Апанаевлар

[200px|thumb|[Апанай мәчетенең яңартылган манарасы, 2007]]
**Апанаевлар** — XIX гасырда һәм XX гасыр башында Казанда яшәгән I — II гилдия сәүдәгәрләр, сәнагатькәрләр, химаячеләр нәселе. 
Казан губернасындагы иң эре йорт хуҗалары, завод тотучылар.

## Нәсел башы
1552 елда Казан ханлыгы яулап алынгач, тирече Әмәтнең ике улы һәм оныгы рус патшасына хезмәткә күчә. Аларның эзе XVII гасыр  урталарына, Михаил Фёдорович Романов патшалык иткән (*[[1613]]—[[1645]]*) заманга хәтле югалмый.
* Әмәтнең Җанбулат исемле улы һәм оныгы Айтуган Лаеш улысы Ямбулат авылында төпләнә, җир эшкәртү, сәүдә белән шөгыльләнәләр.
* Сәүдә эшендә Айтуганның улы Үтәк баеп китә. Үтәкнең улы Ярмәк еш кына Казанга тауарга килә, сәүдәгәрләр арасында танышлык урнаштыра. Тиздән авылдагы йортын сатып, Казанга күчеп килә, Иске татар бистәсендә (*[[Сәхтиян урамы (Казан)|Сәхтиян]] һәм [[Күнче урамы (Казан)|Күнче]] урамнары чатында*) яши башлый.

## Казандагы хәят
Ярмәкнең Казанда улы Апанай туа. Шушы Апанайдан Апанаевлар нәселе башлана.

1815 елгы янгын вакытында документлар юкка чыгу сәбәпле,  аның турында мәгълүматлар аз. 15 яшендә мәдрәсә бетерүе билгеле.

#### Исмәгыйль Апанаев
 
1715 елда Апанайның улы Исмәгыйль туа. Чордашларыннан мөстәкыйльлеге, кыюлыгы белән аерылып тора.
 
1763 елда Екатерина II нең татарларга бөтен Россия империясе буенча сәүдә итәргә рөхсәт итә торган указы чыккач, татар сәүдәгәрләреннән беренче булып, Мәкәрҗә ярминкәсе, Самар, Вятка, Әстерхан, Ростов, Мәскәү, Санкт-Петербург белән сәүдә элемтәләре урнаштыра. Кытайдан һәм Ираннан тауар кайтарта.  Гостиный дворда үз кибетен тота.

Уллары Муса белән Йосыф тугач, Захарьевская (*хәзерге [[Каюм Насыйри урамы]], 37*) урамында ике катлы йорт җиткерә.
1782 елда Татар ратушасы оешкач, дәрәҗәле  вазыйфа — башлык () итеп сайлана.

1794 елда 79 яшендә вафат.

##### Муса Апанаев
Муса Исмәгыйль улы Апанаев (*[[1798]]—[[1862]]*) — Казанның шәрәфле ватандашы исемен алган шәхес.
 
Ике күн заводы (*берсе елына 13 мең күн җитештереп, [[Казан]]да беренче урында торган*), Пләтәндә сабын кайнату заводы тоткан. Гостиный дворда һәм Печән базарында кибетләре булган.

Хәйриячелеккә күп акча биргән: аның акчасына Казанда иң зур — Апанай мәчете (*[[1768 ел|1768]]—[[1771 ел]]ларда төзелгән*)  (*[[Каюм Насыйри урамы]], 27*) тотылган. Кызы Зөбәйдә истәлегенә Яңа татар бистәсендә Ал мәчет (*[[Мәҗит Гафури урамы (Казан)|Гафури урамы]] ,67*) салдырган (*[[1808 ел]]*).
Сәхтиян урамында ике катлы зур йорт төзетә. Җинаять пулатына казый, хөкем утырышчысы булып сайлана.

## Карл Фукс Апанаевлар турында

Карл Фукс билгеләгәнчә, XIX гасыр башында Казанда I гилдия татар сәүдәгәрләре — 5 әү, II гилдиянеке — 3 әү генә булган. Апанаевлар икесенә дә кергән. Хәсән Муса улы Апанаевның 500 мең сум шәхси капиталы булган. Казанда Апанаевлар белән сәүдәгәр Юнысовлар гына ярыша алган.

Апанаевларның Иске татар бистәсендә 14 йортлары булган, шул исәптән «Болгар» номерлары. Апанаевлар нәселе, гыйлемле булу сәбәпле, Казанның иҗтимагый тормышында да катнаша: Исмәгыйль Апанаев башлык, Муса Апанаев казый, Муса оныгы Мөхәммәтйосыф, оныгының улы Габдулла шәһәр думасының гласные булып торганнар. Йосыф Апанаев шулай ук хәйрияче булган. Заводларның һәм йортларның соңгы хуҗасы Йосыф оныгы Ибраһим Апанаев була.

## Октябрь инкыйлабы
Октябрь инкыйлабыннан соң Апанаевлар репрессия корбаны була:
*Габдулла Апанаев (1919)
*Мөхәммәтвәли Апанаев (1922)
*Габделхәмит Габдрахман улы (1937)
*Һарун Габдрахман улы (1937)
*Якуб Измаил улы, Ибраһим Измаил улы (1937)
*Әхмәт Бәдретдин улы (1941)
*Ибраһим Исхак улы (1941).
## Искәрмәләр

## Әдәбият
# *[[Карл Фукс]].* «Казанские татары в статистическом и этнографическом отношениях». Казан, 1844.
# *Суфия Мустафина – Апанаева.* Апанаевлар. (китапта: Историческая генеалогия татарского народа. Казан, 2012, 139-143 бит.)
# *Беляев А. Б*. ”Касимовские корни и современные ветви с древнейших времен. Казан, 2000.
# *Салихов Р. Р., [[Рамил Хәйретдинов|Хайрутдинов Р. Р.]] Исторические мечети Казани.  Казань, 2005.
# *Салихов Р. Р., Хайрутдинов Р. Р. Республика Татарстан: Памятники истории и культуры татарского народа (конец XVIII — начало XX веков). — Казань, 1995.
## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Исторические мечети Казани
* Апанай мәчете
* Апанаевлар йорты
* Казан тарихи мәчетләре
* Ал мәчет
* Габдулла Апанаев
* Гүзәл Апанаева
* Шамил Апанаев

Төркем:Иганәчеләр
Төркем:Татар эшмәкәрләре
Төркем:Апанаевлар