open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Риф Арысланов

**Арсланов Риф Хәмит улы** (14 июнь 1968 ел) — журналист, радио-һәм телетапшырулар алып баручы, композитор. «Башкортстан» телерадиокомпаниясенең «Юлдаш» мәгълүмат-музыка каналының баш режиссеры. Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (2013).

## Биографиясе
Риф Хәмит улы Арсланов (Риф Арыслан) 1968 елның 14 июнендә Башкорт АССР-ының Дәүләкән районы Кадыркул авылында туган.

1983 елда күрше Яңа Янбәк авылындагы урта мәктәпнең сигезле классын тәмамлый һәм Дәүләкән музыка училищесына «кларнет» һөнәре буенча укырга керә.

1989 елда Совет Армиясенә чакырыла. Хәрби хезмәттен 1991 елгача Төмән өлкәсенең Тобол шәһәрендә үтә. Бу чорда журналистика белән мавыга, сугышчы үзенең тормышын яктырткан хәбәрләре бу төбәктә башкорт һәм татар телләрендә нәшер ителгән бердәнбер басма — "Яңарыш" исемле газетада дөнья күрә. 

Кораллы Көчләрдән запаска кайтарылгач, 1992 елда Башкорт дәүләт университетының башкорт филологиясе һәм журналистика факультетына укырга керә.

2 курстан бирле Башкортстан радиосының яшьләр редакциясендә эшләп тә йөри, ә 1997 елда югары белемле журналист үзенең һөнәре буенча «Тамыр» телерадиостудиясе хезмәтче итеп кабул ителә. Биредә ул популяр милли эстрадага багышланган «Тамыр-плюс» һәм классик музыка турында сөйләгән «Менуэт» радио программаларының авторы һәм алып баручысы, бер вакытта балалар өчен эфирга сыккан телевизион тапшыруларда һәм телефильмнарда алып баручы һәм уенчы була.

1998 елда Риф Арыслан «Радио-2»-гә (хәзер «Юлдаш» радиосы) музыкаль мөхәррир итеп чакырыла. Бүгенге көндә ул биредә баш музыкаль җитәкче һәм продюсер сыйфатында эшли.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (2013).
* Башкортстан Мәдәният министрлыгының Мактау грамотасы (2018).
* Башкортстан Республикасының Мәтбугать һәм киң мәгълүмат чаралары агентлыгының Мактау грамотасы (2018).
* «ТЭФИ» телевизион премиясе (2005).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «Юлдаш» радиосы, рәсми сайт. Мәгълүмат 
* Риф Арслан | Официальная төркем. Официальная төркем композитора Рифа Арсланова.  
* Башкирский государственный университет. Официальный сайт. Факультет башкирской филологии, востоковедения и журналистики. Наши выпускники. Арсланов Риф Хамитович 
Төркем:Әлифба буенча композиторлар
Төркем:Башкортстан журналистлары
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Дәүләкән районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1968 елда туганнар
Төркем:14 июнь көнне туганнар
Рәфхәт Миңгәрәев

**Миңгәрәев Рәфхәт Шаһимәрдан улы** (3 октябрь 1917 ел — 24 октябрь 1990 ел) — совет инженер-нефтьчесе, Ленин премиясе лауреаты.

## Биографиясе
Рәфхәт Шаһимәрдан улы Миңгәрәев 1917 елның 3 октябрендә хәзерге Башкортстан Республикасының Дәүләкән шәһәрендә хезмәткәр гаиләсендә туган.

* 1933-1937 — Стәрлетамак нефть техникумын «нефть скважиналарын эксплуатациялау техникасы» һөнәре буенча, отличие белән тәмамлый.
* 1937-1941 — И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институты, «карамай промысллары корамаллар буенча инженер-механик» дипломы.
* 1944-1945 — нефть институты аспирантурасы (тәмамлый алмый).
* 1941-1944 — Үзбәк ССРБ-ында «Калининнефть» тресты: Вановский на нефть бирү буенча механик, оста ярдәмчесе, инженер-механик, промыселның төзелеш-монтаж цехы начальнигы.
* 1944-1945 — Мәскәү нефть институты азат ителгән комсомол комитеты секретаре.
* 1945-1949 — җитештерү-техник бүлеге начальнигы, директорның алмаш ярдәмчесе, баш инженер, директор Шөгер нефть промысласы директоры, Татарстанның Шөгер авылы;
* 1949-1952 — "Татарнефть"нең «Ромашкино» нефть промысласы мөдире; Шугур бораулау конторасының баш инженеры; Шугур карамай промысласы баш инженеры; 1-нче санлы карамай промысласы мөдире; «Татбурнефть» трестының 2-нче бораулау конторасы директоры;
* 1952-1955 — «Татнефть» берләшмәсен «Баулынефть» тресты идарәчесе;
* 1955-1957 — «Әлмәтнефть» нефть промыслы идарәлеге НПУ начальнигы; «Татнефть» берләшмәсе баш инженеры;
* 1957-1963 — баш инженер, 1960 елдан Татар  нефть сәнәгате идарәлеге начальнигы, Казан;
* 1963-1965 — ССРБ-ның Урта Идел икътисад районында иң зур «Татнефть» берләшмәсе начальнигы, Әлмәт шәһәре;
* 1965-1974 — ССРБ нефть сәнәгате министры урынбасары;
* 1974-1984 — Бөтен Союз оештыру, идарә итү һәм нефть һәм газ сәнәгатенең фәнни-тикшеренү институты директоры (ВНИИЭ).

Ленин ордены, дүрт Хезмәт Кызыл Байрак ордены, медальләр белән бүләкләнгән. Почетлы нефтьче, И. М. Губкин премиясе лауреаты.

## Чыганаклар

* http://www.gubkin.ru/gallery/portrait/detail.php?ID=1059 
* http://www.oil-industry.ru/images/Books_images&pdf/Veter/veterany-21-2008.pdf

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Ленин премиясе лауреатлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:1990 елда вафатлар
Төркем:24 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Дәүләкәндә туганнар
Төркем:1917 елда туганнар
Төркем:3 октябрь көнне туганнар
Фәнәви Салихов

**Салихов Фәнәви Зикаф улы **(15 апрель 1957 ел) — Россия опера җырчысы, педагог, югары мәктәп укытучысы. Профессор (2008). Россия Федерациясенең атказанган (2008), Башкортстан Республикасының халык артисты (2003).

## Биографиясе
Фәнәви Зикаф улы Салихов 1957 елның 15 апрелендә Башкорт АССР-ының Яңавыл районы Исхак авылында күп балалы крестьян гаиләсендә туган, ул сигез бала арасында дүртенче була. Анасы Нәфига Хәерлевара кызы. Атасы Зикаф Салихов, биюче.

Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң Казакъстанда, агасында яши, заводта эшли. Армия хезмәтеннән соң Нефтекама автозаводының үз бушаткыч машиналар җитештерү цехына эшкә керә.

1987 елда Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтын «ялгыз җырлау» һөнәре буенча (педагогы профессор Галимуллина Рәйсә Гали кызы) тәмамлый һәм Башкорт дәүләт филармониясенең музыкаль-әдәби лекторие солисты булып эшли башлый. Соңыннан бераз Екатеринбург опера һәм балет театрында хезмәт куя. 1988 елдан — Башкорт дәүләт опера һәм балет театрында җырлый.

Театр эшлеклеләре берлеге әгъзасы (2002).

Фәнәви Зикаф улы 1993 елдан алып Уфа сәнгать училищесының ялгыз җыр бүлегендә укыта. 2000 елдан — М. Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университетының музыкаль белем бирү кафедрасы доценты, 2008 елдан — профессор.

