Дементий Шмаринов

**Дементий Шмаринов** () — рус совет рәссамы (*график*), профессор, ССРБ сәнгать академиясе хокукый әгъзасы (*[[1953]]*), АДР сәнгать академиясе мөхбир-әгъзасы (*[[1970]]*), ССРБ халык рәссамы (*[[1967]]*), II дәрәҗә Сталин премиясе (*[[1943]]*), Ленин премиясе  (1980), Россия дәүләт премиясе (1997) лауреаты.

## Тәрҗемәи хәле

1907 елның 29 апрелендә (12 маенда) Казанда туган. Киевта Н.А. Прахов студиясендә (*[[1919]]-[[1922]]*), Мәскәүдә  К.П. Чемко студиясендә (*ВХУТЕМАС укытучысы Д.Н. Кардовский сыйныфы*) (*[[1923]]-[[1928]]*) укыган.

## Бөек Ватан сугышында
Сугыш темасына сәяси плакатлар һәм дошманга каһәр белән сугарылган, совет халкының сугыш елларындагы  газапларын тасвирлаучы  һәм батырлыгын данлаучы «Оныту юк, гафу итү юк!» (*Не забудем, не простим!*) рәсемнәр шәлкеме (*[[1942]]*) иҗат итә. Әлеге рәсемнәр Ленинградта, «Сәнгать» нәшриятында аерым китап (*[[1943]]*) булып басылып чыга. Шул ук елны II дәрәҗә Сталин премиясенә лаек була.

«Үч ал!» (1941) һәм «Кызыл гаскәр фашист изүеннән азат итә» плакатларын иҗат иткән.
* 1962-1966 Мәскәүдә графика буенча иҗат остаханасе җитәкчесе була.
* 1959-1961, 1966-1968, 1972-1973 елларда РСФСР рәссамнар берлегенең Мәскәү оешмасы (*МОСХ*) идарәсе рәисе була.
* 1968 елдан ССРБ рәссамнар берлеге идарәсе сәркатибе.

## Иҗаты
Китапка сурәтләр төшерүче рәссам (*иллюстратор*) буларак билгеле. Аның ясаган рәсемнәре әдәби әсәрләрнең эчтәлеген төгәл ачуы, каһарманнарның холкын һәм драматик хәлләрне дөрес күрсәтүе белән аерылып тора. ***Күмер''', '''кара акварель''', '''темпера*** техникасында эшли. Әсәрләре Третьяков галереясендә, дәүләт Рус музеенда, А.С. Пушкин исемендәге дәүләт сынлы сәнгать музеенда саклана.

Эшен улы, рәссам-график, РФ халык рәссамы Алексей Шмаринов (*[[1933]]*), оныгы рәссам Сергей Шмаринов (*[[1958]]*) дәвам итә .

#### Картиналары
* «Шураларның I корылтае» (*I съезд Советов*) каралама-рәсем
* «Оныту юк, гафу итү юк!» (*Не забудем, не простим!*) рәсемнәр шәлкеме (*[[1942]]*).
* «Очрашу» («Яулап алынган җирдә») (*На отвоеванной земле*) (*[[1944]]-[[1945]]*).

#### Китапларга сурәтләр
* М. Горький «Матвей Кожемякин язмышы» (*[[1936]]*).
* М. Горький «Артамоновлар эше» (*[[1935]]-[[1936]]*).
* Ф.М. Достоевский «Җинаять һәм җәза» (*[[1935]]-[[1936]]*).
* А.Н. Толстой «Петр I» (*[[1940]]-[[1945]]*).
* Л.Н. Толстой «Сугыш һәм солых» (*[[1953]]-[[1955]]*).
* М.Ю. Лермонтов «Безнең заманның каһарманы» (*[[1941]]*).
* А.С. Пушкин «Белкин хикәяләре» (*[[1937]]*).
* А.С. Пушкин «Капитан кызы» (*[[1974]]*).
* А.С. Пушкин «Пики дамасы» (*[[1976]]*).
* Н.В. Гоголь «Тарас Бульба» (*[[1959]]-[[1960]]*).
* У. Шекспир «Уникенче төн» (*[[1959]]-[[1960]]*).
* У. Шекспир «Ромео һәм Джульетта» (*[[1959]]-[[1960]]*).
* Эрнест Хемингуэй «Чаң кем өчен суга» (*[[1979]]*).
* Н.А. Некрасов. «Крестьян балалары».

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1943 II дәрәҗә Сталин премиясе — «Оныту юк, гафу итү юк!» график рәсемнәр (*[[1942]]*) шәлкеме өчен 
* 1980 Ленин премиясе — А.С. Пушкинның «Белкин хикәяләре», «Дубровский», «Пики дамасы» китапларына (*[[1976]]-[[1978]]*), Л.Н. Толстойның «Сугыш һәм солых» китабына (*[[1978]]*) ясаган рәсемнәре өчен.
* 1997 РФ президентының мәдәният һәм сәнгать өлкәсендәге  премиясе. 
* 1967 ССРБ халык рәссамы.
* Ленин ордены.
* 1997 IV дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены.

## Әсәрләре
# Д.А. Шмаринов. Годы жизни и работы. М., 1989.

## Чыганаклар
# Чегодаев А. Д.А. Шмаринов. М., 1949.
# Халаминский Ю. Д.А. Шмаринов. М., 1959.
# Курочкина Т. Д. Шмаринов. М., 1967.
# Д.А. Шмаринов. Альбом (*вст. статья А.Д. Чегодаева*). Л., 1967.
# Искусство Советского Союза (*альбом*). Л.: Аврора, 1982.

## Сылтамалар
* «Оныту юк! Гафу итү юк!» рәсемнәр шәлкеме турында

## Моны да карагыз
* Н.В. Гогольнең «Тарас Бульба» әсәренә ясалган рәсемнәр

## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Төркем:ССРБ халык рәссамнары
Төркем:Ленин премиясе лауреатлары
Төркем:РФ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Академиклар
Төркем:Профессорлар
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Иҗади берлекләр рәисләре