open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лилия Азнабаева

**Азнабаева Лилия Фәрит кызы** (5 апрель 1963) — ССРБ һәм Россия галим-иммунологы. Медицина фәннәре докторы (2003), профессор (2012). Башкортстан Республикасының атказанган табибы (2013).

## Биографиясе
Лилия Фәрит кызы Азнабаева 1963 елның 5 апрелендә Уфада туа.

1986 елда Башкорт дәүләт медицина институтының санитария-гигиена факультетын тәмамлый.

1986 елдан  Г. Г. Куватов исемендәге Республика клиник дәваханәсенең клиника-диагностика лабораториясе иммунология бүлегендә  табиб булып эшли.

1996 елда Лилия Азнабаева «Кешенең иммунлык системасы һәм паратонзиллит вакытында аның үзгәрешләре» темасы буенча кандидатлык диссертациясе, 2002 елда докторлык диссертациясе яклый.

1996 елдан алып Башкорт дәүләт медицина университетында укыта башлый, 2004 елдан алып БДМУ оториноларингология кафедрасының профессоры вазифасын били.

2008 елдан алып Лилия Фәрит кызы Россия табигать фән академиясенең академигы була. 2012 елда иммунология кафедрасы буенча профессор дәрәҗәсенә ия була..

Азнабаеваның гыйльми эшләре иммунология, онкогематология мәсьәләләренә багышланган.

Лилия Фәрит кызы — 250‑дән артык гыйльми хезмәте бар.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Россия Федерациясе Сәламәтлек саклау министрлыгының мактау  билгесе (2008)
* Ватан фәнен үстерүдә уңышлары  өчен В.И. Вернадский медале (2008)
* Башкортстан Сәламәтлек саклау министрлыгының мактау билгесе (2010)
* Башкортстан Республикасының атказанган табибы (2013)

## Гыйльми хезмәтләре

* Иммунологические исследования в ринологии. 2‑е изд., перераб. и доп. Уфа, 2005 (автор.)
* Оториноларингология: национальное руководство. Мәскәү, 2008 (автор.)
* Иммунотерапия беталейкином в комплексно лечении больных гнойный риносинуситом с затяжным и хронически течением: Метод. рекомендации РФ. Санкт-Петербург, 2008 (автор.)
* Клинико-лабораторные критерии инфекционных осложнений у первичных больных острым лейкозом. 2017 (автор.)

## Сылтамалар

* Г. Ҡ. Ҡунафина тәрж. Азнабаева Лилия Фәрит кызы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Азнабаева Лилия Фәритовна – биография
* Азнабаева Лилия Фәрит кызы БДМУ рәсми сайтында 

Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:5 апрель көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Элисон Уильямсон

**Элисон Джейн Уильямсон** () - 1992 - 2012 елларда алты Олимпия уеннарында катнашкан Британия укчысы . Ул 2004 елгы җәйге Олимпия уеннарында бронза призеры. Бу казаныш Британия укчылары өчен 96 ел эчендә беренче була. Уильямсон җәядән ату буенча дөнья чемпионатында ике медаль яулый һәм 2010 елда Бердәмлек Уеннарында Англияне яклый, анда ул ике көмеш медаль яулауга ирешә.

Уильямсон 2012 елда Британия империясе орденының кавалеры була. Ул карьерасының тәмамлануын 2014-нче елда игълан итә.

## Биография
Элисон Уильямсон 1971 елның 3 ноябрендә Мелтон Моубрейда туган.  Ата-анасы ярдәме белән ул җиде яшендә ук ату белән таныша. Бу төр белән әтисе дә, әнисе дә шөгыльләнгәннәр. 2012 елга аның әтисе Британия җәядән атучылары  белән идарә итү советы президенты була, әнисе тренер булып эшләгән.  Ун яшендә, Уильямсон 1981 елгы Олимпия уеннарында көмеш медаль яулаган , һәм ундүрт яшендә ул үзенең беренче халыкара турнирга үтә.

1996 елгы җәйге Олимпия уеннарына җәмәгатьчелек игътибарын җәлеп итү өчен, Уильямсон Милли портрет галереясында бастыру өчен фотосессиядә ялангач катнаша. 2003-нче елда ул беренче тапкыр Милли Лотерея финанславын ала, бу аңа җәядән атуны башлангыч сыйныф укытучысы булып көндезге эш белән берләштерергә мөмкинлек бирә. Грантлар аңа 2006-нчы елда профессиональ спортчы булырга мөмкинлек бирә.

2012 елның маенда ул Олимпия факелы эстафетасында катнаша , Шропширдагы Мах-Венлок шәһәре аша (маршрутның уникенче көне) факел йөртүче булып хезмәт итә. Киләсе айда Уильямсон җәядән ату хезмәте өчен Британия Империясе ордены әгъзасы була. Орденга керү Корлеваның туган көнен билгеләп үтү белән туры килә.

Уильямсон Вил Конаганга 2013 елда кияүгә чыга. 

Шропширдагы Лонг Минд клубы әгъзасы була. Ул Аризона дәүләт университетын тәмамлаган. 2000-нче елда ул Ямайка йөгерүчесе Мерлин Оттига үзенең яраткан спортчыларының берсе дип атый.

## Искәрмәләр

Төркем:1971 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:2004 елгы җәйге Олимпия уеннары бронза призерлары
Төркем:3 ноябрь көнне туганнар
Кристина Эсебуа

**Кристина Эсебуа** () - Грузин укчысы, Олимпия укчылары бәйгесендә катнашучы. Ул дүрт Олимпия уеннарында катнашкан.

## 2004 Җәйге Олимпия уеннары
Эсебуа Грузияне 2004 елгы җәйге Олимпия уеннарында яклаган. Хатын-кызларның шәхси рейтингында ул 636 балл белән (72 ату) 22 нче урында бара. Беренче нокаут турында ул 43нче урында баручы Һиндстаннан Рина Кумарига  туры килә. Эсебуа матчны 153: 49 исәбе белән оттыра һәм ярышлардан китә.

## Җәйге Олимпия уеннары 2008
2008-нче елда Пекинда узган җәйге Олимпия уеннарында Эсебуа рейтинг турын 643 балл белән тәмамлый. Ул беренче турда Юки Хаяшины җиңеп, соңгы уенда 17 нче төшеп калучы була. 102:102 исәбе белән уйнап, җиңүне ачыклау өчен атыш кирәк була, анда Эсебуа тугыз очко җыя, Хаяши - сигез. Киләсе турда Эсебуаның көндәше Эльпида Романзи була, һәм матч нәтиҗәләре өстәмә тур ярдәмендә хәл ителергә тиеш була. Бу вакыт Романзи ун балл җыеп тугыз балл җыйган Эсебуаны узып киләсе раундына чыга.

## 2012 җәйге Олимпия уеннары
2012 җәйге Олимпия уеннарында Эсебуа рейтинг турыннан соң 34нче урында була. Ул беренче турда Денисс ван Ламунны җиңә, икенчесендә Ли Сун Дзинга җиңелә.

## Җәйге Олимпия уеннары 2016
Эсебуа Грузияне 2016-нчы Рио-де-Жанейрода узган Олимпия уеннарында яклый. Эсебуа Юлия Лобженидзе һәм Хатуна Нариманидзе белән берлектә команда ярышларында катнашалар. Грузин укчылары беренче турда Мексика җыелма командасына 0: 6 исәбе белән оттыралар. Беренче турдан соң 45нче булып, Эсебуа беренче турда Һиндстанлы Дипика Кумарига туры килә һәм 4:6 исәбе белән җиңелә.

## Искәрмәләр (үзгәртү)

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1985 елда туганнар
Төркем:19 март көнне туганнар
Зөлфия Гарипова

**Зөлфия Рәиф кызы Гарипова** (1969 елның 20 ноябре, Казан, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия самбочысы һәм дзюдочы. Самбо буенча Европа чемпионы, дзюдо буенча Европа чемпионатының бакыр призеры. Дзюдо буенча Россиянең халыкара класслы спорт остасы. Югары категорияле тренер.

## Тормыш юлы
1969 елның 20 ноябрендә Казан шәһәрендә туа. «Россия Юность» (Казан) физкультура-спорт берләшмәсе клубы өчен чыгыш ясый.

1990 елда Япониядә халыкара турнир призеры була. 1996 елда Атлантада узган җәйге Олимпия уеннарында катнаша. Олимпиаданың беренче көрәшендә Кытай вәкиле Лю Чуангка җиңелә һәм алдагы көрәштән төшеп кала. 1994 елда Мәскәүдә узган студентлар арасында самбо буенча Дөнья чемпионатында беренче урынны яулый. 1996 елда Япониядә узган дзюдо буенча Дөнья чемпионаты көмеш призеры.

2018 елда «Татарстан Республикасының Атказанган физик культура һәм спорт хезмәткәре» дигән мактаулы исем бирелә.

Спорт карьерасын тәмамлый. «Ак Барс» көрәш сараенда (Казан) дзюдо һәм самбо буенча тренер булып эшли.

## Спорт казанышлары

* Студентлар арасында самбо буенча Дөнья чемпионаты — 1 урын;
* Самбо буенча Европа чемпионаты — 1 урын;
* Дзюдо буенча Дөнья чемпионаты — 2 урын;
* Хатын-кызлар арасында дзюдо буенча БДБ чемпионаты — 3 урын;
* 1994 елда дзюдо буенча Россия чемпионаты — 2 урын;
* 1996 елда дзюдо буенча Россия чемпионаты — 3 урын;
* 1996 елда Атлантада узган җәйге Олимпия уеннары — 7 урын.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 

Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1969 елда туганнар
Төркем:20 ноябрь көнне туганнар
Төркем:Россиянең халыкара спорт осталары
Хәбиб Миначев

**Хәбиб Миначевич Миначев** (1908 елның 11 декабре, Кыр Бикшеге, Сембер губернасы, Россия империясе — 2002 елның 25 марты, Мәскәү, Россия) — Совет һәм Россия галиме, ССРБ Фәннәр Академиясе академигы, Россия Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы, Башкортостан Республикасы Фәннәр академиясенең мактаулы академигы.

## Тормыш юлы
Хәбиб Миначев 1908 елның 11 декабрендә Сембер губернасының Кыр Бикшеге авылында туа. Милләте буенча татар. Башлангыч белемне авыл җидееллык мәктәбендә ала.

1927 елда Мәскәүгә күчеп килә. 1929 елдан 1933 елга кадәр Мәскәү дәүләт университеты каршындагы эш факультетында укый.

1939 елда Мәскәү дәүләт университетының химия факультетын тәмамлый һәм кече фәнни хезмәткәр вазыйфасында Зелинский исемендәге органик химия институтында эшли башлый. 1942 елның сентябрендә армиягә алына. 1944 елдан СБКФ әгъзасы.

Сугыштан соң Зелинский институтында эшен дәвам итә. 1950 елда өлкән фәнни хезмәткәр вазыйфасын ала. 1955—1977 елларда фәнни эш буенча директор урынбасары булып эшли.

1963 елда Хәбиб Миначев Зелинский институтында сирәк һәм таралган элементларда катализ лабораториясен оештыра, аны 1990 елга кадәр җитәкли.

1972 елның 28 ноябрендә ССРБ Фәннәр академиясенең «техник органик химия» белгечлеге буенча әгъза-корреспонденты итеп сайлана. 1979 елның 15 мартында — «органик химия» белгечлеге буенча академик.

2002 елның 25 мартында вафат була. Мәскәү өлкәсенең Одинцово районы Луцино авылы зиратында җирләнгән.

## Бүләкләр

* 1945 — «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале;
* 1967 — «Хөрмәт Билгесе» ордены;
* 1977 — ССРБ Дәүләт премиясе (төркем составында);
* 1983 — «Хезмәт ветераны» медале;
* 1985 — II дәрәҗә Ватан сугышы ордены;
* 1998 елның 13 октябре — Россия Федерациясе Президентының Рәхмәт хаты — *фәнни эшчәнлектәге казанышлары өчен.*

## Хәтер
Чабаксар шәһәрендә урам Хәбиб Миначев исеме белән аталган.

## Искәрмәләр

Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:ВДНХ алтын медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Химия фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:2002 елда вафатлар
Төркем:25 март көнне вафатлар
Төркем:Сембер губернасында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1908 елда туганнар
Төркем:24 декабрь көнне туганнар
Тимур Сираҗиев

**Тимур Альберт улы Сираҗиев** (1978 елның 23 декабре, Казан, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия журналисты, «Первый канал» телеканалы алып баручысы.

## Тормыш юлы

Тимур Сираҗиев 1978 елның 23 декабрендә Казанда туа. Казанның 80 нче урта мәктәпне тәмамлагач, Киров исемендәге Казан дәүләт технология университетына укырга керә. 2001 елда университетның социаль-икътисад факультетын «дәүләт идарәсе менеджеры» юнәлеше буенча тәмамлый. Икенче курста үзен журналистикада сынап карый, «Татарстан яшьләре» газетасында эшли башлый.  

1999 елдан 2004 елга кадәр «Эхо Москвы в Казани» радиосының баш мөхәррире. 2004—2006 елларда «Эфир» телекомпаниясенең журналисты һәм алып баручысы булып эшли. Яңалыклар программаларын әзерләгән һәм алып барган, мәгълүмати һәм проблемалы репортажлар булдырган. 2006—2007 елларда — «Петербург» ТРКның үз корреспонденты. 2007 елдан 2008 елга кадәр «Вести» телеканалының (ВГТРК «Россия») Казаннан мәгълүмати чыгарышларны алып баручы.
  
2008 елда Тимур Сираҗиев «Первый канал»га эшкә урнаша.

2014 елда «журналист бурычын үтәгәндә профессионализм һәм батырлык өчен» номинациясендә Луганск һәм Донецк өлкәләрендә ясалган репортажлар өчен ТЭФИ лауреаты була.
  
2017 елда Тимур Сираҗиев Казан марафоны илчесе була.

2018 елда Бөекбритания массакүләм мәгълүмат чаралары Тимур Сираҗиевны шпионажда гаепләгәннәр. «Первый канал»да  чыккан Бөекбритания Кораллы көчләренең 77 нче бригадасының аерым бүлекчәсе турында репортаж җәнҗал өчен сәбәп була. 

2019 елның июленнән августына кадәр «Первый канал»да «Время покажет» программасын алып барган.
  
Зөлфия Фасхутдиновага өйләнгән булган.

## Искәрмәләр



Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Русия журналистлары
Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар
Илинден-Преображенско фетнәсе

**Илинден-Преображенско фетнәсе**, яисә 1903 елның август - октябрь айларында **Илинден күтәрелеше** (, *Ilindensko-Preobraobensko vǎstanie* ; Macedonian   , *Илинденско востаны* ;    , *Эксегерси то Илинден)*, Османлы империясенә каршы оешкан фетнә, ул Эчке Македония-Адрианополь Революцион Оешмасы тарафыннан әзерләнгән һәм башкарылган,  Macedгары Македония-Адрианополь Комитеты ярдәме белән. Фетнә исеме *Ильян*, Ильяс көннәренең исеме, һәм *Трансфигурация* дигәнне аңлата торган Преображениягә карый . Фетнә август башыннан октябрь ахырына кадәр дәвам итте һәм Көнчыгыш Кара диңгез ярыннан Охрид күле ярларына кадәр киң территорияне үз эченә алды. 

Македония өлкәсендәге фетнә Монастир Вилайетның үзәк һәм көньяк-көнбатыш өлешләренең күбесенә кагылды, нигездә җирле болгар крестьяннары     һәм ниндидер дәрәҗәдә Төбәкнең ароман халкы. Крюшево шәһәрендә вакытлыча хакимият төзелде, анда гыйсъянчылар 12 августта ун көннән соң *басып алынган Крушево Республикасын* 19 августта, Адрианополь Вилайетында Болгар крестьяннары белән тыгыз бәйләнгән күтәрелеш Странджа тауларында зур мәйданны азат итүгә, һәм Вассиликода, *Странджа Республикасында* вакытлыча хөкүмәт булдыруга китерде. Бу төрекләр тарафыннан куылганчы егерме көн дәвам итте. Фетнә шулай ук Косово һәм Салоника вилайетларын да урап алды.

Фетнә башлангач, аның перспективалы потенциаль лидерларының күбесе, шул исәптән Иван Гарванов һәм Гоце Дельчев, Османлылар кулга алынган яки үтерелгән булган, һәм берничә ай эчендә тырышлык туктатылган. Исән калганнар киләсе берничә ел дәвамында төрекләргә каршы партизан кампаниясен дәвам иттеләр, ләкин иң зур тәэсире - ул Европа державаларын Османлы солтанын Европада христиан субъектларына тагын да татулаштырырга тиешлегенә ышандырырга этәрде.

## Искәрмәләр

Төркем:Болгария тарихы
Төркем:Күтәрелешләр
Төркем:Македония тарихы
Төркем:Госман империясе тарихы
Җәүдәт Миннәхмәтов

**Җәүдәт Мидхәт улы Миннәхмәтов** (1955 елның 23 июне, Тимершык, Саба районы, Татарстан АССР, РСФСР, ССРБ) — Россия хуҗалык һәм җәмәгать эшлеклесе. «Татарстан Республикасының газлаштыру, энергияне сак тоту технологияләре һәм инженерлык челтәрләрен үстерү фонды» ДКУ генераль директоры. Халыкара класслы спорт остасы,  Татарстан Республикасының атказанган төзүчесе (2016).

## Тормыш юлы
Җәүдәт Миннәхмәтов 1955 елның 23 июнендә Татарстан АССРның Саба районы Тимершык авылында күп балалы гаиләдә туа. Әтисе — Мидхәт — авыл советы секретаре, иминият агенты; әнисе — Шәмсүнә. 1974—1985 елларда студентлар төзелеш отрядларында эшли, төзелеш бригадаларын җитәкли.

1978 елда «галим-ветеринария табибы» белгечлеге буенча Казан дәүләт ветеринария институтын, 1998 елда «финанслар һәм кредит» белгечлеге буенча Мәскәү кулланучылар кооперациясе университетын тәмамлый.

1979—1986 елларда Казан шәһәренең җәмәгать туклануы идарәсе системасында эшли. 1986 елдан 1990 елга кадәр «Казан» ресторанын җитәкли.

1990—1996 елларда — Арча район кулланучылар җәмгыяте идарәсе рәисе, халык депутатларының район Советы депутаты. 

1996—1998 елларда — Биектау районы администрациясе башлыгы, Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты

1998 елның июленнән «Татарстан Республикасының газлаштыру, энергия саклаучы технологияләр һәм инженерлык челтәрләрен үстерү фонды» ДКУ генераль директоры. 2001 елда өлкән улы Ирек Миннәхмәтов белән бергә Татарстанда «Казан даруханәләре» даруханәләре челтәре төзи.

2006 елдан «Россия Көрәш федерациясе» гомумроссия иҗтимагый оешмасын җитәкли.

## Гаилә
1979 елда өйләнгән. Хатыны Фәридә белән бергә өч бала үстерә.

Улы — Ирек (1980—2020), «Татспиртпром» АҖ генераль директоры, эшмәкәр, спортчы. Россиянең спорт остасы.

Кызы — Лилия (1987), эшмәкәр.

Улы — Радик (1988), «Казан-Арена» АҖ генераль директоры, спортчы. Россиянең спорт остасы.

## Бүләкләр

* 2003 — Татарстан Республикасы Финанс Министрлыгының Рәхмәт хаты — *Татарстан Республикасы финанс системасында намуслы һәм мактауга лаек хезмәте өчен.*
* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;
* 2015 — «Фидакарь хезмәт өчен» медале;
* 2016 — «Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе» мактаулы исеме

## Искәрмәләр

Төркем:Казан спортчылары
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:23 июнь көнне туганнар
Сабакай (күл)

**Сабакай күле** — Татарстанның Яшел Үзән районыда  Улитино авылы янында урнашкан күл.
## География

Күл Яшел Үзән районы Улитино авылыннан 0,9 км көнчыгыштарак Идел елгасының уңъяк ярында урнашкан.

Су көзгесенең мәйданы 0,09 га.  Озынлыгы һәм киңлеге 30 х 30 м. Күлнең уртача тирәнлеге 3,9 м, иң зур тирән урыны 7,2 м..

## Гидрография

Кулдә су күләме 35 000 метр куб. Күлнең формасы түгәрәк, җир асты сулары исәбенә тотырыклы туена.

Күл карст процеслары нәтижәсендә барлыкка килгән. Күлнең суы йомшак. Күл суының үтә күренмәлелеге 80 см. 
.

## Хуҗалыкта файдалану
Су  хуҗалык-көнкүреш ихтыяҗларында, ял итү өчен файдаланыла.
Татарстан АССР Министрлар Советының 1978 елның 10 гыйнварындагы 25 номерлы карары һәм Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының 2005 елның 29 декабрендәге 644 номерлы карары белән региональ әһәмияттәге табигый һәйкәл дип танылды
## Чыганаклар
Татарская энциклопедия: В 6 т /Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской Энциклопедии
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 

Төркем:Әлифба буенча күлләрТөркем:Яшел Үзән районы күлләреТөркем:Татарстан табигый һәйкәлләре
Хана Варшавская

**Варшавская Хана Леопольдовна** (11 июнь 1921 ел — 5 сентябрь 2006 ел), театр актеры, 1965-1985 елларда Республика рус драма театры актрисасы. Бөек Ватан сугышында катнашучы. 1950 елдан ССРБ Театр эшмәкәрләре берлеге әгъзасы. Башкорт АССРның халык артисты (1981). 2-нче дәрәҗә Ватан сугышы (1985) һәм «Мактау  Билгесе» (1975) орденнары кавалеры. ССРБ-да ГДР драма сәнгате фестивале дипломанты (Мәскәү, 1975). 

## Биография
Хана Леопольдовна (Юдит-Липовна) Варшавская 1921 елның 11 июнендә Екатеринослав (Днепропетровск, Украина) шәһәрендә икмәк пешерүче гаиләсендә туган. Хана Варшавская Днепропетровск театр училищесында укый, ләкин Бөек Ватан сугышы башлангач, эвакуациягә китә. 1942 елның апрелендә хәрби хезмәткә алына, фронтта телефонист булып хезмәт итә. Сугыш вакытында булачак тормыш иптәше Леонид Владимирович Левитин белән фронтта очраклы гына фронтка каптырма барган ике эшелон туктап торганда таныша. 1947 елда Леонид Левитин демобилизацияләнә. Яшьләр Башкорт театр-сәнгать училищесына укырга керә. 1948 елда Х.Варшавская А. П. Новоскольцев курсын тәмамлый. Варшавская белән Левитин Златоуст, Сызрань, Архангельск шшәһәрләре театрларында, 1965-1985 елларда Уфа шәһәрендә Республика рус драма театрында эшли. Леонид Левитин Республика рус драма театрының баш режиссеры була.

