2 меңьеллык

**Икенче меңьеллык**&nbsp;— милади тәкъвим буенча безнең эрадагы 1001&nbsp;елының 1&nbsp;гыйнварыннан башланган һәм 2000&nbsp;елының 31&nbsp;декабренә беткән вакыт арасы.

Кешелек өчен, үткән меңьеллыклар белән чагыштырганда, икенче меңьеллык иң эре социаль үсеше һәм техник күтәрелеше белән сыйфатланган. Шул&nbsp;үк вакытта кешелек үткән меңьеллыкларның тынычлыгыннан чыкты да һәм, безнең көнгә кадәр сузылган, һаман&nbsp;да дәвам итә торган, демографик шартлау булып чыкты.

## Икенче меңьеллыкның тарихи заманалары
* 1001-1300: Югары Урта гасырлар
* 1300-1500: Соң Урта гасырлар (*[[Америка (дөнья кисәге)|Американы]] ачу*)
* 1500-1640: Яңа вакытының I&nbsp;чоры
* 1640-1918: Яңа вакытының II&nbsp;чоры (*[[Беренче бөтендөнья сугышы]]ның ахыры*)
* 1918-1945: Иң яңа вакытның I&nbsp;чоры (*[[Икенче бөтендөнья сугышы]]ның ахыры*)
* 1945&nbsp;елдан башлап: Иң яңа вакытның II&nbsp;чоры

## Төп вакыйгалар
Файл:2nd millennium montage.png|Сулдан уңга сәгать угы йөреше буенча: 1492&nbsp;ел, Христофор Колумб; Америка инкыйлабы; Бөек француз инкыйлабы; Икенче бөтендөнья сугышы чорының Атом-төш коралы; Яктылыкның альтернатив чыганагы&nbsp;— кыздыру лампасы; 1969&nbsp;елда Аполлон-11 экспедиция вакытындагы Ай өстенә беренче тапкыр кешенең басуы; Очкычлар күктә иң күп кулланыла торган транспорт чаралары булдылар; Экспанасионизм һәм модернизацияләү юлы белән Наполеон&nbsp;I Бонапарт XIX&nbsp;гасыр башында Францияга һәм Аурупага йогынты ясаган; Александр Грэм Беллның телефоны; Кара үлем 1348&nbsp;елда дөньяда 100&nbsp;млн кеше һәм ике ел эчендә Аурупаның ярты халкын үтергән. (*Арткы план: [[Иоганн Гутенберг|Гутенберг]] Библиясының өзеге, беренче бастырылган китапның ([[1450&nbsp;ел]]лар)*)|500px|thumb
rect 3 3 253 191 Яңа Дөнья
rect 259 5 438 123 Америка инкыйлабы
rect 445 4 559 159 Бөек француз инкыйлабы
rect 260 129 438 249 Кара үлем
rect 5 212 110 375 Наполеон I Бонапарт
rect 129 197 253 299 Телефон
rect 123 309 257 386 Очкыч
rect 268 257 432 379 Аполлон-11
rect 446 165 560 296 Атом-төш коралы
rect 440 303 514 387 Кыздыру лампасы
rect 1 1 566 394 Гутенберг Библиясы


* 1054&nbsp;ел&nbsp;— Бөек ярылу
* 1066&nbsp;ел&nbsp;— Норманар Англияны яулап алуы
* 1096—1291&nbsp;еллар&nbsp;— Тәре яулары
* 1206—1260&nbsp;еллар&nbsp;— Монголлар яулап алуы
* 1400—1500&nbsp;еллар&nbsp;— Аурупада үзәкләштерелгән дәүләтләр ясалуы
* 1420—1580&nbsp;еллар&nbsp;— Ренессанс
* 1453&nbsp;ел&nbsp;— Константинопольның егылуы
* 1492&nbsp;ел&nbsp;— Американы ачу, колониализм эпохасы башлануы
* 1517—1648&nbsp;еллар&nbsp;— Реформация
* 1640—1649&nbsp;еллар&nbsp;— Инглиз инкыйлабы
* 1750—1900&nbsp;еллар&nbsp;— Сәнәгый инкыйлабы
* 1775—1783&nbsp;еллар&nbsp;— АКШ бәйсезлеге өчен сугыш
* 1789—1799&nbsp;еллар&nbsp;— Бөек француз инкыйлабы
* 1914—1918&nbsp;еллар&nbsp;— Беренче бөтендөнья сугышы
* 1917 ел&nbsp;— Февраль һәм Октябрь инкыйлаблары
* 1922 ел&nbsp;— ССРБ-ның барлыкка килүе
* 1939—1945&nbsp;еллар&nbsp;— Икенче бөтендөнья сугышы
* 1961 ел&nbsp;— Идарәле космик очу
* 1962 ел&nbsp;— Кариб кризисы
* 1991 ел&nbsp;— ССРБ-ның таркалуы

