Юн Фоссе

**Юн Фоссе**, Йон Фоссе (, *[[1959 ел]]ның [[29 сентябрь|29 сентябре]], [[Норвегия]], Ругаланн, Хёугесунн*) ― Норвегия язучысы, драматург, шагыйрь. 2023 елда Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе лауреаты. Нобель комитеты аның новаторлык пьесаларын һәм прозасын билгеләп үтә. Язучы норвег теленең нүнорск  иҗат итә. Иҗатында пьесалар, романнар, шигъри җыентыклар, эсселар, балалар китаплары һәм тәрҗемәләр урын алган. 

## Тәрҗемәи хәле
1959 елның 29 сентябрендә Көнбатыш Норвегиядә,  провинциясенең Хёугесунн коммунасында туган, Страндебарм муниципалитетында үскән. Җиде яшендә булган җитди бәхетсезлек очрагы аны чак кына үлемгә китерми; бу тәҗрибә аның олы яшьтәге язу эшчәнлегенә зур йогынты ясый. Мәктәпне тәмамлагач, Берген университетына укырга керә, анда әдәбият белемен өйрәнә.

1983 елда «Кызыл, кара» романы белән, драма язучысы буларак «Һәм без беркайчан да аерылмаячакбыз» (1994) пьесасы белән дебют ясый. Әдәбият укыта, журналистика белән шөгыльләнә. Берничә шигырь җыентыгы, балалар өчен китаплар авторы.

## Проза
* *Кызыл, кара*, роман (1983)
* *Йөзмә йорт*, роман (1989)
* *Кургаш һәм су*, роман (1992)
* *Ике повесть* (1993)
* *Меланхолия I*, роман (1995), рәссам Ларс Хертервиг тормышы турында
* *Меланхолия II*, роман (1996)
* *Иртә, кич*, роман (2000)
* *Йокысызлык*, повесть (2007)

## Драмалар
* *Исем* (1995, Ибсен премиясе, Иоганн Нестрой премиясе)
* *Кемдер кайчан да булса килер * (1996)
* *Сабый* (1996)
* *Ана һәм бала* (1997)
* *Ул* (1997)
* *Җәйнең бер көнендә* (1998)  
* *Гитаралы кеше* (1999)
* *Көзге йокы* (1999)
* *Йокла, балакаем* (2000)
* *Кыш* (2000)
* *Өйләдән соң* (2000)
* *Үлем темасына вариацияләр* (2001)
* *Дивандагы кыз* (2002)
* *Сирень* (2003)
* *Үлгән этләр* (2004)
* *Йокы* (2005)
* *Күләгәләр* (2006)
* *Мин - җил* (2007)

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1996 ― Ибсен премиясе   
* 2005 ― Браги премиясе   
* 2005 ― Изге Олаф ордены   
* 2007 ― «Хезмәтләренә күрә» ордены (Франция)   
* 2007 ― Швеция академиясенең төньяк премиясе   
* 2010 ― Халыкара Ибсен премиясе   
* 2023 ― Әдәбият буенча Нобель премиясе   

## Кызыклы факт
Юн (Йон) Фоссе әсәре буенча Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында куелган «Җәйнең бер көнендә» спектакле «Алтын битлек» ― 2014 премиясенә 4 номинациядә тәкъдим ителгән:
* Драма (*кече форма*) театрында куелган иң яхшы спектакль
* Иң яхшы режиссёр эше (Фәрит Бикчәнтәев)
* Иң яхшы уйналган хатын-кыз роле (Люция Хәмитова)
* Иң яхшы ут куючы рәссам эше
Театр репертуарында спектакль әле дә бар.
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Stueland E. Å erstatte lykka med eit komma: essay om cesur, rituell forseintkomming i produksjonen til Jon Fosse. Oslo: Norske samlaget, 1996
* Christoffersen E.E. Jon Fosse. Århus: Århus Univ., Afdeling for Dramaturgi, Inst. for Æstetiske Fag, 2004
* Zern L. Das leuchtende Dunkle: zu Jon Fosses Dramatik. München: epodium-Verl., 2006
* Rafis V. Mémoire et voix des morts dans le théâtre de Jon Fosse. Dijon: Les Presses du reel, 2009

## Сылтамалар
* https://web.archive.org/web/20080929220318/http://www.literature2000.org/bergen/eng/jon/
* http://www.doollee.com/PlaywrightsF/fosse-jon.html
* Йон Фоссе на сайте IMDB

Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр
Төркем:Норвегия шагыйрьләре
Төркем:«Хезмәтләренә күрә» ордены (Франция) кавалерлары
Төркем:Изге Олаф ордены кавалерлары
Төркем:Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:XX гасыр язучылары
Төркем:XXI гасыр язучылары