Гавриил Державин

**Гавриил Державин**, Гавриил (*Гаврила*) Роман улы Державин (, (*[[1743 ел]]ның [[3 июль|3 (14) июле]], [[РИ]], [[Казан губернасы]], [[Лаеш өязе]], [[Сокуры]] ― [[1816 ел]]ның [[20 июль|8 (20) июле]], [[Новгород губернасы]], Новгород өязе, Званка утары*) — шагыйрь, сенатор, Россия империясе юстиция министры (1802―1803).

## Тәрҗемәи хәле

1743 елның 3 (14) июлендә Казан губернасы Лаеш өязе (*хәзерге* Лаеш районы) Сокуры авылында туган. XV гасырда Мәскәү кенәзе Василий IIгә хезмәткә күчкән Олы Урда татар морзасы Бәһрамнан килүче асылзат Державиннар Казан губернасында Мишә буенда җир биләмәләренә хуҗа булган .
 
Г. Р. Державин Казанда 1763, 1774-1775, 1778 елларда була. Соңгы тапкыр — әнисе вафат булгач.

1758-1861 Казанда Беренче ир балалар гимназиясендә укый.

Болгарга археологик экспедициягә бара.

Чабаксар шәһәренең планын төзүдә катнаша.
 
Яхшы укыганы өчен  дәрәҗәсе ала.

## Хезмәт юлы
* 1762 елда хәрби хезмәткә алына һәм Петербургка китә. 
* 1784 елда Казан губернаторы урынын сорый, ләкин Олонец шәһәре (*[[Карелия]]*) губернаторы итеп билгеләнә.
* 1786—1788 — Тамбов наместниклыгы хакиме.
* 1791—1793 — Екатерина IIнең кабинет-сәркатибе.
* 1793 елдан ― сенатор, тайный советник.
* 1795-1796 — Коммерц-коллегия президенты.
* 1802—1803 — Россия империясе юстиция министры.

## Гаиләсе
* I хатыны (*[[1778]]-[[1794]]*)  — Екатерина Яков кызы Бастидон.
* II хатыны — Дарья Алексей кызы  Дьякова.

## Иҗаты
Әсәрләрендә Казан мотивлары чагылыш таба. Шигырьләрендә Екатерина IIгә, гаскәр башлыкларына мәдхия җырлый, тәкәббер түрәләрне, патша сарае даирәсенең әхлаксызлыгын фаш итә.
* 1779 «Кенәз Мещерский үлеменә мәрсия» (*Ода на смерть князя Мещерского*)
* 1782 «Фелица» 
* 1784 «Ходай» (*Бог*)
* 1789 «Морза хыялы» (*Видение Мурзы*, 1791 елда басылган)
* 1791-1794 «Шарлавык» (*Водопад*, 1798 елда басылган) 
* 1779 «Императрицаның Казанга килүе уңае белән» *(На шествие императрицы в Казань*) 
* 1779 «Казанда императрицага күрсәтелгән маскарад уңаеннан» (*На маскарад, бывший перед императрицей в Казани*)
* 1811-1813 «Язмалар» (*Записки*, 1859 елда басылган) 
* 1814 «Явыз Иван, яки Казанны буйсындыру» (*Грозный, или Покорение Казани*) опера либреттосы.

## Өземтәләр

   

## Әсәрләре
# Сочинения, с объяснительными примечаниями Я.К. Грота. В 9 т. СПб., 1864-1883.
# Стихотворения. М., 1963.

## Хәтер
* 1847 елда «Рус әдәбиятын сөючеләрнең Казан җәмгыяте» Казан император университеты ишегалдында татарлар «Бакыр бабай» дип атый торган Державин һәйкәлен куюны оештыра. Шунда ук Державин исемен йөртүче бакча утыртыла. 
* 1997 елның 16 августында Лаешта Г. Р. Державин исемендәге Лаеш төбәге музее ачылган.
* 2000 елда  Татарстан язучылар берлеге һәм Лаеш районы хакимияте рус телендәге күренекле әсәрләр өчен ел да бирелә торган Державин исемендәге әдәби премия булдыра.
* 2003 елда Лаеш районы Сокуры авылында Державинга бюст куела.
* 2003 елда Казандагы һәйкәле торгызыла.
* ТРның Милли музеенда Державинның әйберләре (*сәгать, өстәл, кәнәфи, язу өстәле*), хатынының арфасы һәм Казандагы Державин һәйкәлендәге грация фигурасының башы саклана. 
* РФдә Державин исеме белән шәһәр дәрәҗәсендәге һәм иҗтимагый премияләр булдырылган.
* Казан шәһәре башкарма комитетының 2015 елның 23 сентябрендәге 3532 санлы карары белән Залесный районындагы яңа формалашкан урамга шагыйрь исеме бирелгән.
* 2018 елда Лаеш районы Сокуры урта мәктәбенә Гавриил Державин исеме бирелде.

## Чыганаклар
# Татар энциклопедиясе. Казан, 2010.

## Әдәбият
# Сочинения Державина. *Китапта*: Белинский В.Г. Полное собрание сочинений. Т. 6. М.,1955.  
# Г. Державин. История и современность. Казан, 1993.

## Сылтамалар
*  Г.Р. Державин «Татар иле» мәгълүмати-ресурслы татар социаль челтәрендә 

## Искәрмәләр


Төркем:Рус язучылары
Төркем:Рус шагыйрьләре
Төркем:XVIII гасыр шагыйрьләре
Төркем:XIX гасыр шагыйрьләре
Төркем:Россия сәясәтчеләре
Төркем:Россия империясе юстиция министрлары
Төркем:XIX гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Гавриил Державин