open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Владимир Отеллин

**Владимир Отеллин**  (6 гыйнвар 1938 ел) — ССРБ һәм Россия галиме-гистологы, Россия медицина фәннәре академиясенең әгъза-корреспонденты (1997), Россия  Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты (2014).

## Биографиясе

1955 елда Курск медицина институтын тәмамлый.

1964 елда академик Павлов исемендәге Беренче Ленинград медицина институтында кандидатлык диссертациясе яклый һәм ассистент булып эшли.

1965нче елдан 1980 елга кадәр И. П. Павлов исемендәге физиология институтында эшли, анда кече гыйльми хезмәткәрдән алып Үзәк нерв системасы морфлогиясе лабораториясенең мөдиренә кадәр юл үтә.

1973 елда докторлык диссертациясе яклый.
## Фәнни эшчәнлеге

Гыйльми тикшеренүләр  темасы — баш миенең нейрон бәйләнешләре төзелмәсе.

1980 елдан — ми эче юлларының медиатор төзелмәсе, нерв тукымасының эмбриональ гистогенезы, нейротрансплантация белән шөгыльләнүче эксперименталь медицина институтының морфология бүлеге җитәкчесе,

350-дән артык фәнни хезмәт авторы һәм автордашы, шул исәптән 11 монографиясе бар.

Үзенең «Нигрострионигральная система» китабы өчен гистология буенча ул Б. И. Лаврентьев исемендәге Россия медицина фәннәре академиясенең премиясенә лаек була. 1995 елдан В. А. Теллин РФФИ, INTAS, РФА Президиумы грантлары хуплавындагы тикшеренүләр белән җитәкчелек итә. Зур фәнни эшчәнлеген ул фәнни-иҗтимагый эшчәнлек белән уңышлы берләштерә. РМФА ИЭМ гыйльми-тикшеренү институтының диссертация советы рәисе, Анатомнар, гистологлар һәм эмбриологлар җәмгыятенең Бөтенрусия идарәсе әгъзасы, «Журнал эволюционной биохимии и физиологии» һәм «Морфология» журналлары мөхәрририяте әгъзасы, Россия табигый фәннәр академиясе әгъзасы,Халыкара ми үсешен өйрәнү буенча җәмгыятьнең, Халыкара базаль ганглийларны өйрәнү буенча җәмгыятьнең, Халыкара невропатологларның мөхбир әгъзасы.

Аның җитәкчелегендә 28 кандидатлык һәм 10 докторлык диссертацияләре яклана

1997 елда Россия медицина фәннәре академиясенең әгъза-корреспонденты итеп сайлана

2014 елда Россия  Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты була

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* РСФСР-ның атказанган фән эшлеклесе (1992)
* Гистология буенча Б. И. Лаврентьев исемендәге Россия медицина фәннәре премиясе (1993)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль Владимира Александровича Отеллина РФА рәсми сайтында
* Биомедицина (РАЭН) (неопр.). raen.1spbgmu.ru. Дата обращения 15 ноября 2019.

Төркем:Россия югары уку йортларын тәмамлаучылар
Төркем:6 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Харьковта туганнар
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Украинада туганнар
Пётр Солтан

**Пётр Семёнович Солтан** (; 1931 елның 29 июне, Молдавия ССР — 2016 елның 15 июле, Кишинёв) — совет һәм Молдова математигы, физика-математика фәннәре докторы, профессор, Молдова Республикасы фәннәр академиясе академигы.

## Тормыш юлы
Пётр Солтан 1931 елның 29 июнендә күп балалы крестьян гаиләсендә туа.

1952 елда Кишинёв педагогия институтын һәм Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетында аспирантураны тәмамлый, анда академик Павел Сергеевич Александров җитәкчелегендә тикшеренүләр үткәрә.

1952—1960 елларда урта мәктәптә укытучы булып эшли.

1961 елда ССРБ фәннәр академиясенең В. А. Стеклов исемендәге Математика институтында кандидатлык диссертациясен яклый. 1974 елда кабарынкы анализ теориясе өлкәсендә физика-математика фәннәре докторы дәрәҗәсе ала һәм Молдавия ССР фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты итеп сайлана.

1974 елдан 1978 елга кадәр Молдавия ССР фәннәр академиясе президиумы әгъзасы була.

1960 елдан — Молдавия дәүләт университетының педагогик эшчәнлеген алып бара, 1973 елдан профессор буларак.

1973 елдан 1991 елга кадәр — Молдавия ССР Дәүләт планы каршындагы планлаштыру институты директоры.

1992 елда Молдавия Республикасы фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы итеп сайлана.

Топология, геометрия һәм математик кибернетика буенча хезмәтләр авторы. «D-кабарынкы теориясе һәм математика кушымталары» фәнни мәктәбенә нигез салучы, теоретик һәм гамәли математика өлкәсендә 100 дән артык фәнни эш, шул исәптән алты монография авторы. Ул 24 доктор һәм 3 физика-математика фәннәре докторы әзерләгән.

2003 елда Румыния академиясенең мактаулы әгъзасы итеп сайлана.

Бабеш-Бойяи университетының (1992), Молдавиянең икътисади белем академиясенең (1998), Кишинёвта урнашкан Тирасполь дәүләт педагогика университетының (2000) мактаулы докторы, Молдованың халыкара бәйсез университеты докторы (1994). Пётр Андрей исемендәге университетның мактаулы профессоры (2001).

Кишинёвның мактаулы гражданы (2014 елның 30 мае).

## Әдәбият

* Gheorghe Rusnac, Valeriu Cozma, Profesorii universităţii de stat din Moldova, Ch. 2001
* *Боголюбов А. Н.* Математики. Механики : Библиогр. справ. — Киев: Наук. думка, 1983. — 639 с.

## Искәрмәләр


Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:2016 елда вафатлар
Төркем:15 июль көнне вафатлар
Төркем:1931 елда туганнар
Төркем:29 июнь көнне туганнар
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Математиклар
Геннадий Фалалеев

**Геннадий Васильевич Фалалеев** (1938 елның 19 июле, Киров өлкәсе — 2003 елның 2 гыйнвары, Мәскәү) — совет һәм Россия инженер-төзүчесе, ССРБ транспорт төзелеше министры урынбасары (1985), «Трансстрой» корпорациясе вице-президенты (1991).

## Тормыш юлы
Геннадий Фалалеев 1938 елның 19 июлендә РСФСРның Киров өлкәсе, Красногорье авылында туган.

1960 елда Хабаровск тимер юл транспорты инженерлары институтын (ХабИИЖТ, хәзер Ерак Көнчыгыш дәүләт аралашу юллары университеты) элемтә юллары инженер-төзүчесе белгечлеге буенча тәмамлый.

ССРБ транспорт төзелеше министрлыгы системасында төрле вазыйфаларда эшләгән: «Абаканстрой-путь» УС СМП-241 мастеры, прорабы (1960—1964), ГОРЕМ-13 баш инженер; «Павлодарстройпуть» УС СМП-197 баш инженер, башлыгы (1964—1971), СМП-513 башлыгы, «Мострансстрой» тресты идарәчесе урынбасары (1971—1974).

1974 елдан 1979 елга кадәр — «Балттрансстрой» тресты идарәчесе. 1979 елда ССРБ Транспорт министрлыгының Үзәк аппаратына Идел буе һәм Көньякның баш Главжелдорстрой башлыгы булып эшкә күчерелә. 1985—1991 елларда — ССРБ транспорт төзелеше министры урынбасары. 1991 елдан 2001 елга кадәр — «Трансстрой» корпорациясе вице-президенты гадәттән тыш хәлләр һәм махсус эшләр идарәсе башлыгы.

Яңа тимер юл линияләрен төзүдә турыдан-туры катнаша, шул исәптән Масис—Нурпус, Иджеван—Раздан, Погромное—Пугачевск, Агрыз—Түгәрәк Күл, Вильнюс-Каунас, Дружинине—Черусти, Калининград һәм башка тимер-юл участокларын электрлаштыруда катнаша.

Чернобыль АЭСдагы авария һәм Әрмәнстанда Спитак җир тетрәү нәтиҗәләрен бетергәндә транспорт объектларын торгызу һәм төзү эшләренә җитәкчелек итә. Кизләр—Карлан-Юрт тимер юлының тиз төзелешен оештыра.

2003 елның 2 гыйнварында вафат була, Мәскәүнең Троекурово зиратында җирләнә.

## Бүләкләр
**Мактаулы исемнәр:**

* Кызыл Байрак Хезмәт ордены;
* Хөрмәт Билгесе ордены;
* Батырлык ордены;
* Дуслык ордены.

* Россиянең Мактаулы төзүчесе;
* Мактаулы транспорт төзүче;
* Мактаулы тимер юлчы;
* РФ транспорт Министрлыгының мактаулы хезмәткәре;
* Дагстанның мактаулы транспорт хезмәткәре;
* Россия Транспорт Академиясе академигы

## Искәрмәләр


## Әдәбият

Төркем:Шәрәфле тимер юлчылар
Төркем:Чернобыль һәлакәтен бетерүчеләр
Төркем:РФ атказанган төзүчеләре
Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары
Төркем:Батырлык ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:2003 елда вафатлар
Төркем:2 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:19 июль көнне туганнар
Төркем:Ерак Көнчыгыш дәүләт аралашу юллары университетын тәмамлаучылар
Александр Мигунов

**Александр Мигунов**  (2 декабрь 1940 ел — 17 август 2016 ел) — философ һәм сәнгать фәне белгече. Фәлсәфә фәннәре докторы (1988), МДУ-ның фәлсәфә факультеты профессоры (1991) һәм эстетика кафедрасы мөдире (2001) МДУ-ның атказанган профессоры (2008).

## Биографиясе
Александр Сергеевич Мигунов Мәскәүдә 1940 елның 2 декабрендә туа.

1970 елда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының фәлсәфә факультетын уңышлы тәмамлый.

Биш елдан соң бу югары уку йортының фәлсәфә факультетында эшли башлый, ә 1976 елда « «Художество образларын комплекслы анализлауның эстетик проблемалары» темасына кандидатлык диссертациясе яклый. 1988 елда «Сәнгать һәм дөньяны аңлап аңлау процессы» темасына докторлык диссертациясе яклый.
1991-1992 елларда Александр Мигунов Мәскәү дәүләт университеты профессоры итеп сайлана. 
2001-2016 еллар арасында Мәскәү дәүләт университеты философия факультетының эстетика кафедрасы мөдире була. 
2008 елда аңа «Мәскәү университетының атказанган профессоры» дигән мактаулы исеме бирелә. 
Фәлсәфә галиме Александр Сергеевич Мигунов 2016 елның 17 августында Мәскәүдә вафат була.

## Хезмәтләре
Александр Мигунов тугыз дистәдән артык фәнни хезмәт авторы һәм автордашы булып тора, шул исәптән ике монография язган; кырык фәлсәфә фәннәре кандидаты исеменә дәгъва итүчегә диссертацияләрен әзерләүдә катнаша һәм биш фәлсәфә фәннәре докторының гыйльми җитәкчесе булып тора. Эстетик модернизм һәм авангардта махсуслашкан, шулай ук сәнгать философиясенең көнүзәк проблемаларын тикшерә, шул исәптән постструктурализм эстетикасын да :

** «Алгоритмическая эстетика» (2010)
** Учебное пособие «Художественный образ. Эстетический анализ. Материалы к спецкурсу» (1980)
** Художественный образ. Эстетический анализ. М., 1980;
** Искусство и процесс познания. М., 1986.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

** 
** Ул Мәскәү дәүләт университеты профессор һәм фән докторы. М. В. Ломоносов: Биографик сүзлекләр / Сост. Ю. а. Гримза, Ильченко в. е., М.: Университеты, 1998, с. 679
* Ул Мәскәү дәүләт университеты профессор һәм фән докторы. М. В. Ломоносов: Биографик сүзлекләр / Сост. Ю. а. Римза, Ильченко в. е., М.: Университеты, 1998, с. Алты йөз җитмеш тугыз

## Сылтамалар

* Мигунов Александр Сергеевич.  Летопись Московского университета, Аналитическая служба МГУ имени М. В. Ломоносова. 30 ноябрь 2019 тикшерелгән.

Төркем:2 декабрь көнне туганнар
Төркем:1940 елда туганнар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:17 август көнне вафатлар
Төркем:2016 елда вафатлар
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Валентин Друсинов

**Валентин Дмитриевич Друсинов** (1947 елның 5 апреле, Брянск, Брянск өлкәсе, ССРБ) — Россия дәүләт һәм сәяси эшлеклесе. IV һәм V чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Собраниесе Дәүләт Думасы депутаты. «Бердәм Россия» партиясе әгъзасы.

## Тормыш юлы
Валентин Друсинов 1947 елның 5 апрелендә Брянскта туа. 1970 елда В. В. Куйбышев исемендәге Мәскәү инженер-төзелеш институтын тәмамлый. 1975 елга кадәр Мәскәү өлкәсенең Протвино шәһәрендәге ЖБИ заводында мастер, цех башлыгы, баш инженер булып эшли. 1974 елда В. П. Чкалов исемендәге Горький исемендәге Горький инженер-төзелеш институтын тәмамлый. 1975 елдан 1983 елга кадәр сәнәгать — транспорт бүлеге мөдире булып эшли, ә 1983 елдан 1987 елга кадәр — Мәскәү өлкәсе КПСС Серпухово шәһәр комитетының беренче секретаре. 1985 елда Мәскәү югары партия мәктәбен тәмамлый.

1988 елда КПССның контроль-ревизия комиссиясе рәисенең беренче урынбасары итеп билгеләнә. 1990—2003 елларда — Ассоциация рәисе, Мособлстройкомитет рәисенең беренче урынбасары, идарә рәисе, «Мотоблстройматериаллар» АҖ генераль директоры. 1992 елда Россия халык хуҗалыгы академиясен һәм академия каршындагы аспирантураны тәмамлый. Икътисад фәннәре кандидаты.

1999 елдан «Ватан» иҗтимагый оешмасы рәисе. 2002 елдан «Бердәм Россия» партиясенең Мәскәү өлкә бүлекчәсе Сәяси советы рәисе. 2003 елда «Бердәм Россия» партиясе исемлекләре буенча дүртенче чакырылыш Россия Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана. 2007 елның 2 декабрендә «Бердәм Россия» партиясе тарафыннан тәкъдим ителгән кандидатлар составында бишенче чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана. Дәүләт Думасында Табигый ресурслар, табигатьтән файдалану һәм экология комитетына керә.

## Бүләкләр

* Дуслык Ордены (2007);
* Россия Федерациясенең атказанган төзүчесе;
* «Мәскәүнең 850 еллыгы истәлегенә» медале;
* Россиянең Мактаулы төзүчесе.

