түбән агымда 40 м кадәр киңәя.

## Галерея

Тьма в начале.JPG|Тьма чишмә башыннан берничә километр ераклыкта, Денежное күлнең төньяк өлешендә
Тьма01.JPG|
ТЬма02.JPG|
Тьма04.JPG|
Тьма05.JPG|Тьма Берновода
Тьма06.JPG|Тьма Глазуново авылы янында (Старица районы)

**Тьма (елга)** (

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* *Воронов Ю. Б.* 100 избранных маршрутов для путешествий на байдарке . — М.: Мир, 1993.
* 
* 
* 
* 

Төркем:Идел
Төркем:Әлифба буенча елгалар
Айвар Саттаров

**Айвар Саттаров**, Айвар Гомәр улы Саттаров (*[[1956 ел]]ның [[5 май|5 мае]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Төмән өлкәсе]], [[Тубыл]]*) — архитектор, архитектура кандидаты, Татарстанның атказанган архитекторы (*[[2006 ел|2006]]*), Тукай бүләге иясе (*[[2012 ел|2012]]*). ССРБ Архитекторлар (1989), Татарстан рәссамнар (2000) берлекләре әгъзасы.
Аның проекты нигезендә 13 мәчет салынган. Иң билгелеләре – Казанда "Кол Шәриф", "Ярдәм", Әхмәтзәки,"Иман Нуры", Татарстанда Шингәльче,Шәпше,Югары Корса авыллары мәчетләре,
Башкортстанда "Суфия(Кантүк)"мәчете, 
Казакъстанның Актүбә каласында "Нур гасыр" мәчете ("Кол Шәриф" мәчетенең беренче варианты нигезендә төзелгән), Үзәк мәчет. 2013 елда Гадел мәчетенең киңәйтү проектын ясый.

## Тәрҗемәи хәле

1956 елның 5 маенда Тубылда галим Гомәр Саттаров гаиләсендә туган. 1973—1975 елларда — Казан инженер-төзелеш институтының архитектура факультеты студенты. 1975 елда укудагы зур  уңышлары өчен МАРХИга күчерелә. 1979 елда «Архитектура» белгечлеге буенча Мәскәү архитектура институтын (МАРХИ) тәмамлый. 1985 елда архитектура кандидатының гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.

## Хезмәт юлы
* 1979—1982 елларда — Казан инженер-төзелеш институтының архитектура проектлаштыру кафедрасы ассистенты.
* 1982—1985 елларда — МАРХИның торак һәм иҗтимагый биналар кафедрасы аспиранты.
* 1985—1990 елларда — Казан төзелеш институтының архитектура теориясе һәм тарихы кафедрасы ассистенты, 1990-1991 елларда Италияда Рим шәһәрендә "La Sapienza" университетында стажировка үтә,1991—2000 елларда — архитектура теориясе, тарих һәм милли проблемалар кафедрасы доценты, 2000—2005 елларда кафедра мөдире, 2005—2010 елларда — архитектура мирасын реставрацияләү һәм реконструкцияләү кафедрасы мөдире.
* 1996 елдан — «Кол Шәриф» архитектура проект бюросы директоры.
* 2008 елда ачылган Суфия мәчетенең баш архитекторы

## Фәнни мәнфәгатьләр өлкәсе
Татарстанның заманча архитектурасының милли үзенчәлеге һәм мәдәни-дини корылмалар. 50 дән артык фәнни мәкалә авторы.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2006 — Колшәриф мәчетен проектлауда һәм төзүдә зур өлеш керткән өчен Татарстанның атказанган архитекторы исеме бирелә. 
* 2008 —  Казакъстанның «Достық» (Дуслык) ордены —  проекты өчен. 
* 2012 — Кол Шәриф мәчетенең архитекторлар төркеме белән бергә Г. Тукай исемендәге дәүләт бүләгенә ия була.
* 2017 елда Казандагы  Айвар Саттаров проекты белән ясалган "Ярдәм" мәчете комплексына мигьмари шәһәр бәйгесендә (2011-2016 еллар арасындагы) иң якшы архитектура бинасы дигән бәя бирәлә.

## Сылтамалар
* Айвар Саттаров: "Төп хыялым — татар архитектурасына нигезләнгән заманча мәчет булдыру". Марат Гарипов. Азатлык Радиосы. 4 июль 2019
*  Саттаров Айвар Гумарович. ayaris.ruhttps://ru.m.wikipedia.org/wiki/
* 
%D0%A1%D1%83%D1%84%D0%B8%D1%8F_(%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%82%D1%8C)

## Искәрмәләр


Төркем:Мәскәү архитектура институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татар архитекторлары
Төркем:Казан кирмәне
Төркем:Татарстанның атказанган архитекторлары
Төркем:Архитектура кандидатлары
Төркем:Вуз укытучылары
Тверца

**Тверца** — Россиянең Тверь өлкәсендәге елга, Иделнең сулъяк кушылдыгы. Озынлыгы — 188 км, бассейн мәйданы — 6510 км².

## Искәрмәләр

Төркем:Тверь өлкәсе елгалары
Портер константасы

Математикада, **Портер константасы** *C* Евклид алгоритмы эффективлыгын өйрәнүдә килеп чыга. Ул Кардифф Университетының J. W. Porter исемле галиме хөрмәтенә аталган.

Евклид алгоритмы ике уңай бөтен сан m һәм n-ның иң зур уртак бүлүчесен таба. Һанс Һайльбронн исбатлаганча беркетелгән m һәм үзара гади бөтен саннар өчен Евклид алгоритмында итерацияләрнең уртача саны n:
:\frac{12\ln 2}{\pi^2}\ln n+o(\ln n) дип исбатлаган.
Портер бу фаразда хата шарты даими һәм полиномиаль кечкенә коррекцияне күрсәткән, һәм Дональд Кнут бу константаның дәрәҗәсен югары төгәллек белән күрсәткән. Ул:

: 
\begin{align}
C & =  \left[ 3 \ln 2 +4 \gamma - \zeta'(2)-2\right] - \\[6pt]
& =  -  \\[6pt]
& = 1.46707 80794 \ldots
\end{align}

биредә
:\gamma   - Эйлер Машерони константасы,
: \zeta  - Риман зета функциясе,
: A  - Глайшер–Кинкелин константасы,

:-\zeta^{\prime}(2)={{\pi^2} \over 6}  \left[ 12 \ln A - \gamma-\ln(2\pi)\right]=\sum_{k=2}^\infty 
:

## Шулай ук карарга мөмкин
*Лох теоремасы
*Леви константасы

## Искәрмәләр

Төркем:Тигезләмәләр
Төркем:Математика
Төркем:Математик константалар
Коомбер бәйләнеше

**Коомбер бәйләнеше** поляр булмаган сыеклыкның эчке басымы һәм диэлектрик константасы арасында бәйләнешне күрсәтер өчен кулланылырга мөмкин.

p_i=\left(\frac{\partial E}{\partial V}\right)_T\,, булганга күрә, ул сыеклыкның эчке басымын билгели, шулай дип табарга мөмкин:

: p_i=n\cdot{I}\cdot{b(T)}\frac{N^2\alpha^2}{V^{n+1}}\,

биредә N\, молекулалар санына тигез,

I\, ул сыеклыкның ионизация потенциалы,

b(T)\, ул кисәкчә-ара геометриядән пар суммациясенең сан константаларына нигезләнгән температурага бәйле нисбәт,

\alpha\, ул поляризация,

V\, ул сыеклыкның күләме,

күпчелек поляр булмаган сыеклыклар өчен n=1\,,

## Искәрмәләр
* Meeten, G.H., "Theoretical Basis for Coomber's Relationship", *Nature* Vol. 223, August 23, 1969

Төркем:Электрохимия
Тугегарао

**Тугегарао** () — Филипиннең Кагаян  пpaʙинсəсендә урнашкан шәһәр.
## Географиясе
Шәһәр Лусон утравында урнашкан.
## [[Тарих]]
Шәһәр статусын 1999 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Филипин шәһәрләре
Охатер Томеев

**Охатер Томеев** (18 гасыр башы, Чабаксар өязендә, Пихтулино авылында туа) — 18 гасырның 2 нче чирегендә чуаш иҗтимагый-сәяси эшлеклесе. Ихтимал, йомшак чувашлардан. 1730-40 елларда Чуаш крестьяннарын чиновникларның җәбер-золымнарыннан саклый. Кулга алына һәм Казан төрмәсендә тотыла. Аның тарафдарлары һәм хатыны иреккә чыга.

1740 еллар башында Чабаксар өязендә Чуаш крестьяннары көрәшен мәҗбүри христианлаштыруга каршы җитәкли, 1744 елның августында Мәскәүдә Синод конторасында императрица Елизавета Петровна исеменә прошение тапшыра, анда көч кулланып чукындыруны туктатырга, Чабаксар өязендә хәрби идарә урынына чукындыру һәм өч заттан торган податьялар җыю өчен махсус автоном орган урнаштырырга таләп итә. – Мәскәү һәм Казан түрәләре, рус телен яхшы белгән һәм христиан динендә милләттәшләребезне мөрәҗәгать итүдә ярдәм итәргә, шулай ук аны Мәскәүдә чукындырырга, чуаш авылларында өч чиркәү төзергә һәм, кирәк булганда, монастырьларда чуаш-новокрещеннарны билгеләргә теләк белдергән Томеевның үзе дә.

Бу чарада чуашларның тыныч, ирекле чукындыру программасы бәян ителде, туган телдә вәгазь сөйләү кирәклеге турында әйтелде. Синод Томеевның үтенечен карады һәм андагы барлык үтенечләрне кире какты. 1744 елның сентябреннән алып Томеев Россиянең җәза органнары тарафыннан эзләнә. Алга таба язмыш билгесез.

## Литература
* Димитриев, В. Д. Охадер Томеев - чувашский общественно-политический деятель второй четверти XVIII века. // Исследования по дореволюционной истории Чувашии : [сб. ст.] / Науч.-исслед. ин-т яз., лит., истории и экон. при Совете Министров Чуваш. АССР ; [ред. И. И. Бойко]. - Чебоксары : [б. и.], 1991. - 148, [2] с. ; 22 см. - 400 экз.. - 1 р. 30 к. р. 
* Юхма Мишши, "Авалхи чăвашсем", 1996, Шупашкар, ISBN 5-7670-0869-X.
* Элли Илле. Охатер Томеев. Сонет. — Хыпар, 1999, Раштав, 17.

## Сылтау
* Чуаш энциклопедиясе
* Охатер Томеев — чӑваш чӗлхине хӳтӗлекенӗ

Төркем:Җәмәгать эшлеклеләре
Ширпур, Махасамунд

**Ширпур** ул Чаттисгарх штатында Махасамунд шәһәреннән 35 км да һәм Райпурдан 78 км да Махасамунд районында авыл. Ул Маханади Елгасы ярларында урнашкан.

Ширпур борынгы заманнарда Пандуванши династиясенең башкаласы булган. Авылда Ширпур Һәйкәлләр Төркеме урнашкан, анда Буддачылык, Һинд дине һәм Җәйничелек гыйбадәтханәләре һәм монастырьлары урнашкан. Болар 5-енче гасырдан 12-енче гасырга кадәр вакыт белән даталана.

## Тарихы

Борынгы Һинд дине язмаларында Шрипур, Шрипура яки Ширпур (турыдан-туры мәгънәдә "муллык, Лакшми, алкышлар шәһәре") ул Маханди Елгасы буенда төп археологик урын булып тора. Ширпур борынгы заманнарда Пандуванши династиясенең башкаласы булган.
Урын Рамаяна әһәмиятенең Рама һәм Лакшмананың гыйбадәтханә хәрабәләре өчен мәшһүр һәм шулай ук Шиваизмга, Шактизмга, Буддачылыкка һәм Җәйничелеккә карый торганнары өчен. 1950 елдан соң, һәм аеруча 2003 елдан соң урында археологик казуларда, 22 Шива гыйбадәтханәсен, 5 Вишну гыйбадәтханәсен, 10 Буддачылык Вихарасын, 3 Җәйничелек Вихарасын, 6-ынчы/7-енче гасыр базарын һәм снана-кундны (юыну йорты) табылган булган.

Урын Кытай сәяхәтчесе Сюанзанг мемуарларында монастырьлар һәм гыйбадәтханәләр урнашу урыны буларак искә алына. 1872 елда монда колониаль Британия Һиндстаны рәсмие Александр Каннинхэм зиярәт кылган. Аның Ширпурда Лакшман (Лакшмана) гыйбадәтханәсе турында мәгълүматы халыкара игътибар җәлеп иткән.

## Мәдәният
Мәдәният Җәйничелек, Буддачылык һәм Һинд дине тарафдарлары өчен дини сәфәр кылу урыны булып тора. Биредә Макар Санкранти вакытында төп ярминкә (мела) була.

## Транспорт
Ширпурга Райпурдан дүрт узулы 53 Милли Шоссе буенча килеп була. Райпурны һәм Ширпурны регуляр автобус рейслары тоташтыра.
Иң якын тимер юл станциясе булып Махасамунд тимер юл станциясе тора (35 км).
Иң якын аэропорт булып Райпурда Свами Вивекананда аэропорты тора, аннан Һиндстанның төп шәһәрләренә көн саен очышлар була.

## Манзаралар
*Ширпур Һәйкәлләр Төркеме
*Калкулыклы урында һәм куе урманнар арасында якындагы тыюлык Барнавапара. Бу тыюлыкта Һиндстан бизоны гаур, читал, самбхар, нилгай һәм кабан дуңгызы яши.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Ширпур Һәйкәлләр Төркеме

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Sirpur Archaeological Survey (Hindi)

Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шиваизм
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Шактизм
Төркем:Җәйничелек
Һейдәр мәчете

**Һейдәр мәчете** () — Азәрбайҗан башкаласы Бакы шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе, мәчет. Азәрбайҗанның 1993—2003 еллардагы президенты Һейдәр Әлирза улы Әлиев (*[[1923 ел|1923]]—[[2003 ел|2003]]*) хөрмәтенә аталган. Һейдәр мәчете — Кавказдагы иң зур мәчетләрнең берсе.

## Тарихы

Һейдәр Әлиев чорында Азәрбайҗанда 500дән артык мәчет төзелгән. Һейдәр Әлиев истәлегенә мәчет төзү карарына Һейдәр Әлиевның улы, Азәрбайҗан президенты (*[[2003 ел]]дан*) Илһам Әлиев 2012 ел уртасында кул куя. Төзелеш эшләре 2012 елның сентябрендә башлана, 2014 елның азагында тәмамлана. 2014 елның 26 декабрендә мәчет тантаналы ачыла. Тантанада РФнең Төньяк Кавказ республикалары мөфтиләре шурасы (*[[Төньяк Кавказ мөселманнарының координация үзәге]]*) рәисе мөфти Исмаил Бердыев катнаша.

