open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
941 (сан)

**941** **(тугыз йөз кырык бер)** - **[[940 (сан)|940]]** белән **[[942 (сан)|942]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 941 — өч урынлы так сан.
* 941 санның цифрлар суммасы — 14.
* 941 санның цифрлар тапкырчыгышы — 36. 
* 941 санның квадраты — 885481. 
## Башка өлкәләрдә
* 941 ел
* 941 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03AD16 — «έ» символның коды.
Төркем:Саннар
942 (сан)

**942** **(тугыз йөз кырык ике)** - **[[941 (сан)|941]]** белән **[[943 (сан)|943]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 942 — өч урынлы җөп сан.
* 942 санның цифрлар суммасы — 15.
* 942 санның цифрлар тапкырчыгышы — 72. 
* 942 санның квадраты — 887364. 
## Башка өлкәләрдә
* 942 ел
* 942 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03AE16 — «ή» символның коды.
Төркем:Саннар
939 (сан)

**939** **(тугыз йөз утыз тугыз)** - **[[938 (сан)|938]]** белән **[[940 (сан)|940]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 939 — өч урынлы так сан.
* 939 санның цифрлар суммасы — 21.
* 939 санның цифрлар тапкырчыгышы — 243. 
* 939 санның квадраты — 881721. 
## Башка өлкәләрдә
* 939 ел
* 939 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03AB16 — «Ϋ» символның коды.
Төркем:Саннар
943 (сан)

**943** **(тугыз йөз кырык өч)** - **[[942 (сан)|942]]** белән **[[944 (сан)|944]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 943 — өч урынлы так сан.
* 943 санның цифрлар суммасы — 16.
* 943 санның цифрлар тапкырчыгышы — 108. 
* 943 санның квадраты — 889249. 
## Башка өлкәләрдә
* 943 ел
* 943 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03AF16 — «ί» символның коды.
Төркем:Саннар
902 (мәгънәләр)

* 902 — Милади тәкъвим буенча X гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 902 — безнең эрага кадәр X гасырга кергән ел.
* 902 — сан.
944 (сан)

**944** **(тугыз йөз кырык дүрт)** - **[[943 (сан)|943]]** белән **[[945 (сан)|945]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 944 — өч урынлы җөп сан.
* 944 санның цифрлар суммасы — 17.
* 944 санның цифрлар тапкырчыгышы — 144. 
* 944 санның квадраты — 891136. 
## Башка өлкәләрдә
* 944 ел
* 944 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03B016 — «ΰ» символның коды.
Төркем:Саннар
947 (сан)

**947** **(тугыз йөз кырык җиде)** - **[[946 (сан)|946]]** белән **[[948 (сан)|948]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 947 — өч урынлы так сан.
* 947 санның цифрлар суммасы — 20.
* 947 санның цифрлар тапкырчыгышы — 252. 
* 947 санның квадраты — 896809. 
## Башка өлкәләрдә
* 947 ел
* 947 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03B316 — «γ» символның коды.
Төркем:Саннар
948 (сан)

**948** **(тугыз йөз кырык сигез)** - **[[947 (сан)|947]]** белән **[[949 (сан)|949]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 948 — өч урынлы җөп сан.
* 948 санның цифрлар суммасы — 21.
* 948 санның цифрлар тапкырчыгышы — 288. 
* 948 санның квадраты — 898704. 
## Башка өлкәләрдә
* 948 ел
* 948 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03B416 — «δ» символның коды.
Төркем:Саннар
945 (сан)

**945** **(тугыз йөз кырык биш)** - **[[944 (сан)|944]]** белән **[[946 (сан)|946]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 945 — өч урынлы так сан.
* 945 санның цифрлар суммасы — 18.
* 945 санның цифрлар тапкырчыгышы — 180. 
* 945 санның квадраты — 893025. 
## Башка өлкәләрдә
* 945 ел
* 945 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03B116 — «α» символның коды.
Төркем:Саннар
949 (сан)

**949** **(тугыз йөз кырык тугыз)** - **[[948 (сан)|948]]** белән **[[950 (сан)|950]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 949 — өч урынлы так сан.
* 949 санның цифрлар суммасы — 22.
* 949 санның цифрлар тапкырчыгышы — 324. 
* 949 санның квадраты — 900601. 
## Башка өлкәләрдә
* 949 ел
* 949 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03B516 — «ε» символның коды.
Төркем:Саннар
950 (сан)

**950** **(тугыз йөз илле )** - **[[949 (сан)|949]]** белән **[[951 (сан)|951]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 950 — өч урынлы җөп сан.
* 950 санның цифрлар суммасы — 14.
* 950 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 950 санның квадраты — 902500. 
## Башка өлкәләрдә
* 950 ел
* 950 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03B616 — «ζ» символның коды.
Төркем:Саннар
951 (сан)

**951** **(тугыз йөз илле бер)** - **[[950 (сан)|950]]** белән **[[952 (сан)|952]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 951 — өч урынлы так сан.
* 951 санның цифрлар суммасы — 15.
* 951 санның цифрлар тапкырчыгышы — 45. 
* 951 санның квадраты — 904401. 
## Башка өлкәләрдә
* 951 ел
* 951 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03B716 — «η» символның коды.
Төркем:Саннар
952 (сан)

**952** **(тугыз йөз илле ике)** - **[[951 (сан)|951]]** белән **[[953 (сан)|953]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 952 — өч урынлы җөп сан.
* 952 санның цифрлар суммасы — 16.
* 952 санның цифрлар тапкырчыгышы — 90. 
* 952 санның квадраты — 906304. 
## Башка өлкәләрдә
* 952 ел
* 952 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03B816 — «θ» символның коды.
Төркем:Саннар
953 (сан)

**953** **(тугыз йөз илле өч)** - **[[952 (сан)|952]]** белән **[[954 (сан)|954]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 953 — өч урынлы так сан.
* 953 санның цифрлар суммасы — 17.
* 953 санның цифрлар тапкырчыгышы — 135. 
* 953 санның квадраты — 908209. 
## Башка өлкәләрдә
* 953 ел
* 953 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03B916 — «ι» символның коды.
Төркем:Саннар
912 (мәгънәләр)

* 912 — Милади тәкъвим буенча X гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 912 — безнең эрага кадәр X гасырга кергән ел.
* 912 — сан.
955 (сан)

**955** **(тугыз йөз илле биш)** - **[[954 (сан)|954]]** белән **[[956 (сан)|956]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 955 — өч урынлы так сан.
* 955 санның цифрлар суммасы — 19.
* 955 санның цифрлар тапкырчыгышы — 225. 
* 955 санның квадраты — 912025. 
## Башка өлкәләрдә
* 955 ел
* 955 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03BB16 — «λ» символның коды.
Төркем:Саннар
956 (сан)

**956** **(тугыз йөз илле алты)** - **[[955 (сан)|955]]** белән **[[957 (сан)|957]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 956 — өч урынлы җөп сан.
* 956 санның цифрлар суммасы — 20.
* 956 санның цифрлар тапкырчыгышы — 270. 
* 956 санның квадраты — 913936. 
## Башка өлкәләрдә
* 956 ел
* 956 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03BC16 — «μ» символның коды.

Төркем:Саннар
957 (сан)

**957** **(тугыз йөз илле җиде)** - **[[956 (сан)|956]]** белән **[[958 (сан)|958]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 957 — өч урынлы так сан.
* 957 санның цифрлар суммасы — 21.
* 957 санның цифрлар тапкырчыгышы — 315. 
* 957 санның квадраты — 915849. 
## Башка өлкәләрдә
* 957 ел
* 957 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03BD16 — «ν» символның коды.
Төркем:Саннар
958 (сан)

**958** **(тугыз йөз илле сигез)** - **[[957 (сан)|957]]** белән **[[959 (сан)|959]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 958 — өч урынлы җөп сан.
* 958 санның цифрлар суммасы — 22.
* 958 санның цифрлар тапкырчыгышы — 360. 
* 958 санның квадраты — 917764. 
## Башка өлкәләрдә
* 958 ел
* 958 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03BE16 — «ξ» символның коды.

Төркем:Саннар
959 (сан)

**959** **(тугыз йөз илле тугыз)** - **[[958 (сан)|958]]** белән **[[960 (сан)|960]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 959 — өч урынлы так сан.
* 959 санның цифрлар суммасы — 23.
* 959 санның цифрлар тапкырчыгышы — 405. 
* 959 санның квадраты — 919681. 
## Башка өлкәләрдә
* 959 ел
* 959 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03BF16 — «ο» символның коды.
Төркем:Саннар
960 (сан)

**960** **(тугыз йөз алтмыш )** - **[[959 (сан)|959]]** белән **[[961 (сан)|961]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 960 — өч урынлы җөп сан.
* 960 санның цифрлар суммасы — 15.
* 960 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 960 санның квадраты — 921600. 
## Башка өлкәләрдә
* 960 ел
* 960 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03C016 — «π» символның коды.
Төркем:Саннар
961 (сан)

**961** **(тугыз йөз алтмыш бер)** - **[[960 (сан)|960]]** белән **[[962 (сан)|962]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 961 — өч урынлы так сан.
* 961 санның цифрлар суммасы — 16.
* 961 санның цифрлар тапкырчыгышы — 54. 
* 961 санның квадраты — 923521. 
## Башка өлкәләрдә
* 961 ел
* 961 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03C116 — «ρ» символның коды.
Төркем:Саннар
962 (сан)

**962** **(тугыз йөз алтмыш ике)** - **[[961 (сан)|961]]** белән **[[963 (сан)|963]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 962 — өч урынлы җөп сан.
* 962 санның цифрлар суммасы — 17.
* 962 санның цифрлар тапкырчыгышы — 108. 
* 962 санның квадраты — 925444. 
## Башка өлкәләрдә
* 962 ел
* 962 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03C216 — «ς» символның коды.
Төркем:Саннар
921 (мәгънәләр)

* 921 — Милади тәкъвим буенча X гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 921 — безнең эрага кадәр X гасырга кергән ел.
* 921 — сан.
963 (сан)

**963** **(тугыз йөз алтмыш өч)** - **[[962 (сан)|962]]** белән **[[964 (сан)|964]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 963 — өч урынлы так сан.
* 963 санның цифрлар суммасы — 18.
* 963 санның цифрлар тапкырчыгышы — 162. 
* 963 санның квадраты — 927369. 
## Башка өлкәләрдә
* 963 ел
* 963 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03C316 — «σ» символның коды.
Төркем:Саннар
964 (сан)

**964** **(тугыз йөз алтмыш дүрт)** - **[[963 (сан)|963]]** белән **[[965 (сан)|965]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 964 — өч урынлы җөп сан.
* 964 санның цифрлар суммасы — 19.
* 964 санның цифрлар тапкырчыгышы — 216. 
* 964 санның квадраты — 929296. 
## Башка өлкәләрдә
* 964 ел
* 964 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03C416 — «τ» символның коды.
Төркем:Саннар
965 (сан)

**965** **(тугыз йөз алтмыш биш)** - **[[964 (сан)|964]]** белән **[[966 (сан)|966]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 965 — өч урынлы так сан.
* 965 санның цифрлар суммасы — 20.
* 965 санның цифрлар тапкырчыгышы — 270. 
* 965 санның квадраты — 931225. 
## Башка өлкәләрдә
* 965 ел
* 965 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03C516 — «υ» символның коды.
Төркем:Саннар
966 (сан)

**966** **(тугыз йөз алтмыш алты)** - **[[965 (сан)|965]]** белән **[[967 (сан)|967]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 966 — өч урынлы җөп сан.
* 966 санның цифрлар суммасы — 21.
* 966 санның цифрлар тапкырчыгышы — 324. 
* 966 санның квадраты — 933156. 
## Башка өлкәләрдә
* 966 ел
* 966 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03C616 — «φ» символның коды.
Төркем:Саннар
967 (сан)

**967** **(тугыз йөз алтмыш җиде)** - **[[966 (сан)|966]]** белән **[[968 (сан)|968]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 967 — өч урынлы так сан.
* 967 санның цифрлар суммасы — 22.
* 967 санның цифрлар тапкырчыгышы — 378. 
* 967 санның квадраты — 935089. 
## Башка өлкәләрдә
* 967 ел
* 967 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03C716 — «χ» символның коды.

Төркем:Саннар
968 (сан)

**968** **(тугыз йөз алтмыш сигез)** - **[[967 (сан)|967]]** белән **[[969 (сан)|969]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 968 — өч урынлы җөп сан.
* 968 санның цифрлар суммасы — 23.
* 968 санның цифрлар тапкырчыгышы — 432. 
* 968 санның квадраты — 937024. 
## Башка өлкәләрдә
* 968 ел
* 968 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03C816 — «ψ» символның коды.
Төркем:Саннар
969 (сан)

**969** **(тугыз йөз алтмыш тугыз)** - **[[968 (сан)|968]]** белән **[[970 (сан)|970]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 969 — өч урынлы так сан.
* 969 санның цифрлар суммасы — 24.
* 969 санның цифрлар тапкырчыгышы — 486. 
* 969 санның квадраты — 938961. 
## Башка өлкәләрдә
* 969 ел
* 969 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03C916 — «ω» символның коды.
Төркем:Саннар
970 (сан)

**970** **(тугыз йөз җитмеш )** - **[[969 (сан)|969]]** белән **[[971 (сан)|971]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 970 — өч урынлы җөп сан.
* 970 санның цифрлар суммасы — 16.
* 970 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 970 санның квадраты — 940900. 
## Башка өлкәләрдә
* 970 ел
* 970 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03CA16 — «ϊ» символның коды.
Төркем:Саннар
929 (мәгънәләр)

* 929 — Милади тәкъвим буенча X гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 929 — безнең эрага кадәр X гасырга кергән ел.
* 929 — сан.
971 (сан)

**971** **(тугыз йөз җитмеш бер)** - **[[970 (сан)|970]]** белән **[[972 (сан)|972]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 971 — өч урынлы так сан.
* 971 санның цифрлар суммасы — 17.
* 971 санның цифрлар тапкырчыгышы — 63. 
* 971 санның квадраты — 942841. 
## Башка өлкәләрдә
* 971 ел
* 971 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03CB16 — «ϋ» символның коды.
Төркем:Саннар
972 (сан)

**972** **(тугыз йөз җитмеш ике)** - **[[971 (сан)|971]]** белән **[[973 (сан)|973]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 972 — өч урынлы җөп сан.
* 972 санның цифрлар суммасы — 18.
* 972 санның цифрлар тапкырчыгышы — 126. 
* 972 санның квадраты — 944784. 
## Башка өлкәләрдә
* 972 ел
* 972 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03CC16 — «ό» символның коды.
Төркем:Саннар
973 (сан)

**973** **(тугыз йөз җитмеш өч)** - **[[972 (сан)|972]]** белән **[[974 (сан)|974]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 973 — өч урынлы так сан.
* 973 санның цифрлар суммасы — 19.
* 973 санның цифрлар тапкырчыгышы — 189. 
* 973 санның квадраты — 946729. 
## Башка өлкәләрдә
* 973 ел
* 973 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03CD16 — «ύ» символның коды.
Төркем:Саннар
974 (сан)

**974** **(тугыз йөз җитмеш дүрт)** - **[[973 (сан)|973]]** белән **[[975 (сан)|975]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 974 — өч урынлы җөп сан.
* 974 санның цифрлар суммасы — 20.
* 974 санның цифрлар тапкырчыгышы — 252. 
* 974 санның квадраты — 948676. 
## Башка өлкәләрдә
* 974 ел
* 974 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03CE16 — «ώ» символның коды.
Төркем:Саннар
975 (сан)

**975** **(тугыз йөз җитмеш биш)** - **[[974 (сан)|974]]** белән **[[976 (сан)|976]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 975 — өч урынлы так сан.
* 975 санның цифрлар суммасы — 21.
* 975 санның цифрлар тапкырчыгышы — 315. 
* 975 санның квадраты — 950625. 
## Башка өлкәләрдә
* 975 ел
* 975 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03CF16 — «Ϗ» символның коды.
Төркем:Саннар
976 (сан)

**976** **(тугыз йөз җитмеш алты)** - **[[975 (сан)|975]]** белән **[[977 (сан)|977]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 976 — өч урынлы җөп сан.
* 976 санның цифрлар суммасы — 22.
* 976 санның цифрлар тапкырчыгышы — 378. 
* 976 санның квадраты — 952576. 
## Башка өлкәләрдә
* 976 ел
* 976 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03D016 — «ϐ» символның коды.
Төркем:Саннар
977 (сан)

**977** **(тугыз йөз җитмеш җиде)** - **[[976 (сан)|976]]** белән **[[978 (сан)|978]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 977 — өч урынлы так сан.
* 977 санның цифрлар суммасы — 23.
* 977 санның цифрлар тапкырчыгышы — 441. 
* 977 санның квадраты — 954529. 
## Башка өлкәләрдә
* 977 ел
* 977 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03D116 — «ϑ» символның коды.
Төркем:Саннар
978 (сан)

**978** **(тугыз йөз җитмеш сигез)** - **[[977 (сан)|977]]** белән **[[979 (сан)|979]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 978 — өч урынлы җөп сан.
* 978 санның цифрлар суммасы — 24.
* 978 санның цифрлар тапкырчыгышы — 504. 
* 978 санның квадраты — 956484. 
## Башка өлкәләрдә
* 978 ел
* 978 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03D216 — «ϒ» символның коды.
Төркем:Саннар
979 (сан)

**979** **(тугыз йөз җитмеш тугыз)** - **[[978 (сан)|978]]** белән **[[980 (сан)|980]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 979 — өч урынлы так сан.
* 979 санның цифрлар суммасы — 25.
* 979 санның цифрлар тапкырчыгышы — 567. 
* 979 санның квадраты — 958441. 
## Башка өлкәләрдә
* 979 ел
* 979 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03D316 — «ϓ» символның коды.
Төркем:Саннар
938 (мәгънәләр)

* 938 — Милади тәкъвим буенча X гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 938 — безнең эрага кадәр X гасырга кергән ел.
* 938 — сан.
980 (сан)

**980** **(тугыз йөз сиксән )** - **[[979 (сан)|979]]** белән **[[981 (сан)|981]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 980 — өч урынлы җөп сан.
* 980 санның цифрлар суммасы — 17.
* 980 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 980 санның квадраты — 960400. 
## Башка өлкәләрдә
* 980 ел
* 980 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03D416 — «ϔ» символның коды.
Төркем:Саннар
981 (сан)

**981** **(тугыз йөз сиксән бер)** - **[[980 (сан)|980]]** белән **[[982 (сан)|982]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 981 — өч урынлы так сан.
* 981 санның цифрлар суммасы — 18.
* 981 санның цифрлар тапкырчыгышы — 72. 
* 981 санның квадраты — 962361. 
## Башка өлкәләрдә
* 981 ел
* 981 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03D516 — «ϕ» символның коды.
Төркем:Саннар
982 (сан)

**982** **(тугыз йөз сиксән ике)** - **[[981 (сан)|981]]** белән **[[983 (сан)|983]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 982 — өч урынлы җөп сан.
* 982 санның цифрлар суммасы — 19.
* 982 санның цифрлар тапкырчыгышы — 144. 
* 982 санның квадраты — 964324. 
## Башка өлкәләрдә
* 982 ел
* 982 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03D616 — «ϖ» символның коды.
Төркем:Саннар
983 (сан)

**983** **(тугыз йөз сиксән өч)** - **[[982 (сан)|982]]** белән **[[984 (сан)|984]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 983 — өч урынлы так сан.
* 983 санның цифрлар суммасы — 20.
* 983 санның цифрлар тапкырчыгышы — 216. 
* 983 санның квадраты — 966289. 
## Башка өлкәләрдә
* 983 ел
* 983 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03D716 — «ϗ» символның коды.
Төркем:Саннар
984 (сан)

**984** **(тугыз йөз сиксән дүрт)** - **[[983 (сан)|983]]** белән **[[985 (сан)|985]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 984 — өч урынлы җөп сан.
* 984 санның цифрлар суммасы — 21.
* 984 санның цифрлар тапкырчыгышы — 288. 
* 984 санның квадраты — 968256. 
## Башка өлкәләрдә
* 984 ел
* 984 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03D816 — «Ϙ» символның коды.

Төркем:Саннар
985 (сан)

**985** **(тугыз йөз сиксән биш)** - **[[984 (сан)|984]]** белән **[[986 (сан)|986]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 985 — өч урынлы так сан.
* 985 санның цифрлар суммасы — 22.
* 985 санның цифрлар тапкырчыгышы — 360. 
* 985 санның квадраты — 970225. 
## Башка өлкәләрдә
* 985 ел
* 985 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03D916 — «ϙ» символның коды.

Төркем:Саннар
986 (сан)

**986** **(тугыз йөз сиксән алты)** - **[[985 (сан)|985]]** белән **[[987 (сан)|987]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 986 — өч урынлы җөп сан.
* 986 санның цифрлар суммасы — 23.
* 986 санның цифрлар тапкырчыгышы — 432. 
* 986 санның квадраты — 972196. 
## Башка өлкәләрдә
* 986 ел
* 986 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03DA16 — «Ϛ» символның коды.
Төркем:Саннар
987 (сан)

**987** **(тугыз йөз сиксән җиде)** - **[[986 (сан)|986]]** белән **[[988 (сан)|988]]** арасындагы натураль сан.
987 саны Фибоначчи саны булып тора. 

## Математикада
* 987 — өч урынлы так сан.
* 987 санның цифрлар суммасы — 24.
* 987 санның цифрлар тапкырчыгышы — 504. 
* 987 санның квадраты — 974169. 
## Башка өлкәләрдә
* 987 ел
* 987 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03DB16 — «ϛ» символның коды.
Төркем:Саннар
946 (мәгънәләр)

* 946 — Милади тәкъвим буенча X гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 946 — безнең эрага кадәр X гасырга кергән ел.
* 946 — сан.
988 (сан)

**988** **(тугыз йөз сиксән сигез)** - **[[987 (сан)|987]]** белән **[[989 (сан)|989]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 988 — өч урынлы җөп сан.
* 988 санның цифрлар суммасы — 25.
* 988 санның цифрлар тапкырчыгышы — 576. 
* 988 санның квадраты — 976144. 
## Башка өлкәләрдә
* 988 ел
* 988 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03DC16 — «Ϝ» символның коды.
Төркем:Саннар
989 (сан)

**989** **(тугыз йөз сиксән тугыз)** - **[[988 (сан)|988]]** белән **[[990 (сан)|990]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 989 — өч урынлы так сан.
* 989 санның цифрлар суммасы — 26.
* 989 санның цифрлар тапкырчыгышы — 648. 
* 989 санның квадраты — 978121. 
## Башка өлкәләрдә
* 989 ел
* 989 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03DD16 — «ϝ» символның коды.
Төркем:Саннар
990 (сан)

**990** **(тугыз йөз туксан )** - **[[989 (сан)|989]]** белән **[[991 (сан)|991]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 990 — өч урынлы җөп сан.
* 990 санның цифрлар суммасы — 18.
* 990 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0. 
* 990 санның квадраты — 980100. 
## Башка өлкәләрдә
* 990 ел
* 990 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03DE16 — «Ϟ» символның коды.

Төркем:Саннар
991 (сан)

**991** **(тугыз йөз туксан бер)** - **[[990 (сан)|990]]** белән **[[992 (сан)|992]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 991 — өч урынлы так сан.
* 991 санның цифрлар суммасы — 19.
* 991 санның цифрлар тапкырчыгышы — 81. 
* 991 санның квадраты — 982081. 
## Башка өлкәләрдә
* 991 ел
* 991 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03DF16 — «ϟ» символның коды.
Төркем:Саннар
992 (сан)

**992** **(тугыз йөз туксан ике)** - **[[991 (сан)|991]]** белән **[[993 (сан)|993]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 992 — өч урынлы җөп сан.
* 992 санның цифрлар суммасы — 20.
* 992 санның цифрлар тапкырчыгышы — 162. 
* 992 санның квадраты — 984064. 
## Башка өлкәләрдә
* 992 ел
* 992 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03E016 — «Ϡ» символның коды.
Төркем:Саннар
993 (сан)

**993** **(тугыз йөз туксан өч)** - **[[992 (сан)|992]]** белән **[[994 (сан)|994]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 993 — өч урынлы так сан.
* 993 санның цифрлар суммасы — 21.
* 993 санның цифрлар тапкырчыгышы — 243. 
* 993 санның квадраты — 986049. 
## Башка өлкәләрдә
* 993 ел
* 993 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03E116 — «ϡ» символның коды.
Төркем:Саннар
994 (сан)

**994** **(тугыз йөз туксан дүрт)** - **[[993 (сан)|993]]** белән **[[995 (сан)|995]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 994 — өч урынлы җөп сан.
* 994 санның цифрлар суммасы — 22.
* 994 санның цифрлар тапкырчыгышы — 324. 
* 994 санның квадраты — 988036. 
## Башка өлкәләрдә
* 994 ел
* 994 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03E216 — «Ϣ» символның коды.

Төркем:Саннар
995 (сан)

**995** **(тугыз йөз туксан биш)** - **[[994 (сан)|994]]** белән **[[996 (сан)|996]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 995 — өч урынлы так сан.
* 995 санның цифрлар суммасы — 23.
* 995 санның цифрлар тапкырчыгышы — 405. 
* 995 санның квадраты — 990025. 
## Башка өлкәләрдә
* 995 ел
* 995 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03E316 — «ϣ» символның коды.
Төркем:Саннар
954 (мәгънәләр)

* 954 — Милади тәкъвим буенча X гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 954 — безнең эрага кадәр X гасырга кергән ел.
* 954 — сан.
996 (сан)

**996** **(тугыз йөз туксан алты)** - **[[995 (сан)|995]]** белән **[[997 (сан)|997]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 996 — өч урынлы җөп сан.
* 996 санның цифрлар суммасы — 24.
* 996 санның цифрлар тапкырчыгышы — 486. 
* 996 санның квадраты — 992016. 
## Башка өлкәләрдә
* 996 ел
* 996 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03E416 — «Ϥ» символның коды.
Төркем:Саннар
997 (сан)

**997** **(тугыз йөз туксан җиде)** - **[[996 (сан)|996]]** белән **[[998 (сан)|998]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 997 — өч урынлы так сан.
* 997 санның цифрлар суммасы — 25.
* 997 санның цифрлар тапкырчыгышы — 567. 
* 997 санның квадраты — 994009. 
## Башка өлкәләрдә
* 997 ел
* 997 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03E516 — «ϥ» символның коды.
Төркем:Саннар
998 (сан)

**998** **(тугыз йөз туксан сигез)** - **[[997 (сан)|997]]** белән **[[999 (сан)|999]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 998 — өч урынлы җөп сан.
* 998 санның цифрлар суммасы — 26.
* 998 санның цифрлар тапкырчыгышы — 648. 
* 998 санның квадраты — 996004. 
## Башка өлкәләрдә
* 998 ел
* 998 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03E616 — «Ϧ» символның коды.
Төркем:Саннар
999 (сан)

**999** **(тугыз йөз туксан тугыз)** - **[[998 (сан)|998]]** белән **[[1000 (сан)|1000]]** арасындагы натураль сан.

## Математикада
* 999 — өч урынлы так сан.
* 999 санның цифрлар суммасы — 27.
* 999 санның цифрлар тапкырчыгышы — 729. 
* 999 санның квадраты — 998001. 
## Башка өлкәләрдә
* 999 ел
* 999 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03E716 — «ϧ» символның коды.
Төркем:Саннар
Брэдли буразнасы

**Брэдли буразнасы** () — Айның  координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 161 километр озынлыкта булган буразнасы.

## Исеме
Брэдли буразнасы якындагы Брэдли тау очы хөрмәтенә аталган.

## Моны да карагыз
* Айның буразналары исемлеге

## Чыганаклар
* Айның планета номенклатурасы.

Төркем:Ай буразналары
Tomas Müller

**Tomas Müller** (almança *Thomas Müller*; 1989, Weilheim in Oberbayern, Bavariä, AFC) – Almaniä futbolçısı, "Bavariä" Münxen taqımı häm Almaniä cıyılma taqımı öçen çığış yasıy.

İke pozitsiädä uynıy ala – höcüm itüçe yarım saqçı häm ikençe höcümçe (forward).

2014 yılğı Dönya yarışınıñ altın medale, 2010 yılğı Dönya yarışında "Altın butsa" iäse (5 tup häm 3 birgän pas).

Almaniä yarışında öç tapqır ciñü yawladı(2009-10, 2012-13, 2013-14), ike tapqır Almaniä kuboğı iäse, 2013 yılğı Çempionnar Ligasınıñ ciñüçese (Bavariä).

Almaniä cıyılma taqımında – 2010 yılğı Dönya yarışında häm  2012 yılğı Awrupa yarışında  bronza medal iäse.

Buyı 186 sm, awırlığı 74&nbsp;kg.

## Klub karyerası

*2007—x.w. 	"Bavariä" Münxen, 165 (58)
* 2008—2009 "Bavariä"-II Münxen, 35 (16)
## Milli cıyılma taqımı

*2009—2010 Almaniä (21 yäşkä qädär)  	6 (1)
*2010—x.w. Almaniä,  47 (16)

## Sıltamalar
* Räsmi säxifä  
* Профиль игрока на официальном сайте «Баварии» 
* Профиль игрока на ''FCBayern-Munchen.com'' 
* Томас Мюллер на сайте ФИФА  
* Профиль на ''Fussballdaten.de'' 
* Мюллер на сайте Футбольного союза Германии 

Төркем:Алмания футболчылары
Эстлар

**Э́стлар** () — көнбатыш Европа чыганакларында бүгенге Эстония территориясендә Урта гасырларда яшәгән халыкның аталышы. Борынгы рус чыганакларында бу атамага «чудь» атамасы туры килә.

## Эстониянең иң борынгы халкы
Эстония территориясендәге иң борынгы табылдыклар булып Пулли һәм Кунда торакларын казу вакытында табылган һәм кунда археологик мәдәниятенә караучы табылдыклар булып тора. Аларга алмашка нарв мәдәнияте килә. Ни тегесенең, ни монысының кайсы этнос вәкиле булулары билгеле түгел.

## Aestii
*Aestii* Висла янында яшәүче халык буларак Тацитның «Германия» әсәрендә искә алына.

Аның әсәрендә тасвирланганча, Aestii ул гәрәбә җыеп Рим империясе белән Гәрәбә юлы буенча сәүдә итүче прусс кабиләләренең берсе була.

## Урта гасыр эстлары
thumb|228px|left|Эстониянең тарихи өлкәләре
Урта гасыр эстлары турында мәгълүмат XIII гасыр ливон хроникаларында искә алыналар. Борынгы латин язучыларыннан калган атаманы урта гасыр язучылары ялгышып аны «көнчыгыш» (ост) сүзеннән барлыкка килгән дип исәпләгәннәр (ягъни «Көнчыгыш җир» — Эстланд).

XIX гасырда хәзерге заман эстоннары бу терминны үзатамалары буларак алалар. Аңа кадәр алар үзләрен «маарахвас» (, сүзгә-сүз «җир халкы») дип атап йөрткәннәр.

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Фин-угыр халыклары
Төркем:Эстония халыклары
Papuaslar

200px|thumb|right
**Papuaslar** - Yaña Gwineyanıñ häm anıñ tiräsendäge utrawlarnıñ cirle xalqı. Alar ekvatorial' rasağa kerälär.

Papuaslar igençelek belän, kokos palmaları, banan, ananas, şikär qamışı häm başqa kul'turalar üsterü belän şöğellänä. Okean promıselı da elektän kilgän käsep bulıp däwam itä.

## Sıltamalar
* Энциклопедия «Народы и религии мира», М. 1998.
* С. А. Токарев. Религия в истории народов мира,М. 1976.
* Н. Н. Миклухо-Маклай. Собр. сочинений в 6 томах. Том 4.

Төркем:Әлифба буенча халыклар
Төркем:Папуаслар
Төркем:Океания халыклары
Ясалма сүзләр

**Ясалма сүзләр** - тамыр сүзләргә кушымча ялгау юлы белән ясалган сүзләр (ямьле, барлау, юлдаш) яки кушма сүзләр (ташкүмер, көнчыгыш),  парлы сүзләр (хатын-кыз, тимер-томыр, аз-маз), тезмә сүзләр (үги ана яфрагы, Кара диңгез, Киек каз юлы), кыскартылма сүзләр (драм­түгәрәк, АКШ) һ. б.

## Тышкы сылтамалар
* Татар теле дәреслеге

Төркем:Морфология (тел белеме)
Йорт казы

thumb|right|250px|Йорт казы
**Йорт казы** — соры казның (*Anser anser*) йортлаштырган төрдәше, аның белән бердән төргә керә. Гадәттә, йорт казлары оча алмыйлар.

Төркем:Йорт хайваннары
Төркем:Казлар
Төркем:Кошчылык
Соры каз

thumb|right|250px|Соры каз

**Соры каз** () — үрдәк кошлары семьялыгыннан казлар ыругының суда йөзүче кошы. Кыр казларыннан иң билгеле төр.

Озынлыгы 70–90 см кадәр, авырлыгы якынча 2,1–4,5 кг, канатлар колачы 147–180 см. Каурыйлары сорылы-көрәнле, муенда һәм түштә дулкынлы рәсем бар. Томшыгы алсу яки кызгылт сары. Иркәк тешедән шактый зуррак.

Төркем:Казлар
Wikidata

**Wikidata**, şulay uk **Wikimäğlümat** yäki **Wikibirelmälär** (, )&nbsp;— Wikimedia fondı qaramağında irekle üzgärtülär kertü mömkinlekle birelmälär nigeze, Wikipediä kebek Wikimedia proyektları öçen urtaq mäğlümatlar häm birelmälär çığanağı bulıp tora.

## Tarix
Wikimedia fondına qarağan här ber proyektınıñ Wikipediäneke kebek ük üz cämğiäte bar: *[[Tatar Wikipediäse]] cämğiäte üz proyektın [[suveren däwlät]] kebek bulmasa da, [[avtonomiäle cömhüriät]] kebek möstäkil räweştä üsterep kilä.*

Berär proyekt yäki bülektäge  uquçısı bu tema buyınça başqa bülek/proyektlarında tuplanğan faydalı mäğlümatnı ciñel taba aluı öçen elek İnterwiki ısulı qullanğan ide. Tik bu oçraqta, här proyektnıñ här bülektäge qatnaşuçıları üz bitlärenä bar başqalarına sıltamalarnı beräm-beräm urnaştırırğa häm bäyle bitlär küçerelğän/yuq itelgän çaqta bu sıltamalarnı üzgärtergä mäcbür qala ide.

Üz bülege eçtälegen bayıtu belän mawıqqan  bu eşkä waqıtları ğadättä tabılmawı arqasında, küpçelek oçraqlarda bu hiç yasalmıy ide. Bu wäzğiätne tözäter öçen Wikimediä fondı xezmätkärläre bar interwiki sıltamalarnı häm başqa urtaq mäğlümatlarnı Wikidata proyektı çiklärendä tuplarğa başladı. 2013 yıldan bu ısul bar proyektları öçen ğämälgä kerde.

Xäzer Artsız urındıq mäqäläsen şul uq töşençägä bağışlanğan :en:Stool (seat), :es:Taburete, :fi:Jakkara, :fr:Tabouret, :pt:Banqueta, :ru:Табурет, :tr:Tabure häm başqalarğa sıltamalarnı urnaştıru häm bäyle uzgärtülärne küzätep toru urınına, alardan berse arqılı ber tapqır bäyle Wikidata elementı kodın (bu oçraqta :d:q33163) tabıp, anarğa bäyläw citä.

## Wikimäğlümat nigezendä eşlägän proyektlar
* http://histropedia.com/ 
* http://guessr.morr.cc/
* https://tools.wmflabs.org/reasonator/
* http://tools.wmflabs.org/hay/vizquery/

## Tellärneñ kiläçäge öçen ähämiäte

## Şulay uq qarağız
* Wikipediä:Wikibirelmälär
* d:Help:Contents&nbsp;— d:Help:Contents/ru
* d:Wikidata:Community portal&nbsp;— d:Wikidata:Community portal/ru
* Wikimäğlümat yañalıqları:
** E-mail xäbärläşmä isemlege
** E-mail xäbärläşmä isemlege/Texnik sorawlar
* Вокруг Викиданных: инструменты, проекты, перспективы
** d:Wikidata:Database reports/List of properties/Top100
* Простейшая работа в Вики-данных
** d:User:Drbug/list&nbsp;— zarur tamğalar
*** Hönär iseme öçen Rusça tamğası bulğan tik Tatarçağa tärcemäsez elementlarnı kürsätü komandası
** Elementlar belän bäylänmägän bitlär
* ArticlePlaceholder now live on first 4 Wikipedias
* d:Wikidata:Status updates&nbsp;— proyektıñ yañalıqlar büllttennäre 
* d:Wikidata:Wikidata in Wikimedia projects&nbsp;— Wikidata mäğlümatların başqa proyektlarda qullanu 
* Русча Викиверситеты курсы: «Программирование Викиданных» 
* d:Wikidata:Teaching with Wikidata&nbsp;— Mäğärif öçen Wikidata: bu moxitne uquçılarnıñ belem häm mäğrifätçelek däräcälären üsterü öçen qullanu.
* Podcast: Wikipedia Weekly #126&nbsp;— Introduction to Wikidata  

## İskärmälär
Кытай казы

thumb|right|250px|Кытай казы

**Кытай казы** () — үрдәк кошлары семьялыгыннан казлар ыругының суда йөзүче кошы.

Авырлыгы якынча 2,8–4,5 кг. Аның томшыгы башка казларының шактый озынрак. Яңаклары һәм муенның алгы ягы аксыл, ак диярлек. Аяклары кызгылт, томшыгы кара ак кайма белән.

Көнчыгыш Себернең көньягында, Кытайның төньягында һәм Монголиядә яши. Русиядә - Амур буенда, Байкал артында һәм Сәхәлин төньягында оялый. Аның исәбе һәрвакыт кими.

Төркем:Казлар
Беларусь (автоюл)

**М-1 «Беларусь» (Минск шоссесы) федераль автомобиль юлы** — Русиядәге федерация әһәмиятендәге автомобиль юлы. Мәскәүдән Беларус чигенә кадәр уза, Европа маршрутының E 30 Европа маршруты һәм AH6 Азия маршрутының бер өлеше булып тора. Магистраль озынлыгы — 440 км.