## Закон чыгару эшчәнлеге
2003 елдан 2011 елга кадәр, IV чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты вәкаләтләрен үтәү дәвамында, федераль законнар проектларына 7 закон чыгару инициативасы һәм төзәтмә авторы була.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* На официальном сайте Государственной Думы
* Биография на сайте Брянского землячества
Төркем:РФ атказанган төзүчеләре
Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары
Төркем:Икътисад фәннәре кандидатлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:5 апрель көнне туганнар
Төркем:Югары фирка мәктәбен тәмамлаучылар
Төркем:Мәскәү дәүләт төзелеш университетын тәмамлаучылар
Төркем:Россия Федерациясе Президенты каршындагы Русия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясен тәмамлаучылар
Маркелов

**Маркелов** ― фамилия.
* Денис Маркелов (1982), спортчы (ишүче), юинорлар арасында дөнья чемпионы (1998), Европа чемпионатының көмеш медале иясе (2008).
* Станислав Маркелов (1974—2009), адвокат, Хокук өстенлеге институты президенты.
## Моны да карагыз
* Маркелово, топоним.

Төркем:Фамилияләр
Шарова

**Шарова** ― фамилия.
* Инесса Шарова (1931), энтомолог, экология белгече, биология фәннәре докторы (1974), Мәскәү дәүләт педагогия институты профессоры.
* Луиза Шарова (*[[Луиза Янсуар]]*, 1981), шагыйрь, тәрҗемәче, журналист. 2021 елдан Кариев театры директоры.

Төркем:Фамилияләр
Прохоренко

**Прохоренко** ― фамилия.
* Дмитрий Прохоренко (1906—1977), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1958).
* Пётр Прохоренко (1939―2008), техник фәннәр докторы (1988), профессор (1989), Беларусия Милли Фәннәр Академиясе академигы (2000).
## Моны да карагыз
* Прохоренки, топоним.

Төркем:Фамилияләр
Олешкевич

**Олешкевич** ― фамилия.
* Константин Олешкевич (1873—1937), архитектор.
* Фёдор Олешкевич (1936―2008), медицина фәннәре докторы (1973), профессор (1980), Беларусия Милли Фәннәр Академиясе академигы (2000).
## Моны да карагыз
* Олешково, топоним.

Төркем:Фамилияләр
Элеонора Габриэлян

**Элеонора Цолаковна Габриэлян** (; 1929 елның 22 феврале, Эривань, Әрмән ССР, ССРБ) — совет һәм әрмән ботанигы, югары үсемлекләр систематигы, биология фәннәре докторы, профессор, Әрмәнстан Милли фәннәр Академиясенең Ботаника институтының үсемлекләрне системалау һәм география бүлеге мөдире, Әрмән ботаника җәмгыяте президенты.

## Тормыш юлы
Элеонора Габриэлян 1929 елның 22 февралендә Эривань шәһәрендә туа. Әтисе электрчы, әнисе инглиз теле укытучысы булган.

1946 елда, урта мәктәпне тәмамлап, Ереван дәүләт университетының биология-туфрак факультетына укырга керә.

1948 елда ул Мәскәү дәүләт университетында укый башлый, анда биология факультетына укырга керә.

1952—1955 елларда В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтында аспирантураны тәмамлый һәм «Sorbus L. нәселенең Кавказ вәкилләре» темасына кандидатлык диссертациясен яклый (фәнни җитәкчесе А. Л. Тахтаджян).

1955 елда Әрмәнстанга кайткач, Әрмәнстан ССР Фәннәр академиясенең Ботаника институтына кече фәнни хезмәткәр вазыйфасына керә (1960 елда — өлкән фәнни хезмәткәр, 1986 елда — әйдәп баручы фәнни хезмәткәр).

1974 елда «Көнбатыш Азиядә һәм Гималайда Sorbus L. нәселе» темасына докторлык диссертациясен яклый.

1989 елдан Әрмәнстан Фәннәр академиясенең Ботаника институтының үсемлекләр системасы һәм география бүлеге мөдире. 1993 елда профессор исемен ала.

«Әрмәнстан флорасы» басмасының III, IV, VI—XI том эшкәртмәләре авторы һәм X һәм XI томнары җаваплы мөхәррире. Элеонора Цолаковна Көнбатышның күп кенә ботаниклары белән хезмәттәшлек иткән: профессор Вернер Гройтер белән ул Әрмәнстанның абага төрле флора каталогын эшләгән.

## Бүләкләр

* XII Халыкара ботаника конгрессы медале, Ленинград (1975);
* Әрмән ССР Фәннәр академиясенең мактау грамотасы (1978);
* «Көнбатыш Азиянең һәм Гималайларның миләшләре (Sorbus L.)» монографиясе өчен В. Л. Комаров исемендәге премия (1984);
* XIV Халыкара ботаника конгрессының мактаулы вице-президенты исеме һәм көмеш медале, Берлин (1987);
* Джордж Соросның «Биотөрлелек» стипендиясе (1992);
* Әрмәнстан Табигатьне саклау министрлыгының мактау дипломы һәм алтын медале (2011).

## Сайланма хезмәтләр

* *Габриэлян Э. Ц.* Род *Sorbus* // Флора Армении = Հայաստանի Ֆլորան : в 11 т. / под ред. А. Л. Тахтаджяна. — Ереван : Изд-во АН Арм. ССР, 1958. — Т. 3 : Platanaceae — Crassulaceae. — С. 256—285. — 386 с. — 1500 экз.
* 
* 

## Әдәбият

* 
* 

## Искәрмәләр
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:Ереванда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1929 елда туганнар
Төркем:22 февраль көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Эсфирь Медникова

**Эсфирь Максимовна Медникова** (1920 елның 6 гыйнвары, Мәскәү — 1988 ел, Мәскәү) — совет лингвисты, англистика һәм лексикология өлкәсендә белгеч. Филология фәннәре докторы (1972), профессор (1974).

## Тормыш юлы
Эсфирь Медникова 1920 елның 6 гыйнварында Мордух Мовшевич (Макс Моисеевич) Зинде (1897—1975) һәм Гинда Шимоновна (Семеновна) Зинде (1900 яки 1899—1975) гаиләсендә туа. Балачак елларында күпмедер вакыт Лондонда (1932—1935), анда әтисе сәүдә вәкиле булып хезмәт иткән, һәм Америкада яши. Әтисе 1917 елда Слуцк советының хәрби-революцион саклау бүлеге секретаре була.

Әнисе Мәскәүгә күчкәнче тегүче остаханәсендә укучы була. Гимназиянең дүрт сыйныфын тәмамлаган.

Эфирь Максимовна 1938 елда Фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институтына (ИФЛИ) укырга керә (1941 елда ИФЛИ Мәскәү дәүләт университеты белән тоташтырыла); укырга кергзнче Александр Стояновскида кияүдә була. Аның белән бергә Сергей Лазоның кызы Ада, Мате Залканың кызы Талка, сәяси грамота дәреслеге авторы Я. В. Волин кызы Виктория, Н. С. Лейтес укый. Эсфирь Максимовна инглизчә иркен сөйләшкән һәм тагын бер телне өйрәнү өчен алман бүлегенә керә, әмма бишенче курста инглиз төркеменә күчә һәм гомере буе шунда эшли.

1942 елда Ташкент өлкәсенең Среднечирчикск (хәзерге вакытта Уртачирчикск) районы Кумаул (хәзер Кумовул) авылында әнисе белән эвакуациядә була.

М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаганнан соң МДУ филология факультетының Инглиз теле кафедрасында укыта. Кандидатлык диссертациясе — «Хәзерге инглиз телендә бәя бирү сыйфатлары» (1954), докторлык диссертациясе «Сүзлек составын тикшерү проблемалары һәм ысуллары (хәзерге инглиз теле материалында)» (1972).

