open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аксубай районы флагы

**Аксубай районы флагы** — Татарстан Республикасы Аксубай районы муниципаль берәмлекнең рәсми символы һәм танып-белү-хокукый билгесе.
Флаг 2005 елның 20 декабрендә расланган һәм теркәү номеры 2172 булган Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына һәм 71 нче номерлы Татарстан Республикасы Дәүләт геральдика реестрына кертелгән.
## Тасвирлама

«Киңлеге озынлыгына 2:3 нисбәттәге, горизонталь буенча тигез ике — яшел һәм кызыл буйларга бүленгән, флаг сабы ягыннан тукыманың ¼ мәйданын биләгән күк өчпочмак кушылган, стильләштерелгән сары кояш һәм аңа каршы очучы өч ак күгәрчен сурәте урнаштырылган туры почмаклы тукыма».

## Символиканың нигезләнүе
Татарстанның Аксубай районы флагы Аксубай районы гербы нигезендә эшләнгән. Районның флагы символлар һәм аллегорияләр теле белән районның мәдәни, тарихи һәм икътисади үзенчәлекләрен чагылдыра.

Канат очлары белән бер-берсенә кагылып, кояшны әйләндереп алган көмеш төстәге өч кош — район территориясендә өч халыкларның: чуашларның, татарларның һәм русларның тыныч һәм гармонияле яшәвен символлаштыра. Ак төс (көмеш) — чисталык, камиллек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы.

Сары кояш төсе Аксубай районын үзенчәлекле, бай гореф-гадәтләргә бай җир буларак күрсәтә, анда яшәүчеләр үзләренең ата-бабалары турындагы истәлекләрне саклыйлар һәм ата-аналар турында кайгырталар дип сүрәтли. Кояш —  уңдырышлылык, хакыйкать, ихласлык, дан билгесе.

Тукыманың өч өлешле символикасы да күп мәгънәгә ия: өлешләр район икътисадының юнәлешләрен символлаштыра: нефть, игенчелек, терлекчелек; басулар, ел фасыллары алмашын һәм аңа нигезләнгән еллык циклны күрсәтәләр, шулай итеп, район җитештерүнең авыл хуҗалыгы юнәлешенә төп тармак буларак басым ясала.

Сары төс (алтын) — уңыш, байлык, тотрыклылык, хөрмәт һәм акыл символы.

Кызыл төс — батырлык, көч, хезмәт, матурлык символы.

Зәңгәр төс — намус, намуслылык, рухият символы булып тора.

Яшел төс — табигать, сәламәтлек, тормыш үсеше, яңарыш символы.

Флагны эшләүдә Р.Хәйретдинов, Р.Салихов һәм И.Миңнуллин (Казан), К.Мочёнов (Химки), К.Переходенко (Конаково), Г.Русанова (Мәскәү), Ф.Дәүләтшина һәм Ю.Зарипова (Әлки районы), Р.Минһаҗева (Чистай) авторлар коллективы катнашты.

## Моны да карагыз
Аксубай районы гербы

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:2006 ел байраклары
Төркем:Әлифба буенча байраклар
Төркем:Татарстан байраклары
Төркем:Аксубай районы
Шамил Сафин

**Шамил Сафа улы Сафин** — Бөек  Ватан сугышы һәм хезмәт ветераны.

## Биография
Шамил Сафин  1914 елның 29 июнендә Минзәлә районының Тойгузино авылында туган. Хезмәт юлын ул 1928 елда туган авылында ундүрт яшеннән гади колхозчы булып , ат җигеп эшли башлый. 1941 елның 1 ноябреннән Совет армиясе сафларына алынып сугышка китә. Брянскида 277нче сапёрный батальонында сапёр була. Сугыш турында түбәндәгечә искә ала:

1945 елның 25 нче сентябреннән  Советлар Союзы Верховный Советы президиумы карары нигезендә демобилизацияләнеп  туган авылына кайта. Сугышта күрсәткән батырлыклары өчен 1945 нче елның июнь аенда Мактау грамотасына лаек була.

"Батырлык өчен медале" (№2473725) 1944 нче елда бирелә. 1967 елның 26 декабрь карары белән "СССР кораллы көчләренә 50 ел " юбилей медале белән бүләкләнә. Татарстан республикасы Верховный Советы президиумы  1976 елның 29ноябрь карары белән "Хезмәт Ветераны " медале бирелә. 1965 елның 7нче маеннан "Бөек Ватан сугышында җиңүгә 25 ел" дигән медаль бирелә. 1970 елның 1 апреленнән "В.И. Ленинның 100 еллыгына лаеклы хезмәтләре өчен" медале белән бүләкләнә. 1985 елның 11мартыннан II дәрәҗәле Бөек Ватан сугышы ордены (№6014610) белән бүләкләнә. 1985 елның 12 апреленнән "Җиңүгә 40 ел тулуга" багышланган медаль бирелә. 1988 елның 28 январеннән "СССР кораллы көчләренә 70 ел" дигән юбилей медале белән бүләкләнә. 1995 елның 22 мартыннан Россия Федерациясенең "Бөек Ватан сугышында җиңүгә 50 ел" дигән юбилей медале бирелә.

Сугыштан кайткач, яңа йорт салып башка чыгып, ат җигеп туган як кырларында эшләгән. Техника өчен зур-зур бочкалардагы ягулыкларны басуларга тараткан. Тормыш бик җиңел генә булмаган колхозда да тырышып эшләгән. Гаиләсе зур булганга процентка печән чабып балаларының тамакларын туйдырган.

Бар балаларын да печән чабарга өйрәткән, болында бергәләп эшләгәннәр. Аның хәтере бик яхшы: авылга кайткан арада оныкларына  шигырьләрен сөйләргә яраткан:

Су басу нәтиҗәсендә,Тойгузино авылы Боерган авылына күчерелә. Авылны күчергәндә бик авыр булган:янадан йорт салырга туры килгән, искесен дә күчереп куйган.

Ул көрәшче булган, Сабантуйларда мәйдан тоткан. Аны "көрәшче Шамил" дип йөрткәннәр. Шат күңелле, тапкыр сүзле булган. Боерган авылы "Якты юл" газетасында язылган мәзәкләреннән берсе :
-дип җавап биргән.

Пенсиягә чыккач, матур итеп киенеп,җомга намазларына йөргән. Яттан бик күп догалар белгән, аларны көйгә салып та укый алган. Ул вакытта мәчет булмаган,
үз өендә дә җомга намазлары укыткан.

Шамил Сафин гомеренең соңгы көненә кадәр Тукай районы Боерган авылында яшәгән. Аның гомер юлы шушында 2001 елның 18 февралендә өзелгән. Боерган авылында җирләнгән.

## Чыганаклар
* «Халкыбыз иҗаты. Чебенледә тумасам да, мин бераз торган идем. Ул авылның чыгышларын күңелемә сызган идем.» «Якты юл» газетасы. 1998 елның 30 июль № 89 саны.

Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашкан шәхесләр
Анатолий Сластунин

**Анатолий Алексеевич Сластунин** (1937 елның 28 февралендә Татарстан АССРның Кайбыч районы Сосновка авылы - 2008 елның 17 апрелендә, Казан) — ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре, 1989-2006 елларда Татарстан Республикасы сынлы сәнгать дәүләт музее директоры.

## Биографиясе
Анатолий Сластунин 1937 елның 28 февралендә ТАССРның Кайбыч районы Сосновка авылында крестьян гаиләсендә туган. Зур Подберезье авылында урта мәктәпне тәмамлагач югары уку йортына укырга керә.

1968 елда Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетының журналистика бүлеген тәмамлаган. 1963-1989 елларда Татарстан АССР Мәдәният министрлыгында музейлар буенча инспектор булып эшли.

Анатолий Алексеевич квалификацияле җитәкче була. Сластунин музей эшчәнлеген яңа сыйфат дәрәҗәсенә чыгара. Музейның күргәзмә-экспозиция эшчәнлеге тагын да яктыракка әйләнә. Республикада беренче тапкыр музей залларында Эрмитажның «Кубрат хан хәзинәләре» (1997) һәм «Алтын Урда хәзинәләре» (2000), Третьяков галереясе (2005) җыентыкларыннан күргәзмәләр оештырылган. И.И. Шишкин күргәзмәләре, Визилияләр династиясе, Н. Д. Кузнецов, Е.В. Зуева, В.В. Карамышев, И.К. Зарипов, Х.А. Якупов, А. А. Абзгильдин эшләренең юбилей күргәзмәләре уңышлы уза, совет сынлы сәнгать әсәрләренең ретроспективалары күрсәтелә.

А.А. Сластунин сынлы сәнгать музее белән җитәкчелек иткән чорда экспонатларны саклау шартлары яхшыртылган, экспозиция мәйданы арттырылган. Музей паркы территориясендә яңа музей корпусы (1996) төзелгән, анда хәзерге вакытта Фонд саклау урыны һәм балалар һәм яшүсмерләрнең иҗади үсеше ресурс үзәге урнашкан, 1997 елда музей паркы реконструкцияләнгән. 2005 елда «Хәзинә» милли сәнгать галереясе музейның структур бүлекчәсе буларак ачыла, анда ХХ–XXI гасыр рәсем сәнгате әсәрләре саклана һәм экспонацияләнә.

А.А. Сластунин 2008 елның 17 апрелендә Казан шәһәрендә вафат була.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* К 80-летию со дня рождения Анатолия Алексеевича Сластунина.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Актаныш районы флагы

**Татарстан Республикасы Актаныш муниципаль районы флагы** — муниципаль берәмлекнең рәсми символы булган танып-белү-хокукый билгесе.
Флаг 2005 елның 10 декабрендә расланган һәм теркәү номеры 2625 булган Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына һәм 71 нче номерлы Татарстан Республикасы Дәүләт геральдика реестрына кертелгән.
## Тасвирлама
«Киңлеге озынлыгына 2:3 нисбәттәге, горизонталь буенча тәңкәсыман бөгелгән сызыклар белән өч — күк (тукыма киңлегенең 5/16 өлеше киңлегендә), ак (тукыма киңлегенең 1/9 өлеше киңлегендә) һәм яшел буйларга бүленгән туры почмаклы тукыма; күк буйда — ике акчарлак арасында сары кояш, яшел буйда сары башаклар көлтәсе сурәтләнгән».

## Символиканың нигезләнүе
Флаг Актаныш районы гербы нигезендә эшләнгән, ул символлар һәм аллегорияләр теле белән төбәкнең географик һәм икътисади үзенчәлекләрен чагылдыра.

Балкып күтәрелеп килүче Кояш районның урнашу урынын символлаштыра — район Татарстан Республикасының Көнчыгыш читендә били. Җирле халык таңны беренче булып каршы ала. Кояш — озын гомер, активлык, көч, хезмәт сөючәнлек символы.

Ике акчарлак һәм ак дулкынлы буй су ресурсларының аерым ролен күрсәтә — район чикләренең күп өлеше Агыйдел, Ык, Сөн, Түбән Кама сусаклагычлары ярлары буенча уза. Ак төс (Көмеш) — чисталык, камиллек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы.

Районның хуҗалык тормышы Флагта унике башаклы көлтә белән чагылдырылган. Район икътисадының нигезе — авыл хуҗалыгы. Биредә азык-төлек һәм техник культураларның күп төрләрен генә үстереп калмыйча, эшкәртү предприятиеләре дә үсеш алган. Унике башак — елның 12 ае, аллегорик рәвештә тулы еллык авыл хуҗалыгы циклы. Башаклар белән шулай ук бер район территориясе белән берләшкән авыл округлары да күрсәтә. Көлтә — уңдырышлылык, дуслык, уртак мәнфәгатьләр, ныклык символы.

Сары төс (алтын) — уңыш, байлык, тотрыклылык, хөрмәт символы.

Яшел төс — сәламәтлек, табигать, тормыш үсеше символы.

Зәңгәр төс — намус, зыялылык, рухи байлык символы.
## Моны да карагыз
Актаныш районы гербы
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:2005 ел байраклары
Төркем:Әлифба буенча байраклар
Төркем:Татарстан байраклары
Төркем:Актаныш районы
Ак Барс — Динамо (туплы хоккей клубы, Казан)

**«Ак Барс — Динамо»** — суперлигада чыгыш ясаучы профессиональ туплы хоккей клубы. Төп базасы Казан шәһәрендә урнашкан. 1927 елда «Динамо» исеме астында нигез салына.

Дөнья Кубогы иясе (2010), Россиянең чемпионы (2011), Россия Кубогы иясе (2009, 2013).

## Тарих
1927 елда «Динамо» шәһәр советы каршында оештырыла. Беренче матчны 1937 елда үткәрәләр.

1950 ел ахырында таркала. Аның урынына 1958 елда Казан оптика-механика заводында «Ракета» завод командасы төзелә. 1958 елдан башлап Казан данын Бөтенсоюз ярышларында яклыйлар.

2008 елның июлендә команда «Динамо-Казан» дип үзгәртелә. 2008/09 сезонда команда Россия чемпионатының бакыр медальләрен яулый. Бу сезонда клубның иң яхшы бомбардиры дип 47 туп керткән швед Патрик Нильссон таныла.

2009/10 сезонында «Динамо-Казан» Швеция Эдсбюн шәһәрендә узган чемпионнар Кубогына ия була. 2009 елның ноябрендә команда тарихта беренче тапкыр Россия Кубогын яулый.

2010 елның 18 маенда баш тренер итеп Владимир Янко билгеләнә (контракт 2+1).

2011 елның 17 гыйнварында үз тарихында беренче тапкыр «Динамо-Казан» клубы Халыкара туплы хоккей федерациясе версиясе буенча дөньяның иң көчле клублары рейтингын җитәкли.

2011 елның 29 мартында финал сериясенең өченче матчында «Ракета» стадионында «Динамо-Казан» «Динамо-Мәскәү» командасын 4:2 исәбе белән (беренче матч 25 мартта Мәскәүдә — 7:11, икенче матч 28 мартта Казанда — 8:4) җиңә һәм Россия беренчелекләрендә үзенең беренче чемпион титулын яулый.

2015 елның 20 июлендә Россия җыелма командасының элеккеге баш тренеры Сергей Фирсов Казан «Динамо»сының баш тренеры вазифасына Дмитрий Щетинин урынына билгеләнә.

2018 елның 28 сентябрендә «Динамо-Казан» хоккей клубының баш тренеры Сергей Фирсов белән якларның ике яклы ризалыгы буенча контрактның гамәлдә булу срогы вакытыннан алда туктатыла. 2018 елның 1 октябрендә «Динамо-Казан» командасы уенчыларына яңа баш тренер тәкъдим ителә — Атказанган спорт мастеры, Россия җыелма командасы составында ике тапкыр дөнья чемпионы Ильяс Хандаев билгеләнә.

2020 елның сентябрендә «Ак Барс-Динамо» туплы хоккей клубы баш тренеры итеп Александр Епифанов билгеләнә.

## Казанышлар

### Милли
* Россия чемпионатының җиңүчесе (1) — 2011
* Россия чемпионатының көмеш призёры (1) — 2012
* Россия чемпионатының бакыр призёры (3) — 2009, 2013, 2014
* Россия Кубогы Иясе (2) — 2009, 2013
* Россия Кубогы Финалисты (2) — 2002, 2011
* Россия Суперкубогы Финалисты (1) — 2013

### Халыкара

* Дөнья Кубогы Иясе (1) — 2010
* Дөнья Кубогы Финалисты (1) — 2013
* Эдсбюн Чемпион кубогы Иясе (1) — 2009

## Стадион
«Динамо-Казан» үз өй уеннарын «Ракета» стадионында (7500 тамашачы) үткәрә , 2010/11 сезонында матчлар шулай ук «Хезмәт резервлары» стадионында (5000 тамашачы) да уздырыла.

«Ракета» стадионы — Казанның иң борынгы спорт корылмаларының берсе, 1999 елда масштаблы реконструкция кичерә, аның барышында арена ясалма бозлы басуга ия була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт 

## Моны да карагыз

Төркем:Казан спорт клублары
Актаныш районы гербы

**Татарстан Республикасы Актаныш муниципаль районы гербы**  — Актаныш районы муниципаль берәмлегенең рәсми символы булган танып-белү-хокукый билгесе.
Герб Актаныш муниципаль районы Советының 5 нче номерлы карары белән 2005 елның 10 декабрендә расланган.

Герб 2161 теркәү номеры астында Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына һәм Татарстан Республикасы Дәүләт геральдика реестрына 26 нчы номер белән кертелгән.

**Гербның тасвирламасы**
«Яшел җирлектә алтын, шундый ук тасма белән бәйләнгән көлтә; киң өске, тәңкәсыман көмеш тасма белән каймаланган сыек зәңгәр (зәңгәр, күк) өлештә ике ягында күтәрелгән канатларын җәеп аңа каршы очучы көмеш акчарлаклар урнаштырылган, эченнән чыккан нурлары киңәеп киткән күтәрелеп килүче яктыртучы кояш».

## Герб символикасы
Актаныш районы гербы символлар һәм аллегорияләр теле белән төбәкнең географик һәм икътисади үзенчәлекләрен чагылдыра.

Чыгып баручы Кояш районның урнашуын символлаштыра — ул Татарстан Республикасының Көнчыгыш читендә урнашкан. Җирле халык таңны беренче булып каршы ала. Кояш-озын гомер, активлык, көч, хезмәт сөю символы.

Ике акчарлак һәм көмеш төсендәге дулкынлы буй су ресурсларының аерым ролен күрсәтә: район чикләренең байтак өлеше Агыйдел, Ык, Сөн елгалары буйлап, Түбән Кама сусаклагычы ярлары буйлап уза.
Көмеш төс — чисталык, камиллек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы.

Районның хуҗалык тормышы гербта унике башаклы көлтә сурәтендә чагыла. Район икътисадының нигезе — авыл хуҗалыгы. Биредә азык-төлек һәм техник культураларның күп төрләрен генә үстереп калмыйча, эшкәртү предприятиеләре дә үсеш алган.

Унике башак, аллегорик рәвештә, унике айны — еллык авыл хуҗалыгы циклын күрсәтә.
Башаклар белән шулай ук бер район территориясе белән берләшкән авыл округлары да күрсәтелгән. Көлтә — уңдырышлылык, дуслык, уртак мәнфәгатьләр, ныклык символы.

Алтын төс — уңыш, байлык, тотрыклылык, хөрмәт символы.

Яшел төс — сәламәтлек, табигать, тормыш үсеше символы.

Зәңгәр төс — намус, намуслылык, рухият символы.

## Герб тарихы
Актаныш районында гербны раслаганчы, лалә чәчәге, аның фонында башаклар, нефть каланчасы, горизонт өстендә чыга торган кояшлы су пейзажы төшерелгән район эмблемасы бар иде. Аста — «Актаныш» язуы. Герб  эмблеманың нәфис композициясен тәшкил итте.

Хәзерге вакытта гамәлдә булган гербны эшләү Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Геральдика Советы тарафыннан Россия геральдистлар Союзы белән берлектә Россия геральдистлары составында башкарылды:
Рамил Хәйретдинов (Казан), Радик Салихов (Казан), Константин Моченов (Химки), Кирилл Переходенко (Конаково), Оксана Афанасьева (Мәскәү), Энгель Фәттахов (Актаныш) һәм Фаил Камаев (Актаныш) катнашында.

## Моны да карагыз
Актаныш районы флагы

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:Әлифба буенча герблар
Төркем:Татарстан герблары
Төркем:Актаныш районы
Петр Ананьев

**Петр Константин улы Ананьев** (1938 елның 19 октябре, Иске Тәрбит, Кайбыч районы, ТАССР) — төзелеш, мәгариф һәм фән хезмәткәре, хезмәт ветераны, «Кадрлар белән нәтиҗәле идарә итү» бөтенроссия проекты отличнигы, Татарстан Республикасының атказанган укытучысы.

## Биографиясе
1938 елның 19 октябрендә Татарстан АССРның Кайбыч районы Иске Тәрбит авылында туган. Милләте буенча керәшен татары. Туган авылында урта мәктәпне тәмамлый.

1960 елдан 1966 елга кадәр С.М. Киров исемендәге Казан химия-технология институтының механика факультетында «химия производстволары машиналары һәм аппаратлары» белгечлеге буенча укый.

1966-1967 елларда Түбән Кама шәһәренең нефть химиясе комбинатында, ремонт-механика цехының котельный-эретеп ябыштыру участогы мастеры булып эшли.

1967-1988 елларда Түбән Кама нефть химиясе техникумында укытучы, көндезге бүлек мөдире һәм укыту эшләре буенча директор урынбасары булып эшли.

1989 елның 1 февраленнән Петр Константинович Түбән Каманың 46 нчы урта һөнәри-техник училище директоры булып эшли. Ул җитәкчелек иткән чорда уку йорты 46 нчы һөнәри лицейга һәм 2007 елдан «Түбән Кама эретеп ябыштыру-монтаж көллияте» дәүләт автономияле мәгариф урта һөнәри белем бирү учреждениесенә үзгәртеп корыла.

Бүләкләре: «Хезмәт ветераны» медале (1983), «Мәгарифнең алтын фонды» дипломы (2001), ФНПРның «Россия Профсоюзларына 100 ел» юбилей медале (2004), «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале (2005), профсоюз оешмалары һәм ДУО Мактау грамотасы (2005), «Түбән Кама муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгының Рәхмәт хаты (2006), КДТУның НФХ Рәхмәт хаты (2006), мәгариф һәм фән хезмәткәрләре профсоюзының республика комитетының Мактау грамотасы (2006), төзелеш һәм сәнәгать хезмәткәрләре профсоюзының Мактау грамотасы (2006), Татарстан Республикасы төзүчеләр берлеге грамотасы (2007), Татарстан Республикасы төзелеш, архитектура һәм ТКХ министрлыгының Мактау грамотасы (2008), «Кадрлар белән нәтиҗәле идарә итү» бөтенроссия проекты отличнигы медале иясе.

Гаиләсе: хатыны - Алефтина Николаевна Ананьева, хуҗабикә. Балалары - Сергей (1966), Константин (1975).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Ананьев Петр Константинович. 

## Моны да карагыз

Төркем:Хезмәт Батырлары
Төркем:Татарстан төзүчеләре
Төркем:Татарстанның атказанган укытучылары
Бимә авыл җирлеге

**Бимә авыл җирлеге** — Татарстан Республикасының Әгерҗе районы муниципаль берәмлеге. Административ үзәге — Бимә авылы.
## Географик урыны
Бимә авыл җирлеге территориясе мәйданы 78,045 км², шул исәптән авыл хуҗалыгы әһәмиятендәге җир мәйданы — 59,73 км². Торак пункты статусы һәм чикләре Татарстан Республикасы 2005 елның 31 гыйнварындагы «Әгерҗе муниципаль районы» муниципаль берәмлегенең һәм аның составындагы муниципаль берәмлекләрнең территорияләре чикләрен билгеләү һәм аларның статусы турында» 14-ЗРТ Законы белән билгеләнә.
## Авыл җирлеге составы
Бимә авыл җирлеге биләмәсе составына түбәндәге торак пунктлар керә:

## Демографиясе
2012 елның 1 гыйнвар мәгълуматлары буенча Бимә авыл җирлегенең торак пунктларында 1098 кеше яшәгән, халыкның уртача яше 33—34. 17 яшькә тиклемге балалар саны 269 кеше, студентлар — 63, эшкә яраклы яшьтәгеләр — 518, пенсионерлар һәм льгота алучылар — 248. Алдагы елда 16 кеше туган һәм 17 кеше вафат булган. Хуҗалыкларның гомуми саны — 341.
## Искәрмәләр
Тимирязев урамы (Казан)

**Тимирязев урамы** — Казанның Авиатөзелеш (элеккеге Ленин) районындагы Соцшәһәр микрорайонындагы урам.

Ул Копылов урамыннан алып Челюскин урамына кадәр, параллель рәвештә ТЭЦ һәм Лядов урамнарына кадәр уза. Копылов һәм Челюскин урамнары белән кисешә.

## Тарих
Урам Климент Аркадьевич Тимирязев (1843—1920) — рус дарвинизм-табигать сынаучысы, рус физиологлар фәнни мәктәбенә нигез салучыларның берсе исеме белән аталган.

Урамның барлыкка килүе 1930 елларда авиация комбинатын («Казмашстрой») төзү белән бәйле рәвештә нигезләнгән «Орджоникидзе Бистәсе» (Соцшәһәр) үсеше белән бәйле.

Тимирязев урамында, аның белән параллель булган Лядов һәм Белинский урамнарындагы кебек үк, «Сталин архитектурасы» торак йортлары өстенлек итә. Алар арасындагы бушлык «Орджоникидзе Бистәсе»нең тарихи үзәген барлыкка китерә.

Тимирязев һәм Копылов (элеккеге Ленинград, тагын да элегрәк — Сталинград) урамнары почмагында 1940 елда төзелгән № 1 йорт к. 2 урнашкан (Копылов урамы буенча нумерация).

Тимирязев урамы буенча нумерация булган тарихи төзелеш объектлары: 4 нче йорт (1941 елда төзелгән), 6 нчы йорт (1941 елда төзелгән), 8 нче йорт (1952 елда төзелгән), 10 / 2 нче йорт (Челюскин урамындагы 2 / 10) (1942 елда төзелгән).

2007 елда тарихи формалашкан комплекс эчендә 1А номерлы йорт төзелә.

Тимирязев (аның йөрү өлешеннән сул яктан) һәм ТЭЦ урамнары арасында элек «Роща» буларак билгеле булган парк зонасы (хәзерге вакытта ташланган һәм өлешчә төзелгән) урнашкан.
Файл:Ул. Тимирязева (г. Казань) - 4.JPG|Копылов урамы белән ярашкан Тимирязев урамының хәрәкәт итү өлешенең сул ягы
Файл:Ул. Тимирязева (г. Казань) - 5.JPG|Тимирязев урамы, 1А йорты
Файл:Ул. Тимирязева (г. Казань) - 6.JPG|Тимирязев урамы, 6 йорт
Файл:Ул. Тимирязева (г. Казань) - 2.JPG|Тимирязев урамы, 8 йорт


## Заманча торышы

Урамның гомуми озынлыгы 515 метр тәшкил итә.

Тимирязев урамында түбәндәге номерлы йортлар бар: 1А, 3, 3 к. 1, 4, 6, 8, 8А, 10 / 2 (2 / 10 Челюскин урамы буенча).

## Объектлар

### 1 номерлы Казан интернат-мәктәбе
Тимирязев урамы, 3 нче йорт һәм 3 нче йорт к. 1 адресы буенча «Сәламәтлек мөмкинлекләре чикләнгән балалар өчен Казанның 1 номерлы мәктәп-интернаты» дәүләт бюджет гомуми белем бирү учреждениесе урнашкан.

Учреждение Казан шәһәре халык мәгарифе бүлегенең 1956 елның 26 июлендәге 429 номерлы боерыгы нигезендә акыл һәм физик үсеш җитешсезлекләре булган балалар өчен интернат-мәктәп буларак оештырыла.

### Авиатөзелеш районының социаль яклау бүлеге
Тимирязев урамы, 8 нче йорт адресы буенча Авиатөзелеш районының социаль яклау бүлеге хезмәтләре урнашкан.

### Республика мәктәптән тыш эшләр үзәге
Тимирязев урамы, 8А йорт адресы буенча 1992 елда төзелгән «Республика мәктәптән тыш эшләр үзәге» өстәмә белем бирү дәүләт бюджет учреждениесе урнашкан.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Авиатөзелеш районы урамнары
Төркем:Казан урамнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Үзәк колхоз базары (Казан)

**Үзәк колхоз базары** () — Казан шәһәренең Вахитов районында урнашкан үзәк универсаль шәһәр базары. Үзәк колхоз базары 1961 елның 1 маенда ачыла.

## Гомуми үзенчәлекләр
Базарның җир мәйданы — 2,72 га, җылытыла торган сәүдә мәйданы — 18000 м2, тышкы сәүдә мәйданы — 4500 м2, складлар — 4000 м2. Парковка — 300 + 100 урын.

Базар Казанның Вахитов районында Мартын Межлаук урамында, Мәскәү (элеккеге Киров урамы), Габдулла Тукай, Таҗи Гыйззәт, Гаяз Исхакый (элеккеге Володарский урамы), Борһан Шаһиди (элеккеге Ухтомский урамы) һәм Галиәскәр Камал урамнары арасында урнашкан.

Комплекс 1958 елдан 1961 елга кадәр сүтелгән «караван-сарай» урынында төзелә һәм 1961 елның 1 маенда файдалануга тапшырыла. Ябык базар бинасын тулысынча үзгәртеп кору 2004—2005 елларда, милли колоритны саклап, Казан Гипронииавиапромының үзенчәлекле проекты буенча, Казанның меңъеллыгына башкарыла. Яңартылган «Үзәк колхоз базары», Татарстан Президенты сүзләренчә, аның өчен көтелмәгән хәл була. Минтимер Шәймиев: «Әгәр без базарларны барыбызга да ошаган кебек эшли алабыз икән, без күп нәрсәгә сәләтле» дип әйтә. 2018 елда Үзәк базарга кош-корт базарына күченә, анда хайваннар һәм кошлар, шулай ук төрле азык сатыла башлый.

Базар чикләренә 4 катлы «Модная семья» сәүдә үзәге һәм 3 катлы «Муравейник» сәүдә үзәге кебек башка эре сәүдә предприятиеләре керә. Үзәк базар янындагы «Нереида», «Сәүдә шәһәре», «Ямская», «Сәүдә Бистәсе», «Витаком» махсус базарлары аерым хуҗалык итүче субъектлар булса да, шәһәр халкы аларны шулай ук «Үзәк Колхоз базары» дип атыйлар.

## Транспорт үтемлелеге
Борһан Шаһиди урамы буенча үзәк базарга трамвай линияләре («Колхоз базары» тукталышы), Мәскәү урамы буенча автобус һәм троллейбус маршрутлары («Колхоз базары» тукталышы) килә.

Казанның Үзәк базарыннан тимер юл вокзалына кадәр — 500 метр, автовокзалга кадәр — 1500 метр, «Тукай мәйданы» метро станциясенә кадәр 900 метр тирәсе.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Центральный колхозный рынок Казани // Фотоархив РИА Новости.

* Официальный сайт "Центральный рынок" г. Казани 
Төркем:Казанның Вахитов районы
Төркем:Әлифба буенча компанияләр
Төркем:Казан базарлары
ТЭЦ урамы

**ТЭЦ урамы** — Казанның Авиатөзелеш районындагы урам. Казанда иң озын урамнарның берсе. Исем шәһәрнең бу районында урнашкан ТЭЦ-2 аркасында алынган.

## Урнашуы
ТЭЦ урамы Казанның Авиатөзелеш районы территориясе буенча уза. Урам Дементьев урамы киселешеннән башлана һәм Автосервис урамына күчү белән тәмамлана.

## Гомуми мәгълүмат
Урам Казаннан Новониколаевский бистәсе аша урап узучы юлга чыгуның бер өлеше булып тора. Урамда Казаноргсинтез комбинатына илтүче тимер юллар өстендәге автомобиль күпере урнашкан.

Урамның зур өлеше районның сәнәгать зонасы буйлап уза, анда Казан вертолет заводы һәм Оргсинтез комбинаты кебек предприятиеләр урнашкан. Предприятиеләр тарафыннан файдаланылмый торган территорияләр халыкка хезмәт күрсәтү зоналары буларак кулланыла. шулай ук урамда Татарстан Республикасы Эчке эшләр министрлыгы ЮХИДИ Дәүләт техник күзәтү станциясе дә урнашкан.

Химия һәм Васильченко урамнары киселешендә гамәлдәге юл-патруль хезмәте посты урнашкан.

Урам күпмедер вакыт Казан стритрейсерларының шимбә төнге урам узышлары өчен трасса буларак файдаланылды.

## Башка урамнар белән кисешүләр

* Челюскин
* Белинский
* Теплица-Комбинатская
* Хлебозаводская
* Гудованцева
* Химиклар
* Химический һәм Васильченко (ТЭЦ урамы белән бердәм киселеш)
* Төньяк-көнбатыш

## Шәһәр җәмәгать транспорты
Урам буенча 29 һәм 62 нче автобуслар уза.

## Фотолар
Tecevskaya Vasilchenko Himicheskaya 3.jpg|
Tecevskaya 4.jpg|
Tecevskaya 5.jpg|
Tecevskaya 6.jpg|

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Авиатөзелеш районы урамнары
Төркем:Казан урамнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Годовиков урамы (Казан)

**Годовиков урамы** — Казан шәһәренең Авиатөзелеш (элеккеге Ленин) районындагы Карабай микрорайонындагы урам.

Олег Кошевой урамыннан алып Академик Павлов урамына кадәр көньякка таба бара. Олег Кошевой, Побежимов, Трамвай, Максимов, Яшьләр, Симонов һәм Академик Павлов урамнары белән кисешә.

## Тарих
Урам моторчы һәм авиация механигы, «челюскинецларны» коткару экспедициясендә катнашучы Николай Николаевич Годовиков хөрмәтенә аталган (1893 — 1937), Советлар Берлеге каһарманы С. А Леваневский командованиесе астында экипаж составында Мәскәүдән Төньяк котып аша Фэрбанкска (АКШ) очканда хәбәрсез югалган.

Н. Н. Годовиков экипажда ике очу бортмеханикларның берсе иде.

Годовиков урамы белән Побежимов урамы кисешә, ул Побежимов (1897 — 1937) — Леваневский командованиесе астында икенче экипаж бортмеханикы, хөрмәтенә аталган.

## Заманча
Урамның гомуми озынлыгы 1160 метр тәшкил итә.

Годовиков урамында түбәндәге номерлы йортлар бар: 1 а, 4 (1973 года постройки), 6 (1974 елда төзелгән), 7 к. 2, 8 а, 9, 11, 12, 14 (1972 елда төзелгән), 14 а, 15 (1980 елда төзелгән), 16 (1986 елда төзелгән), 17, 19, 21, 23, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 32, 38, 38 а, 42, 44, 45, 50, 54, 58, 61, 67, 73 һәм 81.

## Объектлар
Годовиков, Побежимов, Лиза Чайкина һәм Олег Кошевой урамнары арасында 2009 — 2010 елларда төзелгән «Триумф» спорт-сәламәтләндерү комплексы, XXVII Бөтендөнья җәйге Универсиада объектларының берсе урнашкан

Годовиков урамы, 1А йорт адресы буенча С. П. Горбунов исемендәге Казан авиация заводының Санаторий-профилакторие урнашкан.

Годовиков урамы, 8 йорт адресы буенча «Соматик авырулары булган балалар өчен озынайтылган уку көне белән 168 нче номерлы төп гомуми белем бирү мәктәбе» МББУ урнашкан, ул 1995 елда барлыкка килгән.

Годовиков урамы, 14 йорт адресы буенча урнашкан торак йортта «Сердәш» психологик-педагогик ярдәм үзәге, шулай ук «Кам4атка» риск төркеме балалары һәм яшүсмерләре өчен көндезге тору үзәге урнашканнар. 16 йортта «Яшьлек» яшүсмерләр клубы урнашкан.
Файл:Улица Годовикова (г. Казань) - 2.JPG|С. П. Горбунов исемендәге Казан авиация заводының санаторий-профилакторие (Годовикова ур., 1 а)


## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Авиатөзелеш районы урамнары
Төркем:Казан урамнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Татарстан Республикасы Алексеевск районы гербы

**Алексеевск районы гербы** — Татарстан Республикасы Алексеевск муниципаль районының рәсми символы.

Герб Алексеевск муниципаль районы Советының 50 нче номерлы карары белән 2006 елның 10 маенда расланган.

Герб Россия Федерациясенең Дәүләт геральдика регистрына 2313 номер белән һәм 53 нче номер белән Татарстан Республикасының Дәүләт геральдика реестрына кертелгән.

## Гербның тасвирламасы

«Көмеш җирлектә яшел җирдә — сулда үскән, төбеннән үк сындырылган һәм уңга ауган алтын чыршы һәм шул чыршы аркылы сикерүче, башын артка борган алтын күзле, тояклы һәм мөгезле куе кызыл төстәге поши».

Алексеевск районы гербының махсус стилистикада рәсмиләштерелгән XVIII гасыр ландмилициясенең Биләр полкы гербына тарихи дәвамлылыгы аркасында муниципаль берәмлекнең алтын таҗы белән бизәлгән фигуралы алтын кысалы картышта герб ясау рөхсәт ителә.

## Герб символикасы
Алексеевск районы гербы нигезендә 1747 елның 8 апрелендә расланган Биләр ландмилицкий полкының (иске стиль буенча) полк гербы кулланыла, аның тасвирламасы түбәндәгедән гыйбарәт:
«Ак басуды, яшел җирлектә, сикеренгән һәм сынган чыршы" (оригиналда "сикергеч поши")»

Район территориясендә Идел Болгарының иң борынгы шәһәрләренең берсе, аннан соң Икенче Болгар шәһәре булган илнең Хәрби-сәяси үзәге — Биләр урнашкан, ул XII гасыр елъязмаларында «Бөек шәһәр» дип аталган. Шуңа күрә  гербка куе кызыл  поши сурәте урнаштырылган. Куе кыһыл төс — хакимият, намуслылык, бөеклек, дан символы. Поши — азатлык, бәйсезлек һәм дәрәҗә символы.

Сынган чыршы (корылма) хәзерге заман районы территориясендә Кама Аръягының XVII гасырында 1654 елда нигез салынган Биләр авылы кергән Чулман аръягы кирмәнен урнашуын символлаштыра.

Алтын төс — уңыш, байлык, тотрыклылык һәм хөрмәт символы.

Көмеш төс — чисталык, камиллек, тынычлык һәм иминлек символы.

Яшел төс — табигать, сәламәтлек, экология, тормыш үсеше символы.

## Герб тарихы
Гербны эшләү Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Геральдика Советы тарафыннан Россия геральдистлар Союзы белән берлектә Россия составында башкарылды:

Рамил Хәйретдинов (Казан), Радик Салихов (Казан), Илнур Миңнуллин (Казан), Григорий Бушканец (Казан), Константин Моченов (Химки), Кирилл Переходенко (Конаково), Галина Русанова (Мәскәү), Оксана Фефелова (Балашиха).

## Моны да карагыз
Татарстан Республикасы Алексеевск районы флагы

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:Әлифба буенча гербларТөркем:Татарстан гербларыТөркем:Алексеевск районы
Әлки районы гербы

**Әлки районы гербы** — Әлки районы гербы Татарстан Республикасы Әлки муниципаль районының рәсми символы.

Герб Әлки район Советының 52 нче номерлы карары белән 2006 елның 1 июнендә расланган.

Герб 2382 номеры астында Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына һәм Татарстан Республикасы Дәүләт геральдика реестрына 58 нче номер белән кертелгән.

## Гербның тасвирламасы

«Дүрт яклап алтын, көмеш, яшеллек һәм җете кызыл төс белән төрелгән сыек зәңгәр җирлектә — көмеш атка атланып чаптырып баручы, шул ук металл шлем, көбә һәм кием, кара итекләр кигән, сул ягында ияр янында көмеш белән бизәлгән һәм уклар тулы алтын садак, һәм түгәрәк алтын калкан, ә җилкәсе артында алтын җәя булган татар җайдагы; җайдак уң кулына очы алтынга (җирлеккә) чыгучы, ике толымлы яшел туглы алтын сөңге йомып тоткан; атның дирбиясе җете кызыл, алтын белән бизәлгән, ат япмасы — алтын чуклы куе кызыл, кара каешка тагылган алтын өзәңгеләр».

## Герб символикасы
Борынгы Әлки җире тарихи традицияләргә бай. Аның территориясе Идел буе болгар дәүләтенең үзәкләреннән берсе — хәзерге татарларның ата-бабалары.

Халык риваяте төбәкнең атамасы Болгарда яшәгән Алып батырга барып тоташа.

Әлки җире традицион аграр район булып тора. Гербның дүрт кыры-яшел, алтын, кызыл һәм көмеш аллегорик рәвештә ел фасыллары алмашына нигезләнгән авыл хуҗалыгы циклын күрсәтә.

Геральдикадагы алтын төс — уңыш, муллык, тотрыклылык, хөрмәт һәм акыл символы.

Геральдикадагы көмеш төс — чисталык, камиллек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы.

Кызыл төс — хезмәт, көч, батырлык, матурлык символы.

Сыек зәңгәр төс — намус, зыялылык, рухи байлык.

Яшел төс — табигать, сәламәтлек, үсеш; куе кызыл — дан, хөрмәт һәм бөеклек.

Кара төс — зирәклек, тыйнаклык, мәңгелек тормыш символы.

## Герб тарихы
Гербны эшләү Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Геральдика Советы тарафыннан Россия геральдистлар Союзы белән берлектә Россия составында башкарылды:

Рамил Хәйретдинов (Казан), Радик Салихов (Казан), Илнур Миңнуллин (Казан), Константин Моченов (Химки), Кирилл Переходенко (Конаково), Галина Русанова (Мәскәү); Фердинат Дәүләтшин (Әлки районы), Йосыф Зарипов (Әлки районы), Радик Минһаҗев (Чистай) катнашында.

## Моны да карагыз
Әлки районы флагы

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:Әлифба буенча гербларТөркем:Татарстан гербларыТөркем:Әлки районы
Әлки районы флагы

**Әлки районы флагы** —  Татарстан Республикасы Әлки муниципаль районының рәсми символы. Флаг 2006 елның 1 июнендә расланган һәм 2640 номерлы Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына кертелгән.
## Тасвирлама
«Киңлеге озынлыгына 2:3 нисбәттәге, горизонталь буенча тигез ике — сары һәм яшел буйларга бүленгән, уртасында өске һәм аскы почмаклары белән тукыма читләренә орынган күк ромб урнаштырылган туры почмаклы тукыма; ромбта ак, кара, сары, кызыл һәм куе алсу төсләр белән район гербындагы җайдак сурәтләнгән; аның яшел туглы сөңгесе ромб читләреннән чыгып тора».

## Символиканың нигезләнүе
Флаг Әлки районы гербы нигезендә эшләнгән.

Борынгы Әлки җире тарихи традицияләргә бай.  Идел буе болгарлары дәүләте хәзерге район  территориясендә.

Халык риваяте буенча төбәктә Болгар батыры —  Алып батыр яшәгән.

Әлки җире традицион аграр район булып тора. Флагның дүрт кыры-яшел һәм сары аллегорик рәвештә ел фасылларын алмаштыруга нигезләнгән авыл хуҗалыгы циклын күрсәтә.

Геральдикадагы сары төс (алтын) — уңыш, муллык, тотрыклылык, хөрмәт һәм акыл символы.

Геральдикадагы ак төс (көмеш) — чисталык, камиллек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы.

Кызыл төс — хезмәт, көч, батырлык, матурлык символы.

Зәңгәр төс — намус, намуслылык, Рухият символы.

Яшел төс табигатьне, сәламәтлекне, тормыш үсешен символлаштыра.

Куе кызыл төс — дан, хөрмәт һәм бөеклек

Кара төс — зирәклек, тыйнаклык, мәңгелек яшәеш символы.

## Моны да карагыз
Әлки районы гербы
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:2006 ел байракларыТөркем:Әлифба буенча байракларТөркем:Татарстан байракларыТөркем:Әлки  районы
Татарстан Республикасы Алексеевск районы флагы

**Алексеевск районы флагы** — Татарстан Республикасы Алексеевск муниципаль районының рәсми символы.

Флаг 2006 елның 10 маенда расланган һәм 2314 номеры белән Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына кертелгән.

Флаг Алексеевск муниципаль районы гербы геральдиканың кагыйдәләре һәм тиешле традицияләре нигезендә төзелгән һәм тарихи, мәдәни, социаль-икътисади, милли һәм башка җирле традицияләрне чагылдыра.
## Тасвирлама
«Киңлеге озынлыгына 2:3 нисбәттәге, аскы чиге тукыма киңлегенең 1/5 өлеше киңлегендәге яшел буйга тоташкан ак тукыма; тукыма уртасында район гербы фигуралары сурәтләнгән: сары детальләре булган шәмәхә поши сыны, поши астында — сынган сары чыршы сурәте; поши һәм чыршы сурәтләре яшел буй чиген кисеп чыга».
## Символиканы нигезләү
Флаг район гербын исәпкә алып эшләнгән, аның нигезендә 1747 елның 8 (19) апрелендә расланган Биләр ландмилиция полкының (3) гербы кулланылган, тасвирламасы түбәндәгечә:
«Ак басуда, яшел җирдә чабып баручы поши һәм сындырылган чыршы»
Район территориясендә Идел Болгариясенең иң борынгы шәһәрләренең берсе, Болгар шәһәреннән соң илнең хәрби-сәяси үзәге — Биляр урнашкан. Биләр XII гасырның елъязмаларында «Бөек шәһәр» аталган. Моның билгесе итеп флагта куе кызыл төсле поши сурәте төшерелгән. Кызыл төс — хакимият, игелек, бөеклек, дан символы. Поши — азатлык, бәйсезлек һәм абруй символы.

Сындырылган чыршы булып гербка XVII гасырда хәзерге район территориясендә, 1654 елда кирмән буларак нигезләнгән Биләр авылы кергән.

Сары төс (алтын) — уңыш, байлык, тотрыклылык һәм хөрмәт символы.

Ак төс (көмеш) — чисталык, камиллек, тынычлык һәм иминлек символы.

Яшел төс — табигать, сәламәтлек, экология, тормыш үсеше символы.

## Моны да карагыз
Татарстан Республикасы Алексеевск районы гербы
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:2006 ел байракларыТөркем:Әлифба буенча байракларТөркем:Татарстан байракларыТөркем:Алексеевск  районы
Өченче транспорт дамбасы (Казан)

**Өченче транспорт дамбасы** (шулай ук **Компрессор күпере** ) - Казан шәһәрендәге гидротехник һәм транспорт структурасы, Казансу елгасының уң һәм сул ярларын Ямашев проспекты буйлап тоташтыра. Транспорт дамбасы структурасына дамба үзе, аның өстендә асфальт юл һәм трамвай юллары, шулай ук Казансу елгасы аша ике параллель күпер керә.

Өченче транспорт дамбасы шәһәрнең иң мөһим транспорт артерияләренең берсе,  Зур Казан боҗрасының бер өлеше буларак  Казанның Яңа-Савин һәм Совет районнарын үзара бәйли. Төп биек күпер өч аралы һәм җыелма тимер-бетон конструкцияләрдән эшләнгән. Түбән күпер биш аралы, шулай ук җыелма бетон конструкцияләрдән тора.

## Тарихы
XX гасырның 70-нче елларында, ул вакытта Казансу аша булган ике күпер генә шәһәр кешеләренең ихтыяҗларын канәгатьләндерә алмый башлый, шуңа күрә Компрессор заводы янында яңа төзелә торган "Яңа Савиново" районына чыгу өчен яңа күпер салына.

1976-нчы елда өченче транспорт дамбасы ачылгач һәм 1990-нчы елларга кадәр, әйләнеп узучы юл төзелгәч, транзит дамбасы булып хезмәт итә башлый,  M7 трассасы буенча йөри торган транспортка Казан аша шәһәр үзәгенә кермичә хәрәкәт итү мөмкинлеген биргән.

1994-нче елда күпер структураларының җиргә сеңүе ачыклана, шуңа трамвай хәрәкәте туктатыла, ләкин күпер җимерелүен дәвам итә һәм төп күпернең төньягында, вакытлыча резерв күпер салырга карар итәләр. 1999-нчы елда реставрация эшләре тәмамлана, ләкин иске күпер сүтелми, бары тик консервацияләнә.

2010 елда күпер яңадан реконструкцияләнә, бу юлы асфальт катламы һәм деформацияләнгән ялгану урыннары гына алыштырыла; ремонт вакытында хәрәкәт запас түбән күпергә күчерелә, бу күпер киләчәктә метро ихтыяҗлары өчен кулланылырга тиеш булыр дип уйланыла.

## Урыны
Дамба Казан шәһәренең Яңа Савин һәм Совет районнарын тоташтыра, Яңа Савиново  торак районыннан Себер тракты һәм M7 трассасына чыгу юлы булып тора, шулай ук торак районны компрессор вокзалы белән тоташтыра.

## Транспорт
Дамба перспективалы Зур Казан боҗрасының бер өлеше. Аның буйлап бик күп автобус маршрутлары салына, 2нче һәм 13нче троллейбус маршрутлары уза, 5,  5а һәм 6 номерлы маршрутлары өчен трамвай линиясе салына.

## Кызыклы фактлар
Дамба төзелеше вакытында трамвай юллары тимер-бетонга урнаштырылган була, бу соңыннан, аларны алыштырганда зур комачаулыклар тудыра.

Күпер аша кешеләр Совет районына, Дәрвишләр бистәсенә, Азинога, Горкига һәм М-7 трассасына юл тота. Дамба буенча автомобильләр генә түгел, трамвайлар да йөри. Әмма юл-транспорт һәлакәтләре дә бу участокта хәрәкәтне парализацияләргә сәләтле, еш кына Ямашев проспектында һәм Академик Арбузов урамында күп чакрымлы бөкеләргә китерә.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Совет районы урамнары
Төркем:Казан урамнары
Төркем:Казан күперләре
Яшьлек (микрорайон)

**Яшьлек**  — Яр Чаллы шәһәренең Автозавод районында төзелә торган микрорайон.

## Тарих
Микрорайон төзелеше 2007 елда башланган.

## Урнашуы

«Яшьлек» микрорайоны Яр Чаллы шәһәренең төньяк-көнчыгыш өлешендә сәнәгать зонасыннан еракта һәм урман массивы янында урнашкан.  Якындагы урамнар һәм проспектлар: Алиш урамы, Гадел Кутуй урамы, Яшьлек проспекты, Мәскәү проспекты, Тынычлык проспекты.

## Тасвирлама
«Яшьлек» микрорайоны төзелеше проектының нигезенә комплекслы төзелеш принцибы алынган, ул торак, социаль һәм мәдәни объектлар, юллар төзү, коммуникацияләр салу һәм территорияне төзекләндерү кебек принципларны үз эченә ала.  Төзелеш территориясендә гомуми мәйданы 280 000 м² булган 10-16 катлы 23 торак йорт төзеләчәк. Торак йортларның беренче катларында медицина, банк хезмәте күрсәтү, юридик хезмәтләр күрсәтү, фитнес-үзәкләр һәм зур булмаган кибетләр урнаштыру планлаштырыла. Киләчәктә Яшьлек микрорайонында спорт комплексы төзү планлаштырыла. Объектны «Эссен» сәүдә үзәге артындагы буш урында төзү фаразлана. 2015 елга микрорайонның халкы 17 300 кеше булыр дип фаразлана .

## Объектлар

### Социаль һәм мәгариф учреждениеләре
Микрорайон төзелеше планында ике балалар бакчасы һәм ике гомуми белем бирү мәктәбе төзү каралган  .

### Сәүдә объектлары
Микрорайонда шәһәрдә иң зур «Эссен» азык-төлек гипермаркеты, шулай ук «Media Markt» электроника һәм көнкүреш техникасы немец гипермаркетлары челтәре кибете урнашкан.

## Җәмәгать транспорты

Микрорайонда җәмәгать транспорты автобуслар һәм трамвайлар белән тәкъдим ителгән.

Иң якын станцияләр  :

**Автобуслар:**

«Ботаническая»  тукталышы ( Алиш урамы ): № 304

«Балалар поликлиникасы» тукталышы ( Яшьлек проспекты ): № 1Б; 7; ун; 10А; 25; 204; 205; 213; 

**Трамвайлар**

«Балалар поликлиникасы» тукталышы ( Яшьлек проспекты ): No.3; 4; 6; 7; 8; 14; 15

## Шулай ук карагыз

* Автозавод районы

## Искәрмәләр

Төркем:Чаллы
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Әлифба буенча микрорайоннар
Р241 (автоюл)

**Р 241** автоюлы -  Казан белән Семберне иң кыска җир маршруты буенча тоташтыручы федераль автомобиль юлы. Ул Татарстанның көнбатыш өлеше һәм Ульяновск өлкәсенең төньягы буенча уза. Бу Татарстан территориясеннән уза торган төп автомобиль юлларның берсе булып тора.

## Тарихы
Казан һәм Сембер шәһәрләре оешканнан бирле Идел елгасы аша су белән элемтәдә торганнар, ләкин бу шәһәрләрнең сәүдә маршрутларында урнашуы җир элемтәсенең формалашуын алдан ук билгеләгән, шәһәрләр арасында коры җир элемтәсе ким дигәндә 1779 елдан билгеле. Татарстанда, безнең замандагы төп үзгәрешләр Югары Ослан районының  Сәет авылы янында була.  Әлеге җирлектә юл авылны урап уздырыла һәм турайтыла, шулай ук Идел аша Займище күпере төзелгәндә М7 "Идел" магистрале белән тоташтырыла һәм Олан авылыннан Апас поселогына кадәр яңа юл участогы төзелеп кулланышка тапшырыла.

2010 елда, юлга 1P 241 урынына  яңа P241 индексы билгеләнә, алай да иске исемен 2017 елның 31 декабренә кадәр кулланылырга мөмкин була.

## Тасвирлау
Татарстанда юл өслеге капиталь эшләнгән, машина юлының киңлеге 7 метр. Вакыт-вакыт юлның төрле бүлекләренә стационар электр яктырткычлары урнаштыру өстендә эш алып барыла.  

Автомобиль юлы, нигездә, һәр юнәлештә бер полосалы, югарыга күтәрелә торган, таулы участокларда һәм кайбер киселешләрдә ике полосага кадәр киңәйтелгән. Юл катламының сыйфаты яхшы, кайбер тигезсезлекләр булуга карамастан, районда тизлекне 100 км/сәгатькә ышанычлы тотарга мөмкинлек бирә.

Трассада трафик түбән, хәрәкәт интенсивлыгы эре шәһәрләргә якынаю белән арта. Инфраструктура уртача үсеш алган. Нигездә кафе, кунакханәләр һәм автостанцияләр эре шәһәрләрдә урнашкан.

Әлеге юл үткәндә трассаның шактый борылуын, куркыныч борылышлар турында кисәтүче күп кенә билгеләр куелуын исәпкә алырга кирәк. Юл билгеләре нигезендә тизлекне алдан ук киметергә киңәш ителә.

Татарстан Республикасы территориясе буенча трассаның торышы идеаль хәлаткә якын.

## Маршрут

## Бәяләү
Autostrada.info сайтындагы рецензияләр буенча, юл 5тән 4кә бәяләнгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан автоюллары
Төркем:Сембер өлкәсе автоюллары
Яшел Үзән — Яраң тимер юл линиясе

**Яшел Үзән — Яраң тимер юл линиясе** — 196 км озынлвктагы Горький тимер юлы линиясе. Марий Эл Республикасын көньяктан төньякка кисеп, Республиканың башкаласы Йошкар-Ола шәһәре аша узып Татарстанның Яшел Үзән һәм Киров өлкәсенең Яраң шәһәрләрен үзара тоташтыра.

## Тарихы
Мари автономияле төбәгендә тимер юл төзү турында карар РСФСРның Хезмәт һәм Оборона Советы тарафыннан 1921 елның 1 октябрендә кабул ителгән. Тимер юл төзелеше 1923 елның августында башланып, 1928 елның октябрь ахырына кадәр дәвам итә. 1926-нчы елда Яшел Үзән - Иләт бүлегендә төзелеш башлана, һәм 1927-нче елда тимер юл линиясе Краснококшайск (хәзерге Йошкар-Ола) бистәсендәге Корта авылына кадәр сузыла. Яшел Үзән - Корта бүлегендә юл хәрәкәтенең тантаналы ачылышы 1927 елның 7 ноябрендә, Бөек Октябрь революциясенең 10 еллыгы көнендә була. Краснококшайсктагы Революция мәйданындагы бәйрәм җыелышы тәмамлангач,  Корта авылында беренче пассажир поездын каршы алу өчен йөреш башлана. Поезд 9 класс һәм 3 сервис сигез уклы пульман вагоннарыннан торган пар җылытулы була. Поезд машинист Хисаметдинов Ахкаметдин Ахкаметдин улы тарафыннан идарә ителгән. Митинг оештырыла, аның ахырында шәһәрнең 500 кешесе Кортадан Иләткә кадәр поезд белән сәяхәт итәләр. 

Бер елдан да азрак вакыт узгач, 1928 елның 22 октябренә каршы төндә, Кече Кокшага елгасы аша тимер юл күпере төзелеше тәмамлангач, беренче пассажир поезды Йошкар-Ола шәһәренең яңа агач станциясенә килеп җитә. Йошкар-Олага таба тимер юл линиясе төзелешенең соңгы этабы 1928 елның 7 ноябрендә тантаналы шартларда тәмамлана.

Йошкар-Ола белән Яшел Үзән арасындагы тимер юл линиясенең гомуми озынлыгы 106 км була, 29 күпер төзелә, алар арасында 3 иң зур күпер Кече Кокшага, Кече Кундыш һәм Иләт елгалары аша салына.

1944-нче елда Йошкар-Оладан тимер юл линиясе Нужъялы авылына, ә 1953-нче елда - Киров өлкәсенең Яраң шәһәреннән 20 км ераклыкта урнашкан Завертелинский чишелешенә кадәр сузыла.

1935 елда Яшел Үзән - Волжск линиясе кулланышка тапшырыла.

2017 елның 18 октябрендә Йошкар-Ола тимер юл вокзалында Яшел Үзән - Йошкар-Ола секциясендә тимер юл элемтәсе ачылуның 90 еллыгын бәйрәм итү тантанасы була. Бәйрәм кысаларында вокзал бинасы алдында тимер юл линиясе ачылганын һәм Йошкар-Олага беренче поездның килүен искә төшереп мемориаль такта ачыла.

## Перспективалары
2019 елда Яраң станциясеннән Котельнич I станциясенә кадәр озайту актив рәвештә тикшерелә, бу Себер аръягы тимер юлының төньяк һәм көньяк филиалларын тоташтырырга мөмкинлек бирәчәк. Проект 2030 елга кадәрге планнарга кертелгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Русия тимер юллары
Төркем:Татарстан тимер юллары
Төркем:Марий Ил тимер юллары
Казан шәһәр яны бәйләнеше

**Казан шәһәр яны бәйләнеше** — Казанны шәһәр яны электр поездлары хәрәкәте тарафыннан якын-тирә белән тоташтыра торган бәйләнеш төре, ул көньяк һәм төньяк тимер юллары, төп һәм транзит станцияләр аша уза. 4 төп һәм җирле юнәлештә (Мәскәүгә, Ижевскка, Йошкар-Олага, Ульяновскка), шулай ук транзит юнәлешендә бәйләнеш бар. Шулай ук Казанда шәһәр электр поездлары эшли, алар Казан метросын һәм башка шәһәр транспортын тулыландыралар. 2011 елдан башлап, барлык Казан электр поездларының оператор-ташучысы булып Россия тимер юлларының бүлекчәсе булган "Содружество" шәһәр яны пассажирлар компаниясе тора.

## Шәһәр яны электр поездлары
Казан-1 вокзалыннан Казан шәһәр яны электр поезды маршрутының төп очлары булып көнбатыш юнәлештә Яшел Үзән, Зөя, Канаш (сирәк очракта Албаба, Шөмерле) һәм Волжск (сирәгрәк очракта Паратск), көнчыгыш юнәлештә исә  Арча, Нократ Аланы, Ижау (еш кына Сосновка, Кизнер ) тора. Монда шулай ук Юдино - Казан-2 - Дәрвишләр - Буреде төньяк маршрут буенча электр поездлары һәм электрлашмаган поездлар (һәм тимер юл автобуслары ) белән Йошкар-Олага тоташу бар. Күптән түгел Буага йөргән дизель поездлары һәм тимер юл автобуслары, Буа, Ульяновск юнәлешендәгеләре, юкка чыгарылган.

Электр поездларында электрон контактсыз акыллы карталар, берничә төр билет һәм төрле өстенлекләр бар. Сәяхәт өчен түләү станцияләрнең кассаларында да, тукталыш нокталарында да, һәм (30 сумнан) электр поездлары эчендәге кассир-контроллерларда мөмкин. Беренче һәм икенче 10 километрлы зоналарда (шәһәр чикләрендәге станцияләргә һәм иң якын станцияләргә), электр поездларында сәяхәт бәясе (2016 елдан 22 сум) җәмәгать транспорты белән чагыштырганда да югарырак түгел (2016 елдан 23-25 сум) һәм "Шәһәр" тарифында проезднойлар бар. Шәһәр эчендә 20 станция һәм электр поездларының тукталыш пунктлары, аларда югары типтагы платформалар бар, һәм аларның күбесендә җир асты яки җир асты кичүләре бар һәм аларвөлешчә түбә белән ябылып урнаштыру белән 2011 елдан реконструкцияләнгән. Ерак шәһәр торак пунктларыннан һәм микро-районнардан булган пассажирлар, шул исәптән берничә дистә меңләгән зур Юдино һәм Дәрвишләр бистәләре кешеләре, нигездә, шәһәр транспорты буларак көнбатыш, көнчыгыш һәм транзит юнәлешләрен шәһәр транспорты итеп тимер юлларны кулланалар.

Шәһәр яны электр поездлары Казан метросының беренче Үзәк линиясе белән  "Әмәт" станциясендә кисешә, шул ук исемдәге тимер юл вокзалында һәм көньяк курста "Төньяк вокзал" транзит тимер юл-автовокзалында күчеп утыру бүлегенә ия.

## Шәһәр электр поездлары
2013 җәйге универсиада алдыннан Казанның төп вокзалыннан (Казан-Пассажир станциясе) Казан аэропортына Аэроэкспресс хәрәкәтен оештыру турында карар кабул ителә. Аэропортка илтә торган юлны реконструкцияләү һәм электрлаштыру 2011 елның 15 маенда башланган. Aэроэкспресс 2013 елның 22 маенда эшләтеп җибәрелгән. Сименс Десиро “Ласточка” югары тизлекле электр поездлары кулланылган. Аэроэкспресс шулай ук төзелгән арадаш станцияләрдә туктамый. Юл бәясе (200 сум) җәмәгать транспортына караганда шактый югары була.

## Тышкы сылтамалар
* ППК "Содружество" ташучы сайты

## Искәрмәләр

Төркем:Казан транспорты