Баязит Бикбай

**Баязит Бикбай** (*псевдоним, тулы исеме* Баязит Гаяз улы Бикбаев, ) – язучы, С. Юлаев исемендәге премия лауреаты (1970), БАССР атҡазанган сәнгать эшлеклесе (1957).

## Тәрҗемәи хәле
1909 елның 9 гыйнварында Ырынбур губернасы Ырынбур өязе (1965-1992 елларда БР Күмертау районы,  хәзерге Куергазы районы) Яңа Калтай авылында туган. Ташлы һөнәри-техник укуханәсендә, Ырынбур педагогия техникумында укый, Уфа педагогия техникумын (1929) тәмамлый.
 
1930-1931 елларда (*[[Рәшит Нигъмәти]], [[Баязит Дим]] белән бергә*) Туймазы районы «''Ленин юлы''» татар газетасында җаваплы сәркатип була.

1931-1935 елларда  «''Башҡортостан''» газетасында, Уфа китап нәшриятында бүлек мөдире,  «''Октябрь''» журналының җаваплы сәркатибе,  Уфада драма театрында әдәби бүлек мөдире булып һәм БАССР язучылар берлегендә эшли. Уфаның мөселман зиратында җирләнгән.

## Иҗаты
Баязит Бикбай – ул шагыйрь дә, драматург та, прозаик та, публицист та.

#### Поэзия
Б. Бикбай бик яшьли әдәбият белән мавыга. 9-10 яшендә Г.Тукайның күп шигырьләрен яттан белә, татар-башкорт  халык иҗатын яратып укый. 1927 елларда өлкә матбугатында шигырьләре күренә башлый. 1932 елда аның  «*Үтеп барган көннәр*» исемле беренче шигырь җыентыгы дөнья күрә. Аннан соң «*Урман* *артында*» (1934), «*Кояшлы көн*» (1934), «*Яшә, тормыш!*» (1939), «*Якты җир*» (1941) дигән шигырь китаплары чыга.  Бөек Ватан сугышы елларында саулыгы аркасында фронтка бара алмый. Әмма аның күп шигырь җыентыкларында, очерк, пьесаларында  сугыш темасы чагылыш таба: «*Утлы* *юллар*» (1943), «*Безнең кала*» (1944), «*Самолет алган Хәбирҗан*» (1944), «*Кулъяулык*» (1945), «*Ватан чакыра*», «*Бер ата балалары*» һ.б.  Казанда 1941 елда «*Җиргә мактау*» китабы (*[[Әкрам Вәли]] баш сүзе белән*) басылып чыга.

#### Драматургия
1937 елдан Баязит Бикбай драматургиядә дә  уңышлы эшли,  беренче мәртәбә  «*Карлыгач*» драмасы белән чыгыш ясый. Аннан соң  «*Салават*», «*Каһым түрә*», «*Туган ил чакыра*», «*Бертуганнар*», «*Аккош җыры*»  драмалары, күп кенә бер актлы пьесалар иҗат итә. 1938-1939 елларда шагыйрь Г. Сәләм белән бергә, «*Салават*» драмасын яза. Б. Бикбайның «*Салават*» драматик поэмасына (1951-1952) нигезләнеп, Заһир Исмәгыйлев «*Салават Юлаев*» операсын язды. Иҗатында музыка театры өчен либреттолар зур урын били: «*Азат*» операсы (*Р. Мортазин музыкасы*), «*Кодача*» музыкаль комедиясе (*З. Исмәгыйлев*), «*Шәүрә*» трагедиясе (*З. Исмәгыйлев*).

#### Проза
Аның прозасы да, поэзиясе һәм драматургиясе кебек, бай һәм образлы теле белән укучының игътибарын тарта. «*Кояшлы көн*» повесте буенча язылган «*Акчелән ташыганда*» романы (1958), «Акчәчкә», «Тере чишмәләр»  (1968) повестьлары популяр була. 5 томлык сайланма әсәрләре басылып чыга (1969-1973). И.С.Тургенев, М. Горький, М.Бубеннов әсәрләрен тәрҗемә иткән.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
* «Хөрмәт билгесе» ордены 
* С. Юлаев исемендәге премия (1970) (*вафатыннан соң*) – «Сайланма әсәрләр. I том» (1969) китабы өчен.
 
## Хәтер
Уфаның  Сипайлово бистәсендәге  урамга язучының исеме бирелгән.

## Әдәбият
1. Закиров М. Киң колачлы иҗат : Б.Бикбай. // Кызыл таң. – 2009. – 20 март.

2. Баязит Бикбай турында истәлекләр. Уфа, 1985; .

3. Хәмидуллина М.Г. Баязит Бикбай иҗаты. Уфа, 1987. .

## Чыганаклар
Совет Башкортстаны язучылары (*биобиблиографик белешмәлек*). Уфа, 1988.

## Сылтамалар
*   Башкорт.com сайты   
*  Туган тел сайты   
*  Китап-Уфа .ру сайты 
 
## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстан язучылары
Төркем:Башкорт язучылары
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:Россия язучылары
Төркем:Уфа педагогия техникумын тәмамлаучылар
Төркем:Журналистлар
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:Драматурглар
Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары
Төркем:Ырынбур башкорт педагогия техникумын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Гафури театры