Кызыл Армия (газета, 1918-1921)

**«Кызыл Армия»**  — Үзәк мөселман хәрби коллегиясенең сәяси бүлеге  тарафыннан башта Мәскәүдә (*[[1918 ел|1918]]-[[1919 ел]]ларда*), аннары Казанда (*[[1919 ел|1919]]-[[1921 ел]]ларда*) татар телендә нәшер ителгән газета, татар телендә чыккан беренче совет хәрби газетасы. Барысы 430 саны чыга. 1921 елның 15 мартында, Татарстан җөмһүрияте инкыйлаби хәрби шурасы каршындагы Көнчыгыш бүлек ябылгач, чыгудан  туктый.

Газетаның беренче мөхәррире — Һ.Н. Килдебәк (*[[1881 ел|1881]]-[[1949 ел|1949]]*).
Мөхәррирләре — С.С. Атнагулов (*[[1893 ел|1893]]-[[1937 ел|1937]]*), Ш.Г. Әхмәдиев (*[[1888 ел|1888]]-[[1930 ел|1930]]*), Ф.З. Бурнашев (*[[1898 ел|1898]]-[[1942 ел|1942]]*).

## Тарих
#### Үзәк мөселман хәрби коллегиясе
1918 елның маенда, Кызыл гаскәр өчен татарлардан торган хәрби бүлгеләр оештыру һәм алар арасында сәяси-агарту эшләре алып баруны максат итеп, РСФСР хәрби эшләр буенча халык комиссариаты каршында аның милли оешмасы — Үзәк мөселман хәрби коллегиясе (ҮМХК) оештырыла. Рәисе — Мулланур Вахитов (1885-1918).
1919 елның апрелендә ҮМХК Мәскәүдән Казанга күчерелә. Коллегиядә Н.Г. Вахитов (*[[1886 ел|1886]]-[[1940 ел|1940]]*), К.Л. Якубов (*[[1894 ел|1894]]-[[1919 ел|1919]]*), А.К. Маликов (*[[1897 ел|1897]]-[[1974 ел|1974]]*), М.Г. Крыймов (*[[1891 ел|1891]]-[[1945 ел|1945]]*), Ш.Х. Усманов (*[[1898 ел|1898]]-[[1937 ел|1937]]*), Й.И. Ибраһимов (*[[1895 ел|1895]]-[[1961 ел|1961]]*), Б.Җ. Белоусов (*[[1897 ел|1897]]-[[1920 ел|1920]]*) эшли.

ҮМХК катнашында Казанда 1нче аерым Идел буе татар укчы бригадасы, Татар запастагы батальоны (*[[1920 ел]]дан — полк*) оештырыла, мөселман пехота командирлары курслары, Көнчыгыш кавалерия командирлары курслары, сәяси хезмәткәрләр әзерләүче агитаторлар курслары ачыла.

#### ҮМХКнең нәшрият эше
«Кызыл Армия» газетасы 1918 елның 20 апреленнән Мәскәүдә нәшер ителә, ҮМХК Казанга күчерелгәч, 1919 елның мартыннан Казанда чыга башлый.
«Кызыл Армия» газетасы ҮМХК белән бер бинада (*хәзерге* Островский урамы, 6нчы йорт) урнаша. 
Бина XX гасыр башында, архитектурасында ***провинция модерны*** чалымнарын кулланып, сәүдәгәр Машков өчен төзелгән була.

Газета кызылармиячеләр һәм гади халык арасында иң популяр басма, Ватандашлар сугышы чорында чыккан иң эре газета булып санала  .   Атнага 5-6 саны 20-30 мең тираж белән чыгып килә. ҮМХК 60 тан артык  исемдә, Идел буе, Урал, Себер, Урта Азия, Кавказ халыклары арасында таралучы, татар телендәге оригинал һәм тәрҗемә китап һәм брошюра нәшер итә.

## Рубрикалары
* Шуралар сәясәте
* Фирка тормышыннан
* Хәрби мәсьәләләр
* Әдәби сәхифә
* Казан хәбәрләре

## Искәрмәләр


## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Әдәбият
# Каримуллин А.Г. Татарская книга начала XX века. Казань, 1974.
# Нафигов Р.И. Мулланур Вахитов. Казань, 1975.
# Казань в памятниках истории и культуры. Казань, 1982.

## Сылтамалар

*  «Кызыл Армия» газетасы «Татар иле» мәгълүмати-ресурслы татар социаль челтәрендә

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:1918 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:Мәскәү матбугаты
Төркем:Казан гәҗитләре
Төркем:1921 елда ябылган гәҗитләр