Кавказ мөселманнары идарәcе мәчеткә сөнни мәзһәбе имамы итеп Хафиз Аббасовны, шигый мәзһәбе ахуны итеп Рүфәт Гараевны билгели, әмма мәчеттә дини җәмгыять төзелми. Башка мәчетләрдән аермалы буларак, Һейдәр мәчете Һейдәр Әлиевкә багышлап төзелгән комплекс нигезләмәсе нигезендә идарә ителә.

## Тасвирлама
Мәчетнең (*әйләнә-тирәдәге территория белән*) мәйданы 12 мең квадрат метр, мәчет бинасының мәйданы 4 200 квадрат метр. Бина Ширван-Апшерон архитектура мәктәбе стиленә охшатып эшләнгән таш белән тышланган. 4 манарасы, 2 гөмбәзе бар. Манаралар 95 метр биеклектә. Төп гөмбәзнең биеклеге 55 метр, икенче гөмбәзнең биеклеге 35 метр. 
## Галерея

## Сылтамалар
*   Азәрбайҗан Президенты Илһам Әлиев Бакыда Һейдәр мәчете ачылышында катнашты. azertag.az, 26.12.2014
*   В Баку открыли мечеть Гейдара. mir24.tv, 26.12.2014
## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:2014 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Сөнни мәчетләре
Төркем:Шигый мәчетләре
Төркем:Бакы мәчетләре
Төркем:Һейдәр Әлиев хөрмәтенә аталган объектлар
Бекловка

**Бекловка** — Россия Федерациясенең Европа өлешендәге төньяк-көнбатышта, Тверь өлкәсендә кечкенә елга, Тьму елгасына суын коя. Озынлыгы — 18 км, бассейн мәйданы — 63,1 км².

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Идел
Төркем:Әлифба буенча елгалар
Алматы үзәк мәчете

**Алматы үзәк мәчете** () — Казакъстанның Алматы шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе, җәмигъ мәчет. Алматы Верный исеме белән аталган чордагы (1867—1921) Татар мәчете нигезендә төзелгән. Дини архитектура һәйкәле.

## Тарих

Җидесу өлкәсенең Верный (*[[Алматы]]ның 1867—1921 еллардагы исеме*) өлкә шәһәре Алма-Ата станицасы, Алма-Ата выселкасы, Татар бистәсе, Яңа шәһәр (Верный) кварталларыннан торган. 1890 елда Татар бистәсендә яшәүче татарлар шәһәрдә беренче мәчетне — Татар мәчетен төзегән.

1930-елларда милли азчылыклар өчен клуб булып хезмәт иткән, сугыштан соң универсам төзегәндә сүтелгән Татар мәчете урнашкан урында 1993 елда шәһәрнең үзәк мәчетенә нигез салынган. Төзелеш эшләре 1999 елда гына тәмамланган. Проектның авторлары: архитекторлар С. К. Баймагамбетов, Ж. Н. Шарапиев, К. Жарылганов; конструктор К. Р. Толебаев.

## Тасвирлама
Ишегалды территориясе 0,95 га тәшкил итә. Бер үк вакытта якынча 7 000 кеше намаз укый ала.
Мәчет бинасы — гөмбәзле, манаралы, көнчыгыштан көнбатышка сузылган туры почмаклыктан гыйбарәт. Диварлары тыштан ак мәрмәр белән тышланган. Бинаның төп гөмбәзенең биеклеге 36 метр, диаметры 20 метр. Манараның биеклеге 47 метр.

Башта мәчет гади зәңгәр гөмбәзле булган. 2006 елда төп гөмбәзне үсемлек орнаменты булган керамик плитә белән, 2010—2011 елларда алтын пластиналар белән каплаганнар. 
 
2003 елда Казакъстан почтасы үзәк мәчет сурәте белән бәясе 50 теңге булган марка чыгарган.

2006 елның 22 декабрендә Казакъстан милли банкы үзәк мәчет сурәте белән 500 теңге  көмеш акча чыгарган .
 
## Галерея

|Зәңгәр гөмбәзле мәчет сурәте
Файл:Керамический купол Центральной мечети Алматы, 2008-03.jpg| Гөмбәз керамик плитә белән бизәлгән (2008)
|Алтын гөмбәз
Файл:Coin of Kazakhstan CentMask-r.jpg|Казакъстанның 500 теңгесе. Реверс
Файл:Stamp of Kazakhstan 450.jpg|right|Казакъстан почтасы маркасы, 2003

## Әдәбият
# *Малиновская Е. Г.* Мечеть, центральная. *Китапта*: Свод памятников истории и культуры города Алматы. Алматы: ТОО «Казахская энциклопедия», 2006 г., с. 288-289.
## Сылтамалар
*  Достопримечательности г. Алматы. Центральная мечеть 
## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:1999 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Сөнни мәчетләре
Төркем:Алматы мәчетләре
Калогеро-Дегасперис-Фокас тигезләмәсе

Математикада **Калогеро–Дегасперис–Фокас тигезләмәсе** ул сызыкча булмаган өлешчә дифференциаль тигезләмә

:\displaystyle u_t=u_{xxx}-\frac{1}{8}u_x^3 + u_x\left(Ae^u+Be^{-u}\right).

Бу тигезләмә Ф. Калогеро, А. Дегасперис, һәм А. Фокас хөрмәтенә аталган.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Бумерон тигезләмәсе
*Зумерон тигезләмәсе

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Математик тигезләмәләр
Минар мәчете

**Минар мәчете** () — Үзбәкстан башкаласы Ташкәнт шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе, җәмигъ мәчет. 2014 елның 1 октябрендә Корбан гаете алдыннан ачылган, 4 октябрендә җәмәгать белән беренче намаз укылган. Ачылу тантанасында Үзбәкстанның беренче президенты Ислам Габделгани улы Кәримов катнашкан. Минар мәчете — Үзбәкстанның иң зур мәчетләреннән берсе.

## Исеме
Мәчеткә «Минар» исеме бирү аның шул ук исемдәге микрорайонда һәм Минар зираты янында урнашкан булуы белән бәйле. **Минар** сүзе «маяк», «биеклек» кебек мәгънәләрне аңлата. Бу районның аксакаллары сүзләренә караганда, борынгы заманда бу район шәһәрнең башка өлешләренә карата биеклектә урнашкан булган.

## Тарих

2013 елның июленә Үзбәкстанда 2037 мәчет эшләп килә, 14&nbsp;700 үзбәкстанлыга бер ислам гыйбадәтханәсе туры килә.

Минар мәчете дәүләт бюджеты һәм Үзбәкстан мөселманнары идарәсе хисабына төзелгән. Үзбәк чыгышлы миллиардер Алишер Усманов, мөрәҗәгать итсәләр, мәчет төзелешенә финанс ярдәме күрсәтергә әзер булуын әйтә. Төзелеш эшләре 2013 елда башланган, 2014 елның октябренә Корбан бәйрәме алдыннан тәмамлана. Төзелеш эшләренең барысын да Үзбәкстан осталары башкарып чыга. Мәчеттә бер үк вакытта 5000нән артык мөселман намаз укый ала. Имам-хатыйб (2019 елга кадәр) — Рәхимбирде Рахманов (8.10.1977), 2019 елдан — Фазылҗан Убайдуллаев.

## Тасвирлама
Мәчетнең тирә-ягындагы территориясе белән гомуми мәйданы 4,5 гектар, бинаның үз мәйданы 1036 квадрат метр.

Бина традицион милли стильдә төзелгән, ике манарасы һәм күк йөзе формасындагы гөмбәзе бар. Мәчет бетоннан салынган, мәчет диварлары тышкы яктан Кытайдан китерелгән ясалма ак мәрмәр белән капланган. Мәчетнең эчке өлеше нәкыш стилендә бизәлгән. Михрабның бер ягына өскә хаттатлар «Аллаһ», икенче ягына «Мөхәммәд» сүзе язган. Михрабның ян-ягына Коръәннең Бәкара сүрәсеннән 285–286 нчы аятьләр язып куелган. Михраб Сәмәркандның Регистан комплексындагы Тыйлля-Кяри мәдрәсәсе михрабы үрнәгендә ясалган. Мәчет тирәсенә утыртылган кыйммәтле декоратив куаклар Бельгиядән китерелгән. Ике яктагы ике манараның биеклеге 45 метр, зәңгәр гөмбәзнең (җирдән) биеклеге 34 метр, капка өстендәге диварның (портал) биеклеге 35 метр. Мәчетнең ике ягындагы верандалардагы агачтан уеп ясалган 18 колоннаны, төрле үлчәмдәге 32 ишекне Украинадан китерелгән бук агачыннан Ташкәнт осталары ясаган. Мәчет төзелешенә илнең барлык өлкәләреннән осталар җәлеп ителгән. Мәчет каршына фонтан урнаштырылган.

## Сылтамалар
* Мәчетнең рәсми сайты
* В Ташкенте открылась мечеть «Минор» — одна из крупнейших в стране. StanRadar, 03.10.2014

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:2014 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Сөнни мәчетләре
Төркем:Ташкәнт мәчетләре
Каяроһанасвами Гыйбадәтханәсе

**Кайяроһанасвами Гыйбадәтханәсе, Нагапаттинам (காயாரோகணசுவாமி கோயில், நாகபட்டினம்)** ул Һиндстанда, Тамилнадта Нагапаттинам шәһәрендә урнашкан Шива Ходаена багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханәнең төп Ходае Кайяроһана буларак мәгълүм һәм аның хатыны Нилайятхакши. Гыйбадәтханә безнең эраның 6-ынчы гасырыннан бирле булган һәм аңа Наянмарлар, Аппар, Самбандар. Гыйбадәтханәне Гөҗаратта барлыкка килгән Лакулиша культы тарафыннан төзелгән булган һәм аларның Тамилнадта бердәнбер гыйбадәтханәсе булып Канчипурам тора. Гыйбадәтханәдә Тхьяграджа поты *[[lapis lazuli]]*-дан ясалган.

