Каларипаятту

**Каларипаятту** (Калариппаятт дип әйтелә) ул стиль буларак көньяк Һиндстанда (Төньяк Малабар), Кералада килеп чыккан сугыш сәнгате. *[[Калари]]* сүзе беренче мәртәбә Тамил Сангам әдәбиятында очрый (якынча безнең эрага кадәр 300 елдан безнең эрадан соң 300 елга кадәр) бу сугышу кырын да, көрәшү аренасын аңлата торган төшенчә. "Калари татт" сүзе хәрби батырлыкны аңлата, шул ук вакытта "калари кожай" сүзе сугышта куркакны аңлаткан. Сангам эрасының һәрбер сугышчысы регуляр хәрби өйрәтелү узган. Бу дөньяда һаман да булган иң борынгы сакланып калган хәрби системаларның берсе. Ул башта Кераланың төньяк һәм үзәк өлешләрендә һәм Тамил Надуның көньяк өлешләрендә практикаланган.

## Стильләр
Каларипаяттуның өч варианты бар, алар һөҗүм итү һәм саклану үрнәкләре буенча аерылып тора.

Калариның өч мәктәбе бар.

Алар: 1) Араппа кайи  2) Пилла Танги 3) Ватта тирипп

## Тарихы
Көньяк Һиндстанда иң элек хәрби сәнгатьләр турында шәһадәтнамәсе якынча безнең эрага 3-енче гасырдан безнең эраның 2-нче гасырга кадәр булган Сангам әдәбиятында очрый. *[[Аканануру]]* һәм "Пуранануру" Сангам эрасында сөңгеләр, кылычлар, калканнар, җәяләр һәм силамбамнарны куллануны тасвирлый. "Калари" сүзе "Пурам"да (225, 237, 245, 356 шигырьләрдә) һәм "Акам"да (34, 231, 293 шигырьләрдә) очрый, анда ул сугыш кырын да, бәрелеш аренасын да тасвирлый. "Калари татт" сүзе хәрби батырлыкны, ә "калари кожай" сүзе сугышта куркакны аңлаткан. Сангам эрасында һәр сугышчы хәрби өйрәтелү узган. Алар максатка ату, филдә һәм атта йөрүне өйрәнгәннәр. Алар периодның бер яки күбрәк коралларында махсуслашканнар, шуларга сөңге ("вел"), кылыч ("вал"), калкан ("кедахам"), җәя һәм ук ("вил амбу"). Сангам чорының сугышу техникалары каларипаяттуның беренче алдан килүчеләре булган. . Санскрит әдәбиятында "Силаппадиккарам"га сылтамалар 2-енче гасырга карый. Бу силамбам персоналына караган, чит илләрдән килгәннәр аларга бик мохтаҗ булганнар.

Патанджалиның Йога Сутраларыннан элементлар һәм шулай ук "ната" биюләреннән бармак хәрәкәтләр сугыш сәнгатьләренә кертелгән булган. Көньяк Азия сугыш стильләрнең берничәсе йогага, биюгә һәм сәнгатькә бәйле. Каларипаяттуда кайбер биюгә охшатып ясалган спарингларны бию дип әйтергә була. Һәм каларипаяттуны белгән катакали биючеләре башкалардан остарак дип саналган. Кераланың Көньяк өлешеннән Велакали сәнгатендә Махабхарата эпосыннан борынгы бәрелеш сәхнәләрен сурәтләү өчен Каларипаятту элементларын комбинацияли. Соңгы унъеллыкларга кадәр, чхау биюе сугыш сәнгате белгечләре тарафыннан гына биелгән. Кайбер традицион Һиндстан бию мәктәпләре программасына һаман сугыш сәнгатьләре керә.

Каларипаятту үзенең хәзерге формасына 6-нчы гасырга кадәр үскән, ул вакытта Чера династияләре һәм Чола династияләре арасында сугышлар периоды булган. Каларипаяттуга сугулар, тибүләр, көрәш, алдан куелган формалар, сугыш коралары белән эшләү һәм дәвалау методлары керә. Төбәк юрамалары Кералада географик торышы буенча классификацияләнә; боларга Төньяк Малабардан Төньяк стиль керә, эчке Кераладан Үзәк стиль һәм Тхирувитанкурдан көньяк стиль. Төньяк каларипаятту элегант һәм сыгылучан хәрәкәтләргә, бәрү сызыгыннан китүләргә, сикерүләргә һәм кораллар белән шөгыльләнүләргә нигезләнгән, шул ук вакытта көньяк "Ади Мурай" стиле беренче чиратта буш кул белән сугышуга һәм нокталарга басуга нигезләнгән. Ике системада да эчке һәм тышкы концепцияләр кулланыла. Төньяк Каларипаяттуда кайбер сыгылучанлык ысуллары Керела бию формаларында кулланыла һәм сугыш сәнгатен яхшы белгән Катакали биючеләр башка башкаручылардан остарак дип санала. Кайбер традицион Һинд дине мәктәпләрендә каларипаятту һаман күнегүләргә керә.

Ведик хәким Агастья Көньяк каларипаяттуның, силамбамның һәм Варма калаиның (төрле авырулар өчен нокталарны кулланып дәвалану системасы)

### Яңарыш
Каларипаяттуга җәмәгать кызыксынуының яңарышы 1920-енче елларда Талассерида башланган, бу Көньяк Һиндстанда традицион сәнгатьләрнең янә ачылуының дулкыны өлеше булган. Һәм 1970-енче елларда дәвам иткән, бу дөньякүләм сугыш сәнгатьләренә кызыксыну артуның өлеше булган. Ул төрле фильмнарда бар, мәсәлән, Thacholi Othenan*  (1964), *Aromalunni*(1972), *Ondanondu Kaladalli* ([[Kannada]]) (1978), *Oru Vadakkan Veeragatha*  (1989), *Asoka* (2001), [[The Myth ]]* (2005), *[[The Last Legion]]* (2007), *[[Manasara]]* (2010), *[[Urumi]]* (2011), *[[Commando]]* (2013), *[[Bajirao Mastani]]* (2015), *[[Baaghi]]* (2016), *[[Veeram]]* (2016). Башка каларипаятту турында фильмнар да бар.

## Техникасы

Каларипаятту техникасы ул адымнар (Чувату) һәм торышлар (Вадиву) комбинациясе. Чувату турыдан-туры мәгънәдә "адымнар"ны аңлата, болар сугыш сәнгатендә нигез адымнар. Вадиву турыдан-туры мәгънәдә "торышлар" дигәнне аңлата, болар Каларипаятту өйрәтүенең нигез хасиятләре. Хайваннар буенча аталып алар гадәттә сан буенча сигез була. Торышларны исемнәре генә аерылып тормый, аларны куллану һәм аңлату турында төрле осталар төрле фикердә. Бу техникалар стильгә карап аерылып тора.
  

## Мармашастрам һәм массаж
Оста сугышчылар каршы чыккан кешене дөрес "мармам"ларга (тормыш өчен әһәмиятле нокталарга) басып хәлдән чыгарырга яки үтерергә мөмкин дип раслана. Боларны иң өмет күрсәтүче һәм дәрәҗәле шәхесләр укыта, дөрес булмаган куллану булмас өчен. Мармашастрам мармам белемен ассызыклый һәм шулай ук марма дәвалау өчен кулланыла ("мармачикитса"). Бу марма дәвалавы системасы Агастья хәким һәм аның өйрәнчекләренә карый, ул "сиддха вайдхьям" дип атала.
Мармамнарның иң беренче искә алуы "Риг Веда"да очрый, монда Индра Вритраны "марман"га ваджра белән һөҗүм итеп җиңгән. Марманнар турында мәгълүматлар шулай ук "Атхарва Веда" да очрый. Сушрута (як. б.э.к. 6-нчы гасыр) *Сушрута Самһитасы*нда кеше тәненең 107 виталь ноктасын идентификацияләгән һәм билгеләгән. Бу 107 ноктаның 64-е тиешенчә йодрык яки таяк белән сукканда леталь дип төркемләнә. Сушутраның эше Аюрведа медицина дисциплинасының нигезен формалаштырган, ул төрле Һиндстан сугыш сәнгате белән беррәттән укытыла.

Кеше тәне турында өйрәнү нәтиҗәсендә Һиндстан сугыш осталары традицион медицина һәм массаж өлкәсендә белгечләр булып киткән. Каларипаятту осталары практика вакытында яраланган мышцаларны дәвалау өчен һәм физик сыгылучанлыкны арттырыр өчен медицина майлары белән (ужичил) массажы ясыйлар. Мондый массажлар гадәттә "тирумал" дип атала һәм сыгылучанлыкны арттыру өчен бирелгән уникаль массаж "катча тирумал" дип атала. Каларипаяттуда Аюрведадан алынмалар күп.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Balakrsnan, Pi (1995) *Kalarippayattu: The ancient martial art of Kerala*, C.V. Govindankutty Nair Gurukka 1995, ASIN B0006F9ONS
* Denaud, Patrick (1996) *Kalaripayat*, Budostore, ISBN 2-908580-62-4
* Elgood, Robert (2005) *Hindu Arms and Ritual: Arms and Armour from India 1400-1865*, Eburon Publishers, ISBN 90-5972-020-2
* Zarrilli, Phillip B. (1992) "To Heal and/or To Harm: The Vital Spots in Two South Indian Martial Traditions"
* Zarrilli, Phillip B. (1993) "Actualizing Power and Crafting a Self in Kalarippayattu"*, Journal of Asian Martial Arts
* Kalarippayattu training "[http://www.kalari.ch/]"*, Master of Asian Martial Arts
* kalarippayattu - one of the oldest martial arts , Government of Kerala website

## Шулай ук карагыз
*Ангампора
*Анкам
*Гатка
*Каларипаятту фильмнары
*Каларипаятту таяк белән сугышуы
*Марма ади
*Силамбам
*Кутту Варисаи
*Наир
*Малаяли

Төркем:Һинд динеТөркем:Спорт