open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Александр Болонкин

**Александр Болонкин** (1933 ел, 14 март, Пермь - 2020 ел, 20 октябрь) -  совет  инженер-кострукторы, математик, техник фәннәр докторы (Югары аттестация комиссиясе тарафыннан расланмаган)

## Биография
Болонкин  Александр Александрович 1933 елның 14 мартында Пермь шәһәрендә туган. Аның әнисе Ольга Дмитриевна Веревкинаның (1894—?) беренче ире  - Василий Болонкин. Аларның Анна исемле кызы бар (1919—?). Александрның әтисе Александр Васильев белән никах теркәлмәгән, шуңа күрә **Александр Болонкин** әнисенең беренче иренең фамилиясен йөртә . А.А.Болонкин әтисен хәтерләми, чөнки  ул хәрби кеше була һәм Александр бик кечкенә вакытта үлә. Әнисе җыештыручы булып эшләгән.

### Фәнни эшчәнлеге
Алекса́ндр Алекса́ндрович Боло́нкин  мәктәптә укыган вакытта авиамоделизм белән мавыга.

1958 елда  Казан авиация институтын тәмамлый һәм Киевтагы О. К. Антоновның  тәҗрибә-конструкторлык бюросына эшкә җибәрелә. Анда әйдәп баручы инженер-исәп-хисапчысы вазифасында эшли.. AН-8, AН-124 һ.б. самолетлар ясауда катнаша.  Читтән торып  Киев университетының механика-математика факультетында, аннары читтән торып  Мәскәү авиация институтының аспирантурасында  белем ала .

1962 елда ул ДОСАФ нәшриятында самолетларны модельләштерү буенча «Теория полета летающих моделей» дигән фәнни-популяр  китабын  нәшер итә.

1964 елда И.В.Остославский җитәкчелегендә  физика-математика фәннәре кандидаты дәрәҗәсенә диссертация яклый. Академик В.П. Глушконың ракета двигательләренең  тәҗрибә-конструкторлык бюросысына  эшкә керә. Мәскәү авиация институтында, Мәскәү авиация технологик институтында,  Бауман исемендәге МВТУда укыта. .

Бик күп  фәнни хезмәтләр  авторы, шул исәптән: «Принцип расширения и условия Якоби вариационного исчисления» («Доклады АН УССР», 1964), «О разрешимости краевых задач оптимального управления» («Труды Академии им. Н. Е. Жуковского», 1966), «Импульсные решения в задачах оптимального управления» («Труды Сибирского отделения АН ССР», 1967).

1971 елның  16 ноябрендә «Новые методы оптимизации и их применение в задачах динамики управляемых систем» темасы  буенча   техник фәннәр докторы дәрәҗәсенә диссертация яклый . ( Югары аттестация комиссиясе тарафыннан расланмаган) .

1972 елда ул MATИның  югары математика кафедрасында доцент булып эшли .
## Хезмәтләре

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Сылтамалар

** Болонкин Александр Александрович (р.1933) на сайтe Сахаровского центра
** ''Головков А.'' «Время на размышление» // «Огонёк» № 4 за 1989 г.
** ''Гладышев В.'' 14.6. «Зрак византийский государства остановился на тебе…»

### Өстәмә чыганаклар

* фельетон о Болонкине и его процессе. // «Правда Бурятии» 12 октября 1978 .

## Аңлатмалар (1)

## Искәрмәләр (үзгәртү)

Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар
Төркем:2020 елда вафатлар
Төркем:20 декабрь көнне вафатлар
Төркем:Пермьдә туганнар
Төркем:1933 елда туганнар
Төркем:14 март көнне туганнар
Төркем:Математиклар
Бородулин

**Бородулин** ― фамилия.
* Александр Бородулин (1921―1984), инженер-конструктор, атом-төш коралын лаборатор-конструкторлык сынауларын оештыручы. Ленин премиясе лауреаты (1963).
* Григорий Бородулин (*Рыгор Бородулин*, 1935—2014), шагыйрь, тәрҗемәче. Беларусь халык шагыйре (1992).
## Моны да карагыз
* Бородулино, топоним.

Төркем:Фамилияләр
Ньяса (ритуал)

**Ньяса** (тәрҗемәсе: урнаштыру; туры мәгънәдә "кертү" яки "ияләштерү") ул Һинд диненең төшенчәсе. Ул мантраның махсус өлешләрен җырлаганда тәннең төрле өлешләренә тиюне кертә. Тәнгә мантраларны шулай кертү берәүнең тәненә Илаһны билгеләү яки урнаштыру дип таныла. Мәсәлән, ньяса сынчының садһака һәм йоги буларак җиһазның өлеше.
Һәрбер мантра махсус ньяса белән ассоциацияләнә. Төрле тип ньясалар бар, аларның иң әһәмиятлесе кара ньяса һәм анга ньяса.
Ритуаль белешмәләрдә ньяса мантралар алдыннан гадәттә җиде саны языла, ул мантра алдыннан җиде биджакшара (изге хәреф) әйтелүгә ишарә итә.
Шри Видья тарафдарлары матрука ньясаны практикалый.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Аристов

**Аристов** ― фамилия.
* Алексей Аристов (1842—1910), табиб-дерматовенеролог, көйязар, фольклор җыючы.
* Вячеслав Аристов (1937—1992), өлкәне өйрәнүче, библиограф, ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1980).
* Евмений Аристов (1806—1876), табиб, анатом, медицина докторы (1834), Казан университетының анатомия кафедрасы мөдире (1866 елгача). 
* **[[Николай Аристов]]** :
** Николай Аристов (1834—1882), рус тарихы докторы (1871), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1882), профессор.
** Николай Аристов (1847—1910), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1877), тарихчы, шәркыятьче, этнограф, хәрби губернатор  (1881-1882).
* Федор Аристов (1912—2005), Казан вертолет заводы директоры (1961―1975), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).
## Моны да карагыз
* Аристов йорты

Төркем:Фамилияләр
Геннадий Дегтярёв

**Геннадий Дегтярёв** (1938 ел, 27 гыйнвар,Тойкино авылы, Черновской районы, Пермь өлкәсе, СССР) - техник фәннәр докторы , профессор. А.Н.Туполев  исемендәге  Казан дәүләт техник университеты (КДТУ) ректоры (1987–2007), КНИТУ-КАИ президенты (2007–2011),  автоматика һәм идарә кафедрасы мөдире (1987–2018). Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясе академигы (1991).

## Биография
Геннадий Дегтярёв 1938 елның 27 гыйнварында Пермь өлкәсенең Черновской районының Тойкино авылында туган. 1962 елда Казан авиация институтын (KAИ) очу аппаратлары  факультетын тәмамлый. 1967 елда  кандидатлык диссертациясен яклый.

1967-1982 елларда  —  ассистент, өлкән укытучы, очыш һәм идарә динамикасы кафедрасы доценты.

1980 елда  фәннәр  докторы дәрәҗәсе өчен диссертациясен яклый. 1982 елда автоматик идарә кафедрасы мөдире итеп билгеләнә (хәзерге вакытта - автоматика һәм идарә кафедрасы). 1985 елдан 1987 елга кадәр фәнни эш буенча проректор булып эшли.