## Спектакльләрдәге ролләре

* Лыков («Патша хатыны», Н. А. Римский Корсаков; дебют, 1988)
* Мантуанский герцогы («Риголетто», Дж. Верди)
* Ленский («Евгений Онегин», П. И. Чайковский)
* Нәзир («Энҗе эзләүчеләр», Ж.Бизе)
* Акмырза («Шәүрә») һ. б.

Дивана («Ай тотылган төндә»), Хәзрәт («Акмулла»), Каһым түрә («Каһым-түрә») партияларының, С. А. Есенин шигырзьләренә Р. Х. Сәхәветдинованың «Фарсы мотивлары» вокаль циклының, А. Х. Габдрахмановның берничә романсларының беренче башкаручысы.
Концерт репертуарында Х. Ф. Әхмәтовның, Н. Ә. Давытовның, З. Г. Исмәгыйлевның, Ш. З. Кульбарисовның, М. И. Глинканың, С. В. Рахманиновның, Чайковскийның һәм башкаларның ялгыз җырлана торган җыр әсәрләре, «Азамат», «Буранбай», «Ирәндек», «Каһым түрә», «Сандугач» башкорт халык җырлары .

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Россия Федерациясенең атказанган артисты (2008)
* Башкортстан Республикасының халык артисты (2003)
* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (1994)
* Татар җырларын башкаручыларның бөтенсоюз конкурсы (Казан) лауреаты
* «Язгы моңнар» II республика конкурсы (Уфа) лауреаты

## Әдәбият

* «Рампа» журналы, № 5 (223), 2012 ел.

## Сылтамалар

* Фанави Зикаф Салихов . Башкорт энциклопедиясе.
* Фанави Зикаф Салихов . Башкорт опера һәм балет театры.
* Миг гына була . Атналык Ватандашларыбызны.
* «Браво, Салих!» 
* Фәнәви Сәлихов. БР мәдәният
*

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Башкорт дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Башкортстан югары уку йортларын тәмамлаучылар
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Яңавыл районында туганнар
Төркем:Башкортстанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1957 елда туганнар
Төркем:15 апрель көнне туганнар
Ләлә Кадермәтова

**Ләлә Ринат кызы Кадермәтова** (1965 елның 3 июне, Казан, Татарстан АССР, ССРБ) — Татарстан сәясәтчесе. VI чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты. Татарстан Республикасы Дәүләт Советы секретаре. «Россельхозбанк»ның Татарстан төбәк филиалы директоры. «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы.

## Тормыш юлы
Ләлә Кадермәтова 1965 елның 3 июнендә Казан шәһәрендә туа. 1986 елда В. В. Куйбышев исемендәге Казан финанс-икътисад институтын тәмамлый. Югары уку йортын тәмамлаганнан соң, хезмәт эшчәнлеген 1986 елда «Стройбанк»ның Татарстан Республика конторасы хисапчысы булып башлый.

«Промстройбанк»ның  Татарстан Республикасы идарәсендә икътисадчы, «Казан» коммерция инвестиция-траст банкының тышкы икътисади идарәсе башлыгы, тышкы сәүдә банкының халыкара исәп-хисап һәм валюта контроле төркеме җитәкчесе, соңрак клиент бүлеге башлыгы булып эшли. 2004 елдан «Ак Барс Банк»ның Казан филиалы җитәкчесе, 2008 елдан «Ак Барс Банк» идарәсе рәисе урынбасары. 2013 елда «Россельхозбанк»ның Татарстан төбәк филиалы директоры булып эшли башлый.

2019 елның 8 сентябрендә «Бердәм Россия» партиясе исемлекләре буенча VI нчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты итеп сайлана. Дәүләт Советының Экология, табигатьтән файдалану, агросәнәгать һәм азык-төлек сәясәте комитеты һәм «Мәрхәмәт – Милосердие» хатын-кыз депутатлар берләшмәсе әгъзасы.

## Бүләкләр

* 2018 — «Фидакарь хезмәт өчен» медале;
* 2021 — «ТАССР төзелүгә 100 ел» медале.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Татарстан Республикасы Дәүләт Советы рәсми сайтында **[https://gossov.tatarstan.ru/tat/structure/deputaty?person_id=138&deputy_id=179 Ләлә Ринат кызы Кадермәтова] **

## Моны да карагыз

Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Татарстан сәясәтчеләре
Төркем:Татар сәясәтчеләре
Төркем:Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 6 нчы чакырылыш депутатлары
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр
Хәлит Гайсин

**Хәлит Галиәхмәт улы Гайсин** (декабрь 1929 ел) — Башкорт АССР-ның мәктәбенең атказанган укытучысы, ССРБ-ның мәгариф отличнигы, РСФСР-ның халык мәгарифе отличнигы, «Мактаулы хезмәте өчен» медале белән бүләкләнгән, Хезмәт һәм Бөек Ватан сугышы ветераны.

## Биографиясе
Гайсин Хәлит Галиәхмәт улы 1929 елда Башкорт АССР-ының Стәрлетамак кантоны (хәзерге Башкортстанның Федоровка районы) Коралачык авылында туган. Бала чагы Әлшәй районы Әбдрәшит авылында үтә. Репрессияләнгән гаилә, Себергә җибәрелүдән чак котылып, монда күчә.

Дәүләкән шәһәренең педагогия училищесында укый. Күгәрчен районы Югары Саз мәктәбендә төрле фәннәрдән укыта.
1953 елда К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт дәүләт педагогия институтынын рус бүлеген яхшы тәмамлый. Юнәлтү буенча Чишмә районы Арыслан авылы мәктәбенә уку бүлеге мөдире булып эшли башлый, берничә айдан Чуалкип урта мәктәбенә директор булып күчерелә.

1957-1960 елларда Сәфәр урта мәктәбе җитәкчесе вазифасын башкара.

1960 елдан Чишмә районы мәгариф бүлеген җитәкли. 1979 елдан алып хаклы ялга киткәнче Шишмә касабасының 1-нче, 5-нче урта мәктәпләрен җитәкли.

1990 елда «Мәслихәт» оешмасын булдыра, халыклар дуслыгын, тел, мәдәният, сәнгать, еллар бердәмлеген, сәламәт гаилә үзенең тормышын, мөселман исемнәрен кушуны пропагандалый. Мәктәпләрдә уку планына башкорт һәм татар телләрен кертү турында сүз күтәрә. «Мәслихәт — дуслыкка мәдхия», «Гаилә — кеше акылының һәм тәҗрибәсенең бөек казаныш», «Демократик Русиянең киләчәге, әхлакый камилләшү, халыклар дуслыгы һәм суверенитеты турында (гади гражданин сүзе)», «Шишмә касабасының халык мәгарифе», «Башкортларның туган теле — милли аңның бөек казанышы» (брошюра) китаплары, «Галиәхмәт хәзрәт» романы авторы.

## Сылтамалар

* Чишмәнең 5-нче мәктәп сайты
* Чишмы-ТВ Халиту Гайсину 90 лет

Төркем:РСФСР халык мәгарифе отличниклары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкорт язучылары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Федоровка районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1929 елда туганнар
Наил Галиев

**Наил Галиев** (чын исеме **Голов Николая Афанасьевич**; 9 октябрь 1928 ел — 7 февраль 2005 ел) — баянчы, композитор. 1957-1998 елларда Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясенең баянчы-концертмейстры, «Уфа утлары» исемле беренче башкорт профессионал эстрада-инструменталь ансамблен оештыручы һәм аның сәнгать җитәкчесе. Башкорт АССР-ының халык (1988) һәм атказанган (1968) артисты.

## Биографиясе
Голов Николая Афанасьевич 1928 елның 9 октябрендә Башкорт АССР-ының Стәрлетамак кантоны Юрковка авылында туган. 1948 елда Чкалов шәһәрендә (хәзер Ырынбур) музыка училищесын тәмамлый.

1952 елда Башкорт халык биюләре ансамбленә (Фәйзи Гаскәров исемендәге халык биюләре ансамбле) баянчы булып эшкә алына. 1955 елда Мәскәүдә үткән Башкорт әдәбияты һәм сәнгате декадасында катнаша. 1957-1998 елларда Башкорт дәүләт филармониясенең баянчы-концертмейстеры булып эшли.

1961 елда «Уфа утлары» исемле тәүге башкорт профессиональ эстрада-инструменталь ансамблен оештыра һәм 1988 елга кадәр аның алмашсыз җитәкчесе була.

Халык арасында үзенең импровизаторлык, аккомпаниаторлык осталыгы белән дан яулый. Репертуарында башкорт һәм татар композиторларының җырларын һәм инструменталь пьесаларын һәм үзенең әсәрләрен башкара.

Популяр җырчы булып танылган тормыш иптәше Мәгфирә Галиева башкаруында Наил Галиевның үзе иҗат иткән әсәрләре җыр сөючеләр арасында киң тарала.

2005 елның 7 февралендә вафат була һәм Уфада җирләнә.

## Инструменталь ансамбль өчен пьесалары

* «Уфа утлары»,
* «Сабантуй»,
* «Бөрҗән бию көйләре»,
* «Егетләр биюе»,
* «Юлдаш»

## Алды

* «Башкортстан»,
* «Озата кил»,
* «Өч егет йөри артымнан»,
* «Уфа курантлары», Шәриф Биккол сүз;
* «Бөрлегәнем», Р. К. Вәлиева сүз;
* «Солдат җыры», Әнгам Атнабаев сүз.

## Китаплары

* «Уйнаек та йырлайык». Уфа, 1994.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Наил Ғәлиев // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .  

Төркем:Федоровка районында туганнар
Төркем:Башкортстан композиторлары
Төркем:БАССР атказанган артистлары
Төркем:Композиторлар
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:2005 елда вафатлар
Төркем:7 февраль көнне вафатлар
Төркем:1928 елда туганнар
Төркем:9 октябрь көнне туганнар
Рәшит Сабитов

**Сабитов Рәшит Мәхмүт улы** (27 март, 1937 ел ― 26 февраль, 2023) — Башкортстан язучысы, журналисты, язучылар берлеге әгъзасы (1984).

## Биографиясе
Башкортстанның Гафури районы Ялгызкаен авылында туган. Туган авылында мәктәптә укыган вакытта ук стена гәзите редакторы була. Чөнки ул шигырьләр язу белән бергә, оста итеп сурәт тә төшерә.  Шул ук вакытта Рәшит район гәзитенә дә шигырьләрен, мәктәп тормышыннан хәбәрләрен җибәреп тора. Аннары «Пионер» (хәзерге «Аманат») журналына да языштыра. Ул чактагы мөхәррир Шәриф Бикколдан: «Язышып тор, бәйләнешле өзмә»,- дигән эчтәлекле язышу алу аны канатландыра.
Авылларында мәктәпне тәмамлагач, Стәрлетамак каласындагы авыл хужалыгын механизацияләү училищесендә укый, киң профилле тракторист-машинист һөнәре ала, Ялгызкаен МТС-нда эшләп ала. Кара диңгез флотында өч ел хәрби бурычын үтәгәннән соң ул Урта Азия тарафларына юллана. Анда Бохара каласы янында нефть эзләү экспедициясе идарәлегендә бораулаучы ярдәмчесе булып хезмәт чыныгуы ала. Аннары, кире Башкортостанга кайта. 
1967 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлый һәм Кырмыскалы районы Сәвәли урта мәктәбендә татар теле һәм татар әдәбияты укытучысы булып эш башлый. Әммә аны иҗат тарта. 

1968 елдан Уфада "Кызыл таң" гәзитенә эшкә килә. Киләсе тормышы Уфа белән бәйле. 1975 елдан "Пионер" журналына әдәби хезмәткәр булып эшкә килә. 1979-1988 елларда Башҡортостан китап нәшрияте мөхәрирре, 1993 - 1997 елларда "Заман-Башкортстан" гәзитенең баш мөхәррире урынбасары. 1997 елдан «Тамаша» журналының җаваплы секретаре итеп билгеләнә.

Озак еллар Башкортстан Язучылар берлеге каршындагы татар язучылары секциясен җитәкли. 2011 елга кадәр язучылар оешмасының әдәби консультанты булып эшли.

## Вафаты
2023 елның 26 февралендә, авырудан соң, 86 яшендә вафат була. 
## Иҗат юлы
«Яшьлегем йөзе» исемле беренче шигырьләр җыентыгы 1980 елда басылып чыга. Соңыннан бер-бер артлы 1981 елда «Лачыннар биек оча», 1985 елда «Кыйгак-кыйгак каз кычкыра», 1988 елда «Сънгщн йолдыз яктысы» хикәяләр һәм повестьлар җыентыклары дөнья күрә.
Балалар өчен язылган «Саумы, мәктәп!» (1983), «Мин нефтьче булам — Я буду нефтяник» (1987) китаплары да бар.
Аның шигырьләренә композиторлар Н.Г.Сабитов, Д. Д.Хәсәншин, Х. Ф.Әхмәтов һ.б. җырлар язган.

## Казанышлары, бүләкләре

* РСФСР мәтбугате алдынгысы - 1987;
* Язучылар берлеге әгъзасы - 1984;

## Чыганаклар

* https://infourok.ru/rshit-sabitni-tormish-yulina-ber-karash-1690617.html
* http://bashenc.online/ba/articles/92255/ 
* http://bashenc.online/ru/articles/79271/ 

## Искәрмәләр

Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Гафури районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1937 елда туганнар
Төркем:27 март көнне туганнар
Лилия Сабитова

**Лилия Изаил Кызы Сабитова** (15 апрель 1964 ел) — журналист. Татарстан Республикасы Журналистлар берлеге әгъзасы (2008 ел). Документаль фильмнар авторы «Ул сине яратты, тормыш», «Ел хатын-кызы» республика конкурсы җиңүчесе (2005 ел). 
## Биографиясе
Лилия Изаил Кызы Сабитова 1964 елның 15 апрельдә ТАССРының Лениногорск шәһәрендә туган. 
1983 елда Алабуга педагогия институтының филология факультетын тәмамлаган. 
2002-2003 елларда «Интерьюс» халыкара тележурналистика мәктәбендә (Чебоксар шәһәрендә) Квалификация күтәрү курслары узган.
1983-1984 елларда Әлмәт шәһәренең 10 нчы урта мәктәбендә рус теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшләгән.
1986 елда гаиләсе белән Түбән Вартовка шәһәренә күчергән, балалар бакчасында тәрбияче булып эшләгән.
2000 елның сентябреннән «Луч» телекомпаниясендә корреспондент, мәгълүмат хезмәте директоры (2003 ел саен).
2004 елда телекомпаниянең баш мөхәррире. 
2005 елдан-җәмәгатьчелек һәм ММЧ белән эшләү бүлеге башлыгы (администрация башлыгының матбугат хезмәте җитәкчесе).
2006-2012 елларда шәһәр администрациясендә иҗтимагый оешмалар һәм ММЧ белән элемтә департаменты директоры урынбасары.
2013 елдан сәламәтлек саклау идарәсенең матбугат секретаре. Бер үк вакытта 2008-2013 елларда муниципаль хезмәт институтында «журналистика нигезләре» курсын алып барган.  
## Иҗаты
В 2004-2007 елларда программалары авторы һәм алып баручысы: «Шәһәр: көн артыннан көн», «атна йомгаклары», «Луч» телеканалында «Татнефть Буыны» «актуаль диалог». Тапшыруларда экологик куркынычсызлык, торак - коммуналь өлкә, шәһәр төзекләндерү һәм яшелләндерүнең актуаль проблемалары күтәрелде. Документаль фильмнар авторы - «Ул сине яратты, тормыш». «Луч» телекомпаниясендә күрсәтелгән, «Татнефть» телестудиясендә эшләүче яшь журналистларны тәрбияләгән. 
Журналистлар арасында республика бәйгеләре призеры:
* «Без юлларда иминлек өчен» (2007 ел),
* «Кеше һәм табигать» (2009 ел),
* «Ут һәм кешеләр» (2010 ел),
## Шулай ук карагыз

## Сылтамалар
*И. Степанова. истәлекләр-картлык байлыгы // Регион-экспресс. 2012; 
*И. Латыйфуллин  һәркемгә хас сыйфатлар / / Яшьләр меридианы. 2012, №15;
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Лениногорскида туганнар
Әлмәт ТВ (телеканал)

**«Әлмәт ТВ»** — «Татмедиа» АҖ филиалы телекомпаниясе.

## Тарихы
2006 елда 29 ноябрьдә Татарстанда Әлмәт шәһәрендә беренче тапкыр чыга. Тапшырулар телләре: русча һәм татарча. Төрле елларда челтәрле партнерлар булдылар: 

«ТНВ»,

«ДТВ»,

«ТВ-3»,

«борыч» каналлары. 

2014 елдан «җомга» челтәрле партнеры да булган. Телевизион тапшыруларның 50 Эфир каналында күрсәтелә. Үз тапшырулар күләме атнага 5 сәгать була. Канал тематикасы: мәгълүмати-күңел ачу.

Телекомпаниянең эре медиапроектлары: 

•(2014 ел, 2015 ел, 2016 ел)— «Туй шау-шуы» конкурслары»,

•(2014 ел, 2015 ел)—«туй сәяхәте  «яшьләр иҗаты фестивале».

(2006 ел-2013 ел)Баш мөхәррирләр: Г. А. Миңнеханова.

(2013 ел-2016 ел)— Н. А. Айюби. 

Август аеннан Л Воронина, И. Вакатова булып эшлиләр.

## Телеканал аша тапшыру

~Татарстанның көньяк-көнчыгышы яңалыклары (16+)

~«Сорау бар» (16+)

~Без сезгә барабыз (16+)

~Шәһәр мохите (16+)

~#Протокол#Беркетмә (16+) һ. б.

## Чыганаклар
* Әлмәт Энциклопедиясе

* Әлмәт ТВ 

## Моны да карагыз
* 

Төркем:Татар телендә эшләүче телеканаллар
Төркем:Рус телендә эшләүче телеканаллар
Төркем:Татарстан телекомпанияләре
Төркем:Әлмәт
Илсөя Мезикова

**Илсөя Хамат кызы Мезикова** (1956 елның 3 гыйнвары, Зәй, Зәй районы, Татарстан АССР, ССРБ) —  Татарстан сәясәтчесе. V чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты. Икътисад, идарә һәм хокук институтының Түбән Кама филиалы директоры. «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы.

## Тормыш юлы
Илсөя Мезикова 1956 елның 3 гыйнварында Татарстан АССРның Зәй шәһәрендә туа. 1979 елда «Тарих һәм инглиз теле» белгечлеге буенча Казан дәүләт педагогика институтын тәмамлый.

Өч ел дәвамында, 1995 елдан 1998 елга кадәр Илсөя Мезикова Икътисад, идарә һәм хокук институтының директор урынбасары булып эшли, соңрак аны Түбән Кама һәм Түбән Кама районы администрациясе башлыгының социаль эш буенча урынбасары вазыйфасына чакыралар. 2009 елдан Икътисад, идарә һәм хокук институтының Түбән Кама филиалы директоры, социаль-сәяси дисциплиналар кафедрасы доценты.

2009—2014 елларда Татарстан Республикасы Иҗтимагый палатасы әгъзасы була. 2014 елның октябрендә Татарстан Республикасы Дәүләт Советының V нче чакырылыш депутаты итеп сайлана. Дәүләт Советында Социаль сәясәт комитеты әгъзасы була, «Татарстан-Новый век — Татарстан-Яңа гасыр» депутатлар төркеменә керә.

## Бүләкләр

* 2002 — Татарстан Республикасы Мактау Грамотасы;
* 2003 — Хезмәт ветераны;
* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;
* 2003 —«Мәдәният өлкәсендәге казанышлар өчен» Россия Федерациясе күкрәк билгесе;
* 2006 — Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Рәхмәт хаты;
* 2011 — Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Татарстан Республикасы Дәүләт Советы рәсми сайтында **[http://tat.gossov.tatarstan.ru/deputaty/show/215 Илсөя Хамат кызы Мезикова] **

Төркем:Зәй районында туганнар
Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстан сәясәтчеләре
Төркем:Татарстан Дәүләт Советы депутатлары
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Разыя Садыйкова

**Разыя Габделәхәт кызы Садыйкова** (1959 елның 23 гыйнвары, Әҗмәр, Куйбышев районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Татарстан сәясәтчесе. V чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты. «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы. Медицина фәннәре докторы.

## Тормыш юлы
Разыя Садыйкова 1959 елның 23 гыйнварында Татарстан АССРның Куйбышев районы Әҗмәр авылында туа. 1982 елда «педиатрия» белгечлеге буенча Казан дәүләт медицина институтын тәмамлый. 1982 елда Татарстан хастаханәләрендә эшли: Казанның 2 нче номерлы балалар хастаханәсенең табиб-интерны (1982—1983); Биектау үзәк район хастаханәсенең табиб-педиатры (1983—1986).

1986—1990 елларда Казан дәүләт медицина институтының социаль гигиена һәм сәламәтлек саклауны оештыру кафедрасының ординаторы, аспиранты. 1990 елдан Татарстан Республикасы премьер-министры секретариатының сәламәтлек саклау буенча әйдәүче, баш референты. 1997 елдан «Татарстанфармация» ДУП генераль директоры булып эшли. 2000 елдан Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты каршындагы халыкның наркотиклаштыруын профилактикалау Республика үзәге директоры, 2003 елдан наркотикларга каршы эшне координацияләү бүлеге начальнигы. 2014 елдан «Фармэксперт» төбәк фәнни-сынау үзәге җитәкчесе.

2005 елда «Комплекслы медик-социаль тикшеренүләр һәм Россия Федерациясе субъектында халыкның наркотиклар куллануын профилактикалау юлларын нигезләү (Татарстан Республикасы материаллары буенча)» темасына докторлык диссертациясен яклый.

2014 елның октябрендә Татарстан Республикасы Дәүләт Советының V нче чакырылыш депутаты итеп сайлана.

