Мария Биешу

**Биешу Мария Лукьянова** (молд. *<span lang="mo">Maria Bieşu</span>*; 3 август 1935 ел — 16 май 2012 ел) — ССРБ һәм Молдованың опера җырчысы (сопрано), педагог. ССРБ-ның халык артисты (1970). Социалистик Хезмәт Герое (1990). Ленин премиясе (1982) һәм ССРБ-ның Дәүләт премиясе лауреаты (1974).

## Биографиясе
Мария Лукьянова Биешу 1935 елның 3 августында (башка чыганакларда — 5 май 1934 ел) Волинтирь авылында (хәзерге Молдавиянең Штефан-Водск районы) туган.

Үз авылында мәктәпне тәмамлаганнан соң 1951 елда авыл хуҗалыгы техникумының агрономия факультетына укырга керә. Үзешчәнлектә җырлый. 1955 елда Кишинев дәүләт консерваториясенә (хәзерге Музыка, театр һәм сынлы сәнгать академиясе) педагог С. Л. Зарифьян классына имтихансыз кабул ителә һәм анда дүрт ел белем ала.

1961 елда консерваторияне П. А. Ботезат классы буенча белем ала һәм дәүләт имтиханнарын тапшырганнан соң Кишиневтагы Молдавия опера һәм балет театрына (хәзер Мария Биешу исемендәге Молдова Республикасының Милли опера һәм балет театры) чакыру ала.

Опера сәхнәсендә дебют 1962 елның язында, Дж. Пуччининың шул ук исемдәге операсында Тоска операсында була. 1965—1967 елларда «Ла Скала» (Милан, Италия) театрында стажировка үтә, анда педагог Э. Пьяцца җитәкчелегендә Дж. Пуччини һәм Дж. Верди операларыннан итальян телендә Тоска, Аиды, Чио-Чио-сан һәм Леонора партияләрен әзерли. Шул чорда халыкара конкурсларда уңышлы чыгыш ясый: П. И. Чайковский исемендәге III халыкара конкурсы чикләрендә вокалистларның беренче бәйгесендә лауреат була (өченче бүләк, 1966) һәм Японияда Миура Тамаки истәлегенә оештырылган 1 нче халыкара конкурста җиңеп, беренче премиягә, "Алтын кубок"ка һәм «Дөньяның иң яхшы Чио-Чио-саны» титулына лаек була.

Барлыгы җырчының репертуарында дөнья опера классикасы һәм заман композиторлары операларыннан өч дистә чамасы сопрано партиясе була. Җырчының камера репертуары да киң була, үзенә 20 дән ашу концерт программасын ала һәм опералардан билгеле арияларны, борынгы, классик, рухияткә бәйле  һәм заманча музыканы берләштерә.

1987 елдан — Молдавия музыка эшмәкәрләре берлеге җитәкчесе. 1992 елдан — вице-президенты, халыкара музыка эшмәкәрләре берлегенең вице-президенты (Мәскәү).

1979 елдан КПСС әгъзасы. ССРБ-ның 7-11-се чакырылыш (1966-1989) Югары Советының Милләтләр советында Молдовия ССР-нан депутат.

Мария Биешу 2012 елның 16 маенда Молдова Республикасы Дәүләт канцеляриясенең Кишиневтагы дәваханасында вафат була. Озак еллар ул лейкемиянең сирәк төре белән яфалана. Кишиневның Үзәк Әрмән зыяратында җирләнә.

## Истәлеген мәңгеләштерү
* 2012 елдан Молдова Республикасының Милли опера һәм балет театры Мария Биешу исемен йөртә.

## Фильмографиясе

* 1969 — Мария (телефильм)
* 1971 — Где б ни был я (документаль)
* 1971 — Мой голос для тебя (телефильм)
* 1971 — По страницам любимых опер (фильм-концерт, Ленинград телевидениеһы)
* 1975 — Поёт Мария Биешу (телефильм)
* 1978 — С любовью к вам (телефильм)
* 1979 — Песнь любви (документаль)
* 1980 — Чио-Чио-сан (фильм-спектакль) — *төп роль*
* 1981 — Флория Тоска — *төп роль*
* 1984 — О, Мария (телефильм)
* 2000 — Ave Maria (телефильм, Молдова)
* 2005 — Жизнь на сцене (телефильм, Молдова)

## Искәрмәләр

## Әдәбият

** *Вдовина Е. В.* Мария Биешу — Кишинёв, 1977. — 122 б.
** *Биешу М.* Я крестьянская дочь // *Крестьянка* : журнал. — М., 1983. — № 3. — С. 2-3, 14-15.
** *Вдовина Е. В.* Мария Биешу. [Страницы биографии] — Кишинёв: Литература артистикэ, 1984. — 207; илл. б. — 5000 экз.
** *Кириллова Ю. В.* Мария Биешу. Творческий портрет — М.: Музыка, 1985. — 32; фото б. — (Мастера исполнительского искусства). — 50000 экз.
** *Вдовина Е. В.* Мария Биешу (на молдавском, русском и английском языках) — Кишинёв: Тимпул, 1986. — 228; илл. б. — 20000 экз.
** *Maria Bieşu.* Vă invită Maria Bieşu. Viziuni actuale asupra operisticii şi… (на молдавском языке) — Кишинёв, 2000. — 400; илл. б.
** Maria Bieşu: scena, opera - dragostea mea (на румынском языке) — 2005. — 240; илл. б. — .

*

## Сылтамалар

* БиешуМария Лукьяновна// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд.  — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* Мария Биешу на Music.md 
* Фотогалерея и аудио Марии Биешу на сайте «Мастера музыкального театра»
* Мария Биешу // на сайте *Bach Cantatas Website*
* http://ava.md/society/029727-polet-v-vechnost-ion-druce-i-mariya-bieshu.html 

Төркем:Сопранолар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:ССРБ халык артистлары
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Ленин премиясе лауреатлары
Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:2012 елда вафатлар
Төркем:16 май көнне вафатлар
Төркем:1935 елда туганнар
Төркем:3 август көнне туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр