open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Останкау

**Останкау** — Татарстан Республикасының Тукай районындагы авыл.
## Географиясе
Останкау Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 227 чакрым, ә район үзәге Чаллыдан көньяк-көнчыгышка таба 30 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 100 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 91%,
татарлар — 7%,
башка халыклар — 2%.

## Авылда туган танылган кешеләр

* Харис Моратхуҗин (1895-1955) - 1929-1932 елларда Татарстан АССР Үзәк башкарма комитеты (ТатҮБК / ТатЦИК) президиумы рәисе.
## Дин

;Православие
* Спас храмы
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Laytkoin

**Laytkoin** (inglizçä ***Litecoin***, *lite* - ciñel, *coin* - täñkä) - Bitkoin tarmağı (forkı),  piring elektron tüläw sisteması, İnternet çeltärendä eşläwçe üzäkläşterelmägän kriptografik aqça.

Laytkoinda *Segwit* kertelgännän soñ, Bitkoinğa xas masştablaştıru probleması xäl itelgän (xäzer Bitkoin çılbırında sekundada iñ küp - 7 tranzaksiä uza ala).

Laytkoyn - Bitkonnıñ 2-nçe tarmağı (forkı), Neymkonnan (*Namecoin*) soñ.

Laytkoin Bitkoinğa häm bütän kriptoaqçağa häm ğadi aqçağa maxsus birjalarda almaşıp bula.

Laytkoin kriptografik ısullar yärdämendä  eş itelä häm yaqlana.

Laytkoin 2011 yılda **Çarlz Li** tarafınnan buldırılğan.
## Blok çılbırı

Laytkoinda Bitkoinda kebek mäğlümat bloklar çılbırında yazdırıla, här bloknıñ heşendä elekke heşe bar.

Bitkoinda heş **SHA-256** funksiäse yärdämendä tabıla, ä Laytkoinda ***scrypt*** funksiäse yärdämendä tabıla.

Laytkoin adresları **L** xärefennän başlana.

## Bitkoin belän çağıştıru

Laytkoin çeltärendä Bitkoin çeltärenä qarağanda bloklar 4 tapqır tizräk buldırıla, nibarı **2,5 minutta** (Bitkoinda 10 minutta).

Laytkoinnıñ ğomumi çığarılu sanı **84 million** täşkil itäçäk. Bitkoinnıñ ğomumi çığarılu sanı **21 million** täşkil itäçäk.

840 meñ blok yasawdan soñ aqçalata tüläw ike tapqır kimi.

## Zäğiflege

Bitkoinnan ayırmalı bularaq Laytkonda ber zäğiflege bar, ul **Time Warp** dip atala. Laytkoin çeltärendä bloklar tiz yasalğanğa kürä cinäyänçe-xaker tiz laytkoinnar çığara ala, şunıñ öçen cinäytçeneñ kontrole astında  çeltärneñ 51% ı bulırğa tieş. Lakin bu sanğa berkem ireşmi.

2017 yılnıñ 28 avgustında Laytkoin bäyäse 63 USD täşkil itä.

## Sıltamalar

* Litecoin.org
* Litecoin wiki 
* Форум Litecoin 
* Litecoin block explorer (New) 
* Litecoin block explorer (Original)
* Показатели сети и статистика Litecoin 
* Статистика сети Litecoin
* Информация по торгам Litecoin на биржах (графики)


Төркем:Криптографик акча
Төркем:Программалар
Татьяна Посова

Посова Татьяна Константин кызы 1944 елның 25 сентябренда Ленинградта туган.
1961 елда ЛГУ-га Шәрыкъ факультетына керә. ЛГУ-да уку вакытында Посова 10 ай буена Һиндстанда стажировка үткән. 1967 елда Шәрыкъ факультетын белгече-филолог (санскритология) белгечлеге буенча бетергән. Т.К. Посова хиндустани, непали, санскрит телләрен иркен белгән.
Факультетны бетергәч (1968-1969), Т.К. Посова тәрҗемәче булып Һиндстанда эшләгән.
Кайткач, СССРБ-ның эшче хәрәкәтенең Институтының аспирантурасына кергән.
1974 елның 13 октябренда Т.К. Посова ЛО ИВ АН СССР-ның (Көнчыгыш кулъязмалар) кече фәнни хезмәткәр вазифасын үтәгән. 1974 елның ноябренда "Һинду коммунализмы һәм Һиндстанның эшче сыйныфы 1960-1970-енче елларда" темасына тарих фәннәре кандидаты фәнни дәрәҗәсен ирешергә диссертацияне яклаган.
Т.К. Посова Пураналарның мифологиясен тикшеренү белән, ЛО ИВ АН СССР-ның Һинд фондының аннотацияләнгән кулъязмалар исемлеген төзү белән шөгыльләнгән.
Нәшер ителгән эшләре:
[1999]
Посова Т.К., Чижикова К.Л. Краткий каталог индийских рукописей Института востоковедения РАН / Ответственный редактор Г.А.Зограф. Предисловие В.С.Воробьева-Десятовского. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999. 168 с.
[1995]
Вишну-Пурана: книга 1 / Пер. с санскрита Т.К.Посовой. СПБ.: Издательство «ОВК», 1995. 256 с.
## Сылтамалар
* Вишну-Пурана: книга 1 / Пер. с санскрита Т. К. Посовой. СПБ.: Издательство «ОВК», 1995. 256 с.
* http://www.orientalstudies.ru/rus/index.php?Itemid=74&option=com_personalities&person=150

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Юрий Зимаков

**Юрий Зимаков** (Юрий Андрей улы Зимаков, ,  — , ) — фармаколог, токсиколог, биология фәннәре докторы (1993), Бөтенрусия фәнни тикшеренү инстиутында фармакологик дарулар, көчле тәэсирле агулы матдәләр һәм пестицидлар кафедрасы мөдире (1997-?)
Александр Зимин

**Александр Зимин** (Александр Александр улы Зимин, ,  — , ) — тарихчы, тарих фәннәре докторы (1959), профессор (1970). Русиянең татар ханлыклары белән мөнәсбәтләрен, Явыз Иванның Казан яуларын, Казан ханлыгы басып алынганнан соң Урта Идел буеның руслар тарафыннан колонизацияләвен тикшергән.
## Искәрмәләр
Геннадий Зимин

{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Зимин
= Искәрмәләр ==

## Тышкы сылтамалар

## Моны да карагыз
Семен Зимницкий

**Семен Зимницкий** (Семен Семен улы Зимницкий, ,  — , ) — терапевт, медицина докторы (1901), профессор (1906). Казан университетының хосусый патология һәм терапия кафедрасы мөдире (1906-?), Казан ТБКДУның инфекцион авырулар кафедрасына нигез салучы һәм аның беренче мөдире (1924-1927).
Зиннур Зиннәтуллин

**Зиннур Зиннәтуллин** (Зиннур Зиннәтулла улы Зиннәтуллин, ,  — , ) — юрист, юридик фәннәр докторы (1985), профессор (1987), Удмуртиянең атказанган фән эшлеклесе (1992), 1985 елдан УдДУның  кафедрасы мөдире.
## Искәрмәләр
Рәмзия Зиннәтова

**Рәмзия Зиннәтова** (Рәмзия Шәйди кызы Зиннәтова, ,  — , ) — график, рәссам, Рәссамнар берлеге әгъасы (1985). Төп әсәрләр: «Сарыкларның йонын алу», «Печән кибәне янында» (1980), «Самавыр янында» (1985), «Татар кызы Дрезденда» (1987), «Хәерле көн» (1996), һ.б. Әсәрләре ТР дәүләт сынлы сәнгать музеенда, Дрезден заманча графикасы музеенда, хосусый коллекцияләрендә саклана.
Ирина Зимакова

**Ирина Зимакова** (Ирина Евгений кызы Зимакова, ,  — , ) — фармаколог, медицина фәннәре докторы (1979), профессор (1984), КДМУның клиник фармакологиясе кафедрасы мөдире (1986-2001).
Нәзиф Зиннәтуллин

**Нәзиф Зиннәтуллин** (Нәзиф Хәтмулла улы Зиннәтуллин, ,  — , ) — һидромеханик, техник фәннәре докторы (1986), профессор (1988), ТР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1994), КДТУның һидравлика кафедрасы мөдире (1989-2001).
## Искәрмәләр
Лев Зиннер

**Лев Зиннер** (Лев Яков улы Зиннер, ,  — , ) — электротехник, техник фәннәр докторы (1980), профессор (1981), ТР атказанган фән һәи техника эшлеклесе (1994), 1977-199? елларда Казан технология университетының электортезника кафедрасы мөдире.

https://www.dropbox.com/sh/p6v91sts8rb5408/AAB2XHYqlEz9IfRRZiKhfDUAa?dl=0

https://www.stihi.ru/avtor/eldorado1
Зиннур (шагыйрь)

**Зиннур** (XIX гасырның икенче яртысы) — шагыйрь. Аның исеме *«Моны язган, Зиннурдыр — минем атым»* исемле ки­тап авторы буларак «Кыйссаи Хуҗа Гаффан» (2 нче басма, 1880) дастан-поэма ахырында телгә алына. Поэмада бөлгенлеккә төшеп, хатыны белән улын хәерчелектә калдырып, шәһәреннән чыгып качкан сәүдәгәр Гаффан турында сүз бара.

## Искәрмәләр
Чирмеш (Питрәч районы)

**Чирмеш** — Татарстан Республикасының Питрәч районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 46 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 69,57%,
татарлар — 30,43%.

## Танылган шәхесләр

* Сергей Лывин – сынлы сәнгать остасы.
* Галимҗан Камалиев — Советлар Берлеге Каһарманы, Чирмеш картлар һәм инвалидлар йорты директоры булып эшләгән (*[[1971 ел|1971]]-[[1980 ел|1980]]*).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Сергей Заһидуллин

**Сергей Заһидуллин**, Сергей Илгиз улы Заһидуллин (*[[1965 ел]]ның [[16 май|16 мае]], [[Казакъ ССР]], Алматы өлкәсе, Чилек районы, Кара-Кемир*) — һөнәри хәрби, III чакырылыш РФ Дәүләт Думасы депутаты (*[[1999 ел|1999]]-[[2003 ел|2003]]*). РФ президентының Үзәк федераль бүлгедәге вәкиле аппаратының Мәскәү өлкәсендәге баш федераль инспекторы (*[[2009 ел]]дан*).

## Тәрҗемәи хәле
1965 елның 16 маенда Казакъ ССР Алматы өлкәсе Чилек районы Кара-Кемир авылында татар гаиләсендә туган. Әтисе — хәрби әфисәр, әнисе — математика укытучысы. Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе  Пермь югары хәрби командирлар укуханәсен тәмамлаган (*[[1986 ел|1986]]*). Таллинда 7519нчы хәрби бүлектә взвод командиры, 1990 елдан Ленинградта 3526нчы хәрби бүлектә рота командиры булып хезмәт иткән. Майор дәрәҗәсендә Сумгаит, Таулы Карабах, Фәрганә, Көньяк һәм Төньяк Осетия кебек «кайнар нокталар»да була. 1993 елда хәрби хезмәттән китә, коммерция оешмаларында җитәкче вазифаларда була. 1999 елдан Ярославль «» ассоциациясе иҗтимагый берләшмәсе президенты. 1999 елның 19 декабрендә 189нчы Киров территориаль сайлау бүлгесеннән өченче чакырылыш РФ Дәүләт Думасына сайлауларда катнаша һәм, 86 499 тавыш (23, 56 %) җыеп, 17 көндәшен җиңеп чыга. Сайлау алды агитациясендә: террорга каршы «Гром» махсус бүлгесен җитәкләвен, хөкүмәт бүләкләре алуын, чечен мөһаҗирләре аның башы өчен 80 мең $ вәгъдә итүләрен әйтә. Икенче урында калган намзәт журналист А.И. Цветков,  «*Заһидуллинның әлеге мәгълүматлары ялган*» дип, сайлау нәтиҗәләрен судка бирә, ләкин оттыра.
  
РФ Дәүләт Думасында регламент буенча комитет рәисе урынбасары, халыкара мөнәсәбәтләр комитеты рәисенең урынбасары, дәүләт бурычы һәм чит илләрдәге активлар буенча комиссия әгъзасы, РФ саклану һәм дәүләт куркынычсызлыгы өчен федераль бюджет тотылышын карау буенча комиссия әгъзасы, «Халык депутаты» депутатлар төркеме әгъзасы.

2003 елның ахырында үзен Ярославль өлкәсе губернаторы вазифасына  итеп күрсәтә һәм 68 715 тавыш (10, 35%) җыя, җиңгән А. И. Лисицын 478  701 тавыш (73,2%) җыйган. Суд бу юлы Заһидуллинның дәгъвасын кире кага. 189нчы Киров территориаль сайлау бүлгесеннән дүртенче чакырылыш РФ Дәүләт Думасына сайлауларда катнаша һәм, 42 582 тавыш (13, 07%) җыеп, өченче урынны ала.

2003 елның 31 декабрендә депутат вәкаләтләре беткәч, дәүләт хезмәте резервына күчерелә. 2004 елда РФ суд приставлары федераль хезмәтенең судларның тиешле тәртиптә эшчәнлек алып баруын тәэмин итүне оештыру идарәсе башлыгы. 2009 елдан РФ президентының Үзәк федераль бүлгедәге вәкиле аппаратының Мәскәү өлкәсендәге баш федераль инстпекторы.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* «Сугышчан хезмәтләре өчен» медале
* 2нче дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены медале

## Гаиләсе
Хатыны Лариса, Ярославль университетын тәмамлаган икътисадчы, улы һәм кызы бар.

## Сылтамалар
*  Заһидуллин Сергей Илгиз улы 

## Искәрмәләр

Төркем:Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутатлары
Төркем:Пермь югары хәрби командирлар укуханәсен тәмамлаучылар
Марат Заһидуллин (1978)

**Марат Заһидуллин**, Марат Рәшит улы улы Заһидуллин (*[[1978 ел]]ның [[20 июль|20 июле]], [[ТАССР]], [[Апас районы]]*) — юрист, «Татфондбанк» идарәсе рәисе (*2015-[[2016 ел|2016]]*), «Советский» банкы (*[[Петербург]]*) директорлар шурасы рәисе (*[[2016 ел]]дан*), юридик фәннәр кандидаты (*2004*). КФУ доценты (*[[2012 ел|2012]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1978 елның 20 июлендә Апас районы башлыгы Рәшит Заһидуллин гаиләсендә туган. «*Юриспруденция*» белгечлеге буенча Казан дәүләт университетын тәмамлаган (*[[2000 ел|2000]]*).

2004 елдан КФУ экология, хезмәт хокукы һәм гражданнар процессы кафедрасы доценты.

2008 елдан «Яз» ҖЧҖ генераль директоры.

2009-2010 елларда Россия хокук саклау академиясенең Казан филиалы доценты.

2009-2014 елларда «М энд Р консалтинг групп» ҖЧҖ генераль директоры.

2014-2015 елларда «ТФБ Холдинг» ҖЧҖ башкаручы директоры.

2015 елның 27 маеннан «Татфондбанк» директорлар шурасы әгъзасы.

2015 елның декабреннән 2016 елның мартына кадәр «Татфондбанк» идарәсе рәисе.

2016 елның мартыннан «Советский» банкы (*Петербург*) директорлар шурасы рәисе.

## Сылтамалар
* Загидуллин Марат Рашидович. Деловой центр ТР
* Марат Заһидуллинның КФУ сайтындагы сәхифәсе 
*  Марат Рашидович Загидуллин. Реальное время, 21.11. 2015 
* Марат Рашидович Загидуллин. Бизнес Online, 10.03.2016

## Искәрмәләр

Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Юридик фәннәр кандидатлары
Төркем:Ширкәт җитәкчеләре
Рәис Заһидуллин (1972)

**Рәис Заһидуллин**, Рәис Рамазан улы Заһидуллин (*[[1972 ел]]ның [[24 май|24 мае]], [[Казакъ ССР]], Караганды өлкәсе, Мичурин районы, Изумрудный*) — педагог, 20px Сембер өлкәсе мәгариф һәм фән министры (*[[2016 ел|2016]]-[[2017 ел|2017]]*), 2017 елның мартыннан сәләтле балалар белән эшләү буенча «Талант һәм уңыш» федераль фондының «Сириус» белем бирү үзәгенең төбәк бүлекчәсе җитәкчесе. РФ «Ел укытучысы» бәйгесе финалисты (*[[2002 ел|2002]]*). Педагогика фәннәре кандидаты (*[[2003 ел|2003]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1972 елның 24 маенда Казакъ ССР Караганды өлкәсе Мичурин районы Изумрудный авылында туган. Изумрудный мәктәбен (*[[1989 ел|1989]], көмеш медальгә*), Е.А. Букетов исемендәге Караганды университетының математика факультетын (*[[1994 ел|1994]]*), И.Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия унииверситеты педагогика кафедрасы аспирантурасын (*[[2003 ел|2003]]*) тәмамлаган. 1995 елга кадәр Изумрудный авылы мәктәбендә математика укыта. 1995 елдан Сембер өлкәсенә күчеп кайткан һәм берничә ел Сембер өлкәсе Майна һәм Сембер районнары авыл мәктәбендә укытучы булып эшләгән, 1999 елдан Сембер районы Шумовка мәктәбе директоры вазифасын башкарган. 2002 елдан Сембер агробизнес институтында икътисад укытучысы. 2004 елдан Сембер өлкәсе мәгариф хезмәткәрләренең белемен камилләштерү һәм яңадан әзерләү институтынңда эшли, проректор. 2016 елның апреленнән Сембер өлкәсе мәгърифәт һәм система инновацияләре үзәге башлыгы. 2016 елның декабреннән 2017 елның мартына кадәр (4 ай) Сембер өлкәсе мәгариф һәм фән министры. 2017 елның мартыннан сәләтле балалар белән эшләү буенча «Талант һәм уңыш» федераль фондының «Сириус» белем бирү үзәгенең төбәк бүлекчәсе җитәкчесе.

## Сылтамалар
*  Учитель года России
*  Загидуллин Раис Рамазанович
* Рәис Заһидуллин Сембер өлкәсе мәгариф министры булды. «Мәгариф», 2016 ел, № 10.
*  Раис Загидуллин ушел с должности министра образования. misanec.ru, 24.03.2017
*   Раис Загидуллин покинул свой пост 
* Р.Р. Заһидуллинның Вконтактедагы сәхифәсе
* Р.Р. Заһидуллинның «Классташлар»дагы сәхифәсе

## Искәрмәләр

Төркем:Караганды университетын тәмамлаучылар
Төркем:Педагоглар
Төркем:Педагогика фәннәре кандидатлары
Төркем:Шәхесләр:Сембер өлкәсе
Рәис Заһидуллин

**Рәис Заһидуллин** — берничә мәгънәгә ия гыйбарә.
* Рәис Заһидуллин (1932-1998), машина йөртүче, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Рәис Заһидуллин (1972), Сембер өлкәсе мәгариф хезмәткәре.
Илдус Зиннуров

**Илдус Зиннуров** (Илдус Нәсих улы Зиннуров, ,  — , ) — режиссер, педагог, ТР һәм РФ атказанган сәнгать эшлеклесе (1982, 2004).

1977 — 2019 елларда «Әкият» курчак театрының баш режиссеры.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Шәхесләр:«Әкият» театры
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Русиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Режиссёрлар
Кама (станция)

**Кама** — 30px Удмуртия республикасы Камбарка районында шул үк исемдәге авылның көньяк-көнчыгыш кырыенда урнашкан тимер юл станциясе. Станциядән «Лукойл-Транс»ның Камбаркадагы нефтебазасына һәм Камбарка портына тармакланып китүче юллар бар.

## Станциядән пассажирлар узу тәртибе
Кама станциясе аша 3 пар шәһәр яны электропоезды үтә.

## Галерея


Файл:Служ. здание ст. Кама.jpg|Станциядә хезмәт бинасы
Файл:Мемориальная доска ст. Кама.jpg|Мемориал такта
Файл:1 платформа ст.Кама.jpg|1 платформа
Файл:2 платформа ст.Кама.jpg|2 платформа
Файл:Электропоезд ст. Кама.jpg|Электропоезд
Файл:Переезд ст. Кама.jpg|Тимер юл аркылы чыгу урыны
Файл:Ответвление в порт Камбарка.jpg|Камбарка портына киткән тармак
Файл:Перегон со ст. Камбарка.jpg|Камбарка ягыннан станциягә күчү


## Искәрмәләр
Efirium

**Efirium** (inglizçä *Ethereum*) - bloklar çılbırı nigezendä yasalğan aqıllı kontraktlar nigezendä eşläwçe üzäkläşterelmägän onlayn-servislar buldıru öçen platforma. Anda maxsus kriptografik aqça - **Efir** çığarıla.

Efirium berdäm üzäkläşterelmägän virtual' maşina bularaq yasalğan.

2013 yılda Efirium **Vitalik Buterin** tarafınnan täqdim itelgän. 2015 yılda Efirium çeltäre eşli başlağan.

Efirium - açıq platforma bulğanğa kürä blokçeyn texnologiäsen kertergä bulışa, şuña kürä anıñ belän törle startaplar, *[[Microsoft]], [[IBM]], [[Acronis]]*, xättä Sberbank qızıqsına.

## Efir

**Efir** - Efirium platformasında çığarıla torğan kriptografik aqça, almaşu berämlege bulıp tora. **ETH** häm **Ξ** belän bilgelänä, 0,001 ETH - *finney*, 0.000001 ETH - *szabo*, 10−18 - *wei* dip atala.

Efir tüläwlär belän genä çiklänmi, ul resurslar almaşu, aqıllı kontraktlar terkäw öçen qullanıla.

## Aqıllı kontraktlar

Efirium blokçeyn nigezendä telägän aktiv belän telägän kileşüne terkäw mömkinlegen birä, şuña kürä ğädättäge yuridik kileşülär taläp itelmi.

Efiriumda aqıllı kontraktlar programmalaw tellärendä klasslar törendä kürsätelä, häm kompillätsiädän soñ Efirium öçen bayt-kod bularaq kiterelä.

## Qullanılu

Efirium nigezendä aqıllı kontraktlar törle ölkälärdä qullanılıp bula.

Microsoft, IBM, JPMorgan Chase, Bloomberg Businessweek şirkätläre Efiriumğa açıq qızıqsınu kürsätte.

## Tatarstanda

2017 yılnıñ 29 avgustında Qazan şähäre iärçene İnnopolista Efirium avtorı Vitalik Buterin,  Tatarstan  prezidentı Röstäm Miñnexanov, küp blokçeyn belgeçläre qatnaşında "Blokçeyn - Räsäyneñ http://line-stargadget.ru/  yaña nefte" digän konferensiä uzdı. Anda Efirium avtorı Efir yärdämendä tatar milli rizığı çäk-çäk  satıp aldı, şulay itep Tatarstanda Efir berençe märtäbä räsmi qullanıldı.

## Ethereum 2.0
2022-nçe yılda Ethereum tarixtağı iñ zur protokolnı yañartunı tämamladı. Eşläwçelär Proof-of-Work (PoW) konsensus mexanizmınnan ekoloğik yaqtan çista Proof-of-Stake (PoS) qa küçtelär. Soñğı etap Berläşü dip atala (”quşılu”), inde eşlätep cibärelgän Bikon çılbırı bulğan Ethereum töp çılbırı belän quşılğaç.

Küçeşneñ töp säbäpläre:

Eşne isbatlaw ozaq waqıtqa yaxşı taralmıy häm totrıqlılığı naçar.

Proof-of-Stake ere investorlar ğına tügel, çeltärdä bulışuda härkemgä diärlek mömkinlek birä.

Çeltär büläklären bülü, blok büläklären kimetep, ETH täñkälär çığaru stavkasınıñ kimüenä qaramastan, tigezräk bulaçaq.

## Sıltamalar

*  https://ethereum.org/ 
* Документация
* Ethereum Wiki
* Руководство по Solidity
* Список Ðapps 
* Обозреватель блоков
* Репортаж Вести.net
* «The great chain of being sure about things» — обзор применений блокчейновых технологий по состоянию на Oct 31st 2015
## İskärmälär


Төркем:Криптографик акча
Төркем:Программалар
Анатолий Линин

**Анатолий Михайлович Линин**  (1901—1938)&nbsp;— язучы, рус әдәбияты тарихы белгече, Ростов педагогия институты доценты. Язучылар союзы әгъзасы.

## Тормыш юлы
Анатолий Линин укытучы гаиләсендә туа. Азәрбайҗан дәүләт университетының (*[[Баку]]*) тарих-филология факультетын уңышлы тәмамлый. 1928 елда Дондагы Ростовка доцент булып килә. Сигез ел буена Ростов педагогия институтында рус әдәбияты кафедрасы белән җитәкчелек итә, бик зур гыйльми тикшеренүләр алып бара.

## Иҗаты
Анатолий Михайлович Лининның баштагы эшләре А.&nbsp;Н.&nbsp;Островский һәм Леонид Андреевларның иҗатына багышлана.

Дондагы Ростовта Анатолий Михайлович А.&nbsp;Н.&nbsp;Островскийның драматургиясен өйрәнүне дәвам итә, бу турыда бик төпле «Творчество Островского» дигән монографиясен бастыра.

Үзе мөхәррирләгән «Чехов и наш край» җыентыгында А. П. Чехов хакындагы күп мәкаләләрен һәм материалларын бастыра. 1935 елда А.&nbsp;М.&nbsp;Лининның А. М. Горький, А.&nbsp;С.&nbsp;Серафимович һәм А. П. Чехов турындагы тәнкыйть мәкаләләре чыга.

А.&nbsp;М.&nbsp;Линин шулай ук А. С. Пушкинның Төньяк Кавказда булуы белән бәйле мәсьаләләрне дә ныклап өйрәнә. Ул «Историк Войска Донского В.&nbsp;Д.&nbsp;Сухоруков и А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкин» һәм «А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкин на Дону» дигән гыйльми эшләрен бастырып чыгара. Аларның соңгысы 1941 елда нәшер ителә, ә 1949 елда яңадан басыла.

Анатолий Михайлович Линин Ростов язучылар оешмасында зур эшләр алып бара, Дон язучылары турында үзенең күп мәкаләләрендә язып чыга.

## Әсәрләре
#### Аерым басмалары
# Литература по А.&nbsp;Н.&nbsp;Островскому.&nbsp;— Владикавказ, 1924.
# Литературные очерки.&nbsp;— Ростов н/Д: Азчериздат, 1935.
# За литературную, достойную эпоху.&nbsp;— Ростов н/Д: Азчериздат, 1936.
# Творчество А.&nbsp;Н.&nbsp;Островского.&nbsp;— Ростов н/Д: Ростиздат, 1937.
# А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкин на Дону.&nbsp;— Ростов н/Д: Ростиздат, 1941, 1949.

## Әдәбият
* Дон литературный. Писатели России. Шолоховский край. XIX—XXI&nbsp;вв.:справ. изд., Сост. Губанов Г.&nbsp;— Ростов н/Д, 2006.&nbsp;— 512 с. ISBN 5-481-00623-5

## Сылтамалар
* Генеральный алфавитный каталог книг на русском языке (1725—1998)
* Линин, Анатолий Михайлович&nbsp;— Творчество А.&nbsp;Н.&nbsp;Островского
* ПАМЯТИ А. М. ЛИНИНА
* А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкин на Дону
* А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкин на Дону

## Искәрмәләр

Төркем:Рус язучылары
Төркем:XX гасыр язучылары
Төркем:Әдәбият галимнәре
Төркем:Дондагы Ростов язучылары
Төркем:Шәхесләр:Ростов өлкәсе
Төркем:Бакы дәүләт университетын тәмамлаучылар
Дмитрий Зиновьев

**Дмитрий Зиновьев** (Дмитрий Николай улы Зиновьев,  — ) — язучы, нәшир. 1807 елда Казан губерна идарәсе басмаханәсен (Казанда беренче урыстелле нәшрият) карап тоткан. 1811 елда  гәҗитен нәшер иткән. Беренче булып Иске Казан шәһәрлегенең тасвирламасын бастырып чыгарган,  (1788), тарихка һәм этнографиягә караган мәкаләләр авторы.
Иван Зиновьев

**Иван Зиновьев** (Иван Дмитри улы Зиновьев,  — ) — ССРБ Каһарманы (1940). Совет-фин сугышы вакытында капитан, чик буе гаскәрләре ротасы командиры, Уома авылы янындагы сугышларда батырлык күрсәтә. Алман-совет сугышы вакытында укчылар дивизиясе командиры, полковник. 1942 елда әсир төшә, лагирдән качып китү омтылышын әзерләүдә гаепләнеп атып үтерелә.
Вакыйф Зыятдинов

**'
**Вакыйф Зыятдинов''' (Вакыйф Кыям улы Зыятдинов,  — ) — журналист, тәрҗемәче, ТАССРның атказанган мәктәп укытучысы (1968), РСФСРның атказанган мәдәният эшлеклесе (1987), 1977-1989 елларда «Совет мәктәбе» журналының баш мөхәррире. Иван Тургенев, Николай Островский әсәрләрен татар теленә тәрҗемә иткән.
## Искәрмәләр
Мөхәммәт Зиннуров

**Мөхәммәт Зиннуров** (Мөхәммәт Гәрәй улы Зиннуров, ,  — , ) — 1937-1959 елларда Магнитогорски металлургия комбинатының корыч коючысы. Социалистик ярышта югары күрсәткечләргә ирешү, инициатива һәм яңалыкчылык, корычны тизләтелгән кою ысулларын кертү өчен 1951 елда ССРБ дәүләт премиясенә лаек булган.
Камбарка (станция)

**Камбарка** — тимер юл стансасы. Удмурт республикасындагы Камбарка шәһәренең көньяк-көнчыгышындагы өлешендә урнашкан. Стансадан Камбарка машиналар төзү һәм газ җиһазы заводларына керә торган юллар бар.

Вокзал бинасы бөек архитектор А.В. Щусевның типовой проекты буенча төзелгән.

## Станциядән пассажирлар узу тәртибе
Камбарка  стансасы аша 3 пар ерак арага йөрүче пассажир поезды һәм 3 пар шәһәр яны электропоезды үтә.

### Ерак арага йөрүче пассажир поездлары

### Шәһәр яны поездлары

## Галерея

## Искәрмәләр
Зиннур Зыякаев

**Зиннур Зыякаев** (Зиннур Нурфаяз улы Зыякаев, ,  — , ) — тау инженере, РФның атказанган нефть һәм газ сәнәгате хезмәткәре (1997), ТР дәүләт премиясе лауреаты (2000, штангалы тирәнлек-насос җиһазларының эксплуатацион ышанычлылыгын күтәрү буенча техник чаралар комплексын һәм технологияләрен булдыру һәм сәнәгатькә кертү өчен), 1992-2003 елларда «Бавлынефть» нең баш инженеры,
Ильяс Зиннуров

**Ильяс Зиннуров** (Ильяс Әфзал улы Зиннуров, ,  — , ) — зоотехник, агроном, ТР дәүләт премиясе лауреаты (2004). 1972-2001 елларда Мөслим районында, 2001 елдан ТР авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгында бүлек мөдире.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Һади Атласи урамы (Казан)

**Һади Атласи урамы** () — Казанның Вахитов районындагы кечкенә урам.  Лесгафт белән Чехов урамнары киселешеннән башлана. Вишневский урамы йортларына килеп җитеп тәмамлана. Тарихчы Һади Атласи (*[[1876 ел|1876]]-[[1938 ел|1938]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элекке исеме Кирпеч Заводы урамы (). 2005 елда Казан администрациясе башлыгы карары белән Чехов белән киселештән башланган өлешенә тарихчы, педагог һәм җәмәгать-сәясәт эшлеклесе, «Себер тарихы», «Казан ханлыгы», «Сөен-бикә» тарихи әсәрләре авторы   Һади Мифтахетдин улы Атласи (*[[1876 ел|1876]]-[[1938 ел|1938]]*) истәлегенә аның исеме бирелгән.

## Игътибарга лаек объектлар

## Шәхесләр
* Гргигорий Медведев, Казан сынлы сәнгать мәктәбе мөдире.

## Сылтамалар
* Һади Атласи урамы Казан картасында
* Һади Атласи урамында урнашкан оешмалар
* Урам панорамасы

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Ташаяк урамы (Казан)

**Ташаяк урамы** () — Казанның Вахитов районындагы кечкенә урам. Ярминкә  белән Сул Болак урамнары киселешеннән башлана. Сәетгалиев урамы белән киселештә тәмамлана. Мәскәү, Коротченко урамнары белән кисешә. Казан ханлыгы чорында Идел буеның иң зур ярминкәсе булган Ташаяк ярминкәсе исемен йөртә.

## Тарих
Элекке исеме Яңа-Кирмән урамы (). 2005 елда Казан администрациясе башлыгы карары белән, Меңъеллык мәйданы дип үзгәртелгән Ташаяк мәйданының исемен тарихта калдыру өчен әлеге урамның исеме Ташаяк урамы итеп үзгәртелгән.

## Игътибарга лаек объектлар
* 2а йорты — Үзәк стадион
* 2в йорты — Футбол манежы, балалар-яшьләр спорт мәктәпләре
* *янәшәдә* Спорт сарае (*[[Мәскәү урамы (Казан)|Мәскәү]] урамы, 1*)
* *янәшәдә* Пирамида сәүдә-күңел ачу үзәге (*[[Мәскәү урамы (Казан)|Мәскәү]] урамы, 3*)
* *янәшәдә* Меңъеллык мәйданы 
* Болакка чыгу юлы
* *янәшәдә* «Кирмән» метро тукталышы
* Казан Кирмәне күренә
* Цирк күренә (*[[Меңъеллык мәйданы]], 2*)

## Галерея

File:Kazan Circus 08-2016.jpg|Циркның Казан Кирмәне ягыннан күренеше
File:Центральный стадион - panoramio (2).jpg|Үзәк стадион
File:Architektura kazan.JPG|Пирамида
File:Kremlevskaya metro station entrance (Вход на станцию метро Кремлевская) (6916720287).jpg|«Кирмән» метро тукталышына керү юлы 


## Сылтамалар
* Ташаяк урамындагы оешмалар
* Ташаяк урамы Казан картасында

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Муса Бигиев урамы (Казан)

**Муса Бигиев урамы** () — Казанның Авиатөзелеш районындагы (* бистәсе*) урам. Суворов урамы белән киселештән башлана. Донецк урамы белән киселештә тәмамлана. Кече һәм Зур Армавир урамнары,  Чугуев, Үзәк Мариуполь , Мариуполь, Краснодон урамы һәм тыкрыгы,  Смоленск, Ашхабад, Ставрополь, Балтач,  Караганды, Апрель, Кутузов, Жигули, Дубинин, Волхов, Идел-Дон , Денис Давыдов, Вильямс, Добролюбов, Арбат урамнары белән кисешә.  Почта индексы 420000. Дин галиме, философ, публицист Муса Бигиев (*[[1875 ел|1875]]-[[1949 ел|1949]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элекке исеме 2нче Армавир урамы (). 2005 елда Казан администрациясе башлыгы карары белән әлеге урамның исеме ислам дине галиме, философ, публицист  Муса Ярулла улы Бигиев (*[[1875 ел|1875]]-[[1949 ел|1949]]*) истәлегенә Муса Бигиев урамы итеп үзгәртелә.

## Игътибарга лаек объектлар
* 36нчы йорт — Нур Ислам мәчете
* 38нче йорт — Госмания (*шәхси мәктәп*)

## Галерея

File:Нур_Ислам_(Казан).jpg|Нур Ислам мәчете


## Сылтамалар
* Муса Бигиев урамы Казан картасында
* Урам панорамасы

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Муса Бигиев урамы
Галимҗан Баруди урамы (Казан)

**Галимҗан Баруди урамы** () — Казанның Киров районындагы (*«Тасма» микрорайоны*) урам.  Кызыл Кокшай  белән киселештә башлана. Серов урамы белән киселештә тәмамлана. Батыршин, Щедрин, Петров, Ломоносов, Очучы , Баш күтәрү  белән кисешә. Почта индексы 420102. Дин галиме, җәмәгать эшлеклесе, мөфти Галимҗан Баруди (*[[1857 ел|1857]]-[[1921 ел|1921]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элекке исемнәрее — Байкал арты урамы (, 1957-2005), Беляков урамы (, ?-1957). 2005 елда Казан администрациясе башлыгы карары белән әлеге урамның исеме дин галиме, дин-җәмәгать эшлеклесе, мөфти Галимҗан Мөхәммәтҗан улы Галиев (*[[Галимҗан Баруди]]*, *[[1857 ел|1857]]-[[1921 ел|1921]]*) истәлегенә Галимҗан Баруди урамы итеп үзгәртелгән.

## Игътибарга лаек объектлар
* 3а йорты — 4нче гимназия-интернат
* 15нче йорт — 372нче «Дельфин» балалар бакчасы
* 17нче йорт — 387нче «» балалар бакчасы
* 25а йорт — 27нче китапханә

## Галерея

File:Г.Баруди_урамы,3А.jpg|4нче гимназия-интернат


## Шәхесләр
* Фәнүзә Кадыйрова, агроном-селекцияче.
* Легия Мөхәммәтҗанова
* Лев Грольман
* Игорь Башмаков

## Сылтамалар
* Баруди урамы Казан картасында 

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Киров районы урамнары
Надыйр Зыятдинов

**'


**Надыйр Зыятдинов''' (Надыйр Низам улы Зыятдинов, ,  — , ) — химик-технолог, техник фәннәр докторы (2002), профессор (2003), 2001 елдан КДТУның өстәмә һөнәри мәгарифе инситуты директоры урынбасары.
## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Фарсель Зыятдинов

*


*'Фарсель Зыятдинов*', Фарсель Сәхәбетдин улы Зыятдинов  (*1937 елның 1 июле, СССР, РСФСР, ТАССР, Калинин районы, Качкын — 2021 елның 16 августы, РФ, ТР, Казан'') — язучы, икътисадчы, икътисад фәннәре докторы (2002), ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (1992), бакчачы. Фарсель Зыятдинов 1937 нче елның 1нче июнендә Актаныш районы Качкын авылында Сәхәбетдин абыйбелән Мосаллия апа гаиләсендә туа. Зөбәердә җидееллык, Пучыда урта мәктәп тәмамлагач, белем алуын Тәтеш техникумында дәвам итә. Топограф булып Грузия, Азәрбайҗан тауларына күтәрелә. ФарсельЗыятдинов 1965 нче елда Казан дәүләт университетын, 1966нчы елда М.Горький исемендәге авыл хуҗалыгы институтын тәмамлый. Радио тапшырулар редакциясендә һәм телевидениедә хәбәрче булып эшли. «Авыл офыклары» тапшыруларын әзерләп, зәңгәр экранга чыгара.

1968 нче елда Фарсель Зыятдинов СССР Журналистлар берлегенә кабул ителә. Эштән аерылмыйча, аспирантурада укый.  Илдә үзгәртеп корулар башлангач,  «Татарстан яшьләре» газетасында басылган «Авылга, Нәфисә апага» хатларын укып, күпме укучы сорауларына җавап тапкандыр. Шул чор проблемаларын, икътисадтагы буталчык хәлләрне гади укучы аңларлык итеп язуы белән үзенә җәлеп итә. Яшь дусларын да онытмый: «Ялкын» журналында әлеге өлкәгә караган сүзләргә аңлатмалар биреп бара. Ул озак еллар  Казан финанс-икътисад академиясенең җитештерү икътисади кафедрасында һәм шул ук вакытта Фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе институтында эшли. Россия гуманитар Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы, профессор, Петров академиясе академигы.

Төп әсәрләр: «Кызык дөнья» (1974), «Тагын килде язлар» (1991) балалар өчен китаплары, «Гыйльми белән Белми» (1983) хикәяләр җыентыгы, «Изге йорт» (1997) повесте, публицистик әсәрләр. Бакчачылык турында "Ямь һәм тәм, яки Безнең бакча" китабы  (2010) авторы. "Казанның 1000 еллыгы" медале белән бүләкләнгән. 
Биектау районы мөселман зиратында җирләнде.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Галим-икътисадчы, күренекле бакчачы Фарсель Зыятдинов вафат. Азатлык радиосы, 16 август 2021
* «Татарны сәламәт һәм бакчалы икән шәхес» — Фарсель Зыятдинов белән хушлаштылар. Татар-информ, 17 август 2021

Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Абдулла Алиш премиясе лауреатлары
Сәйдә Зыятдинова

**'


**Сәйдә Зыятдинова''' (Сәйдә Закир кызы Зыятдинова, ,  — , ) — язучы, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1991).

1971 елдан «Яшь ленинчы» гәҗите мөхәрририятендә, 1983 елдан «Азат хатын» журналы мөхәрририятендә, 1993-1997 елдан «Татарстан» журналының мәдәният бүлеге мөдире.

## Тәрҗемәи хәле
Сәйдә Зыялы (Зыятдинова Сәйдә Закир кызы) 1941 елның 27 мартында Татарстанның Теләче районы Шәтке авылында урманчы гаиләсендә дөньяга килә.

Әдипнең  балачагы һәм үсмер еллары  авыр сугыш  елларына  туры килә. Ятимлекачысын татый.Шулай да белемгә омтылыш аны тормыш авырлыкларын җиңәргә өйрәтә. Туган авылында  җидееллык мәктәптә белем ала, аннары Олы Нырсы авылы мәктәбендә урта мәктәпне тәмамлый. Аннары ике ел колхозда эшли.  1963 елда   Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлегенә укырга керә.

## Иҗат эшчәнлеге
Сәйдә Закир кызы 1968 елда университетны тәмамлагач, Татарстан Министрлар Советы каршындагы архив идарәсендә кече фәнни хезмәткәр булып эшкә алына. Иҗат эше күңеленә тынгылык бирми. «Яшь ленинчы» («Сабантуй») газетасы редакциясенә әдәби хезмәткәр булып күчә, соңрак  редакциянең бүлек мөдире вазифасын да башкара. Язучының беренче әдәби әсәрләре  «Яшь ленинчы» газетасында эшләгәндә дөнья күрә башлый.

1977 елда Татарстан Журналистлар берлегенә кабул ителә. 1983–1992 елларда С.Зыялы «Сөембикә» журналында башта әдәбият бүлеге мөдире, аннары журналның җаваплы сәркәтибе булып эшли. Бу елларда көндәлек матбугатта бер-бер артлы «Тугрылык», «Саба җиле» дигән поэмалары һәм шәлкем-шәлкем шигырьләре басыла. 1988 елда Татарстан китап нәшриятында чыккан һәм яшь авторларның әсәрләре тупланган «Беренче карлыгачлар» җыентыгында «Җыелмаган җиләк» дигән гомуми баш астында шагыйрәнең бер бәйләм шигырьләре урнаштырыла, 1991 елда исә «Айның тулган чагы» исемле беренче мөстәкыйль шигъри китабы дөнья күрә. С.Зыялы проза әсәрләре – повестьлар («Кайнар сукмаклар», «Кар карасы», «Кара таплы бизәк», «Югалту»), хикәяләр («Юл читендә», «Буранлы төн», «Ике дөнья арасы», «Ачылмаган бөре», «Сыну», «Яз салкыннары» һ.б.), публицистик мәкаләләр авторы буларак та укучыларга таныш. Үзенчәлекле әдәби образлар һәм вакыйгалар аша үзенең тормыш гаме, яшәү мәгънәсе турындагы уй-фикерләрен, фәлсәфи карашларын гәүдәләндергән бу әсәрләрнең бер өлеше аның 2001 елда нәшер ителгән «Кайнар сукмаклар» исемле проза китабында урын ала.

## Мактаулы исеме

* «Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре»  (1991)

## Дөнья күргән  китаплары

* Айның  тулган чагы: поэмалар, шигырьләр. (1991)
* Кайнар сукмаклар: повестьлар, хикәяләр. (2001)
* Ачылмаган бөре: повестьлар, хикәяләр. ( 2006)

## Искәрмәләр

## Файдаланган әдәбият

* Гыйззәтуллина Ф. «Айның тулган чагы» // Соц. Татарстан. – 1991. – 20 авг. Хуҗин М. Ямь һәм гамь // Казан утлары. – 2001. – № 2. –119 б.
* Сафина Н. Ярый әле һәр ел язлар килә // Сөембикә. – 2001. – № 3. – 5

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татар язучылары
Төркем:ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Теләче районында туганнар
Төркем:Татар журналистлары
Любовь Златоустова

**Любовь Златоустова** (Любовь Владимир кызы Златоустова, ,  — , ) — тел белгече, филология фәннәре докторы (1969), профессор (1970), МДУ филология факультетының фонетика һәм сөйләм коммуникациясе тәҗрибәханәсе җитәкчесе (1968-20??).
Социалистик Хезмәт Каһарманы

**Социалистик Хезмәт Каһарманы** () — Советлар Берлегендә 1938-1991 еллардагы югары исем, хезмәт өчен бүләкләүнең югары дәрәҗәсе.

Социалистик Хезмәт Каһарманы исеменә 20 605 кеше (башка мәгълүмат буенча, 21 560 кеше) лаек була, шул исәптән 205 тапкыр — ике һәм 16 тапкыр — өч мәртәбә. Ким дигәндә 20 кешегә бу югары исем вафатыннан соң тапшырыла. 89 кеше төрле сәбәпләр буенча Социалистик Хезмәт Каһарманы исеменнән мәхрүм ителә. 45 кешегә карата исемне тапшыру турындагы фәрманнар нигезсез дигән сәбәп белән гамәлдән чыгарыла. Тагы 3 кеше икенче «Урак һәм Чүкеч» мидәленнән мәхрүм ителә, ягъни ике тапкыр Социалистик Хезмәт Каһарманы түгел, Социалистик Хезмәт Каһарманы гына булып кала.
## Искәрмәләр

Төркем:ССРБ дәүләт бүләкләре
Леонид Змачинский

**Леонид Змачинский** (Леонид Януарий улы Змачинский, ,  — , ) — инженер, ССРБ дәүләт премиясе лауреаты (1974), Яшел Үзән көймәләр төзү заводы директоры (1978-1984), «Янтарь» көймәләр төзү заводы директоры (1991-1995).
Петр Знаменский

**Петр Знаменский** (Пөтр Василий улы Знаменский, ,  — , ) — тарихчы, чиркәү (1873) һәм Россия (1908) тарихлары докторы, 1870-1897 елларда Казан руханилар академиясенең Россия чиркәве тарихы кафедрасы мөдире.
Нина Зобова

**Нина Зобова** (Нина Николай кызы Зобова, ,  — , ) — химик-органик, химия фәннәре докторы (1982), профессор (1987), 1987-1993 елларда КАХИның гомуми химия кафедрасы мөдире.

Төркем:Химиклар
Яков Золотоносов

**Яков Золотоносов** (Яков Давид улы Золотоносов, ,  — , ) — химик-технолог, һидромеханик, техник фәннәр дуктыры (1998), профессор (2000), КДЭУның мөһәндислек графикасы кафедрасы мөдире (2001-2010), КАТУның сызмалы геометрия һәм графика кафедрасы мөдире (2010 елдан).

Төркем:Химиклар
Александр Зорин

**Александр Зорин** (Александр Николай улы Зорин, ,  — , ) — этнограф, тарих фәннәре докторы (1992), профессор (1994). Идел буе шәһәрләре тарихына багышланган фәнни хезмәтләр авторы.
Николай Зорин

**Николай Зорин** (Николай Владимир улы Зорин, ,  — , ) — этнограф, тарих фәннәре нәмзәде (1964), доцент (1965). Урта Идел буе русларының этнографиясенә караган фәнни хезмәтләр авторы.

## Моны да карагыз
* Казан университетының этнография музее

## Искәрмәләр
Александр Зотов

**Александр Зотов** (Александр Васили улы Зотов, ,  — , ) — ташчы, ССРБ дәүләт премиясе лауреаты (1984), 1971-1993 елларда «Камгэсэнергострой» АҖнең 75 нче  бригадиры.
Василий Зотов (1668)

**Василий Зотов** (Василий Никита улы Зотов, ,  — , ) — хәрби-дәүләт эшлеклесе. Дворян нәселеннән. Нарва (1708-1711), Рөвел (1711-1714) шәһәрләре кәминданты. 1715-1718 елларда Сенатның генерел-ревизоры, 1718-1724 елларда  башлыгы, 1724-1727 елларда Мәскәү  президенты, 1727-1728 елларда Казан губернаторы.
Василий Зотов (1882)

**Василий Зотов** (Василий Сергей улы Зотов, ,  — , ) — актер, режиссер, педагог, РСФСРның атказанган артисты (1926), Казан Зур драма театрының сәнгать җитәкчесе (1919-1924).
Михаил Зотов

**Михаил Зотов** (Михаил Егор улы Зотов, ,  — , ) — Социалистик хезмәт Каһарманы (1948). 1947-1958 елларда «Новый мир» күмәк хуҗалыгы рәисе (1945-1947 елларда аның баш агрономы), 1958-1966 елларда Нурминкә авыл шурасы рәисе.
Сәрдар Вәисов урамы (Казан)

**Сәрдар Вәисов урамы** () — Казанның Киров районындагы (*[[Адмиралтейство бистәсе]]*) кечкенә урам. Казансу ярыннан башлана. Казансу ярында тәмамлана. Үтеп йөрү тыкрыгы () белән кисешә. Почта индекчы 420030. Дин һәм җәмәгать эшлеклесе Гайнан Вәисов (*сәрдар* Вәисов) (*[[1878 ел|1878]]-[[1917 ел|1917]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элекке исемнәре — Үтеп йөрү урамы (), Жировка урамы (). 2005 елда Казан администрациясе башлыгы карары белән әлеге урамның исеме дин-җәмәгать эшлеклесе, вәисиләр хәрәкәтен җитәкләүче  Гайнанетдин Баһаветдин улы Вәисов (*әл-Болгари, [[1878 ел|1878]]-[[1917 ел|1917]]*) истәлегенә Сәрдар Вәисов урамы итеп үзгәртелгән.

## Сылтамалар
* Улица Ваисова Сардара. kznportal.ru, 24.08.2011 
*  Сәрдар Вәисов  урамы Казан картасында 

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Киров районы урамнары
Алафузов урамы (Казан)

**Алафузов урамы** () — Казанның Киров районындагы (*Ягедни ([[Җиләкле бистәсе|Җиләкле]]) бистәсе*) урам. Гладилов урамы белән киселештә башлана. Һерцен урамы белән киселештә тәмамлана.  Бистә , Кызыл Кокшай , Базар урамы белән кисешә. Почта индексы 420030. Казан фабриканты һәм заводлар хуҗасы Иван Алафузов (*[[1837 ел|1837]]-[[1891 ел|1891]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элекке исемнәре — Карл Либкнехт урамы (), Аркылы Чар урамы (). 2005 елда Казан администрациясе башлыгы карары белән әлеге урамның атамасы Казан фабриканты һәм заводлар хуҗасы, химаяче Иван Иван улы Алафузов (*[[1837 ел|1837]]-[[1891 ел|1891]]*) истәлегенә Алафузов урамы итеп үзгәртелгән.

## Сылтамалар
*  Алафузов урамында урнашкан оешмалар  
*   Алафузов урамы Казан картасында

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Киров районы урамнары
Лушников урамы (Казан)

**Лушников урамы** () — Казанның Мәскәү районындагы урам. Декабристлар урамы белән киселештән башлана. Дружина урамы белән киселештә тәмамлана. 2нче Көньяк-Көнбатыш урамы белән кисешә. Почта индексы 420034. Казан органик синтез заводы директоры (*[[1952 ел|1952]]-[[1982 ел|1982]]*) Социалистик Хезмәт Каһарманы (*[[1971 ел|1971]]*) Владимир Лушников (*[[:ru:Лушников, Владимир Петрович|ru]]*) (*[[1914 ел|1914]]-[[1985 ел|1985]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элекке исемнәре — Краматор урамы (), Берьяклы вакытлы торак бистә урамы (). 2005 елда Казан администрациясе башлыгы карары  белән әлеге урамның исеме 1952-1982 елларда Казан органик синтез заводы директоры булып эшләгән Социалистик Хезмәт Каһарманы (*[[1971 ел|1971]]*) Владимир Петр улы Лушников (*[[1914 ел|1914]]-[[1985 ел|1985]]*) истәлегенә Лушников урамы итеп үзгәртелгән.
 
## Игътибарга лаек объектлар
* 11а йорты — 313нче «Гөлчәчәк» балалар бакчасы

## Сылтамалар
* Улица Лушникова. kznportal.ru, 05.09.2011
*  Лушников урамында урнашкан оешмалар
*   Лушников урамы Казан картасында 

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Мәскәү районы урамнары
Сара Садыйкова урамы (Казан)

**Сара Садыйкова урамы** () — Казанның Вахитов районындагы (*[[Иске Татар бистәсе]]*) урам.  Татарстан урамыннан башланып, Вахитов мәйданына таба сузыла, Габдулла Тукай урамы белән киселештә тәмамлана. С. Сәйдәшев, Әхтәмов, Ф. Фәтхуллин, Ф. Кәрим урамнары белән кисешә. Почта индексы 420021.  Татар композиторы, актриса, җырчы Сара Садыйкова (*[[1906 ел|1906]]-[[1986 ел|1986]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элек Нариманов урамының бер өлеше булган. 2006 елда Татарстан Республикасы министрлар кабинеты карары  белән әлеге урамның Татарстан урамыннан башланган өлешенә күренекле татар композиторы, актриса, җырчы Сара Гариф кызы Садыйкова (*[[1906 ел|1906]]-[[1986 ел|1986]]*) истәлегенә Сара Садыйкова урамы исеме бирелгән.

## Игътибарга лаек объектлар
* 3нче йорт — 273нче балалар бакчасы
* 6/22нче йорт — 76нчы мәктәп
* Зәңгәр мәчет (*[[Фатих Кәрим урамы (Казан)|Ф. Кәрим]]  урамы, 19/18*)
* 35нче йорт — 289нчы «» балалар бакчасы
* 37нче йорт — Казан финанслар, икътисад һәм информатика институты
* Борнай мәчете (*[[Әхтәмов урамы (Казан)|Әхтәмов]] урамы, 7*)
* 45нче йорт — 66нчы балалар бакчасы
* 49нчы йор — «Базилика» кунакханәсе
* «Бахадир» фитнесс 
* Казан медик-инструменталь заводы (КМИЗ)
* «Радиоприбор» заводы
* Нәфис-Косметикс комбинаты биналары
 
## Галерея

File:Blue mosket kazan.jpg|Зәңгәр мәчет
File:Kazan Blue mosque minaret.jpg|Зәңгәр мәчет манарасы
File:Kazan Burnay Mosque 08-2016.jpg|Борнай мәчете


## Сылтамалар
* Сара Садыйкова урамындагы оешмалар

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Төркем:Иске бистә (Казан)
Адмиралтейство урамы (Казан)

**Адмиралтейство урамы** () — Казанның Киров районындагы (*[[Адмиралтейство бистәсе]]*) кечкенә урам. Клара Цеткин урамы белән киселештән башлана. Урицкий урамы белән киселештә тәмамлана. Кече Мәскәү  белән кисешә. Почта индексы 420030. Урам атамасы Казанда 1718-1829 елларда эшләгән адмиралтейство белән бәйле.

## Тарих
Элекке исеме — Октябрьнең 10 еллыгы урамы (). 2005 елда Казан администрациясе башлыгы карары белән әлеге урамның исеме 1718-1829 елларда эшләгән Казан Адмиралтействосы атамасын тарихка кертеп калдыру максатында Адмиралтейство урамы итеп үзгәртелгән.
 
## Игътибарга лаек объектлар
* 3нче йорт — «Театр Акт» камера театры.
## Галерея

Admirallék uramé-2.jpg|
Admirallék uramé-3.jpg|


## Шәхесләр

* Факил Әмәк

## Сылтамалар

*   Адмиралтейство урамында урнашкан оешмалар
*  Адмиралтейство урамы Казан картасында

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Киров районы урамнары
Николай Зотов

**Николай Зотов** (Николай Иван улы Зотов, ,  — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945). Көнбатыш Украинадагы һәм Дебрецен шәһәре янындагы сугышларында батырлык күрсәткән.
Диләвер Зөбәеров

**Диләвер Зөбәеров** (Диләвер Мирзагабдулла улы Зөбәеров, ,  — , ) — биохимик, медицина фәннәре докторы (1965), профессор (1966), ТР ФА академиге (1992), ТАССР һәм РФнең атказанган фән эшлеклесе (1976, 1997), 1964-20?? елларда КДМУның биохимия кафедрасы мөдире.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Татар бистәсе

**Татар бистәсе** - шәһәрнең яки башка торак пунктның татарлар тупланып яши торган өлеше. 

* Россия:
** Казан:
*** Иске һәм Яңа (Татар) бистәләре
** Татар бистәсе (Мәскәү)
** Татар бистәсе (Тум)
** Татар бистәсе (Тубыл)
** Татар бистәсе (Иркутск)
** Татар бистәсе (Уфа)
** Татар бистәсе (Бәләбәй)
** Татар бистәсе (Санкт-Петербург)
** Татар бистәсе (Әстерхан)
** Татар бистәсе (Новосибирск)
** Татар бистәсе (Самар)
** Татар бистәсе (Сарытау)
** Татар бистәсе (Тубыл)

* Беларусь:
** Татар бистәсе (Минск)

* Казакъстан:
** Татар бистәсе (Алматы)
** Татар бистәсе (Җаек)
** Татар бистәсе (Петропавловк)
** Татар бистәсе (Семипалатинск)

* Эстония:
** Татар бистәсе (Таллинн)
Прокофий Зубец

**Прокофий Зубец** (Прокофий Филипп улы Зубец, ,  — , ) — конструктор, реактив авиация йөрткечләре һәм махсус энергетик җайланмалар өлкәләрендә галим, техник фәннәр докторы (1968), профессор (1968), ТАССРның һәм РСФСРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1956, 1966), ССРБ дәүләт премиясе лауреаты (1978), Казан моторлар төзү конструкторлык бүросының баш конструкторы (1954-1978), Казан моторлар төзү заводының баш конструкторы (1978-1983). ТАССР ЮШ депутаты (1959-1963).
Михаил Зубков

**Михаил Зубков** (Михаил Иван улы (Микайла Ибан улы) Зубков, ,  — , ) — сәясәт эшлеклесе. 1919 елда «Алга таба» гәҗите мөхәррире, 2 нче кызыл армиянең сәяси бүлегенең татар бүлекчәсе җитәкчесе, 1920 елдан РСФСР милләтләр эшләре халык комиссариатының Үзәк керәшен бүлеге рәисе. 1920-елларда ТАССР прокуратурасында.
## Искәрмәләр
Евгений Зуев

**Евгений Зуев** (Евгений Владимир улы Зуев, ,  — , ) — рәссам, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1974), ТАССРның халык рәссамы (1986), 1953-1981 елларда Казан сынлы сәнгать училищесы укытучысы. Әсәрләр: «Җир җимешләре» (1965) натюрморты, «Татар натюрморты» (1978-1979) триптихе, «Февраль иртәсе» (1982) пейзажы.
Татьяна Зуева

**Татьяна Зуева** (Татьяна Андрей кызы Зуева ,  — , ) — рәссам, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1986), 1953-1971 елларда Казан театр һәм Казан сынлы сәнгать укуханәләре укытучысы. Әсәрләр: «Таллин» (1961), «Казан. Ел фасыллары» (1976-1978), «Ак диңгез мотивлары» (1978) график сериясе, һ.б.
Наталья Зубова

**Наталья Зубова** (Наталья Дмитрий кызы Зубова, ,  — , ) — энергетик, ТР дәүләт премиясе лауреаты (2003, зур басымлы казаннар өчен югары эффективлы һәм экологик камил термик су әзерләү технологиясен булдыру һәм кертү өчен).

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Шулай ук карагыз
Ринат Зөлкарнәев

**Ринат Зөлкарнәев** (Ринат Габдулла улы Зөлкарнәев, ,  — , ) — җәррах, медицина фәннәре докторы (1984), профессор (1988), КДМУның травмотология, ортопедия һәм хәрби-кыр хирургиясе кафедрасы мөдире (1984-1998).
Габдулла Зөлкарнәй

**Габдулла Зөлкарнәй** (Габдулла Галимҗан улы Зөлкарнәй, ,  — , ) — драматург. 1930-1934 елларда Татарстан  театр хезмәткәрләренең һөнәри берлеге ҮК идарәсе рәисе. Әсәрләр: «Өермә», «Таһир», «Дала йөрәге» пиесалары.
Ләис Зөлкарнәев

**Ләис Зөлкарнәев (Харрасов)** (Ләис Мәүлит улы Харрасов, ,  — , ) — шагыйрь. Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (2024; «Узганны кабатлау» китабы өчен).

«Ялкын» (1983-1993), «Идел» (1993 елдан) журналлары мөхәррире. Әсәрләр: «Балачак күге» (1982), «Кар өстендә алмалар» (1988) җыентыклары.
## Искәрмәләр
Владимир Кулагин урамы (Казан)

**Владимир Кулагин урамы** () — Казанның Идел буе районындагы урам. Кукушкино бистәсеннән Калинин бистәсенә таба сузыла. Магистраль урамы белән киселештән башлана. Авангард урамы белән киселештә тәмамлана. Коллектор, Крутовская, Каучык, Техника, Актай урамнары белән кисешә. Почта индексы 420054. «Теплоконтроль» җитештерү берләшмәсе генераль директоры Владимир Кулагин (*[[1937 ел|1937]]-[[2004 ел|2004]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элекке исеме — Фрезер урамы (). 2006 елда Татарстан Республикасы министрлар кабинеты карары белән әлеге урамның исеме 1957 елдан башлап Казандагы «Теплоконтроль» заводында (*23 ел, [[ел|1981]]-[[2004 ел]]ларда, генераль директор булып*) эшләгән Владимир Константин улы Кулагин (*[[1937 ел|1937]]-[[2004 ел|2004]]*) истәлегенә Владимир Кулагин урамы итеп үзгәртелгән.

## Игътибарга лаек объектлар
* 1нче йорт — «Теплоконтроль» заводы административ бинасы
* 2нче йорт — 114нче урта мәктәп
* 4нче йорт — 4нче шәһәр китапханәсе
* «Теплоконтроль» заводы биналары
* Казан синтетик каучык заводы биналары
* Владимир Ленин һәйкәле (*«Теплоконтроль» заводы административ бинасы каршында*)
* «Бостан» спорт комплесы, стадион (*Профессор Нужин урамы, 1*)
* РФ  юридик институты бинасы (*[[Магистраль урамы (Казан)|Магистраль]] урамы, 35*)

## Галерея

File:Кулагин_урамы,2.jpg|114нче мәктәп


## Шәхесләр
* Ләйлә Фазлыева

## Сылтамалар
* Улица Кулагина Владимира. kznportal.ru, 31.08.2011 
*   Владимир Кулагин урамында урнашкан оешмалар
*  Владимир Кулагин урамы Казан картасында
* Урам панорамасы

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Идел буе районы урамнары
Гомәр Гали урамы (Казан)

**Гомәр Гали урамы**  () — Казанның Идел буе районындагы (*[[Мирный (Казан)|Мирный]] бистәсе*) урам. Тугай өсте  белән киселештән башлана. 3нче Дәүләки  белән киселештә тәмамлана. 1нче Березники, Яңа Дәүләки , Киң , Кара күл  белән кисешә. Почта индексы 420055.  Язучы Гомәр Гали (*[[1900 ел|1900]]-[[1954 ел|1954]]*) исемен йөртә.

## Тарих
Элекке исеме — Торба урамы (). 2007 елда Татарстан Республикасы  министрлар кабинеты карары белән әлеге урамның исеме язучы, әдәбият тәнкыйтьчесе Гомәр Билал улы Галиев (''Гомәр Гали'') (*[[1900 ел|1900]]-[[1954 ел|1954]]*) истәлегенә Гомәр Гали урамы итеп үзгәртелгән.

## Сылтамалар
* Гомәр Гали урамы Казан картасында

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Идел буе районы урамнары