Таһир Якупов

*
*'Таһир Якупов*', Таһир Габдулла улы Якупов (*1946 елның 13 мае, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Казан — 1999 елның 2 ноябре, РФ, ТР, Казан*) — танылган [[татар]] [[җырчы]]сы. [[Татар халык җыры|Халык җырларын]] башкарып танылган. [[1963 ел|1963]]—[[1973 ел]]ларда [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе|Габдулла Тукай исемендәге Татарстан дәүләт филармониясенең]] [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] солист-вокалисты, [[1973 ел|1973]]—[[1982 ел]]ларда Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясенең эстрада төркеме җырчысы. [[Татарстан АССР атказанган артисты]] (*1977*).

== Тәрҗемәи хәле ==
Таһир Якупов [[1946 ел]]ның [[13 май]] таңында Казанның [[Яңа Бистә]]сендә (*версия*: хәзерге [[Татарстан урамы (Казан)|Татарстан]] урамы, 64нче йорт каршындагы йортта), эшче Габдулла белән Фатыйма Якуповлар гаиләсендә дөньяга бишенче бала булып аваз салган. Бертуганы Асия. Әтисе Габдулла — чыгышы белән хәзерге [[Теләче районы]] [[Карачтау]] авылынннан.

80нче татар мәктәбенә укырга керә. Мәктәптә җыр дәресләре укытучысы Әхмәт Хәйретдинов Таһирның музыкаль сәләтен сизеп ала. Дүртенче сыйныфта укыган чагында “Балалар өчен тапшыру”лар оештыручы журналист, олимпиадалар вакытында, дистәләгән җырчы бала арасыннан Таһирны сайлап ала. Таһир [[Татарстан радиосы]] аша “Чишмә җыры”н ([[Муса Җәлил|М. Җәлил]] сүзләре, [[Җәүдәт Фәйзи|Җ. Фәйзи]] көе) башкарды.

Ләкин Таһирга музыкаль белем алырга мөмкинлек булмый. 8нче классны тәмамлагач, 144нче заводка эшкә керә.

[[1963 ел]]да Таһирны конкурс аша [[Татарстан Дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]нә җырчы-солист итеп эшкә алалар. Ул ансамбльнең хор төркеменә кушылып та, аерым да чыгышлар ясый башлый. Беренче чыгышларыннан ук Таһир Якупов тыңлаучыларның күңелен яулап ала.

Җырчы буларак, Таһир Якуповны тамашачы бик тиз үз итте. Аның катнашында булган концертлар һәрчак тулы заллар белән үтә иде. Ул кем белән генә эшләмәсен, тамашачы концертка Таһир Якуповны тыңларга йөрде. [[1977 ел]]да татар музыка сәнгатен үстерүдәге уңышлары өчен Таһир Якуповка [[Татарстан АССРның атказанган артисты]] дигән мактаулы исем бирелә.

[[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]ндә штат кыскарту дулкынына (*Флёра Сөләйманова, Закир Сафин, тагын 10-15 артист белән*) эләгеп, эштән китәргә мәҗбүр була, [[аракы]] белән дуслаша. Үзе укыган 80нче мәктәп янәшәсендә хатыны белән стаканлап [[көнбагыш]], берәмтекләп сигарета сатарга мәҗбүр була.

Таһир Якупов [[1999 ел]]ның көзендә вафат булды.
== Популяр җырлары ==


* Әйт, дускаем, әйт
* Моңлы гармун
* Кашың кара
* Ырынбур яшьләре җыры
* Олы юлның тузаны
* Эзлим рәйхан гөлләрен
* Камәр

* Юлчы җыры
* Ай-ли, гөлкәем
* Акчарлак
* Туган авылым урамы
* [[Аккошлар (җыр)|Аккошлар]]
* Гөлнарым
* Мин килермен каршыңа

* Сәяхәтче җыры
* Күрешербез әле
* Карачтау авылы көе
* Серле күзләр
* Наласа авылы көе
* Син кайда идең ([[Рөстәм Яхин]])

== Хәтер ==
* [[Казан]]ның [[Кәрим Тинчурин урамы (Казан)|Кәрим Тинчурин]] урамындагы Т. Якупов яшәгән 17нче санлы йорт диварына мемориаль такта беркетелгән.
* [[Теләче районы]] үзәге [[Теләче]] авылында урамга исеме бирелгән.
* [[Теләче районы]]нда талантлы башкаручылар өчен Таһир Якупов исемендәге стипендия булдырылган.
* [[Теләче туган якны өйрәнү музее]]нда тамырлары шул яктан булган Таһир Якуповка багышланган күргәзмә оештырылган. Анда җырчының 400 шәхси әйберсе (*мебель, концерт костюмнары, ноталар, китаплар, мактау грамоталары, көнбагыш сатканда кулланган стаканнары һ. б.*) урын алган.
* Таһир Якуповның [[Яңа бистә зираты (Казан)|Яңа бистә зиратындагы]] каберенә [[Габделфәт Сафин]] таш куйдыра.
* «Аксу» студиясе Таһир Якупов башкаруындагы җырларны кечкенә тиражлар белән чыгара.
* [[2013 ел]]да [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]ндә җырчыны искә алу кичәсе уздырыла.

== Таһир Якупов исемендәге Ачык Бөтенроссия музыка фестивале ==
[[2023 ел]]да [[Китап (радио)|«Китап» радиосы]] татар җырын башкаручылар арасында «Карачтау авылы көйләре» дигән Таһир Якупов исемендәге ачык республика музыкаль иҗат фестиваль-конкурсы бәйгесен игълан иткән. Сентябрьдә [[Теләче районы]] [[Иске Җөри]] авылында I республика фестиваль-бәйгесенә йомгак ясалган.

[[2025 ел]]да ноябрь аенда [[Теләче районы]] [[Иске Җөри]] авылында 3нче Ачык Бөтенроссия музыка фестивале узган. Башка фестивальләрдән аермалы буларак, фестивальдә 95 процент һәвәскәр җырчылар катнашкан. Әлеге фестивальгә барлыгы 153 гариза кабул ителгән. Катнашучылар Татарстаннан, Башкортстаннан, Марий Элдан, Чувашиядән булган. Катнашучыларның яшь контингенты 12 яшьтән алып 87 яшькә кадәр. Жюри рәисе ― Татарстанның халык артисты [[Рәсим Низамов]], конкурсантларның сәләтен һәм осталыгын композитор [[Фәрит Хатыйпов]] һәм «Китап» радиосы баш мөхәррире [[Алмаз Миргаязов]] бәяләгән.

== Гаиләсе ==
[[Хатын]]ы Гүзәл (*2001 елда вафат*), эштән кыскартылганчы, [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]ндә сөйләм жанрында эшләгән. Балалары булмаган.

== Искәрмәләр ==
 

== Сылтамалар ==

* [http://www.shahrikazan.com/tt/component/k2/item/2149-umyirzaya-kebek-tiz-suldyi-ul.html Умырзая кебек тиз сулды ул]
* [http://tat.tatar-inform.ru/news/2006/11/17/19061/?print=Y Юксыну//АТЫЛГАН ЙОЛДЫЗ//16 ноябрь, №46] 
* [https://mu.fm/track/karactau-avyly-koe-qxvmkxq  Таһир Якупов «Карачтау авылы көе» җырын башкара.] (*аудио, 3:06*)
*  [https://www.youtube.com/watch?v=SR0oIvGYGqo  Таһир Якупов «Наласа авылы көе»н башкара.] (*YouTube видео, 2:09'')

## Шулай ук карагыз
* Татар профессиональ музыкасы

Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Татарстан җырчылары
Төркем:Татар җырчылары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Шәхесләр:Татар дәүләт филармониясе
Төркем:Шәхесләр:Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле