Рифат Гаспринский

**Рифат Гаспринский**,  Рифат (*Рефат, Габделрәфия*) Исмәгыйль улы Гаспринский, Рифат Гаспралы (, *[[1884 ел]]ның [[17 июнь|17 июне]], [[Россия империясе|РИ]], [[Таврия губернасы]], [[Акмәсҗит өязе]], [[Бакчасарай]] — [[1925 ел]]ның [[9 декабрь|9 декабре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Кырым АССР]], [[Бакчасарай]]*) — җәмәгать һәм мәдәният эшлеклесе, журналист, «Тәрҗеман» гәҗитенең мөхәррире (*[[1909 ел|1909]]—[[1918 ел]]ларда*) һәм нәшире (*[[1914 ел|1914]]—[[1918 ел]]ларда*). Бакчасарайда Исмәгыйль Гаспринский музее һәм  китапханә мөдире, Хан сарае музее директоры урынбасары.

## Тәрҗемәи хәле

1886 елның 14 апрелендә Таврия губернасы Бакчасарай шәһәрендә мәгърифәтчеләр Исмәгыйль Гаспринский (*[[1851 ел|1851]]—[[1914 ел|1914]]*) һәм Зөһрә Акчурина (*[[1862 ел|1862]]—[[1903 ел|1903]]*) гаиләсендә туган. Бертуганнары Хәдичә (*ата бер, ана икенче туганы*), Нәгар, Шәфыйка, Хәйдәр, Мансур. 1894 елда Акмәсҗиттә ир-егетләр өчен гимназиягә укырга керә һәм аны уңышлы тәмамлый. 1904 елда Казан император университетының юридик факультетына укырга керә. Аннан Харьков университетына күчә. 1909 елның 25 апреленнән — «Тәрҗеман» гәҗитенең рәсми мөхәррире, әтисе вафатыннан соң (*[[1914 ел]]ның [[24 сентябрь|24 сентябре]]*), гәҗитнең нәшрияты белән дә җитәкчелек итә башлый, нәшриятны үз исеменә күчерә. 1914 елның 28 октябреннән 1918 елда гәҗит ябылганчы «Тәрҗеман»ны  (*[[1878 ел|1878]]—[[1938 ел|1938]]*) белән бергә алып бара . 1918 елның 23 февралендә, большевикларның кырым татар милли хәрәкәтенә карата кылган репрессиясенә каршы җавап итеп, «Тәрҗеман»ны чыгудан туктата.

Инкыйлабтан соң, барлык туганнары да мөһаҗирлеккә китә. Рифат берүзе Кырымда кала. Рәссам, этнограф  (*[[1877 ел|1877]]—[[1938 ел|1938]]*) белән бергә И. Гаспринскийның музей-йортын оештыралар. Музей күренекле кырым татар мәгърифәтчесенең тууына 70 ел тулуга багышлап ачылган (*[[1921 ел|1921]]*). 1921 елның 21 мартыннан Рифат Гаспралы әлеге музейның директоры итеп билгеләнә. Бакчасарайда И. Гаспринский исемендәге китапханә мөдире булып тора. Соңрак Бакчасарайдагы Хан сарае музее директорының урынбасары итеп билгеләнә.

1925 елның 5 декабрендә 41 яшендә бөер чиреннән вафат була. Зынҗырлы мәдрәсәсе зиратында, әтисе һәм әнисе кабере янәшәсендә җирләнгән.

## Гаиләсе
Әтисе Исмәгыйль Гаспринский (*[[1851 ел|1851]]—[[1914 ел|1914]]*), әнисе Зөһрә Акчурина (*[[1862 ел|1862]]—[[1903 ел|1903]]*). Бертуганнары Хәдичә (*ата бер, ана икенче булган туганы*), Нәгар, Шәфыйка Солтан, Гали Хәйдәр, Җәүдәт Мансур.
Рифат Гаспринский ике тапкыр өйләнгән.
Беренче хатыны Фатыйма (*Фатыйманың әнисе Рифатның әнисе [[Зөһрә Акчурина]]ның якын ахирәте һәм якташы — [[Сембер губернасы]] [[Сөнгәләй өязе]]ннән — була*). Кызы Зөһрәгә (*[[1914 ел|1914]]*) исемне 1903 елда вафат булган әнисе хөрмәтенә кушкан.
Икенче хатыны Тәнзилә. Әлеге никахтан ике баласы (*кыз, малай*) туган, икесе дә сабый чакта вафатлар.
 
## Әдәбият
# *Абдульваапов Н.* Деятели крымскотатарской культуры (1921—1944): Библиографический словарь. Симферополь: Доля, 1999, стр. 69
# *Сеитваниева Г. Ю.* Некоторые сведения о потомках Исмаила Гаспринского. Сембер: «Симбирский научный вестник»,  2016, № 1(23).
# *Д. П. Урсу*. Деятели крымско-татарской культуры (1921—1944 гг.). Симферополь.

## Сылтамалар
*  ismailgaspirali.org Исмәгыйль Гаспринскийга багышланган портал
* *Евгений Пажитнов*.  Родословная Исмаила Гаспаринского. Портал Проза.ру
 
## Искәрмәләр


Төркем:Татар мәгърифәтчеләре
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Татар наширләре
Төркем:XX гасыр нәширләре
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:Шәхесләр:Кырым
Төркем:Харьков университетын тәмамлаучылар