## Этимология

*Карона* ул *Кайя-роһана*ның (kayam:тән, arohana:күтәрелүче) кыскартылмасы һәм гыйбадәтханә Гөҗаратта Кайяроһана гыйбадәтханәсенең игезәге булып тора. Каронам шулай ук башка сүздән килеп чыгарга мөмкин, мәсьәлән, "Кар Онам"нан һәм Ходай Вишнуга "Онатһан" дип мөрәҗәгать итәләр. Гыйбадәтханәне Паллавалар һәм Чолалар төзекләндергәннәр. Ул изге 275 Паадал Петра Стхаламнарның берсе.

## Процессия биюе

Тируварурда Тхьягараджар Гыйбадәтханәсе *аджапа тханам* (җырлаусыз бию) өчен мәшһүр, ул Илаһның үзе тарафыннан башкарыла. Риваять буенча Мучукунта исемле Чола патшасы Индрадан (күк Илаһы) алкышын алган һәм Ходай Вишнуның күкрәгендә ял итүче Тхьягараджа Свами (төп Ходай, гыйбадәтханәдә Шива) потын алырга телгән. Индра патшаны ялгыштырырга тырышып алты башка пот ясаган, әмма патша Тируварурда дөрес сурәт алган. Башка алты сурәт Тхируккувалайда, Нагапаттинамда, Тирукарайилда, Тхируналларда, Тхируваймурда һәм Тирумарайкадуда куелган булган.  Барлык җиде урын Ковери елгасы дельтасында урнашкан. Барлык җиде Тхьягараджа сурәте процессияга алынганда бии дип әйтелә (процессия Илаһын алып баручылар да бииләр). Бию стильләре белән гыйбадәтханәләр *Саптһа Видангам* дип атала (җиде бию хәрәкәте)

Гыйбадәтханә Шакти пида булып тора. Тхьягараджа Сундара Витанкар буларак мәгълүм һәм Паарава Тхаранга Натанам башкара дип ышаныла.

## Фотогалерея

File:Nagapattinamkayaroganesvarartemple1.jpg|Төп керү
File:Nagapattinamkayaroganesvarartemple2.jpg|Винаякар изге урыны
File:Nagapattinamkayaroganesvarartemple3.jpg|Биш борыслы гопура
File:Nagapattinamkayaroganesvarartemple4.jpg|Байрак таягы
File:Nagapattinamkayaroganesvarartemple5.jpg|Алгы мандапа
File:Nagapattinamkayaroganesvarartemple6.jpg|Төп Илаһның виманасы
File:Nagapattinamkayaroganesvarartemple7.jpg|Илаһның хатынының виманасы


## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шиваизм
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Шактизм
Шри Парашурама Гыйбадәтханәсе

**Тхируваллам Шри Парашурама Свами Гыйбадәтханәсе** ул Көньяк Һиндстанда иң борынгы гыйбадәтханәләрнең берсе. Ул Тхируванантхапурам, Тхируваллам янында Карамана Елгасы ярларында урнашкан. Ул Кералада Ходай Парашурамага багышланган бердәнбер гыйбадәтханә. Гыйбадәтханә Ковалам Пляжыннан 6 км да һәм Тривандрум Халыкара Аэропортыннан 5 км да һәм Аттукал Гыйбадәтханәсеннән 3 км да Пажанчира Дэви Гыйбадәтханәсеннән 2 км да һәм Шри Алукаду Дэви гыйбадәтханәсеннән 1 км да урнашкан. Бу мирас структурасы Кералада Һәйкәлләр исемлегендә урнаштырылган.

## Тарихы
Гыйбадәтханә 12-енче һәм 13-енче гасырларда, соң Пандьян чорында төзелгән дип әйтелә. Гыйбадәтханә Кераланың Археология Департаменты тарафыннан сакланган һәйкәл дип санала. Гыйбадәтханә белән Траванкор Дэвасом Идарәсе идарә итә. Ул *Балитһарпанам* (бабаларга кертем) өчен мәшһүр. Риваятьтә Ходай Парашурама Кераланың барлыкка китерүчесе  һәм гыйбадәтханә аның тугърылары өчен багышланган изге урын дип әйтелә. *Каркидака ваву* көне дәвамында (Малаялам календареның *каркидакам* аеның бәйрәме) *бали* (дини ритуалы) дәвамында, тугърылар изге суда коенганнан соң бабаларның киткән җаннарына ихтирам күрсәтәләр.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Сантьяго (Филипин)

**Сантьяго** () — Филипиннең Исабела  пpаʙинсəсендә урнашкан шәһәр.
## Географиясе
Шәһәр Лусон утравында урнашкан.
## [[Тарих]]
Шәһәр статусын 1994 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Филипин шәһәрләре
Тормыш юлыннан

**Тормыш юлыннан** — Чувашия Республикасының Алик районы иҗтимагый-сәяси газетасы. Газета атнага 2 тапкыр А3 форматындагы 12 бит күләмендә чыга. Тираж-3000 данә язылу буенча таратыла.

Гамәлгә куючылар: Чуваш Республикасының Мәгълүмат сәясәте һәм массакүләм коммуникацияләр министрлыгы һәм "Чувашиянең информатика министрлыгы "Алик район газетасы редакциясе "Пурнăç çулĕпе".

## Тарих
Газетаның беренче саны 1932 елның 4 августында «Колхозная газета» (). Аның беренче мөхәррире КПСС райкомының мәдәният һәм пропаганда бүлеге мөдире Тимофей Золотов була. Газета кече форматта атнага өч тапкыр дөнья күргән. Редакциядә ике штат хезмәткәре - мөхәррир һәм җаваплы мөхәррир эшләде. 1963 елда, ЧАССРДА административ-территориаль үзгәртеп корылу сәбәпле, газета эшен туктата.

1965 елда Чуаш АССРның Алик районы торгызылганнан соң, басма яңадан эшли башлый, ләкин инде «Ленин юлы буенча» ().

1996 елның 14 сентябреннән бүгенге көнгә кадәр «По жизненному пути» (чуаш. »Пурнăç çулĕпе").

2007 елның 10 августында Чуашстан Хөкүмәте дәрәҗәсендә газета юбилеена багышланган бәйрәм чаралары узды

## Редакторлар
Газетаның беренче мөхәррире булып Золотов Тимофей Яковлевич. Аннан соң җитәкче вазыйфасын Степанов А. С. (1933), Меценатова п. с. (1933-1937), Куравлев В. П. (1937-1938), Тихонов И. Т. (1938-1940, 1947-1951), Саперкин С. Ф. (1940-1944), Лисин Х. И. (1944-1947), Мешков А. Н. (1951-1955, 1957-1958 еллар), Петров И. П. (1955-1956), Чирков И. А. (1956-1957), Чирков И. А. (1956-1957) башкара. Соловьев П. Н. (1961-1962), Кустиков А. Г. (1958-1961, 1965-1986 еллар), Владимиров Л. М. (1986-1993 еллар), Степанов В. Ф. (1994-1996 еллар), Тимофеева Е. С. (1996-1998 еллар), Корнилов Ю. Л. (1998-2014 еллар).

## Искәрмә


## Литература
* Л. А. Ефимов, «Элĕк Ен» (Аликовский край), Аликово, 1994.
* «Аликовская энциклопедия», редколлегия: Ефимов Л. А., Ефимов Е. Л., Ананьев А. А., Терентьев Г. К., Чебоксары, 2009, ISBN 978-5-7670-1630-3.
* "Аликовскому району 75 лет", под ред. Л. А. Ефимова, Чебоксары, 2002.

## Сылтау
* Аликовская районная газета «Пурнăç çулĕпе» 
* Номер газеты
* Аликовской районной газете «Пурнăç çулĕпе» — 75 лет
* Портфолио газеты

Төркем:1932 елда барлыкка килгән басмалар
Пурушоттама

"**Пурушоттама**" (Санскрит телендә:पुरुषोत्तम; पुरुष-дан, *пуруша* "рух" яки "ир кеше" һәм उत्तम, *уттама*, "иң югары") мәгънәсе "Иң Олы Пуруша]]", "Иң Олы Җан Иясе", "Иң Олы Ходай". Аның Санскрит телендә мәгънәсе "Барлык Кешеләр Арасында Иң Башы". Аның тирәнрәк символик мәгънәсе "Кшара (Җимерелә торган, ягъни Пракрти) дан тыш Иң Олы Пуруша һәм Акшара (Җимерелми торган, ягъни Атман)". Пурушоттама шулай ук Ходай Вишнуның исемнәренең берсе һәм Махабхаратаның Вишну Сахасранамасында Вишнуның 24-енче исеме буларак пәйда була. Бхагават Гита буенча, **Пурушоттам** **кшар** һәм **акшар** пурушаларыннан өстә һәм тышта дип аңлатыла, яки бөтен нәрсәгә сәләтле Галәм Җан иясе дип аңлатыла.  Пурушоттама Интеграль фәлсәфәче Һаридас Чаудхури (1913–1975) тарафыннан дифференциальләнмәгән Ходай башыннан тыш ятучы дип аңлатыла. Вишну Ходаеның аватары Ходай Рама Марьяда Пурушоттама дип атала, шул ук вакытта Ходай Вишнуның аватарасы Ходай Кришна Лила яки Пурушоттама буларак мәгълүм.

Төркем:Сваминараян хәрәкәте
Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Каменка (Крапивня кушылдыгы)

**Каменка**  — Россиянең Тверь өлкәсенең Калинин районында елгасы, Крапивниның сул кушылдыгы.

Озынлыгы — 13 км. Чыганак - Бураш авыл җирлегенә караган Губино авылы янында. Башта көнбатыш, аннары төньяк юнәлештә ага. Югары агымда елгага Старково күле коя.
## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан.
Елга бассейны — (Югары) Иделдән Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейнсыз).

Дәүләт су реестрында объект коды — 08010100612110000001903.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Тверь өлкәсе елгалары
Сан-Карлос

* Сан-Карлос (Венесуэла)
* Сан-Карлос (Негрос-Оксиденталь)
* Сан-Карлос (Пангасинан)
## Моны да карагыз
* Сан-Карлус
Kembric universitetı

**Kembric universitetı** (inglizçä *University of Cambridge*) -Böyekbritaniäneñ iñ zur universitetı, Oksford universitetınnan soñ iñ iskese.

Universitetnıñ räsmi statusı - östen xoquqlı, xäyriä oyışması. Däwlät, student-aspirant tüläwläre, *Rassel* törkeme aqçaları belän finanslana.

## Tarix

1209 yılda Oksford ber studentı şähärdä yäşäwçe qıznı ütergännän soñ qayber ğalimnär Oksfordtan kitep, yaña Universitetka nigez sala. İkençe çığanaq buyınça urta ğasır monax ordennarı tarafınnan salınğan.

1214 yılda Univer qağidäläre raslana.

1249 häm 1260 yıllarda Kembricdä yäşäwçe keşelär häm universitet qatlawı arasında nizağlar bulğan, xättä qayber ğalimnär qaladan qaçqan.

1284 İli şähäre episkobı Kembric Piterhaus berençe kölliätenä nigez sala, papa İoann XXI katolik çirkäw räsmi universitetı statusın birä.

1871 yılğa qädär Univer şurası äğzaları ruxani däräcäle bulğannar.

## Tözeleş

Kemric universitetı 31 kölliät berläşmäse bulıp tora. Här kölliättä üz kitapxanäse, tulay toraq, çirkäw bar. Böten studentlar Kembric kitapxanäse, observatoriä, Kavendiş laboratoriäse belän qullana alalar.

Yünäleşlär isemlege:

*Arts and Humanities 
*Faculty of Architecture and History of Art 
*Faculty of Asian and Middle Eastern Studies
*Faculty of Classics
*Faculty of Divinity 
*Faculty of English  
*Faculty of Modern and Medieval Languages  
*Faculty of Music  
*Faculty of Philosophy  
*Centre for Research in the Arts, Social Sciences and Humanities  
*The Language Centre  
*Humanities and Social Sciences  
*Faculty of Human, Social and Political Science 
*Faculty of Economics 
*Faculty of Education  
*Faculty of History  
*Department of History and Philosophy of Science  
*Faculty of Law 
*Institute of Criminology 
*Department of Land Economy  
*Biological Sciences  
*Physical Sciences 
*Clinical Medicine  
*Technology

Kembric Universitetı belän 88 Nobel laureat bäylängän, yuğarı belem birü yortları arasında  dönyada iñ zur kürsätkeç.

## Sıltamalar

* University of Cambridge official website
* Cambridge University Students' Union

Төркем:Бөекбритания университетлары
Математика Лигасы

**Математика Лигасы** ул Америка Кушма Штатларында, Канадада һәм башка илләрдә башлангыч мәктәп, урта мәктәп һәм өлкән сыйныф укучылары өчен математика бәйгесе. Математика Лигасы ике урта мәктәп математика укытучысы Стивен Р. Конрад һәм Дэниэл Фледжер тарафыннан 1977 елда нигезләнгән булган.  Math Leagues, Inc. элеккеге бәйгеләрне *Math League Press* китаплары итеп бастыра. Математика Лигасы Бәйгеләренең максаты "фәнгә юнәлгән активлыкта катнашырга баетучы мөмкинчелек" тәэмин итү һәм укучыларга "математикада ирешүләре өчен танылу" рөхсәт итә.
Математика Лигасы өч бәйге форматлары ясый:
*4-5 сыйныфлар: 30 күп җавап бирелгән сораулар, аларны 30 минутта чишәргә кирәк, биредә арифметика һәм нигез принциплар керә
*6-8 сыйныфлар: 30 күп җавап бирелгән сораулар, аларны 30 минутта чишәргә кирәк, биредә дәвам ителгән арифметика  һәм геометрия һәм алгебраның нигез темалары керә
*9-12 сыйныфлар: бер-бер артлы 6 бәйге. Һәрбер бәйгедә 6 кыска җаваплы сорау бар, аларны 30 минут эчендә чишәргә кирәк, аларга геометрия, алгебра, тригонометрия һәм башка катлаулырак интеграль һәм дифференциаль хисапка кереш темалар керә. Бары тик гади кәгазь, карандаш яки каләм, һәм QWERTY клавиатурасыз калькулятор рөхсәт ителә.
4 һәм 5 сыйныфларда 12 баллдан күбрәк җыйган укучылар һәм 6-8 сыйныфларда 15 баллдан күбрәк җыйган укучылар "Танылу сертификатын" алалар.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Math League Homepage

Төркем:Фән олимпиадалары
Тьмака

**Тьмака** — Россиянең Тверь өлкәсендәге елга, Иделнең уң як кушылдыгы, аңа суын Тверь үзәгендә коя. Тверь өлкәсенең Старица һәм Калинин районнары, Тверьнең Пролетар һәм Үзәк районнары территориясеннән ага.

Озынлыгы - 73 км, су җыю бассейны мәйданы - 582 км².

Елганың чишмә башы — Старица районының Бакланово авылы авыл янындагы сазлыкта.

 көнбатыш калкулыклары буенда сазлыкланган. Тамагы Тверьда урнашкан .

## Тасвирлама
## Искәрмәләр

Төркем:Идел
Төркем:Әлифба буенча елгалар