1987 елның 16 июлендә  альтернатив нигездә сайлауларда Казан дәүләт техник университетының яңа ректоры итеп сайлана. 2007 елның 10 апрелендә Геннадий Дегтерев КАИ ректоры вазифасыннан китә   .

2007 елның июлендә  A. Н. Туполев исемендәге  КДТУ президенты итеп сайлана.

Россия Табигать белеме академиясе академиясе (РАЕН), Халыкара югары фәннәр академиясе академигы.

«Вестник КГТУ им.А.Н.Туполева» (1995–2007) журналының баш мөхәррире, «Известия вузов. Авиационная техника» (1998) журналының редакция советы әгъзасы, автоматик идарә буенча РФ милли комитеты әгъзасы (1999), Россия Федерациясе Техник югары уку йортлары  Ассоциациясе Советы әгъзасы (1993 елдан), автоматлаштыру һәм идарә өлкәсендә укыту-методик бүлеге Президиумы әгъзасы (1995)  .

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Дуслык ордены
* "Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар  өчен" ордены
* "Югары белем бирүнең мактаулы хезмәткәре» билгесе
* Россия Федерациясе Президенты Грамотасы

## Китаплар һәм басмалар

** Теоретические основы оптимального управления упругими космическими аппаратами. / Дегтярёв Г.Л., Сиразетдинов Т.К. — М.: Машиностроение, 1986. 216 c.
** Синтез локально-оптимальных алгоритмов управления летательными аппаратами. / Дегтярёв Г.Л., Ризаев И.С. — М.: Машиностроение, 1991. 304 c.
** Аналитическое проектирование динамических систем. / Сиразетдинов Т.К., Богомолов А.И., Дегтярёв Г.Л. — Казань: Изд. КАИ, 1978 г. 80.с.
** Оптимальное управление стохастическими системами при неполной информации. / Дегтярёв Г.Л., Семенов П.К. — Казань, Изд. КАИ, 1986. 76 с.
** G.L. Degtyarev, R.N. Faizutdinov. I.O. Spiridonov, Robust Controller Synthesis for Airborne Electro-Optical Device Line-of-Sight Stabilization System with Saturating Actuators // Russian Aeronautics, 2019, no. 4

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль на сайте академии наук Республики Татарстан
* Профиль на сайте КНИТУ им. А. Н. Туполева

## Шулай ук карагыз

Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен ордены кавалерлары
Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:27 гыйнвар көнне туганнар
Дегтярёв

**Дегтярёв** ― фамилия.
* Александр Дегтярёв (1952), техник фәннәр кандидаты (1985), икътисад фәннәре докторы (2002), профессор.  академигы,  әгъза-корреспонденты, БР атказанган фән эшлеклесе (2002).
* Геннадий Дегтярёв (1938), идарә итү процесслары белгече, техник фәннәр докторы, профессор.  ректоры (1987–2007). ТАССР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1988), ТР ФА академигы (1991).

Төркем:Фамилияләр
Фәһидә Сәлимҗанова

**Фәһидә Фәйзрахман кызы Сәлимҗанова** (1935 елның 1 феврале, Балтач районы, Татарстан АССР, ССРБ) — совет чаңгычысы. 1968 елгы кышкы Олимпия уеннарында катнашучы.

## Тормыш юлы
Фәһидә Сәлимҗанова 1935 елның 1 февралендә Татарстан АССРның Балтач районында туа.

Мәскәүнең «Буревестник» һәм «Спартак» командалары өчен чаңгы ярышлары буенча ярышларда чыгыш ясаган. Тугыз тапкыр ССРБ чемпионатлары медальләрен откан: аның исәбендә биш көмеш (1957, 1958, 1961 һәм 1967 елларда 4х5 км эстафетада, 1963 елда 10 км дистанциядә) һәм дүрт бакыр (1957 елда 10 км дистанциядә, 1968 елда 5 км дистанциядә, 1968—1969 елларда 4х5 км эстафетасында) медаль бар. Мәскәү җыелмасы өчен Радья Ерошина, Алевтина Колчина, Вера Ачкасова, Мария Гусакова, Галина Пилюшенко белән чыгыш ясаган.

Ике тапкыр кышкы Универсиадалар медальләрен яулаган. 1960 елда Шамонида узган Универсиадада 8 км дистанциядә җиңү яулый. 1962 елда Виллар-сюр-Олонда узган Универсиадада, кышкы Олимпия уеннарында чыгыш ясау тәҗрибәсе булган Польшадан Стефания Бегунга һәм Болгариядән Крастан Стоевага оттырып, өченче була.

1968 елда Гренобльдә узган кышкы Олимпия уеннарында ССРБ җыелма командасы составына керә. 10 км дистанциядә 39 минут 10,3 секунд нәтиҗә күрсәтеп һәм алтын медаль яулаган Швециядән Тойни Густафссоннан 2 минут 23,8 секундка артта калып, 13 нче урынны ала.

ССРБ халыкара класслы спорт мастеры.

## Искәрмәләр


Төркем:Балтач районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1935 елда туганнар
Төркем:1 февраль көнне туганнар
Төркем:ССРБ халыкара класслы спорт осталары
Берналилло (Нью-Мексико)

**Берналилло ** — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан зур булмаган шәһәр ().

## Тарихы

Огачи  шәһәре  елда нигезләнгән.

## Халык саны

## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Нью-Мексико шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:АКШ шәһәрләре
Төркем:АКШ шәһәрчекләре
Роман Ежов

**Роман Владимирович Ежов** (1997 елның 2 сентябре, Түбән Кама, Татарстан) — Россия футболчысы, «Крылья Советов» клубы ярымсакчысы.

## Тормыш юлы
Роман Ежов 1997 елның 2 сентябрендә Түбән Кама шәһәрендә туа. «Чертаново» академиясендә тәрбияләнүче. 2014/15 сезонында ПФЛ беренчелегендә, 6 матч уйнап, профессиональ дәрәҗәдә дебют ясый. 2017/18 сезонда команда белән бергә ПФЛның «Көнбатыш» зонасы җиңүчесе була һәм киләсе ике сезонда ФНЛда уйный.

2020 елның җәендә, сигез «чертановец»тан торган төркем составында, «Крылья Советов»ка күчә, анда 2020/21 сезонында төп уенчыларның берсе була. 2021 елның 8 апрелендә Мәскәү «Динамо»сына каршы Россия Кубогының 1/4 финалы матчында җиңү голының авторы була (2:0). 21 апрельдә «Крылья Советов» ярымфинал матчында «Ахмат»ка каршы уенда җиңә һәм икенче тапкыр тарихта Россия Кубогы финалына чыга.

2021 елның 2 октябрендә Премьер-лигада Мәскәүнең «Динамо» клубы капкасына беренче гол кертә, матчның 23 минутында исәпне ачып, кунак уенында ахыргы нәтиҗәне куя.

2021 елның 20 ноябрендә «CIES» Европа чемпионатларының старт өлешендәге кимендә 10 матчны алыштырмыйча уйнаган «спринтерлар» рейтингын бастырып чыгара (топ-5 чемпионатларыннан тыш). Роман Ежов өченче урында була, 1 һәм 2 урын: Самуэль Лино («Жил Висенте») һәм Милан ван Эвейк («Херенвен»).

