Николай Хмелёв

**Николай Павел улы Хмелев** ( , Сормово - 1 ноябрь 1945, Мәскәү ) - совет рус актеры, театр директоры, укытучы. ССРБның Халык артисты (1937). Беренче дәрәҗәдәге өч Сталин премиясе лауреаты (1941, 1942, 1946 - *үлгәннән соң* ).

## Биография
Николай Хмелев Сормово авылында туган (хәзерге Түбән Новгород)  .

Ул Сормоводагы Н.Н.Субботинаның шәхси реаль мәктәбендә, ул ябылганнан соң - Канавинодагы Нижный Түбән Новгородның 2 нче гимназиясендә укыган.

Гаилә Мәскәүгә күченгәч, 1916 елдан ул 6-нчы Мәскәү гимназиясендә, 1919 елда - бер үк вакытта Мәскәү дәүләт университетының тарих һәм филология факультетында һәм Мәскәү сәнгать театрының 2-нче студиясендә укый. 1924-нче елда студия тулы көчендә Мәскәү сәнгать театры труппасына кушыла (МХАТ).

Николай Хмелев "икенче буын" дип аталган Мәскәү сәнгать театры рәссамнарының иң якты вәкилләренең берсе булды; аның иң яхшы рольләре арасында А.К.Толстойның «Царь Фёдор Иоаннович» әсәренән *патша Федор*, Л.Н.Толстойның «Анна Каренина» әсәренән Каренин,  Антон Чеховның   «Три сёстры» әсәренән Тузенбах роле.

Режиссерлык һәм педагогик эш алып барган. 1932 елда ул театр-студия булдыра, ул 1937 елда М. Н. Ермолова исемендәге Мәскәү драма театры белән кушыла,   1937-1945 елларда аның сәнгать җитәкчесе була. 

Бөек Ватан сугышы башлангач, ул халык ополчениесына кушыла (Сталин өлкәсенең халык ополчениесының 2 нче дивизиясе)  . Төркөм белән Сарытауга эвакуацияләнё.

1943-1945 елларда - Мәскәү сәнгать театрының сәнгать җитәкчесе.

1941 елдан ВКП (б) әгъзасы.

1945 елның 1 ноябрендә А. Н.Толстойның «Трудные годы» спектакленең генераль репетициясе вакытында үлә, анда Иван Грозныйның патша ролен башкара. Новодевичье зиратында (2 нче участок) җирләнгән  .

### Гаиләсе

* Беренче хатыны - Надежда (Дина) Тополева (1901—? ), М. Ермолова исемендәге театр актрисасы.  Георгий Вицинга, граждан хатыны булып, китә  
* Икенче хатыны - Ляля Черная (чын исеме - Надежда Сергеевна Хмелева, кызлыкта - Киселева, 1909-1982), Ромен театры актрисасы. РСФСРның мактаулы артисты (1960)  . Ул  актер, СССР халык артисты М. М. Яншиндан аңа китә ... 
** Улы - Алексей Николаевич Хмелев (1943-2002). РФ атказанган сәнгать хезмәткәре.

## Бүләкләре һәм исемнәре

* РСФСРның атказанган  артисты (1933)  
* ССРБның Халык артисты (1937) 
* Сталин премиясе, беренче дәрәҗә (1941) - театр һәм драматургия өлкәсендәге казанышлары өчен 
* Беренче дәрәҗә Сталин премиясе (1942) - Н.Ф.Погодинның  "Кремлевские куранты" пьесасында *инженер Забелин* ролен уйнаганы өчен.  
* Беренче дәрәҗәдәге Сталин премиясе (1946) - А.Н.Островскийның  "Последняя жертва" спектаклен куйган өчен.*(үлгәннән соң)* 
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (1937) 
* Медальләр.

## Иҗаты

### Театр әсәрләре

#### Актерлык

* 1919 - Ф.Шиллерның " Разбойники " - *Спигельберг* 
* 1924 - М. Метерлинкның " Синяя птица " (Мәскәү сәнгать театрында дебюты) - *Ут* 
* 1924 - "Елизавета Петровна" Д. П. Смолин - *Ушаков*, *Бирон* 
* 1924 - " На дне" М. Горький - *Костылев* 
* 1925 - К. А. Треневның "Пугачещина" - *Марей* 
* 1926 - " Дни Турбиных" М. А. Булгаков - *Алексей Турбин* 
* 1926 - А. Н. Островскийның "Горячее сердце " - *Силан* 
* 1927 - " Бронепоезд 14-69 " Вс.В. Иванов - *Пеклеванов* 
* 1927 - В.П.Катаевның "Растратчики" - *Шольте* 
* 1929 - Ф. М. Достоевскийның " Дядюшкин сон " - князь 
* 1930 - "Реклама" М.Уоткинс - *Мердок* 
* 1932 - А.П.Чеховның " Вишневый сад " - *Фирс* 
* 1935 - А. К. Толстойның " патша Царь Федор Иоаннович". Режиссеры К.С. Станиславский һәм В. И. Немирович-Данченко - *патша Федор, Михайло Головин, Василий Шуйский* 
* 1935 - *М.Горкийның* " Враги " - *Николай Скроботов* 
* 1937 - Н. Е. Вирта - "Земля" - *Сторожев* 
* 1937 - Анна Каренина Л. Толстой романы нигезендә. Vl. И. Немирович-Данченко - *Каренин* 
* 1940 - А.П.Чеховның " Три сестры ". Vl. И. Немирович-Данченко - *Тузенбах* 
* 1941 - "Кремлевские куранты" Н. Ф. Погодин - *Забелин* 
* 1943 - М. А. Булгаковның " Последние дни " - *Дубельт* 
* 1945 - А. Н. Толстойның "Трудные годы" - *Иван Грозный* 
* "Хлеб" V. М. Киршон - *Раевский* 
* "Узор из роз" Ф. К. Сологуб - *повар Елевферий* 
* " Горе от ума " А.С.Александр Грибоедов|.  - *Петрушка* 
* " Ревизор " Н.В. Гоголь  - *трактир хезмәтчесе* 
*  «На всякого мудреца довольно простоты» А. Н. Островский - *Мамаевның хезмәтчесе*  
* "У жизни в лапах" К. Хамсун - *Гислесен* 
* "Утро памяти декабристов" А. Р. Кугель - *Чернышев* 
* «Безумный день, или женитьба Фигаро» П. Бомарше — *Базиль* 
* «Сказка об Иванушке» —  *Тму-Тараканск патшасы*

#### Режиссёр

* 1934 — «Не было ни гроша, да вдруг алтын» А. Н. Островский, (Е. С. Телешёва белән берлектә)
* 1940 — «Как вам это понравится», Шекспир, (М. О. Кнебель белән)
* 1942 — «Фронт», (башкалар белән берлектә) 
* 1943 — «Русские люди», Константин Симонов,  (башкалар белән берлектә)]]
* 1944 — «Дети солнца» М. Горький (М. О. Кнебель белән)
* «Дон Хиль — зелёные штаны» Т. де Молина
* «Дальняя дорога» А.Н.Арбузов
* «Шторм» В.Н.Билль-Белоцерковский
* «Кубанцы» В. М. Ротко

### Фильмография

* 1920 — Домовой-агитатор (кыска метражлы) — *кияү*
* 1927 — Конец Санкт-Петербурга — *биржасы*
* 1928 — Саламандра — *принц Карлштейн*
* 1932 — Мёртвый дом — *Достоевский*
* 1936 — Поколение победителей — *Евгений Светлов*
* 1936 — Бежин луг —  *Стёпканың әтисе* 
* 1939 — Человек в футляре — *Беликов*

## Адреслар
1920 нче еллар башында ул Замоскворечьеда яши: Голиковский., 8. ; аннары - Камергерский полосасында, 5/7 йорт һәм Тверская урамында, 8.

## Хәтер

* 1945-1993 елларда Н. Хмелев исеме белән Мәскәүдә (хәзерге Пушкарев тыкрыгы) урамы аталган. 
* Түбән Новгородның Сормов районында Н. Хмелев исеме белән тыкрык аталды. 
* Н.Хмелевның шәхси архивы Мәскәү сәнгать театры музеенда, 308 әйбер. 
* Н. Хмелев исемен Түбән Новгородның Сормов районының 77 нче урта белем бирү мәктәбе йөртә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 

Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:РСФСР атказанган артистлары
Төркем:ССРБ халык артистлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:XX гасыр актерлары
Төркем:ССРБ актерлары
Төркем:Русия актерлары
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1945 елда вафатлар
Төркем:1 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Түбән Новгородта туганнар
Төркем:1901 елда туганнар
Төркем:10 август көнне туганнар