Артистка сәхнәдә бирелеп уйный, тамашачылар аны һәрчак көтеп ала. Хана Варшавская йөздән артык роль башкара: Дульская («Мораль пани Дульской», авторы Г.Запольская), Надежда Коломийцева («Последние», М.Горьковское), Бернарда Альба («Дом Бернарды Альбы», Ф.Гарсия Лорка) һәм башкалар.  Аның башкаруында төрле пландагы, төрле характердагы рольләр туа. Ул тирән кичерешләргә сәләтле, якыннары, яраткан кешеләре өчен җанын фида кылырга әзер геройларны уйный: Амалия («Разбойники», Ф.Шиллер), Аннушка («На бойком месте», А. Н. Островский), Зөмрәт («Изданная», Илшат Йомагуловның «Нәркәс» драмасы буенча). Аңа бигрәк тә көчле характерлы, кайсы вакытта авыр сайлау алдында торган геройлар ролен ышанып тапшыралар: Василиса Волохова («Царь Федор Иоаннович», А. К. Толстой), Анна Фирлинг (««Мамаша Кураж и её дети», Б.Брехт) һәм башкалар.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкорт АССРның халык артисты (1981).
* Башкорт АССРның атказанган артисты (1971).
* II дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985).
* Мактаулы Билгесе ордены (1975).
* ССРБда элекке ГДР драма сәнгате фестивале дипломанты (Мәскәү, 1975).

* Башкорт энциклопедиясе — Варшавская Хана Леопольдовна 
Төркем:БАССР атказанган артистлары
Төркем:БАССР халык артистлары
Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:2006 елда вафатлар
Төркем:5 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:1921 елда туганнар
Төркем:11 июнь көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Рәйлә Азнакаева

**Азнакаева Рәйлә Шәрәфи кызы** (18 октябрь 1952 ел) — җырчы һәм югары мәктәп хезмәткәре, 1983 елдан Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясе солисты һәм бер үк вакытта 1997 елдан Уфа дәүләт сәнгать институтында педагог. Башкортстан Республикасының халык артисты (1992).

## Биографиясе
Рәйлә Шәрәфи кызы Азнакаева 1952 елның 18 октябрендә Ырынбур өлкәсе Куандык шәһәрендә туган.

1982 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын (Р. Г. Галимуллина классы) тәмамлый.

1983 елдан башлап Башкорт дәүләт филармониясендә эшли. Россия һәм Алмания буйлап гастрольләрдә чыгыш ясый .

1997 елдан Уфа дәүләт сәнгать институтында укыта — вокал сәнгате кафедрасы доценты.

## Вокал фиркасе
Чит ил композиторлары Дж. Верди, Дж. Россини, И.Штраус һ. б. вокаль әсәрләрен башкара.

Ватан композиторлары А. А. Алябьев, Х. Ф.Әхмәтов, А. Е. Варламов, З. Г. Исмәгыйлев, С. В. Рахманинов, С. Г. Садикова, Р. М. Яхин һ. б. вокаль әсәрләрен башкара.

Рәйлә Шәрәфи кызы  киң диапазонлы җырчы. Аның җыр башкару манерасы моңлы булуы белән аерылып тора. Виртуоз техникага ия булган җырчы җыр башкару стилен нечкә тоя. Ул милли традицияләр белән классик вокал үзенчәлекләрен оста берләштереп башкорт халык җырларын башкара.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан халык артисты (1992)

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Башкирская энциклопедия. К. 1 (А-В). Уфа, 2005. С. 76-77.
* А. Докучаева Бирелде миңа җырларга // Ватандаш. — 2002. — № 12. — с. 166-169.

## Сылтамалар

* Ырынбур башкортлары 

Төркем:Ырынбур өлкәсендә туганнар
Төркем:Шәхесләр:Башкортстан
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Башкортстан югары уку йортларын тәмамлаучылар
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1952 елда туганнар
Төркем:18 октябрь көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Наил Сәйфетдинов

*
*'Наил Сәйфетдинов''' - актер.  1961 елның 22 сентябрендә ТАССРның  Балтач районы  Кили авылында туган. 1983 елда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтын тәмамлый. 1983-1985 елларда хәрби хезмәттә. 1999 елдан Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театрында артист булып эшли. 2018 елда Татарстанның атказанган артисты исеме бирелә.  
## Театрда сәхнәләштергән рольләре
* Режиссер Жуков  - «Җырлап керәбез, җырлап чыгабыз» Х. Ибраһим, А. Хәмзин 
* Идән юучы - «Өч хатын белән тормыш» Г. Исхакый
* Миңлебай - «Ил» К. Тинчурин  
* Официант - «Мөхлис һәм Иблис» Х. Ибраһим 
* Корифей  - «Сөеклем минем» Л. Дюрко, Х. Гәйнетдин   
* Шәкүр - «Кыз урлау» М. Кәрим 
* Гыйльфан - «Яшьлек белән очрашу» Т. Миңнуллин 
* Хәбибулла - «Хатыным-алтыным» Х. Ибраһим  
* Аксакал  - «Ай тотылган төндә» М. Кәрим  
* Нәҗип - «Кызлар кызык итәләр» Т. Миңнуллин  
* Илһам  -  «Патша кызы һәм җырчы» Р. Корбан  
* Хабил - «Җир уллары трагедиясе» Һ. Такташ   
* Вардегес  - «Бергенәм-гөлгенәм» М. Садыйкова  
* Әптери  - «Әптери солдат маҗаралары» Ш. Фәрхетдинов  
* Гамир  - «Шулай булды шул» Т. Миңнуллин  
* Бабай - «Тылсымлы җырчы» Ш. Фәрхетдинов  
* Кәримҗан - «Яра» А. Гыйләҗев (М. Гыйләҗев инсценировкасы)
* Бәндә - «Соңгы төн» И. Юзеев 
* Песи - «Шаян песи» Л. Кожевников  
* Нурислам - «Бакча караклары» З. Гыймаев  
* Хөснул - «Бүре каны» Н. Гыйматдинова (Р. Галиев, З.Гыймаев инсценировкасы)
* Хисмәт  - «Әйдә барыйк, кызлар карыйк» Р. Вәлиев  
* Нургали - «Син мине күрәсеңме?» Т. Миңнуллин  
* Бытбылдык - «Тиле яшьлек» И. Абдуллин   
* Иршат - «Алпамыш алпавыты» Т. Миңнуллин 
* Галләм - «СыСыСыРда ясалган…нар» Л. Лерон  
* Кабер казучы - «Гөнаһлы мәхәббәт өрәге» А. Иванов (Р. Галиев, З Гыймаев инсценировкасы)
* Нияз - «Хәерле юл!» И. Зәйниев
* Бәчке - «Гөргөри кызын бирә» Т.Миңнуллин
* Шүрәле - «Шомбай маҗаралары» Р.Валиев  
* Азанчы, мөнәҗәтче  - "Кадер кичәсе”  Р. Галиев 
* Шүрәле - «Ки-кри-күк!!! Кайда икән балалар?» (Яңа ел тамашасы) 
* Иван - «Бирнәсез кыз» А.Островский
* Җир иясе - «Сихерче» Н.Гыйматдинова (Р.Мөхәммәтшин инсценировкасы)
* Бүре - «Һау-һау-һау» Т.Миңнуллин
* Васька -  «Алаша» Л.Толстой (Р.Зәйдулла инсценировкасы)
* Алымкул, Җорбәк - «Нәгыймә» Р. Зәйдулла
* Әсхәт - «Ә таңнар гүзәл тынлыкта иде...» Б.Васильев (И. Мөхәммәтгалиев инсценировкасы)
* Даян - «Калдырма, әни!» А.Баймөхәмәтов (А. Ишбулдина инсценировкасы)
* Гармунчы - «Озын-озак балачак» М. Кәрим
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Наил Шәрипҗан улы Сәйфетдинов . Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Шәхесләр:Түбән Кама татар драма театры
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Альберт Ибраһимов (1961)

*
*'Альберт Ибраһимов''' - актер.  1961 елның 6 маенда БАССРның Авыргазы районы Мостафа авылында туган.  1979 – 1981 елларда хәрби хезмәттә.  1987-1989 елларда Әлмәт татар дәүләт драма театрында артист булып эшли. 1990 елда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтын тәмамлый. 1999 елдан Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театрында артист булып эшли. 2014 елда Татарстанның атказанган артисты исеме бирелә.  
## Театрда сәхнәләштергән рольләре
* Амбал - «Җырлап керәбез, җырлап чыгабыз» Х. Ибраһим, А. Хәмзин 
* Хәйретдин  - «Сау бул, дип, әйтә алмыйм!» Ф. Абдуллин 
* Староста - «Өч хатын белән тормыш» Г. Исхакый
* Гаделгәрәй - «Ил» К. Тинчурин 
* Амбал  - «Мөхлис һәм Иблис» Х. Ибраһим  
* Сакчы  - «Сөеклем минем» Л. Дюрко, Х. Гәйнетдин  
* Котлыәхмәт - «Кыз урлау» М. Кәрим  
* Геннадий Бакирович - «Хатыным-алтыным» Х. Ибраһим  
* Ялчыгол - «Ай тотылган төндә» М. Кәрим  
* Ризван  - «Кызлар кызык итәләр» Т. Миңнуллин  
* Патша - «Патша кызы һәм җырчы» Р. Корбан 
* Канун - «Җир уллары трагедиясе» Һ. Такташ  
* Локман - «Бергенәм-Гөлгенәм» М. Садыкова 
* Патша - «Әптери солдат маҗаралары» Ш. Фәрхетдинов 
* Әхәт  - «Шулай булды шул» Т. Миңнуллин  
* Бүре  - «Тылсымлы чыршы» Ш. Фәрхетдинов  
* Шәкүр  - «Яра» А. Гыйләҗев, М. Гыйләҗев инсценировкасы
* Автор  - «Мәдинәм-гөлкәем» Т. Миңнуллин  
* Төрмә хуҗасы  - «Соңгы төн» И. Юзеев  
* Хуҗа  - «Шаян песи» Л. Кожевников  
* Сабир - «Бакча караклары» З. Гыймаев  
* Мөхәррир - «Бүре каны» Н. Гыйматдинова (Р. Галиев, З.Гимаев инсценировкасы)
* Гали бабай - «Сандугач сайрар җир!» Р. Сәгъди 
* Бүре  - “Көзге әкият” В. Илюхов 
* Айтуган - «Алпамыш алпавыты» Т. Миңнуллин   
* Самат  - «СыСыСыРда ясалган..нар» Л. Лерон 
* Денис Макшеев (өлкән яшьтә) - «Гөнаһлы мәхәббәт өрәге» А. Иванов (Р. Галиев, З.Гыймаев инсценировкасы)
* Карак - “Кадер кичәсе" Р. Галиев
* Кыш бабай - «Ки-кри-күк!!! Кайда икән балалар?» (Яңа ел тамашасы)
* Галимҗан - «Сихерче» Н.Гыйматдинова (Р.Мөхәммәтшин инсценировкасы)
* Җенкуштанов - «Карурман аша»  Р. Галиев
* Бүре - «Һау-һау-һау» Т.Миңнуллин
* Сәлимхан - «Нәгыймә» Р. Зәйдулла
* Максим Петрович - «Калдырма, әни!» А.Баймөхәмәтов (А. Ишбулдина инсценировкасы)
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Альберт Хәмзә улы Ибраһимов . Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Шәхесләр:Түбән Кама татар драма театры
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Әлмәт татар дәүләт драма театры
Римма Амангилдина

**Амангилдина Римма Зәйнетдин кызы** (1 март 1972 ел) — җырчы, Башкортстан Республикасының Халык артисты (2012).

## Биографиясе
Римма Зәйнетдин кызы Амангилдина 1972 елның 1 апрелендә Башкорт АССРның (1992 елдан Башкортстан) Әбҗәлил районы Хәлил авылында туган.

1993 елда — Уфа сәнгать училищесын (Ф. Ф. Сәгыйтова класы), 1995 нче елда Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлый.

Хезмәт эшчәнлеген  1993 елда Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясендә башлый. Озак вакыт «Ядкәр» фольклор төркемендә эшли.

## Вокал партияләре
Башкорт халык җырлары  «Зәлифәкәй», «Сәлимәкәй», «Сырдарья», «Түгәрәккәй күл», «Уйнат гармуннарыңны»; Х. Ф. Әхмәтов, З. Г. Исмәгыйлев, К. Ш. Кәримов, С. Ә. Низаметдинов, Н. Г. Сабитов, Р. Х. Сәхәветдинова, А. Б. Туктагулов һәм башка авторларның җырларын һәм романсларын башкара.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының халык артисты (2012)
* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (2006)

## Сылтамалар

* Бәйләнештә социаль челтәрендә шәхси бите
* Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт Дәүләт Филармониясе сайтында биографиясе 
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Башкортстан югары уку йортларын тәмамлаучылар
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Әбҗәлил районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1972 елда туганнар
Төркем:1 апрель көнне туганнар
Малагаси теле

**Малагаси теле** яки **Мальгаш теле** ул Мадагаскарның рәсми телләрнең берсе һәм милли теле. Ул стандартлаштырылган тел, күбесенчә үзәк югары тауларында сөйләшелә торган диалекттан чыгарылган. Бу Малай-Полинезия телләренең иң көнбатыш теле. Төгәлрәк ул "Гран Барито" тармагына карый, бу телләрдә Калимантанда, Борнео утравының Индонезия өлешендә, хәзерге Банджармасин төбәгендә сөйләшәләр, аларга ма'аньян, самиһим, душун деяһ һәм "диңгез күчмәләре" дип аталган халык Баджау теле керә. Ул төбәктә хәзер доминант тел булып Малайя теле тора ул башка Малайя-Полинезия тармагына карый. Малагаси телендә шулай ук Майоттада Сибуши исеме астында якынча егерме авылда сөйләшәләр.
## Шулай ук карарга мөмкин
Малагаси Википедиясе
Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Фарил Вафиев

