open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тамара Волынкина

**Волынка Тамара Александровна** (16 июнь Бер мең тугыз йөз кырык сигез) — совет һәм русия театр актеры, режиссер, Россия Федерациясенең халык артисты, 2015 елга кадәр Мурманск өлкә курчак театрының баш режиссеры

## Биографиясе
Тамара Александровна Волынкина 1948 елның 16 июнендә Красноярск краеның Әчинск шәһәрендә туган.

Ленинград театр, музыка һәм кинематография институтын тәмамлый, (курчак театры артистлары кафедрасы, РСФСРның атказанган артисты Л.А. Головко курсы, 1970).

Моннан соң үзенең актерлык эшчәнлеген башлый һәм үзен озак елларга  Мурманск курчак театры белән бәйли.  Күп рольләр башкара.

Бөтенрусия һәм халыкара фестивальләрдә катнаша (Тверь, Архангельск, Вологда, Иваново, Санкт-Петербург).

1992 елдан 2015 елга кадәр Мурманск өлкә курчак театрының баш режиссеры булып эшли, эшне җайга сала..

2001 елдан — Россия Федерациясе Театр эшлеклеләре берлегенең Мурманск төбәк бүлекчәсе рәисе.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Россия Федерациясенең халык артисты (24.03.2006).
* РСФСРның атказанган артисты (01.02.1983).

## Театрдагы эшләре
**Мурманск өлкә курчак театры — театр эшчәнлеге**

** Министр Нежных Чувств («Голый король»)
** Бармалей («Айболит»)
** Буратино («Золотой ключик»)
** Старуха Шапокляк («Мы играем в Чебурашку»)
** Якоб («Карлик Нос»)
** Ева («Божественная комедия»)

**Мурманск өлкә курчак театры — постановка эшләре**

* «Забыть Герострата»
* «Вторая смерть Жанны д'Арк»
* «Кто устроили балаган?»
* «Сказки в ладошку»
* «Крылья Дюймовочка» (Югославиянең Суботица шәһәрендә балалар театрының халыкара фестивалендә җиңүче, 2003)

## Фильмографиясе
Тамара Волынкинаның кинода бер эше бар:

* 2004 — Конвой PQ-17 (телесериал), актриса Полина.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Тамара Волынка 

Төркем:16 июнь көнне туганнар
Төркем:1948 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:ССРБ актерлары
Төркем:Россия актерлары
Төркем:XX гасыр актерлары
Төркем:XXI гасыр актерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча режиссёрлар
Төркем:ССРБ режиссёрлары
Төркем:Россия режиссёрлары
Төркем:РСФСР атказанган артистлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Россиянең халык артистлары
Төркем:Россиядә туганнар
Эллен Нийт

**Эллен Пээтеровна Нийт** (, кыз фамилиясе Эллен Хиоб фамилиясе, 13 июль 1928, Таллин  — 30 май 2016, Таллин) — эстон язучысы  һәм тәрҗемәче. Эстон ССР-ның атказанган язучысы (1977)

## Биографиясе

Эллен Нийт 1928 елның 13 июлендә Таллинн шәһәрендә эшче гаиләсендә туган.

1938—1943 елларда Эллен Нийт Таллиннда, Тапады яши, 

1943—1947 елларда Таллиннда 4-се урта мәктәбендә укый.

Тарту университетының эстон теле һәм әдәбияты факультетын тәмамлаган (1952), эстон балалар әдәбияты бүлегендә аспирантурада укый (1952—1956).

1956 елдан 1961 елга кадәр — Таллин язучылар берлегенең шигърият буенча консультанты, 1961—1963 елларда эстон телевидениесе штаттан тыш мөхәррире.

1963 елдан Эллен Нийт азат язучы. 

Эстон ССР-ның Юхан Смуула исемендәге әдәби премия лауреаты (1971, 1978).

Филология фәннәре кандидаты (1985)

Рус язучылары Есенин, Чуковский әсәрләрен, фин шагыйрләрен, Шандор Петёфиның120-нән артык шигырен тәрҗемә итә.

Беренче никахы (1949—1958) Хелдур Нийт белән. 1958 елдан язучы Яан Кросс белән никахта тора (1920—2007). Дүрт баласы бар.

2016 елның 30 маенда вафат була. Рахумяэ зиратында җирләнгән.

## Библиографик чыганак

* Умелый маляр
* Нийт, Эллен Пээтеровна. Просодические характеристики диалектов эстонского побережья  и структура Балтийского просодического ареала (диссертация) Таллин, 1985. - 180 с.

## Әсәрләре
Maa on täis leidmist (1960) 

"Земля полна находок" Linnuvoolija (1970)

Oma olemine, turteltulemine (1979)

Karud saavad aru (1972) 

Krõlliraamat (1979) 

"Вымышленный": Стихи / Пер. с эчт. Ю.Мориц Tere, tere lambatall! (1993) 

Veel ja veel Krõlliga maal ja veel (2002) 

Taeva võti (2014) 

Проза Kuidas Krõll tahtis põrandat pesta (1993) 

"Как Крыль хотел пол помыть" Krõlli värviraamat (1994) 

"Раскраска Крыля" Krõll ja igasugused hääled (1994) 

"Крыль и разные голоса" Krõlli pannkoogitegu (1999) 

"Как Крыль блины готовил" Pille-Riini lood (1963) 

"Рассказы о Пилле-Рийн" "Jutt jänesepojast, kes ei tahtnud magama jääda" (1967) 

"Сказка про зайчонка, который не хотел спать"

## Сылтамалар

* Нит Эллен Пэтерсон
* Нит Эллен Пэтерсон. Просодическая характеристики диалектов эстонски побережья
* Эллен Нит

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Нийт, Эллен Пээтеровна // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962—1978.
Төркем:13 июль көнне туганнар
Төркем:1928 елда туганнар
Төркем:30 май көнне вафатлар
Төркем:2016 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Таллиннда вафатлар
Төркем:Эстониядә туганнар
Юдит Варга

**Юдит Варга** (; 1980 елның 10 сентябре, Мишкольц, Маҗарстан) — Маҗарстан сәясәтчесе һәм юрист. Фидес партиясе әгъзасы. 2019 елның 12 июленнән юстиция министры. 2018—2019 елларда Маҗарстан премьеры офисында Европа берлеге эшләре буенча Маҗарстан Дәүләт секретаре.

## Тормыш юлы
Юдит Варга 1980 елның 10 сентябрендә Мишкольцта туа.

1993—1999 елларда Мишкольцта  укый. 1999—2004 елларда  юридик факультетында укый, 2002—2004 елларда республика стипендиясен ала. 2003 елда  Erasmus студентлар инициативасы стипендиясен ала. 2001—2004 елларда Икенче дивизион лиганың (NB I. B) университетның баскетбол командасы капитаны була. 2004 елда Мишкольц университетын тәмамлый (summa cum laude). 2005—2009 елларда Будапешт университетының концерт төркеме әгъзасы була. 2009 елда адвокат өчен квалификация имтиханы тапшыра.

2004 елның сентябреннән 2005 елның октябренә кадәр — Будапештта  юридик фирмасында, 2005 елның ноябреннән 2006 елның августына кадәр — Будапештта , 2006 елның сентябреннән 2009 елның августына кадәр — Будапешт төбәк судында һәм Пештның үзәк район судында стажировка уза. 2009 елның августыннан Европа парламенты депутатының сәяси киңәшчесе булып эшли: Янош Адерны 2012 елның маенда Маҗарстан Президенты итеп сайланганчы аның офисында, аннары 2014 елның маена кадәр  офисында, аннары Дьердь Хелвеньи офисында эшли.

2018 елның 22 маенда премьер-министр офисында Европа берлеге эшләре буенча дәүләт секретаре вазыйфасын ала. 2019 елның 12 июлендә премьер-министр Виктор Орбан җитәкчелегендә  юстиция министры дәрәҗәсен ала. Ласло Трочанины алыштыра.

Инглиз, алман, француз һәм испан телләрен белә.

Кияүдә. Ире — Петер Мадьяр (Magyar Péter). Өч баласы бар.

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1980 елда туганнар
Төркем:10 сентябрь көнне туганнар
Илнур Гайниев

**Илнур Гайниев**,  Илнур Зөфәр улы Гайниев (*[[1988 ел]]ның [[5 июль|5 июле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Минзәлә районы]],  [[Тауасты Байлар]]*) ― мәдәният эшлеклесе, 2024 елның 25 августыннан Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры директоры. 2020 елның 14 октябреннән 2024 елның 25 августына кадәр Сабир Өметбаев исемендәге Минзәлә татар дәүләт драма театры директоры. 2019―2020 елларда ― Яшел Үзән, 2016―2019 елларда ― Лаеш районнары башкарма комитетларының мәдәният идарәсе (*мәдәният бүлеге*) башлыгы.

## Тәрҗемәи хәле
1988 елның 5 июлендә Татарстан АССР Минзәлә районы Тауасты Байлар авылында туган. Әнисе ― Мөслимә Гайниева, Тауасты Байлар авылы мәдәният йортының  «Нур» халык театры (*2020 елда «Идел-йорт» фестивалендә беренче урын алган*) режиссеры-сәнгать җитәкчесе, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре. Илнур Гайниев югары белемле: 2010 елда «халык сәнгать иҗаты, хореография коллективының сәнгать җитәкчесе, укытучы» белгечлеге буенча Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын, 2014 елда «электр энергетикасы системалары һәм челтәрләре, инженер» белгечлеге буенча Казан дәүләт энергетика университетын тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
2005―2011 елларда ― Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университеты каршындагы «Сәйдәш» бию театры солисты. Театр составында Франция, Япония, Мәскәү, Сургутта һ. б. шәһәрләргә гастрольләргә чыга.

2010―2015 елларда ― «Балкыш» санаторий–профилакторие («Генерацияләү компаниясе» ААҖ филиалы) .

2015–2016 елларда ― Лаеш районы Комлы Кавал авылы «Дуслык» спорт-ял үзәге директоры.

2016 елда ― Лаеш шәһәрендәге Район мәдәният йорты директоры, Лаеш районы мәдәният бүлеге башлыгы вазыйфаларын башкаручы.

2016―2019 елларда ― Лаеш муниципаль районы башкарма комитетының мәдәният бүлеге башлыгы. Лаеш районы Рус Никольское авылында узучы Каравон рус фольклоры фестивален популярлаштыруга өлеш кертә.

2019–2020 елларда ― Яшел Үзән муниципаль районы башкарма комитетының мәдәният идарәсе башлыгы, 2019 елда – идарә башлыгы урынбасары.

2020 елның 14 октябреннән ― Сабир Өметбаев исемендәге Минзәлә татар дәүләт драма театры директоры. Беренче проекты - 2021 елның гыйнварында театр базасында узган төбәкара «Ләкләк» беби-театрлар форумы.

2024 елның 25 августыннан ― Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры директоры.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2018 ― Татарстан мәдәният министрлыгының Мактау грамотасы
* 2019 ― Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Рәисенең Рәхмәт хаты

## Гаилә хәле
Өйләнгән, ике кыз тәрбияли.
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Рузилә Мөхәммәтова*. Илнур Гайниев: «Театрда хәрәкәт җитми». «Атна вакыйгалары», № 16 (30 апрель―6 май, 2021 ел), 10нчы бит.

## Сылтамалар
*  Ильнур Зуфарович Гайниев.  Сайт Мензелинского театра

 

 

Төркем:Театр директорлары
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт энергетика университетын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Кариев театрыТөркем:Шәхесләр:Минзәлә театры
Софико Чиаурели

**Софико Чиаурели Михайловна** (; 21 май 1937 ел — 2 март 2008) — ССРБ һәм Грузия артисты. Грузин ССР-ның (1976) һәм Әрмән ССР-ның (1979) халык артисты. Йөздән артык фильмда уйнаган. Халыкара конкурсларда җиделәтә «Иң яхшы хатын-кыз роле» призына лаек булган бердәнбер совет артисты.

## Биографиясе
Софико Чиаурели Тбилисида артист Верико Анджапаридзе һәм кинорежиссер Михаил Чиаурелли гаиләсендә туган.

Бөтен Союз дәүләт кинематография институтын (1960, Б. Бибиков остаханәсе) яхшы билгеләргә генә тәмамлый. Институттан соң туган ягына кайта. 1960-1964 һәм 1968 елларда — Тбилисидагы Марджанишвили исемендәге академиягә театры артисты, 1964-1968 елларда — Ш. Руставели исемендәге академиягә театры артисты.

9 нчы чакырылыш ССРБ Югары советы депутаты.

2008 елның 2 мартында Софико Чиаурели озак һәм каты авырудан соң, 71-нче яшендә вафат була.

Тбилиси шәһәренең Дидуб пантеонында ире Махарадзе Котэ янында җирләнгән.

Тбилиси шәһәренең Сион скверында Чиаурелига бюст куела (скульпторы Леван Вардан, 2009). 2008 елның 5 мартындагы кабул ителгән карарга яраклы, Тбилисиның бер урамы Софико Чиаурели исемен йөртә.

## Искәрмәләр

Төркем:2008 елда вафатлар
Төркем:2 март көнне вафатлар
Төркем:Тифлистә туганнар
Төркем:1937 елда туганнар
Төркем:21 май көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әрмәнстан ССР халык артистлары
Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:ССРБ актрисалары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:XXI гасыр актерлары
Төркем:XX гасыр актерлары
Төркем:ССРБ актерлары
Төркем:Әлифба буена актерлар
Дениз Teкин

**Һәтиҗе Дениз Текин** (1997 ел|ның 7 июнендә Измир шәһәрендә туган) — төрек җырчысы һәм җырлар авторы.

## Тормыш юлы һәм иҗаты
Һәтиҗе Дениз Текин Төркиядәге Эгей төбәгенең Измир шәһәрендә Дәүләт хезмәткәре гаиләсендә туа. Иртә бала чагы Конакта үтә.

Аның әти-әнисе стоматологияне өйрәнгән, һәм кызның бала чагы төрле провинцияләрдә үтә. Башлангыч классларны Мардинда, урта мәктәпне Газиантепта тәмамлый.

Музыка белән 8 яшеннән, фортепиано белән флейтада уйный башлаганнан бирле, кызыксына. Мәктәптә укыган елларында урындагы музыкаль төркемнәргә тора. Дәфед  кушаматы белән төрле музыка мәйданнарында (SoundCloud) үзенең язмалары белән бүлешә һәм, билгеле җырларга каверлар эшләп, тамашачылар игътибарын җәлеп итә. 16 яшеннән кече генә кафеда тере музыка башкара. YouTube каналында язмалары 1-7 миллион тапкыр тыңланыла.

Ул Истанбул, Анкара, Измир һәм Анталия шәһәрләрендә концертлар белән чыгыш ясый. Җырчы Калбен Текинның тавышын югары басалай. Дениз Текин Boğaziçi Üniversitesi(Богазичи университеты)нда көнбатыш телләрен һәм әдәбиятен өйрәнә.

2017 елда ул үзенең 9 җырдан торган беренче студия җыентыгын — *Kozakuluçka* альбомын — чыгара. Бу альбомына үзе башкарган Әхмәт Кай һәм Юсуф Хаялоглуларның «Beni Vur» җыры буенча башкарган каверлар да ингән.

Соңрак ул Джоан Озан белән берничә җыр башкара.

Аның танылган җырлары  игътибарны җәлеп итә. 

2019 елда ул *Susamam* (Şanışer чыгарган) рэп-проектында, музыкаль видео күренешендәге Рәҗәп Таййип Әрдоган чорындагы критик биллингсында катнаша.

## Дискографиясе

; Альбом

* Kozakuluçka (2017)

; Ялгыз башкарышта

* «Bekledim Hep Oturup» (2017)
* «Çözülmez» (2018)
* «Yıldızlar» (2019)
* «Sonradan Hep» (2020)
* «Yanarım Yapsam Ne» (2020)
* «Aman Ayrılık» (2020)
* «Güneşe Doğru» (2020)

## Сылтамалар

* Deniz Tekin in der Internet Movie Database (englisch)

## Библиография

Төркем:Шәхесләр:Төркия
Төркем:1997 елда туганнар
Төркем:Хатын-кызлар
Төркем:Төркиядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:7 июнь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Родригеш Лилиана

**Лилиана Мария Гонсалвеш Родригеш де Гоиш** (;  13 апрель 1973, Фуншап, Мадейра) — португаль (Мадейра утравынан) сәясәтче, португаль Социалистик фиркасе әгъзасе һәм Португалиядән Европа парламентында депутат.

## Һөнәри карьерасы
Лилиана Родригеш Санта-Антониула, Фуншап районында туа. Европа парламентына сайланганга кадәр ул 2011 елдан 2015 елга кадәр «Мадейра идеялары лабораториясе» () президенты вазифасын били. Сәясәткә ерак һөнәре тормошонда Родригеш  Мадейра Университеты профессоры һәм мәгариф өлкәсендә эзләнүче була. Ул 1996 елда Яңа Лиссабон университетын «фәлсәфә» һөнәр буенча тәмамлый һәм Мадейра университетында мәгариф өлкәсендә ике дәрәҗәгә ия була: 2003 елда магистр дәрәҗәсенә, 2008 елда доктор дәрәҗәсенә. Родригеш шулай ук урта уку йортларында фәлсәфә, психология һәм социология укыта. Моннан тыш, ул Бразилияда укытучылык эшчәнлеге белән шөгыльләнә .

Европа парламентында эшләгән вакытында ул Мадейра белән үзенең бәйләнешләрен саклап калырга ниятләнүен белдерә.

Буш вакытында этләрне өйрәтү белән мавыга, Родригеш әйтүенчә, Брюсселдә моның белән шөгыльләнү авыр.

## Европа парламенты депутаты
Родригеш беренче тапкыр Европа парламентында 2014 ел сайлаулары сөземтәләре буенча сайлана. Парламентта ул Төбәкләр үсеше буенча комитетта, Хатын-кыз хокуклары һәм гендер тигезлеге буенча комитетта эшли, Көнчыгыш илләре белән элемтә буенча делегациягә һәм Урта диңгез барча Берлегенең Парламент ассамблеясе делегациясына керә. Төрле комитетларда эшләүдән тыш, ул шулай ук — Европа парламентының ЛГБТ хокуклары буенча интертөркем әгъзасы.

## Сәяси позициясе
Родригеш Португалия хөкүмәте 2015 елда кабул иткән ресурсларны үтә сакчыл керешү буенча чараларына каршы чыгыш ясый.

## Искәрмәләр

Төркем:13 апрель көнне туганнар
Төркем:1973 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Португалиядә туганнар
Төркем:Шәхесләр:Португалия
Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Флури Жасмин

**Флури Жасмин** (; ,  Давос, Швейцария) — Швейцариянең тау чаңгычысы, Дөнья кубогы этабы җиңүчесе. Тиз йөрешле дисциплинада шөгыльләнә. Пхенчханда 2018 елгы кышкы Олимпия уеннары катнашучысы.

## Биографиясе һәм спорт карьерасы
Флури Жасмин Давоста үсә һәм өч яшендә чаңгыга баса. Ун бер яшендә башлангыч тапкыр тау чаңгысы спорты буенча төбәкара һәм милли яшьләр спорт ярышларында катнаша. 2008 елның декабрендә ул беренче тапкыр халыкара чаңгы спорты федерациясе оештырган халыкара спорт ярышларында катнаша. 2009 елның февралендә ул үзенең беренче җиңүен яулый. 2010 елның гыйнварында ул Европа кубогы этабында беренче тапкыр чыгыш ясый.

2011 елның мартында Флури милли чемпионатның супергигантта җиңү яулый. 2012 елның 7 февралендә Яснела Европа кубогы этапларында ул беренче тапкыр 1-се баскычка күтәрелә. 2014 елның 11 гыйнварында Цаухензеяда Дөнья кубогы этабында беренче тапкыр чыгыш ясый, анда тизлек белән шууда 33-нче урынны били.

2014/15 еллар мизгелендә Фури Европа кубогы этапларында өч ярышта җиңә. Бу ярышның гомуми зачетында ул өченче була, шулай ук тиз йөрешле һәм супергигантта икенче урынны яулый.

җәрәхәте аркасында 2015/16 елгы мизгелдә бер ярышта да катнаша алмый. Дөнья кубогында башлангыч мәрәйләренә ул 2016 елның 18 декабрендә яулый, Валька-д ' Изерда супергигантта 11 нче булып килә. Флури 2017 елның 9 декабрендә, Санкт-Мориц супергигантта җиңеп, Дөнья кубогы этапларындагы тәүге җиңүен яулый.

2017 елда Швейцариядә Санкт-Мориц дөнья чемпионатында Жасмин тиз йөрешле ярышта чыгыш ясый, анда финишка 12 нче булып килә, ә супергигантта 17-нче була.

Көньяк Кореядагы кышкы Олимпия уеннарында, Фури супергигантта катнаша һәм йомгаклауда 27 нче урынны били.

2019 елда Швециядәге дөнья чемпионатында Швейцария спортчысы супергигант ярышларында катнаша, әммә дистанцияне тәмамламый, тиз йөрешле ярышта 20 нче булып килә.

## Зур ярышларда чыгышы

### Кышкы олимпия уеннары

### Дөнья чемпионатлары

### Дөнья кубогы

#### Дисциплиналар зачеты

#### Дөнья кубогы этапларында җиңү (1)
2021 йылның 1 апреленә

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Жасмин Фури — статистика на сайте FIS (инг.)

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:16 сентябрь көнне туганнар
Төркем:1993 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Шәхесләр:Швейцария
Мари Саат

**Мари Саат** ( ;  , Таллинн) - Эстон язучысы. Фридберт Туглас милли әдәби премиясе лауреаты (1974, 1986).

## Биография
«Rahva Hääl» (Халык тавышы) газетасының баш мөхәррире, Эстония Коммунистлар партиясе органы, соңрак Эстония Тарихы Институты директоры академик Йосеп Саат (1900-1977) гаиләсендә туган.

1966-1973 елларда Таллин политехник институтының икътисад факультетында укый.

Хәзер ул Таллин техник университетының икътисад докторы. "Бизнес этикасы " лекция курсын укый.

Танылган авангард рәссамы Раул Меелга кияүгә чыкты.

## Иҗаты
Ул язучы буларак беренче тапкыр 1970-нче елда студент чагында ачылып китә. Экзистенциаль уйлар һәм үлем, кеше аңын өйрәнү турында яза. Аның фантастик композицияләре кешенең әйберләрне һәм дөньяны кабул итү ысулын чагылдыра.

Саат әсәрләренең төп игътибары шәхесләр арасында булган контактларны тасвирлау һәм анализлауда тупланган, аның персонажлары - башкалар белән мөнәсәбәтләрен оештырырга тырышучы гади кешеләр: ата-аналар, балалар, туганнар яки дуслар.

Психологик проза, романнар, повестьлар һәм кыска хикәяләр авторы. Аның каләме астыннан җиде роман һәм кыска хикәяләр җыентыгы, шулай ук бер балалар китабы басылып чыкты. Язучының берничә китабы Эстониядә яшәүче рус милләте вәкилләренә багышланган.

Аның прозасы берничә абруйлы әдәби премиягә лаек булды һәм берничә телгә тәрҗемә ителде.

## Сайланма әсәрләре

* 1973 — *Katastroof* (рассказ)
* 1975 — *Roosipuupungad* (сборник рассказов)
* 1978 — *Mida teha emaga?* (сборник рассказов)
* 1980 — *Laanepüü* (повесть)
* 1985 — *Õun valguses ja varjus* (сборник рассказов)
* 1990 — *Võlu ja vaim* (повесть)
* 2008 — *Lasnamäe lunastaja* (повесть)

## Библиография

* 1978 — *Пещера*
* 1980 — *Катастрофа*
* 1980— *Лесная перепёлка*
* 1989 — *Король туманной горы*
* 2010— *Ласнамяэский мессия*

## Сылтамалар

* Биография Мари Саат
* Мари Саат «Ласнамяэский мессия»
Төркем:Әдәби премияләр лауреатлары
Төркем:Эстония язучылары
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:27 сентябрь көнне туганнар
Анна Донат

**Анна Юлия Донат** (; 1987 елның 6 апреле, Будапешт, Маҗарстан) — Маҗарстан сәяси эшлеклесе.  партиясе вице-президенты. 2019 елдан Европа парламентының депутаты. «Европаны яңартып» сәяси төркем әгъзасы булып тора.

## Тормыш юлы
Анна Донат 1987 елның 6 апрелендә Маҗарстан башкаласы Будапештта (*Donáth László*) һәм Ильдико Мунтаг (*Muntag Ildikó)* гаиләсендә туа. Ул өч абыйның һәм апаның иң кечесе. Әтисе Ласло Донат — пастор һәм Маҗарстан Социалистик партиясеннән Милли җыелышның элеккеге әгъзасы. Аның әтисе ягыннан бабасы,  (*Donáth Ferenc*), юрист һәм 1956 елда Маҗарстан күтәрелеше вакытында Маҗарстан Социалистик эш партиясе Үзәк Комитетының өч секретаренең берсе була.

Будапештның Бекасмегьер районында Вереш Петер исемендәге гимназияне тәмамлаган. Будапешт университетында социологияне өйрәнгән, Амстердам университетында миграция һәм этник тикшеренүләрне өйрәнгән. Укуны тәмамланганнан соң Европа комиссиясендә стажировка уза, аннары, мигрантларга ярдәм итүче Menedék хөкүмәтнеке булмаган оешмасында проект менеджеры булу өчен, Маҗарстанга кайта. 2016 елда яшьләр Моментум Хәрәкәтенә кушыла һәм 2018 елның июнендә партиянең вице-президенты була. Донат 2018 елда Маҗарстанда Парламент сайлауларында кандидат була, анда партия бер парламент урынын да ала алмый.

2018 елның декабрендә ул эш сәгатеннән тыш сәгатьләрнең кискен артуын аңлаткан «коллык законы» дип аталган хезмәт законнарын үзгәртүгә каршы массакүләм протестларда катнаша. Протест акциясе вакытында тоткарлана.

2019 елгы сайлаулар нәтиҗәләре буенча Европа парламенты депутаты итеп сайлана. Моментум Хәрәкәте партия исемлегендә икенче була һәм Каталин Чех белән бергә сайлана. 2019 елның 29 маенда «коллык турында» законга каршы протестлар турындагы эш буенча суд эзәрлекләвеннән саклаучы депутат кагылгысызлыгыннан баш тарта.

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1987 елда туганнар
Төркем:6 апрель көнне туганнар
Төркем:Будапешт университетын тәмамлаучылар
Эне Михкельсон

**Эне Михкельсон** ( ;  , Таммекйола, Имавер мәхәлләсе, Вильянди округы, Эстония - 20 сентябрь, 2017) - Эстония шагыйрәсе һәм язучысы, әдәбият белгече тәнкыйтьчесе. Тартуның мактаулы гражданины .

## Биография
Тарту университетының филология факультетын тәмамлаганнан соң, укытучы булып эшли һәм Эстония әдәби музеенда эшләп ала .

## Иҗаты
Ул 1967 елда беренче тапкыр үзен таныта. Беренче шигырьләр җыентыгы 1978 нче елда дөнья күрә.

Ул 13 шигырь җыентыгы, дүрт роман, берничә кыска хикәя, очерк һәм тәнкыйть мәкаләсе авторы. Эне Михкельсонның әдәби әсәрләренең төп темалары - Эстония мифологиясе, туган ил тарихы һәм үз-үзеңне танып-белү.

### Сайланма әсәрләре

### Шигырьләр җыентыгы

* «Selle talve laused» (Зимние слова, 1978)
* «Ring ja nelinurk» (Круг и четырехугольник, 1979)
* «Algolekud» (1980)
* «Tuhased tiivad» (Крылья, покрытые пеплом, 1982)
* «Igiliikuja» (1985)
* «Tulek on su saatus» (Приходить — это твоя судьба, 1987)
* «Elujoonis» (Рисунок жизни, 1989)
* «Võimalus õunast loobuda» (Возможность отказаться от яблока, 1990)
* «Hüüdja hääl. Luuletusi 1988—1991» (Глас вопиющего. Стихи 1988-1991, 1993)
* «Pidevus neelab üht nuga» (1997)
* «Kaalud ei kõnele: valitud luuletusi 1967-97» (2000)
* «Uroboros», koostanud Kajar Pruul (2004)
* «Torn» (2010)
* Лягушки в высокой траве (стихи, 2016)

### Проза

* «Matsi põhi» (Мужицкая основа, романы, 1983)
* «Korter» (Квартира, роман, 1985)
* «Объяснения к литературе» (1986)
* «Nime vaev» (1994)
* «Surma sünnipäev. Novelle ja laaste» (Рассказы, 1996)
* «Ahasveeruse uni» (2001)
* «Katkuhaud» (Могила чумы, 2007)

## Бүләкләре
Күпсанлы Эстониянең әдәбият премияләре лауреаты.

* 2006 - Гердер премиясе
* 2015 - Мәдәният өлкәсендә гомерлек эше өчен Эстония дәүләт премиясе (искиткеч өзлексез иҗади эшчәнлеге өчен, бүләк күләме 64,000 евро) 

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Эне Михкельсон шигырьләре
* Эне Михкельсон шигырьләре

## Сылтамалар

* Эне Михкельсон
Төркем:Тарту университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:2017 елда вафатлар
Төркем:20 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:1944 елда туганнар
Төркем:21 октябрь көнне туганнар
Айно Первик

**Айно Первик** ( ); кияүдә **Айно Рауд** () (1932 елның 22 апрелендә туган, Раквере, Эстония ) - Эстония язучысы, шагыйрә һәм тәрҗемәче.

## Биография
Ул фельдшер гаиләсендә туган. 1950 нче елдан 1955 нче елга кадәр ул Тарту университетының тарих факультетында белем туплый, шулвакыт ул фин-угор тикшеренүләре белән шөгыльләнүен алып бара.

1955 - 1960 нчы елларда ул Эстония дәүләт нәшриятында балалар һәм яшьләр әдәбияты редакторы, 1960 - 1970 елларда Эстония телевидениесендә балалар һәм яшьләр программалары редакторы булып эшли.

1974 елдан ул Эстония Язучылар берлеге әгъзасы итеп кабул ителә.

Эстония ССРының Йохан Смул әдәби премиясе лауреаты иясе (1976).

## Шәхси тормышы
Аның ире Эстониянең танылган язучысы Эно Рауд була. Аларның хәзерге вакытта өч баласы ( Рейн, Пирет һәм Микхель ) һәм 5 оныгы бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Aino Pervik
 
Төркем:Тарту университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1932 елда туганнар
Төркем:22 апрель көнне туганнар
Ольга Зотова

**Зотова Ольга Юрьевна** (21 май 1973, Свердловск, РСФСР, ССРБ) — Россия галим-психологы — Россия Мәгариф академиясе корреспонденты (2017).

## Биографиясе
Ольга Юрьевна Зотова 1973 елның 21 маенда Россиянең Свердловск шәһәрендә туган.

1996 елда Гуманитар университетында (Екатеринбург) «психология» һөнәре буенча белем ала.

2006 елда «Влияние мотивации на социальное восприятие профессионального взаимодействия сотрудников милиции» темасына кандидатлык диссертациясе яклый.

2011 елда «Социально-психологическая безопасность личности» темасына докторлык диссертациясе яклый.

2002 елдан — Гуманитар университетта эшли (Екатеринбург шәһәре), әлеге вакытта университетның социаль психология факультеты деканы, гомуми һәм гамәли психология кафедрасы профессоры.

2012 елдан — 030300 — «Психология» юнәлеше буенча магистр программалары җитәкчесе.

2014 елдан — Россия Мәгариф академиясе психологиясенең комплекслы проблемалары үзәгенең тикшеренү группасы җитәкчесе.

2017 елда — Психология һәм яшь физиологиясе бүлегеннән Россия Мәгариф академиясе әгъза-корреспонденты итеп сайлана.

2016 елдан 2018 елга кадәр — 16-18-00032 «Шәхеснең ышануы һәм субъектив иминлеге-хәзерге җәмгыятьнең психологик иминлеге герое» Россия фәнни фондының гыйльми коллективы әгъзасы.

«Россия гадәттән тыш хәлләр министрлыгының ашыгыч психологик ярдәм Үзәге» ФКУ Җаек филиалының олы гыйльми хезмәткәре. Хәвефсезлек психологиясенең комплекслы проблемалары үзәге (Россия Мәгариф академиясе) җитәкчесе. Җаек федераль округының штатның баш педагог-психологы

Россия психологик җәмгыяте әгъзасы.

100-дән кичү эшләр авторы, шул исәптән:

* «Көч структуралары хезмәткәрләренә ату коралын куллануның психологик проблемалары» (2003 г.)
* «Һөнәри эшчәнлек мотивларының социаль-психологик аспектлары» (2004 г.)
* «Дәүләт хезмәтләре хезмәткәрләренең һөнәри эшчәнлеген мотивацияләүнең яшь динамикасы» — автордаш (2004 г.)
* «Дәүләт хезмәткәрләренең һәм шәхси сак предприятиесе хезмәткәрләренең коммуникатив үзенчәлекләренең яшь динамикасы» (2004 г.)
* «Эчке эшләр министрлыгы хезмәткәрләренең һөнәри эшчәнлеген мотивацияләү һәм кыйммәтлелек юнәлеше бирү» — автордаш (2005 г.)
* «Эчке эшләр министрлыгы хезмәткәренең һөнәри эшчәнлегендә төрле йогынтысы субъектларын кабул итүгә мотивацион комплексларның йогынтысы» (2005 г.)
* «Эчке эшләр министрлыгы хезмәткәрләренең хезмәттәшлеген мотивацияләү системасында социаль кабул итү» — автордаш (2005 г.)
* «Куркынычсызлык психологиясе»: академик бакалавриат өчен уку әсбабы — автордаш (2017 г.)

## Искәрмәләр

## Наградалары

* төбәк наградалар

## Сылтамалар

* Члены-корреспонденты Российской академии образования « Российская академия образования.  rusacademedu.ru. 11 апрель 2021 тикшерелгән.

Төркем:21 май көнне туганнар
Төркем:1973 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Екатеринбурда туганнар
Төркем:Фән докторлары
Төркем:Психологлар
Айно Аалто

**Айны Мария Марсио-Аалто** (, тумыштан **Манделин**, ; 25 гыйнвар 1894, Һельсинки — 13 гыйнвар 1949, Һельсинки) — фин архитекторы һәм дизайнеры, скандинав дизайнына нигез төзәүче. Архитектор Алвар Аалтоның беренче хатыны.

## Биографиясе
Айно Мария Манделин 1894 елда Һельсинки шәһәрендә туган. 1913 елда ул мәктәпне тёмамлый, шул чакта ук Һельсинки технология университетында архитектурага өйрәнә башлый. 1920 елда архитектор дипломын ала. 1923 елда Манделин Ювәскүлә шәһәренә күчеп килә. Киләсе елда Аалто Алварда эшли башлый. 1924 елда алар өйләнешә. Никахтан ике бала туа.

Ирле-хатынлы Турку каласына күчеп килә һәм анда 1927 елда архитектор Эрик Бриггман белән хезмәттәшлек итә башлый. 1933 елда алар Һельсинкига кайта. Аалтолар биналар проекты өстендә эшли, аларның берлектәге һәм аерым проектлары була. Алар арасында Төньяк Аурупа неоклассицизмы стилендәге Паймиола шифаханасы һәм Майреада вилла була.  Айно беренчел чиратта интерьер, шулай ук ташаяк һәм туку дизайны белән шөгыльләнә.  Ирле-хатынлы скандинав дизайнына нигез салучыларның берсе дип исәпләнә. 

1935 елда Аалто җиһаз җитештерү буенча Artek компаниясенә нигез сала. Айно компаниянең баш дизайнеры була, ә 1941—1949 елларда — идарасы директоры була. 1939 елда Аалтолар Нью-Йоркта Бөтендөнья күргәзмәсендә катнаша. 

Айно шулай ук пыяла савыт-саба дизайнеры буларак билгеле. Ул фин компаниясе Iittala белән хезмәттәшлек итә. Аның дизайны белән пыяла изделиеләр һәм бераз үзгәртелгән күчермәләре IKEA кебек сәүдә челтәрләрендә сатыла. 1936 елда Айно Миланда Триенналеда пыяла стаканнар дизайны өчен алтын медальгә лаек була. Ирле-хатынлы шул вакытта ук Аалто вазасы кебек билгеле ваза эшли.

Айно Аалто 1949 елда 55 нче яшендә яман шеш авыруыннан вафат була, Хиетаниеми зиратында җирләнә. 1952 елда Алвар Аалто икенче тапкыр архитектор Мякинеми  Элиссага өйләнә. Айноның архитектура һәм дизайнга керткән өлеше аның иренә караганда, башлыча хатын-кызларга каршы архитектурада тискәре караш аркасында, аз билгеле.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:25 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1894 елда туганнар
Төркем:13 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1949 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Русия империясендә туганнар
Төркем:Шәхесләр:Финляндия
Төркем:Архитекторлар
Дагмар Нормет

**Дагмар Рубиновна Нормет** (кияүгә чыкканчы - **Рубинштейн**, ; , Таллин -  ,  ) Эстония язучысы, сценарист һәм тәрҗемәче. Эстония Язучылар берлеге әгъзасы (1988).

## Биография
Яһүд гаиләсеннән  . Ул Таллинда немец гимназиясендә һәм шәхси инглиз колледжында белем ала. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында ул эвакуацияләнә - Ульяновск педагогика институты студенты, соңрак Мәскәү физик тәрбия институтында һәм 1945 елдан Тарту университетында укый. 1956 елдан - физик тәрбия укытучысы.

Аның ире - Эстония композиторы Леон Нормет ( *Леопольд-Бруно Норберг*, 1922-1995). Улы - Инго Нормет (1946 елда туган), театр укытучысы.

## Иҗаты
Ул шигырьләр, әкиятләр, радио пьесалары, опералар өчен либреттолар язган. Балалар өчен китаплар һәм пьесалар авторы: "Дельфиния", Засыйпайка турында берничә китап, "Арыслан һәм Аждаһа", "10 ишек", "Елмаю салават күпере" һ.б.

Шандор Стерн белән берлектә ул "Начар борылышлар" ("Озорные повороты") фильмына сценарий төзүче. Аның әсәрләре берничә телгә тәрҗемә ителгән.

## Сайланма әсәрләре

# «Maalesõit» (1948)
# «Me ehitame maja» (1957)
# «Vöödiline hobune» (1968)
# «Lo Tui» (1973)
# «Delfiinia» (1975)
# «Suur saladus» (1977)
# «Une-Mati, Päris-Mati ja Tups» (1979)
# «Kümme ust» (1985)
# «Une-Mati rannakülas» (1986)
# «Ernst Idla — võlur Tallinnast» (1991)
# «Naeratuste vikerkaar» (1992)
# «Lõvi ja lohe» (1993)
# «Avanevad uksed» (2001)
# «… ainult võti taskus» (2004)

## Сайланма тәрҗемәләре

* Mira Lobe «Vanaema õunapuu otsas» (1973)
* Mira Lobe «Hiir kipub välja» (1984)
* Christine Nöstlinger «Vahetuslaps» (1990)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Дагмар, Нормет
Төркем:Әкиятчеләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:ССРБ тәрҗемәчеләре
Төркем:Таллиннда вафатлар
Төркем:2008 елда вафатлар
Төркем:16 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:1921 елда туганнар
Төркем:13 февраль көнне туганнар
Элисса Аалто

**Эльза Кайса Аалто** (, тумыштан **Мякинеми**, ; 22 ноябрь 1922, Кеми, Лапландия — 12 апрель 1994, Һельсинки) — фин архитекторы һәм дизайнеры. Алвар Аалтоның икенче хатыны.

## Биографиясе

Элисса Аалто 1922 елда Кеми шәһәрендә полковник Август Мякинеми  гаиләсендә туган. 1949 елда Һельсинки шәһәрендә Политехник институтта белем ала һәм архитектор Алвар Аалтода эшли башлый. Аалтоның шул чакта беренче хатыны, шулай ук архитектор һәм дизайнчы Айно вафат була. 1952 елда Элисса һәм Алвар өйләнешә. Ул вакытта Алварга 54 яшь, ә Элиссага 29 яшь була.

Ирле-хатынлы Аалто архитектура проекты өстендә бергәләп эшли башлый. Элисса иренең бөтен конкурс эшләрендә катнаша. Ул Алвар һәм Айно оештырган җиһаз җитештерү буенча Artek компаниясе өчен минимализм жанрында обойлар сериясен эшли.

1976 елда Алварның вафатыннан соң Элисса Artek компаниясе белән идарә итә. Ул иренең проектын, шул исәптән Эссенда опера бинасын, Ольборгта заман сәнгате музее, Люцернада торак комплексын, Лаһтида чиркәү эшләрен бетерү өстендә эшли. Аның шулай ук Выборгта китапханә реконструкциялау планнары да була.

Элисса Аалто 1981 елда Америка архитекторлар институтының мактаулы әгъзасы титулына лаек була. 1994 елда 72 нче яшендә яман шештән вафат була. Хиетаниеми зиратында җирләнә.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:22 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1922 елда туганнар
Төркем:12 апрель көнне вафатлар
Төркем:1994 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Финляндиядә туганнар
Мерьем Узерли

**Мерьем Сахра Узерли** (тур. Uzerli Meryem Sahra; 12 август 1983) — төрек-алман актрисасы һәм моделе. Киң танылган «Великолепный век» сериалындагы роле буенча билгеле.

## Биографиясе
Мерьем Узерли 1983 елның 12 августында Германиянең Кассель шәһәрендә туган. Гаиләдә дүртенче бала була (олуг ике  туганы Денни һәм Кристофер әнисенең беренче никахыннан һәм олуг бертуган апасы — Джанан Зерли — немец-төрек җырчысы). Әтисе Хөсәен — төрек, ә әнисе Урсула — алман хатыны.

2000—2003 елларда Мерьем Узерли Гамбург шәһәрендә Фреза драма студиясы актеры осталыгына өйрәнә. Зур булмаган театраль проектларда катнаша. 2003 елдан 2008 елга кадәр кыска метражлы немец фильмнары сериясендә төшә. 2011 елдан 2013 елга кадәр продюсер Тимур Йософ Савджи чакыруы буенча тарихи «Великолепный век» сериалында солтан Сөләйман I хаким иткән чорындагы Госман империясе тормошо турында төшерүдә катнаша, монда Төркиягә Кырымнан алып килгән Роксолананы уйный.

2013 елның 16 маенда өченче сезон тәмамланганга кадәр берничә серияны төшерүгә калгач, Мерьем туган иленә кайта һәм төшерүләргә килми. Актриса үзе әйтүенчә, физик һәм психологик яктан «Великолепный век» сериалының 100-120 минутлык эшләреннән нык аруы, шулай ук актрисаның элеккеге сөйгәне Джан Атештан йөкле булуы тора. 

Мерьем 2014 елда Истанбулга кайта, ә 2015 елда «Материнская рана» фильмында төшә, анда Мария ролен уйный. 2015 елның 20 декабрендә Мерьем үзенең «Meryem Cosmetics» косметик брендын презентацияләде. 2015—2016 елларда «Королева ночи» сериалында төшә, анда француженка Селинны уйный. Проект рейтингы түбән булу сәбәпле ябыла.

## Шәхси тормышы
Күпмедер вакыт Мерьем Узерли төрек бизнесмены Джан Атеш белән очраша, пар хәтта ярәшү турында игълан итә. 2013 елның август аенда аларның ызгышып аерылышуы билгеле була. Август азагында Мерьем дүртле ай йөкле булуы турында игълан итә.

2014 елның 10 февралендә Мерьемнең кызы туа, аны Лар дип атый.

Сентябрь башында Мерьем, 4нче ай йөкле булуы турында игълан итә. Узерли сөйгәненең исемен яшерә, әммә, аның американлы булуы билгеле.

2021 елның 8 гыйнварында Мерьем икенче тапкыр ана була. Кызы тугач, аңа  Лили Кои дип куша.

## Бүләкләре һәм номинацияләр

#### Бейрутның 7-се халыкара наградасы
2016: 2016 елның иң яхшы халыкара актирасы

#### Tüketici Академиясе премиясе
2011: «Muhteşem Yüzyıl» өчен иң яхшы хатын-кыз роле

#### Silver Horse бүләге
2011: иң«Muhteşem Yüzyıl» өчен яхшы хатын-кыз роле.

##### Истанбулда Мәрмәр университеты
2011: яшь талантлар бүләге

##### 47-се халыкара «Алтын әфлисун» кинофестивале
2010: «Путешествие без возвращения» өчен жюриның махсус призы

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Официальный сайт
* Мерьем Узерли, биография
Төркем:Алманиядә туганнар
Төркем:12 август көнне туганнар
Төркем:1983 елда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:Шәхесләр:Алмания
Төркем:Шәхесләр:Төркия
Кристина Эхин

**Кристина Эхин** ( ; 18 июль, 1977, Рапла) - Эстония шагыйрәсе, язучы һәм тәрҗемәче.

## Биография
Кристина Эхин 18 июль 1977 нче елда Рапла шәһәрендә шагыйрь, прозаик, язучы һәм тәрҗемәче Андрес Эхин (1940-2011) һәм шагыйрь (1943 туган) Ли Сеппель гаиләсендә туа .

Ул Тарту университетының филология факультетында чагыштырма фольклор белгечлеге ала һәм Эстония халык җырларын өйрәнә. 2004 елда ул магистр дәрәҗәсенә ирешә. 1997-1998 елларда ул параллель рәвештә Тарту сәнгать көллиятендә белем туплый.

1995-2000 елларда бию укытучысы булып эшли, 1996 елдан - ул ирекле язучы. Тартуда яши.

Ул Тарту университетында укыганда ук шигырьләрен бастыра башлый. *Ул* студентлар әдәби төркеме әгъзасы иде. Ул шулай ук инглиз теленнән берничә китап тәрҗемә итте. Ул әкиятләр китабы һәм пьесалар авторы  .

Аның шигырьләре һәм прозасы хатын-кыз карашын чагылдыра. Кристина Эхинның рухи һәм сизгер поэзиясе фин-угор культурасында тамырланган, ләкин моңа карамастан аның әсәрләре заманча булып кала  .

2008 елда, әти-әнисе ярдәме белән, ул халыкара шигърият фестивален оештырды, анда Эстониядән һәм чит илләрдән 24 шагыйрь, җырчы һәм җыр авторы катнашты . XXVI Эстония җыр фестивале өчен *ул "Puudutus"* исемле җыр язган.

Кристина Эхин шигырьләре күп телләргә, аерым алганда, Инглиз, Рус, Швед, Словения, Исландия, Фин, Словакия, Удмурт, Коми, Алман, Ирландия һәм Уэльс телләренә тәрҗемә ителде .

## Бүләкләре

* 2004 - "Sirp" журналының әдәби премиясе.
* 2006 - Eesti Kultuurkapital шигырь премиясе.
* 2006 - Густав Тарту шәһәренең стипендиясе.
* 2008 - Яшь мәдәният эшчеләре өчен Эстония президенты премиясе  .
* 2010 - Eesti Kultuurkapitalдән стипендия.
* 2014 - Вирума округының әдәби премиясе (Вальдур Микита белән бергә).
* 2014 - Эстония Тышкы эшләр министрлыгының мәдәни премиясе.
* 2016 - Ак йолдыз ордены, IV класс .

## Сочинение

### Шигырьләр җыентыгы

* «Kevad Astrahanis: luuletusi 1992—1999» (Tallinn, 2000)
* «Simunapäev» (Tallinn, 2003)
* «Luigeluulinn» (Tallinn, 2004)
* «Kaitseala» (Tallinn, 2005)
* «Emapuhkus» (Tallinn, 2009)
* «Viimane Monogaamlane» (Tallinn, 2011)

### Проза

* «Pillipuhujanaine ja pommipanijanaine» (Tallinn, 2006)
* «Päevaseiskaja — Lõuna-Eesti muinasjutud» (Tallinn, 2009)
* «Viimane Monogaamlane» (Tallinn, 2011)
* «Kirjatud teekond» (Türi, 2012)
* «Paleontoloogi Päevaraamat» (Tartu, 2013)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Блогспот бите 
Төркем:Тарту университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1977 елда туганнар
Төркем:18 июль көнне туганнар
Ингрид Кремер

**Ингрид Кремер-Гульбин** (, беренче никахта **Энгель-Кремер**, ); 29 июль 1943) — суга сикерү буенча немец спортчысы, өч тапкыр олимпия чемпионы, 1962 елда ике тапкыр Европа чемпионы.

## Биографиясе

Ингрид Кремер 1943 елда Дрезденда туган. 1955 елда суга сикерү белән шөгыльләнә башлый. 1960 елда Римда Җәйге олимпия уеннарында Кремер өч метрлык трамплиннан һәм ун метрлы вышкадан суга сикерү буенча берләшкән Алмания командасы вәкиле буларак җиңү яулый. Үзенең казанышын 1962 елда су спорт төрләре буенча Европа чемпионатында кабатлый.

1964 елгы Җәйге олимпия уеннарында Токиода Энгель-Кремер өч метрлы трамплиннан сикерүдә янә җиңүче була, шулай ук ун метрлык вышкадан сикерүдә Америка спортчысы Лесли Буштан калып, көмеш медаль яулый. Шулай ук 1968 елда Җәйге олимпия уеннарында катнаша. Ул Олимпия уеннары тарихында Пэт Мак-Ковриктан кала икенче иң титуллы суга сикерүчеләрдән санала.

Ингрид Кремер ике тапкыр кияүдә була. 1963 елда ул авыр атлет Хайн Энгельгә чыга. 1965 елда аерылышканга кадәр ул Энгель-Кремер фамилиясен йөртә. Аерылышканнан соң өч ай үткәч ул Гельмут Гульбинга кияүгә чыга.

Спорт карьерасы тәмамлангач, Ингрид Гульбин ГДР-да суга сикерү буенча тренер булып эшли. Ул халыкара ярышларның берничә медалбчене тәрбияли, шул исәптән 1980 елгы Олимпия чемпионкасы Мартина Ешкан әзерли. Алмания берләшкәннән соң Гульбин эшен югалта һәм банк хезмәткәре булып эшли.

1960, 1962, 1963 һәм 1964 елларда Кремер ГДР-ның ел спортчысы титулына лаек була. 1960 елда аны Ел спортчысы дип ФРГ-да таныйлар. Шулай итеп ул Алманияның ике өлешендә дә бу наградага лаек булган бердәнбер спортчы була. 1960 һәм 1962 елларда ул ГДР-ның «Ватан алдындагы казанышлары өчен» көмеш ордены, ә 1964 елда — «Ватан алдындагы казанышлары өчен» алтын ордены белән бүләкләнә. 1975 елда Ингрид Кремер йөзү буенча дөнья Дан Залына кертелә. 2011 елда аны немец спортының Дан Залына кертелә.

## Искәрмәләр

Төркем:29 июль көнне туганнар
Төркем:1943 елда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Шәхесләр:Алмания
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Олимпия чемпионнары
Төркем:Европа чемпионнары
Хатия Буниатишвили

**Хатия Буниатишвили** (; 1987 елның 21 июне, Гөрҗи ССР, ССРБ) — Гөрҗистан пианисты.

## Тормыш юлы
1987 елның 21 июнендә Гөрҗи ССРда туа.

Өч яшендә өлкән апасы Гванця белән бергә әнисе җитәкчелегендә фортепианода уйнарга өйрәнә башлый. Алты яшендә Тбилисида камера оркестры белән үзенең беренче концертын бирә.

10 яшендә Швейцария, Франция, Алмания, Бельгия, Люксембург, Нидерланд, Монако, Италия, Австрия, Дания, Россия, Украина, Әрмәнстан, Израиль һәм АКШта концертлар белән чыгыш ясарга чакырыла.

2004 елда Тбилиси үзәк музыка мәктәбен тәмамлаганнан соң,  укырга керә, Тенгиз Амирэджибидә белем ала.

## Иҗади казанышлар
2003 елда, консерватория студенты буларак, Хатия Киевта В. Горовиц исемендәге Халыкара яшь пианистлар конкурсында махсус приз, шулай ук Грузиянең яшь музыкантларына ярдәм итү конкурсында (Елизавета Леонская аны гамәлгә куючы) беренче приз ала.

2010 елда Хатия Borletti-Buitoni Trust Award премиясе лауреаты була.

2012 елда Echo Klassik Awards та «Елның иң яхшы башкаручысы» исеменә лаек була.

2016 елда Германия музыка индустриясе Ассоциациясеннән Echo Klassik премиясен ала. Шулай ук 2016 елның декабрендә TF1 Француз телеканалы тарафыннан «Елның иң яхшы музыканты» дип атала.

Пианистка Европа һәм Американың иң дәрәҗәле дөнья сәхнәләрендә чыгыш ясый.

Хатия Буниатишвили ирекле биш телдә сөйләшә, Парижда яши.

## Иҗтимагый позиция
2017 елның җәендә Германиянең WDR телеканалына биргән интервьюсында Хатия аңың өчен, Грузия гражданины буларак, кулай булмаган әйберләр бар, дип белдерә: «Мин Валерий Гергиев белән уйнамыйм, аның Путинның дусты булуы моңа сәбәп түгел. Дуслык — ул шундый әйбер, анда чикләүләр юк. Кеше үзе теләгән кеше белән дус. Валерий Гергиев минем өчен Путин сәясәтен пропагандалаганга яраклы түгел».

Шул ук интервьюда Грузия пианисты Германия тамашачыларына Россия аның илен — Грузияне оккупацияләвен искәртә һәм нейтраль булырга хокукы булмавын ассызыклый: «Владимир Путин кеше хокукларын хөрмәт итми. Ул минем туган илем — Грузияне оккупацияли, Украина аннексиясен барлыкка китерә. Барысы да Сириядә нинди хәл булуын һәм кем гаепле икәнлеген белә. Мондый вакытта безнең нейтраль булырга хокукыбыз юк, без мондый вакыйгаларга игътибар итәргә тиеш. Минемчә, бу безнең абсолют җаваплылыгыбыз. Мин — Грузия, шулай ук бөтен дөнья гражданины, шуңа күрә проблемалар бар һәм шәхсән минем өчен алар яраклы булмавын әйтергә бурычлы».

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт
* Звёзды мирового фортепианного искусства. Катя Буниатишвили. 
* Репортаж из Франции об открытии международного фестиваля «Annecy Classic»
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1987 елда туганнар
Төркем:21 июнь көнне туганнар
Анна Хаава

**Анна Хаава, тугач бирелгән исеме Анна Розалие Хаавакиви** (,  - ) - Эстония шагыйрәсе һәм тәрҗемәчесе, Эстония ССР халык язучысы .

## Биография
Ул Тарту округындагы Хаавакиви фермасында (Печудье, Кодавере) крестьян гаиләсендә туган. Аның әтисе крестьян интеллигенциясеннән иде, шуңа күрә өйдә китаплар, газеталар һәрвакыт укыла торган була. Әтисе шулай ук скрипкада уйный иде, аның белән бергә Анна еш җырлый, "Ванемуйне" театр җәмгыяте очрашуларында катнаша һәм Тарту авыл хуҗалыгы җәмгыяте әгъзасы булып тора иде. Аннага 5 яшь булганда, аның гаиләсе ферма хуҗасыннан сатып алу өчен туганнарына акчаларын ышанып тапшырган, ләкин ул аны үз исеме белән язган, бу Аннаның гаиләсен җимерә. Ләкин моңа карамастан, Анна яхшы белем ала: башта ул шәхси немец башлангыч мәктәбендә укый, анда ул Эспенштейн немец фамилиясен йөртә, ләкин дипломын алгач, ул фамилиясен туу белән Хавакивига кире кайтара. Аннары, 1880-1884 елларда ул Тарту хатын-кызлар югары мәктәбендә укый (), аннан соң ул Эстония хатын-кызы өчен бердәнбер югары белем ала - өй укытучысы дипломы. Анна үзенең беренче һәм бердәнбер мәхәббәтен халык хорында очрата, ул Тарту университетының теология факультеты студенты. Ләкин тиздән 1889 елда әтисе, әнисе, сеңлесе һәм сөйгәне үлә.1892-1894 елларда Анна Германиянең төрле больницаларында дәвалана, аннары 1899 елга кадәр ул өйдә укытучы һәм Санкт-Петербургта һәм Рәсәйнең башка шәһәрләрендә шәфкать туташы булып эшли, аннары ул Хаавакивида абыйсы йортында хуҗабикә булып эшли. Авырганнан соң, ул Тартуга (1909) күченә, һәм ул гомеренең ахырына кадәр шунда яши.1920-нче елда Анна параличлана, ләкин авыру аны сындыра алмый. Танылу гомеренең азагында килә һәм 75 яшендә Тарту шәһәре аңа фатир бүләк итә. Ул 93 яшендә үлә һәм Тартудагы Раади зиратына күмелә.

## Бүләкләре

* Мактау билгесе ордены (12/30/1956)
* Эстония ССР халык язучысы

## Иҗаты
Беренче шигырьләре 1886-нчы елда газеталарда басылып чыга. Шигырьдән тыш, Анна Хааваның "Эстониядән кечкенә рәсемнәр" проза әсәре дә бар. 1906 елда ул ирекле язучы була һәм шигырьләре рус, фин, венгр, немец, эсперанто һәм башка телләргә тәрҗемә ителә.Аның поэзиясенең төп темасы - мәхәббәт. Анна аның турында эчкерсез, якын, тирә-юньдәге матурлыкка һәм гармониягә омтылып яза.Аның шигырьләренең икенче үзәк темасы - социаль гаделсезлекне хөкем итү.Анна шигырьләренең музыкальлеге аның сүзенә язылган күп җырларның барлыкка килүенә китерде.

## Чыганак

* «Кто есть Кто в культуре Эстонии», состав и подготовка текста «Авенариус» 1996 г.
* https://web.archive.org/web/20080508171200/http://www.las-flores.ru/estonia/history/estonia-great-people-haava.html

## Искәрмәләр

Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1957 елда вафатлар
Төркем:13 март көнне вафатлар
Төркем:1864 елда туганнар
Төркем:15 октябрь көнне туганнар
Айно Балыня

**Айно Балыня** ( ; ; 3 май, 1935, Таллин, Беренче Эстония Республикасы) - Эстония, Латвия, Совет җырчысы. Рига эстрада оркестры вокалисты, Олег Лундстрем җитәкчелегендәге джаз оркестры.

## Биография
Ул Таллинда туган, Таллин педагогик институтында укыган, ритмик гимнастика, балет белән шөгыльләнгән, "Интеграл" студентлар ансамблендә җырлаган .

1955 елда ул Латвиягә Балтыйк студентлары уеннарында катнашу өчен килә. Анда ул пианист Эрмен Балинш белән таныша (лат. Эрменс Бāлиш), соңрак кияүгә чыга. 1956-нчы елда кызы тугач, ул Ригада яшәп кала. Ул инглиз теле, Эстон теле, Латыш теле һәм рус телендә җырлар башкара.

Раймонд Полс истәлекләре буенча җырчының иң югары ноктасы "Колыбельная страны птиц" җыры (). Ул шулай ук аның чын Африка-Америка җырчысы кебек җырлаган бердәнбер вокалист булуын әйтә. Аның үзенең уникаль тембры һәм җырлау стиле бар.

Ул Тбилиси, Одесса һәм Советлар Союзының башка шәһәрләрендәге оркестр белән гастрольләрдә йөри. 1964-нче елда Раймонд Полс РЭOның сәнгать җитәкчесе булып киткәч, Айно, классик джаз җырчысы буларак, оркестр репертуарының үзгәрүе аркасында ихтыяҗ азрак була. Ул Мәскәүгә күчеп, биш ел дәвамында джаз оркестры солисты булды. Бу чорда аның башкарган җырлары Мелодия компаниясенең граммофон язмаларында бастырылды.

1970-нче елларда Айно Ригага күченә. Гаиләсе ул вакытта таркала. "Лилит" журналы язганча, Айно үзен артык хис итте - яңа эстрада йолдызлары пәйда була Берникадәр вакыт ул "Юрас Перле" эстрадасында җырлады. Аннары, 1976-нчы елда ул туган иленә, Эстониягә кайтты, һәм ул кабат кияүгә чыгып, чыгышын дәвам итте, Таллин филармониясе оркестрында җырлады. Ләкин, Айноның төп мәхәббәте джаз булып кала бирә.

### Репертуар
1960-1970 аның концерт репертуарында 150 турында җыр була.

## Аңлатмалар

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Dziedātāja Aino Bāliņa - радиотапшыру

Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1935 елда туганнар
Төркем:3 май көнне туганнар