## Бүләкләр

* Россия Федерациясенең атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре;
* Татарстан Республикасының Атказанган табибы;
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;
* «Фидакарь хезмәт өчен» медале;
* «Наркоконтроль органнарына ярдәм иткән өчен» медале.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Татарстан Республикасы Дәүләт Советы рәсми сайтында **[http://old.gossov.tatarstan.ru/deputaty/show/245 Разыя Габделәхәт кызы Садыйкова] **
* «Бердәм Россия» фракциясе сайтында

## Моны да карагыз

Төркем:Спас районында туганнар
Төркем:Татарстан сәясәтчеләре
Төркем:Татар сәясәтчеләре
Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Татарстанның атказанган табиблары
Тсо Нгөн

**Тсо Нгөн** (Тибет телендә: མཚོ་སྔོན, Wylie: mtsho sngon; Кытай телендә: 错鄂; pinyin: Cuò È) Кытайның көньяк-көнбатышында Тибет Автономияле Регионында Саинза Даирәсендә плато күле. Күл Силинг Күленең дренаж системасының өлеше булып тора. Яр буена күп култыклар кереп тора һәм күл өслегендә күп утрау таплары бар. Ул 28,5 км озынлыкта һәм 16,7 км киңлектә һәм мәйданы 269 квадрат км.
Төркем:Тибет
Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band

**Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band** – The Beatles Британия студия төркеменең сигезенче студия альбомы. Күпчелек тәнкыйтьчеләр сержант диләр. Pepper's Lonely Hearts Club барлык заманның иң абруйлы рок альбомнарының берсе буларак билгеләп үтелә. Аерым алганда, *Rolling Stone* (2003) буенча альбом - барлык заманның иң иске һәм иң яхшы альбомы. Британия диаграммаларының илленче еллыгы уңаеннан Би-Би-Си үткәргән 2006-нчы тыңлаучылар соравы буенча, альбом Бөекбританиядә иң популяр булды. Сержант. Pepper's Lonely Hearts Club Band дөнья альбомын сату лидерлары исемлегендә тугызынчы урында, 30 миллионнан артык данә сатылган.

Альбом 129 көн эчендә яздырылган, 1966 елның 6 декабреннән башлап, Бөек Британиядә 1967 елның 1 июнендә (шул ук елның 2 июнендә альбом АКШта сатуга чыга).

## Белешмәләр

* Discogs

Төркем:The Beatles
Рәвилә Хаҗиева

**Хаҗиева Рәвилә Миңлегали кызы** (15 август 1930 ел) — биюче. 1952-1972 елларда хәзерге Фәйзи Гаскәров исемендәге дәүләт академиягә халык биюләре ансамбле биючесе, 1972 елдан  Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясе солисты. 1975-1985 елларда Әбҗәлил районы хуҗалыкларының бию ансамбльләре җитәкчесе. Башкорт АССРның халык артисты (1967). Яшьләр һәм студентларның VII бөтендөнья фестивале лауреаты (Вена, 1959). 

## Биографиясе
Рәвилә Миңлегали кызы Хаҗиева 1930 елның 15 августында Башкорт АССРның Кырмыскалы районы Ибраһим авылында туган.

1952 елда Уфа театр-сәнгать училищесын (1952; педагогы Х.Бухарский) тәмамлый.

Шушы елдан Фәйзи Гаскәров исемендәге Башкорт дәүләт халык биюләре ансамблендә бии, 1972 елдан — Башкорт дәүләт филармониясендә, 1975-1985 елларда Әбҗәлил районында эшли, С. М. Киров исемендәге колхоз, «Красная Башкирия» һәм «Җаек» совхозлары бию ансамбльләре җитәкчесе була.Башкорт дәүләт опера һәм балет театры, Башкортстан Республикасының Композиторлар берлеге белән хезмәттәшлек итә.

СССРның халык артисты Мәхмүт Эсамбаев белән бергә чыгыш ясый. Башкорт әдәбияты һәм сәнгате декадасында (Мәскәү, 1955), БАССРның мәдәният көннәрендә (Сембер, 1968; Ленинград, 1969) катнаша.

СССР буйлап һәм дөньяның 30 илендә гастрольләрдә чыгыш ясый.

## Биюләре
Рәвилә Хаҗиеваның таланты башкорт кызларының романтик һәм тәэсирле образларын тудыруда ачыла, аның биюләренә виртуозлык һәм ачык темперамент хас була. Үзе куйган «Озон сэс» биюендә Рәвилә Миңлегали кызы бу сыйфатларын тулысынча күрсәтә.

«Чиләк белән бию», «Дуслык», «Зарифа»,«Шаян кыз» һәм башка башкорт биюләрендә соло партияләрен башкара;

СССР халыклары биюләрен, көнчыгыш биюләрен башкара.

Равилә Хаҗиева «Озын чәч», «Солдат кайтты» (А. Н. Фәхретдинов белән бергә) соло биюләрен; «Илгәзәк», «Хәерниса-Гөлниса», «Себер татарлары» күмәк биюләрен сәхнәгә куя.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкорт АССРның халык артисты (1967)
* Башкорт АССРның атказанган артисты (1955)
* Яшьләр һәм студентларның VII бөтендөнья фестивале лауреаты (Вена, 1959).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* ЭНЦИКЛОПЕДИЯ БАШКИРИИ → ХАЗИЕВА РАВИЛЯ МИНГАЛЕЕВНА
* ХАЗИЕВА Равиля Минигалеевна // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
Төркем:БАССР атказанган артистлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Биючеләр
Төркем:Башкортстанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1930 елда туганнар
Төркем:15 август көнне туганнар
Фәния Сөләйманова

**Сөләйманова (Хәлитова) Фәния Байгилде кызы** (18 февраль 1939 ел) — җырчы, радиожурналист. 1983 елдан СССР Журналистлар берлеге әгъзасы. БАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1981), Башкортстан Республикасының халык артисты (1994). Шәһит Ходайбирдин исемендәге бүләк лауреаты (1996).

## Биографиясе
Фәния Байгилде кызы Сөләйманова (Хәлитова) 1939 елның 18 февралендә Йомагуҗа (хәзерге Мәләвез) районы Сыртлан авылында туган.

1958 елда Йомагуҗа мәктәбен белем тәмамлый. Шушы ук елда районнар буйлап талантылы яшьләрне җыеп йөргән музыка белгече Н. А. Болотов яшь кызны Мәскәү консерваториясенә укырга чакыра. Әмма бу чакыру тормышка ашмый кала, һәм аны укулар башланган булса да  Уфа сәнгать училищесына телеграмма белән чакыртып алалар. А. Х. Чемборисова классында укый һәм сәнгать училищесын 1962 елда тщмамлый.  Аннары Башкорт дәүләт филармониясенә солист-вокалист булып эшкә урнаша. 1970 елда Уфа йорт төзү-фанера комбинаты клубының музыка мәктәбендә эшли.

1971 елдан «Башкортстан» теле-радио компаниясендә мөхәррир, 1977 елдан өлкән  мөхәррир, ә 1990-2004 елларда комментатор булып эшли. Юлдаш, Ашказар радиоларында кулланылган элекке язмалар — Фәния Сөләйманованың бөртекләп җыйган хезмәт җимешләре.

Музыкаль мөхәррирнең эше, — дип билгели Фәния Байгилде кызы, — тапшырулар әзерләүдән генә тормый. Аның күләгәдә калган төп эше — ул фонд җыю. Үзе мөхәррир булып эшләгән елларда Бөтен Союз радиосыннан ике тапкыр (1978, 1987 елларда) бригада чакыртып, музыка фондын булдыруга керештем».

Үзе эшләгән чорда Фәния Байгилде кызы яңадан-яңа радио тапшырулар оештыра, аларның күбесе музыка, җыр белән бәйле була. Аның тырышлыгы белән «Илһам», «Җыр белән канатланып», «Халык моңы — халык күңеленә» һәм башка тапшырулар булдырыла. Мондый тапшыруларга билгеле артистлар, композиторлардан тыш, моң яраткан гади авыл кешеләре дә чакырыла.

Радиода эшләү белән беррәттән, Ф. Б. Сөләймәнова концертларда да чыгыш ясый. Ул башкарган «Таштугай», «Сәлимәкәй», «Ашказар», «Зөлхиҗә» һәм башка халык җырларын тамашачылар җылы кабул итә.

## Тапшырулары

* Илһам
* Җыр белән канатланып
* Музыка дөньясы
* Тере хәтер
* Сездә нинди хәлләр бар?
* Халык моңын — халык күңеленә

## Гаиләсе

* улы: Хәлилов Айрат Шамил улы (1963)
* җәмәгате: Сөләймәнов Әхмәт Мөхәммәтвәли улы (1939 -2016)

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* БАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1981)
* Башкортстан Республикасының халык артисты (1994)
* Шәһит Ходайбирдин исемендәге бүләк лауреаты (1996)

## Сылтамалар

* Башкорт энциклопедиясе 
Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Русия журналистлары
Төркем:ССРБ журналистлары
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1939 елда туганнар
Төркем:18 февраль көнне туганнар
Наилә Закирова

**Наилә Закир Кызы Закирова** - Партия хезмәткәре. ТАССРның атказанган нефтьчесе 1978 ел

## Иҗаты
1952 елда КПССның Татарстан өлкә комитеты каршындагы Республика партия мәктәбен тәмамлаган.

1960 елда КПССның ҮК каршындагы читтән торып югары мәктәпне тәмамлаган.

1941-1943 елларда-ВКП(б) Калинин райкомының техник секретаре.

1942-1950 елларда-комсомол эше буенча машина-трактор станциясе Полит бүлеге начальнигы ярдәмчесе; Калинин районы комсомолы инструкторы; инструктор, пропаганда бүлеге мөдире, ВКП(б) Калининск райкомының пропаганда бүлеге мөдире, өченче секретаре.

1950-1954 елларда-КПССның Казан шәһәр комитеты инструкторы һәм лекторы.

1954-1957 елларда-КПССның Әлмәт шәһәр комитетының пропаганда бүлеге мөдире.

1957-1965 елларда - «Әлмәтнефть» нефть промыселы идарәсендә көнкүреш һәм кадрлар бүлеге башлыгы.

1965-1982 елларда - «Әлмәтнефть»НГДУ парткомының легендар секретаре.

## Өлеш

Республика халкын сугышта җиңү хакына уңышлы эш алып баруга, соңрак халык хуҗалыгын торгызуга һәм республикада нефть чыгаруны үстерү бурычларын уңышлы үтәүгә зур өлеш кертте.

КПССның XXXII чакырылыш Татарстан Өлкә Комитеты әгъзасы (1966 ел)

КПССның XXIV съезды делегаты (1971 ел)

Халык депутатларының Әлмәт шәһәр Советы депутаты (1954 елдан)

Сәламәтлек саклау һәм социаль тәэмин итү комиссиясен җитәкли «Азат хатын» журналының редколлегия әгъзасы (1964 ел-1988 ел)

Тынычлыкны саклау республика комитеты һәм хатын-кызлар республика комитеты пленумы әгъзасы (1966 ел-1977 ел)

Әлмәт районының һәм Әлмәт шәһәренең Мактаулы гражданины (1994 ел).

### Тәнкыйть

*Үз эшенә фидакарь бирелгәнлек һәм Тулы фидакарьлек, кешеләр турында ана кайгыртуы һәм НПУДА рухи юмартлыгы өчен аны әни дип атыйлар.*

## Сылтамалар
* Партком секретаре / А. Г. Ярмиева-Яр Чаллы, дөнья яңалыклары, - 2006,176 б;

## Моны да карагыз

http://almetyevsk.tatar.ru 

Төркем:Татар
Төркем:Әлмәттә туганнар
Аяз Шәфигуллин

**Аяз Әдип улы Шәфигуллин** (1972 елның 18 гыйнвары, Яссы-Тугай авылы, Баулы районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия муниципаль эшлеклесе. Ютазы муниципаль районы башлыгы (2020 елдан). «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы
## Тормыш юлы
Аяз Шәфигуллин 1972 елның 18 гыйнварында Татарстан АССРның Баулы районы Яссы-Тугай авылында туа. 1994 елда Мәскәү дәүләт аграр-инженер университетын тәмамлый.
Югары уку йортын тәмамлаганнан соң, 1994 нче елда «Уңыш» җаваплыгы чикләнгән ширкәтлекнең баш инженеры булып хезмәт эшчәнлеген башлый. 1996 елдан «Уңыш» хуҗалыгы рәисе. 2000—2001 елларда Ютазы УЭООСЫ начальнигы. 2003 елның июленнән декабрь аена кадәр «Ютазы авыл хуҗалыгы техникасы» ААҖ башкарма директоры. 2003 елдан «Уңыш» башлыгы вазыйфаларын башкаручы, 2004 елдан башлыгы булып эшли.
2017 елның декабрендә Татарстан Республикасы Ютазы районында авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе башлыгы итеп билгеләнә. 2019 елның 19 сентябрендә Ютазы районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә. 2019—2020 елларда Ютазы районы башкарма комитеты җитәкчесе. 2023 елның 23 сентябрендә, IV чакырылыш Ютазы районы депутатлар советының беренче утырышында, Аяз Шәфигуллин Ютазы муниципаль районы башлыгы итеп сайлана.
Өйләнгән. Улы һәм кызы бар.
## Искәрмәләр
## Сылтамалар
* Ютазы муниципаль районы сайтында 

Төркем:Баулыда туганнар
Төркем:Район башлыклары
Марат Закиров (1985)

**Марат Фәрхәт улы Закиров** (1985 елның 31 декабре, Казан, ССРБ) — Казан шәһәре Башкарма комитетының Вахитов һәм Идел буе районнары хакимияте башлыгы (2021 елдан),  IV чакырылыш Казан шәһәр Думасы депутаты.

## Тормыш юлы
Марат Закиров 1985 елның 31 декабрендә Казанда туа. 2008 елда «юрист» белгечлеге буенча В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын тәмамлый. Югары уку йортын тәмамлаганнан соң, Казан шәһәре Башкарма комитеты Аппараты Җитәкчесе секретариатының әйдәп баручы белгече булып эшли.

2010 елдан «Бәйрәм программалары дирекциясе» МУП директоры урынбасары, 2011 елдан директоры. 2014—2016 елларда «Спорт проектлары башкарма дирекциясе» КАО мәдәни программалар департаменты җитәкчесе, PR һәм мәдәни чаралар департаменты җитәкчесе. 2017 елда Мәдәни чаралар департаменты җитәкчесе булып эшли. 2017 елдан 2018 елга кадәр «Спорт һәм социаль проектлар дирекциясе» КБАО генераль директоры урынбасары. 

2020 елда IV чакырылыш  Казан шәһәр Думасы депутаты итеп сайлана. 2021 елның 26 февралендә Казан Башкарма комитетының Вахитов һәм Идел буе районнары хакимияте башлыгы итеп билгеләнә.

Өйләнгән, өч баласы бар. Өченче класслы муниципаль хезмәт референты.

## Бүләкләр

* «Фидакарь хезмәт өчен» медале (2021);
* Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәте

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Казан шәһәренең җирле үзидарә органнарының рәсми сайтында 

## Моны да карагыз

Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Казан (Идел буе) федераль университетын тәмамлаучылар
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Мальдив теле

Мальдив теле, шулай ук Дһивеһи яки Дивеһи эндонимы буларак мәгълүм (Дһивеһи телендә: ދިވެހި, әйтелеше [d̪iˈʋehi]) ул Көньяк Азия Мальдив утрау илендә һәм Һиндстанның Берлек Территориясе Лакшадвипта Миникой Утравында сөйләшелә торган Инд-Арий теле.
Мальдив теленең билгеле диалектлары бар. Стандарт диалект башкала шәһәре Маленыкы. Иң зур диалекталь аерма булып Мальдивларның көньяк Хуваду, Адду һәм Фуваһмулаһ атолларында. Бу атолларның һәрберсенең үз диалекты бар, алар бер-берсенә бик охшаш, әмма төньяк атоллардан бик аерылып торалар.
Тел өчен этник эндоним булып Дивеһи тора. Мальдив теле Тһаана язмасы белән языла. Ул уңнан сулга таба языла.
Мальдив теле Элу Пракрит теленең токымы булып тора һәм Сингал теленә бик якын. Гасырлар буена Мальдив теленә күп телләр йогынты ясаган. Аларга Гарәп теле, Француз теле, Фарсы теле, Португаль теле, Һиндустани теле һәм Инглиз теле керә. Инглиз телендәге атолл (мәрҗән утраулары яки рифлар боҗрасы) һәм дһони (атолл эчендә навигация өчен көймә) Мальдив атолу һәм дони сүзләренең Инглиз теленә яраклаштырылган формалары булып тора. Европа экспансиясенә кадәр ул иң көньяк Инд-Европа теле булган.
Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Галия Солтанова

**Солтанова Галия Кәлимулла кызы** (, *[[1937 ел]]ның [[16 февраль|16 феврале]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Малаяз районы]], [[Лаклы]] ― [[2024 ел]]ның [[19 май|19 мае]], [[РФ]], [[БР]], [[Уфа]]*) — җырчы. Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1993) һәм халык артисты (2011).

## Биографиясе
Галия Кәлимулла кызы Солтанова (кыз фамилиясе Мөхәмәтҗанова) Башкорт АССРның Малаяз районы (хәзер Башкортстан Республикасының Салават районы) Лаклы авылында күп балалы гаиләдә 1937 елның 16 февралендә туган. Моңлы тавыш җырчыга атасыннан бирелгән. Бик кечкенәдән мәктәптә, авыл клубында җырлап үсә.

1960 елда — Свердловск шәһәрендә И. И. Чайковский исемендәге музыка училищесын, 1968 елда — Мәскәүдәге Гнесиннар исемендәге музыка-педагогия институтын (Гнесиннар исемендәге Россия Музыка академиясенең (РМА) тәмамлый.. Югары белемле яшь җырчы, Уфага кайтып, Башкорт дәүләт филармониясендә эшли башлый.

## Иҗади эшчәнлеге
«Зөлхизә», «Таштугай», «Ашказар», «Шәүрә» кебек мәшһүр җырларны оста башкаручы моңлы җырчыны республикада гына түгел, Мәскәү, Ленинград, Казан, Урта Азия шәһәрләрендә,Финляндия, Монголия сәхнәләрендә дә көтеп алалар, алкышларга күмәләр.

Галия Солтанова халык җырларын оста башкаручы гына түгел, композиторларыбыз әсәрләрен дә актив пропагандалаучы, күп көйләрнең тәүге башкаручысы да була. З. Исмәгыйлевның «Салават Юлаев» операсында Әминә ролен, Нәҗип Җиһановның «Алтынчәч» операсында Алтынчәч партиясен башкара. Галия Солтанова башкаруында Хөсәен Әхмәтовның «Замандашлар» операсыннан Бибинур ариясен да дулкынланмый  гына тыңлау мөмкин түгел.

Галия Солтанованың җырчы булып китүендә атаклы композитор Хөсәен Әхмәтовның роле зур.  Г. Солтанова үз чиратында композиторның бик күп әсәрләрен беренче булып халыкка алып чыга.

Галия Кәлимулла кызы оста педагог та булып таныла. 1980 елдан бирле Уфа педагогия көллиятендә, 1988 елдан алып Уфа дәүләт сәнгать академиясендә студентларны театр, музыка буенча укыта. Тырышлыгы, уңганлыгы белән коллегалар, студентлар арасында абруй казана.

2024 елның 19 маенда 87 яшендә Уфада вафат .
## Мактаулы исемнәре

* Башкорт АССРның атказанган артисты (1974)
* Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре
* Башкортстан Республикасының халык артисты
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* «Башкортстан» төбәк интерактив энциклопедик порталы — Солтанова Галия Кәлимулла кызы 

Төркем:Башкорт җырчылары
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Шәхесләр:Гафури театры
Төркем:Башкортстан җырчылары
Төркем:БАССР атказанган артистлары
Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Салават районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1937 елда туганнар
Төркем:16 февраль көнне туганнар
Галина Мидзяева

** Мидзяева Галина Ивановна ** (1941 елның 8 октябре, СССР, РСФСР, Сарытау ― 2024 елның 29 ноябре, РФ, Башкортстан, Уфа ) — театр актеры, педагог, югары мәктәп укытучысы. 1966 елдан СССР Театр эшлеклеләре  берлеге әгъзасы. Россия Федерациясенең халык (1995), Башкортстанның атказанган артисты.

## Биографиясе
Мәктәптән соң электр лампасы заводында тикшерүче булып, аннары статистика идарәлегендә, поликлиникада эшли. Заводта эшләгәндә халык театрында шөгыльләнә. Ул 1964 елда И. А. Слонов исемендәге Сарытау театр училищесын (педагогы —Бржевский С.И) тәмамлый.

Училищены тамамлагач, 1964-1965 елларда А. Н. Толстой исемендәге Сызрань драма театрында эшли. Ире Анатолий Хаустов катнашлыгындагы диплом спектаклен караганнан соң, Уфа режиссеры Анатолий Хаустов үзенең театрына чакыра. Галина Ивановна аның белән бергә килә.

Галина Ивановна 1965нче елдан алып Башкортстан Рус дәүләт академия драма театрында эшли.

71970 еллардан Уфа сәнгать училищесында, 1992 елдан башлап — Уфа сәнгать институтында укыта.

2024 елның 29 ноябрендә 83 яшендә вафат.

## Спектакльләрдәге рольләре

* Оль-Оль («Дни нашей жизни», Л.Андреев)
* Оксана («Эскадра һәлакәте», А.Корнейчук)
* Патшабикә Ирина («Патша Федор Иоаннович», А. К. Толстой)
* Катюша Маслова («Яңадан терелү», Л. Н. Толстой)
* Устинья («Свои люди — сочтемся»),
* Барабошева («Дөреслек — яхшы, ә бәхет яхшырак»)
* Глафира («Бүреләр һәм сарыклар», бөтенесе дә — А. Н. Островскийныкы)
* Маша («Эшелон», М. Рощин)
* Җәмилә («Кыз урлау», М. Кәрим)
* Серафима Ильинична («Самоубийца», Н.Эрдман)
* Дорина («Тартюф», Ж.-Б.Мольер)
* Раневская («Вишневый сад», А. П. Чехов).

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* РСФСРның атказанган артисты (1979)
* РСФСРның халык артисты (1995)
* Башкортстан Республикасы Театр эшлеклеләре берлегенең Бәдәр Йосыпова исемендәге премиясе лауреаты, иң яхшы хатын-кыз роле өчен (Памелла, «Кадерле Памелла» спектакле)
* «Годы странствий» спектаклендә Анастасия Владимировна ролен башкарган өчен республика Мәдәният министрлыгының һәм Театр эшлеклеләре берлегенең «Алтын Ай» театр премиясе лауреаты
* 2006 һәм 2007 елларда «Пресса» республика рейтингының икеләтә лауреаты
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* http://encycl.bash-portal.ru/midzaeva.htm 
* http://www.bashinform.ru/news/401053/
* http://theatreinform.ru/bd/Actor/Details.php?A_Code=3361 
* http://ufa.bezformata.ru/listnews/midzyaeva-ranevskaya-eto-rol/1667054/ 

Төркем:РСФСР атказанган артистлары
Төркем:XX гасыр актерлары
Төркем:Россия актерлары
Төркем:ССРБ актерлары
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Сарытауда туганнар
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:8 октябрь көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Зәкиулла Гарипов

Зәкиулла Гарипов, 1920-1940 елларда Арча кантонында дәүләт эшлеклесе

## Кыскача биографиясе
Гарипов Зәкиулла Гариф улы 1906 елда Малмыж өязе, Арбор вулысы Түнтәр авылында туган. Әтисе тимерчелек эше белән шөгыльләнгәнлектән яшьлегендә тимерче һөнәренә өйрәнгән. Авылда совет власте урнашканнан соң, 1924 елларда авылда комсомол ячейкасына язылган, авыл яшьләренең активисты булып киткән.

