open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Булат Имашев

**Имашев Булат Гобәйдулла улы** (27 февраль 1908 ел — 12 апрель 1946 ел) — театр актеры һәм режиссер. РСФСР-ның атказанган артисты (1944), Башкорт АССР-ының атказанган сәнгать эшлеклесе (1942). Хезмәт Кызыл Байрак ордены кавалеры (1944).

## Биографиясе
Булат (Тимербулат) Гобәйдулла улы Имашев 1908 елның 27 февралендә Ырынбур губернасы Бәләбәй өязе Азнай авылында туган. Атасы халык җырларын яраткан, дәртле биюче булган. Булатка атасыннан музыкаль сәләт кенә түгел, тәвәккәллек тә күчкән, 13 яшендә үзаллы тормыш башлый яшүсмер.

1921-23 елларда Ырынбур башкорт педагогия техникумында укый, шул елларда Ырынбур татар драма театрында уйный.

1923 елда Уфа каласына килә. 1923-1926 елларда типографиядә хәреф җыючы булып эшли. Бер вакытта үзешчән артист булырга дә өлгерә. Ачык тышкы кыяфәтле иҗади егетне Шәһит Ходайбирдин, Даут Юлтый, Вәлиулла Мортазин артистлыкка укырга үгетли.

1926 елда Уфа театр техникумына укырга керә. Биредә Башкорт дәүләт академиягә драма театрының нигезен тәшкил итәчәк талант ияләре Арыслан Мөбәрәков, Зәйтүнә Бикбулатова, Вәли Галимов, Рим Сыртланов һәм башкалар белән бергә укый. Алар белән бергә күп кенә образлар иҗат итә һәм тиздән тамашачы сөюен яулый. Аның очкынлы күзләре, күркәм йөзе, кайнар темпераменты, туры гәүдәсе үзенә тарта. Мәкәрим Мәһәдиев белән Вәлиулла Мортазин-Иманский аның остазларына әйләнә, аңа төп рольләрне генә биреп калмыйлар, режиссер төркемендә эшләүне дә ышанып тапшыралар.

Булат Имашев читтән торып Мәскәүдә Луначарский исемендәге Театр сәнгате институтының режиссура факультетын тәмамлый (1933-37).

Тиктормас сәхнә остасының гомере 38 яшендә генә өзелә, Булат Имашев 1946 елда вафат була. Уфада җирләнгән.

## Мактаулы исемнәре

* Башкорт АССР-ның атказанган сәнгать эшлеклесе (1942)
* РСФСР-ның атказанган артисты (1944)
* Хезмәт Кызыл Байрак ордены (1944).

## Хәтер

* Бишбүләк районы Азнай авылында Булат Имашевның йорт-музее эшли.
* Башкортстан дәүләт телерадиокомпаниясе Булат Имашев турында документаль фильм төшергән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Имашев Булат Ғөбәйҙулла улы // Башҡорт энциклопедияһы —  Өфө:  «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — .
* Булат Имашев. Жизнь и творчество. Идательство «Китап». Уфа-2009 г. ISBN 978-5-295-04927-9 Булат Имашевтың тормошо hәм ижады.
* Башҡортостан: Ҡыҫҡаса энциклапедия
* «Булат Имашев: Жизнь и творчество».
* Благородный герой и на сцене и в жизни. 8 февраля 2008 г.

## Әдәбият

* *Ильдар Гумеров, Ляля Биишева, Р. А. Биккулова*. Булат Имашев. Жизнь и творчество. г. Уфа, 2009 г.

Төркем:Ырынбур башкорт педагогия техникумын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстан артистлары
Төркем:Шәхесләр:Башкорт дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:Шәхесләр:Гафури театры
Төркем:Бишбүләк районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:РСФСР атказанган артистлары
Төркем:1946 елда вафатлар
Төркем:12 апрель көнне вафатлар
Төркем:1908 елда туганнар
Төркем:27 февраль көнне туганнар
Альберт Шаһиев

**Шаһиев Альберт Хызыр улы** (14 август 1959 ел) — җырчы. 2013 елдан Стәрлетамак театр‑кәмит берләшмәсенең артист‑вокалисты. Башкортстан Республикасының атказанган (1998) һәм халык артисты (2008).

## Биографиясе
Альберт Хызыр улы Шаһиев (шулай ук *Хазар улы Шәһиев* формасы да кулланыла) 1959 елның 14 августында Ишембай шәһәрендә туган.

1977 елдан алып Ишембайның төрле предприятиеләрендә һәм учреждениеләрендә эшли.

1995 елдан бирле Стәрлетамак филармониясе солисты.

2000 елдан Стәрлетамак башкорт драма театры артисты булып эшли.

2013 елдан алып хезмәт юлы Стәрлетамак театр‑концерт берләшмәсендә дәвам итә, артист‑вокалист (солист).

## Иҗади эшчәнлеге
Шаһиев Альберт Хызыр улы халык җырларын милли традицияләргә таянып башкара. Тавышы йомшак тембрлы, үзенчәлекле, башкаруы тәэсирле, ихлас.

Альберт Шаһиев репертуарында татар һәм башкорт җырлары, шул исәптән халык җырлары: «Абдрахман кантон», "Буранбай ", "Каһым түрә ", "Колой кантон ", "Сибай ", "Сәлимәкәй ", "Уел ", «Уралым» һ.б., З.Г.Исмәгыйлевнең «Салават Юлаев» операсыннан Салават Юлаев, Г.С.Әлмөхәмәтов, С.Габәши һәм В. И. Виноградовның «Эшче» («Рабочий») операсыннан арияләр; З.Г. Исмәгыйлев, К. Ш.Кәримов, Ш. З.Колбарисов, С. Л.Сәсәнбаев, Х. Ф.Әхмәтов , Р. М. Яхин һәм башкаларның җырлары һәм романслары.

Бөтендөнья халык иҗаты фестивалендә (Рен шәһәре, Франция, 2000), Халыкара ойвакэ фестивалендә (Саппоро шәһәре, Япония, 2004) катнаша. Россия һәм Франция буйлап гастрольләрдә була.

Республика үзешчән иҗат фестивале (1976), Г. Әлмөхәмәтов исемендәге призга яшь җырчылар конкурсы (1981; икесе дә — Уфада, халыкара башкорт һәм татар җырларын башкаручыларның «Дуслык җыры» фестивале (Нефтекама шәһәре, 1995) лауреаты.

## Мактаулы исемнәре

* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (1998)
* Башкортстан Республикасының халык артисты (2008).

## Чыганаклар

* ШАҺИЕВ Альберт Хазар улы 
* История и культура Башкортостана

## Сылтамалар

* Әлфиә Минғәлиева. «Башҡорт халыҡ йыры юғалмаясаҡ». «Башҡортостан» гәзите, 2019 йыл, 16 август 
Төркем:Ишембайда туганнар
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Башкортстан җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Башкорт җырчылары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1959 елда туганнар
Төркем:14 август көнне туганнар
Таһирҗан Әгъзәмов

Әгъзәмәмов Таһирҗан Әгъләм улы, сугыш һәм хезмәт ветераны.

## Кыскача биографиясе
Әгъзәмәв Таһир (тулы исеме Таһирҗан) 1926 елның 26 апрелендә Арча кантонына кергән Казанбаш авылында туган. Җидееллык белемне Казанбаш мәктәбендә алган. Яшүсмер егет үз авылларында колхозда төрле эшләр башкарган, Ат җигеп тә эшләгән, плугорист та булган. Сугыш башлангач, кыскача курслар үтеп, трактор руле артына да утырган. Чөнки өлкән яшьтәге тракторчылар фронтка киткән. Ә Казанбаш машина-трактор станциясендә механизаторларга кытлык булган.

## Бөек Ватан сугышында катнашкан һәм фронтта орден-медальләргә лаек булган
Таһир Әгъзәмлв 17 яшь тулуга (1943 ел), үзе теләп фронтка киткән. самоходное орудиедә командир буларак (кече сержант) Европаны нимес фашистларыннан азат итүдә катнашкан. Австриядә барган сугышларда аеруча зур батырлык күрсәткән. 1945 елның 6 мартында дошманның ут нокталарын юк иткән һәм 6 нимес солдатын, бер офицерын әсирлекккә алган. Шушы батырлыгы өчен Өченче дәрәҗә Сугышчан Дан ордены белән бүләкләнгән. Берлинны алу өчен барган сугышларда катнашып, «За отвагу» медаленә лаек булган. «Берлинны алган өчен», «За победу над Германий» кебек медальләре, юбилей медальләре бар. 

Т.Әгъзәмов сугыш тәмамлангач, 1951 елга кадәр Германиядә совет гаскәрләрендә армия хезмәтен башкарган.

## Тыныч тормышта хезмәте

Т.Әгъзәмов Казан шәһәрендә төзелеш эшләрендә тукталган. Казан компрессор заводының нигезен коруда катнашкан. Әмма биредә озак тукталырга туры килмәгән. Әти-әнисенең үтенече белән туган авылына кайтып, МТСта (машина-трактор станциясе) механизаторлар бригадиры булып эшли башлаган.

## Җитәкчелектә хезмәте
1957-1961 елларда Пшалым авылымда аны "Заря" колхозы рәисе итеп сайлап куялар. Сугыштан соңгы иң авыр елларда ул авыл хуҗалыгын күтәрү буенча эшли. Гаилә корганнан соң аны Арча урман хуҗалыгына бригадир итеп күчерәләр. Ул биредә бригадир, механик хезмәтләрен башкара. Урман үстерү, яшь урман полосалары утырту, агаач материаллары хәзерләү буенча әлеге хуҗалыкта лаеклы ялга чыкканчы фидакарь хезмәт куя.

## Җәмәгать эшләре
1956-60 елларда Т.Әгъзәмов Татарстан Югары советы депутаты булып сайлана. Депутат буларак авы һәм бистә халкына колхозга зур ярдәм күрсәтә. Лаеклы ялга чыккач та ул Лесхоз бистәсендә ветераннар совнты рәисе буларак, күптөрле оештыру эшләрен башкара

## Дәүләт бүләкләре һәм мактау билгеләре
Өченче дәрәҗә Сугышчан Дан, Икенче дәрәҗә Бөек Ватан сугышы орденнары,  «За отвагу» медале, «Берлинны алган өчен», «За победу над Германий» медальләр һәм , юбилей медальләре. "Ударник коммунистического труда", Мактау Грамоталары һ.б.

## Вафаты
1997 елның 3 гыйнваренда вафат була һәм Лесхоз зиратында җирләнә.

## Чыганаклар:
Саклану Министрлыгы архивы материаллары

Р.Зарипов, Әби-бабаларыбыз рухына бер дога, 2021
Рәмзия Хисамова

**Хисамова Рәмзия Ислам кызы** (18 август 1947 ел) — совет һәм Россия театр актеры. 1969 елдан ССРБ Театр эшчәннәре берлеге әгъзасы. Башкорт АССР-ының халык артисты (1989). 

## Биографиясе
Рәмзия Ислам кызы Хисамова 1947 елның 18 августында Башкорт АССР-ының Дуан районы Иске Хәлил авылында туган.

1966 елда Уфа сәнгать училищесын (педагогы Илшат Йомагулов), ә 1999 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын (педагоглары Ф. К. Касимова, А. К. Лощенко) тәмамлый.

1966 елда Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академия драма театрында эшли башлый, 1971-1975 елларда Казан шәһәрендә Галиәсгар Камал исемендәге татар академия театрында эшли һәм, кире Уфага кайтып, үз сәхнәсендә иҗатын дәвам итә.

Амплуасы — драматик геройлар, әбиләр рольләре.

Шигырьлщр яза. Стәрлетамак дәүләт башкорт драма театрында Марат Әбүзәровның «Ызан» («Межа»; 1996), Башкорт драма театрында Илшат Йомагуловның «Чәчәннәр»; автор белән бергә спектакльләрен сәхнәгә куя.

Гаиләсе: ире Илшат Йомагулов — Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академия драма театры артисты, улы Айсуак Йомагулов — Башкорт дәүләт академия драма театры артисты, режиссер; 2010 елда Башкортстан Республикасының кинематографистар Берлеге җитәкчесе итеп сайлана.

## Мактаулы исемнәре

* Башкорт АССР-ның халык артисты (1989)
* Башкорт АССР-ның атказанган артисты (1980)

## Сылтамалар

* 
* Универсаль энциклопедия «Башкортстан» 

## Искәрмәләр

Төркем:БАССР атказанган артистлары
Төркем:Шәхесләр:Гафури театры
Төркем:БАССР халык артистлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:18 август көнне туганнар
Васил Хәннанов

**Васил Миргазыян улы Хәннанов** (*[[1956 ел]]ның [[26 сентябрь|26 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Октябрьский]] ― [[2024 ел]]ның [[24 февраль|24 феврале]], [[РФ]], [[БР]], [[Уфа]]*) ― рәссам, каллиграф. Россиянең атказанган һәм Башкортстан Республикасының атказанган (1999) һәм халык (2023) рәссамы, РФ Рәссамнар берлеге әгъзасы (1990).

## Биографиясе
Хәннанов Васил Миргазыян улы 1956 елның 26 сентябрендә БАССРның Октябрьский шәһәрендә туа.

1979 елда Уфа сәнгать училищесын тәмамлый.

1990 елдан — «Чингисхан» иҗат берләшмәсе әгъзасы, 1992 елдан-берләшмә рәисе.

Хәннанов - Башкортстан Республикасының Наил Лотфуллин исемендәге Хәзерге заман сәнгате музее директоры. 

Башкортостанда яшәүче татар рәссамы.
## Вафаты
2024 елның 24 февралендә 68нче яшендә Уфада вафат. Уфаның  Дан аллеясында җирләнгән. 

## Эшләре
Васил Хәннановның картиналары М. В. Нестеров исемендәге БДХМДА, ТР дәүләт сынлы сәнгать музее (Казан), «Казан» милли-мәдәни үзәге (Казан), «Туран» халыкара бәйсез мәдәни фонды (Стамбул, Төркия), Заманча рус сәнгате музее (Джерси-Сити, АКШ), Чиләбе өлкәсе картиналар галереясы, Краснодар Дәүләт сынлы сәнгать музее, "Восток" фонды ААҖ (Өфе), «Урал» ДСИ (Уфа), «Мирас» (Өфе, Мәскәү), «Academia» сәнгать галереясе (Уфа, УТИС), Россиядә һәм чит илләрдә шәхси җыелышларда саклана.

## Күргәзмәләре
Васил Миргазыян улы - «Чингисхан» төркеме составында республика, зона, халыкара күргәзмәләрдә, шул исәптән:
* «Татарстан» (1991)
* "Билгесез Россия" (1998)
* «ЕВРО-АРТ 1999» (1999), (Барселона, Испания)
* «Чингисхан» ТО модуль экспозициясе (2000, Мәскәү, "Манеж")
* «Россиядә мөселман сәнгате традицияләре хәзерге аспектта» (2000)(Мәскәү, Мисыр Илчелеге)
* «Башкортстанның заманча сынлы сәнгате» (2001, Санкт-Петербург)

## Бүләкләр һәм исемнәре
* БР атказанган рәссамы (1999)
* Россия Федерациясенең атказанган рәссамы (2017)
* БР халык рәссамы (2023)

## Гаиләсе
Хатыны Гөлнара. Уллары ― халыкара конкурслар лауреатлары, скрипкачы, Башкортстанның атказанган артисты Чыңгыз Хәннанов һәм виолончелист Искәндәр Хәннанов, Тима (Тимур?) һәм кызлары Камилә. 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* https://web.archive.org/web/20140313162007/http://rinfom.ru/zhivopis/hannanov
* http://omskpress.ru/news/29940/gogen_na_zanaveskax_i_sposob_lyubvi/
* https://web.archive.org/web/20160304235636/http://www.shamail.antat.ru/Mans/Hannov/Hannov.htm
* http://www.calligraphy-museum.com/rus/Participants/Vasil_Khannanov.aspx 
* Художник Василь Ханнанов 
* Картины художника Василя Миргазияновича Ханнова на сайте ArtAgeLess.com 
* «Персидские мотивы» — персональная выставка Василя Ханнанова в Стерлитамаке 

Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Башкортстан рәссамнары
Төркем:Башкортстанның халык рәссамнары

Төркем:Уфаның Көньяк зиратында җирләнгәннәр
Равилов

**Равилов** ― фамилия.
* Габделхәмит Равилов (1932―2021), эпизоотолог, ТР ФА академигы (1995), ТАССР (1983), РСФСР (1990) атказанган фән эшлеклесе. ТР Дәүләт бүләге иясе (1995).
* Рөстәм Равилов (1963), Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе ректоры, ТР Дәүләт бүләге иясе (1995). Г. З. Равиловның улы.

Төркем:Фамилияләр
Сәет Исмәгыйлев (1978)

**Сергей Валерий улы Исмәгыйлев** (Шәех Сәид Исмәгыйлев, , 1978 елның 9 август көне, Донецк, Украин ССР, СССР) — Украин дин һәм җәмәгать эшлеклесе. Украина мөселманнарының «Умма» диния нәзарәте мөфтие.

## Тормыш юлы
Сәид Исмәгыйлев 1978 елның 9 августында Донецк шәһәрендә татар гаиләсендә (әтисе — Казан татары, әнисе — Пенза татары) туа. 1985 елдан Донецк шәһәренең 60 нчы урта мәктәбендә укый. 

1993 елдан 1997 елга кадәр Донецк политехника техникумында, техник механика факультетында укый. Техник-механик белгечлеге ала. 1997 елдан Мәскәү югары дини көллиятенең (хәзер — Мәскәү ислам институты) теология факультетында югары дини белем ала. Көллиятне 2001 елда имам-хатыйб исеме алып, кызыл диплом белән тәмамлый. 2002—2007 елларда Донецк дәүләт ясалма интеллект институтының фәлсәфә һәм дин белеме факультетында укый.

2002 елдан — «Дуслык» мөселман җәмгыяте имамы. Бу вазифада 2009 ел башына кадәр була. 2009 елдан «Украина мөселманнарының диния нәзарәтләре советының» даими әгъзасы булып тора. 2009 елның 25 гыйнварында Киевта Украина мөселманнарының «Умма» диния нәзарәте мөфтие итеп сайлана.

2011 елдан башлап Коръәнне Украин теленә тәрҗемә итү өстендә эшләүче галимнәрнең эш төркеме составына керә.

2012 елда өченче тапкыр «Умма» диния нәзарәте мөфтие итеп сайлана. Дини тикшеренүләр һәм халыкара рухи мөнәсәбәтләр үзәге идарәсе әгъзасы, Украина дин әһелләре ассоциациясе Донецк өлкә оешмасы әгъзасы.

Корреспондент.net журналы версиясе буенча 2017 елда иң абруйлы 100 украиналы исемлегенә керә.

Өйләнгән. Улы бар. Дүрт тел белә: украин, рус, татар һәм гарәп.

## Сәяси эшчәнлек
2014 елның 26 октябрендә Украина халык депутатларын чираттан тыш сайлауларында  «Украина — бердәм ил» бөтенукраина сәяси берләшмәсе гомумдәүләт күпмандатлы сайлау округында катнаша. Партия исемлегендә дүртенче була.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1978 елда туганнар
Төркем:9 август көнне туганнар
Кримади Моника

**Моника Крумади** ( ; 1974 елның 9 апрелендә туган,  Тирана ) — Албан сәясәтчесе, парламент әгъзасы һәм Социалистик Хәрәкәт Интеграциясе Партиясе әгъзасы.

## Белеме
Моника Кримади 1974 елның 9 апрелендә Тиранада туган, шунда ук урта мәктәпне тәмамлаган. 1992 елдан Тирана университетының табигый фәннәр факультетында органик -химик һөнәре укыды. 1999 елдан ул Гармиш-Партенкирченда Джордж Маршалл исемендәге Европа Хәүефсезлек проблемаларын өйрәнү үзәгендә укый.  . 2000-2002 елларда ул Тирана университетының икътисад факультетында белем ала, бизнес белән идарә итү буенча магистр дәрәҗәсен ала. Аспирантурада укый.

## Сәяси карьера
Кримади үзенең сәяси карьерасын 1991-нче елда, ул FRESSH ( Албания Социалистик Партиясенең яшьләр оешмасы) нигезләүчеләренең берсе булып башлый. 1992 елның гыйнварында ул Президиум әгъзасы итеп сайлана, һәм шул ук елның май аенда ул 1-нче һәм 2-нче ФРЕШ Конгрессларының Генераль Секретаре итеп сайлана. Ул 2002 елның апреленә кадәр FRESSH президенты булып эшләде. 1995-2000 елларда ул IUSY вице-президенты итеп раслана. Кримади 1991 елның декабреннән 2004 елның сентябренә кадәр Социалистик партия әгъзасы була. Бу вакыт эчендә ул 2001-2005 елларда Албания Халык Ассамблеясе әгъзасы да була. Ул ике тапкыр Тирана шәһәр советына сайлана, аннан ул Европа Советы делегациясе секретаре булып эшли. 2004 елның сентябрендә ул Социалистик Интеграция Хәрәкәтен (LSI) оештыра, СПАдан аерылган партия. Моника Кримадхи бүген LSI золым филиалының генераль секретаре булып эшли.

## Шәхси тормышы
Ул сәясәтче Илир Метага өйләнгән, аларның өч баласы бар: Бора, Бесар һәм Эра.

## Телевидение
Моника Кримади һәм Майлинда Брегу  дуэт оештырылды.  2005 елда Kënga Magjike Албан музыка конкурсында һәм  жюри әгъзасы булып катнашты. 

## Сылтамалар

* Kryesise se Lsi - LSI профиле 
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1974 елда туганнар
Төркем:9 апрель көнне туганнар
Албаниядә христиан дине

**[[Албания]]дә христиан дине** — Ислам диненнән соң илдә икенче дин (иман итүчеләр саны буенча).

Албан христианнарының саннары төрлечә. Pew тикшеренүләр үзәге мәгълүматлары буенча, 2010 елда Албаниядә 580 мең христиан яшәгән, аларның  бу ил халкының 18%   .  "Дөнья диннәре энциклопедиясе"ндә Дж. Мелтон 2010-нчы елда христианнарның өлешен 30,8% дип бәяли  (2,08 миллион артыграк)  .

Илдәге христиан диненең иң зур тармаклары - католикизм һәм православие . 2000-нче елда Албаниядә 30 төрле христиан конфессиясенә караган 669 христиан чиркәве һәм гыйбадәт кылу урыны булган.

Илдә яшәүче Македония, Грек, Италия, Аруман һәм Сербларның күбесе христианнар. Албаннар арасында христианнар бик аз , ә Гег Албаннар арасында христианнарның өлеше Тоскан Албаннарына караганда күпкә күберәк.

Албания христианнары (католиклар, православие һәм протестантлар) дин-ара Библия җәмгыятендә бергә хезмәттәшлек итәләр. Протестант динендәгеләрнең күп  өлеше - Бөтендөнья Евангелия Союзы белән бәйләнгән Албан Евангелия Кардәшлеге әгъзалары булып тора. Албан чиркәүләренең берсе, Албан православие чиркәве Бөтендөнья чиркәүләр советы әгъзасы булып тора.

## Искәрмәләр (үзгәртү)

## Моны да карагыз

* Албаниядә дин
* Албаниядә католикизм
* Албаниядә православие
* Албаниядә протестантизм

Төркем:Албаниядә христиан дине
Богеншперк

**Богенсперк** ( словен. Град Богеншперк ) - Ловиянең көньяк-көнчыгышында, Двор авылы янындагы калкулыкта урнашкан Словениядә Яңарыш чоры замогы.

## Тарих

1511 елда, җир тетрәү нәтиҗәсендә, Лихтенберг янындагыВаген гаиләсенең ныгытмасы ( словен. Ваген )  җимерелде һәм алар Богенсперк замогын төзи башлайлар. 1533-нче елда замок Вагеннар гаиләсе милеге буларак телгә алына, һәм  аның исеме бирелә. 1672 елда аны танылган Словения галиме Янез Вайкард Валвасор сатып ала. Вальвасор бай китапханә булдырган һәм залда бакырга гравировкалак цехы оештырган. Ул шулай ук сарайны яңартып төзелән, коены тирәнәйткән һәм Изге Богоматер чиркәвен төзегән. 1692 елда Валвасор залны сатырга мәҗбүр булгән, аннан соң бу замок берничә тапкыр хуҗаларын алыштырган. Соңгы хуҗалары (1853 елдан Икенче бөтендөнья сугышына кадәр) Виндишграз ( словен. ) кенәзләре булган.(Виндишграц ), сугыштан соң сарай хәрби больница буларак кулланылган, аннары замокта иезуитлар яшәгән.

1972 елдан башлап, сарай вакыты-вакыты белән реставрацияләнә. Хәзерге вакытта замокта музей эшли.

## Архитектура
Замок  XVI гасырның типик Яңарыш чоры архитектурасына ия. Манаралар дүрт почмакта урнашкан, аларның икесе (көньяк-көнбатыш һәм төньяк-көнчыгыш) түгәрәк формасында, калган икесенең нигезе квадрат. 1558 елгы Ваген гербы һәм Лихтенберг герблары төньяк фасадка урнаштырылган , көнбатышта Франческо Робба стилендәге Вирджиния, һәм Галло гаиләләренең гербы урнаштырылган . Вальвасор идәрә иткән вактытты эчке мәйдан планлаштырылган. 

## Сылтамалар

* Богеншперк сарае  - Словениянең мәдәни профиле )
* Богеншперк сарае - архитектура мирасы - Словения )
Төркем:Словения мәдәниятеТөркем:Словениянең истәлекле урыннары
Харис Мөлеков

**Харис Мөлеков** (1 октябрь 1938 ел — 28 октябрь 2012 ел) — галим-физик,  техник фәннәр докторы (1998), профессор (2004), Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2001).

## Тәрҗемәи хәле
Харис Якуп улы Мөлеков 1938 елның 1 октябрендә Башкорт АССРның Архангел районы Югары Ләмәз авылында туган.

Белорет районы  җидееллык мәктәбен тәмамлаганнан соң, Инҗәр урта мәктәбендә  белем ала. Аннары Башкорт дәүләт университетының физика-математика факультетына укырга керә.

1961 елда югары белем алып чыга. Берникадәр эшләгәч, Свердловск шәһәрендә аспирантурада укуын дәвам итә һәм Дондагы Ростовның югары уку йортында фән кандидатлыгына диссертация яклый.
## Фәнни  эшчәнлеге
1967 елдан шул шәһәрдәге  авыл хуҗалыгы машиналары эшләү институтында хезмәт эшчәнлеген башлый

1972 елдан Башкорт дәүләт университетында укыта.

1977 елдан Башкорт дәүләт педагогия институтының гомуми физика кафедрасы мөдире.

1986 елда  Металлның югары пластиклыгы проблемалары институтында (ИПИ) эшли, бер үк  вакытта 2003 елдан Уфа дәүләт авиацион техник университетында укыта.

1998 елда «техник фәннәр докторы» темасына  диссертация яклый.

2004 елда профессор дәрәҗәсе бирелә.

Харис Якуп улы Мөлеков күп аспирантларның остазы, яшьләрне фән юлына бастыруда зур өлеш кертә.

150 фәнни хезмәт язган һәм уйлап табу буенча бер хезмәте бар.

## Фәнни хезмәтләре
* Влияние структуры сплава Ni2.16Mn0.81Fe0.05Ga на температурную зависимость намагниченности //Доклады Российской Академии наук. 2005. Т.400. № 3 (соавт.);
* Магнитные свойства магнитоупорядоченных металлов и сплавов с субмикрокристаллической структурой
* ДИЛАТОМЕТР ДЛЯ ИЗМЕРЕНИЯ ТЕПЛОВОГО РАСШИРЕНИЯ ОБРАЗЦОВ МАЛЫХ РАЗМЕРОВ https://cyberleninka.ru/article/n/dilatometr-dlya-izmereniya-teplovogo-rasshireniya-obraztsov-malyh-razmerov
## Чыганаклар
* Мулюков Харис Якупович http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/2-statya/16854-mulyukov-kharis-yakupovich.html 
* Н. Миһранов. Классташым Харис — фән докторы http://ural-rb.ru/urnek/429-klastashym-haris-fn-doktory.html

* Сотрудники кафедры физики и технологии наноматериалов http://www.bashedu.ru/node/810 

Төркем:1 октябрь көнне туганнар
Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:Архангель районында (Башкортстан) туганнар
Төркем:БАССР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Физиклар
Гөлназ Мөхәммәдиева

*
*'Гөлназ Мөхәммәдиева''' - актриса.  1971 елның 1 гыйнварендә БАССРның Бакалы районы Куштирәк авылында туган. 1993 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлаганнан соң, “Нур” театрында эшли башлый. К. Тинчуринга багышланган Халыкара төрки телле театрлар фестивалендә “Икенче пландагы иң яхшы хатын-кыз роле” номинациясе лауреаты.
Башкортстанның атказанган (2006) һәм халык (2021), Татарстанның атказанган (2023) артисты.
## Театрда кайбер сәхнәләштергән рольләре
* Маруся «Зөләйха» Г. Исхакый
* Вазыйфа «Әниләр һәм бәбиләр» Т. Миңнуллин
* Зөлфия «Явыз сеңел» Ә. Иделбаев
* Хыял кызы «Чүлмәкче сере» Ә. Кәшфуллин
* Гөлҗиһан «Банкрот» Г. Камал
* Мартина «Очабызмы?» Ив Жамиак
* Зилә «Котлыйбыз, син әти булдың!» Р. Кинҗәбаев
* Йолдыз «Нурзадә һәм Нурсылу» И. Әлмөхәммәтов
* Бибигөл «Киек казлар» Р. Сафин
* Телли «Аршин мал алан» У. Хадҗибәков
* Мария «Күз яше фонтаны» С. Латыйпова, Х. Фатыйхова
* Хәмидә «Ай булмаса, йолдыз бар» Т. Миңнуллин
* Песи «Урман әкияте» С. Кудаш
* Магруфа «Өченче әтәчкә кадәр» Г. Камал, М. Фәйзи
* Карчәчәк «Былтыр маҗаралары» Г. Тукай
* Коринкина «Соңлаган бәхет» А. Островский
* Гөлнур «Гүргә керер сер иде» Р. Кинҗәбаев
* Курше хатыны «Пуля» Д. Салихов
* Наилә «Бичура» М. Гыйләҗев
* Жанинна «Шайтан котыртты» К. Гольдони
* Галиябану «Галиябану» М. Фәйзи
* Миләүшә «Янамын да көямен» М. Әмир
* Фәридә «Сайрар кошым» Р. Гюнтекин
* Мәвия «Адашкан күңел» М. Фәйзи
* Сәйлән «Ач күзеңне, монда мин!» Г. Каюмов
* Кунак «Башмагым» Т. Гыйззәт, Җ. Фәйзи
* Рәмзия «Бердәнберем, бәхет гөлем»Х. Вәхит
* Гөлчәчәк, Даша «Төнге шаяру» А. Ибраһимов
* Гөлчәхрә «Аршин мал алан” У. Хадҗибәков
* Арлекин, Гвардеец «Железное сердце Тутти» Ю. Олеша. А. Әхмәтова инсценировкасы
* Женя «Сагышларны басмый сулар да» В. Гуркин
* Дания «Безнең авыл артистлары, яки татарча дель-арте» Аманулла
* Саҗидә «Җизнәкәй» Х. Ибраһимов
* Зөләйха «Су юлы» Н. Асанбаев
* Пудель «Авыл эте Акбай» Т. Миңнуллин
* Хәдичә «Алты кызга бер кияү» Т.Миңнуллин
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Гөлназ Мират кызы Мөхәммәдиева. Нур татар драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Татарстанның халык артистлары
Төркем:Нур театры актерлары
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Дамира Сәетова

*
*'Дамирә Сәетова*', Дамирә Расих кызы Сәетова (*1976 елның 10 октябре, СССР, РСФСР, БАССР, Илеш районы, Торачы'') ― драма актрисасы, җырчы. 1998 елдан Уфа дәүләт «Нур» татар театры артисты. Башкортстанның атказанган һәм халык, Татарстанның атказанган артисты.
## Тәрҗемәи хәле
1976 елның 11 октябрендә БАССРның Илеш районы Турачы авылында туган. 2003 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлаганнан соң, “Нур” театрында эшли башлый. Башкортстанның  атказанган һәм халык, Татарстанның атказанган артисты.
## Театрда кайбер сәхнәләштергән рольләре
* Дилә «Гургә керер сер иде» Р. Кинҗәбаев
* Раилә «Гүргә керер сер иде – 2» Р. Кинҗәбаев
* Барбара Смит «График буенча мәхәббәт» Р. Куни
* Нихәл «Җүләр» Н. Хикмәт
* Зөләйха «Гашыйклар көне» Н. Гаетбай
* Әни «Сабый һәм Карлсон» А. Линдгрен
* Дания «Безнең авыл артистлары, яки татарча дель-арте» Аманулла
* Фәнилә «Балконнан төшкән мәхәббәт» Н. Гаетбай
* Әдилә «Туй алдыннан» Х. Вәхит
* Хәдичә «Алты кызга бер кияү» Т. Миңнуллин
* Мәрзия «Ул кайтты» Ә. Атнабаев
* Гөлсем «Упкын өстендә уен» Г. Каюмов

## Шәхси тормышы
Кияүдә. Ире ― Айрат Нәбиев (Уфадан, тамырлары Бакалы һәм Илеш районнарыннан), Уфаның «Нур», курчак театрларында эшләгән,  дәүләт концерт залында студиядә хезмәт итә, җырлар яздыра. 2003 елда гаилә корганнар. Кызлары Айсылу (фортепиано классы буенча Уфа сәнгать училищесының музыка бүлеген тәмамлаган, шушы ук юнәлештә Уфа дәүләт сәнгать институтында укый), уллары Әскар (гимназия укучысы).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Дамира Рәсих кызы Сәетова. Нур татар драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Нур театры актерлары
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Рида Фәхрисламова

*
*'Рида Фәхрисламова''' - актриса. 1978 елның 24 гыйнварендә БАССРның Аскын районы Билгеш авылында туган. 2000 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлаганнан. 2004 елдан “Нур” театрында эшли башлый. 2020 елда Башкортстанның атказанган артисткасы исеме бирелә.
## Театрда кайбер сәхнәләштергән рольләре
* Бала табучы хатын «Аклы-каралы мәрәкә» И. Бикбулатова
* Бәдига «Галиябану» М. Фәйзи
* Миләүшә «Янамын да көямен» М. Әмир
* Түти «Сайрар кошым» Р. Гюнтекин
* Ания «Ай булмаса, йолдыз бар» Т. Миңнуллин
* Алтынчәч «Әниләр һәм бәбиләр» Т. Миңнуллин
* Александра «Сагышларны басмый сулар да» В. Гуркин
* Нурия «Гашыйклар көне» Н.Гаетбай
* Зәкриева Лена Рәфкать кызы «Бер вакыйга тарихы» В. Жеребөов
* Дилбәр «Американ» К. Тинчурин
* Дүрткүз «Авыл эте Акбай» Т.Миңнуллин
* Ишәк «Насретдинның алтын ишәге» Ш. Казыев
* Мәмдүдә «Һинд кызы» Г. Каюмов
* Әзифә «Хатын түгел, аҗдаһа» Д. Салихов
* Лилия «Коеп куйган фәрештә» Э.Яһудин
* Урман иясе «Маҗаралы Яңа ел» М. Гыймранов
* Рәкыйга «Тыкрыкта булды бу хәл» З. Хәким
* Кондыз «Серле алтын тарак» М. Гыйләҗев
* Гәйшә «Упкын өстендә уен» Г. Каюмов
* Җиһания «Ул кайтты» Ә. Атнабаев
* Туктабикә «Кыз урлау» М. Кәрим
* Гөрпинә «Гөргөри кияүләре» Т. Миңнуллин
* Рәхмәтулланың хатыны «Отышлы тормыш» Ә. Фәйзи
## Сылтамалар
* Рида Фәхәметдин кызы Фәхрисламова. Нур татар драма театры сайты.

Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Нур театры актерлары
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Фәрзәнә Абдуллина

**Абдуллина Фәрзәнә Фәйзи кызы** (6 декабрь 1926 ел) — педагог‑методист, мәктәп дәреслекләре авторы, РСФСР ның атказанган укытучысы (1982), ССРБ халык мәгарифе отличнигы (1977), РСФСР‑ның халык мәгарифе отличнигы (1964).

## Биографиясе
Фәрзәнә Фәйзи кызы Абдуллина 1926 елның 6 декабрендә Башкорт АССР ы Җылаер кантонының Морак авылында туган. 1944 елда Йомагужа урта мәктәбен тәмамлый.

1949 елда К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт дәүләт педагогия институтының башкорт теле һәм әдәбияты факультетын тәмамлаганнан соң, Морак һәм Темәс башкорт педагогия училищеларында укыта.

1961-1984 елларда Уфадагы 1-се мәктәп-интернатта эшли.

Фәрзәнә Фәйзрахман кызы балаларның күңелен, мөмкинлекләрен аңлап эш итә. Башкортстанның киләчәге — яшьләрне нык рухлы, белемле, әдәпле итеп үстерергә омтыла. Тиктормас педагог вакыт белән исәпләшми: һәрбер балага күңел җылысын бирә. Дәресләрен мавыктыргыч итеп төзи. Үзенең эш тәҗрибәсе белән уртаклаша, методик хезмәтләр, әсбаплар яза.
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
* РСФСР ның атказанган укытучысы (1982)
*ССРБ халык мәгарифе отличнигы (1977)
*РСФСР‑ның халык мәгарифе отличнигы (1964).
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Усманова М. Г., Абдуллина Ф. Ф. * Башкорт теле. Мәктәп укучылары, югары уку йортларында укырга теләүчеләр өчен кулланма. — Уфа: Китап, 2000. — 192 бит. — ISBN 5-295-02619-1

## Сылтамалар

* Әлмөхәмәтов Р. В. Абдуллина Фәрзәнә Фәйзи ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы —  Өфө:  «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:РСФСР атказанган мәктәп укытучылары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Күгәрчен районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1926 елда туганнар
Төркем:6 декабрь көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Резеда Фәхруллина

*
*'Резеда Фәхруллина''' - актриса.   1962 елның 1 апрелендә БАССРның Илеш районы Югары Манчар авылында туган. 1986 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлаганнан соң, Башкорт академия драма театрында эшли. 1991 елдан бирле “Нур” театрында эшли. 2007 елдан  Уфа дәүләт сәнгать академиясендә укыта. 
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1995 ел - Башкортстанның атказанган артисткасы  
* 2003 ел - Башкортстанның халык артисткасы 
* 2006 ел - Татарстанның халык артисткасы 
## Театрда кайбер сәхнәләштергән рольләре
* Хәҗәр «Ямҗсез тормыш» Ф. Сәйфи- Казанлы
* Мәвия «Адашкан күңел» М. Фәйзи
* Гөлсем «Көз» Г. Исхакый
* Джульетта «Ромео һәм Джульетта» У. Шекспир
* Зөлфия «Саклыйк әле күңел хисләрен» Кол-Дәүләт
* Шәмсегаян «Өч аршин җир» А. Гыйләҗев
* Бибиәсма «Киек казлар» Р. Сафин
* Мәдинә «Ай булмаса, йолдыз бар» Т. Миңнуллин
* Дилбәр «Гүргә керер сер иде» Р. Кинҗәбаев
* Мәликә «Кар өстендә күбәләк» Н. Гыймәтдинова
* Гөлбану «Назлы кияү» К. Тинчурин
* Зәйтүнә «Пуля» Д. Салихов
* Кара киемле хатын «Сайрар кошым» Р. Н. Гүнтәкин
* Ольга «Өч сеңел. Еллар узгач…» А. Чехов, Л. М. Зайкаускас инсценировкасы
* Айзарә Әхәтовна «Әниләр һәм бәбиләр» Т. Миңнуллин
* Мона «Исемсез йолдыз» М. Себастиан
* Нат «Очабызмы?» Ив Жамиак
* Таңбикә «Нурзадә һәм Нурсылу» И. Әлмөхәммәтов
* Дилбәр «Гүргә керер сер иде — 2» Р. Кинҗәбаев
* Барбара Смит «График буенча мәхәббәт» Р. Куни
* Елена Ивановна Кручинина «Соңлаган бәхет» А. Островский
* Мирандолина «Шаян хуҗабикә» К. Гальдони
* Сәмига «Җизнәкәй» Х. Ибраһимов
* Кәтернә «Гөргөри кияүләре» Т. Миңнуллин
* Сабира «Кыз урлау» М. Кәрим
* Кәбирә/Канзас «Һинд кызы» Г. Каюмов
* Миссис Бейкер «Ирекле күбәләкләр» Л. Герш
* Фәхрия «Башмагым» Җ. Фәйзи, Т. Гыйззәт
* Шәмсинур «Ул кайтты» Ә. Атнабаев
## Сылтамалар
* Резеда Рәвил кызы Фәхруллина. Нур татар драма театры сайты.

Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Татарстанның халык артистлары
Төркем:Нур театры актерлары
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Зөһрә Шәрәфетдинова

*

*'Зөһрә Шәрәфетдинова''' - актриса.  1974 елның 11 мартында БАССРның Илеш районы Лаяшты авылында туган. 1993 елда Нефтекама педагогия училищесын тәмамлаган. 1994 елда Уфа дәүләт сәнгать институтына укырга керә. Укуын тәмамлаганнан соң, “Нур” театрында эшли башлый. 2009 елда Башкортстанның атказанган артисткасы исеме бирелә.

## Театрда кайбер сәхнәләштергән рольләре
* Зәйтүнә «Күз яше фонтаны» С. Латыйпов
* Мәдинә «Ай булмаса, йолдыз бар» Т. Миңнуллин
* Энҗе «Өзелгән юллар» М. Гыйләҗев
* Нурия «Гүргә керер сер иде» Р. Кинҗәбаев
* Зөләйха «Гөлбәзир» Ф. Бүләков
* Гөлфинә «Әниләр һәм бәбиләр» Т. Миңнуллин
* Жаннет «Кичке табын» М. Кәрим
* София «Сагышларны басмый сулар да» В. Гуркин
* Венера Мусина «Бер вакыйга тарихы» В. Жеребцов
* Констанция «Шайтан котыртты» К. Гольдони
* Эва «Мин сезгә әфлисуннар алып килдем» А. Николаи
* Мона «Исемсез йолдыз» М. Себастиан
* Очлы күз «Борын-борын заманда…» Аманулла
* Фатыйха «Өченче әтәчкә кадәр» Г. Камал, М. Фәйзи
* Фәридә «Туйга ничә көн кала» И. Зәйниев
* Юлбикә «Хатын түгел, аждаһа» Д. Салихов
* Зөләйха «Әниемнең ак күлмәге» Ш. Хөсәенов
* Клаудия «Үткәннәрдән килгән ханым» Р. Шиммельпфеннинг
* Сәмига «Җизнәкәй» Х. Ибраһимов
* Гөлсем «Упкын өстендә уен» Г. Каюмова
* Мәрзия «Ул кайтты» Ә. Атнабай
* Нурзидә «Алты кызга бер кияү» Т. Миңнуллин

## Сылтамалар
* Зөһрә Фәнил кызы Шәрәфетдинова. Нур татар драма театры сайты.

Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Нур театры актерлары
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Лияна Хәертдинова

*
*'Лияна Хәертдинова''' - актриса.  1974 елның 22 гыйнварендә  БАССРның Балтач районы Тутагач авылында туган. 1993 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлаганнан соң, “Нур” театрында эшли башлый. 2016 елда Башкортстанның атказанган артисткасы исеме бирелә.
## Театрда кайбер сәхнәләштергән рольләре
* Йокыбану «Шаяра йорт иясе» Ф. Яруллин
* Баскетболистка «Ач күзеңне, монда мин!» Г. Каюмов
* Фәрхи карчык «Сүнгән йолдызлар» К. Тинчурин
* Диләрә «Кулъяулык» Т. Миңнуллин
* Нәфисә «Көз» Г. Исхакый
* Леди Монтекки «Ромео һәм Джульетта» У. Шекспир
* Торна «Урман әкияте» С. Кудаш
* Айсылу «Әйдә, барыйк, кызлар карыйк!» Р. Вәлиев
* Гөлсара «Саклыйк әле күңел хисләрен» Р. Кол-Дәүләт
* Миләүшә «Өч аршин җир» А. Гыйләҗев
* Фельдшер «Кыйбла кая?» Аманулла
* Шәмсия «Күрәзәче» З. Хәким
* Су анасы «Былтыр маҗаралары» М. Фатыйхов
* Очлы күз «Борын-борын заманда…» Аманулла
* Биби «Өченче әтәчкә кадәр» Г. Камал, М. Фәйзи
* Зарема «Күз яше фонтаны» С. Латыйпов, Х. Фатыйхова
* Сәрия «Мәхәббәт кошлары» И. Юмаголыв
* Кара көч «Бичура» М. Гыйләҗев
* Гайни «Назлы кияү» К. Тинчурин
* Тәнзилә «Үләм, көнләшәм» К. Үләш
* Тутакай «Сайрар кошым» Р. Гүнтекин
* Нина «Әниләр һәм бәбиләр» Т. Миңнуллин
* Прокурор Эльза «Явыз сеңел» А.Иделбаев
* Мәрфуга «Банкрот» Г. Камал
* Гайшә «Ябалак борылышында» Ф. Бигашев
* Сафыя «Җизнәкәй» Х. Ибраһимов
* Нәсимә «Игезәкләр» Ә. Атнабаев
* Мәликә ханум «Котлыйбыз, син әти булдың!» Р. Кинҗәбаев
* Хатын «Кичке табын» М. Кәрим
* Әни «Маҗаралы Яңа ел» М. Гыймранов
* Шәфкать туташы «Ак чәчәк – сиңа бүләк» Р. Нурлыгаянов
* Яучы хатын «Нурлы сәфәр» театрлаштырылган тамаша
* Таңсылу «Балконнан төшкән мәхәббәт» Н. Гаетбай
* Анук «Гөргөри кияүләре» Т. Миңнуллин
* Нәнәй «Җизнәкәй» Х. Ибраһимов
* Вәсимә «Су юлы» Н. Асанбаев
* Нәсимә «Хаҗи әфәнде өйләнә» Ш. Камал
* Гөлчирә «Кыз урлау» М. Кәрим
* Гыйльми «Башмагым» Т.Гыйззәт, Җ. Фәйзи
* Нина Васильевна «Алты кызга – бер кияү» Т. Миңнуллин
* Караучы Фая «Кояшлы якка чык» М. Кунафин
## Сылтамалар
* Лияна Муллахмәт кызы Хәертдинова. Нур татар драма театры сайты.

Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Нур театры актерлары
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Силез теле

**Поляк теленең силез диалекты** (dialekt śląski, dialekty śląskie, język śląski, narzecze śląskie, etnolekt śląski, zespół gwar śląskich, алман телендә: Schlesische Sprache, чех телендә. slezština; үз атамасы: ślōnskŏ gŏdka, ślůnsko godka) - ул Инд-Европа телләр гаиләсенең көнбатыш-славян телләренең лехит суб-төркеменә карый торган Силез халкының теле. Польшада рәсми рәвештә лях теленең диалекты булып һәм лях һәм чех телләре арасында ара тел булып санала.
Кайбер өйрәнүчеләр силез диалектын аерым тел дип карыйлар.
2011 ел халык санын алу буенча Польшада 509 000 кеше силез телен туган тел дип атаган.

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Миңсылу Усманова

**Усманова Миңсылу Гобәй кызы** (1 май 1950 ел) — башкорт теле белгече, педагог-методист, югары мәктәп укытучысы. Филология фәннәре докторы (2003), профессор. Башкортстан Республикасының атказанган мәгариф хезмәткәре (2017) һәм мәгариф отличнигы (2000), Россия Федерациясенең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2010). 
## Биографиясе
Миңсылу Гобәй кызы Усманова 1950 елның 1 маенда Башкорт АССРның Баймак районы Ишмөхәмәт (Карамалы) авылында туган

1972 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлый һәм СССР Фәннәр Академиясе Башкортстан филиалының Тарих, тел һәм әдәбият институтында эшли  башлый.

1990 елда кандидатлык диссертациясе яклый.

1991 елдан — Башкорт дәүләт университетында укыта.
2002 елда докторлык диссертациясе яклый.
2008 елдан — М. Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университетында белем бирә, башкорт теле һәм аны укыту методикасы кафедрасы профессоры. Башкорт филологиясе факультетында — «Туган якны өйрәнәбез» һәм «Авылымның сөйләше» исемле проектларын  тормышка ашыра.

Фәнни тикшеренүләре диалектологиягә, функциональ грамматикага, башкорт теле ономастикасына, топонимикага, башкорт телен рус телле һәм милли мәктәпләрдә укыту методикасына багышланган. Якынча 360 фәнни һәм укыту-методик хезмәтләр, шулай ук мәктәп сүзлекләре һәм электрон дәреслекләр авторы.
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
* Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы (2002).
* Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2010).
* Башкортстан Республикасының атказанган мәгариф хезмәткәре (2017).
## Төп хезмәтләре
* *Усманова М. Г. * Топонимия бассейна реки Сакмары : автореферат дис. ... кандидата филологических наук : 10.02.02 / Башк. гос. ун-т им. 40-летия Октября. — Уфа, 1990. — 23 с.
* 
* 
## Сылтамалар
* Усманова Миңһылыу Ғөбәйт ҡыҙы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — . 
*  (в пер.)
* Баймакский Хәбәрче — Наши земляки 
* День автограф с авторами учебников

Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Россия педагоглары
Төркем:Башкортстанның мәгариф отличниклары
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Россиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре
Төркем:Баймак районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1950 елда туганнар
Төркем:1 май көнне туганнар
Альберт Шәрәфетдинов

*
*'Альберт Шәрәфетдинов''' - актер.  1981 елның 21 декабрендә БАССРның Кушнарен районы Кушнарен авылында туган. 2003 елда  Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлаганнан соң, “Нур” театрында эшли башлый. 2020 елда Башкортстанның атказанган артисты исеме бирелә.
## Театрда кайбер сәхнәләштергән рольләре
* Хаҗгали «Мәхәббәт хатлары» И. Юмаголыв
* Салават «Гөлбәзир» Ф. Бүләков
* Мәрьямнең ире «Аклы-каралы мәрәкә» И. Бикбулатова
* Таксист «Яратам, көнләшәм» К. Үләш
* Арыслан «Янамын да көямен» М. Әмир
* Ихсан «Сайрар кошым» Р. Н. Гүнтәкин
* Андрей «Явыз сеңел» А. Иделбаев
* Гармунчы «Чүлмәкче сере» Ә. Кәшфуллин
* Рәис «Ябалак борылышында» Ф. Бигашев
* Вокзал башлыгы «Исемсез йолдыз» М. Себастиан
* Гарәфи «Банкрот» Г.Камал
* Рәхмәт «Игезәкләр» Ә. Атнабаев
* Фәнис «Котлыйбыз, син әти булдың» Р. Кинҗәбаев
* Шахтимер «Ак калфак» М.Фәйзи
* Яшен «Нурзадә һәм Нурсылу» И. Әлмөхәммәтов
* Юлай «Гүргә керер сер иде – 2» Р. Кинҗәбаев
* Касыйм «Түтәйле Ибатуллин» Аманулла
* Абдурахман «Җүләр» Н. Хикмәт
* Шмага «Соңлаган бәхет» А. Островский
* Әхмәтша «Кичке табын» М. Кәрим
* Мансур «Кулларымда тургай» Х. Иргалин
* Иван «Сагышларны басмый сулар да» В. Гуркин
* Феликс «Бичаралар» Ф.Вебер
* Рипафратта «Шаян хуҗабикә» К. Гольдони
* Мусин Вәли «Бер вакыйга тарихы» В. Җеребцов
* Ир «Бетте-китте, вәссаләм!..» Н. Брод
* Мөхәммәтхан «Һинд кызы» Г. Каюмов
* Бәхти «Хатын түгел, аждаһа» Д. Салихов
* Сафый «Җизнәкәй» Х. Ибраһимов
* Сафа «Мәхәббәт зилзиләсе» Э. Яһудин
* Мидхәт «Иреңне миңа сат» Н. Гаетбай
* Хөснетдин «Хаҗи әфәнде өйләнә» Ш. Камал
* Әҗмәгол «Кыз урлау» М. Кәрим
* Җаграп «Гөргөри кияүләре» Т. Миңнуллин
* Бультерьер «Авыл эте Акбай» Т. Миңнуллин
* Тимур «Көтелмәгән «кунак» С. Лобозеров
* Хафиз «Упкын өстендә уен» Г.Каюмов
## Сылтамалар
* Альберт Рәзим улы Шәрәфетдинов. Нур татар драма театры сайты.

Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Нур театры актерлары
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Пайку Күле

**Пайку Күле** (яки Пейку, Тибет телендә: Пайку-Цо яки - Чо) ул Тибет Платосында -да, Ярлунг Тсанпо Брахмапутра Елгасыннан 18 км (11 миля) көньякта 4591 м (15062 фут) биеклегендә күл. Күл 27 км (17 миля) озынлыкка һәм иң тар урынында 6 км (3,7 миля) киңлеккә ия. Бозлыклардан туклана торган агымнар каскад булып үзән төбенә төшә, әмма күбесе күлгә җиткәнче аллювиаль утырмаларга төшә.
Тирәдәге су җыючы бассеин агынтысыз бассеин булып тора. Ул Ярлунг Тсанпога су якынча 100 м (330 фут) дәрәҗәсенә җиткәч ташып ага. Күлнең *брэкиш* (тозлылыгы төче һәм тозлы су арасында) булган суы күл меңнәрчә еллар буена ташымаганына исбатлау булып тора.

Төркем:Тибет
Гөлназ Фәхразиева

*
*'Гөлназ Фәхразиева''' - актриса.  1964 елда 12 ноябрендә ТАССРның  Актаныш районы Такталачык авылында туган. 1987 елда Алабуга культура агарту училищесын тәмамлагач Минзәлә татар дәүләт драма театрында эшли башлый. 1992 елдан алып бүгенге көнгә кадәр Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театрында артист булып эшли. 2006 елда Татарстанның атказанган артисткасы исеме бирелә. 2019 елда ТРның «Фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнде.
## Театрда сәхнәләштергән рольләре
* Равилә  - «Яшьлек белән очрашу» Т. Миңнуллин  
* Сәимә — «Адашкан чәчәкләр» Г. Каюмов  
* Мәүлия —  «Итәкле кияү» Аманулла  
* Ана  - «Карурман аша» Р. Галиев 
* Күркә  - «Яңа ел хикмәтләре» Х. Ибраһим  
* Официант  - «Җырлап керәбез, җырлап чыгабыз» Х. Ибраһим, А. Хәмзин  
* Мәрьям — «Өч хатын белән тормыш» Г. Исхакый   
* Табиб  - «Сау бул, дип, әйтә алмыйм!» Ф. Абдуллин  
* Хор — «Сөеклем минем» Л. Дюрко   
* Уңганбикә  - «Кыз урлау» М. Кәрим  
* Өмәмә — «Хатыным-алтыным»  Х. Ибраһим
* Тәңкәбикә — «Ай тотылган төндә» М. Кәрим  
* Сакчы — «Патша кызы һәм җырчы» Р. Корбан 
* Газраил — «Җир уллары трагедиясе» Һ. Такташ   
* Рәхимә   — «Бергенәм-Гөлгенәм» М. Садыкова  
* Убырлы карчык — «Әптери солдат маҗаралары» Ш. Фәрхетдинов 
* Хәлимә — «Шулай булды шул» Т. Миңнуллин  
* Сафура  - «Яра» А. Гыйләҗев (М. Гыйләҗев инсценировкасы) 
* Разыя  - «Мәдинәм-гөлкәем» Т. Миңнуллин 
* Шагыйрьнең әнисе — «Соңгы төн»  И. Юзеев 
* Бибинур — «Бакча караклары» З. Гыймаев   
* Галия Әхәтовна — «Бүре каны» Н. Гыйматдинова (Р. Галиев, З.Гыймаев инсценировкасы)
* Мәүлия — «Алпамыш алпавыты» Т. Минңнуллин  
* Миңниса — «СыСыСыРда ясалган…нар» Л. Лерон  
* Начальник  - «Гөнаһлы мәхәббәт өрәге» А. Иванов (Р. Галиев, З.Гыймаев инсценировкасы) 
* Хәдичә —  «Кияүле кызлар кияве» Т. Миңнуллин  
* Федосья  - «Ярсыз ярлар» Н. Угарин  
* Нурзидә Мөбәрәковна  - «Кияүле кызлар кияве» Т. Миңнуллин   
* Әүдәки  - «Гөргөри кызын бирә» Т. Миңнуллин 
* Убыр Патша  - «Шомбай маҗаралары» Р. Вәлиев  
* Догалы карчык - «Кадер кичәсе» Р. Галиев
* Харита Игнатьевна Огудалова - «Бирнәсез кыз» А.Островский
* Газизә - «Нәгыймә» Р. Зәйдулла
* Мария Никифоровна - «Ә таңнар гүзәл тынлыкта иде...» Б.Васильев (И.Мөхәммәтгалиев инсценировкасы)
* Олы инәй – «Озын-озак балачак» М. Кәрим
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Гөлназ Албек кызы Фәхразиева . Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Минзәлә театры актерлары
Төркем:Шәхесләр:Түбән Кама татар драма театры
Гөлдәр Ильясова

**Ильясова Гөлдәр Мозафар кызы** (11 июнь 1954 ел) — театр режиссеры. 1990-2008 елларда Стәрлетамак башкорт дәүләт драма театрының сәнгать җитәкчесе һәм баш режиссеры. 1989 елдан ССРБ Театр әһелләре берлеге әгъзасы. Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (1994) һәм Салават Юлаев исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (1994).

## Биографиясе
Гөлдәр Мозафар кызы Ильясова 1954 елның 11 июнендә Ишембай шәһәрендә туган. 
* Уфа сәнгать училищесы (1975)
* Алма-Ата дәүләт театр-сәнгать институты (1984)
* РСФСР Мәдәният министрлыгының Югары режиссерлык курсы (1987).
1975-78 еллар Башкорт дәүләт филармониясе биючесе.

1984-87 еллар Арыслан Мөбәрәков исемендәге Сибай башкорт дәүләт драма театрыактеры;

1988 елдан Салават башкорт дәүләт драма театрының баш режиссеры;

1990 елдан Стәрлетамак башкорт дәүләт драма театрының сәнгать  җитәкчесе.
## Иҗаты
Төп эшләре:

«Гаеплеләр» (А. Арбузов, 1985), «Яшьлегем тирәкләре» (К. Акбашев, 1988), «Атылган өер» (Ф. Бүләков, 1989), «Варислар» (Д.Исабеков, 1991), «Мурлин Мурло» (Н. Коляда, 1992), «Кабул ит, Шамбала!» (Б. Гаврилов, 1993), «Теге дөнья,  бу дөнья» (Р. Солтангәрәев), «Онытылган дога» (Ф. Бүләков, 1994), «Мәгарә» (Г. Шафиков, 1995) һ.б.

1994 елда «Онытылган дога» спектаклен оста сәхнәләштергәне өчен Салават Юлаев исемендәге дәүләт премиясенә (Флорид Бүләков, Ирина Филиппова белән) лаек була.
## Әдәбият
* *Багуманов А. И., Фаизова Ф. А. * Лауреаты премии имени Салавата Юлаева. — Уфа: Китап, 1999. — 272 с. — С. 220-221.
* *Саитов С. С. * Ильясова Гульдар Музафаровна // Гербы: Краткая энциклопедия. — Уфа: Научное изд-во «Башкирская энциклопедия», 1996.
## Сылтамалар
* Айдар Хусаинов. Романтическая история времен никого капитализма.
Төркем:1954 елда туганнар
Төркем:11 июнь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары
Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:ССРБ актерлары
Төркем:Русия актерлары
Төркем:XX гасыр актерлары
Дилә Карпова

*
*'Дилә Карпова''' - актриса.  1970 елның 16 гыйнварендә ТАССРның  Апас районы Иске Йомралы авылында туган. 1993 елда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтын тәмамлаганнан соң, Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театрында артист булып эшли. 2013 елда Татарстанның атказанган артисткасы исеме бирелә.  
## Театрда сәхнәләштергән рольләре
* Гөлсинә  - «Адашкан чәчәкләр» Г. Каюмов  
* Мәүлия  - «Итәкле кияү» Аманулла  
* Мәйсәрә  - «Бәхетле килен» Х. Ибраһим  
* Мәфтуха —  «Үги кыз» А. Әхмәт  
* Кар кызы — «Яңа ел хикмәтләре» Х. Ибраһим 
* Туктабикә  - «Кыз урлау»  М. Кәрим  
* Алинә  - «Кызлар кызык итәләр» Т. Миңнуллин  
* Фәрештә — «Жир уллары трагедиясе» Һ.Такташ
* Нәгыймә — «Бергенәм-гөлгенәм» М. Садыйкова   
* Кәкре борын  - «Әптери солдат маҗаралары » Ш. Фәрхетдинов  
* Тамада  - «Шулай булды шул» Т. Миңнуллин  
* Җамал  - «Яра» А. Гыйләҗев (М. Гыйләҗев инсценировкасы)
* Хәмидә, Ания — «Мәдинәм-гөлкәем» Т. Миңнуллин 
* Җир хуҗасы — «Соңгы төн» И. Юзеев 
* Рамилә  - «Бакча караклары» З. Гыймаев  
* Гөлчирә  - «Кияүле кызлар кияве» Т. Миңнуллин  
* Фая  - «Бүре каны» Н. Гыйматдинова (Р. Галиев, З.Гыймаев инсценировкасы)
* Настасья  - «Гөнаһлы мәхәббәт өрәге» А. Иванов (Р. Галиев, З.Гыймаев инсценировкасы)
* Фатыйма — «СыСыСыРда ясалган…нар» Л. Лерон  
* Шамилә — «Алпамыш алпавыты» Т. Миңнуллин  
* Нурания  - «Син мине күрәсеңме?» Т. Миңнуллин  
* Гөрпинә  - «Гөргөри кызын бирә» Т. Миңнуллин 
* Эзләүче – “Кадер кичәсе” Р. Галиев
* Сәрвәр - «Сихерче» Н.Гыйматдинова (Р.Мөхәммәтшин инсценировкасы)
* Хәмдебану - «Әлдермештән Әлмәндәр» Т.Миңнуллин
* Мәүлидә Нургалиевна - «Калдырма, әни!» А.Баймөхәмәтов (А. Ишбулдина инсценировкасы)
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Дилә Кәлимулла кызы Карпова . Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Шәхесләр:Түбән Кама татар драма театры
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Илдар Әхмәтвәлиев

**Илдар Хасип улы Әхмәтвәлиев** (14 сентябрь 1961 ел, СССР, БАССР) — рәссам, Русия Рәссамнар берлегенең Санкт-Петербург бүлекчәсе әгъзасы.

## Биографиясе
1961 елның 14 сентябрендә Башкортстан Республикасында туган.

Уфаның 1нче педагогия училищесын темамлаган.

И. Е. Репин исемендәге Дәүләт сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура академиясен тәмамлый (профессор А. А. Мыльников остаханәсе).

Русия Рәссамнар берлегенең Санкт-Петербург бүлекчәсе әгъзасы.

Реалистик сәнгать мәктәбе тарафдары.

1985 елдан — чит ил, халыкара, махсус һәм төркемле күргәзмәләрдә катнашучы. Татар рәссамнарының иҗат төркеме «Чыңгызхан» берләшмәсе составына 1990-1996 елларда керә.

20 дән артык шәхси күргәзмә үткәргән.

Санкт-Петербургта һәмСтамбулда (Төркия) яши һәм эшли.

2000 елда, бу ил хөкүмәте заказы буенча, АКШ президенты Б.Клинтонга бүләк итеп эш языла.

## Иҗаты
Академия мәктәбе рәссам иҗатында тулысынча чагылыш тапкан. Аның эшләре палитраның сафлыгы, матурлыгы һәм натураны тапшыруның җанлылыгы белән аерылып тора.
Рәссамның эшләре Русия, Франция, Япония, Төркия, Кытай һ. б. шәхси коллекцияләрендә урнашкан.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Мой дом - Ильдар Ахметвалиев

Төркем:Татар рәссамнары