open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Җанар Дугалова

Дугалова, Асылбек кызы Жанар (каз. Жанар Дғалова; нәсел .ұ 17 гыйнвар 1987, Кызылорда)-Казакъстан поп-җырчы һәм актриса. Казахстанның атказанган эшлеклесе (2015). Тюрквидение-2014 музыкаль конкурсы җиңүчесе. «КешУои " казах хатын-кызлар поп-төркеменең элеккеге катнашучысы»

## Биографиясе
Жанар Дугалова 1987 елның 17 гыйнварында Казакъстан Кызылорда шәһәрендә туа. Таллинда яши, 3 яшь тулганчы, туган ягына кайта. 5 яшьтә ул әнисе кушуы буенча җирле пионерлар сараеның эстрада студиясе түгәрәгенә китә. 6 яшендә ул «Әнші балапан» өлкә вокаль конкурсында җиңеп, соңрак республика бәйгесендә дә җиңү яулады. 10 яшендә «Айналайын» балалар конкурсында Роза Рымбаева белән дуэт уйнады. Соңрак күп кенә милли һәм Халыкара вокаль конкурсларда катнашты, 70тән артык бүләк иясе булды.

Фортепиано классы буенча казах лицее һәм музыка мәктәбен тәмамлый. Алмата музыка көллиятенә укырга кердем. 2004 елдан ГИТИСта укый, аны кызыл диплом белән тәмамлый. 2011 елда Казакъстанның " йолдыз Өчен Коктейль 2 «мелодраматик фильмында төштем. 2012 елдан 2014 елга кадәр «КешУои»казакъ хатын-кызлар поп-төркеме составында җырлый.

2014 елның ноябрендә Жанар Дугалова «Ізін көрем» («аларның эзләрен күрәм») җыры белән Төрки-2014 халыкара музыкаль конкурсында катнашты. Ул, 225 балл җыеп, конкурсның финалында җиңү яулады. 2015 елның 3 декабрендәге указы белән аңа Казахстан Республикасының атказанган эшлеклесе исеме бирелде.

2015 елда Жанар Дугалова Казахстанның «Нур Отан»идарәчел партиясенә керә. 2016 елның язында ул Казахстан парламентының Мажилисына депутатлыкка кандидат була, әмма сайлауларда аңа җиңү насыйп булмый.

## Гаепләү
2018 елда Л. Н. исемендәге Евразия милли университеты укытучысы Гумилева Мырзантай Жакып җырчыны грант сатып алуда гаепләде, шулай ук аны ике ел эчендә дә үз лекцияләрендә күрмәдем, дип раслый. Шулай ук укытучы вуз җитәкчелеге белән җырчыларга бишле билгеләмә кую турында да сөйләде.

## Җырлар

* Тәмләткечләр (2013) Казакъ кызлары (2013))  Туган җир (2013))  Рәхмәтлемен (2013)  Мәхәббәт (2014)  Азайтың арулары (2014 қ)

### Сольная карьера
Танба (2011))

Мин яратам дей (2012))

Син түгел (2012)

Бигә карап (2013)

Махаббәт назы (2013)

Кем өчен (2013)

Бер сорау (2013)

Түгел волнуйтесь (2013)

Эзгә кара (2014)

Син мине аңламый (Кайрат Нуртас белән дуэтта, 2014)

(2015)

Әти-бала (2015)

Астанада ХІХ һәм ХХ гасыр шедеврларын берләштерәчәк балет кичәсе узачак)

Бу дөрес түгел иде (Нурҗан Керменбаев белән дуэтта, 2016)

(2017).)

Суйем-ненавижу (2018)

## Фильмография

## Төрле формадагы конденсаторлар

Төркем:ГИТИС тәмамлаучылар
Төркем:Казакъстан җырчылары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Казакъстанның атказанган эшлеклеләре
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Борис Бронштейн

**Борис Бронштейн** (,  — , ) — журналист. 1981-1987 елларда «Чаян» журналы баш мөхәррире урынбасары, 1987-1991, 1991-1993 елларда «Советская Татария» һәм «Казанские ведомости» гәҗитләре хезмәткәре. Шуннан соң Мәскәү гәҗитләренең («Известия», «Новая газета») Татарстандагы үз хәбәрчесе.
## Искәрмәләр
Ипполит Брюно

**Ипполит Брюно** (,  — , ) — инженер һәм архитектор. 1915-?? елларда Казан университеты архитекторы; 1909-1911 елларда Казан шәһәр думасы гласные. Брюно проектлары буенча Казанда Н.И. Лопатин йорты (1912), Психиатрия клиникасы бинасы (1915) төзелә.
## Искәрмәләр
Николай Брюханов

**Николай Брюханов** (,  — , ) — сәясәт эшлеклесе. 1901-1903 елларда Казанда, РСДРПның Казан комитетын оештыручыларның берсе. 1905-1918 елларда РСДРП (б)ның Уфа оешмасында: «Уфимский рабочий», *«Уральский рабочий»* гәҗитләре мөхәррире, РСДРП(б)ның Уфа комитеты рәисе (1917), Уфа эшче һәм салдат депутатлары шурасы рәисе, Уфа губернасының азык-төлек комиссары (1917-1918). 1918 елдан Мәскәүдә: РСФСР азык-төлек халык комиссары (1921-1924, 1918-1921 елларда урынбасар), РСФСР финанс халык комиссары (1926-1930, 1924-1926 елларда урынбасар), СССР тәэминат халык комиссары урынбасары (1931-1932). Репрессияләнә, 1956 елда аклана.
## Искәрмәләр
Фёдор Касапу

**Касапу Михайл улы Федор (Тудор)**  (рум.  Tudor Casapu,  18 сентябрь, 1963, с. Минджир Котовский районы Молдавская ССР, СССР туа) — совет һәм молдав авыр атлетика спортчысы, дөнья чемпионы (1990), олимпия чемпионы (1992) уртача авырлыкта, СССРНЫҢ атказанган спорт мастеры (1990).

Хәзерге вакытта — Молдавияның авыр атлетика  Федерациясенең президенты,

## Спорт карьерасы

## Сылтамалар

* Касапу Федор Михайлович — статья иң Зур олимпия энциклопедиясе (М., 2006)
* Федор Касапу — олимпия статистика сайтында Sports-Reference.com (ингл.)
* Статистика сайтында тарих олимпия авыр атлетика

Төркем:ССРБ атказанган спорт осталары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:18 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Павел Чебану

**Павел Георгиевич Чебану** (рум.  Pavel Cebanu, 28 март, 1955, Рени, Одесская өлкәсе, Украина ССР, СССР) — совет футболчысы, ярымсакчы, хәзер  Молдавия футбол федерациясенең президенты.

## Карьерысы

### Уенчы
Үзенең бөтен карьерасын кишиневның «Нистру» сында үткәргән һәм әлеге команданың күпъеллык капитаны булган. Чеман кишиневский клубы уеныннан соң озак вакытлар СССРның беренче лигасында уңышлы чыгыш ясады. Чебану нибары 341 матч үткәрде һәм 45 баш кертте. СССР җыелма командасына бер генә тапкыр да тартылмаган.

### Тренер
1990 елда үзенең элеккеге командасының остазы була, ләкин озак эшләп тормый һәм 1991 елда аны ташлап китә. Озак вакытлар Молдавия һәм Румыниянең «Сперанца» (Ниспорены), «Олимпия» (Сату-Маре), «Амком» (Кишинев) кече командалары шөгыльләнә иде.

### Функционер
1997 елның 1 февралендә Молдавия футбол федерациясен җитәкли. 2013 елда Молдавия футбол федерациясе президенты итеп яңадан сайланды. Шулай ук УЕФА футбол Комитеты вице-президенты вазыйфасын били. 2015 елның апрелендә Молдова Республикасының Югары Дәүләт бүләге — Республика ордены белән бүләкләнде

## Бүләкләре

* Соңгы 50 елның Молдавияның иң яхшы футболчысы  .
* СССРНЫҢ спорт мастеры: 1984
* Орден кавалеры, «Трудовая слава».
* "Мактаулы исем *Om Emerit* («За заслуги») ия.
* Республикасы (Молдавия) ордены  (2015)

## Шәхси тормыш
Чебанның Илие (Илья), футболчы улы бар.

## Төрле формадагы конденсаторлар

## Сылтамалар

* Профиль Павел Чебану узган Moldova.Sports
* Профиль сайтында FootballFacts.ru

Төркем:ССРБ футболчылары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:28 март көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Николай Журавский

**Николай афанасьевич була Журавский** (8 август 1964, Киркаешты, Каушанский районы, Молдавская ССР туа) — молдав каноэчы, өч олимпия бүләкләре белән бергә үз напарнигы белән Виктор Ренейским лаек булалар. СССРНЫҢ атказанган спорт мастеры (1988).

Хәзерге вакытта  Молдова Милли олимпия комитетын җитәкли.

## Биографиясе
Гребле белән  14 яшендә шөгыльләнә, беренче тренер Павел Кадников (1978 елдан) була. 1983 елдан Александр Кирпиченко җитәкчелегендә күнегүләр ясый.

Сеулдагы Олимпиадада ул СССР җыелма командасы составында чыгыш ясап, ике алтын медаль яулады. Киләсе өч ел дәвамында Журавский каноэда ишү буенча дөнья чемпионатларында, ике ишкәкле һәм дүрт ишкәкле йөзүләрдә 8 алтын медаль яулады. Шуңа да карамастан, Журавский һәм Ренейский 1992 елгы Олимпиадага СССР җыелма командасы составына эләкмәде. Шуңа Күрә Журавский Румыния флагы астында чыгыш ясарга риза була, әмма бу аңа медаль китермәде. 1996 елгы Олимпиадада ул һәм Ренейский Молдавия данын яклады һәм бәйсез Молдавия копилкасында беренче олимпия бүләге булды.

2001 елда Журавский Молдавия Нокы президенты була. Әлеге постта ул инде өченче срок рәттән була.

## Бүләкләре
Белән бүләкләнде халыклар Дуслыгы ордены белән (1988) һәм " ордены белән (1996).

## Төрле формадагы конденсаторлар

## Сылтамалар

* Фотоповесть — Николай Журавский 
* Николай Журавский, тр Милли Олимпия комитеты газета өчен «Бәйсез Молдова» 
* Николай Журавский: Казанышлары зур спортта кирәк үзләрен күрсәтү эше, нәзберек эш, тренерлар һәм спортчылар
* Николай Журавский: торабыз бер көймәдә, ул бара ко дну 
* http://www.kayak-rybnitsa.narod.ru/statistika.htm

Төркем:ССРБ атказанган спорт осталары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1964 елда туганнар
Төркем:8 август көнне туганнар
Иван Пацайкин

**Иван Пацайкин** (рум.  Ivan Patzaichin; . 26 ноябрь 1949, Кришан, Румынияда туа) — Румын каноэларда ишкәкчесе. Дүрт тапкыр олимпия чемпионы (C-1 1000 м: 1972 , C-2 1000 м: 1968 , 1980 , 1984), өч тапкыр Олимпия уеннарының көмеш призеры (C-2 500 м: 1980, 1984, С-2 1000 м: 1972). Тугыз тапкыр дөнья чемпионына ия, барлыгы дөнья чемпионатларыннан 22 медаль.

Толча Коммунасында Россиядән чыккан кешеләр гаиләсендә туган. Клуб дәрәҗәсендә» Динамо " өчен Бухарест чыгыш ясады. Спорт карьерасы тәмамлангач, тренерлык эшчәнлегенә юнәлде. Хәзерге вакытта байдарка һәм каноэларда ишү буенча Румыния җыелма командасының баш тренеры булып тора. Укучылар арасында Иван-Олимпия чемпионы һәм күп тапкырлар дөнья чемпионы Флорин Попеску.

## Төрле формадагы конденсаторлар

## Сылтамалар

* Иван Пацайкин — олимпия статистика сайтында Sports-Reference.com (ингл.)
* Пацайкин Иван — статья иң Зур олимпия энциклопедиясе (М., 2006)

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:26 ноябрь көнне туганнар
Преч Зогай

**Преч Зогай** (алб. *Preç Zogaj* ; 1957 ел 5 декабрь, Лежа, Албания) - албан язучысы, шагыйрь, журналист, дәүләт һәм сәяси эшлеклесе.

## Биография
Тиран университетында албан филологиясе һәм әдәбиятын өйрәнә. Журналист һәм нәшир булып эшли. "Drita", "Koha Jone", "Shekulli", "Republika", "Spekter һәм Nentori" журналлары белән хезмәттәшлек иткән.

1990 елда албанның демократик оппозициясе өлкәсендә әйдәп баручы эшлеклеләрнең берсе һәм 1990-1991 елларда антикоммунистик чыгыш ясауда актив катнашучыларның берсе була. Шул ук вакытта Зогай албан журналистлар ассоциациясе рәисе итеп сайланды.

1991 елның июнендә коалицион коммунистлар-демократик Хөкүмәтендә беренче катнаш булмаган мәдәният министры булды. 1992 елда Сали Бериш белән низаг аркасында министр вазифасыннан китә һәм демократик альянс партиясенең генераль секретаре итеп сайлана.

2000 елда күпмедер вакыт Илир Мета Хөкүмәтендәге портфельсез министр була. Албан парламенты депутаты, анда чит ил эшләре һәм сәүдә мәсьәләләре буенча комиссия рәисе булып эшләгән.

## Иҗат
Беренче эшләрне 1991 елда бастырган. Шигырь җыентыклары һәм кыска прозаик әсәрләр авторы. 2015 елда "Fillimet" истәлекләр китабын бастырып чыгарды.

Зогая әсәрләре француз һәм итальян телләренә тәрҗемә ителгән.

## Шигърият

* *Qielli i gjithkujt*, Tirana 1991.
* *Këmbësor në qiell*, Tirana 1994.
* *Kalimi*, Tirana 1999.
* *Pas Erës së Re*, Tirana 2004.
* *Gjalle une pashe*, Tirana 2008.
* *Ngjarje në tokë*, Tirana 2011

## Нәсер

* *Shetitorja*, Tirana 1990.
* *Pa histori*, Tirana 1993.
* *Paradhoma e nje presidenti* , Tirana 2001.
* *Kufiri* , Tirana 2007

## Истәлек китаплары

* *Nga hiri* , Tirana 2003.
* *Fillimet*, Tirana 2015.

## Бүләкләр
"Елның иң яхшы китабы" өчен (ике тапкыр) милли әдәби премиясе, "Алтын каләм", "Ягос" премиясе, Наим Фрашери исемендәге премия лауреатына лаеклы булды.

## Тышкы сылтамалар
* Преч Зогај
* Албания әдәбиятына багышланган сайт

Төркем:Албания язучылары
Төркем:Албания сәясәтчеләре
Төркем:Албания дәүләт башлыклары
Төркем:Журналистлар
Төркем:Шагыйрьләр
Җон Квинси Әдамс

**Җон Квинси Әдамс** (,  — , ) — ,  .
## Искәрмәләр

Төркем:АКШ дәүләт сәркатипләре
Төркем:Илчеләр
Җеймс Мәдисон

**Җеймс Мәдисон** (,  — , ) — ,  .

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар
 

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:АКШ дәүләт сәркатипләре
Виктор Бударков

**Виктор Бударков** (,  — , ) — радиобиолог, биология фәннәре докторы (1978), профессор (1978), РФның атказанган фән эшлеклесе (1995). 1963-1979 елларда Казан ветеринария институтында эшли; 1979-2008 елларда Бөтенрусия ветеринария микробиологиясе һәм вирусологиясе ФТИнең радиобиология кафедрасы мөдире, 2008 елдан шул ук институтның баш фәнни хезмәткәре. Хезмәтләре ветеринария радиобиологиясен өйрәнүгә карый.
## Искәрмәләр
Герман Будников

**Герман Будников** (,  — , ) — химик-аналитик, химия фәннәре докторы (1976), профессор (1977), ТРның һәм РФның атказанган фән эшлеклесе (1994, 2002), Казан университетының атказанган профессоры (2009). 1959-1966 елларда СССР ФА КФҮ Химия институтында; 1966 елдан Казан университетында, 1986-2007 елларда аналитик химия кафедрасы мөдире.
## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Кенәз Милош резиденциясе

**Милош Кенәз резиденциясе** (серб. *Конак кнеза Милоша у Топчидеру*) — 1831–1833 елларда Белградта төзелгән, Серб сарай комплексының төп бинасы. 1979 елда Сербия мәдәният һәйкәлләре исемлегенә кертелә.

## Барлыкка килү тарихы
XIX гасыр башында , Белград  әле башкала булмый , әмма Белград ныгытмасы —Осман губернаторының резиденциясе була. Шуңа күрә ил автоном статусы алгач,1829—1831 елларда аның боерыгы буенча, Белград үзәгендә,  хатыны һәм хакимлек итүче улы өчен,  княгиня Любицы сарае төзелә. Шуннан соң Топчидер паркында (ул вакытта әле кечкенә генә аерым бистәдә) князь өчен резиденция төзелә. Төзелеш 1831 елдан 1834 елга кадәр : Яней Михайлович һәм архитектор Николай Живкович проекты буенча дәвам итә. Үзенең беренче идарәсе вакытында (1815—1839 еллар)  Милош монда  бик сирәк кенә була  , чөнки аның төп резиденциясе Крагуевацада, княжество башкаласында (1842 елга кадәр) урнашкан була . Хакимияттә булган икенче чорда (1858—1860 еллар)  ул монда 1860 елның 14 сентябренә кадәр яши. Ул — җәйге резиденция булып санала.

Кенәз Милош вафатыннан соң, аны  мемориаль музейны оештырып, үзгәрешсез калдыралар. Карагеоргиевичлар династиясе 1903 елда хакимияткә килгәч, Обренович белән бәйле экспонатлар халык музеена тапшырыла. Резиденциянең кунак йортында вакытлыча полиция участогы урнаша. Икенче дөнья сугышы арасында бина ау һәм урман хуҗалыгы музее буларак файдаланыла.1954 елда ул беренче Сербия күтәрелеше музеена, ә 1966 елда Сербиянең тарихи музеена әверелә.

## Архитектура үзенчәлекләре
Стилистик һәм архитектура күзлегеннән Кенәз Милош резиденциясе ,Балкан архитектур традициясеннән Үзәк-Европа архитектурасы элементларын эзлекле рәвештә үстерүгә күчү этабы булып тора. Беренче йогынтысы эчке киңлекләрне , түшәмне, диварларны  оештыруда  чагылыш таба. Европа йогынтысы классик сафта, кайбер архитектура детальләрендә, шулай ук ирекле парк зонасында объект булдыруда күренә .

Комплекс территориясендә төп бинадан тыш, изге апостоллар Петр һәм Павел чиркәве, князь Милош фонтаны сакланган. Төп бинаның фасады алдында,  Ауропада Ботаника характерындагы табигать һәйкәле дип игълан ителгән борынгы һәм матур платаннарның берсе урнашкан (Савски-Венац 352/372/79-III-03 од 1 җәмгыяте муниципалитет карары белән 1979). Аның яше 170-180 яшьтә бәяләнә. Биеклеге-34 метр, ә крон колачы— 49 метр

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* The Residence of Prince Miloš Сербия тарих музее сайтында 

Төркем:Сербия
Төркем:Белград
Төркем:Истәлекле урыннар
Ризаэтдин Фәхретдин музее (Кичүчат)

**Ризаэтдин Фәхретдин мемориаль музее** — Татарстанның Әлмәт районы Кичүчат авылында урнашкан муниципаль бюджеттагы мәдәният оешмасы (*мемориаль музей*). Музей күренекле татар галиме, мәгърифәтче, мөфти Ризаэтдин Фәхретдиннең (*[[1859 ел|1859]] — [[1936 ел|1936]]*) туган авылындагы йорты нигезендә ачылган һәм аның тормыш юлы белән таныштыра. Музей татар халкының рухи, тарихи-мәдәни мирасын саклау һәм пропагандалау үзәге булып тора. 2013 елның 23 июленнән — Әлмәт районы муниципаль бюджеты карамагындагы оешма.

## Тарих

1995 елның 25 маенда Әлмәт районының Кичүчат авылында, галимнең туган нигезендә Ризаэтдин Фәхретдин мемориаль музее ачыла. Музейны ачу тантанасында ТР президенты М. Ш. Шәймиев катнаша.
Музейга нигез салучы – төбәк тарихчысы, фотограф Сәмдүн Җамалетдин улы Фәрхетдинов (*[[1937 ел|1937]]*), ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (*[[1995 ел|1995]]*), Р. Төхфәтуллин исемендәге премия лауреаты (*[[1998 ел|1998]]*).
 
Музей директорлары: 1994—2001 елларда — Гөлүсә Вәлиҗан кызы Хөснуллина, 2001 елдан— — Диләрә Габдлкави кызы Гыймранова. Музей ел дәвамында 10-12 меңгә якын кеше кабул итә.

1999 елда бинага янкорма төзелгән, экспонатлар яңартылган, 2006, 2009 елларда төзекләндерү эшләре үткәрелгән. 2018 елның 8 нобрендә Ризаэтдин Фәхретдин музеена яңа бина кирәклеге ТР Дәүләт Советының Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты утырышында күтәрелде.

## Тасвирлама
Авылның уртасында, Ризаэтдин Фәхретдин гаиләсенең туган нигезе урынында урнашкан музей бинасы агач бурадан ясалган. 131 квадрат метр мәйданлы музейда биш зал бар. 410 экспонат тәкъдим ителгән. Музей ишек төбендә Р. Фәхретдиннең әти-әнисе утырткан пар наратлар сакланган. Музей ишегалды төзекләндерелгән: агачлар һәм чәчәкләр утыртылган. Гомуми мәйданы 129,4 кв.м., экспозиция мәйданы - 100,3 кв.м. Төп фондта 2345 саклау берәмлеге һәм фәнни-ярдәмче фондта 2061 саклау берәмлеге исәпләнә (*[[2015 ел|2015]]*).

## Экспонатлар
Экспонатлар арасында — галимнең үзе исән чагында чыккан китаплары, Согуд Гарәбстаны әмире Бөтендөнья мөселманнар конгрессы (*[[1926 ел|1926]], [[Мәккә]]*) вице-президенты Р. Фәхретдингә бүләк иткән поднос. Экспозициядә галимнең кулъязмалары сакланган шәхси сандыгы, хушбуй савыты, фотосурәтләр һәм Фәхретдиннәрнең гаилә архивы материаллары урын алган. 1908-1918 елларда Р. Фәхретдин мөхәррирлегендә нәшер ителгән һәм мөхәррирнең 700 дән артык мәкаләсе басылган «Шура» журналы төпләнмәсе күргәзмәгә куелган. Р. Фәхреддиннең 500 шәхесне эченә алган шәҗәрәсе күрсәтелә.

## Экскурсияләр
* Ризаэтдин Фәхретдиннең тормыш юлы һәм эшчәнлеге 
* Р. Фәхретдин мирасы
* Р. Фәхретдиннең балачагы һәм яшүсмер чоры узган урыннар буенча
Һәр елны музейда «Р. Фәхреддин укулары» үткәрелә, «Туганнарның кадерен белик» очрашуы уздырыла.
## Искәрмәләр

## Әдәбият
# Гаилә - кечкенә бер дәүләттер… Фәхретдиннәр гаиләсенең фотоальбомы (*төзүче*  Д. Г. Гыймранова). Казан: Омега, 2014. ISBN 978-5-9904159-9-7
# Р. Фәхреддин музее (*буклет*).

## Сылтамалар
*  Музей Ризы Фахреддина. Музеи России
* Музейның Вконтакте сәхифәсе

Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Әдәби музейлар
Төркем:Әлмәт районы музейлары
Төркем:Ризаэтдин Фәхретдин
Евлампий Будрин

**Евлампий Будрин** (,  — , ) — илаһиятче, илаһият докторы (1887), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1893). 1870 елдан Казан руханилар академиясендә, 1888-1917 елларда догматик илаһият кафедрасы мөдире.  Хезмәтләре илаһиятнең догматик мәсьәләләренә карый.
## Искәрмәләр
Фәрхетдинов

**Фәрхетдинов** — фамилия.
* Бәкер Фәрхетдинов (1925-2008), спортчы (*[[җиңел атлетика]]*), дөнья чемпионы (1954).
* Игорь Фәрхетдинов (1950—2003), Сахалин өлкәсе губернаторы (1995-2003).
* Ринат Фәрхетдинов (1975), спортчы (*бозда фигуралы шуу, бозда бию*) (*[[Пермь]]*). 
* Сәмдүн Фәрхетдинов (1937), төбәк тарихчысы, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре.
* Шамил Фәрхетдинов (1971), Тинчурин театры актеры, ТР атказанган артисты.
----
;Фәрхетдинова
* Зәйнәп Фәрхетдинова (1967), җырчы, Татарстанның халык артисты (2009).
* Ләйлә Фәрхетдинова (1961), табиб-терапевт, медицина фәннәре докторы (2008), профессор (2016).

## Моны да карагыз
* **[[Фәхертдинов]]**
* **[[Фәхретдинов]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Янош Ньири

**Янош Ньири** (маҗар. *Nyíri János*; 1932 ел 11 ноябрь; Будапешт, Маҗарстан - 2002 ел 23 ноябрь, Лондон, Бөекбритание) - театр режиссеры, журналист, язучы. Ул берничә танылган пьеса һәм роман язган, шул исәптән "Battlefields and Playgrounds" (Macmillan, Лондон, 1990).

## Яшьлек
Янош Ньири Будапештта 1932 елда туган. Аның әти-әнисе - Тибор Ньири һәм Джулия Шпиц, хөрмәтле Маҗарстан яһүд язучылары. Әтисенең иң танылган эше "Katona, Karácsony " романы һәм "Díszmagyar" фильмы ("Гала-костюм") (Будапешт, 1949). Ньириның әти-әнисе аерылышкач, ул Токай авылында әбисе һәм бабасы янында яшәгән. Икенче бөтендөнья сугышы башында ул нацистлардан һәм Маҗарстан антисемитларыннан үз әнисе һәм өлкән абыйсы Андраш Ньири янында яшеренгән. Ул вакытта аның гаиләсенең һәм сыйныфташларының күп өлеше Освенцим һәм Маутхаузен-Гузен концлагерьларында үтерелә. Хәрби хезмәттән соң, лейтенант исеме алган. Ньири 1954 елда Будапештта кино һәм драма сәнгате академиясен тәмамлый һәм танылган театр режиссеры була, Кечкеметта, Сегедта һәм Будапештта эшли.

## Франциягә кадәр күчеш
Ньири 1956 елгы Маҗарстан инкыйлабында актив катнаша. Тиздән баш күтәрү бастырылганнан соң, Венага китәргә уйлый, аннан Парижга. Ньири 1973 елгы амнистиягә Маҗарстанга кайту тыела. Ул вакытта ул Лондонның "New Statesman" газетасы журналисты буларак, туган иленә әйләнеп кайта һәм "A Chilly Spring in Budapest " исемле мәкаләне яза.]][<span class="mw-reflink-text">[3]</span>](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%AF%D0%BD%D0%BE%D1%88_%D0%9D%D1%8C%D0%B8%D1%80%D0%B8).[<span class="mw-reflink-text">[3]</span>](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8C%D0%B8%D1%80%D0%B8%2C_%D0%AF%D0%BD%D0%BE%D1%88). 

1950 нче еллар дәвамында Ньири Парижда төпләнә һәм театрда Эжен Ионеско, Жан Ануй һәм Жан Жене драматурглары белән эшли башлый. Ньири шулай ук консерваториядә укыта һәм Комеди Франсезда эшли. 1960 елда Le Jeune Théâtre de Marseille театрында үзенең беренче театр труппасына нигез сала.

## Эшләр

* "The Imaginary Invalid" (Theatre Programme), Vaudeville, London, 1968
* "Le Ciel est en bas" (Theatre Programme), L'Athénée, Paris, 1970
** "If Winter Comes" (Film), BBC, London, 1980
** "Ha már itt a tél" (Film), Magyar Televízió/MaFilm, Budapest, 1985
* «A Chilly Spring in Budapest» (Magazine Article), "New Statesman", London, 8 June 1973
* "Streets" (Book), Wildwood House, London, 1979
* "Battlefields and Playgrounds" (Book), Macmillan, London, 1989

* Madárország" (Book), Makkábi Könyvkiadó-Téka Könyvkiadó, Budapest, 1990; Corvina Kiadó, Budapest, 2014
* "Awakening The Day" (כוכבים של יום) (Book), Tel Aviv, 1998
* "Die Juden Schule" (Book), Fischer Verlag, Frankfurt, 1992

## Искәрмәләр



## Тышкы сылтамалар
* 
*  (János Nyíri's son)
* Books by Janos Nyiri, "Amazon.com"

Төркем:Маҗарстан революционерлары
Төркем:Маҗар язучылары
Төркем:Театр сәнгать җитәкчеләре
Төркем:Театр режиссёрлары
Төркем:Журналистлар
Төркем:Маҗар язучылары
Борис Бузыкин

**Борис Бузыкин** (,  — , ) — химик, химия фәннәре докторы (1985), профессор (1991), ТРның һәм РФның атказанган фән эшлеклесе (1997, 2014).  1960-1968 елларда КХТИдә; 1968 елдан СССР ФА КФҮ Органик һәм физик химия институтында, 1997-? елларда һетероциклик кушылмалар тәҗрибәханәсе мөдире. Хезмәтләре азутлы органик кушылмалар химиясенә карый.
## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Фәхретдин Бүкәли

**Фәхретдин Бүкәли** (,  — , ) — шагыйрь, Хәтнә авылы имамы һәм мөдәррисе. Габденнасыйр Курсави, Г.Түнтәри, Шиһабетдин Мәрҗани һәм башкаларга багышланган шигъри мәдхия һәм мәрсияләр, әдәби тәнкыйть әсәрләре авторы.
## Искәрмәләр
Болан (каган)

**Болан** — Хәзәр каһанлыгы идарәчесе. 721-722 еллардагы гарәп-хәзәр сугышы нәтиҗәсендә Бәләнҗәр, Сәмәндәр шәһәрләрен югалта. Гарәпләргә каршы оештырылган җавап явында мөселманнарга карата аеруча рәхимсезлек күрсәтә. Яhүдиләр динен дәүләт дине итеп рәсмиләштерә.
## Искәрмәләр
Иттифак (мәгънәләр)

**Иттифак**
*Иттифак (гәҗит, 1902) — легаль булмаган гәҗит. 1902-1905 еллар.
*Иттифак (гәҗит, 1918)
*Иттифак әл-мөслимин фиркасе -Россия империясе лебираль-демократик фиркасе. 1906-1908 еллар.
*Ittifaq — Заманча татар рәп төркеме.
*"Крестьянский иттифак" (крестьяннар иттифак) — ОГПУ 1933 елда  җинаять эше ялган чыгарыланган
Мәхмүт Алмаев

**Мәхмүт Садретдин улы Алмаев** - шагыйрь, язучи, журналист, полиграфия белгече.

Казанда «Мөхәммәдия» мәдрәсәсен тәмамлый, Истанбулда "Darülfünûn-u Osmanî"да (Истанбул универчитет)укый, Алманиядә полиграфия эшенә өйрәнеп кайта. Татар теленнән тыш, гарәп, төрек, рус, француз, алман телләрен яхшы белгән.
Ул. 1902 елда берсе беренче татар яшерен гәҗит чыгара башлый (Иттифак). Шул ук елны үзенең беренче хикәяләр җыентыгын чыгарды "Сиксән сигез фикърә" ("Сиксән сигез хикәячек"). Легаль татар газеталары барлыкка килгәннән соң, (1905 елдан) Ырынбургта "Кәримев, Хөсәенев һәм К" ширкәте типографияләрендә техник җитәкче булып эшли. 1906 — 07 елларда Оренбургта сатирик "Чүкеч" журналы мөхәррире.

"Вакыт" либераль газетасы һәм "Урал" марксист газетасы белән хезмәттәшлек иттә.
Аның икенче хикәяләренең җыентыгы үлгәннән соң гына чыга:"Талчукчылар китабы" (1908).

Татар шигъриятендә революцион поэзия юнәлешен башлап җибәрүчеләрдән берсе. ("Төрмәдән" шигыре 1907). "Агъладым", "Тиҗарга" ("Сәүдәгәргә"), "Аһларым", "Дума һәм хөкүмәт" һ.б. исемдәге шигырьләре мәгърифәтчелек, азатлык, гыйсъянчылык рухы белән сугарылган.

## Әдәбият
Гыймадиев Ү. Сатира коралы белән. К., 1977; Мәхмүт Алмаев [Г.З.Рәмиев] // Мирас. 1998. N 4.

Төркем:Татар язучылары
Төркем:Татар шагыйрьләре
Шри Сваминараян Гыйбадәтханәсе, Дһолера

**Шри Сваминараян Мандир, Дһолера** Һиндстанда, Дһолерада Һинд дине гыйбадәтханәсе һәм Сваминараян тарафыннан төзелгән алты Шри Сваминараян Гыйбадәтханәләренең берсе.

## Мандир турында

Дһолера үзе Әхмәдабадад районының Дһандһукадан 30 км ераклыкта урнашкан борынгы порт-шәһәр.
Бу гыйбадәтханәне өч сихара белән эшләүне Нишкулананд Свами, Атмананд Свами, Акшардананд Свами һәм Дхармпрасад Свами күзәткән һәм планлаштырган.
Бина төзелгән урын Дарбар Пәнҗабһаи тарафыннан бүләк ителгән булган. Сваминараян Камиалада торганда Шри Пәнҗабһаи тугърылары һәм башкалар тарафыннан Дһолерага барып Дһолераның яңа гыйбадәтханәсендә яңа потларны куярга соралган булган. Сваминараян Брамин каһиннәрдән кую церемониясе өчен уңайлы вакытны табарга сораган.
Сваминараян Пәнҗабһаи һәм башка тугърылар мөрәҗәгате буенча Дһолерага мәрхәмәтлек күрсәткән һәм 1826 елның 19 Маенда Мадан Моһан Дэв потларын һәм үзенең Һарикришна Маһараҗ формасын гыйбадәтханәнең Сваминараян баш утыргычында Ведик гимннар белән куйган.  Сваминараян шуннан соң Адбһутананд Свамины гыйбадәтханәнең маһанты итеп билгеләгән.

Эчке гыйбадәтханәдә һәм Гарбһагриһадагы Ходайлардан башка, Хануман һәм Ганапати гыйбадәтханәнең төп баскычы янында Руп Чокига мәрхәмәтлек күрсәтәләр. Көнбатышта, баскычлар янында Шешашайи, Сурьянараян, Дһарм-Бһакти һәм Гһаншьям Маһараҗ потлары урнашкан. Шива һәм Парвати потлары уң якта урнашкан.

## Билгеләмәләр

## Искәрмәләр
*
* Shri Swaminarayan Mandirs - Dholera 

## Тышкы сылтамалар
* Official NarNarayan Dev Gadi Website
* http://www.swaminarayanvadtalgadi.org/temples/temple-india/temple-dholera 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Сваминараян хәрәкәте
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Дини архитектура
Шри Сваминараян Мандир (Көнчыгыш Лондон)

**Шри Кутч Сатсанг Сваминараян Гыйбадәтханәсе (Көнчыгыш Лондон)** көнчыгыш Лондонда Сваминараян Гыйбадәтханәсе, Ньюхэмның Лондон Районында ул Нарнараян Дэв Гади астында һәм Һинд дине гыйбадәтханәсе булып тора.

Төп Һинд дине гыйбадәтханәсе (Мандир), аның өске каты семинарлар һәм башка җыелышлар өчен кулланыла, һәм шунда китаплар һәм башка дини товарлар сата торган китапханә бар. Берничә кат аста кухня һәм ашау урыны ул элек Мандир янә төзекләнедерелгәндә төп Мандир итеп кулланылган булган. Оешма иганә оешмасы булып тора һәм 1986 елда формалаштырылган булган.

## Гыйбадәтханә астында оешмалар һәм төркемнәр

* Гуҗарати мәктәбе  - Саһаҗананд Мәктәбе 
* Яшьләр төркеме - Сваминараян Ювак Мандал 
* A Band/Lazium team - Band/Lazium төркеме 
* Бхаджаннар төркеме - Бхаджаннар башкара 

## Ювак Мандал

Бу Яшьләр Канаты. Сваминараян Сампрадай буенча изге язмалар һәр очракта зур купшылык белән бәйрәм ителә. Боларга түбәндәге чаралар керә, Рама Навами, Кришна-Джанмаштами, Дивали, Анкотх, һәм шулай итеп дәвам итем, Ачарья һәм изгеләр булуында 5 тән 7 гә кадәр Катха Параян дәвамы белән Гыйбадәтханәдә ел саен бәйрәм итүләр белән махсус кертемнәр була.

Малайлар & Кызлар Сабхалары, Дһол Дәресләре, Җәйге ял көннәрендә күзел ачулар, Хәзинә эзләүләр, Раштуа вакытында күңел ачу көннәре, Шикшапатри кичке дәресләре Көнчыгыш Лондон Сваминараян Гыйбадәтханәсенең Ювак Мандалының кайбер чаралары булып тора.

## Искәрмәләр

* Shri Swaminarayan Mandirs - SKSS Mandir East London 

## Тышкы сылтамалар
* 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Сваминараян хәрәкәте
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Резенди

**Резенди** () — Португалиядә урнашкан шәһәр, Визеу округына карый торган шул ук исемдәге муниципалитет үзәге.

## Тарихы

Шәһәр 1514 елда нигезләнгән. 1936 елдан алып 1976 елга кадәр Португалиянең тарихи Дору-Литорал провинциясенә караган.

## Географиясе

Мәйданы — . Муниципалитет составына  фрегезияләре керә.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Португалия // Все страны мира / авт.-сост. Т. К. Варламова. М.: РИПОЛ классик, 2008. — 608 с. — (Библиотека энциклопедических словарей). ISBN 9785386009687 С. 120
* Португалия муниципалитетлары.

Төркем:Визеу округы муниципалитетлары
Төркем:Португалия шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Арарвама

**Арарвама** () — Бразилиянең Риу-де-Жанейру штатында урнашкан шәһәр һәм .
## Тарих
1859 елда нигезләнгән.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бразилия шәһәрләре
Пиньяйс

**Пиньяйс** — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.

## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — .

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Бразилия картасы
* Бразилия муниципалитетлары порталы

Төркем:Парана штаты муниципалитетлары
Төркем:Бразилия муниципалитетлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Галия Кайбицкая музее (Олы Кайбыч)

**Галия Кайбицкая исемендәге музей** — Татарстанның Кайбыч районы үзәге Олы Кайбыч авылында урнашкан, Татарстан мәдәният министрлыгы карамагындагы дәүләт мәдәният бюджет оешмасы (*мемориаль музей*). Музей күренекле татар җырчысы, Татарстан АССРның беренче халык артисты Галия Мотыйгулла кызы Кайбицкаяның (*[[1905 ел|1905]]—[[1993 ел|1993]]*) әтисе Мотыйгулла Төхфәтулла улы Төхфәтуллинның (*[[1846 ел|1846]]—[[1920 ел|1920]]*) туган ягында ачылган һәм җырчының тормыш юлы белән таныштыра. Музей татар халкының мәдәни-музыкаль мирасын саклау һәм пропагандалау үзәге булып тора.

## Тарих
Музей өчен махсус бина төзелгән. Аны проектлауда җырчының улы сынчы Сәйяр Ситдыйк улы Айдаров (*[[1928 ел|1928]]—[[2014 ел|2014]]*) катнаша. Галия Кайбицкая исемендәге музейга 1996 елның 21 маенда нигез салына, 1998 елның 29 октябрендә ачыла. Музейны ачу тантанасында ТР премьер-министры (*[[2010 ел]]дан [[Татарстан Республикасы Президенты|ТР президенты]]*) Рөстәм Нургали улы Миңнеханов, район башлыгы Азат Хәнифатуллин, язучылар Фоат Галимуллин, Шәүкәт Галиев, сынчы Сәйяр Айдаров һәм башкалар катнаша.

## Тасвирлама
Музей өч залдан: этнография залы, Галия Кайбицкая залы һәм музыкаль салоннан тора. Галия Кайбицкая залында җырчының йорт җиһазлары белән мемориаль бүлмәсе торгызылган. Ноталар, сәхнә киемнәре, автографлар, аудиокассеталар, китаплар, Төхфәтуллиннар гаиләсе реликвияләре урын алган. Җырчының 1962-1991 елларда язган мемуарларын күрергә була. Музыкаль салонда сәнгать әһелләре белән очрашулар уздырыла. Этнография залында районда яшәүче татар, керәшен, рус, чуашларның киемнәре һәм көнкүреш әйберләре куелган.

Музейның күргәзмәләр мәйданы 110 кв. м. 1 200 саклану берәмлеге экспонат тупланган.

## Экскурсияләр
* Галия Кайбицкая. Тормыш сәхифәләре
* Төхфәтуллиннар шәҗәрәсе
* Габдулла Тукай язмышында Төхфәтуллиннар гаиләсенең роле

## Әдәбият
# Туган җирем – Кайбычым. Казан: Идел-пресс, 2007

## Сылтамалар
*   Музей имени Галии Кайбицкой. Музеи России
* Музейның Вконтакте сәхифәсе
*  Музей турында «Команда кочующих» порталында

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:1996 елда нигезләнгән музейлар
Төркем:Кайбыч районы музейлары
Төркем:Галия Кайбицкая
Җәгъфәр Булат

**Җәгъфәр Булат** (Җәгъфәр Гази улы  Булат, ,  — , ) — рәссам, педагог. 1937-1939 һәм 1949-1957 елларда Казан сынлы сәнгать укуханәсендә укыткан. Әсәрләре: нәкышь — «1905 елгы баррикадаларда» (1925), «Ашлык сугу» (1935), «Чаян» журналына график рәсемнәр (1930- hәм 1950-еллар), М.Гафуриның «Шагыйрьнең алтын приискасында» (1949), Ә.Ерикәйнең «Безнең балалар» (1951) китапларына иллюстрацияләр, һ.б.
## Искәрмәләр
Понеманье

**Понеманье** () — Белоруссиянең Неман елгасы буенча аталган тарихи-этнографик төбәге (Белоруссиядә Неман кебек билгеле). Брест һәм Минск өлкәләренең Гродненск һәм чиктәш өлешләрен алып тора.. Көньягында Көнбатыш Полесье (чик Нарев һәм Ясельд елгаларының югары баскычлары буенча Каен һәм Иваццевичи шәһәрләре буйлап уза), Көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгышта Понеманьядан — Үзәк Белоруссия һәм Поозерье (чик Барановичи шәһәреннән Налибок куагы буйлап көнбатышка таба уза.

"18 томда Белоруссия энциклопедиясе» нигезендә, төбәк халкы славян этногенетик нигездә ассимилицияләнгән литвиннар (борынгы Литва һәм аукционштайтлар), ятвяглар, прусслар, татар һәм башка этник төркемнәр катнашында урнашкан.

Бу Средневековье Понеманье билгеле иде исеме астында Литва, шул ук вакытта регионга карата кулланыла термины Кара Русь. X гасыр ахырында — XI гасырның беренче яртысында Понеманье Борынгы Рус дәүләте составына керә. XIII гасырның беренче яртысында регион Галицк-Волынь һәм Полоцк кенәзләренең йогынтысы өлкәсендә булган. XIII гасырда бу төшенчә Литовскийның Бөек кенәзлегенә турыдан-туры йогынты ясаган тарихи вакыйгалар үзәгендә була.

## Әдәбияты

* *Цітоў В. С.* Панямонне // Беларуская энцыклапедыя: 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2001. — 576 с.: іл.  (т. 12), . — С. 58-59.
Владимир Булатов

**Владимир Булатов** (Владимир Петр улы Булатов, ,  — , ) — балалар табибы, медицина фәннәре докторы (1986), профессор (1988), РФның атказанган фән эшлеклесе (1995). 1971 елдан КМИдә, 1986-2017 елларда 2 нче санлы балалар авырулары кафедрасы мөдире. Хезмәтләре балаларның бавыр-үт системасын өйрәнүгә карый.
## Искәрмәләр
Тамил теле рәсми тел булган илләр исемлеге

## Тамил теле килеп чыгышы
Риваять буенча Тамил теле, яки шәхес формасында Тамил Тһааи (Тамил Ана) Ходай Шива тарафыннан уйлап чыгарылган булган. Тамиллар арасында табыныла торган Ходай Муруган олы фикер иясе Агастья белән аны кешеләргә алып килгән.
## Тамил теле рәсми тел булган илләр исемлеге
* Шри-Ланка
* Сингапур
* Һиндстан (Тамилнад, Пондишери, Андаман һәм Никобар утраулары)
## Танылган азчылык теле булып тора
* Малайзия
* Маврикий
* Көньяк Африка Җөмһүрияте

*АСЕАН

Төркем:Лингвистика
Төркем:Һинд дине
Петер Куцка

**Петер Куцка** ( 1923 елның 1 марты, Секешфехервар — 8 декабрь 1999, Будапешт) — Маҗарстан  шагыйре, язучы, тәрҗемәче, әдәби тәнкыйтьче, киносценарист, китап Һәм журналлар редакторы. Маҗарстан  Дәүләт премиясе лауреаты(1954).

## Биография
1945 елга кадәр  Будапештның  Икътисад һәм технология югары уку йортында   икътисад өйрәнә. 1948 елдан 1956 елга кадәр мәдәни сәясәт бүлегендә эшли,Маҗарстан  язучылар Ассоциациясе секретаре, «Irodalmi Újság» (әдәби газета) редакциясе әгъзасы була. 1958 елдан бирле туризм буенча Милли Советта, газета-нәшрият компаниясендә эшли.

## Иҗаты
Икенче бөтендөнья сугышы тәмамлангач ук беренче  дебюты була .1940 еллар азагыннан–Маҗарстанда  иң танылган прозаикларның берсе булып санала. П. Куцканың беренче шигырьләр җыентыгы 1949 елда  дөнья күрә, ләкин 1956 елда сәяси сәбәпләр аркасында,Маҗарстан вакыйгаларыннан соң,автор үзенең шигырьләрен бастыруны тыя.

Маҗарстан  һәм дөнья фантастикасы тарихына— иң беренче чиратта Маҗарстанның «Kozmosz Fantasztikus Könyvek» («Мора» нәшриятында «Космос») иң зур китап сериясенең мөхәррире буларак кереп кала.Ул Маҗарстан фәнни-фантастик әдәбиятына, шулай ук «Metagalaktika» һәм «Robur»журналларына сизелерлек йогынты ясый.

Европа фәнни фантастика җәмгыятен төзүдә, Евроконнар кагыйдәләрен эшләүдә катнаша.

Шигъри җыентыклар, фантастик хикәяләр, киносценарийлар, критик мәкаләләр һәм эссе, мемуарлар җыентыклары, фәнни-фантастик кино турында китаплар (1983), критик һәм фәнни-популяр мәкаләләр, төрле илләрдә дөнья күргән Маҗарстан фантастикасы антологиясенә кереш мәкаләләр авторы.

Маҗарстан фантастикасын дөньяда популярлаштыручы беренче автор.

## Сайланма әсәрләр

* "Мишура"
* "Йолдызлар исеме" ( хикәяләр җыентыгы)
* "Маҗарстан фантастикасы турында "
* "Галактика юлы" (антология)
* "Соңгы озын гомерле кеше " (антология, 1980)
* "Соңгы озак гомерле  кеше " (җыентык)

## Сайланма киносценарияләр

* 1966—Алмашынучан болытлы һава/ Változó felhözet
* 1973—Вакыт тәрәзәләре/ Az idö ablakai
* 1981 — Куркыныч эксперимент / A transzport

## Бүләкләр

* Ф. Баумгартен исемендәге Премия (1949)
* Йожеф Аттилы исемендәге Премия (1950)
* Кошут исемендәге Дәүләт премиясе (1954)
* Маҗарстан ордены

## Искәрмәләр

Төркем:1 март көнне туганнар
Төркем:1923 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:8 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1999 елда вафатлар
Төркем:Будапештта вафатлар
Төркем:XX гасыр язучылары
Төркем:Тәрҗемәчеләр
Төркем:Маҗар язучылары
Көнбатыш Полесье

**Көнбатыш тарафта Полесье** (, , ) — Белоруссия, Польша һәм Украина регионының этномәдәни территориясе. 

## Территориясе
Көнбатыш өлеше Польша (Люблинское Полесье), төньяк — Белоруссия (Берестейско-Пинское Полесье), көньяк — Украина (Волын Полесье) территорияләрендә урнашкан. 

## Тарих
Көнбатышополес мәдәни берләшмәсе дәүләт чорында формалашты. Археологлар Ю. Кухаренко, И. Русанова, И. Бируля, О. Иов парлы курганнар, керамика һәм җирлек тибындагы махсус типтагы пар курганнар булуы нигезендә төбәкнең бары тик Дулкыннар гына күченүе турында нәтиҗә ясадылар.. Көнбатыш Полесье халкының кулибо берлегенә керүенә шик тудырмый, чөнки хатын-кыз бизәкләре иң киң таралган төр хатын-кызлар арасында ел ярым әйләнеш боҗрасы булып тора.

## Халкы
Төп халык Көнбатыш полес теоендә сөйләшә (к.шулай ук полесский теле). Кешеләр, нигездә, православие, әмма протестантизм киң таралган. Халык саны аз түгел, бары Брест, Биллә-Подляск, Кобрин, келәм, Пинск шәһәрләрендә генә дә — халык саны 50 мең кешедән артып китә.

## Эчке су
Көнчыгыш өлеше   Днепр, көнбатыш — Вислы елга бассейннарында ята. Иң зур елгасы: Припять, Көнбатыш Буг, Стыр, Горынь, Ясельда. Көнбатыш Полесья территориясендә  уникаль  Свитязь күле урнашкан.
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Фәнни коммунизм

**Фәнни коммунизм** –  эшче сыйныфның тарихи миссиясен иҗтимагый-сәяси нигезен, аны гамәлгә ашыру шартларын һәм юлларын аңлатып бирә торган марксизм-ленинизм өлеше; гомуми иҗтимагый-сәяси закончалыклар, җәмгыятьне коммунистча үзгәртеп кору юллары һәм ысуллары турында фән.

## Искәрмәләр

Төркем:Коммунизм
Владимир Рябов

**Анатолий Рябов** (,  — , ) — агроном һәм тәрҗемәче. Мәскәү авыл хуҗалыгы инсититутын тәмамлагачтын (1932) Мордовия аграр институтында укыта, 1933-1937 елларда Мордовия дәүләт нәшриятында авыл хуҗалыгы бүлеге мөхәррире. Репрессияләнә, 1957 елда аклана. Александр Пушкин, Михаил Лермонтов, Николай Некрасов әсәрләрен, 1936 елдагы СССР конституциясен эрзә теленә тәрҗемә иткән.

## Искәрмәләр
Мидхәт Булатов

**Мидхәт Булатов** (,  — ) — архитектор, Үзбәкстан ССРның атказанган төзүчесе (1976), Халыкара архитектура академиясенең мактаулы академигы, Көнчыгыш илләренең халыкара архитектура академиясенең мактаулы академигы, «Интерарх» халыкара биеннале алтын медале иясе (София, 1988 ел), архитектура докторы, аның исеме Халыкара хәйрия фондына бирелгән.

## Биография
Мидхәт Булатов 1907 елның 18 апрелендә Тубылдан ерак түгел урнашкан бер авылда туа. Әтисе — Сәгадетдин Мөхәммәт Булатов — мех эше белән шөгыльләнә һәм авылда староста була, сәүдәгәрнең приказчысы булып хезмәт итә. М.Булатовның әнисе — Мөхибҗамал Авазбаки кызы Бекшенева Тубыл шәһәренең хәлле гаиләсеннән була. Авылда төрки-мәҗүси халык яши — бохаралылар, ясаклы татарлар һәм казаклар. Җәдиди мәктәп эшли, М.Булатов шунда белем ала.

Тубыл, Казан, Ленинградта укый, ә Мәскәүдә булачак тормыш иптәше Вера Андреевна Левина белән таныша һәм 69 ел бергә гомер итәләр.

Чирек гасырга якын ул Ташкентның баш архитекторы була. 1966 елгы җир тетрәүдән соң, М.Булатов җитәкчелегендә шәһәрне торгызу буенча зур эш башкарыла. Борынгы фәлсәфәчеләрнең мирасын өйрәнә, проектлар конкурсларында катнаша һәм зур җиңүләр яулый.

Академик фәнни кадрлар тәрбияләүгә дә күп вакыт бирә, 97 яшькә кадәр яшәгән һәм гомеренең соңгы көннәренә кадәр эшләгән галимнең укучылары әле дә аның проектлары өстендә эшләүне дәвам итәләр.

## Сылтамалар

* Үзбәк язучылары
Мөхәммәт Булатов

**Мөхәммәт Булатов** (,  — , ) — тарихчы, тарих фәннәре нәмзәте (1948), РСФСРның атказанган мәдәният эшлеклесе (1981), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1990). 1947-1949 елларда Казан педагогика институтында марксизм-ленинизм кафедрасы мөдире. 1950-1955 елларда ТАССР дәүләт музее директоры урынбасары. 1955 елдан Казан авыл хуҗалыгы институтында: марксизм-ленинизм кафедрасы мөдире (1958-1985), фәлсәфә һәм фәнни коммунизм кафедрасы профессоры (1985-1991). Хезмәтләре милли мөнәсәбәтләр нәзариясенә карый.
## Искәрмәләр
Александр Булгаков

**Александр Булгаков**, Александр Николай улы Булгаков (, ,  — , ) — рус телендә иҗат иткән язучы. Беренче әсәрләре «Смена», «Огонёк», «Наш соверменник» журналларында басыла. Иҗаты:  «Буран аша» («Сквозь пургу», М., 1959), «Яшибез әле» («Будем жить», М., 1965) хикәя җыентыклары, «Юл тауга күтәрелә» («Трасса поднимается в горы», 1964) повесте, һ.б.
## Искәрмәләр
Сәет Булатов

**Сәет Булатов** (,  — , ) — актер, режиссер, педагог, ТАССРның атказанган артисты (1944). 

## Тәрҗемәи хәле
* Сәхнә эшчәнлеген 1916 елда Сембер шәһәрендәге татар театр труппасында башлый. 
* 1931-1935 һәм 1936-1944 елларда ТДАТта хезмәт итә
* 1935-1936 елларда — Әстерхан татар театрының баш режиссеры; 
* 1936-1952 елларда Казан театр техникумында, 1940тан директоры. 
* 1954-1958 елларда Әлмәт татар драма театрының баш режиссеры.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча артистлар
Төркем:Әлифба буенча режиссёрлар
Төркем:Татар артистлары
Төркем:ГИТИС тәмамлаучылар
Төркем:Татар режиссёрлары
Төркем:Камал театры актерлары
Төркем:Камал театры режиссёрлары
Төркем:Шәхесләр:Әстерхан татар театры
Төркем:Казан театр укуханәсе укытучылары
Төркем:Шәхесләр:Әлмәт татар дәүләт драма театры
Рәшит Болгаков

**Рәшит Болгаков** (,  — , ) — СССР хәрби эшлеклесе, авиация янарал-лейтенанты (1982). 1959-1963 елларда Беларус хәрби бүлгесендә, 1963-1967 елларда совет гаскәрләренең Алманиядәге группасында, 1967 елдан башлап Мәскәүдә хезмәт итә. 1979-1985 елларда СССР ҺХК Транспорт авиациясе сәргаскәре урынбасары.
## Искәрмәләр
Рафаил Булханов

**Рафаил Булханов** (,  — , ) — биолог, биология фәннәре докторы (1993). 1962-? елларда Үзбәкстан ветеринария фәнни-тикшеренү инситутында, 1991 -? елларда радиобиология тәҗрибәханәсе мөдире. Хезмәтләре радиобиология һәм радиацион иммунологиягә карый.
## Искәрмәләр

Төркем:Биологлар
Җеймс Бьюкәнен

**Җеймс Бьюкәнен** (,  — , ) — ,  .
## Искәрмәләр

Төркем:АКШ дәүләт сәркатипләре
Василий Булыгин

**Василий Булыгин**, Василий Федор улы Булыгин (, ,  — , ) — Казанның 1 нче гилдия сәүдәгәре (1892), нәселдән күчмә шәрәфле ватандашы (1897). Казан һәм Вәтке губерналарында биш спирт-аракы куу, агач эшкәртү, май язу, сыра кайнату, такта яру һ.б. заводлар хуҗасы. Казан губерна (1901 елдан) һәм Чар өяз (1885 елдан) земстволары гласные.
## Искәрмәләр
Владимир Булыгин (1916)

**Владимир Булыгин**, Владимир Яков улы Булыгин (, ,  — , ) — механика белгече, техник фәннәр докторы (1960), профессор (1961), ТССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1991). 1946-1999 елларда Казан университетында: исәпләү математикасы кафедрасы мөдире, КДУның исәпләү үзәге җитәкчесе (1958-1984). Хезмәтләре нефть катламнары һидромеханикасына, нефть ятмаларын эшкәртүне имитацияләү һәм модельләштерүгә карый.
## Искәрмәләр
Дмитрий Булыгин

**Дмитрий Булыгин** (,  — , ) — геолог-нифетче, геология-минералогия фәннәре докторы (1989). 1978 елдан Нефть химиясе сәнәгате ФТИендә, тәҗрибәханә мөдире (1983), Геология, нефть чыганакларын эшкәртү һәм мәгълүмат үзәге директоры (1995-?); бер үк вакытта ТР Җир асты байлыкларының геологиясе һәм куллану фәнни-аналитик үзәге директоры (1999-?).
## Искәрмәләр

Төркем:Геологлар
Владимир Булычев

**Владимир Булычев** (,  — , ) — журналист, сценарийче, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1980). 1967 елдан «Татарстан» ДТРКсының Казан телевизия студиясендә: мөхбир (1967), авыл хуҗалыгы тапшырулары редакциясе тапшырулары алып баручысы һәм мөхәррире (1983). ТАССР авыл хуҗалыгының актуаль мәсьәләләренә багышланган тапшырулар авторы һәм мөхәррире; документаль филмнәр сценарийләре авторы.
## Искәрмәләр
Нур (мәгънәләр)

## [[Геометрия]]дә
Нур
## Исем
*Нур Әхмәдиев
*Нур Баян
*Нур Бәкри
*Нур Гайсин
*Нур Гыйззәтуллин
*Нурдәүләт хан
*Нур Даутов
*Нур Зарипов
*Нур-Солтан-Казан һәм Кырым ханбикәсе

## Топонимлар
*Нур - Башкортстанның Туймазы районында урнашкан авыл. 
*Нур-Солтан - Казакъстан башкаласы
*Нур-Кика - елга
*Нур - Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан авыл.
*Нур (тау сырты)Төркиянең көньяк көнчыгышында тау сырты

## Театрлар
*"Нур" - Уфа дәүләт татар театры.
*«Hyp» трупасы - 1912 елда оештыралган татар театры трупасы.

## Гәҗитләр
Нур - беренче легаль татар газетасы

## Фиркалар
Нур Отан - Казахстанның идарә итүче фиркасе

## Мәчетләр
* **[[Нур (мәчет)]]**
* Нур-Али - Казан ханлыгында мәчет
* Нур-Астана - Нур-Солтанда мәчет
## Мәхәллә
* Нур (мөселман җәмгыяте), Междуреченск.
Булгакова

**Булгакова** — фамилия.
* Гүзәл Булгакова (1952), физика-математика фәннәре докторы (2000), профессор (2005).
* Дилә Булгакова (1937), шагыйрә.
* Майя Булгакова (1932-1994), кино артисткасы.
----
* **[[Булгаков]]**
## Моны да карагыз
* Булгаково, *[[топоним]]*.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Булыгин

**Булыгин** — фамилия.
* Василий Булыгин (1898—1919), Казанның 1 нче гилдия сәүдәгәре.
* Владимир Булыгин (1789—1838), тарихчы, профессор, цензор.
* Владимир Булыгин (1916—2010), механика белгече, фән докторы.
* Дмитрий Булыгин (1952), геолог-нифетче, фән докторы.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Синоп (Брәзил)

**Синоп** () — Бразилиянең Мату-Гросу штатында урнашкан шәһәр һәм .
## Тарих
1974 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бразилия шәһәрләре
Теофилу-Отони

**Теофилу-Отони** — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — .

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Бразилия картасы
* Бразилия муниципалитетлары порталы

Төркем:Минас-Жерайс штаты муниципалитетлары
Төркем:Бразилия муниципалитетлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Александр Бунге

**Александр Бунге** (,  — , ) — флорист-систематик, Санкт-Петербург ФАнең шәрәфле әгъзасы (1875), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1855). Казан (1833-1836) һәм Дерпт (1836-1867) университетлары профессоры. Монголиягә, Төньяк Кытайга (1830-1832), Алтайга (1826, 1832), Идел буeна (1835), Фарсы иленә (1857-1859) экспедицияләргә йөри. Хезмәтләре флористика һәм үсемлекләр систематикасына карый.
## Искәрмәләр
Габделгазиз Бурашев

**Габделгазиз Бурашев** (,  — , ) — китап басу остасы, нашир. 1800 елда Казанда беренче басмаханәне оештыра һәм анда гарәп һәм татар телләрендә, күбесенчә дини эчтәлекле, китаплар бастыра башлый. 1805 елда нәшрият эшеннән читләштерелә.
## Моны да карагыз
* Азия матбагасы (Казан)
## Искәрмәләр
Густав Бурбил

**Густав Бурбил** (, ,  — , ) — тюрколог, телләр белгече, филология фәннәре докторы, профессор (1963). 196?-? елларда Колумбия университетында татар һәм әзери телләре укыта. Азатлык радиосының Беларус, Украин һәм Төрки-Кавказ бүлеге мөдире иде. Дөньядагы икенче инглизчә язылган татар теле грамматикасы китабы авторы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Институт перевода Библии - Gustav Burbiel. Tatar Grammar. А Grammar of the Contemporary Tatar Literary Language.
Тәбрис Борһанов

**Тәбрис Борһанов**, Тәбрис (*Тәбриз*) Гыйльметдин улы Борһанов (,  — , ) — химик-технолог, ТР Дәүләт премиясе иясе (2001). 1971 елдан «Түбәнкаманефтехим»да: аппаратчы, цех башлыгы урынбасары (1977-1993), генераль директор урынбасары (2013).
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Шулай ук карагыз

Төркем:Химиклар
Тимерхан Борһанов

**Тимерхан Борһанов**, Тимерхан Борһан улы Борһанов (,  — , ) — фирка һәм административ-хуҗалык эшлеклесе. 1961-1963 елларда КПССның Тукай район комитетының 1 нче сәркәтибе, 1963-1977 елларда Арча район шурасының башкарма комитеты рәисе, 1977-1986 елларда ТАССР социаль тәэминат министры урынбасары. ТАССР Югары шурасы депутаты (1963-1967, 1971-1975).
## Искәрмәләр
Азин урамы

* Азин урамы (Ижау)
* Азин урамы (Казан)
* Азин урамы (Киров)