## Җир һәмавыл хуҗалыгы ширкәтләре турында кануннар
1921 елда ук, РСФСР кануннары белән, авыл хуҗалыгы кооперацияләре, ширкәтләр төзү буенча карар, 1924 елда авыл хуҗалыгы кооперацияләре турында СССР законы кабул ителгән

## "Кызыл сабанчы" исемле машинный ширкәт төзелү
Колхозлар төзүне башлап җибәрү өчен башта берләшеп эшләүнең өстенлекләрен күрсәтү кирәк булган. Моның өчен авылларда «машинный ширкәтләр» төзергә боерылган. «Кызыл сабанчы» дигән шундый беренче ширкәт 1924-25 елларда Түнтәрдә төзелгән. Аның башлыгы итеп Зәкиулла Гарипов билгеләнгән. Мондый ширкәтләр (кооперативлар) бары тик ирекле формада оештырылган. Ширкәткә кергән хуҗалыклар саны 10-15 тән артмаган. Ширкәтләргә дәүләт бик арзан бәядән (процентсыз ссуда хисабына) авыл хуҗалыгы техникасы өләшкән. Уру, сугу, җилгәрү өчен куллана торган машиналар авылда урта хәллеләрдә генә булган. Аны күпчелек авыл халкы үзләрендә вакытлыча файдалану өчен, урта хәллеләрдән шактый хак түләп арендага ала торган булган. Яңа төзелгән «машинный ширкәт»леләр дәүләт биргән техника белән башта үз басуларын, үз ашлыкларын эшкәрткәннәр, аннары арзан бәягә ярлыларның басу-ашлыкларын эшкәртеп биргәннәр. Билгеле, мондый адым колхозлар төзүне пропагандалау булып торган. 

## Зәкиулла Гариповның Арча кантонында хезмәте
1928-1935 елларда З.Гарипов Арча кантонында кантон җитәкчелегендә җаваплы хезмәт башкарган. Арча кантоны таркатылып районнар төзелә. 1935 елда Арча районы янә бүленә. Бу чорга кадәр З.Гарипов Арча районында кайсыдыр тармакта җитәкчелек эше башкара. Төгәл вазыйфалары билгеле түгел.

## Кызыл юл районында хезмәт кую
1935 елның 10 февралендә Арча районыннан бүленеп, Кызыл Юл районы барлыкка килә. 1956 елның 18 июлендә исеме Тукай районына үзгәртелә. Әлеге районда З.Гарипов юл бүлеге мөдире булып эшли. Кызганычка каршы, Зәкиулла биредә озак хезмәт куя алмый. 1939 елда булса кирәк, каты авырудан вафат була. Кабере Кенәр авылы зиратында.

## Чыганаклар:
Р.Зарипов Тирән тамырлы Түнтәрем, 2008

Р.Зарипов Бакыйлыкка күчкән әби-бабаларыбыз рухына бер дога, 2021
Варачан

**Варачан** –  борынгы шәһәр, Һуннар патшалыгың беренче башкаласы .

VII йөздә яшәгән әрмән галиме Мовсес Каганкатваци «Алуанк тарихы» дигән мәшһүр китабында  дип яза.

Археологик тикшеренүгә М.И.Артамонов һәм  В.Г.Котович кебек галимнәр үз өлешләрен кертәләр. Шәһәр зур ныгытма булып тора.

## Чыганаклар
*  М.И.Артамонов. История хазар 
* Савиры (Сувары) - выдержки из книги Мифтахова З.З. и Мухамадеева Д.Ш. "История Татарстана и татарского народа" 
## Шулай ук карагыз
* Һуннар патшалыгы (Каспий)
* Алып Илтәбәр
* Хәзәр каһанлыгы

## Искәрмәләр

Төркем:Юкка чыккан шәһәрләр
Казан университетының татар халык хоры

**Казан Университетының татар халык хоры** — үзешчән студентлар хоры , Казан Федераль Университетының вокал иҗат коллективларының берсе, бөтен Университет, республика, бөтен Россия һәм халыкара фестивальләр, конкурслар һәм җыр фестивальләре, халык фестивале лауреаты һәм дипломы лауреаты. Русиянең халык  коллективы. Казан университеты хоры белән беррәттән, ул Казандагы иң элекке студент хорларының берсе. Хор 1967 елда оештырылган. Татарстан Республикасының Мактаулы сәнгать эшлеклесе Ирнис Ахмадуллович Рахимуллин инициативасы белән оештырылган. Ул  Казан дәүләт консерваториясе укытучысы. Хорда студентлар, аспирантлар, персонал, укытучылар һәм Казан (Идел өлкәсе) Федераль Университеты һәм башка Казан университетлары чыгарылыш сыйныф укучылары бар. Хорның төп бурычы - студентлар һәм тыңлаучыларны дөнья һәм милли хор музыкасының иң яхшы үрнәкләре белән таныштыру, уникаль татар көйләре нигезендә студент яшьләренең музыкаль һәм эстетик тәрбиясен бирү. Хор студентлар арасында гына түгел  түгел, Татарстан Республикасында да билгеле.

## Иҗат коллективы

### Сәнгать директоры һәм дирижеры

* Рахимуллин Ирнис Ахмадуллович (1968 елдан. ) - Татарстан Республикасының мактаулы сәнгать эшлеклесе, Татар дәүләт академик опера һәм балет театры хормейстеры , оештыручы һәм коллектив житәкчесе.

### Концертмейстер

* Венера Бакыева

## Күренекле катнашучылар

* Роберт Мугаллимович Миннуллин - Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Рәисе урынбасары, Татарстан Республикасының мактаулы сәнгать эшлеклесе, Башкортостан Республикасының Мәдәният Хезмәтчесе, Г. Тукай исемендәге Татарстан Республикасы Дәүләт премиясе лауреаты, шагыйрь, публицист.

## Репертуар
Хор репертуарында татар композиторлары әсәрләре, халык музыкасы, классик һәм заманча музыка әсәрләре бар.

## Титуллар һәм бүләкләр

* РСФСР халык коллективы (Казан, 1976. )
* С.В.Смоленский исемендәге I студентлар хоры фестивалендә  лауреаты дипломы (Казан, апрель 2007). )
* С.В.Смоленский исемендәге II Халыкара студентлар хоры фестивалендә лауреаты дипломы (Казан, апрель 2008). )
* С.В.Смоленский исемендәге Студентлар хорының III Төбәкара фестивалендә лауреаты дипломы (Казан, 2009). )
* IV Казан Университеты Хорының лауреаты дипломы һәм IV Смоленский Төбәкара студентлар хор фестивалендә махсус диплом (Казан, апрель 2010). )
* V Казан университеты хорының лауреаты дипломы һәм С.В.Смоленский исемендәге Студентлар хорының V төбәкара фестивалендә махсус дипломы (Казан, апрель, 2011). )

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* http://www.ksu.ru/student/tathor/index.htm 
* https://web.archive.org/web/20041108035550/http://www.gazeta.ksu.ru/archiv1/0102/9.htm

Төркем:Казанның музыкаль коллективлары
Төркем:Казан университеты
Төркем:Алфавит буенча музыкаль коллективлар исемлеге