Бангладешта ислам

**Бангладешта ислам** () — Бангладеш Халык Республикасы территориясендә ислам дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Бангладеш халкының (164 млн 689 мең кеше) 90,40 % ы (153 млн 700 мең кеше) (бөтен дөнья мөселманнарының 9,20 % ы) — Ислам дине тарафдары (*[[2020 ел|2020]]*). Бангладеш — мөселман күпчелеге иле һәм Ислам Бангладеш Халык Республикасының дәүләт дине булып тора . Мөселманнарның күпчелеге — хәнәфи мәзһәбендәге сөнниләр. 25 миллион  (суфичылык), шигыйлар, 100 мең әхмәдия вәкиле бар. Абсолют сан буенча Бангладешта мөселманнар Индонезиядән (229 млн), Һиндстаннан (201 млн) һәм Пакистаннан (200 млн) гына калыша.

## Тарих
   
  
Ислам дине Көньяк Азиягә, шул исәптән Бенгалия ярларына төрле юллар белән: гарәп мөселман сәүдәгәрләре, төркиләрнең  яулап алулары һәм мөселман суфиларның миссионерлык эшчәнлеге аша үтеп кергән. Беренче булып гыйраклы Сәет Шаһ Насретдин хәзерге  Бангладеш җиренә халык арасында ислам динен тарату өчен килгән. Көньяк Азиядәге иң борынгы мәчет (VII гасыр), ихтимал, Бангладешның Рангпур өлкәсе  шәһәрендә урнашкан.

Һинд ярымутравына аяк баскан беренче мөселманнар — диңгез буйлап йөзүче гарәп сәүдәгәрләре. VII гасыр ахырыннан алар Һинд ярымутравының көньяк-көнбатышында  яр буенда урнаша башлаган. Сәүдәгәрләр шулай ук Һинд елгасы дельтасына үтеп кереп йөргән һәм Читтагонг портына да тукталган.

Гарәп яулап алулары вакытында ислам Һинд ярымутравының төньяк-көнбатышына үтеп керә. Һинд елгасы үзәне халкы (*хәзерге* Пакистан) IX—XI гасырларда тулысынча ислам динен кабул итә. Һинд ярымутравы һәм Ганг үзәненә ислам әле үтеп кермәгән була.

977—1186 елларда идарә иткән  хакимнәре Һинд ярымутравының төньяк өлкәләренә 20 тапкыр яу чаба. 1030 елга Пәнҗаб Газнәвиләр дәүләтенә кушылып бетә. Пәнҗаблыларның бер өлеше (*хәзерге [[Пакистан]] территориясе*) ислам диненә күчә.  өч гасырга Һинд ярымутравында исламның төп терәге була.

VIII һәм XII гасырлар арасында Бенгалия белән  буларак билгеле династия идарә итә. Ул вакытта Бенгалиянең күпчелек халкы буддачы санала. Исламга күчу XIII гасырда,   идарә иткән чорда башлана һәм йөз ел дәвамында дәвам итә. Ул идарә иткәндә ислам дәгъватчылары җирле халыкны исламга тарту эшчәнлеген актив алып бара. 1303 елда Конья шәһәреннән (хәзерге Төркия) килгән  исеме мәчеткә бирелгән.

1206—1526 һәм 1539—1555 елларда Һинд ярымутравында беренче эре ислам дәүләте  оеша. Бу чорда Дәһли беренче тапкыр дәүләт башкаласы була. 1330 елдан соң төрле төбәкләр солтанлыкка каршы күтәрелгән һәм дәүләт территориясе кимегән. 1398—1399 елларда Аксак Тимер һөҗүме нәтиҗәсендә солтанлык таркала.

Бенгалия территориясендә XIV—XVI гасырларда Дәһли солтанлыгына бәйле булган һәм аңа ясак түләп торган Ислам дәүләте  оеша. 1576 елда солтанлык Бөек Моголлар империясе кул астына күчә.

1526—1540 һәм 1555—1858 елларда яшәгән Бөек Моголлар империясе вакытында исламлаштыруның яңа дулкыны башлана. Бу чорларда Һинд ярымутравының ярлы катламнары касталар системасыннан котылу өчен исламга аеруча актив күчкән. Ганг елгасы дельтасының (хәзерге Бангладеш) аз керемле крестьян халкы исламны кабул иткән. Сәүдәгәрләр һәм күп кенә шәһәр халкы төбәкнең яңа элитасына әверелгән әмирләрнең сараена үтеп керүне җиңеләйтү өчен, ислам динен кабул итүгә омтылган.

XVIII гасыр азагыннан Европа колонизаторлары (*[[Португалия]], [[Бөекбритания]]*) үз кул астындагы территорияләрдә Исламның абруен һәм йогынтысын киметүгә, яңа җирләргә таралышын чикләүгә ирешә.

1793 елда хәзерге Бангладеш җирләренә Бөекбританиянең  компаниясе үтеп керә. Инглизләр Бенгалия казнасын талап, үзләренә хәзерге бәяләрдә 40 миллиард АКШ доллары торырлык байлыкны үзләштереп бетергән. Җирле халык опиум үстерергә мәҗбүр ителә. 1857 елда, инглизләргә каршы баш күтәрү бастырылгач, Бөекбритания Бенгалия белән турыдан-туры идарә итә башлый.

1906 елда Даккада мөселман белем бирү конференциясе вакытында Британия Һиндстанын таркату һәм аның составыннан мөселман дәүләтен аерып чыгару өчен көрәшүче  оештырыла.

## Яңа заман
1940-елларда бенгаллылар субконтинентның башка өлкәләрендәге мөселманнар белән берләшеп, Пакистан мөселман дәүләтен барлыкка китерүдә катнаша.

1970-еллар башында бенгаллылар төбәк хисләренең йогынтысына ныграк дучар була. Алар, мөселман булудан бигрәк, үзләрен бенгаллылар буларак билгели башлый. Бангладеш дөньяви дәүләт буларак төзелә һәм Бангладеш Конституциясе дөньяви һәм демократик принципларны ныгыта.

Бангладеш 1971 елда Пакистаннан бәйсезлеккә ирешә һәм ул вакытта үткәрелгән гомуммилләт халык санын алу 71 миллион кеше яшәвен раслый. 1980 елда Бангладеш халкы 90,4 миллион кешегә кадәр арткан һәм шул вакыттан бирле мондый үсеш дистә еллар дәвамында теркәлгән.

1971 елда Бангладеш Конституциясе барлык диннәрне дә тигез дип игълан итә. Хөсәен Мөхәммәт Эршадның хәрби хөкүмәте 1988 елда ил конституциясенә исламны дәүләт дине итеп төзәтмәләр кертә.

## Оешмалар
Бангладеш Ислам Фонды (, ) — Бангладеш Дин эшләре министрлыгы каршындагы Ислам кыйммәтләрен һәм идеалларын тарату белән шөгыльләнүче һәм бу кыйммәтләр һәм идеаллар белән бәйле эшчәнлекне тормышка ашыручы хөкүмәт оешмасы булып тора. 1974 елда Бангладеш президенты  нигезләгән.

## Фотогалерея

File:Atia mosque (2).jpg|Атиа мәчете. Делдуар. 1609 елда төзелгән
File:Awesome look of Lalbagh Fort.jpg|  Хан Мөхәммәт Мридх мәчете. Лалбагх. 1705 ел
File:Jamalpur Zamindarbari Jame Mosque.jpg| Җамалпур мәчете. 1867 ел
File:Night View of Sylhet Shahi Eidgah.jpg| Шаһи Гайдгаһ мәчете. Силхет. 1782 ел
File: Tara-masjid.jpg| Йолдызлы мәчет. Дакка. 1987 ел


## Сылтамалар
*    Islam, Bengal    
*     Islam in Bangladesh
 
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Бангладешта ислам
Төркем:Бангладешта дин