## Мөһим шәхесләр
* Вилһелм&nbsp;I Илбасар&nbsp;— Англияны яулап алучы
* Сәләхетдин Әюби&nbsp;— Икенче Тәре яуларында тәре йөртүчеләрне җиңгән Мисыр һәм Сүрия солтаны
* Чыңгызхан&nbsp;— үз гаскәрләре белән Кытай, Урта Азия җирләрен басып алган. Монгол империясен нигезли һәм аның беренче каһаны була
* Аксак Тимер&nbsp;— җиһангир, Урта Азия монгол дәүләте әмире
* Дмитрий Донской&nbsp;— Куликово сугышында җиңгән Владимирның бөек кенәзе һәм Мәскәүнең кенәзе
* Жанна д’Арк
* Иоганн Гутенберг&nbsp;— матбагачылыкны уйлап чыгаручы
* Мартин Лютер&nbsp;— христиан дине белгече, Тәүрат китабын алман теленә төп тәрҗемәче. Аның хөрмәтенә протестантизмның бер юнәлеше Лүтеранлык дип аталган
* Иван&nbsp;IV Явыз&nbsp;— Россия патшалыгының беренче патшасы
* Христофор Колумб&nbsp;— Американы ачкан испан диңгезчесе һәм сәяхәтчесе
* Леонардо да Винчи&nbsp;— бөек итальян рәссамы, сынчы, архитектор, галим, инженер. «Универсаль кеше» төрнең якты үрнәге
* Оливер Кромвель
* Исаак Ньютон&nbsp;— инглиз физигы, математигы һәм астрономы. Классик физикага нигез салучылардан берсе. Тартылу кануннарын ачкан кеше
* Петр&nbsp;I&nbsp;— реформатор һәм Россия империясенең беренче императоры
* Джордж Вашингтон&nbsp;— АКШ-га нигез салучы һәм аның беренче президенты
* Наполеон&nbsp;I Бонапарт&nbsp;— 1804–1815&nbsp;елларда Франция императоры. Француз хәрби җитәкчесе һәм дәүләт эшлеклесе, бүгенге француз дәүләтенә нигез салучы
* Александр&nbsp;II&nbsp;— Романовлар династиясеннән Россия императоры, бөек реформатор
* Владимир Ленин&nbsp;— Россия империясе һәм ССРБ-ның сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе, инкыйлабчы, большевиклар фиркасен нигезләүче. ССРБ-га нигез салучы
* Иосиф Сталин&nbsp;— совет сәясәт һәм җәмәгать эшлеклесе, ССРБ җитәкчесе, совет диктаторы
* Альберт Эйнштейн&nbsp;— танылган галим, заманча теоретик физикага нигез салучыларның берсе, Физика буенча Нобель премиясе лауреаты, җәмәгать эшлеклесе
* Франклин Рузвельт&nbsp;— АКШ-ның 32-нче президенты, ХХ&nbsp;гасырдагы иң күренекле ил башларының берсе, дөньяның икътисади кризисы һәм Икенче бөтендөнья сугышы вакытында АКШ белән идәрә иткән
* Адольф Гитлер&nbsp;— национал-социализмга нигез салучы, Өченче рейх тоталитар диктатураның нигезчесе, Милли-социалистик алман эшчеләр фиркәсенең җитәкчесе, Алманиянең фюреры
* Юрий Гагарин&nbsp;— тарихта космоска очкан беренче кеше
* Нил Армстронг&nbsp;— Айга аягы баскан беренче кеше

## Икенче меңьеллыкның климат эпохалары
* XI&nbsp;гасыр—XIII&nbsp;гасыр: Атлантик заманы
* XIV&nbsp;гасыр—XIX&nbsp;гасыр: Кече боз заманы
* XX&nbsp;гасыр: Глобаль җылыну

*