Яңа Зеландия гимны

**God Defend New Zealand** (инглизчә “***Ходай, Яңа Зеландияне сакла***”) һәм **Aotearoa** (маори телендә “***Яңа Зеландия***”) — Яңа Зеландиянең ике телдә язылган һәм ике башлангыч куплетлары бер-бер артлы башкарыла торган дәүләт гимны. Аның көе һәм инглиз телендәге тексты 1876 елда язылган һәм тәүге кат башкарылган. Авторлары — көе Джон Джозеф Вудсныкы (John Joseph Woods), сүзләре Томас Брекенныкы (Thomas Bracken). Маори теленә 1878 елда Томас Һенри Смит Thomas Henry Smith ирекле рәвештә тәрҗемә иткән булган, соңрак, гимн 1977 елда рәсмиләштерелер алдыннан, маори теле белгече Тимоти Самуэль Карету (Tīmoti Samuel Kāretu) элеккеге текстка төзәтмәләр керткән.
Яңа Зеландиядә (шулай ук күрше Австралия дә) Бөекбритания патшасы (патшабикәсе) дәүләт башлыгы дип санала. Шуңа күрә кайбер рәсми чараларда элеккеге метрополиянең **God Save The Queen (King)** гимны да уйнала. Ләкин бу мәҗбүри түгел, чөнки җирле гимннар да соңгы патшабикәнең (Елизавета II) 1978 елдагы махсус фәрманы белән тигез хокуклы дип танылган. Халыкара чараларда Яңа Зеландиянең үз гимны гына башкарыла. 

## Гимнның мәҗбүри рәсми өлеше
Яңа Зеландия гимнының ике телдәге тексты да бишәр куплеттан тора. Икесенең дә беренче куплетлары гына башкарыла: башта маори телендәгесе (“Аотеароа”), аннары инглизчәсе (“Ходай, Яңа Зеландияне сакла”) җырлана. Бүген Яңа Зеландиядә маори телен нибары 60 меңләп кеше генә камил белә, тагын 100 мең кеше телне аңлый, ләкин үзе аңарда сөйләшми. Шуңа да карамастан, маори телен белү дәрәҗә дип санала, һәм аны куллануда бернинди чикләүләр юк.

### Аңлатмалар
Маори теле җөмләләре гадәттә кыска, җыйнак сүзләрдән тора. Аларда әйтелгән фикергә тирән мәгънә салучы алкушымчалар, кисәкчәләр, бәйлекләр, теркәгечләр, ярдәмче сүзләр һәм универсаль төшенчәләр (аурупача грамматикада берничә сүз төркеменә керә алган) сүзләр бихисап була. Шуңа күрә “Аотеароа”ның төгәл шигъри һәм җырланырлык тәрҗемәсен булдыру, бәлки, мөмкин дә түгелдер. Маори телендәге текст үзенең аурупалылар өчен гадәти булмаган (дөресрәге, алар инде күптән оныткан) фикерләү рәвеше белән кадерле һәм гыйбрәтле. Кызганычка каршы, матдичелек цивилизациянең “алга киткән” кулланучылык телләре әлеге борынгы мирасны зур тизлек белән юкка чыгарып бара. Ләкин бу мәңгелек күренеш түгел, кайчан да булса бер чиге булыр.
Беренче куплетның кайбер иң мөһим сүзләренә аңлатмалар:
**Ihoā** — Аурупадан килгәннәр (маори телендә ***Pākehā***) алласы, яһүдиләрнең ***Yahwe*** алласы исеменнән килеп чыккан сүз;
**Atua** — Океания утрауларында яшәүче җирле халыкларның “үз алласы”; борынгы Ауразиядә — Тәңре;
**Aotearoa** — Яңа Зеландия; тәрҗемәсе — “озын ак болыт иле”;
**ngā iwi** — кавемнәр, милләтләр, халыклар, нәселләр, расалар;
**rā** — көн, кояш (шул ук мәгънәдәге һәм безгә борынгыдан ук таныш сүз!);
**āta** — фигыль алдында торса, эшне алып барганда кайгырту, уйлану яки җентекләп күрсәтүне аңлата;
**whakarango** — колак салырга, игътибар итәргә (**whaka** — алкушымча, **rongo** — ишетү);
**aroha** — яратырга, кызганырга, борчылырга;
**kia** — шартлылык сүзе (мәсәлән, ***әгәр дә*** яки **''...булсын өчен**);
**hua** — җимеш китерергә, барлыкка китерергә, мул итәргә, тупларга;
**atawhai** — кайгырту;
**manaaki** — карарга, кайгыртырга, сакларга;
**mai** — өндәү-үтенеч кисәкчәсе.
Инглизчә текст ярымдини эчтәлекле дәүләт гимннары өчен гадәти булган сүзләрдән тора. Аларны дөнья илләренең дистәләгән дәүләт гимнында очратырга мөмкин. Биредә бер генә сүзтезмәнең аңлатмасын китерү мәслихәттер: “**Pacific's triple star**” — Тын океанның өч йолдызы. Бу очракта Яңа Зеландиянең иң зур өч утравы күздә тотыла, алар дәүләт байрагында да өч йолдыз рәвешендә бирелгән. Һәм әйтергә кирәк, Яңа Зеландиянең төп утрауларыннан еракта, Тын океан кочагында урнашкан бәләкәй утраучыкларда “Аотеароа” яки “Ходай, Яңа Зеландияне сакла” текстлары кулланылмый. “Ирекле ассоциядәге” Кук утрауларының маори телендәге үз гимны бар, “**Ne Atua moi**” (“Алла — Хакыйкать иясе”) дип атала. Гимн текстының эчтәлеге: “*Кодрәтле Алла, утраулар һәм диңгезләр Хакиме, ишетче безнең авазларыбызны. Безне сакла һәм азатлык белән таҗла. Тынычлык һәм Мәхәббәт илебездә иң югары хаким булсын*”.
Аотеароадан 2400 чакрым ераклыкта урын алган Ниуэ утравын исә халыкара белешмәләрдә мөстәкыйль берәмлек итеп тә карыйлар. Аның да үз гимны булдырылган, ”**Ko e Iki he Lagi**” (“Күктәге Алла”) исемле. Ләкин өч зур утрауда яшәүчеләрнең бу “сепаратизм”га исе дә китми, моңа карап беркемнең дә йөрәге сызламый. Җилкәдән төшкән йөк калак сөякләрен һәм кабыргаларны авырттырмый.
Күрше Австралиянең дәүләт байрагына исә Көньяк Хач йолдызлыгы сурәте төшерелгән дип аңлатыла.

## Гимнның башка куплетлары

Төркем:Илләр буенча гимннар
Төркем:Яңа Зеландия