**Фарил Вафиев** - актер.  1961 елның 24 гыйнварендә Пермь өлкәсе Октябрь районы Ишим авылында туган. 1982-1984 елларда хәрби хезмәттә. 1999 елда Казан театр училищесын тәмамлый.  1990 елдан Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театрында артист булып эшли. 2008 елда Татарстанның атказанган артисты исеме бирелә.  
## Театрда сәхнәләштергән рольләре
* Низам — «Кызлар кызык итәләр» Т. Миңнуллин
* Зөфәр — «Яшьлек белән очрашу» Т. Миңнуллин 
* Альберт — «Адашкан чәчәкләр» Г. Каюмов 
* Язмыш — «Мәдинәм-гөлкәем» Т. Миңнуллин 
* Казбек — «Итәкле кияү» Аманулла 
* Ярулла — «Бәхетеңне кәҗә сөзсә» Г. Каюмов 
* Мингерәуф — «Карурман аша» Р. Галиев 
* Хәким — «Зәхмәт» З. Хәким 
* Апуш — «Бәхетле килен» Х. Ибраһим 
* Әти — «Үги кыз» А. Әхмәт 
* Дамдинов — «Җырлап керәбез, җырлап чыгабыз» Х. Ибраһим, А. Хәмзин 
* Йорт иясе — «Яңа ел хикмәтләре» Х. Ибраһим 
* Шах — «Әти диясем килә» А. Хәсәнов
* Шакир — «Өч хатын белән тормыш» Г. Исхакый 
* Җантимер — «Ил» К. Тинчурин 
* Фәрук — «Сау бул, дип, әйтә алмыйм» Ф. Абдуллин 
* Амбал — «Мөхлис һәм Иблис» Х. Ибраһим 
* Эгоист — «Сөеклем минем» Л. Дюрко, Х. Гәйнетдинов 
* Кабан — «Канатлы бозау» Х. Ибраһим 
* Дәүләтбай — «Кыз урлау» М. Кәрим 
* Мингазиз — «Хатыным-алтыным» Х. Ибраһим 
* Дивана — «Ай тотылган төндә» М. Кәрим 
* Вәзир — «Патша кызы һәм җырчы» Р. Галиев 
* Канун — «Җир уллары трагедиясе» Һ. Такташ 
* Гариф — «Бергенәм-Гөлгенәм» М. Садыкова  
* Беркүзле — «Әптери солдат маҗаралары» Ш. Фархутдинов  
* Әүхәт — «Шулай булды шул» Т. Миңнуллин  
* Үрдәк — «Тылсымлы чыршы» Ш. Фархутдинов 
* Мөхәммәт — «Яра» А. Гыйләҗев (М. Гыйләҗев инсценировкасы) 
* Башкисүче — «Соңгы төн» И. Юзеев 
* Милиционер — «Бакча караклары» З. Гыймаев  
* Рәхмәтулла Хөрмәтуллович — «Кияүле кызлар кияве» Т. Миңнуллин 
* Бүре, Бүре каны — «Бүре каны» Н. Гыйматдинова (Р. Галиев, З.Гыймаев инсценировкасы) 
* Хаммат — «Әйдә барыйк, кызлар карыйк» Р. Вәлиев  
* Марат — «Сандугач сайрар җир» Р. Сәгъди  
* Галимҗан — «Алпамыш алпавыты» Т. Миңнуллин 
* Рифат — «СыСыСыРда ясалган…нар» Л. Лерон  
* Хәмит — «Хәерле юл!» И. Зайниев 
* Хәким — «Кадер кичәсе» Р. Галиев
* Гаврило - «Бесприданница»А.Островский
* Садыйк -  «Сихерче» Н. Гыйматдинова (Р. Мөхәммәтшин инсценировкасы)
* Наданов - «Карурман аша» Р. Галиев
* Гайрәтле - «Һау-һау-һау» Т. Миңнуллин
* Азраил - «Әлдермештән Әлмәндәр» Т. Миңнуллин
* Җомарт, Тошчәйнәр - «Нәгыймә» Р. Зәйдулла
* Майор - Ә таңнар гүзәл тынлыкта иде...» Б.Васильев (И. Мөхәммәтгалиев инсценировкасы)
* Гыйззәт, Ильясның әтисе - «Калдырма, әни!» А.Баймөхәмәтов (А. Ишбулдина инсценировкасы)
* Исхак - «Озын-озак балачак» М.Кәрим
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Фарил Фәиз улы Вафиев. Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган артистлары  
Төркем:Шәхесләр:Түбән Кама татар драма театры
Төркем:Казан театр укуханәсен тәмамлаучылар
Рәис Галиев

*
*'Рәис Галиев*', Рәис Әхмәдулла улы Галиев (*1955 елның 6 июле, СССР, РСФСР,  ТАССР, Чирмешән районы Иске Кади'') ― драма актеры. 1981―1992 елларда Әлмәт татар дәүләт драма театры, 1992 елдан Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры артисты. Татарстанның атказанган артисты (2009), Зәкия Туешева исемендәге премия лауреаты (2024).

## Тәрҗемәи хәле
1955 елның 6 июлендә ТАССРның  Чирмешән районы Иске Кади авылында туган. 1974―1976 елларда хәрби хезмәттә. 1981 елда Казан театр училищесын тәмамлагач, Әлмәт татар дәүләт драма театрында эшли. 1992 елдан Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театрында артист булып эшли. 

## Театрда сәхнәләштергән рольләре
* Низам -  «Кызлар кызык итәләр» Т. Миңнуллин  
* Зөфәр - «Яшьлек белән очрашу» Т. Миңнуллин  
* Психолог - «Адашкан чәчәкләр» Г. Каюмов  
* Исхак - «Мәдинәм-гөлкәем» Т. Миңнуллин  
* Гәрәз - «Итәкле кияү» Аманулла 
* Гыйлметдин - «Зәхмәт» З. Хәким
* Кыш Бабай - «Яңа ел хикмәтләре» Х. Ибраһим  
* Авыл малае - «Кыз урлау» М. Кәрим 
* Аксакал - «Ай тотылган төндә» М. Кәрим  
* Патша - «Патша кызы һәм җырчы» Р. Галиев 
* Идея, Газазил   - «Җир уллары трагедиясе» Һ. Такташ  
* Локман - «Бергенәм-Гөлгенәм» М. Садыкова 
* Нургали - «Шулай булды шул» Т. Миңнуллин 
* Кыш Бабай - «Хуш киләсең, Яңа ел!» Р. Әюпов, Ш. Бариев  
* Сөләйман - «Яра» А. Гыйләҗев (М. Гыйләҗев инсценировкасы)
* Тиран - «Соңгы төн» И. Юзеев
* Галикәй - «Бакча караклары» З. Гыймаев 
* Рәхмәтулла Хөрмәтуллович - «Кияүле кызлар кияве» Т. Миңнуллин  
* Кәрим - «Бүре каны» Н. Гыйматдинова (Р. Галиев, З.Гыймаев инсценировкасы)
* Бабай - «Сандугач сайрар җир!»  Р. Сәгъди 
* Гәрәй - «Син мине күрәсеңме?» Т. Миңнуллин 
* Иртуган - «Алпамыш алпавыты» Т.Миңнуллин 
* Хөббел - «СыСыСыРда ясалган…нар» Л.Лерон 
* Павел Демидов - «Гөнаһлы мәхәббәт өрәге» А. Иванов, Р. Галиевның инсценировкасы.
* Самат - «Хәерле юл!» И.Зәйниев
* Гөргөри – “Гөргөри кызын бирә” Т. Миңнуллин
* Язмыш - «Кадер кичәсе» Р.Галиев
* Мокий Парменыч Кнуров - «Бирнәсез кыз» А.Островский
* Наданов - «Карурман аша» Р.Галиев
* Искәндәр - «Әлдермештән Әлмәндәр» Т.Миңнуллин
* Хәмзә - «Нәгыймә» Р.Зәйдулла

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2009 ― Татарстанның атказанган артисты 
* 2024 ― Зәкия Туешева исемендәге премия
  
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәис Әхмәдулла улы Галиев . Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Шәхесләр:Түбән Кама татар драма театры
Төркем:Казан театр укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Әлмәт татар дәүләт драма театры
Төркем:Зәкия Туешева премиясе лауреатлары
Миңниса Бәкерова

**Бәкерова Миңниса Миңлевәли кызы** (27 декабрь 1947 ел) — башкорт  театр актеры. Башкортстан Республикасының халык  артисты (1995)

## Биографиясе
Миңниса  Миңлевәли  кызы  Бәкерова 1947 елның 27 декабрендә Башкорт АССРның Көергәзе районы Тимербай авылында туган.

1970 елда Уфа сәнгать училищесын (Г. Г. Гилязев курсы) тәмамлый.

Училищедан соң, Салават башкорт дәүләт драма театрында эшли башлый. 1991 елда Стәрлетамак башкорт дәүләт драма театрына эшкә күчә.

1992-2007 елларда Стәрлетамак шәһәрендә Башкорт республика  сәнгать техникумында укыта.

1976 елдан театр эшмәкәрләре Берлеге әгъзасы.

Ире - Башкортстанның халык артисты Филарит Әбделгазим улы Бәкеров белән бик күп спектакльләрдә бергә уйнап, тамашачы  мәхәббәтен яулыйлар.

## Спектакльләрдәге рольләре
Сәгыйт («Кара йөзләр», Г. Әмири һәм В. Г. Галимова М. Гафуриның шул ук исемдәге повесте буенча),

Эсси (Иблис шәкерте» — «Ученик дьявола», Б. Шоу), Үлем («Канлы туй» — «Кровавая свадьба», Ф.Гарсиа Лорка), 

Тукай («Онытылган фатиха» — «Забытая молитва», Ф. М. Бүләков),

Гөлчибәр («Күктән төшкән бәхет» — «Счастье, упавшее с неба»; дебют, 1970),

Хатирә («Кызлы йорт» — «Дом с невестой»; икәүләп дә — Н. Асанбаевны), 

Маһинур («Бәхтигәрәй» — «Бахтигареев», А. М. Мирзаһитов) һәм башкалар. 

Артистның репертуарына комик рольләр дә хас: Фатима («Хуҗа Насретдиннең биш хатын», Х. Н. Хәмзә), Рәсимә («Буш бишек», И. Х. Йомаголов).

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
Башкортстан Республикасының халык артисты (1995 ел),

БАССР-ның атказанган артисты (1982 г.)

## Сылтамалар

* Һ.С.Сәйетов, Тәржемәсе Г.С.Балтабаева / Бәкерова Миңниса Миңлевәли кызы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* http://sterlitamak.bezformata.ru/listnews/aktyorskaya-sudba-nisi-bakirovoj/8856647/ 
* http://bezformata.ru/content/Images/000/033/670/image33670827.jpg 
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:27 декабрь көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Рафига Галина

**Галина Рафига Арыслан кызы** (15 март 1951 ел) — ССРБ һәм Русиянең театр һәм кино актеры. 1973 елдан Башкорт дәүләт курчак театры, 1974 елдан Салават, 1991 елдан — Стәрлетамак башкорт дәүләт драма театры актеры, бер вакытта 1994-2008 елларда Стәрлетамактагы Башкортстан республика мәдәният техникумы укытучысы. 1982 елдан ССРБ Театр эшмәкәрләре берлеге әгъзасы. Башкорт АССРының тиешле (1983) һәм Башкортстан Республикасының халык (1994) артисты.

## Биографиясе
Рафига Арыслан кызы Галина 1951 елның 15 мартында Башкорт АССРның Салават районы Язгы Йорт авылында туган.

1973 елда Уфа дәүләт сәнгать институтының (Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе) театр факультетын тәмамлый.

Хезмәт эшчәнлеген Башкорт дәүләт курчак театрында башлый.

1974-1990 елларда Салават башкорт дәүләт театрында, 1990 елдан — Стәрлетамак башкорт дәүләт драма театрында эшли.

Стәрлетамакта Республика  Башкорт мәдәният техникумында «Сәхнә теле» курслары алып бара.

## Театрдагы рольләре
Н. Әсәнбаевның «Күктән төшкән бәхет» комедиясендә — Шәһидә, В. Гуркинның «Кадриль» комедиясендә — Шәмсия, Д. Гурьяновның «Запах легкого загар» драматик фаразлавында — Рәгыйдә, И. Садыковның «Ия Насретдинның биш катыны» комедиясендә — Җәннәти, А. Цагарелиның «Ханума» комедиясендә — Ханума, И. Йомаголовның «Лкие любовники» комедиясендә — Хәния, Р. Кинҗәбаевның «Ә Торатау һаман тора...» комедиясендә — Гөлзифа, М. Буранголовның «Шәүрәкәй» мелодрамасында — Сабира, М. Фәйзинең «Галиябану» музыкаль драмасында — Галимәбану, М. Кәримнең «урлау» комедиясендә Камилә һәм башкалар.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының халык артисты (1994)

* Башкорт АССР-ның атказанган артисты (1983)
http://lagerevo.ucoz.ru/index/znamenitye_ljudi_sela/0-28
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстан югары уку йортларын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:XX гасыр актерлары
Төркем:Русия актерлары
Төркем:ССРБ актерлары
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Салават районында туганнар
Төркем:1951 елда туганнар
Төркем:15 март көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Физалия Гыйниятуллина

*
*'Физалия Гыйниятуллина''' - актриса.  1979 елның 24 ноябрендә ТАССРның Әлки районы Урта Әлки авылында туган. 1997 елда Казан театр училищесын тәмамлаганнан соң, Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театрында артист булып эшли. 2014 елда Татарстанның атказанган артисткасы исеме бирелә.  
## Театрда сәхнәләштергән рольләре
* Әби — «Җырлап керәбез, җырлап чыгабыз» Х. Ибраһим, А. Хамзин 
* Фәрештә — «Йөзек һәм хәнҗәр» Ю. Сафиуллин  
* Сарык  - «Яңа ел хикмәтләре» Х. Ибраһим  
* Дания  - «Әти диясем килә» А. Хәсәнов  
* Бәрән  - «Каракның бүреге яна» Ф. Яруллин  
* Биюче — «Өч хатын белән тормыш» Г. Исхакый   
* Асрау  - «Ил» К. Тинчурин  
* Әсфирә — «Сау бул, дип, әйтә алмыйм!» Ф. Абдуллин   
* Биюче  - «Мөхлис һәм Иблис» Х. Ибраһим  
* Хрисотемида — «Сөеклем минем» Л. Дюрко, Х. Гәйнетдинов   
* Канатлы бозау  - «Канатлы бозау» Х. Ибраһим  
* Ләйлә — «Кирлемән хикмәтләре» Р. Хафизова, Х. Ибраһим
* Маһибәдәр  - «Кыз урлау» М. Кәрим  
* Рәвилә, Рәмилә, Рәлимә —  «Яшьлек белән очрашу» Т. Миңнуллин   
* Рабига  - «Хатыным-алтыным» Х. Ибраһим  
* Зөбәрҗәт — «Ай тотылган төндә» М. Кәрим 
* Алинә, Тәнзилә -  «Кызлар кызык итәләр» Т. Миңнуллин  
* Әкълимә - «Җир уллары трагедиясе»  Һ. Такташ  
* Гөлчәчәк — «Бергенәм — гөлгенәм» М. Садыйкова   
* Диләрә  - «Кызлар нигә елый» Ф. Бүләков  
* Айсолтан  - «Әптери солдат маҗаралары» Ш. Фәрхетдинов  
* Гөлшат  -  «Шулай булды шул» Т. Миңнуллин 
* Зәйтүнә  -  «Яра» А. Гыйләҗев (М. Гыйләҗев инсценировкасы)  
* Мәдинә — «Мәдинәм-гөлкәем»  Т. Миңнуллин 
* Кыз  - «Соңгы төн» И. Юзеев 
* Рузалия, Нина Васильевна  - «Кияүле кызлар кияве» Т. Миңнуллин  
* Гөләндәм, Ана — «Бүре каны» Н. Гыйматдинова (Р. Галиев, З.Гыймаев инсценировкасы)
* Таңсылу — «Әйдә барыйк,кызлар карыйк» Р. Вәлиев   
* Галия  -  «Син мине күрәсеңме?» Т. Миңнуллин  
* Сандугач — «Тиле яшьлек» И. Абдуллин   
* Сәвия  - «Алпамыш алпавыты»  Т. Миңнуллин  
* Заһира —  «Нәзер» Т. Миңнуллин  
* Кыз  - «Гөнаһлы мәхәббәт өрәге» А. Иванов (Р.Галиев, З.Гыймаев инсценировкасы)  
* Маша  - «Ярсыз ярлар» Н. Угарин  
* Хәмидә — «Мәдинәм-гөлкәем» Т. Миңнуллин   
* Үринә  - «Гөргөри кызын бирә» Т. Миңнуллин   
* Җан яры  - “Кадер кичәсе” Р. Галиев
* Алиман — “Анам кыры” Ч. Айтматов
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Физалия Фоат кызы  Гыйниятуллина . Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Шәхесләр:Түбән Кама татар драма театры
Төркем:Казан театр укуханәсен тәмамлаучылар
Гөлгенә Зәйнуллина

*
*'Гөлгенә Зәйнуллина''' - актриса.  1962 елның 1 июлендә ТАССРның  Балтач районы Пыжмара авылында туган. 1987 елда Казан театр училищесын тәмамлаганнан соң, К. Тинчурин театрында эшли. 1989 елдан алып 2017 елның октябренә кадәр Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театрында артист булып эшли. 2009 елда Татарстанның атказанган артисткасы исеме бирелә.  
## Театрда сәхнәләштергән рольләре
* Алинә — «Кызлар кызык итәләр» Т. Миңнуллин    
* Гузәл, Рәвилә  - «Яшьлек белән очрашу» Т. Миңнуллин   
* Ләйсән  - «Бәхетеңне кәҗә сөзсә» Г. Каюмов   
* Мөслимә  - «Йөзек һәм хәнҗәр» Ю. Сафиуллин    
* Фәргәнә  - «Бәхетле килен» Х. Ибраһим   
* Зәлимә  - «Үги кыз» А. Әхмәт   
* Әтәч  - «Яңа ел маҗаралары» Х. Ибраһим   
* Сәрия  - «Әти диясем килә» А. Хәсәнов  
* Ана — «Ил» К. Тинчурин    
* Әсфирә  -  «Сау бул, дип, әйтә алмыйм» Ф. Абдуллин   
* Хор  - «Сөеклем минем» Л. Дюрко, Х. Гәйнетдин   
* Камилә  - «Кыз урлау» М. Кәрим  
* Тәңкәбикә  - «Ай тотылган төндә» М. Кәрим   
* Әкълимә  - «Җир уллары трагедиясе» Һ. Такташ   
* Фатыйма — «Бергенәм-Гөлгенәм» М. Садыкова    
* Кәкре борын — «Әптери солдат маҗаралары» Ш. Фәрхетдинов   
* Сүрия — «Шулай булды шул» Т. Миңнуллин  
* Зөләйха —  «Яра» А. Гыйләҗев (М. Гыйләҗев инсценировкасы) 
* Мефистофель — «Соңгы төн» И. Юзеев   
* Гөлкәй  - «Бакча караклары» З. Гыймаев   
* Нурзидә Мөбәрәковна  - «Кияүле кызлар кияве» Т. Миңнуллин   
* Ана  - «Бүре каны» Н. Гыйматдинова  (Р. Галиев, З.Гыймаев инсценировкасы) 
* Шифабикә  - «Тиле яшьлек» И. Абдуллин  
* Шамилә  - «Алпамыш алпавыты» Т. Миңнуллин   
* Әби  - «СыСыСыРда ясалган…нар» Л. Лерон 
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Гөлгенә Гайсә кызы Зәйнуллина . Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Шәхесләр:Түбән Кама татар драма театры
Төркем:Казан театр укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Тинчурин театры актерлары
Кадыйр Бәкеров

**Бәкеров (Әбүбәкеров) Кадыйр Һади улы** (9 гыйнвар 1905 ел — 3 октябрь 1970 ел) — режиссер, югары мәктәп укытучысы. Бөек Ватан сугышында катнашучы. Башкорт АССР‑ының атказанган сәнгать эшлеклесе (1935). Хезмәт Кызыл Байрак (1965), Кызыл Йолдыз (1944) орденнары кавалеры.

## Биографиясе
Кадыйр Һади улы Бәкеров (Әбүбакиров) 1905 елның 9 гыйнварында Ырынбур губернасының Орск өязе Өмбәт авылында туган.

Ленинград театр техникумын тәмамлаган (1930). 1928-1930 елларда Ленинград Көнчыгыш халыклары мәгариф йорты каршындагы Татар театр остаханәсе режиссеры. 1931-34 елларда — Башкорт сәнгать техникумында, 1936 елдан алып — Мәскәү консерваториясе каршындагы Башкорт студиясендә, 1939-1941 елларда Дәүләт театр сәнгате институтында укыта; 1933-1934 елларда һәм 1943-1950 елларда Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театрында, 1934-1936 елларда һәм 1951-1959 елларда Баймак колхоз-совхоз театры (Сибай драма театры), 1938-1941 елларда Уфада Башкорт дәүләт опера һәм балет театрында режиссер һәм баш режиссер, 1960-1968 елларда Башкорт филармониясенең эстрада режиссеры.

## Иҗади эшчәнлеге
Уфада Эшче-крестьян Кызыл армиясендә хезмәт иткән вакытта (1921-1927) Бәкеров Башкорт драма театрында Е. П. Карповның «Эшчеләр бистәсе» («Рабочая слободка»), Н. П. Анненкова-Бернарның «Шәфкать туташы» («Сестра милосердия»), Һади Такташның «Күмелгән корал» («Закрытое оружие») пьесалары буенча куелган спектакльләрдә режиссер ассистенты була. Соңыннан бу спектаклләрне Ленинградта театр остаханәләрендә яңадан тергезә. Башкорт академия драма театрында Д. Юлтыйның «Карагол», С. М. Мифтаховның «Сакмар», Б. Бикбайның «Каһым түрә, яки 1812 ел», М. Хәйнең «Ирәндек буйларында» спектаклләрен куя. 1935 елда А. М. Таһировның «Алатау» спектакле Бөтенроссия колхоз‑совхоз театрлары смотрында 1‑нче дәрәҗә дипломга лаек була. Бәкеров Кадыйр Гали улы куйган А. Н. Островскийның «Бирнәсез кыз», М. Горькийның «Егор Булычов һәм башкалар», Б. Бикбайның «Карлыгач» һәм башка бик күп спектакльләр киң билгелек яулый. Кадыйр Гали улы — Башкорт дәүләт опера һәм балет театрының беренче режиссеры, биредә ул «Тегермәнче кызы», Д. Чимарозаның «Яшерен никах» («Тайный брак»), Е. Г. Брусиловскийның «Ер‑Таргын», Н. К. Чемберджиның «Карлыгач» операларын куя. Хезмәт Кызыл Байрак (1965), Кызыл Йолдыз (1944) орденнары белән бүләкләнгән.

## Мактаулы исемнәре

* БАССР‑ның атказанган сәнгать эшлеклесе (1935)
* Хезмәт Кызыл Байрак ордены (1965) иясе
* Кызыл Йолдыз ордены (1944) иясе

## Сылтамалар

* Башкирская энциклопедия. 

Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:1970 елда вафатлар
Төркем:3 октябрь көнне вафатлар
Төркем:1905 елда туганнар
Төркем:9 гыйнвар көнне туганнар
Шәүрә Дилмөхәмәтова

**Дилмөхәмәтова-Әхмәдуллина Шәүрә Ишмулла кызы** (1961) — Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театры артисты. Башкортстан Республикасының халык артисты (1996).

## Биографиясе
Дилмөхәмәтова-Әхмәдуллина Шәүрә Ишмулла кызы 1961 елда Уфа шәһәрендә дөньяга килгән. Әнисе Әнисә Дилмөхәмәтова — артист һәм драматург. Атасы Ишмулла Дилмөхәммәтов — җырчы һәм курайчы. Мәктәптә укыганда ук, Уфа дәүләт сәнгать институтының әзерлек бүлегендә белем ала, аннары  бернинди кыенлыксыз югары уку йортына укырга  керә.

1983 елда Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтын (педагогы Рифкать Исрафилов) тәмамлагач, Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академиягә драма театрында эшли башлый.

## Спектакльләрдәге рольләре
* Зөбәрҗәт (  М. Кәримнең «Ай тотылган төндә» )

* Бибибанур (татар драматургы  М. Гыйләҗевнең «Сөям, сагынам»)

* Шәрифә (С. Әбүзәрнең «Хыялый») 

* Клара («Мәгарә», Г. Шафиков), 

* Варька («Бесталанная», Карпенко-Карый), 

* Анна («Ричард III», В. Шекспир), 

* Фәйрүзә («Айгырыңны биреп  тор!», Р. Кинҗәбаев), 

* Хәдичә («Кызыл яулыклы тирәгем», Ч. Айтматов),

* Кафия («Озын-озак балачак», М. Кәрим),

* Люся («Әсәем, рапорт бирәм!»)

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (1991)
* Башкортстан Республикасының халык артисты (1996)

## Сылтамалар

* http://bashkortostan.news-city.info/docs/sistemav/dok_leqdyz.htm
* http://bashdram.ru/troupe/dilmuxametova.html 
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Гафури театры
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:1961 елда туганнар