Язучы Анатолий Мельников белән кияүдә була. 1946 елның августында кызлары Алинә туа. Тиздән алар аерылышалар.

Әнисе белән бергә Востряковск яһүд зиратына җирләнгән.

## Гаилә

* Абыйсы — Михаил Максович Зинде (1938—2006), инглиз теленнән тәрҗемәче-синхрончы, филология фәннәре кандидаты, Мәскәү чит телләр институты профессоры.
* Кызы — Алина Анатольевна Медникова (1946, Мәскәү), Торонто университетында шәфкать туташы, 2009—2012 елларда «Место встречи — Монреаль» журналы өчен мәкаләләр язган, Канадада яши.

## Төп хезмәтләр

* Александр Иванович Смирницкий. — М.: Издательство МГУ, 1968. — 58 с. — (Замечательные учёные Московского университета.)
* Основы компонентного анализа / О. С. Ахманова, М. М. Глушко, И. В. Гюббенет и др.; под ред. Э. М. Медниковой — М.: Издательство МГУ, 1969. — 98 с.
* Теория перевода и сопоставительный анализ языков / Под ред. Э. М. Медниковой. — М.: Издательство МГУ, 1985. — 143 с.
* Англо-русский словарь глагольных сочетаний / Под общ. руководством Э. М. Медниковой. — М.: Русский язык, 1986. — 634 с.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:СССР тел галимнәре
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:1988 елда вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1920 елда туганнар
Төркем:6 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Баишев

**Баишев**, Баешев ― фамилия.
* Булат Баишев (1927—2012), техник фәннәр кандидаты (1989), профессор (1991), РФ атказанган фән эшлеклесе (1993).
* Таһир Баишев (1886—1974), телләр белгече, төркиятче, филология фәннәре кандидаты.
----
;Баишева
* Миңзәлә Баишева (*[[Миңзәлә Хәлилова]]*, 1963), педагог, шагыйрь. БР атказанган укытучысы (2020).
* Февронья Баишева (1925―2017), хор дирижеры. РСФСРның атказанган (1958), Саха (Якутия) Республикасының халык артисты.

Төркем:Фамилияләр
Виталий Кузнецов (1932)

**Кузнецов Виталий Николаевич** (1932 елның 16 августы, Мәскәү, ССРБ — 2011 елның 30 мае) — совет һәм Россия фәлсәфәчесе, фәлсәфә тарихчысы, фәлсәфә фәннәре докторы, профессор, 1995 елда II дәрәҗә Ломоносов премиясе лауреаты, М. В. Ломоносов исемендәге МДУ атказанган профессоры. 

## Тормыш юлы
Виталий Кузнецов 1932 елның 16 августында Мәскәүдә туа. 1955 елда Мәскәү дәүләт университетының фәлсәфә факультетын, аннары Мәскәү өлкә педагогика институтының фәлсәфә кафедрасында аспирантураны тәмамлый (1958). 1960 елдан МДУ фәлсәфә факультетының чит ил фәлсәфәсе тарихы кафедрасында тикшеренү һәм укыту эшләрен алып бара. 1973 елда «Жан-Поль Сартрның экзистенциализмы» дигән докторлык диссертациясен яклый.

Яңа заманның көнбатыш фәлсәфәсе тарихы буенча махсуслашкан (Бэконнан Фейербахка кадәр), әмма В. Н. Кузнецовның француз фәлсәфәсе тарихына караган эшләре, шулай ук аларга тәкъдим ителә торган курс һәм диплом эшләре темалары, XX гасыр фикер ияләре иҗатын да (француз неотомизмы, француз персонализмы, Бергсон фәлсәфәсе һ. б.) үз эченә ала. 1986 елда чыккан чит ил фәлсәфәсе тарихы буенча уку-укыту әсбапларының яңа сериясенең икенче томында «XVIII гасыр француз Мәгърифәтчелеге фәлсәфәсе» II бүлеге (144—388 битләр) тулысынча Кузнецов тарафыннан язылган. Француз фәлсәфәчеләренең рус тәрҗемәләре басмаларына керү мәкаләләре һәм шәрехләре дә Кузнецов язган.

Алман классик фәлсәфәсе кафедрасының әйдәп баручы белгече, «Алман классик фәлсәфәсе» дәреслеге авторы (1989; 2 нче басма 2003) һәм философия тарихында әлеге чор вәкилләренә багышланган махсус конкурслар (Гегельнең «Рух феноменологиясе», Фихте фәлсәфәсе һ.б.) авторы.

## Иншалар

* 
* 
* 
* 

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Кузнецов, Виталий Николаевич

Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары
Төркем:2011 елда вафатлар
Төркем:30 май көнне вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:1932 елда туганнар
Төркем:16 август көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Калитин

**Калитин** ― фамилия.
* Николай Калитин (1884—1949), физика-математика фәннәре докторы, профессор. РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1948).
----
* Нина Калитина (1926—2018), сәнгать белеме докторы, СПбДУ мактаулы профессоры (2011). Николай Калитинның кызы.
## Моны да карагыз
* Калитиново, топоним.

Төркем:Фамилияләр
Солодов

**Солодов** ― фамилия.
* Владимир Солодов (1982), сәяси фәннәр кандидаты (2007), 2020 елдан Камчатка крае губернаторы.
* Олег Солодов (1965), Латвия эшмәкәре, «Baltijas Mediju Alianse» медия-һолдингы идарәсе рәисе.
## Моны да карагыз
* Солодовка, гидроним.

Төркем:Фамилияләр
Филатов

**Филатов** ― фамилия.
* Леонид Филатов (1946—2003), кино һәм театр актеры, шагыйрь, режиссер, телеалыпбаручы, РФ халык артисты (1995), РФ дәүләт премиясе лауреаты (1996).
* Михаил Филатов (1887—1942), профессор (1929), геолого-минералогия һәм техник фәннәр докторы (1935), РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1940).

Төркем:Фамилияләр
Семён Тюляев

**Семён Иванович Тюляев** (1898 елның 18 августы, Мәскәү — 1993 елның 19 декабре, Мәскәү) — Совет сәнгать белгече, индолог, сәнгать белеме докторы, профессор, Көнчыгыш мәдәниятләре Дәүләт музееның Урта һәм Якын Көнчыгыш бүлеге мөдире, ССРБ Фәннәр академиясенең Азия халыклары институты, ССРБ Мәдәният министрлыгының Сәнгать тарихы институтының чит ил Көнчыгыш һәм Африка сәнгате секторы мөдире, Борынгы Һиндстан, Шри-Ланка сәнгатен өйрәнүче.

## Тормыш юлы
Семён Тюляев Мәскәүдә сәүдәгәрләр гаиләсендә туган. 1927 елда Тюляев Мәскәү көнчыгышны өйрәнү институтының Урта Көнчыгыш факультетын тәмамлый. 1931 елда музей мөдирләре курсларын тәмамлый. 1927—1958 елларда Көнчыгыш мәдәниятләре дәүләт музеенда эшли, 1943 елдан — өлкән фәнни хезмәткәр, 1947—1958 елларда Урта һәм Якын Көнчыгыш бүлеге белән җитәкчелек итә.

1948 елда «Һиндстанның архитектура һәм скульптурасын үстерү чыганаклары һәм борынгы чоры» дигән кандидатлык диссертациясен яклый.

1958—1961 елларда ССРБ Фәннәр академиясенең Азия халыклары институтында эшли. 1961—1993 елларда ССРБ Мәдәният министрлыгының Тарих һәм сәнгать институтының чит ил Көнчыгышы һәм Африка сәнгате секторы мөдире була.

Бер үк вакытта ГИТИСта (1943—1952), МДУда (1948—1956), Тышкы эшләр министрлыгының Югары дипломатик мәктәбендә (1947—1948) укыта.

1963 елда «Һиндстан сәнгате: архитектура, сынлы сәнгать, сәнгать һөнәре борынгыдан бүгенге көнгә кадәр» докторлык диссертациясен яклый.

## Фәнни эшчәнлек
Семён Тюляевның фәнни мәнфәгатьләр өлкәсе — Һиндстан, күбесенчә Борынгы Һиндстан сәнгате.

«Һиндстан сәнгате. Архитектура, сынлы сәнгать, сәнгать һөнәре» (1968) монографиясе совет сәнгатендә һинд сәнгате тарихын борынгы заманнардан бүгенге көнгә кадәр, палеолит сәнгате рәсемнәреннән, Гандхара сәнгате, урта гасыр архитектурасы һәйкәлләреннән, Аджанта сәнгате һәм Һинд миниатюралары язмаларыннан заманча рәсем һәм сәнгать һөнәренә кадәр үз эченә алган беренче эш була.

## Бүләкләр

* РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1958).
* Дж. Неру премиясе (1967).

## Төп хезмәтләр

* Архитектура Индии. М.: Изд-во ВАА, 1939. 100 с.
* Памятники искусства Индии в собраниях музеев СССР. М.: Изогиз, 1956. 125 с.
* Искусство Индии. Альбом / Сост. и вступ. ст. С. Тюляева. М.: Изогиз, 1958. 204 с.
* Государство Гупта // Исторический журнал. 1940. № 8. С. 92-105.
* Археологические открытия в Индии // Исторический журнал. 1941. № 2. С. 7-89.

## Искәрмәләр

Төркем:Сәнгать фәннәре докторлары
Төркем:XX гасыр галимнәре
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:1993 елда вафатлар
Төркем:19 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1898 елда туганнар
Төркем:18 август көнне туганнар
Төркем:Мәскәү көнчыгыш телләре институтын тәмамлаучылар
Төркем:Мәскәү дәүләт университеты укытучылары
Владимир Захаров

**Владимир Захаров** :
* Владимир Захаров (1931—2016), Сахалин өлкә башкарма комитеты рәисе (1979—1985).
* Владимир Захаров (1939—2023), физика-математика фәннәре докторы (1971), СССР ФА академигы (1984).
Николай Пунин

**Николай Николаевич Пунин** (1888 елның 16 (28) ноябре — 1953 елның 21 августы) — Россия һәм совет сәнгать тарихчысы, сәнгать тәнкыйтьчесе.

## Тормыш юлы
Николай Пунин 1888 елның 16 (28) ноябрендә Гельсингфорста (Хельсинки) туган. 1907 елда бистә патша гимназиясен тәмамлаган, Иннокентий Анненскийда укыган. 1907—1914 елларда Петербург университетында юридик, аннары тарих-филология факультетларында укый.

1913 елдан 1916 елга кадәр «Аполлон» журналы хезмәткәре, аның өчен аңа хәтта университет карьерасын калдырырга туры килә.

1913—1934 елларда Рус музеенда эшли, инкыйлабтан соң — Рус музее һәм Дәүләт Эрмитаж каршындагы комиссар.

Владимир Маяковский, Осип Брик һәм Эрнест Шталберг белән бергә «Коммуна сәнгате» газетасының редакция советына керә (1918 елның октябре).

1921 елда «Петроград хәрби оешмасы» эше буенча кулга алына, гаепләүнең исбатланмаган булуы өчен ике айдан азат ителә.

1924 елдан башлап Сәнгать мәдәният институтының (ГИНХУК) гыйльми советы әгъзасы һәм гомуми идеология бүлеге мөдире була.

1927 елда Рус музеенда бүлекне җитәкли һәм сәнгатендә яңа агымнар экспозициясен оештыра.

1934 елда Рус музееннан азат ителә. 1935 елның 24 октябрендә Лев Гумилёв белән бергә «студентларның контрреволюцион террористик төркемендә катнашучы һәм рухландыручы» булып торуда гаепләнә. Шуннан соң Пунинның хатыны Анна Ахматова шунда ук Мәскәүгә чыгып, Борис Пастернак ярдәмендә үтенечен Кремльгә тапшыра ала, шуннан соң Пунин һәм Лев Гумилёв азат ителә.

1939 елда аңа тарих фәннәре кандидаты дәрәҗәсе бирелә. 1942 елдан башлап Рәсем сәнгате, скульптура һәм архитектура институтының Көнбатыш Аурупа сәнгате кафедрасы мөдире, 1944 елдан ЛДУ тарих факультетының гомуми сәнгать тарихы кафедрасы профессоры була. 1944 елда Ленинград рәссамнар берлегенә кабул ителә.

1949 елның 26 августында террористик ниятләрдә, контрреволюцион агитациядә, контрреволюцион оешмада катнашуда гаепләнә. 1950 елның 22 февралендә 10 елга төзәтү-хезмәт лагерьларга хөкем ителә. Тоткынлыкта Минлагның Абезь бүлегендә була, 1953 елның 21 августында шунда вафат була.

1957 елда үлгәннән соң аклана.

## Искәрмәләр

Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:Русия империясе язучылары
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1953 елда вафатлар
Төркем:21 август көнне вафатлар
Төркем:Һелсинкида туганнар
Төркем:1888 елда туганнар
Төркем:28 ноябрь көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Баймурзина

**Баймурзина** ― фамилия.
* Вилә Баймурзина (1953), педагогия фәннәре докторы (1998), профессор (1999).  БР атказанган фән эшлеклесе (2014).
* Гөлнур Баймурзина (1916—1972), педагог,  РСФСР атказанган укытучысы (1963).
----
* Баймурзин

Төркем:Төркемнәр
Мигунов

**Мигунов** ― фамилия.
* Александр Мигунов (1940—2016), фәлсәфә фәннәре докторы (1988), МДУ профессоры (1991).
* Дмитрий Мигунов (1992), спортчы (шорт-трекчы), Европа чемпионы (2014, 2015).

Төркем:Фамилияләр
Николай Шишкин

**Николай Иванович Шишкин** (1840 елның 21 мае — 1906 елның 8 декабре) — рус педагогы һәм галиме, физик һәм математик, фәнни һәм фәлсәфи хезмәтләр авторы, Л. И. Поливанов гимназиясенә нигез салучыларның берсе, Мәскәү университетының приват-доценты.

## Тормыш юлы
Николай Иванович Шишкин 1840 елда Пенза дворяннары гаиләсендә туа, Пенза дворян институтында гимназия курсы уза. Институтны тәмамлагач, Санкт-Петербург университетының физика-математика факультетының табигый бүлегенә укырга керә, аны 1862 елда кандидат дәрәҗәсе белән тәмамлый. Студент елларында Семевский әдәби түгәрәге белән якынлаша, Д. И. Писарев белән таныш була, студентлар дулкыннарында катнаша. Университет курсын тәмамлагач, үзен астрономиягә багышларга була; Пулково обсерваториясендә эшләргә хыяллана, анда керү мөмкинлеген хәрби ведомстводан командировка гына бирә алган. Хәрби хезмәткә алына. Беркадәр вакыт Павловск полкының лейб-гвардиясе юнкеры булып хезмәт итә, әмма полк Польша фетнәсен басуга җибәрелгәч, отставкага чыга.

Астроном булу омтылышы уңышсыз чыкканнан соң, Николай Иванович үзен педагогик эшчәнлеккә багышларга булган. 1864 елда ул Тула ирләр гимназиясендә математика һәм физика укытучысы итеп билгеләнә, ә 1866 елда Мәскәүгә күчеп килә, анда юнкер пехота училищесында укыта. 1868 елда Шишкин шәхси ир-атлар гимназиясенә нигез салучыларның берсе, ә 1873 елда С. А. Арсеньева хатын-кызлар гимназиясенә нигез салучыларның берсе була. 1876 елдан ул шулай ук Эвениус гимназиясендә математика укыткан, анда 1902 елга кадәр эшләгән. 1885 елда Николай Иванович Арсеньева гимназиясе укучысы Ольга Ивановна Москвинага өйләнә.

1880 нче еллар уртасыннан Шишкин Мәскәү психологик җәмгыяте эшчәнлегендә актив катнаша; аның фәнни һәм фәлсәфи мәкаләләре «Фәлсәфә һәм психология мәсьәләләре» журналына урнаштырыла. Бу вакытта ул Мәскәү фәнни һәм фәлсәфи даирәләрендә танылган фигура була.

1895 елның кыш аенда Николай Иванович үпкәләрнең ялкынсынуы белән авырый, бу аның сәламәтлеген өзә. 1906 елның кышында ул кабат үпкә ялкынсынуы белән авырый һәм шул ук елның 8 декабрендә йөрәк тукталышыннан вафат була. Мәскәүдә Алексеевск монастыре зиратында җирләнгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *[[:ru:Лопатин,_Лев_Михайлович|Лопатин Л. М.]]* Физик-идеалист (памяти Н. И. Шишкина) // Вопросы философии и психологии. — М., 1907. — Кн. 89. — 1908. — Кн. 90, 92.
* Глава V. Новейшая революция в естествознании и философский идеализм. 7. Русский «физик-идеалист» // *Ленин В. И.* Материализм и эмпириокритицизм — М.: Политиздат, 1984.
Төркем:Русия империясе фәлсәфәчеләре
Төркем:1906 елда вафатлар
Төркем:8 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1840 елда туганнар
Төркем:21 май көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Математиклар
Төркем:Физиклар
Соболев

**Соболев** ― күп мәгънәле сүз.
; Фамилия
* Виктор Соболев (1915—1915), астроном, астрофизик, СССР Фәннәр академиясе академигы (1981). Социалистик Хезмәт Каһарманы (1985).
* **[[Николай Соболев]]** :
** Николай Соболев (1904―1957), Советлар Союзы Герое (1943).
** Николай Соболев (1919—2007), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).
** Николай Соболев (1921—1996), Советлар Союзы Герое (1944).
; Топоним
* Соболев (Люблин воеводалыгы)
* Соболев (Мазовия воеводалыгы)
* Соболев (Түбән Силезия воеводалыгы)

## Моны да карагыз
* (2836) Соболев, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Перепёлкин

**Перепёлкин** ― фамилия.
* Евгений Перепёлкин (1906—1938), астроном. 
* Савватий (Перепёлкин) (1968), православие дине эшлеклесе, Ванино һәм Переяслав епискобы.
* Юрий Перепёлкин, египтолог.

Төркем:Фамилияләр
Виталий Кузнецов

**Виталий Кузнецов** :
* Виталий Кузнецов (1932—2011), фәлсәфә фәннәре докторы, МДУ атказанган профессоры.
* Виталий Кузнецов (1942), самбо буенча СССР, Европа, дөнья чемпионы.
Виктор Козлов

**Виктор Петрович Козлов** (, Донецк, Украина ССР, СССР) - Совет һәм Россия хәрби эшлеклесе, авиация генерал-полковнигы, хәрби , профессор. Юрий Гагарин исемендәге һава көчләре академиясе җитәкчесе (1996 - 2002). СССР Кораллы Көчләренең мактаулы белгече (1990). Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе лауреаты (2012).

## Биография
1941 елның 26 декабрендә Украина ССРның Донецк шәһәрендә туган.

1958-1963 елларда Оренбург югары хәрби авиациясенең Кызыл байрак пилот мәктәбендә укыган, аны мактау билгесе белән тәмамлаган. 1971 елда ул Юрий Гагарин исемендәге һава көчләре академиясен тәмамлый. 1984 елда ул СССР К.Е. Ворошилов исемендәге Кораллы Көчләренең Генераль штабының Хәрби академиясен тәмамлый  .

1963-1968 елларда ул СССР һава көчләренең берәмлекләрендә актив армиядә хезмәт итә, 277-нче Бомбер авиация полкының пилоты һәм өлкән пилоты булып эшли. Германиядәге Совет Көчләре төркеменең 16-нчы һава армиясенең 132-нче Бомбер авиация дивизиясе составында тора  .

1971 елдан 1982 елга кадәр В.П.Козлов авиация полкына һәм 132 нче бомбардировщик авиация дивизиясенә боерык бирүсе була, ягъни командир. 1982 елдан 1984 елга кадәр - 4 нче Кызыл Байрак һава көчләренең командир урынбасары. 1986 елдан 1989 елга кадәр ул авиация корпусы белән идарә итә. 1989 - 1991 елларда - Югары Команданың 24 нче махсус һава көчләренең командирының беренче урынбасары. 1991 елдан 1992 елга кадәр - Ливия һава көчләре җитәкчеснең киңәшчесе була   .

1992 елдан 1994 елга кадәр В.П. Козлов командирның беренче урынбасары, ә 1994 - 1997 елларда - 1 нче Кызыл Байрак һава армиясе җитәкчесе була . Ул диссертацияне хәрби фәннәр кандидаты дәрәҗәсе өчен яклады һәм аңа профессор дәрәҗәсе бирелде   .

## Бүләкләре

* Хәрби хезмәт ордены
* "СССР Кораллы Көчләрендә Ватанга хезмәт итү" ордены, III дәрәҗә
* СССР Кораллы Көчләренең мактаулы белгече (1990)  
* Космик эшчәнлек өлкәсендә Юрий Гагарин исемендәге Россия Федерациясе Хөкүмәтенең премиясе (2012 - "Хәрби Көчләр үсешенә зур өлеш керткән өчен") 

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Авиационная энциклопедия в лицах : отечественная военная и гражданская авиация / гл. ред.: Виктор Потиевский. - Изд. 2-е, испр. и доп. - Москва : БАРС, 2008. — 1006 с. — ISBN 978-5-85914-085-5
* Военачальники российской армии: Библиогр. справочник / Павел Газукин. -  : Панорама, 2001. — 192 с. — ISBN 5-94420-003-0
Төркем:РФ генштабы хәрби академиясен тәмамлаучылар
Төркем:Хәрби һава академиясен тәмамлаучылар
Төркем:РФ хөкүмәте премиясе лауреатлары
Төркем:«Ватанга ССРБ Кораллы Көчләрендә хезмәте өчен» III дәрәҗә ордены кавалерлары
Төркем:Хәрби казанышлар өчен ордены (РФ) кавалерлары
Төркем:Донецкида туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:26 декабрь көнне туганнар
Сергей Бодров

**Сергей Бодров** :
* Сергей Бодров  (1948), кинорежиссёр, сценарист, продюсер, язучы, журналист. РФ Дәүләт премиясе лауреаты (1998).
* Сергей Бодров  (1971—2002), киноактёр, кинорежиссёр, сәнгать белеме кандидаты, РФ Дәүләт премиясе лауреаты (1997).
Көчәюче субретиналь фиброз һәм увеит синдромы

**Көчәюче субретиналь фиброз һәм увеит синдромы** — гадәттә  еш миопияле яшь хатын-кызларны зарарлаучы идиопатияле хроник ике яклы сирәк  чир.