Мәскәү һәм Смоленск өлкәләренең территориясе аша үтә.

## Тышкы сылтамалар
* Трасса М1 «Беларусь» в «Вольной энциклопедии» Антона Кротова 
* Трасса М1 — Новый выход на Московскую кольцевую автодорогу 

Төркем:Автомобиль юллар
Luis Suares

**Luis Alberto Suares Dias** (ispança *Luis Alberto Suárez Díaz*; 1987, , ) –    futbolçısı, , "Liverpul" ingliz taqımı häm  Urugway cıyılma taqımı höcümçese.

"Nasional Futbol Klubı" uquçısı, 2006 yılda bu taqımda Urugway çempionı buldı.

19 yäşlek Suares ğa küçä. 2007 yılda "Ayaks" taqımında uynıy, Nidirlannıñ iñ yaxşı uyınçısı däräcäsenä ireşä.

Barlıq yarışlarda Ayaks öçen 2007 yılda 49 tup kertä häm Nidirlan Kuboğın yawlıy, 2010-2011 yılğı sezonda taqım öçen 100-nçe tup kertä, şul kürsätkeç buyınça Yohan Kroyf, Marko van Basten häm Denis Bergkamp belän tiñläşä.

2011 yılda Suares 26,5 mln € bäyäsendä "Liverpul" futbol klubına küçä *(, )*.

Urugway cıyılma taqımında 2011 yılda Amerika Kuboğın yawlıy.

2014 yılnıñ 24 iyünendä Braziliädä uzğan Dönya yarışı törkem etabınıñ İtaliägä qarşı soñğı matçınıñ 79-çı minutında Suares Corco Kyellini cilkäsenä teşläde, ämmä bu waqiğa matç xökemdarı tarafınnan iğtibarsız qalğan. FİFA distsiplinar komitetı qararı buyınça, Suares üz milli taqımıniñ 9 matçında qatnaşuınnan häm futbol belän bäyle eşçänlegennenän mäxrüm itelde; şunıñ östäwenä, Suares 100 meñ Eswiçrä frankın tülärgä mäcbür bula. Şuşı "teşläw waqiğası" Suares belän berençe märtäbä tügel buldı inde, elegräk Angliä yarışında oxşaş intsident öçen Suares 10 matçlıq diskvalifikatsiäle cäzağa tartıldı. "Teşläw waqiğalarına" qaramastan Barselona FK Suaresnı alırğa tırışa.

## Klub karyerası
*2005—2006  Nasional, 29 (12)
*2006—2007 Groningen, 29 (10)
*2007—2011 Ayaks, 110 (81)
*2011—  Liverpul, 110 (69)

## Milli cıyılma taqım
*2007  (20  yäşkä qädär), 4 (2)
*2007 — x.w. – Urugway, 78 (41)

## İskärmälär

## Sıltamalar
 

* Räsmi säxifä 
* Профиль на официальном сайте «Ливерпуля» 
* Профиль на официальном сайте АПЛ 
* Профиль на soccerway.com
* Профиль и новости об игроке на сайте Liverbird.ru 
* Профиль игрока на LFCHistory.net 
* Биография Луиса Суареса  на сайте Edfootball.com 

Төркем:Уругвай футболчылары
Симон Көрәшүче

**Симон Көрәшүче**, яки **Көрәшүче Шимун**, яки **Симон Кананит** (**Зелот**) ( — Гайсә Мәсихнең унике апостолының (шәкертенең) берсе.
## Инҗилләрдә
Инҗилләрдә Көрәшүче Симон турында мәгълүмат бик аз бирелгән. Аның исеме Маттай (10:4), Марк (3:18), Лүк (6:15) Инҗилләрендә һәм Рәсүлләрнең эшләре (1:13) китабындагы апостоллар исемлегендә китерелә. Шимун Петрдан аерыр өчен, аны Шимун Зилот яки Шимун Кананит дип атыйлар. Яңа Гаһедтә бу апостол турында башка хәбәрләр юк. Зилот кушаматын исә кайвакыт яһүди милләтчеләре (зелотлар) белән бәйләп аңлаталар.
## Риваятьләрдә
Риваять буенча, апостол Симон Яһүдәя, Мисыр, Абхазия һәм Ливиядә христианлык тарата. Ул Яһүд Фаддей белән Фарсы илендә дә дәгъвәт белән шөгыльләнгән булырга мөмкин.

Симонның Британиядә булуы хакында легендар мәгълүматлар сакланган.

Изге риваять буенча, апостолны Кавказ җирләрендә тереләй пычкы белән кисеп үтерәләр. Никопсия исемле шәһәрдә җирләнгән, дип санала.

## Хәтер
Православ чиркәвендә 10 майда һәм 30 июньдә (Унике апостол җыенында), католикларда 28 октябрьдә хәтер бәйрәмен үткәрәләр.
## Сылтамалар

* Изге Апостол Симон  
* Шимун Көрәшүче гыйбадәтханәсе  

Төркем:Апостоллар
Төркем:Христиан изгеләре
Төркем:Бердәм Чиркәү изгеләре
Тузлыкуыш (Чакмагыш районы)

**Тозлыкуш** — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан татар авылы.
## Демография

## Танылган шәхесләр

* Әхмәтзаһит Вәлиев (1930), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Вепслар

**Ве́псы** (; искергән — **чудь**) — Карелиядә, Вологда һәм Ленинград өлкәләрендә яшәүче аз санлы фин-угыр халкы. 2006 елның апрелендә Россиянең Төньягында, Себердә һәм Ерак Көнчыгышында яшәүче төп аз санлы халыклар исемлегенә кертелә.

## Атама һәм төркемчәләр
Үзатамалары — *vepsä*, *bepsä*, *vepsläižed*, *bepsaažed*, *lüdinikad*. 1917 елга кадәр **вепслар** рәсми рәвештә *[[чудь]]* дип аталып йөртеләләр. «Вепслар» этнонимы инде хәзерге заманда кулланыла башлый.

Вепсларның өч этнографик төркеме аерыла:
* төньяк (Онега буе) вепслары;
* урта (оят) вепслары;
* көньяк вепслар.

## Килеп чыгышлары һәм тарихлары
{{Төп мәкалә|весь (кабилә)
= Традицион тораклары ==
Традицион тораклары һәм материаль мәдәнияләре төньяк русларныкына бик якын.

## Дин
XI—XII гасырларда вепслар арасында православие тарала, ләкин җирле ышанулар озак сакланып килә, мәсәлән йорт иясенә (pert'ižand) ышанулар, чирлеләр өшкерүче (noid) янына йөргәннәр.

## 2002 елларда торак пунктларда вепсларның саны

Карелия Җөмһүрияте:

Петрозаводск шәһәре 2698

Шёлтозеро авылы 385

Рыбрека авылы 322

Кварцитный бистәсе 183

Кондопога шәһәре 155

Шокша авылы 119

Ленинградская өлкәсе:

Винницы авылы 309

Подпорожье шәһәре 118

Курба бистәсе 111

Лукинская авылы 101

Санкт-Петербург:

Санкт-Петербург шәһәре 318

## Чыганаклар


Төркем:Россия халыклары
Төркем:Фин-угыр халыклары
Төркем:Юкка чыгучы халыклар
Төркем:Карелия халыклары
Төркем:Вепслар
1002 (мәгънәләр)

* 1002 — Милади тәкъвим буенча XI гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 1002 — безнең эрага кадәр XI гасырга кергән ел.
* 1002 — сан.
1020 ел (б. э. к.)

**1020 ел (б. э к.)** — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр XI гасырга кергән ел.

## Вакыйгалар

## Туулар

## Вафатлар

Төркем:Еллар
Башкорт тавышы

**Башкорт тавышы** - татар телендә чыккан газета.

1917-1921 еллардагы Башкорт милли-азатлык хәрәкәте белән бәйле буларак, 1918 елның 17 июленнән Ырынбур каласында чыга башлый. Шагыйрь Хәбибулла Габитов мөхәррирлек итә.

Башкорт гаскәрен төзү, Рәсәйдәге сәяси хәлләр, гражданнар сугышы барышы турында материаллар басыла.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* [Татарский энциклопедический словарь. - Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998](http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%91%D0%90%D0%A8%D0%9A%D0%9E%D0%A0%D0%A2_%D0%A2%D0%90%D0%92%D0%AB%D0%A8%D0%AB_(%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80))

Төркем:Ырынбур өлкәсе гәҗитләре
Төркем:Татарча гәҗитләр
Апостол Матиас

**Матиас**, яисә **Матфий** (, ,  — Яһвәнең бүләге) — Гайсә Мәсихнең унике апостолының (шәкертенең) берсе, җирәбә буенча Яһүд Искариот урынына куелган апостол.
## Тормыш юлы

Матиасның исеме Апостолларның эшләре китабында гына искә алына. Апостоллар, Гайсәгә хыянәт иткән һәм соңрак үз-үзен үтергән Яһүд Искариот урынына башка кешене үзләре арасына сайлап куярга карар кыла. Төгәл кемне сайларга белмичә, алар, Ходайга таянып, җирәбәгә таяналар. Варнава дип йөртелүче Йосыф һәм Матиастан соңгысына җирәбә чыга.

Матиас турында башка мәгълүматлар риваятьләрдә генә бирелә. Дмитрий Ростовский язмалары буенча, унике апостол рәтенә кергәнче, Матиас Гайсәнең җитмеш укучысы арасында була.Ул Изге рухның иңүенең шаһите була, соңрак, башка апостоллар белән бергә Иерусалимда һәм Яһүдәядә дин тарата.  Ул могҗизалар кылган, авыруларны дәвалаган, үлгәннәрне терелткән, җеннәр куган дип санала. Апостол Петр һәм Андрей белән Антиохиягә бара, Каппадокиядәге Тиан һәм Синоп шәһәрләрендә була. Бу җирләрдә Матиасны төрмәгә ябалар, аны, могҗизалы рәвештә, апостол Андрей коткара. Шушы вакыйгадан соң Матиас Понт ярындагы Амасия шәһәренә юнәлә. Андрейның 3 нче сәяхәте вакытында изге Матиас аның белән бергә Эдесса һәм Севастияда була.

Чиркәү риваяте сөйләвенчә, Матиас Көнбатыш Гөрҗистанда һәм Македониядә вәгазьләр сөйли һәм гомерен еш кына куркыныч астына куя. Соңрак ул Яһүд иленә кайта һәм шунда дәгъвәт эшен дәвам итә. Христианлыкны тараткан өчен, синедрион Матиасны үлем җәзасына хөкем итә, нәтиҗәдә, аны таш атып үтерәләр. Грек язмаларында исә Матиасның тәрегә асып үтерелүен хәбәр итәләр. Үлемен гадәттә 63 елда булган дип язалар.
## Хәтер
Риваять буенча, Матиасның калдыкларын Елена патшабикә Алманиягә алып кайта, аны Трирда, изге Матиас аббатлыгында саклыйлар.

Матиасның хәтер көнен православ чиркәвендә (юлиан тәкъвиме буенча) 9 августта һәм 30 июньдә (Унике апостол җыенында) бәйрәм итәләр. Католиклар һәм англиканнар исә 14 майда искә алалар.
## Сылтамалар

* 
* Анатолий Холодюк. «Трирская» часть мощей апостола Матфия 

Төркем:Апостоллар
Төркем:Христиан изгеләре
Төркем:Бердәм Чиркәү изгеләре
Яхъя Зебедәй улы

**Яхъя Зебедәй улы**, яисә **Алла сүзе Яхъя**, яисә **Юханан** ( «Йоханан», ) — христианлыкта Гайсә Мәсихнең унике апостолының (шәкертенең) берсе, Яңа Гаһедкә керүче Яхъя Инҗиленең, Ачылыш китабының һәм өч хатның авторы. Апостол Ягъкуб Зебедәйнең энесе.
## Инҗилләрдә
[thumb|150px|left|<div style="text-align: center;">Апостол Яхъя <br />([Һанс Мемлинг|Һ. Мемлинг, якынча 1468 ел)]]
Изге апостол һәм инҗилче Яхъя Зебедәй белән Саломиянең гаиләсендә туа. Саломия исә Мәрьям Ананың димләнгән ире Йосыфның кызы булган. Абыйсы апостол Ягъкуб Зебедәй кебек үк, ул да балыкчылык белән шөгыльләнә. Гайсә аларның икесен Геннисарет күлендә очратып, дингә чакыра. Әтиләрен, Зебедәйне, көймәдә калдырып, Яхъя белән Ягъкуб Гайсә артыннан китәләр.

Бертуган Ягъкуб һәм Яхъяны Инҗилләрдә Зебедәй уллары дип йөртәләр. Марк Инҗилендә Гайсәнең аларны Боанергес («күк күкрәү балалары») дип атавы хәбәр ителә. Күрәсең, бу кушамат аларның холкына бәйле рәвештә барлыкка килгәндер.

Петр һәм Ягъкуб белән бергә Иаир кызын терелтүнең шаһите була. Бу өч апостол гына Гайсәнең кыяфәте үзгәрүен һәм Гефсиманда дога кылуны күрә.

Тәредә булганда, Гайсә Яхъяга әнисен – Мәрьям Ананы тәрбияләргә куша.

Яхъя Инҗил вакыйгаларыннан соң иң озак яшәгән апостол дип санала. Аның үлемен якынча 100 елга туры китерәләр.
### Яңа Гаһедтәге әсәрләр
Яхъя Яңа Гаһедкә керүче Инҗилнең, өч хатның һәм Яхъя Ачылышының (Апокалипсис китабының) авторы дип санала. Инҗилдә Гайсә Мәсихнең Алланың Сүзе (Кәлимуллаһ) дип атаганга, Яхъяның үзен Алла сүзе Яхъя дип йөртәләр.
## Хәтер
Православ чиркәвендә, юлиан тәкъвименә карап, хәтер бәйрәмен 8 (21) майда, 30 июньдә (Унике апостол җыенында) һәм 26 сентябрьдә үткәрәләр. Католикларда һәм башка көнбатыш чиркәүләрдә хәтер көне 27 декабрьгә туры килә.
## Шулай ук карагыз
* Яхъя Инҗиле
* Ачылыш китабы
## Сылтамалар

* Апостол һәм инҗилче Яхъя Зебедәй улы, Православие.ру сайтында иконалар җыелмасы 

Төркем:Апостоллар
Төркем:Христиан изгеләре
Төркем:Инҗилчеләр
Төркем:Бердәм Чиркәү изгеләре
Волково

**Волково** – топоним.

## 

## Моны да карагыз
* Волков

## Искәрмәләр
Апостол Филипп

**Изге Филипп** () — Гайсә Мәсихнең унике апостолының (шәкертенең) берсе.
## [[Инҗил]]ләрдә
Филипп хакында Маттай (10:3), Марк (3:18), Лүк (6:14) Инҗилләрендә һәм Апостолларның эшләре китабында (1:13) китерелгән апостоллар исемлекләрендә хәбәр ителә.

Яхъя китергән Инҗилдә Филиппның Андрей һәм Петр белән бер үк шәһәрдән, ягъни Вифсаидадан булуы әйтелә. Ул дингә өченче булып килә. Үзе артыннан Нафанаилны — Апостол Варфоломейны да ияртә.

Гайсә күккә ашкач, Филипп Самариянең башкаласы Наблуста вәгазьләр сөйли, Газада, Азотта һәм Кайсариядә була.

Искәндәрияле Климент хәбәр итүенчә, Филиппның хатыны һәм кызлары булган. Ул Скифия һәм Фригиядә дин тараткан. Бу эшчәнлеге өчен аны, башын аска куеп, тәрегә асып үтерәләр. Башка риваятьтә исә башын кисүләре әйтелә. Һәрхәлдә, әлеге вакыйга 87 елда Кече Азиядәге Иераполь каласында булган, дип санала.
## Хәтер
Рус православ чиркәвендә хәтер көне 14 ноябрьдә (яңа стиль буенча 27сендә) үткәрелә. Бу көнне Раштуа уразасы башлануга бер тәүлек калган була, шуңа күрә Раштуа уразасын да еш кына Филипп уразасын дип атыйлар. Католик чиркәвендә исә хәтер бәйрәме 3 майга туры килә.

Гностикларның Филипп Инҗиле исемле апокрифы бар (III – IV гасырларда язылган). Филиппның эшләре дип аталучы апокрифик текст сакланган.
## Сылтамалар

* Апостол Филипп православ тәкъвимендә 

Төркем:Апостоллар
Төркем:Христиан изгеләре
Төркем:Бердәм Чиркәү изгеләре
Яһүд Фаддей

**Яһүд Фаддей** (, ; Яһүд Һалфай улы яисә **Леввей**, *Lebbaeus*) — христианлыкта Гайсә Мәсихнең унике апостолының (шәкертенең) берсе, апостол Ягъкуб Һалфай улының бертуганы.
## Яңа Гаһедтә
Апостол Фаддейның исеме Лүк (6:16) һәм Яхъя Инҗилендә (14:22), шулай ук, Апостолларның эшләре китабындагы апостоллар исемлегендә китерелә. Яшерен кичәдә Гайсәгә аның яңадан терелүе хакында сорау бирә. Бу урында аның турында «Яһүд, Искариот түгел» дип әйтелә.

Инҗил вакыйгаларыннан соң, Фәлистыйн, Гарәбстан, Сүрия һәм Месопотамиядә вәгазь сөйләү белән шөгыльләнгән. Әрмәнстанда җәзалап үтерелә. Кабере Иранның төньяк-көнбатышындагы изге Фаддей монастырендә дип санала. 
## Хәтер
Католик чиркәвендә 28 октябрьдә, православиеда 2 июль һәм 13 июльдә (Унике апостол җыенында) хәтер бәйрәме үткәрелә.

Апостол Фаддей, Варфоломей кебек үк, Әрмән апостол чиркәвенең нигез салучысы дип санала.
## Сылтамалар

* Изге апостол Яһүд Фаддей, Православие.Ru сайтында 

Төркем:Апостоллар
Төркем:Христиан изгеләре
Төркем:Бердәм Чиркәү изгеләре
Андриян Николаев

**Андрия́н Григо́рий улв Никола́ев** (5 сентябрь 1929, Шоршелы, Мария Посады районы, Чуаш АССР, РСФСР, СССР — 3 июль 2004, Чабаксар, Россия) — № 3 совет галәмчесе . Ике тапкыр Советлар Берлеге каһарманы. Авиациянең генерал-майоры. Беренче  орбитада скафандрсыз эшләгән галәмче.. Галәмдәге хәрби экспериментта катнашткан беренче галәмче (Павел Попович белән бергә).

## Тарих
1963 елда галәмчеләр Николаев һәм Терешкованың туе була.

## Бүләкләр
*  — ике тапкыр Советлар Берлеге каһарманы
*  — ике тапкыр Ленин орденлы
*  — Хезмәт Кызыл Байрак орденлы
* Кызыл Йолдыз орденлы

## Сылтамалар

* Биография на сайте Люди
* 
* Электронная выставка «Андриян Николаев: Путь к звёздам» 
* Умер третий космонавт Андриян Николаев 
* Шоршелы и А. Г. Николаев

## Искәрмәләр

Төркем:Генераллар
Төркем:Чуашстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Төркем:ССРБ космонавтлары
Älcäzairlelär

**Älcäzairlelär** - Älcäzair däwläteneñ töp xalqı. Nigezdä ğäräplär häm bärbärlärdän tora. Sannarı yaqınça 33 mln keşe. Nigezdä möselmannar, tik aralarında xristian-katoliklar (150 meñläp keşe) häm yähüdilärdä (ber meñläp keşe) oçrıy. 

Yaqınça 80% ğäräpçä, 20% bärbärçä söyläşälär. Xalıqnıñ 90 % tan artığrağı yar buyı polosasında häm taw üzännärendä yäşi.

## Tışqı sıltamalar
* Älcäzair xalqı.

Төркем:Әлҗәзаир халкыТөркем:Гарәпләр
(1001) Гауссия

**(1001) Гауссия ** () — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

## Тарихы

1923 елның 8 августында Белявский С. И. тарафыннан Кырым (Симеиз) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «*1923 OA*» саналган.

## Чыганаклар

* Lutz D. Schmadel. Dictionary of Minor Planet Names. — Fifth Revised and Enlarged Edition. — B., Heidelberg, N. Y.: Springer, 2003. — 992 p. — ISBN 3-540-00238-3.
* Lutz D. Schmadel. Dictionary of Minor Planet Names. — Springer Science & Business Media, 2012-06-10. — 1458 с. — ISBN 9783642297182
* Chapman, C. R., Morrison, D., & Zellner, B. Surface properties of asteroids: A synthesis of polarimetry, radiometry, and spectrophotometry// Icarus : journal. — Elsevier, 1975. — Vol. 25. — P. 104—130.
* Kerrod, Robin. Asteroids, Comets, and Meteors (неопр.). — Lerner Publications Co., 2000. — ISBN 0585317631.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* 
* 

## Шулай ук карагыз

* (2504) Гавиола астероиды

Төркем:Баш билбау астероидлары
Төркем:Әлифба буенча астероидлар
Пермь операциясе (1919)

**Пермь операциясе** — 1919 елның июнендә узган ЭККА Көнчыгыш фронтының Себер армиясе көчләренә каршы һөҗүм итү операциясе. ЭККА Көнчыгыш фронты каршы һөҗүменең өлеше.

Кызыл армиясенең һөҗүме аның өчен уңышлы Сарапул-Воткинск операциясе тәмам булуыннан соң башланган; Василий Шоринның 2нче армиясе Көнгергә (һәм алга таба, Пермьгә) һөҗүмне башлаган, Сергей Межениновның 3нче армиясе исә Пермьгә төньяк-көнбатыштан һәм көнбатыштан һөҗумне башлаган.

21 июньдә 2нче армиясенең өлешләре Идел флотилиясе ярдәме белән Уса янында Чулманны кичтеләр һәм Көнгергә таба кузгалганнар.  29 июньдә кызылларның 21нче укчылар төмәне Көнгергә килеп җитә, бу акларда Пермь тирәсеннән тылдан һөҗүм куркынычын тудырган. Икенче көнне кызылларның 29нче укчылар төмәне (3нче армия) Пермь янында Чулманны кичте.

1 июльдә кызылларның 2нче армиясе Көнгерне алалар; шул ук көнне 3нче армия өлешләре Пермьгә бәреп керәләр.

Пермь операциясенең уңылшлы нәтиҗәсе Кызыл армиясенә киләчәктә Уралга һөҗүмне дәвам итәргә мөкинлек биргән.

## Чыганаклар
* Гражданская война и военная интервенция в СССР. Энциклопедия / редколл., гл. ред. С. С. Хромов. — 2-е изд. — М., «Советская энциклопедия», 1987.

## Шулай ук карагыз
* Пермь операциясе (1918—1919)
(1012) Сарема

**(1012) Сарема ** () — астероидлар баш билбавында урнашкан астероид. 1924 елның 12 гыйнварында Карл Райнмут тарафыннан Һайделберг обсерваториясендә ачыла.

Астероидның вакытлыча атамасы булып башта *1924 PM* саналган.
## Тышкы сылтамалар
*
*

Төркем:Баш билбау астероидлары
Төркем:Әлифба буенча астероидлар