Имәнсәр яушаны

**Имәнсәр яушаны** (лат. Veronica chamaedrys) - күпьеллык үләнчел үсемлек, Вероника токымы (Veronica) Подорожниклар (Plantaginaceae) гаиләсенә керә.

## Таралыш һәм экология
Көнбатыш Европа: Урта диңгез утрауларыннан тыш барлык илләр дә Пиреней ярымутравының көньягында, Исландиядә - шырпы; элекке СССР территориясе: көньяк дала Украинадан, дала Кавказыннан, түбәнге Доннан һәм аскы Иделдән (Волгоградтан көньяктарак) тыш, шулай ук төньяк-көнчыгышның кайбер районнарыннан тыш, Идел артында көньяк чиге линия буйлап бара: Эльтон - Оренбург - Орск күле - Костанай - Тара, Көнбатыш Себердә Обь елгасының сулъяк ярында һәм Поляр түгәрәгенә барып җитә, аннары көнчыгышка таба акрынлап урман полосасының көньягына таба авышып бара; Азия: Төркия, Кытай (Джунгария); Төньяк Америка: АКШ һәм Канада, континентның төньяк-көнчыгышына Принц провинциясеннән Онтариога, Нью-Джерси һәм Огайога кадәр кертелгән.

Ачык урманнарда, урман кырыйларында, куаклар арасында, урман аланнарында, бакчаларда һәм кырларда, субальп болыннарында үсә; Кавказдагы диңгез өсте тигезлегеннән 2500 м га кадәр биеклектә.

## Ботаник тасвирлама

Тамыр нечкә, ботаклы, шуышучан. 10-45 (50) см биеклектә, төрле тармакларда чиратлашып торган йомшак буынтыклы ике рәт төкчәләре булган, калган өлешләре ялангач, нигезе өстендә күтәрелә яки җәелә һәм кыскара.

Озын күкәй йөзә торган, буе 1,5-3 см, иңе 1-2 см, иңе 1-2 см булган түгәрәк-күкәй формасындагы яфраклы, түшәмгә кадәр сирәк кенә кырылган, йомык, йомык, йомык, йомык өлешләргә бүленгән яссы, йомры яфраклы. Аскы яфраклар кыска сабаклы, калганнары утыручылар.

Ике-дүрт югары яфрак куенында, озынлыгы 2-20 см булган җирәнгеч, көпшәк, өлгер, аз чәчәкле. Чәчәкләр - ланцет яки озынча, кыскасы яки касәләргә һәм чәчәкләргә тигез. Аскы чәчәкләрнең чәчәкләре чәчәклеләрдән һәм чынаяклардан озынрак, җимешләре туры була. Дүрт почмаклы, азмы-күпме шешенгән, ланцет өлешләре булган, венчиктан ике тапкырга кыскарак; диаметры 10-15 мм булган, өч киң, почковлы яки түгәрәк өлешле һәм бер күкәй-озынча, җете зәңгәр, кайчакта ак тамчылы, караңгы төстәге тамырлы, кайвакыт ак аскы калаклы һәм алсу төстә. Озынлыгы 2,5-3 мм булган, киңлеге 3,5-4 мм булган, өч кырлы-киртләчле, бераз төшереп калдырылган яки төкле, керфек читләре буйлап бер ярым-ике тапкырга кыскарак, өчпочмаклы калаклы, башлы, очында сай сызылмалы; орлыклары күп санлы, яссы, озынлыгы 1 мм чамасы, киңлеге 1 мм дан бераз кечерәк, күкәй сыман, шома.

## Мәгънәсе һәм алардан файдалану
Себердә һәм Ерак Көнчыгышта бакыр кебек бәяләнә. Дәвалау чарасы сыйфатында мәдәниятне авырулар вакытында кулланалар: сулыш органнары, аерым алганда, югары сулыш юллары; - бавыр авырулары һәм үт куыгы; -бөер һәм сидек куыгы; -эч (эчәклек), ЖКТ. Чәчәкле үләннәр йөрәк эшен һәм ЖКТ эшчәнлеген нормальләштерә, йөткергәндә һәм салкын тигәндә, баш авыртуын киметә. Мәдәният түбәндәгеләр сыйфатында кулланыла:

-кан җитештерүче матдә, әгәр тышкы һәм эчке кан китүләр диагностикаланган булса; -сидек микстурасы; -кимегәндә һәм тонусны күтәрә торган организм

- климактерик тайпылышлар булганда; - тире гөмбәсе авыруларында тышкы чара, шул исәптән алтын, экз, диатез, җенес органнары тешләрен дә кертеп.

Үләннән яки компресслардан парклар бәрелгән һәм җәрәхәтләнгән урыннарга куялар. Ангиннар һәм лайлалы тышча авырулары вакытында авызның һәм бугазның чәнечкеле очын табачаклар. Чәчәкләр һәм яфраклар, лачын барлыкка килгәнче, шарлар ясап, төрле хокук бозулар вакытында тирегә сеңдерәләр, ә отварларны үсемлек мае белән бутыйлар һәм проблемалы урыннарны майлыйлар. Хайваннарда канлы сидек барлыкка килгәндә, аларга дару вероникасыннан отварлар эчәргә бирәләр.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Чыганаклар
Флора СССР = Flora URSS : в 30 т. / начато при рук. и под гл. ред. В. Л. Комарова. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1955. — Т. 22 / ред. тома Б. К. Шишкин, Е. Г. Бобров. — С. 430—432. — 861 с. — 3000 экз.

Электронный фонд словарей 
Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр
Төркем:Бака яфрагысыманнар
Төркем:Ауразия флорасы
Төркем:Төньяк Америка флорасы