Millätçe partiäse (İslandiä)

**Millätçe partiäse** () — İslandiä keçkenä säyäsi partiäse, ul İkençe bötendönya suğışına qädär häm suğış waqıtında faşizmnıñ çiklängän formasın yaqlağan.

## Tarixı

Partiä 1934 yılnıñ martında İslandiä millätçe xäräkäte häm İslandiä millätçe partiäse quşılu näticäsendä oyıştırılğan. Partiä islandlarnıñ etnik üzençälegen yaklarğa omtılğan häm ariy rasasınıñ östenlegenä häm  ışanğan. Alar awıl xucalığı reformasın yaklağannar häm  simpatiä kürsätkännär, şul uq waqıtta xökümättän industrializatsiägä investitsiälär dawlağan. Alar şulay uq Altingnı beteräse häm anı korporativ parlament belän alıştırırğa telägännär. Partiä şulay uq  kire qaqqan häm üzen İslandiä säyäsätendä radikal’ alternativa bularaq täqdim itkän. Ğomumän alğanda, alarğa Adolf Hitler ideyalärenä qarağanda  ideyaläre kübräk tä’sir itkän, häm Natsist Almaniäse belän turıdan-turı elemtäne farazlarğa mömkinlek birüçe bernindi dä dälillär yuq.

Faşizmnıñ qayber militarist atributların qabul itep, partiä berniçä marş oträdları oyıştırğan, alar 1 mayda İslandiä bayrağı häm  belän parad uzğan. Äğzalar sorı külmäklär häm qızıl svastikalı qul bäyläweçe kigännär. Partiä «Ísland» («İslandiä») gäziten häm «Mjölnir» ( xörmätenä atalğan) waqıtlı basmasın çığarğan. Partiä natsizm belän bäyle  prinsibın qabul itmägän, çönki qısqa ğömerendä xäräkätneñ dürt törle liderı bulğan.

Millätçe partiäse wäkillek ala almağan, İslandiä universitetınıñ studentlar şurasınnan tış, anda ul dürt yıl rättän ber urınnı biläp torğan. Ämmä alar 1936 yılda finans ministrınıñ köndälegeneñ küçermäsen alıp, centekleklärne «Ísland» gäzitendä bastırıp çığarğanda iğtibarnı cälep itkänär. Politsiä partiä ofislarında tentü ütkärgän, häm qayber äydäp baruçı äğzalar qulğa alınğan, ämmä axır çiktä ğäyepläw qararları bulmağan. Ämmä, ğomumän alğanda, alar utrawda Natsist Almaniäsenä kiñ soqlanuğa qaramastan, üz yäşäyeşeneñ ber etabında da kiñ xuplaw tapmağannar. Bu alarnıñ saylaw näticälärenä tä’sir itkän: partiä 1934 yılğı saylawlarda 0,7% tawış häm 1937 yılda 0,2% tawış cıyğan. Alarnıñ iñ yaxşı näticäse 1934 yılğı Reykyavikta munitsipal’ saylawlarda 2,8% täşkil itkän.

450dän artıq äğzası bulmağan partiä qulğa alulardan tulısınça terelä almağan. 1938 yıl marş oträdları eşlägän soñğı yıl bula, ä 1939 yılğı «Millätçe partiäneñ maqsatları» alarnıñ soñğı zur basması bulğan, ägär «Ísland» sporadik çığarılışların isäpkä almasaq. 1939—1940 yıllar qışında alar Reykyavikta diskussiä klubı oyıştırğannar, ämmä bu bernindi dä näticägä kitermägän, häm şunnan birle partiä ğädättä cirle küzänäklärdä ğına cıyılğan. 1940 yılda İslandiägä Britaniä basıp kergäç, törkem şaqtıy däräcädä soyuzdaşlar tarafınnan bastırılğan. Partiä räsmi räweştä 1944 yılda taratılğan, ul waqıtta Almaniäneñ ciñelüe qotılğısız bulıp kürengän.

## İskärmälär


## Ädäbiät

* Ásgeir Guðmundsson, "Nazism in Iceland", S. U. Larsen, B. Hagtvet & J. P. Myklebust, *Who Were the Fascists: Social Roots of European Fascism*, Scandinavian University Press, Oslo, 1980. ISBN 82-00-05331-8
*

Төркем:Аурупада фашизм
Төркем:Нацист фиркаләре
Төркем:1934 елда нигезләнгән сәяси фиркаләр
Төркем:1944 елда бетерелгән сәяси фиркаләр
Төркем:Әлифба буенча сәяси фиркаләр