**1.  ** Әкренләп  бер күз күрүе томанлану белән билгеләнә, ләкин вакыт  белән барыш гадәттә ике яклы була.

2.     Билгеләре

•      Аз чагылган алгы увеит һәм витреит.

•      Арткы котыпта һәм урта перифериядә пычрак-сары  калкулыкларга кушылучы сары төстәге тонык субретиналь чыганаклар (рәс.  14.58а).

•   Әкренләп таралган субретиналь фиброз  өлкәләре ясалу (рәс. 14.58б).

**3.  ** ФАГ хориоидея һәм челтәркатлау тамырларының гадәти тулуын,  башлангыч фазада тимгелле гиперфлюоресценция һәм «тәрәзәсыман» кимчелекләрен  һәм соңгы фазада чыганаклар кырые буенча гиперфлюоресценцияне ачыклый.

**4.  ** ЭРГ. Күрсәткечләр кими ала.

**5.  ** СЯКЧ  дәвалау уңай нәтиҗә бирә ала. Җөйләнү башланса стероидларны  системалы куллану нәтиҗәле түгел, ләкин кабатлану, ХТ һәм КМШ-не дәвалау өчен  дәлил була ала.

**6.   ** Фараз. Еш кабатланулар һәм күрү буенча тисәре фараз белән  дәвамлы барыш.

**7.   ** Дифференциаль диагностика. Чирнең соңгы стадияләре «шуышучы» хориоидопатия һәм  дисциформалы ЯБМД белән охшаш күренешкә ия.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Күпсанлы кабатланучы ак нокталар синдромы

**Күпсанлы кабатланучы ак нокталар синдромы**  — күбесенчә 20-40 яшьтәге кешеләрдә, күбесенчә хатын-кызларда үсеш алучы  үзлегеннән бетүче идиопатияле, гадәттә берьяклы сирәк чир. 30% авыруда чиргә  кадәр гриппсыман халәт була. Әлеге халәт бер чирнең колачын сукыр тапның  идиопатияле кискен зураюы, кискен зональ оккультлы ретинопатия һәм кискен  макуляр нейроретинопатия белән бергә тәшкил итә ала (алга таба кара).

NB Күпсанлы кабатланучы ак нокталар  синдромы сирәк булса да, ләкин дифференциаль диагностика ягыннан мөһим халәт,  чөнки бик чагылмаган үзгәрешләрне үткәреп ялгыш җитдирәк диагноз куеп була  (мәсәлән, ретробульбар неврит).

1.    Кинәт  күрү начарлану яки параүзәктәге скотома белән кайвакыт гадәттә күрү кырының  чигә яртысында фотопсияләр белән билгеләнә.

2.      Билгеләре

•     Бераз афферент бәбәк кимчелеге.

•     Чагылмаган витреит.

•     Арткы котыпта һәм урта перифериядә урнашкан  челтәркатлауның тышкы катламнары һәм эчке хориоидея дәрәҗәсендә күпсанлы, бик  вак, тонык ак нокталар (рәс. 14.59а).

•     Макула җәлеп ителми, ләкин бөртекле күренешкә ия, шуңа  күрә фовеаль рефлекс үзгәргән яки юк.

•      Диск шешү һәм физиологик сукыр тапның зураюы.

•       Берничә ай дәвамында  нокталар һәм диск шешү юк була, ә үзәк күрү гадәти яки гадәти диярлек  дәрәҗәгә кире кайта. Фовеада бөртеклелек кала ала (рәс. 14.59б), ә сукыр тап  киңәюе озагракка кадәр саклана ала. 

3.     ФАГ нокталы гиперфлюоресценцияне ачыклый, кайвакыт тәлгәш  яки такыя кебек (рәс. 14.59в).

4.     ЯИА клиник яктан һәм ФАГ караганда күбрәк гипофлюоресцентлы  нокталар ачыклый (рәс. 14.59г). ЯИА һәм ФАГ билгеләнгән перфузия бозылуының  перипапилляр өлкәсе сукыр тап киңәюен аңлата.

5.     ЭРГ а-дулкын амплитудасы кимүен билгели, ул берничә атнадан  соң нормага кайта.

6.      Фараз бик әйбәт;  дәвалау кирәкми. Чир озак бармый һәм берничә атнадан соң күрү симптомнары югалып  тәмамлана, тик фотопсияләр кайвакыт кала ала. Кабатланулар 10% очракта очрый,  хориоретиналь җөйләнү яки ХТ бик сирәк үсеш ала.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Сукыр тапның идиопатияле кискен зураю синдромы

**Сукыр тапның идиопатияле кискен зураю синдромы** —  мөгаен, гомернең 3-6 дистәсендә хатын-кызларны гына зарарлаучы сирәк халәт.  Бу синдром күпсанлы кабатланучы ак нокталар синдромы белән күп уртаклыкка ия  һәм, бәлки, бу чирнең башка формасыннан гыйбарәт.  Бу синдром беренче тапкыр яшь авыруларда  сукыр тап зураю һәм фотопсияләр белән билгеләнгән нейроофтальмологик халәт  буларак тасвирланган. Ләкин соңгы тикшерүләр сукыр тап зураюның ретиналь  табигатен күрсәтте.

1.   Фотопсия  һәм күрү начарлану белән билгеләнә, аны күз мигрене яки күрү нервы невриты дип ялгыш  исәпләү мөмкин. Кайвакыт фотопсияләр күрү начарлануга берничә атна алдан  билгеләнә.

2.     Билгеләре

•      Күрү үткенлеге гадәти яки кимегән.

•      Афферент бәбәк кимчелеге мөмкин. 

•   Текә кырлар белән сукыр тапның төрле  зурлыкта зураюы, бу күрү нервы дискы тирәли чыганаклар туплану турында  аңлата.

•     Дискның бераз шешүе яки кызаруы белән перипапилляр  тутлы үзгәрешләр 50% очракта очрый.

3.   ФАГ КНД соңлаган үтеп  чыгуын ачыклый.

4.   Фараз уңай. КҮ үзлегеннән  яхшыра, тик сукыр тапның зураюы кала ала. Кабатланулар шул ук яки икенче  күздә була ала.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Факоген увеит

**Факоген увеитның**  кабызу ысулы җәрәхәт яки ясмык матдәләрен тулысынча алып бетермәгәндә ясмык  капсуласы ертылганда чыккан ясмык аксымнарына иммун җавап санала (рәс.  14.62).

## Факоанафилактик эндофтальмит
**1.   ** Капсула  ертылудан берничә көн яки атнадан соң үсеш алучы кинәт күрү начарлану һәм  авырту белән билгеләнә (бактериаль эндофтальмит белән чагыштырганда  көчсезрәк). 

2.     Билгеләре

•      Төрле дәрәҗә  авырлыгында гранулематозлы алгы увеит.

•       КЭБ еш югары.

•       Арткы бүлек җәлеп  ителми.

**3.    ** Дифференциаль диагностиканы бактериаль эндофтальмит белән үткәрәләр, шикле  очракларда пыяласыман җисем биопсиясен башкаралар.

**4.    ** Дәвалау. Ясмык матдәләрен тулысынча алып бетерү белән бергә  киеренке стероидлы терапия.

## Факоген гранулематоз булмаган увеит
**1.   ** Билгеләре. Алгы увеитның клиник күренешләре авырлыгы кимрәк һәм  факоанафилактик эндофтальмит белән чагыштырганда ешрак хроник холыкка ия.  Капсула ертылудан 2-3 атнадан соң үсеш ала.

**2.    ** Дифференциаль диагностиканы сүлпән баручы бактериаль эндофтальмит, симпатик  офтальмия һәм ИОЛ-чыгарган ялкынсыну белән үткәрергә кирәк.

**3.    ** Җиңел очракларда дәвалау тамчыдагы кортикостероидлар белән чикләнә,  бик чагылган ялкынсынуда системалы һәм парабульбар билгеләү кирәк була.

Шулай ук калган ясмык матдәсен алу кирәк  булырга мөмкин.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Тутлы кискен эпителиит

**Тутлы кискен эпителиит** яки **Крилл чире** — үзлегеннән бетүче, макуляр  өлкәдә тутлы эпителийның идиопатияле ялкынсынулы сирәк халәте. Чир гадәттә  яшьләрне зарарлый. Дәвалау булмауга карамастан, фараз бик уңай. 75% очракта  зарарлану берьяклы.

1.   Кинәт  үзәк күрү начарлану белән билгеләнә, кайвакыт метаморфопсияләр белән бергә бара.

2.   Билгеләре

•       Күз эчендә ялкынсыну  булмау.

•       ЧТЭ дәрәҗәсендә  гипопигментланган саргылт ореол белән көрән яки соры төстәге көчкә күренгән  берничә зур булмаган аерым тупламалар белән тоныкланган фовеаль рефлекс (рәс.  14.63а).

•       Бу үзгәрешләр  симптомнар барлыкка килгәч 1-2 атнадан соң билгеләнә. Күрү начарлану  офтальмоскопия күренешенә тәңгәл түгел. 

•   6-12 атнадан соң күз төбендәге чыганаклар  юк була һәм күрү кире кайта, тик фовеада тутның калдык кисәкчәләре кала ала.  Кабатланулар хас түгел.
3.   ФАГ үтеп чыгусыз гипофлюоресцентлы үзәк белән («кәрәз»  сыман) (рәс. 14.63б) зур булмаган гиперфлюоресцентлы нокталар ачыклый яки  үзгәрешләр булмаска мөмкин.

4.   ЭОГ бераз үзгәрә.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Идиопатияле кискен макулопатия

**Идиопатияле кискен макулопатия** — үзлегеннән бетүче һәм  гадәттә яшь кешеләрне зарарлаучы бик сирәк халәт. Барыш еш берьяклы һәм КРЧ  кичергәннән соң үсеш алырга мөмкин.

**1.   ** Бер  яклы кинәт һәм чагылган күрү начарлану белән һәм үзәктәге скотома ясалу белән билгеләнә. 

2.      Билгеләре

•      Макулада нейросенсорлы челтәркатлауның дөрес булмаган  чикләре белән кубарылу (рәс. 14.65а).

•      Кубарылу астында еш ЧПЭ дәрәҗәсендә зурлыгы буенча  кимрәк соры субретиналь калынаю билгеләнә.

•      Ирит папиллит һәм бераз витреит мөмкин.

•       Берничә атна  дәвамында экссудатив үзгәрешләр күрү тулысынча диярлек кайту белән бетә.  ЧТЭ-да «үгез күзе» төрендәге атрофияле үзгәрешләр кала ала, алар куркыныч  түгел.

3.      ФАГ

•      Башлангыч фазада нейросенсорлы кубарылу астында  минималь субретиналь гипо- һәм гиперфлюоресценцияне ачыклыйлар (рәс. 14.65б).

•      Урта веноз фазада гиперфлюоресценциянең ике дәрәҗәсен  ачыклыйлар: берсесе субретиналь калынаюның ЧТЭ дәрәҗәсендә буялу белән,  икенчесе — челтәркатлау астында буяу туплануы белән бәйле (рәс. 14.65в).

•      Соңгы фазада нейросенсорлы кубарылуның тулы буялуы була  (рәс. 14.65г).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Шишкин

**Шишкин** ― фамилия.
* Иван Шишкин (1832—1898), рәссам, гравюра, литография һәм офорт остасы, академик, профессор.
* Николай Шишкин (1840—1906), педагог, Мәскәү университетының приват-доценты.

## Моны да карагыз
* (3558) Шишкин, астероид.

## Шулай ук карагыз
* **[[Шишков]]**

Төркем:Фамилияләр
Кискен мультифокаль ретинит

**Кискен мультифокаль ретинит** — яшь яки уртача яшьтәге  сәламәт кешеләрне зарарлаучы бик сирәк, еш ике яклы үзе чикләнүче чир.  Гадәттә күрү симптомнары барлыкка килгәнче 1-2 атна чир алдыннан гриппсыман  халәт була ала. Кискен мультифокаль ретинит «мәчеләр тырмалау» чиренең гадәти  булмаган күренеше була ала дип уйланыла.

1.    Кинәт  үсеш алучы бераз күрү начарлану белән билгеләнә.

2.      Билгеләре

•      Ике яклы экватордан артка күпсанлы ретинит урыннары  (рәс. 14.66).

•      Бераз витреит һәм диск шешүен еш күзәтәләр.

•      Кайбер очракларда «макуляр йолдыз» күренеше була.

•      Кайбер авыруларда челтәркатлауның үзәк артериясенең зур  булмаган тармагы томалануы барлыкка килә.

•      2-4 атнадан соң күз төбендә үзгәрешләр юк була һәм күрү  кире кайта.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Идиопатияле ялгыз хориоидит

**Идиопатияле ялгыз  хориоидит** — ачыклауда авырлыкларга китерә алган аерым нозологик форма, чөнки  башка чирләргә охшаш.

**1.    ** Бераз  күрү кимү һәм йөзеп йөрүче томанланулар белән билгеләнә. 

2.       Билгеләре

•      Чирнең кискен фазасында витреит.

•      Экватордан артка хориоидеяның төгәлсез кырыйлар белән  чикләнгән тонык-сары төстәге күтәренке ясалу.

•      Ясалу субретиналь сыекча туплану һәм «макуляр йолдыз»  күренеше белән бергә бара ала.

•      Ялкынсыну бетә барганда чыганак чикләре төгәлләнә,  субретиналь сыекча һәм экссудат резорбцияләнә (рәс. 14.67).

•      Сирәгрәк күренешләре — челтәркатлау тамырлары киңәю һәм  фокаль ретиналь кан савулар.

NB Чыганаклар гадәттә зур түгел, шуңа УТТ  файдасы аз.

**3.   ** Күрүгә  янаучы актив чыганак дәвалавын системалы билгеләнгән кортикостероидлар белән  башкаралар.  Актив булмаган чыганаклар  тотрыклы кала яки дәвалаусыз үткәрәләр.

**4.   ** Дифференциаль диагностиканы ялкынсынулы чыганаклар (саркоидоз, туберкулез, төерле  арткы склерит һәм сифилис) һәм тутсыз шешләр (тутсыз меланома, метастазлар  һәм хориоидеяның чикләнгән гемангиомасы) белән үткәрәләр.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Идиопатияле ретиналь васкулит, аневризма һәм нейроретинит синдромы

**Идиопатияле ретиналь васкулит, аневризма һәм  нейроретинит синдромы** — күбесенчә яшь хатын-кызларны зарарлаучы сирәк чир.

1.    Билгеләре

•      Күпсанлы, бәйләнгән төенчекләргә охшаган, сыекчаны  үткәрүче, аневризмасыман киңәюләр, челтәркатлауның артериолалары буенча  урнаша, бу макуляр шешүгә һәм экссудатлар утырмасына китерә  (рәс. 14.70).

•      Нейроретинит.

•      Перифериядә киң колачлы перфузиясез өлкәләр.

•    Аневризмалар саны арта ала, аннары  үзлегеннән юк була ала.

2.   Дәвалау. Лазерлы коагуляция шактый периферия ишемиясендә һәм  челтәркатлау тамырлануында максатчан.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары