Татьяна Лапинская

**Лапинская Татьяна Александровна** (15 февраль 1915,  Винница өлкәсенең Севериновка авылы (Тростянец районы) — 27 март 2006, Мәскәү) — педагог, унбиш ел дәвамында утырма токымнарының петрография һәм геохимиясе кафедрасын (хәзер литология кафедрасы) җитәкли,   күренекле галим, геология-минералогия фәннәре докторы, профессор

## Тормыш һәм хезмәт эшчәнлегенең төп даталары

* Татьяна Александровна Лапинская 1915 елның 15 февралендә Украинада  Винница өлкәсенең Тростянец районы Севериновка авылында укытучылар гаиләсендә туа.
* 1916 — Гаиләнең Мәскәүгә күчүе.
* 1922—1932 — Мәскәү мәктәбендә (7 класс) һәм Нефтехимия техникумында укый.
* 1932—1938 — И.М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть химиясе һәм газ сәнәгате институтының геологик эзләнүләр факультетында укый. Институтны «Нефть һәм газ ятмаларын разведкалау» белгечлеге буенча инженер-геолог исеме бирелү белән тәмамлый.
* 1938—1939 — СССР Баш геологиясенең Көнчыгыш-Себер геологик трестының Байкал нефть разведкасы инженеры-геологы. 
* 1939—1940 — И.М. Губкин исемендәге МИИ гомуми геология кафедрасы ассистенты.
* 1940—1944 И.М. Губкин исемендәге МКИ утырма токымнарның петрографиясе кафедрасы ассистенты, аспирантурада уку.
* 1941 — КПСС әгъзасы итеп кабул ителә
* 1941—1943 — Уфа шәһәрендә эвакуациядә  институт коллективы белән бергә була.
* 1944 — Геологик-минералогия фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә  «Метод определения окатанности обломочных компонентов осадочных пород»  темасына диссертацияне яклау.
* 1944—1946 — Утырма токымнарының петрографиясе кафедрасы доценты вазифаларын башкаручы.
* 1946—Доцентның гыйльми исемендә раслана һәм утырма токымнарының петрография һәм геохимиясе кафедрасы доценты вазыйфасына сайлана.
* 1948—1950 —Фәнни хезмәткәрләр өчен МГК ВКП(б) каршындагы марксизм-ленинизмның кичке университетында уку.
* 1946—1953 — Җәйге кыр сезоннарында СССР Фәннәр академиясенең руда ятмалары геологиясе институтының 1 нче экспедициясендә фәнни хезмәткәр буларак катнаша.
* 1950—1959 — Хезмәт ияләренең Ленин районы советы депутатларының лекция бюросы әгъзасы
* 1953—1990 — Идел-Урал нефть-газ провинциясенең кристаллик фундаментын өйрәнү буенча фәнни-тикшеренү эшләренең җаваплы башкаручы.
* 1956—1995 — СССР ФА һәм РФА ведомствоара литология комитеты әгъзасы.
* 1957—1959 — Хезмәт ияләренең Ленин район Советының 6 нчы чакырылыш депутаты.
* 1960—1974 — Утырма токымнарының петрография һәм геохимиясе кафедрасы мөдире.
* 1960 — Кытай Халык Республикасына фәнни-техник ярдәм күрсәтү тәрбтибендә командировка.
* 1962, 1963, 1965, 1967 — СССР геология министрлыгы йөкләмәсе буенча фәнни-техник ярдәм күрсәтү тәртибендә Чехословакия Республикасына, Венгр Халык Республикасына, Болгария Халык Республикасына командировкалар.
* 1966 — «Кристаллический фундамент Волго-Уральской области (состав и некоторые особенности строения)»  темасына геология-минералогия фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклау.
* 1968 — Румыния Социалистик Республикасына вузлар арасында алмашу һәм хезмәттәшлек буенча командировка.
* 1968 — Геология-минералогия фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсе бирү.
* 1968 — Петрография һәм утырма токымнарның геохимия кафедрасы буенча галим исемендә раслана.
* 1968—1981 — Утырма токымнарының петрография һәм геохимиясе кафедрасы профессоры.
* 1970—1985 — СССРның Европа өлеше буенча ведомствоара региональ петрография советы әгъзасы
* 1973—1987 — И.М. Губкин исемендәге МИВГны тәмамлаучылар белән эшләү Советы рәисе.
* 1981—2006 — Профессор-консультант һәм иҗтимагый башлангычларда фәнни эшләр җитәкчесе.
* 2006 елның 27 мартында Татьяна Александровна Лапинская Мәскәүдә Дон зиратында җирләнә.

## Фәнни-җитештерү һәм иҗтимагый казанышлар
200 дән артык фәнни эш, 2 дәреслек, 8 монография авторы һәм автордашы.
Иң мөһим эшләр:

* «Основы петрографии (учебник)» (соавтор Б.К. Прошляков) (1974, 1981)
* «Погребенная кора выветривания фундамента Волго-Уральской газонефтеносной провинции и её геологическое значение» (1967, соавтор Е.Г. Журавлев)
* «Кристаллический фундамент Татарстана и проблемы его нефтегазоносности» (1996, коллектив авторов) и др. монографии.

Идел-Урал өлкәсендә петрография тикшеренүләре кафедрасының фәнни җитәкчесе (1956—1990). 15 фән кандидаты әзерләгән.

Иҗтимагый казанышлар

* Мәскәүнең Ленин район Советы депутаты (1957— 1959)
* 1973—1987 елларда Мәскәү нефть институтын тәмамлаучылар белән элемтә һәм эш буенча Совет рәисе
* СССР ФА ведомствоара литология комитеты әгъзасы (1953—1995)
* СССР Европа өлеше буенча төбәк петрография советы әгъзасы (1970—1985)
* Кандидатлык һәм докторлык диссертацияләрен яклау буенча  И.М. Губкин исемендәге Мәскәү  нефть институтының махсуслаштырылган советы әгъзасы  (1944—1990). 

## Гыйльми дәрәҗә һәм исемнәр

* геология-минералогия фәннәре кандидаты (1944)
* доцент (1945)
* геология-минералогия фәннәре  докторы (1968)
* профессор (1968)

## Бүләкләре

* 1946 ел - «Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале.
* 1948 ел - "Мәскәүнең 800 еллыгы истәлегенә" медале.
* 1951 ел - «Хезмәт батырлыгы өчен» медале.
* 1960 ел -Кытай-Совет дуслыгы җәмгыятенең медале.
* 1961 ел - «Хезмәт батырлыгы өчен» медале.
* 1970 ел - «Фидакарь хезмәт өчен. В.И. Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале
* 1971 ел  - Хөрмәт Билгесе ордены
* 1973 ел - «Социалистик ярыш җиңүчесе» билгесе. 
* 1975 ел - СССР ВССО министрлыгының күкрәк билгеләре:
* «Эштә бик яхшы уңышлар өчен»;
* «Газ сәнәгате министрлыгы отличнигы»; «Җир асты байлыкларын разведкалау отличнигы».
* 1976 ел - «Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 30 еллыгы хөрмәтенә " медале.
* 1976 ел  - Хезмәт ветераны медале.
* 1980 ел - Октябрь Революциясе ордены;
* 1980 ел - «Бөек Ватан сугышында Җиңүгә 40 ел» медале.
* 1985 ел - "Җир асты байлыкларының мактаулы разведчигы" исеме.
* 1995 ел - «Газ сәнәгатенең мактаулы хезмәткәре» исеме.
* 2005 ел  - Фән һәм техника өлкәсендә ​«Геология Татарстана. Стратиграфия и тектоника»  монографиясе өчен Татарстан Республикасы Дәүләт бүләге лауреаты исеме бирелә.
* 2005 ел  -"Университет алдындагы казанышлары өчен" алтын значок һәм медаль.

## Әдәбият

* Портретная галерея Российского государственного Университета нефти и газа имени И. М. Губкина, 2010
* Выдающиеся ученые РГУ нефти и газа им. И. М. Губкина, выпуск 71, профессор Лапинская Татьяна Александровна, автор А. В. Постников, Л. П. Попова, А. В. Ярошенко, Москва 2010 год

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Лапинская Татьяна Александровна 

## Шулай ук карагыз
 

Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:2006 елда вафатлар
Төркем:27 март көнне вафатлар
Төркем:1915 елда туганнар
Төркем:15 февраль көнне туганнар
Төркем:Геологлар