Ростов-на-Дону

**Дондагы Ростов**, **Тындагы Растуф**, **Ростов-на-Дону** () — Россиянең Европа өлешенең көньякта урнашкан шәһәр, Ростов өлкәсе һәм Көньяк федераль округы үзәге. 1749 елда нигез салына.

Шәһәрдә порт, тимер юл төене. Халык исәбе 1 115 000 кеше (2015). Машина төзелеше (авыл хуҗалыгы машиналары — «Ростсельмаш» һ.б., станоклар ясау), авиация, электротехника, радиоэлектроника, химия, җиңел (тире, күн-аяк киеме һ.б.), азык тәмлеткеч, агач эшкәртү сәнәгате.

## География
Ростов Көнчыгыш Европа тигезлегендә, Тын елгасының уң ярында, Азак диңгезенннән 60 километр ераклыкта, Мәскәүдән 1226 километр көньяк-көнчыгыштарак урнашкан.

### Климаты
Шәһәр климаты уртача контненталь, далалы. Уртача еллык күрсәткечләре: Уртача еллык температура — +9,9&nbsp;°C, Уртача еллык җил тизлеге — 3,2 м/с, Уртача еллык һава дымлылыгы — 72%. Явым-төшемнәр саны — 650 мм.

Кыш йомшак һәм аз карлы; гыйнварның температурасы -2,9&nbsp;°C, әпсәлүт минимумы шул ук айда күзәтелгән һәм ул −31,9&nbsp;°C тәшкил иткән (1940).

Җәй эссе, дәвамлы һәм корылыклы, кояшлы һава өстенлек итә, июльнең урта температурасы — +23,3&nbsp;°C, әпсәлүт максимумы 2010 елның августында күзәтелгән һәм ул +40,4&nbsp;°C тәшкил иткән.




## Тарих

Рәсми нигезләү датасы 1749 елның 15 декабре булып санала - шул көннне патшбикә Елизавета I фәрманы буенча Темерник тамгаханәсе нигезләнгән. Монна соң монда порт балыкка килә, ә 1761 елда — Изге Димитрий Ростовский хәрби кальгасе төзөлә башлый. Уңайлы географик урыны Ростовның икътисади үсешенә йогынты ясаган. Үзенең 100-еллыгына шәһәрдә 15 мең кеше саналган, ә инде XX гасырда 110 меңнән артык кеше саналган.

Ростовның икътисади үсешенең нигезе сәүдәгәрлек булган. XX гасыр башында Ростовта йөздән артык ширкәт саналган. 1917 елга кадәр Ростов тышкы сәудәдә тауар сату күләме буенча Россиядә өченча урында торган. 1930 еллар азагында халык саны һәм икътисади үсеше буенча шәһәр Советлар Берлегенең ун иң эре калаларына кергән.

Бөек Ватан сугышы вакытында алман гәскәрләре Ростовны ике тапкыр яулап алганнар: 1941 елның көзендә һәм 1942 елның җәендә. Беренче тапкыр алман гәскәрләре шәһәргә 1941 елның 17 ноябрендә кергәннәр; бер атнадан соң, 28 ноябрьдә, маршал С. К. Тимошенко командованиесындагы совет гәскәрләре шәһәрне кире алганнар.

1942 елның 24 июлендә Ростовка вермахтның 17-че гаскәре кергән. Оккупация чорында нацистлар тарафыннан 40 меңнән артык кеше җәзаланган, 53 мең кеше көч белән Алманияга *мәҗбүри эшләр*гә озатылганнар. 1943 елның 14 февралендә Тындагы Ростов алман гаскәрләрннән азат ителгән. Сугыш шәһәр зур зыян китерлгән, 270 завод һәм фабрикалардан алтысы гына сакланып калган. 

1987 елдан Ростов — миллионлы шәһәр.

## Халык

### Милли состав

### Агломерация
Ростов-на-Дону агломерациясе — Ростов өлкәсе территориясендә урнашкан бер үзәкле шәһәр агломерациясе. Халык саны — якынча 2,2 млн кеше (Көньяк федераль округы халкының ~15% өлеше, Ростов өлкәсе халкының ~50% өлеше). Агломерация составына  Ростов-на-Дону, Азак, Аксай, Батайск, Новочеркасск, Новошахтинск, Таганрог шәһәрләре керәләр.

## Административ бүленеш
# Ворошилов районы
# Тимер юл районы
# Киров районы
# Ленин районы
# Октябрь районы
# Беренче Май районы
# Пролетариат районы
# Совет районы
## Фотогалерея

File:Rostov City Hall, Administration, Rostov-on-Don, Russia.jpg|Шәһәр Думасы бинасы
File:Здание управления Северо-Кавказской железной дороги.JPG|Төньяк-Кавказдагы тимер юл Идарәсенең бинасы
File:View Rostov.jpg|Ростов күренеше
File:Pokrov's Square Rostov.jpg|Покров мәйданы
File:Railway Bridge Rostov.jpg|Тимер юл күпере
|Нигезләнүчеләргә һәйкәл
File:Rostov-on-Don, Southern Federal University, Rostov State University, Russia.jpg|Ростов Дәүләт Университеты
File:Александрийская колонна (вид от входа в парк).JPG|Александр баганасы
File:Rostov on don 1.jpg|Ростов күренеше
File:Teatr Gorkogo.jpg|Горький исемендәге театр


## Кардәш шәһәрләр
*  Ирәван, Әрмәнстан
*  Плевен, Болгария
*  Гомель, Белорусия
*  Глазго, Бөекбритания
*  Дортмунд, Алмания
*  Гера, Алмания
*  Волос, Греция
*  Торонто, Канада
*  Уральск, Казакъстан
*  Мәскәү, Россия
*  Мобил, АКШ
*  Анталья, Төркия
*  Әдис, Украина
*  Луганск, Украина
*  Донецк, Украина
*  Ле-Ман, Франция
*  Каяани, Финляндия
*  Чхонҗу, Көньяк Корея

## Искәрмәләр

## Моны да карагыз
* Яһүд-татар зираты

Төркем:Ростов-на-Дону
Төркем:Ростов өлкәсе шәһәрләре
Төркем:Россия субъектлары башкалалары
Төркем:Миллионлы шәһәрләр