### Җыелма команда карьерасы
Россиянең 17 һәм 19 яшькә кадәрге яшүсмерләр җыелма командалары өчен чыгыш ясаган. 2014 елгы Европа чемпионатына (17 яшькә кадәр) квалификациянең элита раундында һәм 2016 елгы Европа чемпионатына (19 яшькә кадәр) шундый ук сайлап алу раундында катнашкан.

2021 елның 25 октябрендә Россия футбол җыелма командасының Хорватия һәм Кипр белән ноябрь матчларына киңәйтелгән исемлегенә керә, әмма ахыргы исемлеккә керми.

## Казанышлар
 **«Чертаново»**

* ПФЛ беренчелеге җиңүчесе *(«Запад» зонасы)*: 2017/18

 **«[[Крылья Советов (футбол клубы, Самар)|Крылья Советов]]»**

* ФНЛ беренчелеге җиңүчесе: 2020/21
* Россия Кубогы финалисты: 2020/21

## Искәрмәләр


Төркем:Россия футболчылары
Төркем:Түбән Камада туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1997 елда туганнар
Төркем:2 сентябрь көнне туганнар
Евгений Нестеров

**Евгений Фёдорович Нестеров** (1987 елның 12 феврале, Түбән Кама, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия хоккейчысы, Казакъстанның төп хоккей лигасы клубы өчен чыгыш ясаган.

## Тормыш юлы
Евгений Нестеров 1987 елның 12 февралендә Татарстан АССРның Түбән Кама районы Түбән Кама шәһәрендә туган.

«Нефтехимик» җирле клубының хоккей мәктәбе тәрбияләнүчесе. Клубның икенче составы өчен 2003 елда дебют ясаган. «Нефтехимик» өчен 2006 елга кадәр чыгыш ясаган. Алга таба югары һәм беренче Россия лигалары клубларында чыгыш ясавын дәвам итә: Кирово-Чепецкның «Олимпия» (2005—2007), Оренбургның «Газпром-ОГУ» (2006—2008), Медногорскның «Металлург» (2007/2008), Волжскның «Ариада-Акпарс» (2008—2012).

2010 елда Кама дәүләт физик культура, спорт һәм туризм академиясен тәмамлый.

Югары хоккей лигасы төзелгәннән соң һәм 2017 елга кадәр әлеге Лига клубларын тәкъдим итә: Саратовның «Кристалл» (2011/2012), «Саров» (2012/2013), Пермьның «Молот-Прикамье» (2013—2015), Пензаның «Дизель» (2015/2016) һәм Курганның «Зауралье» (2016/2017).

2017/2018 сезонында Казакъстан чемпионатында карьерасын дәвам итә, башта Павлодарның «Ертис» клубында, ә 2018 елның 5 гыйнварыннан Рудныйның «Горняк» составында. «Горняк» составында 2018 елның 10 октябренә кадәр чыгыш ясый.

## Сылтамалар

* 

Төркем:Русия хоккейчылары
Төркем:Түбән Камада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1987 елда туганнар
Төркем:12 февраль көнне туганнар
Җиңү проспекты һәм Мамадыш тракты киселешендәге транспорт чишелеше

**Җиңү проспекты һәм Мамадыш тракты киселешендәге транспорт чишелеше ** — Казанда беренче чишелеш.

## Территориаль урнашу
Әлеге чишелеш шәһәрнең көнчыгыш өлешендә, Совет районы территориясендә, мөһим шәһәр магистральләре киселешендә - Җиңү проспекты һәм Мамадыш трактына күчә торган Аграр урамы киселешендә урнашкан.

## Үзенчәлекләре конструкцияләр
Җиңү проспекты һәм Мамадыш тракты киселешендәге транспорт чишелеше — бу тукранбаш тибындагы ике катлы чишелеш, ул Җиңү проспекты буенча  юл үткәргечтән һәм сигез бер юллы төшүдән тора (дүртесе уңга борылышлар өчен хезмәт итә, дүртесе сулга борылышлар өчен). 

Юлүткәргечнең озынлыгы — 84,56 м, киңлеге — 50 м; ул ике параллель эстакадтан тора, алар һәр ике трамвай юлы белән бүленгән дүрт хәрәкәт полосасы буенча (төшү өчен полосаларны санамыйча) каршы автомобиль юлларын тәэмин итә.   Мамадыш трактына күчеп, Юлүткәргеч астына үтүче Аграр урамы, һәр юнәлештә икешәр хәрәкәт полосасы буенча ике каршылыклы автомобиль юлына ия, алар арасындагы ун метрлы аерып торучы полоса юлүткәргечтән ерагайганда әкренләп тарая бара.

## Тарихы
Җиңү проспекты һәм Мамадыш тракты киселешендәге транспорт чишелеше 1985 елда төзелгән.  Бу Казандагы юл чишелеше исәбе буенча өченче (беренчесе 1977 елда Ямашев һәм Ибраһимов проспектлары киселешендә төзелгән, икенчесе - 1984 елда Җиңү проспекты һәм Ырынбур тракты киселешендә).

1999 елда Җиңү проспекты буйлап юлүткәргеч буенча трамвай юллары салынган.

## Шулай ук карагыз

* Транспортная развязка на пересечении проспекта Победы и улицы Рихарда Зорге (Казань)
* Транспортная развязка на пересечении проспекта Победы и Оренбургского тракта

## Искәрмәләр

Төркем:Казан күперләре
Төркем:Казанның Совет районы
Төркем:Казанның транспорт биналары һәм корылмалары
Олег Тарасов

**Олег Вячеславович Тарасов** (1985 елның 2 ноябре, Түбән Кама, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия хоккейчысы, Казакъстан һәм Украина югары дивизионы клубларында уйнаган.

## Тормыш юлы
Олег Тарасов 1985 елның 2 ноябрендә Татарстан АССРның Түбән Кама шәһәрендә туа. Түбән Кама «Нефтехимик» хоккей мәктәбендә тәрбияләнүче. Клубның «дубле» өчен 2001/2002 сезонында беренче лигада дебют ясый. 2009 елга кадәр Серов, Чаллы, Екатеринбург, Кирово-Чепецк, Волжск һәм Әлмәт югары һәм беренче Россия лигалары клубларын тәкъдим иткән.

2009 елда Казакъстанга китеп, анда Сәтбаевның «Казахмыс», Тимертауның «Арыстан» һәм Күкчәтауның «Арлан» клублары данын яклаган.

2010/2011 сезонда Уссурийскның «Приморье» клубына игълан ителгән, әмма матчларда катнашмаган. 2011—2013 елларда Югары хоккей лигасына нигез салучыларның берсе булган «Ижсталь»га әйләнеп кайта. Алга таба, нигездә, әлеге лига клубларын тәкъдим иткән: «Рязань» (2013/2014), Үскәмәннең «Казцинк-Торпедо» (2014/2015) һәм Дмитровның «Звезда-ВДВ» (2015 ел беренче әйләнештән соң чемпионаттан төшеп калган) командасын.

Дмитров клубы чыгышларын туктатаннан соң, 2015 елның 30 октябрендә Павлодарның «Иртыш» командасы составында Казакъстан чемпионатына игълан ителә. 2015/2016 сезонында команда плей-оффның ярымфиналына кадәр барып җиткән. Киләсе сезонда Яр Чаллының «Чаллы» ВХЛ-Б клубы тәкъдим иткән.

2011 елда Украинада профессиональ хоккей лигасы оештырылганнан соң, беренче сезонда аны гамәлгә куючы клубларның берсе — «Харьковские Акулы» составына керә. Соңрак карьерасын тәмамлый.

## Сылтамалар

* 
* Тарасов, Олег Вячеславович — статистика на «Eliteprospects.com»

Төркем:Русия хоккейчылары
Төркем:Түбән Камада туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1985 елда туганнар
Төркем:2 ноябрь көнне туганнар
Богдан Якимов

**Богдан Петрович Якимов** (1994 елның 4 октябре, Түбән Кама, Татарстан) — Россия хоккейчысы, һөҗүмче.

## Тормыш юлы
Богдан Якимов 1994 елның 4 октябрендә Түбән Кама шәһәрендә туа. Түбән Каманың «Нефтехимик» һәм «Ракета», Казанның «Ак Барс» клублары өчен яшүсмерләр дәрәҗәсендә чыгыш ясаган. 2011/12—2013/14 сезоннарында МХЛда һәм ВХЛда «Реактор» Түбән Кама, «Дизель» Пенза, «Ижсталь» Ижау өчен уйнаган.

2013 елгы НХЛ драфтының 3 раундында 83 нче номер белән «Эдмонтон Ойлерз» клубы тарафыннан сайлана. 2013 елның 6 сентябрендә «Ак Барс» белән үз кырында узган матчта (3:1) КХЛда дебют ясый. 2014 елның апрелендә Төньяк Америкада уйнарга дигән карар кабул итә, 5 майда «Эдмонтон» белән өч еллык контрактка кул куя. АХЛда «Оклахома-Сити Баронс» һәм «Бейкерсфилд Кондорс» фарм-клублары өчен чыгыш ясаган. НХЛда 2014 елның 15 октябрендә «Лос-Анджелес Кингз»га каршы бердәнбер матч уздыра (1:6).

2016 елның 28 июлендә «Эдмонтон» Якимовны «Нефтехимик»ка арендага биргән. 2017 елның 4 апрелендә «Нефтехимик» белән контрактны бер елга озайта, ә 2018 елның 19 ноябрендә контракт яклар килешүе буенча өзелә. 6 көннән соң Якимов сезон азагына кадәр Омскның «Авангард» командасы белән килешү төзи. Биш матч уйнаган һәм 22 декабрьдә Череповец «Северсталь»га акчалата компенсациягә алыштырыла. 2020 елның 12 апрелендә Якимов Санкт-Петербургның СКА клубына сатыла. 2020 елның 23 декабрендә «Сочи»га Павел Кукштель һәм Даниил Огирчукка алыштырыла. Берьеллык контрактка 2021 елның 3 сентябрендә кул куя.

2011 елгы яшүсмерләр дөнья чемпионатының бакыр призёры, 2012 елгы яшүсмерләр дөнья чемпионатында катнашучы. 2014 елгы яшьләр дөнья чемпионатының бакыр призёры.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* История падения Богдана Якимова: от «Эдмонтона» до вышки за три года

Төркем:Русия хоккейчылары
Төркем:Түбән Камада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1994 елда туганнар
Төркем:4 октябрь көнне туганнар
1 Нолу Беширли (Ортаһисар)

**1 Нолу Беширли** () — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Ортаһисар илчесенә караган бер мәхәллә ().

## Географиясе

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* Mahalle Nedir?
* Kısaltmalar Dizini

Төркем:Ортаһисар илчесе мәхәлләләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Төркия торак пунктлары
Төркем:Төркия мәхәлләләре
Татьяна Власова (1905)

**Татьяна Александровна Власова** (1905 елның 18 (31) декабре, Буа — 1986 елның 16 июне Мәскәү) — совет психологы һәм дефектологы, психология фәннәре докторы (1972), профессор (1976), ССРБ Педагогика фәннәре академиясе академигы (1982).

## Тормыш юлы
Татьяна Власова 1905 елның 18 (31) декабрендә Буада (хәзерге Татарстан Республикасы) крестьян гаиләсендә туа.

Хезмәт эшчәнлеген 1922 елда урта мәктәпне тәмамлаганнан соң Буа, ә соңрак Казан мәктәпләрендә һәм балалар йортларында укытучы һәм тәрбияче булып башлый. 1929 елда 2 нче Мәскәү университетының педагогия факультетының дефектология бүлеген тәмамлый һәм илдә дефектология буенча беренче фәнни үзәк — РСФСР Халык хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгының эксперименталь-дефектология институтының (соңыннан ССРБ ПФА дефектология фәнни-тикшеренү институты була) оештыру комиссиясе составына кертелә. Власованың тормышы шул институт белән бәйле була, анда ул клиник-диагностика бүлеген җитәкли, директор урынбасары һәм директор булып эшли.

СБКФ әгъзасы була. 1945 елдан 1963 елга кадәр Татьяна Александровна СБКФ ҮК аппаратында җаваплы партия эшендә була, бер үк вакытта фәнни эшне дәвам итә. 1963 елдан Т. А. Власова — яңадан ССРБ ПФАның дефектология фәнни-тикшеренү институтында фәнни эш буенча директор урынбасары, ә 1968 елдан башлап үз үлеменә кадәр — институт директоры.

1986 елның 16 июнендә Мәскәүдә вафат була. Новодевичье зиратында (3 участок, 60 рәт) җирләнгән.

## Бүләкләр

* Октябрь Инкыйлабы ордены;
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены;
* Халыклар Дуслыгы ордены;
* Хөрмәт Билгесе ордены;
* Крупская медале;
* Макаренко медале;
* Гогебашвили медале;
* Бер төркем союздаш республикаларның халык мәгарифе отличнигы билгесе;
* өч тапкыр ССРБ педагогик фәннәр академиясе премиясе;
* РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1980).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Татьяна Александровна Власова
* Власова Татьяна Александровна (1905—1986)

Төркем:ССРБ психологлары
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары
Төркем:Психология фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:1986 елда вафатлар
Төркем:16 июнь көнне вафатлар
Төркем:Буада туганнар
Төркем:1905 елда туганнар
Төркем:31 декабрь көнне туганнар
Илсур Сәмигуллин

**Илсур Гомәр улы Сәмигуллин** (1991 елның 6 феврале, Түбән Кама, Татар ССР) — Россия футболчысы, ярымсакчы.

## Клуб карьерасы
Илсур Сәмигуллин Түбән Каманың «Нефтехимик» клубының тәрбияләнүчесе, аның тренерлары А. С. Цалко һәм И. Н. Болотин булган. 2007 елда Казанның «Рубин»ына күчә, анда бер елдан соң дубль состав өчен уйный башлый. «Рубин»ның төп составында дебюты 2009 елның 15 июлендә Тверь «Волга»сына каршы Россия кубогының 1/16 финал матчында була (3:4). Команда белән бергә Бердәмлек чемпионнары кубогы җиңүчесе була.

2011 елның мартында «Рубин» яшьләр командасын җитәкләгән Владимир Ежуров «Нефтехимик»ны җитәкли, аннары Түбән Кама командасы рәтләренә «Рубин» дубленнән футболчылар төркемен чакыра, анда Сәмигуллин да керә. «Нефтехимик» өчен Илсур Сәмигуллин 2011/12 һәм 2013/14 сезоннарында аренда хокукларында чыгыш ясый.

2015 елның җәендә ярты еллык аренда хокукларында Казакъстанның «Жетысу»ына күчә. Казакъстан чемпионатында 2015 елның 12 июлендә «Ордабасы»га каршы уенда (3:0) катнаша. 2016 елның мартында футболчы янә «Нефтехимик» өчен игълан ителә. Аның Ижау «Зенит»ы капкасына бердәнбер голы җиңү китерә (1:0) һәм клубка вакытыннан алда «Урал-Поволжье» зонасында ПФЛ беренчелегендә җиңүче булырга һәм ФНЛга чыгарга мөмкинлек бирә.

2016 елның августында «Сызрань-2003» клубы белән контрактка кул куя, анда команда җитәкчелеге белән «якларның ике яклы ризалыгы буенча» килешү өзелгәнче бер ел дәвамында уйный. 2017 елның 4 сентябрендә «Зенит-Ижевск» уенчысы була.

2019 елның кышында «Евпатория»гә карауга килә, нәтиҗәдә, хезмәт килешүе төзи. 2019 елның җәендә «Хуҗанд» белән контракт төзи, аның составында Таҗикстан чемпионатының көмеш призёры була. 2020 елның февралендә «Евпатория»гә әйләнеп кайта.

2020/21 сезонында мини-футбол буенча Казан чемпионатында «Комус» өчен уйный. Биектауның «Эверест» командасы составында 2021 елда Татарстан Кубогы иясе була.

## Җыелма команда карьерасы
2009 елда 19 яшькә кадәрге яшүсмерләр җыелма командасы өчен дүрт уен уздыра.

## Казанышлар
 **«Нефтехимик»**

* ПФЛ беренчелеге җиңүчесе: 2015/16

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:«Рубин» футбол клубы уенчылары
Төркем:Русия футболчылары
Төркем:Түбән Камада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1991 елда туганнар
Төркем:6 февраль көнне туганнар
Бейпазары

**Бейпазары** () — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесенең Анкара иленә караган бер илчәдер.

## Географиясе
Бейпазары Төркиянең башкаласы Анкарадан төньяк-көнбатышка таба 83 чакрым ераклыкта урнашкан..

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* 

*
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Анкара иле илчәләре
Төркем:Төркия илчәләре
Василий Ушков

**Василий Афанасьевич Ушков** (1871 елның 30 декабре (1872 елның 11 гыйнвары), Алабуга, Вятка губернасы — 1931 елның 2 июле, Кисловодск) — рус совет химик-технологы, ССРБ урман химиясе сәнәгатен оештыручыларның берсе, профессор, Мәскәү югары техник училищесы директоры (1919—1920).

## Тормыш юлы
Василий Ушков 1871 елның 30 декабрендә (1872 елның 11 гыйнварында) Алабугада сәүдәгәрләр гаиләсендә туа, анда ул 1889 елда реаль училищены тәмамлый. Аннары Мәскәүгә китә, анда Мәскәү реаль училищесында өстәмә сыйныфны тәмамлый (1890) һәм Император Мәскәү техник училищесына (ИМТУ) укырга керә. 1896 елда инженер-технолог исеме белән техник училищеның инженер-технологик бүлеген тәмамлый һәм Түбән Новгород губерна земствосында хезмәт итә башлый. Биредә ул илдә беренчеләрдән булган агачны коры перегонка заводларының берсен төзи, анда серкә кислотасы һәм формалин алу өчен чимал җитештерелә. Ә Беренче бөтендөнья сугышы вакытында ул күкерт һәм азот кислоталары җитештерү заводларын оештыру белән шөгыльләнгән.

Мәскәүгә кайткач, ИМТУда (соңыннан — МЮТУ) укыта башлый; училищеның аналитик лабораториясе каршындагы югары штаттан тыш лаборант була (1904); 1916 елдан — химия технологиясе профессоры. Ягулык технологиясе буенча лекцияләр, шулай ук минераль технологияләр һәм урман химиясе буенча курслар укый. 1918 елдан ректор вазыйфаларын башкара, 1919 елның 5 маеннан Мәскәү югары техник училищесы ректоры була, 1920 елда вазыйфаны Иван Калинниковка тапшыра. 1924 елда Сергей Ланговой үлгәннән соң, органик матдәләр технологиясе кафедрасын ала һәм үзенең фәнни эшчәнлеген бары тик урман химиясе мәсьәләләренә генә багышлый.

Василий Ушковның төп хезмәтләре ягулык технологиясе һем пироген процессларына карый; аның эшләренең берсе (Б. А. Смирнов белен берлектә) — Серкә кислотасы һәм метанол җитештеру перспективалары (Харьков, 1929).

Урман химиясе сәнәгате буенча фәнни-техник совет рәисе.

1931 елның 2 июлендә Кисловодскта вафат була. Мәскәүдә Ваганьков зиратында җирләнгән.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* 

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1931 елда вафатлар
Төркем:2 июль көнне вафатлар
Төркем:Алабугада туганнар
Төркем:1872 елда туганнар
Төркем:11 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Химиклар
Арка мие

Арка мие сизү һәм хәрәкәт диспетчеры буларак, йөкләмәләрне менә дигән итеп башкара. Әйтик, кайнар үтүккә кулны аз гына тидерсәң дә, кире тартып аласың, аннан соң гына авырту сизелә. Ә ныклап уйласаң, киресенчә, алдан авырту булырга тиеш кебек. Бу очракта аң анализ ясап өлгергәнче, саклану рефлексы үз эшен бик тиз башкара.

Әгәр алга таба авырту импульслары агымы арта барса, кеше аларны бетерергә ашыкмый, чөнки арка мие курку сигналлары җибәрү каналын вакытлыча өзәргә мөмкин һәм газаплы сизү-тойгылар бетеп тора. Тик бераз торганнан соң, авырту тагын да көчлерәк булып сизелә. Кайбер авыруларның ялкынсыну процессы югары ноктасына менеп җиткәч (мәсәлән, аппендицит белән чирләп киткәндә), авырту басылган кебек була.

Бу очракта пациент үз вакытында табибка мөрәҗәгать итмәсә, хирургик ярдәм соңарырга, төрле катлауланулар килеп чыгарга мөмкин.

Кеше үзенең кай җире авыртканын, кычытканын яки туңганын белә алсын өчен, табигать безнең гәүдәне сегмент принциплары нигезендә төзегән. Ул аны «тәгәрмәчләр»дән бер кендеккә җыеп, пирамида кебек тезгән, һәр

умырткага арка миенең бер сегменты туры килә һәм алар үз зоналарыннан килгән сигналларны кабул итәләр. Кеше гәүдәсендә барлыгы 31 дән 33 кә кадәр сегмент бар: 8 муен умырткасы, 12 күкрәк, 5 бил, 5 сигезкүз, 1-3 койрык умырткасы була.

Үзәк нерв системасына бара торган сигналлар сизү тамырчыклары аша бара, ә җавап боерыклары кире хәрәкәт тамырчыкларына кайта.

Арка мие умырткалыкның бил бүлегендә тәмамлана һәм ул умырткалыктан бераз кыскарак. Шуңа күрә нерв тамырчыклары умырткалыкның бил һәм сигезкүз өлешендә бергә җыелып сәер анатомик исем белән аталган «ат койрыгы»н барлыкка китерәләр.

Әгәр нәфис тамырчык травма яки авыру нәтиҗәсендә зарарланган умырткага кысылса, халык арасында киң таралган, газаплануларга дучар итә торган чир — радикулит авыруы барлыкка килә. Бу зонада тиренең авыртуы, оюы борчый.

Еш кына арка мускулларының умырткалык йөрешен тоткарлаучы спазмы барлыкка килүе күзәтелә. Бу вакытта аерым мускуллар группасы хәл­ сезләнә, кан белән тәэмин ителеш һәм эчке органнарның эшчәнлеге бозыла.

Арка мие умырткалыкта үзен яхшы «хис итсен» өчен, һәрвакыт туры йөрергә, парта, өстәл артында дөрес утырырга кирәк.

## Искәрмәләр

Төркем:Арка мие
Төркем:Неврология
Тырнак

Иң нечкә эшләрне кешеләр бармакның соңгы сөякләре (фаланга) белән башкара. Тырнак, бармак очының нәфис йомшагын каплый. Кешенең 20 тырнагы 3 г га якын авырлыкта. Тик кечкенә булса да, төш кенә ул. Әгәр тырнак булмаса, кеше әйберләрне озак тотып тора алмас, ә бармаклар белән ниндидер миниатюр әйберләрне әйләндерү, тоту турында сүз дә бармас иде. Тырнакның ышанычлыгы кулга нинди йөкләнеш килүгә бәйләнгән.

Кул белән эшләүче кешеләрнең (машинистлар, механиклар, хирурглар һ.б.) тырнаклары башкаларга караганда киңрәк һәм яссырак була.

Борынгы заман кешеләре тырнакларның чәчләрнеке кебек ниндидер тылсымлы сыйфатлары бар дип уйлаганнар. Чөнки тырнаклар чәчләр кебек бик тыгыз аксым — кератиннан төзелгәннәр, шуңа күрә кеше үлгәннән ‘ соң да шактый озак сакланалар. Кайбер илләрдә тырнакларда кеше җаны качып кала дип тә санаганнар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Анатомия
Чәч

Чәчләр тырнаклар кебек тиренең мөгезле үсентесе булып торалар. Кайда булуларына карап, аларның озынлыгы 1 мм дан берничә дистә сантиметрга кадәр, ә диаметры 0,05-0,5 миллиметрга кадәр була. Чәчләр тәүлегенә 0,3-0,5 мм үсәләр, кичләрен тизрәк үсүләре билгеле, ә иртән ял итәләр. Ирләрнең чәче 3 ел, ә хатын-кызларның 10 ел үсә, коелганнан соң яңа чәч үсеп чыга.  Язын һәм җәй көннәрендә чәчләр тизрәк үсә. Баштагы чәчләр бер елга, 12,8 см үсәргә мөмкин. Кеше гомерендә чәч 9-10 метрга кадәр үскән булыр иде. Тик асылда алай булмый, чөнки ул бер чиккә кадәр генә үсә ала. һәрбер чәч тамырдан (тирегә күмелгән өлеш) һәм кендегеннән (тире өстеннән күренеп торган өлеш) гыйбарәт. Тамыр дерма эчендә нык утырган чәч суганчыгыннан үсә. Суганчык үзе кырына май бизләре ачылган чәч капчыгына урнашкан. Чәчләр тиредән чыккач бераз авышып торалар.
Дерманың җәенке почмагыннан чәч капчыгына кечкенә генә мускул бара.

Салкын вакытта, стресслы ситуацияләрдә бу мускул кыскарып чәчне турайта. Бу вакытта «чәч үрә торды» дип сөйлиләр.
Кеше башында уртача 80 меңнән 200 меңгә кадәр чәч үсә. Чәчләр туры һәм бөдрә булып үсәргә сәләтле. Чәчнең төсе нәселдән килә һәм ул мөгезле аксым — кератинның күпме булуына бәйләнгән. Шуңа күрә кайбер кешеләр — брюнет, башкалары — коңгырт чәчле (шатен), өченчеләре — блондин булалар. Баш чәчләренең куе булуы аларның нинди төстә булуына бәйләнгән. Җирән чәчле кешеләрнең башында якынча 80 мең чәч, кара чәчлеләрнең — 100 мең, ә күпереп торган чәчле блондиннарның башында 140 меңгә якын чәч була.

Бала бер тәүлектә 5-80 бөртек чәч, зурлар—100 гә якын, картлар 120 шәр чәч югалта. Коелган чәч урынына яшьләрдә яңа чәч үсеп чыкса, картлар моннан мәхрүм кала, аларда яңа чәчләр үсә алмый.

Кешеләрнең чәченнән марганец, бакыр, натрий, бром, цинк, титан, хәтта алтын белән көмеш — барысы 40 ка якын элемент алырга булыр иде. Галимнәр акыл эше башкарган кешеләрнең чәчендә бакыр һәм цинк элементларының күбрәк булуын ачканнар. Ә менә чал кергән чәчләрдә никель күбрәк икән. Башкалардан аермалы буларак, мондый чәчләрдә һаваның күбрәк булуы да исбатланган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Анатомия
Хәтер

**Хәтер** — кешенең уй-кичерешләрен, күргәннәрен, эшләрен баш миендә саклау һәм аларны хәтердә яңарту сәләте. Хәтер ярдәмендә кешеләр үзләре туплаган тәҗрибәне, белемне саклый һәм файдалана, аларны киләчәк буыннарга тапшыра алалар. Өлкән яшьтәге кешеләрнең хәтере тормыш юлларында кичергән вакыйгаларга бәйле.

Гомер буена күп нәрсәне хәтердә тотарга кирәк. Сезгә беренче класста хәреф язарга өйрәттеләр, сез аны хәтердә калдырдыгыз һәм беркайчан да онытмыйсыз. Хәтер булмаса, без беркайчан бернәрсәгә дә өйрәнә алмас идек.

Яхшы хәтер—кирәкле нәрсәне хәтерләп калу осталыгы гына түгел, бәлки кирәкмәсне оныта алу сәләте дә. Шуңа күрә яхшылап хәтерләп калуның төп кагыйдәсе — уйлау Нәрсәне истә калдырырга икәнен уйлау һәм аны элек белгәннәрең белән бәйләү, исеңдә калдырырга тиешле нәрсәне күз алдыңа китереп карау, ә иң әһәмиятлесе — боларның барысы да сезгә кайчан һәм ! ни өчен кирәк булачагын уйлау. Хәтерне берөзлексез күнектерә-күнектерә генә, камилләштереп була.
## Искәрмәләр

Төркем:Хәтер
Дөгүшбелен (Көйҗегыйз)

**Дөгүшбелен** () — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Көйҗегыйз илчесенә караган бер мәхәллә ().

## Географиясе
Дөгүшбелен Төркиянең башкаласы Әнкарадан турыдан 496 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре Истанбулдан 450 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Халык саны

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* Mahalle Nedir?
* Kısaltmalar Dizini

Төркем:Көйҗегыйз илчесе мәхәлләләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Төркия торак пунктлары
Төркем:Төркия мәхәлләләре
Таткожтрест

**Таткожтест** - совет компаниясе. Тулы исеме — ТАССРның  дәүләт күн эшкәртү сәнәгате берләшмәсе (рус.*Объединение государственной кожевенной промышленности ТАССР (Таткожтрест))*. Компаниянең идарәсе Казанда урнашкан.

## Тарих

Компания 1921 ел ахырында Татарстан күн сәнәгате  комитеты базасында нигезләнгән (Татакож). Үз чиратында, ике елдан артык эшләгән Таткож предприятиесеКазан Губерна күн комитетын  (Губкож)  алыштырган. 

Таткожтрест җиде заводны һәм дүрт мең эшчене, дүрт ярдәмче предприятиене берләштергән. Берләшкәннән соң, кыска вакыт эчендә җитештерү эшчәнлеге күрсәткечләренең сыйфат ягыннан яңа дәрәҗәсенә күтәрелгән. "Правда" төп совет газетасының шул көннәрдәге мәкаләсендә түбәндәгечә әйтелгән:
 "...менә тугыз ай үтә. Кожтрест туктамый, киресенчә, зур уңай нәтиҗәләргә ирешә. Яңа торгызылган предприятиеләр хәзер тулы көченә эшли. Сәүдә әйләнеше 250 миллиард сумга тигез. Заводларның җитештерүчәнлеге өзлексез үсә". 
Заводның беренче рәисе, Путилов заводының элекке эшчесе һәм Бөек Октябрь инкыйлабыда катнашучысы Ф. А. Приставке Таткожтрестрның аякка басуында һәм үсешендә зур роль уйный, шулай ук эшчеләрнең матди-көнкүреш шартларын яхшыртуга да зур игътибар бирә. 

Тире эшкәртү, аяк киеме (шул исәптән бүгенге көндә дә билгеле аяк киеме фабрикасы Спартак), шулай ук җитен эшкәртү һәм туку предприятиеләре кергән Таткожтрест Берләшмәсе 1934 елда бетерелә.

Компания Советы Рәисе - Федор Анисимович Преставке.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарстанда җиңел сәнәгать төрләре Онлайн - энциклопедия Tatarica
## Сылтамалар
* Компаниянең рәсми сайты

Төркем:Татарстан тарихы
Төркем:Татарстан икътисады
Северное районы (Новосибирск өлкәсе)

**Северное районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Северное.
## География

## Тарих
Северное районы 1933 елда Көнбатыш Себер краеның составында оештырыла.

1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Бергуль авыл җирлеге
# Биаза авыл җирлеге
# Верх-Красноярка авыл җирлеге
# Гражданцево авыл җирлеге
# Новотроицк авыл җирлеге
# Останинка авыл җирлеге
# Остяцк авыл җирлеге
# Среднеичинский авыл җирлеге
# Северное авыл җирлеге
# Фёдоровка авыл җирлеге
# Чебаки авыл җирлеге
# Чуваши авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* На сайте администрации Новосибирской области
* На сайте Новосибирского областного совета депутатов
* Перечень муниципальных образований Новосибирской области

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Созын районы

**Созын районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Сузун.
## География

## Тарих
Созын районы 1925 елда Себер краеның Камень округы составында оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Битки авыл советы
# Бобровка авыл советы
# Болтово авыл советы
# Верх-Сузун авыл советы
# Заковряжино авыл советы
# Каргаполово авыл советы
# Ключики авыл советы
# Малышево авыл советы
# Маюрово авыл советы
# Мереть авыл советы
# Мышланка авыл советы
# Шайдурово авыл советы
# Шарчино авыл советы
# Шипуново авыл советы

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Сайт администрации Сузунского района Новосибирской области
* Информация о районе на сайте администрации области
* На сайте Новосибирского областного совета депутатов
* Перечень муниципальных образований Новосибирской области
* Автодороги района
* Карта района
* Учреждения образования района

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Тогучин районы

**Тогучин районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Тогучин.
## География

## Тарих
Тогучин районы 1929 елда Себер краеның Новониколаевск округы составында оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Борцово авыл җирлеге
# Буготак авыл җирлеге
# Вассино авыл җирлеге
# Гутово авыл җирлеге
# Завьялово авыл җирлеге
# Заречное авыл җирлеге
# Киик авыл җирлеге
# Кирово авыл җирлеге
# Коурак авыл җирлеге
# Кудельный Ключ авыл җирлеге
# Кудрино авыл җирлеге
# Лебедево авыл җирлеге
# Мирновка авыл җирлеге
# Нечаевский авыл җирлеге
# Репьёво авыл җирлеге
# Степногутово авыл җирлеге
# Сурково авыл җирлеге
# Усть-Каменка авыл җирлеге
# Чемское авыл җирлеге
# Шахта авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Официальный сайт администрации района
* На сайте администрации Новосибирской области
* На сайте Новосибирского областного совета депутатов
* Перечень муниципальных образований Новосибирской области

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Усть-Тарка районы

**Усть-Тарка районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Усть-Тарка.
## География

## Тарих
Усть-Тарка районы 1925 елда Себер краеның Омск округы составында оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Дубровино авыл җирлеге
# Еланка авыл җирлеге
# Камышево авыл җирлеге
# Козино авыл җирлеге
# Кушаги авыл җирлеге
# Новоникольск авыл җирлеге
# Новосилиш авыл җирлеге
# Победа авыл җирлеге
# Угуй авыл җирлеге
# Усть-Тарка авыл җирлеге
# Щербаки авыл җирлеге
# Яркуль-Матюшкино авыл җирлеге
# Яркуль авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Сайт об Усть-Таркском районе
* Официальный сайт района не работает
* На сайте администрации Новосибирской области
* На сайте Новосибирского областного совета депутатов
* Перечень муниципальных образований Новосибирской области

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Черепаново районы

**Черепаново районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Черепаново.
## География

## Тарих
Черепаново районы 1925 елда Себер краеның Новосибирск округы составында оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Безменово авыл җирлеге
# Бочкарёво авыл җирлеге
# Верх-Мильтюши авыл җирлеге
# Искра авыл җирлеге
# Карасёво авыл җирлеге
# Майский авыл җирлеге
# Медведское авыл җирлеге
# Огнева Заимка авыл җирлеге
# Пятилетка авыл җирлеге
# Татарка авыл җирлеге
# Шурыгино авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Официальный сайт района
* На сайте администрации Новосибирской области
* На сайте Новосибирского областного совета депутатов
* Перечень муниципальных образований Новосибирской области
* 

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Чистоозёрное районы

**Чистоозёрное районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Чистоозёрное.
## География

## Тарих
Чистоозёрное районы 1925 елда Себер краеның Бараба округы составында оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Барабо-Юдино авыл җирлеге
# Варваровка авыл җирлеге
# Елизаветинка авыл җирлеге
# Журавка авыл җирлеге
# Ишимская авыл җирлеге
# Новокрасная авыл җирлеге
# Яңа Кулында авыл җирлеге
# Новопесчаное авыл җирлеге
# Ольгино авыл җирлеге
# Павловка авыл җирлеге
# Польяново авыл җирлеге
# Прибрежное авыл җирлеге
# Романовка авыл җирлеге
# Табулга авыл җирлеге
# Троицкое авыл җирлеге
# Шипицыно авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* На сайте администрации Новосибирской области
* На сайте Новосибирского областного совета депутатов
* Перечень муниципальных образований Новосибирской области

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Кыранарды (Меликгази)

## Киранарды - Кайсери өлкәсенең Меликгази районындагы күрше. Элегерәк Киранарды дигән шәһәр, ул ике микрорайоннан торган, Кумхурият һәм Фатих. 2014-нче елда үзгәртеп корудан соң, ул Киранарды исеме астында күршегә әйләнде.Географиясе

## Халык саны

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* Mahalle Nedir?
* Kısaltmalar Dizini

Төркем:Меликгази илчесе мәхәлләләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Төркия торак пунктлары
Төркем:Төркия мәхәлләләре
Кыранбогаз (Ладик)

**Кыранбогаз** () — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Ладик илчесенә караган бер мәхәллә ().

## Географиясе
Кыранбогаз Төркиянең башкаласы Әнкарадан турыдан 282 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре Истанбулдан 584 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Халык саны

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* Mahalle Nedir?
* Kısaltmalar Dizini

Төркем:Ладик илчесе мәхәлләләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Төркия торак пунктлары
Төркем:Төркия мәхәлләләре
Мут

**Мут** () — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесенең Мерсин иленә караган бер илчәдер.

## Географиясе
Илче мәйданы — .

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* 

*
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Мерсин иле илчәләре
Төркем:Төркия илчәләре
Османие (Чифтелер)

**Османие** (яки *Караһөек*, ) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Чифтелер илчесенә караган бер мәхәллә (), татар авылы.

## Географиясе
Географик яктан авыл Анатолиянең үзәк өлешендә, Искешәһәр провинциясенең Чифтелер районында урнашкан.

## Тарихы
Османие (элеккеге исеме Корухоюк), ул унтугызынчы гасыр ахырында, нигездә, хәзерге Татарстан җирлегеннән һәм Оренбург өлкәсе территориясеннән күчеп килүчеләр тарафыннан нигезләнә. Бу җирләрне күченеп килүче татарларга төрек солтаны Абдул-Хәмид (ул 99нчы хәлиф) бүләк иткән. Үзе Яшь Төрек революциясендә үтерелгәч, аның истәлегенә татар күченүчеләре үз авылларын Османие дип атаганнар.

## Халык саны

2000 елда авылда 132 кеше яшәгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* [Турция // Большая российская энциклопедия : в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] 
* 
* Mahalle Nedir?
* Kısaltmalar Dizini

Төркем:Чифтелер илчесе мәхәлләләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Төркия торак пунктлары
Төркем:Төркия мәхәлләләре
Төркем:Төркиядәге татар авыллары
Иван Павлов

**Иван Павлов** :
* Иван Павлов (1849—1936), физиолог, физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе.
* Иван Павлов (1893—1936), хәрби башлык, очучы.
* Иван Павлов (1909—1972), хокук белгече, юридик фәннәр докторы, профессор.
Власов

**Власов** ― фамилия.
* Андрей Власов (1901—1946), гаскәр башлыгы, генерал-лейтенант (1942), Бөек Ватан сугышында нацистлар Алманиясе ягына күчкән.
* Александр Власов (1926—2017), 21нче санлы трест (Уфа) идарәчесе (1968—1978), БАССР баш төзелеш идарәсе башлыгы урынбасары (1978—1988). БАССР атказанган төзүчесе (1966).
* Василий Власов (1902—1978), хәрби башлык, генерал-майор (1944, 1953).
* Юрий Власов (1961—2019), икътисадчы, Владимир өлкәсенең беренче губернаторы (1991—1996).
----
* **[[Власова]]**

Төркем:Фамилияләр
Власова

**Власова** ― фамилия.
* Евгения Власова (*Поплавская*, 1978), Украина җырчысы, модель.
* **[[Татьяна Власова]]**:
** Татьяна Власова (1905—1986), психология фәннәре докторы (1972), профессор (1976),  академигы (1982).
** Татьяна Власова (1915—2008), география фәннәре докторы (1970), Мәскәү педагогия дәүләт университеты профессоры (1970). 
----
* **[[Власов]]**
## Моны да карагыз
* Власова, топоним.

Төркем:Фамилияләр
Улуһан (Наллыһан)

**Улуһан** () — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Наллыһан илчесенә караган бер мәхәллә ().

## Географиясе
Анкара үзәгеннән 198 км һәм Наллыһан районыннан 37 км ераклыкта урнашкан. Мәхәлләдә Фригләр чорыннан калган мунча урнашкан. 

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* [Турция // Большая российская энциклопедия : в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] 
* 
* Mahalle Nedir?
* Kısaltmalar Dizini

Төркем:Наллыһан илчесе мәхәлләләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Төркия торак пунктлары
Төркем:Төркия мәхәлләләре
Җиңү проспекты һәм Ырынбур тракты киселешендәге транспорт чишелеше

**Җиңү проспекты һәм Ырынбур тракты киселешендәге транспорт чишелеше** — Казанда совет чорында төзелгән беренче чишелешләрнең берсе.

## Территориаль урнашу
Әлеге чишелеш шәһәрнең көньяк өлешендә, Идел буе районы территориясендә, иң мөһим шәһәр магистральләре — Җиңү проспекты һәм Ырынбур тракты киселешендә урнашкан чишелеш.

## Үзенчәлекләре конструкцияләр
Җиңү проспекты һәм Ырынбур тракты киселешендәге транспорт чишелеше — Ырынбур тракты буйлап юлүткәргечтән һәм биш съезддан торган ике баскычлы чишелеш (икесе уңга борылышлар өчен, өчесе — сулга борылышлар өчен хезмәт итә).

Юлүткәргечнең озынлыгы — 92,44 м, киңлеге — 30 м; ул  биш метрлы бүленеш полосасы булган һәр хәрәкәтнең өч полосасы буенча каршылыклы автомобиль юлларын тәэмин итүче ике параллель эстакададан тора. Юлүткәргеч астында узучы Җиңү проспектында ике трамвай юлы белән бүленгән һәр юнәлештә биш хәрәкәт полосасы булган ике каршы автомобиль юлы бар.

Әлеге чишелешнең конструктив үзенчәлеге —съездларның Җиңү проспектына юл үткәргечтән ерак булуы. Көньяк юнәлештә хәрәкәт иткәндә мондый съезд Ырынбур юлы аша хәрәкәт маршрутының озынаюы белән тәэмин ителә.

## Тарихы
Әлеге чишелеш 1984 елда Ырынбур  тракты буйлап Казан аэропорты ягына яңа магистраль юл салганда төзелгән (моңа кадәр юл бердәнбер юл - Ырынбур тракты иске участогы аша тәэмин ителгән, хәзерге вакытта ул Оренбург проезды дип атала).  Бу Казандагы юл чишелеше исәбе буенча икенче (беренчесе 1977 елда Ямашев һәм Ибраһимов проспектлары киселешендә төзелгән).

2012 елда Җиңү проспекты буйлап юлүткәргеч астында трамвай юллары салынган.

## Шулай ук карагыз

### Җиңү проспекты буенча чишелешләр

* Транспортная развязка на пересечении проспекта Победы и улицы Рихарда Зорге (Казань)
* Транспортная развязка на пересечении проспекта Победы и Мамадышского тракта

### Ырынбур  тракты һәм Универсиада проспекты буенча чишелешләр

* Танковое кольцо (Казань)
* Транспортная развязка «Аметьево» (Казань)

## Искәрмәләр

Төркем:Казан күперләре