open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ган Кытай теле

**Ган**, **Ганн**, яки **Кан** ул Кытайның Дзянси провинциясендә күп асаба кешеләр тарафыннан сөйләшелә торган Синтик телләр төркеме. Шулай ук Ган телендә әйләнә-тирә Хунань, Хубэй, Анһуй һәм Фуцзян төбәкләрендә әһәмияткә ия санда халык сөйләшә. Ган теле Сино-Тибет телләре гаиләсенең Синтик телләр әгъзасы һәм Хакка теле фонетика төшенчәләрендә Ган теленә иң якын Кытай теле юрамасы булып тора.
Ган теленең төрле диалектлары бар; Нанчанг диалекты гадәттә вәкил тел буларак буларак карала.
Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Кристина Юлленшерна

**Кристина  Нильсдоттер Юлленшерна** (1494 — 5 гыйнвар 1559) — швед аксөяк хатыны һәм милли героинясы. Швед регенты Стен - Стуре-Кечелә кияүдә була. Ире үлгәннән соң Дания короле Кристиан II каршы швед каршылыгын җитәкли.

## Биографиясе
Кристина (яки Христина) Милли советның әгъзасы Нильс Юлленшернаның кызы була. Нильс Гедда белән никахлаша, әммә ире 1508 елда вафат була. 1511 елда киләсе елда Швециянең регенты булган Стен Стуре-Кечегә кияүгә чыга. Ул Швециянең де-факто регенты булып китә һәм тик Милли советта гына катнаша, анда сәясәтче буларак үзенең осталыгын күрсәтә. 1520 елда Швециягә Дания короле Кристиан II һөҗүм итә. Стен Стур датларга каршы уңышлы сугыша.

Ире үлгәннән соң үзен 1520 елда алышта алган яралардан 26 яшьлек Кристина Стокһольмда 1520 елның февраленнән мартына кадәр король Кристиан II көчләренә каршы торуын дәвам итә, әммә сентябрьдә капитуляция ясарга мәҗбүр була. Ул 1521 елның ноябренә кадәр Стокһольм замогында оету, аннары — Данияда була. Густав I тарафыннан швед тажы торгызылганнан соң, ул 1524 елда азат ителә һәм Швециягә кайта. Ул яңа король белән яхшы мөнәсәбәттә була, әммә Стуре гаиләсенең сәяси роле тәмамлана. Кристина Линдхолнд кешесе Юхан Турессонга кияүгә чыга, ул шулай ук советы әгъзасы булып тора. 1566 елда ул вафат була, ә Кристина үзе 1559 елның гыйнварында вафат була.

Стен Стуре белән башлангыч никахта Кристинаның алты баласы була: Нильс (1516—1528), Илиана (1514), Магдалена (1516—1521), Сванте (1517—1567), Анна (1518) һәм Густав (1520—1520). Юхан Турессон белән икенче никахыннан улы Густав (1531—1566) туа.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Ohlmarks, Åke: *Alla Sveriges drottningar* (All the queens of Sweden)
* Svenskt Biografiskt Lexikon (SBL), cd-skiva, band 17 (Swedish biographical Dictionary)
* Kristina Nilsdotter Gyllenstierna, urn: sbl:13412, Svenskt biografiskt lexikon (art av Hans Gillingstam), hämtad 2015-03-10.

## Сылтамалар

Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Шәхесләр:Швеция
Төркем:1494 елда туганнар
Төркем:5 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Хендрик Адамсон

**Хендрик Адамсон** (Hendrik Adamson) (1891 елның 6 октябре - 1946 елның 7 марты) - Эстон шагыйре һәм педагог.

## Биография
Хендрик Адамсон 1891 елның 6 октябрендә Kärstna волосте Метсакура авылы Патси хуҗалыгында тегүче гаиләсендә туган. Аның әти-әнисе хәлле гаиләдән булмый. Ул җирле мәктәпнең иң яхшы укучысы була, ә аннан соң педагогик семинариядә белем ала.

1911 елдан Torma Võtikvere мәктәбендә укытучы булып эшли. 1919-1927 елларда Эстониянең Kärstna авылында башлангыч мәктәптә мөдир булып эшли. Соңрак Адамсон профессиональ язучы, Эстония Язучылар берлеге әгъзасы була.

Хендрик Адамсон эсперанто телен 1929 елга кадәр өйрәнә һәм инде 1930 елда ук бу телдә оригиналь шигырьләр яза башлый. Аның таланты тулысынча Эстония телендә ачыла. Аның Эстониядәге беренче шигырьләре 1913 елдан бирле басыла,үзенең беренче китабын 1919 елда яза. 1934 елда «унике шагыйрь» альманахы басылып чыга, анда Адамсонның унбер шигыре кертелә.

1946 елның 7 мартында вафат була, Эстониянең көньягындагы кечкенә Хельме шәһәрендә Эстония зиратына җирләнә. Язучының әсәрләре рус (Борис Штейн), инглиз һәм итальян телләренә тәрҗемә ителгән.

## Иҗаты
Адамсон Көньяк Эстония диалектизмнарын киң файдаланып, Эстония телендә яза. Аның кайбер шигырьләре эсперанто телендә язылган.

Язучының иҗатын «Kuldblond neitsi» (Блондинка) һәм «Roheline sisalik» («Зеленая ящерица», тарта, 1925) романнары тәшкил итә.

Хендрик Адамсон бик күп шигырьләр авторы, шул исәптән:

* Mulgimaa (1919)
* Inimen (1925)
* Dekdu Poetoj (1934)
* Auli novelaro (1934)
* *Infera regalo* kaj *Vesperkanto* (1979)
* Auli, eldonejo Iltis, Saarbrücken (1983)

## Әдәбият исемлеге

* Журнал Звезда. 1975. № 8. С. 211—212. Сергей Довлатов. Статья «Поэты Эстонии. Литературное обозрение».
* Ojalo, Jaan. Hendrik Adamson — 100. En: Norda Prismo 1/1992, с. 6-8.
* Hando Runnel, «Jooksu pealt suudeldud». Ilmamaa, Tartu 1998; 4 artiklit Adamsonist стр. 208—216 и 315—340.
Эмма Мейсснер

**Эмма Мейсснер** (, 30 октябрь 1866 — 20 ноябрь 1942) — швед опера җырчысы (сопрано) һәм театр актрисасы.

## Биографиясе
Эмма Оливия Экстрем 1866 елда Карлстадта туган. Әти-әнисе Юхан Фредрик Экстрем һәм Анна Брита Петтерсон.

1881—1883 елларда Стокһольм шәһәрендә *Mindre teatern* театрында хорда җырлый. Башлангыч ролен *Sjökadetten* операсында башкара. 1884—1885 елларда Эмма Стокһольм консерваториясендә укый, ары Фриц Альбергта һәм Сигне Хеббеда укый.

Укудан соң Эмма 1888—1889 елларда Стокһольмда *Södra Teatern* театрында эшли. 1890 елда Стокһольмның Vasateatern «Микадо» операсында ул Ям-Ям ролен башкара. 1891 елда Элизабет Йортберг белән бергә варьете җырчысы буларак Норвегия, Дания, Бөекбритания, Германияда Аурупаның төрле калаларында чыгыш ясый. Соңыннан ул *[[:sv:Oscarsteatern|Oscarsteatern]]* театрында эшли. 1907 елда биредә Франц Легараның «Күңелле тол хатын» беренче швед опереттасында төп рольдә уйный. Эмма барлыгы йөздән артык төрле постановкаларда катнаша.

Эмма белән 1903 елда тавышсыз «Лили» фильмында роль башкарып, кино актрисасы була. Барча 15 кинотасмага төшә.

1894—1897 елларда Эмма казначей Роберт Бергта кияүдә була. 1899 елда ул Яльмар Мейссерның хатыны була, ире 1925 елга кадәр Альберт Ранфт театрларында, Король операсында һәм Гетеборг симфоник оркестрда дирижёр булып эшли.

Эмма Мейсснер 1942 елда вафат була һәм Стокһольмда җирләнә.

## Фильмографиясе

* *Lili* (1903)
* *Den glada änkan* (1907)
* *Amerikaminnen* (1908)
* *Skilda tiders danser* (1909)
* *Filmdrottningen* (1913)
* *Hemslavinnor* (1923)
* *Falska miljonären* (1931)
* *Vi som går köksvägen* (1932)
* *Eva går ombord* (1934)
* *Intermezzo* (1936)
* *Sara lär sig folkvett* (1937)
* *Pappas pojke* (1937)
* *Familjen Andersson* (1937)
* *Stackars Ferdinand (bortklippt)* (1941)
* *Fåfängans marknad* (1962)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* http://runeberg.org/hvar8dag/15/0374.html
* http://www.swedishmusicalheritage.com/composers/arlberg-fritz/
* https://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=12674 
* https://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=9243 
* https://sok.riksarkivet.se/Sbl/Presentation.aspx?id=9244 
* https://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=7539 
Төркем:Опера җырчылары
Төркем:Шәхесләр:Швеция
Төркем:30 октябрь көнне туганнар
Төркем:1866 елда туганнар
Төркем:20 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1942 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Швециядә туганнар
Джули Бервальд

**Джули Бервальд** (, тулы исеме *Julie Mathilda Berwald*; 1822—1877) — швед опера җырчысы (сопрано).

## Биографиясе
Джули Бервальд 1822 елның 14 октябрендә Стокгольмда музыкант Йохан Фредрик Бервальд һәм аның хатыны — концерт җырчысы Матильда Бервальд гаиләсендә туган, гаиләдә тагын ике сеңлесе Фредрик һәм Хедвиг үскән.

Алар өчесе дә җыр белемен әнисеннән ала һәм Финляндияда (1842 ел), Копенгагенда (1844 елда) һәм Берлинда (1847 ел) чыгыш ясап, кәмит җырчыларының триосын оештыра. Соңыннан Джули 1847-1852 елларда Стокгольмда Швеция король операсында опера җырчысы булып үз аллы эшли; 1848 елдан — театрның төп актрисасы (прима). Король операсында эшләү елларында ул бөек Швеция опера йолдызларының берсе була. 1851 елда Копенгагенда гастрольләрдә зур уңыш белән чыгыш ясый.

Швед журналисты һәм сәясәтче Нильс Арфвидссон актриса турында болай дип яза:Оркестр җитәкчесенең театр сәхнәсендә тәрбияләнгән кызы шактый яшь сагында ук дөньяви җырчы абруен яулый, ә 1840 еллар азагында ул әһәмиятле җырчы шәхесе булып, тамашачы алдында чыгыш ясарга карар итә»
Җырчының Король операсында эшләгән вакытында, билет хакы 50% ка күтәрелә, ә ул килемнең өчтән бер өлешен ала, бу гади булмаган өстенлек була. Үзенең кыска карьерасында бик популяр була, үзенең ролләре исәбендә «Свадьба Фигаро» операсында Сюзаннаны, «Вольный стрелок» операсында Агатаны, «Волшебная флейта» операсында Паминаны, «Роберт-дьявол» операсында Алисаны, «Норма» Анализны, «Дочь полка» операсында Мари ролен башкара.

1852 елда Джули Бервальд фрайгерр Кнут Окерхильмга кияүгә чыга һәм сәхнәдән китә, бу бигрәк тә талантының үсеше чорында опера җырчылары арасында сирәк күренеш була. 

1853 елның 16 декабрендә җырчы Швед король музыка академиясына 337-се әгъза сыйфатында сайлана. 

1877 елның 1 гыйнварында вафат була.

## Әдәбият

* Lars Löfgren (2003). *Svensk teater.* Stockholm: Natur och Kultur. sid. 46. ISBN 91-27-09672-6.
* Ingeborg Nordin Hennel. *Mod och Försakelse. Livs- och yrkesbetingelser för Konglig Theaterns skådespelerskor 1813—1863.* Stockholm: Gidlunds (1997). ISBN 9178442567.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* J M Julie Berwald 
* Berwald, Julie
Төркем:Шәхесләр:Швеция
Төркем:Опера җырчылары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:14 октябрь көнне туганнар
Төркем:1822 елда туганнар
Төркем:Стокһольмда туганнар
Төркем:1 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1877 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Сопранолар
Аве Алавайну

**Аве Алавайну** (эст. Ave Alavainu; 4 октябрь 1942, Тарту) - Эстония шагыйрәсе һәм язучы.

## Биография
Аве Алавайну 1942 елның 4 октябрендә Тартада табиб гаиләсендә туа. Аңа 4 яшь чагында ук әти-әнисе аерылышалар һәм Аве Алавайна әнисе белән Таллинга күчеп китә. Ул анда 1954 елдан 1961 елга кадәр мәктәптә укый. 1962 елдан Таллы педагогия институтында Эстония филологиясен өйрәнә. 1964 елдан 1967 елга кадәр Тарту университетында укуын дәвам итә, ләкин өченче курстан укуын ташлый. Ул актерлык осталыгына «Ванемуйне» театр студиясенә укырга керә һәм 1968 елда аны тәмамлый. Шуннан соң ул, нигездә, төрле газета-журналларда журналист булып эшли, ә соңрак ире Ваапо Вахер белән Хийумаа утравында күчеп китә. Ире белән газета редакциясендә эшләгән вакытта таныша. 1976 елдан педагогик эшкә тотына. 1981-1985 елларда Пионерлар йорты директоры була. Ул чорда ул мәктәп театрына нигез сала һәм аны 1995 елга кадәр җитәкли. 1997 елдан бирле «Ave Vita»коммерцияле булмаган оешмасын җитәкли.
1987 елдан Аве Алавайну Эстония Язучылар берлеге әгъзасы булып тора. Кердла шәһәрендә Хийума утравында яши.

## Иҗаты
Алавайну 1966 елда матбугатта үзенең шигырьләрен бастыра. 1973 елда аның беренче китабы чыга. Тәнкыйтьчеләр анда өлешчә «традицион мәхәббәт лирикасы» күрәләр, ләкин шул ук вакытта анда «эротик тәҗрибә» һәм «эротик хис» гыйбарәләрен берничә тапкыр табуларын ассызыклыйлар. Бер тәнкыйтьче шагыйрәнең иҗатын хәтта үзара әхлаксызлык аркасында юкка чыгарылган Ральф Ронд белән чагыштыра.
Аннан соң шигырь җыентыклары мәхәббәт лирикасы өчен уңай бәяләнә, гәрчә тәнкыйть сүзләре яңгыраса да. Аве Алавайнуның иҗатында Яан Изотамм белән охшаш мисаллар бар.
Үзенең "Кем безнең арада Наполеон?" (1987) эпистоляр романы белән ул үзен прозаик буларак күрсәтә. Әсәрдә гендер аермалары җентекләп карала. Ул шулай ук «психологик роман» буларак классификацияләнә. Тәнкыйтьчеләр анда ир-ат белән хатын-кыз арасындагы аермага басым ясавын, шулай ук «де-эмансипацион» тенденцияләрне күрәләр.
Аве Алавайну шулай ук балалар әдәбияты авторы буларак билгеле.

## Сылтамалар

* Аве Алавайну - перевод из Эстонского
Эбба Браге

**Эбба Магнусдоттер Браге** (швед. *Brahe Ebba Magnusdotter*, 16 март 1596 ел, Ерел — 5 гыйнвар 1674 ел, Стокгольм) — Браге нәселеннән швед сараендагы патшага якын ханым.

## Биографиясе
Эбба король дротсы, граф Магнус Брагеның кызы булган. 1611 елда, әнисе үлгәннән соң, ул тол калган швед королевасы Кристинаның фрейлинасы булып китә. Ис киткеч матурлыкка ия булганлыктан, Эбба Браге яшь швед короле Густав II Адольфның йөрәген яулаган. Соңгысы шул дәрәҗәдә кызга гашыйк булган, үзенең 1613 елда язылган хатында, аның кызы белән никахка рөхсәт сорау максатында, ул карт граф белән очрашу үтенгән. Әммә патшабикә-ана бу бәйләнешкә кискен каршы чыккан.

Густав II Адольфка йогынты ясый алмаганлыктан, Эбба 1618 елда король маршалы, күренекле полководец Якоб Делагардига кияүгә чыга. Бу никахта ул 14 бала тудырган. Алар арасында иң билгелесе Магнус Габриэль Делагарди (1622-1686), патшабикә Кристинаның канцлеры һәм фавориты (XVIII гасырда ук киң таралган сүзләр буенча, ул Эбба белән король Густав II Адольфның улы булган).

Якоб Делагарди 1652 елда вафат була. Эбба моннан соң гаилә хуҗалыгы белән идарәлекне үз кулына ала һәм үзенең байлыгын күпкә арттыра. Ул берничә алпавыт биләмәсе сатып ала, 1667 елда Юхан Оксеншерн, Швециянең көчле канцлеры Аксель Оксеншернның улы, белән судлаша. Аның иң зур җир биләмәләренең һәркайсында тимер матдәнең зур яткылыклары ачылгач, Эбба Браге руда чыгару һәм металлургия белән уңышлы шөгыльләнә һәм үзенең капиталын тагын да арттыра.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Ragnar Sjöberg *hennes Christina Drottning samtid och (her contemporarys Queen and Christina) Lars förlag Hökerbergs, 1925 Stockholm sid. 101-102*
Төркем:Стокһольмда вафатлар
Төркем:5 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1596 елда туганнар
Төркем:16 март көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Эва Бьорлинг

**Эва Бйорлинг Хелена** (кыз фамилиясе — **Клипмарк**; ; 3 май 1961 ел) — швед галиме, сәясәтче һәм дәүләт эшмәкәре.

## Биографиясе
1961 елның 3 маенда Стокгольм ленасы Экерё коммунасында туган (Стокгольм, Швеция).

1987 елда «Стоматологик хирургия» һөнәре буенча Каролин институтын тәмамлый.

1988 елда стоматолог-хирург дипломына ия була. 1993 елда диссертация яклап, «медицина фәннәре кандидаты» дәрәҗәсен ала.

1999 елдан — Каролин институтының микробиология, шешләр һәм күзәнәк биологиясе кафедрасы доценты.

2002 елдан 2014 елга кадәр — Риксдагта Стокгольм ленасыннан депутат булып тора. Халыкара эшләр һәм мәгариф буенча парламент комитеты әгъзасы була. Европа парламенты халык партиясенең Европа фракциясендә Швециянең Уртанчылар партиясыннан вәкиле булып тора.

Анда хәвефсезлек сәясәте һәм тышкы сәясәт мәсьәләләре буенча эшче төркем әгъзасы итеп билгеләнә.

2007 елның 12 сентябреннән 2014 елның 3 октябренә кадәр Фредрик Райнфельдтның коалицион хөкүмәтендә (Швеция) тышкы сәүдә буенча министр вазифасын били.

2010 елдан 2014 елга кадәр Швеция хөкүмәтендә төньяк илләренең үзара хезмәттәшлеге буенча министр булып тора.

2014 елда сәясәттән китә.

ВИЧ/СПИД профилактикалау буенча швед Милли советын җитәкли.

## Сылтамалар

* Бөтендөнья икътисади форум  сайтында 
* Твиттер да блог
* Moderaterna — Björling Ewa 
* Björlings blogg
* Ömmar för Sveriges samarbetsminister Björling gruvindustrin Ewa 

Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:3 май көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча сәясәтчеләр
Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Эвелина Самуэльссон

**Эвелина Луиза** **Самуэльссон** (; 14 март 1984, Мерста[sv], Стокгольм, Швеция) — швед хоккейчысы, сул һөҗүмче позициясендә уйный. 1999 елдан 2005 елга кадәр АИК клубы өчен уйный. 2016/17 мизгелендә «Ханинг Анкорс» командасында чыгыш ясый. Швеция милли җыелма командасы уенчысы, 72 халыкара уеннарда уйный. 2002 еллардагы Кышкы олимпия уеннары һәм 2005 елгы шайба белән хоккей буенча дөнья чемпионатларының бронза призеры. Швеция чемпионатларының күп тапкыр призеры. 

## Биографиясе
Эвелина Самуэльссон Стокгольмның Мерста ленасында туган. Хоккей белән Стокгольмнан читтә урнашкан «Арланда» командасында малайлар белән бергә шөгыльләнә башлый. Самуэльссон кызлардан беренче булып, командага сайлап алына. Соңрак ул АИК хатын-кызлар клубында чыгыш ясый башлый. Самуэльссон 15 яшендә «Арланда» үсмерләр командасының капитаны булып билгеләнә. Тренер Ханс Андерссон Самуэльссонның югары психологик тотырыклыгын билгели. АИК составында Эвелина Швеция чемпионатында өч тапкыр финалда уйный, уеннар барысы да «Мелархёйден/Бреденг» командасының җиңүе белән тәмамлана. 16 яшендә ул беренче тапкыр Швеция җыелма командасында чыгыш ясый. Эвелина Миссиссогада 2000 елгы дөнья чемпионатында катнаша. 5 турнир уеннарында уйный, нәтиҗәләре булмый. Киләсе дөнья беренчелегендә Эвелина Швеция җыелма командасы иң яхшы ассистенты һәм бомбардиры була. 2001/02 мизгелендә үзенең беренче Олимпиадасында чыгыш ясарга әзерләнә. 17 яшьлек Самуэльссон җыелма командасы составына керә. Ул капкачы Мартин Ким белән бергә милли турнирда команданың уңышында хәлиткеч роль уйный. Хатын-кызларның шайба белән хоккей буенча Финляндия җыелма командасына каршы 3-нче урын өчен матчта Эвелина ике шайба кертә, икенче шайбасы Швеция җыелма командасына Олимпиаданың бронза медален китерә. 

Олимпия уеннарынан соң 2002 елда Самуэльсонны касык белән проблемалар башлана. Гамәлдә ул 2002/03 мизгелендә Швеция җыелма командасы өчен уйный алмый. Шунан соң Эвелина карьерасын бер елга туктатып тора. 2004/05 мизгелендә күнекмәләрен яңарта. Швеция чемпионатының ахыр раунында АИКның иң яхшы бомбардиры була. Кабаттан илнең җыелма командасына чакыру ала. Эвелина 2005 дөнья чемпионатында уйный, анда нәтиҗә күрсәтә алмый. Турнир төгәлләнгәннән соң үз карьерасын җәрәхәтләр аркасында тәмамлый. 12 ел үткәч, 2017 елда ул карьерасын яңыртырга карар итә. Самуэльссон Швеция чемпионатының беренче дивизионнан төп милли лигага чыгуга квалификация турнирында уйнау өчен «Ханинг Анкорс» командасына кушыла. Турнирның 7 уенында бер нәтиҗәле тапшыру белән билгеләнә, турнирны «Ханинге» соңгы урында тәмамлый. 2006/07 еллардан соң Самуэльссон башка хоккей матчларында катнашмый.

## Уен стиле
Самуэльссон җитезлек, техникалык һәм төгәллек белән аерыла. Белгечләр фикеренчә, ул зур булмаган габаритын яхшы йөрү күләме белән компенсацияләде. Самуэльссон уеннар һәм күнекмәләр вакытында югары концентрация белән эш итә.

## Статистика

### Халыкара

## Казанышлары

; Командада

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:14 март көнне туганнар
Төркем:1984 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Стокһольмда туганнар
Эдна Мартин

**Эдна Мартин** (, тулы исеме *Elvira Edna Martin Astrid*, тумыштан Йоханссон; 1908—2003) — туку сәнгате буенча швед рәссамы һәм педагог.

## Биографиясе
Эдна Мартин 1908 елның 17 декабрендә Гётеборгның Гамлестад  мәхәлләсендә камергер Теодор Йоханссон һәм аның хатыны Софи Флуд гаиләсендә туган. 

Högskolan för design och konsthantverk (хәзерге  Гетеборг университетының сәнгать факультеты ) мәктәбендә уҡыган, үзлектән белем алуны Францияда дәвам итә. Röhsska museet музеенда беренче күргәзмәсенән соң,  1931 елда, Эдна Мартин *Axevalla-Varuhemslöjd*  предприятиесының сәнгать җитәкчесе булып эшли. 1937—1939  елларда туку сәнгате буйынча Швед һөнәрчеләр ассоциациясендә рәссам була, ә 1941—1953 елларда бу ассоциациянең туку сәнгате буйынча директоры вазифасын били. 1953 елдан Эдна Handarbetets vänner компаниясенең җитәкчесе булып эшли,  Licium студиясендә һәм Sätergläntan белем бирү үзәгендә эшли.

Анда 1937 елда Парижда бөтендөнья күргәзмәсендә һәм 1939 елда Нью-Йоркта бөтендөнья күргәзмәсендә, 1956 елда Хьюстон күргәзмәсендә һәм 1937 елдан алып Швеция бизәү-кулланма сәнгатенең күп санлы күргәзмәләрендә катнаша.

Эдна Мартин шулай ук 1948 елдан Стокгольмның Констфак мәктәбендә нәфис тегүне укыта, 1957 елдан алып 1969 елга кадәр өлкән укытучы сыйфатында эшли. 1980 елда профессор дәрәҗәсен ала. Кайса Мелантон, Стен Каупли, Леннарт Роде, Ингегерд Меллер, Элли Хемберг, Сири Деркерт һәм Олле Бертлинг кебек күренекле рәссамнар белән хезмәттәшлек итүе аркасында, ул туку сәнгатенең монументаль туку әсәренә әйләнүенә булышлык итә. 

Хаклы ялга чыкканнан соң, үзе җәй яшәгән Эландның тирә-юнь мөхитеннән илһам алып, Эдна Мартин шөгелләнүен дәвам итә. Рәссамның әсәрләре Швеция Милли музеенда, Röhsska museet музеенда һәм башка илләр музейларында күргәзмәгә куела. 1964 елда үзенең матур эшмәкәрлеге өчен Эдна Мартин Litteris et Artibus медаленә һәм 1971 елда принц Евген медаленә лаек була. 

1942 елдан юрист Ян Герберт Мартинда кияүдә була, гаиләдә өч бала үсә: Сюзанна, Барбара һәм Иоахим.

Эдна Мартин 2003 елның 11 маенда Уппландс Вэсбю шәһәрендә вафат була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Edna Martin, 1908-2003
* Edna Martin
* EDNA MARTIN
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:17 декабрь көнне туганнар
Төркем:1908 елда туганнар
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:11 май көнне вафатлар
Төркем:2003 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Анна Анка

**Анна Анка** (; 28 апрель 1971 ел) ― швед-америка моделе, актер һәм язучы. Канада җырчысы Пол Анканың элекке хатыны, *Svenska Hollywoodfruar* (*Швед хатыннары Голливудта*) швед реалити-шоуында катнашучы.

## Биографиясе
Данута Анна Колодзейская Польша Халык Республикасында туган. Әнисе бик иртә вафат булган, өч яшендә аны Швециядә, Бюв шәһәрендә яшәгән ирле-хатынлы  Оберглар асрамага  алалар. 1993 елда Мисс Гавайя тропиклары халыкара конкурсында сигезенче урын алганнан соң, Америка Кушма штатларына  күчә.

Шул ук вакытта Анка профессиональ модель булырга карар итә, ә алты ел үткәч, аны музыкант Пол Анка үзенең шәхси тренеры сыйфатында эшкә ала. 2005 елда Пол Анкадан ул таба, Итан дип исем кушалар. Алар 2008 елда өйләнәләр. 2010 елда аерылышалар. Пол Анка улы Итанга хокукларын 2017 елның 3 июлендә югалта. 

### Карьерасы
Анна Анка «Аңгыра, аңгырадан да аңгыра» америка фильмында эпизодик роль башкара, титрларда Анна Оберг дип күрсәтелә. Шулай ук мөһим  булмаган рольләрне «Белгеч» һәм «Төшерү зонасы» фильмнарында уйный.

Анка авырлы катыннар өчен «*The 30-book minute workout pregnancy*» исеме астында кулланма чыгара.

### ''Svenska Hollywoodfruar ''
2009 елда Анка *Svenska Hollywoodfruar реалити-шоуда *катнашканнан соң халык арасында зур популярлык яулый. Реалити-шоуда Голливудта яшәгән өч хатынны күрсәтәләр. TV3 телеканалда күрсәтелгән тапшыруның рейтингы бик югары була һәм тапшыру әлеге телеканалда яңа тамашачы рекордын куя.

## Искәрмәләр

Төркем:Польшада туганнар
Төркем:1971 елда туганнар
Төркем:28 апрель көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Элин Вагнер

**Элин Матильда** **Элизабет Вагнер** (, 16 май 1882 ел — 7 гыйнвар 1949 ел, Берг, Крунур, Швеция) — швед язучысы, журналист, педагог, эколог. Җәмәгать эшмәкәре, балаларны яклау һәм коткару буенча хәрәкәт оештыручы, феминистик һәм пацифист хәрәкәте активисткасы.

1944 елдан бирле Швед академиясе әгъзасы.

## Биографиясе
Элина Вагнер Лунд шәһәре мәктәбе директоры гаиләсендә туган. Өч яшендә әнисеннән мәхрүм кала. Фогельстадта хатын-кызлар мәктәбендә укытучы булып эшли. 

1910 елда әдәби тәнкыйтьче Джон Ландквистка кияүгә чыга.

Вагнер ашказаны рагы авыруыннан вафат була. Лунд Төньяк зиратында җирләнгән.

Аның сеңлесенә Грегор Паульсон өйләнгән була.

## Иҗтимагый эшмәкәрлеге
Иң билгеле суфражисткаларның, Швецияда хатын-кызларга сайлау хокугын бирү хәрәкәте эшмәкәрләренең берсе, хатын-кызларның тигез хокуклылыгы өчен Швед җәмгыятен оештыру инициаторы.

Фредрика Бремер белән беррәттән Э.Вагнер Швецияда феминистик хәрәкәтенең инициаторы, төп һәм абруйлы эшмәкәре булып тора. 

1919 елның ноябрендә Элин Вагнер, Элен Пальмшерна и Герда Марку Швецияда балаларны яклау һәм коткару буенча илдә беренче «Рада-Барнен» ("Балаларга ярдәм халыкара берлеге"нең швед бүлекчәсе) исемле оешма төзи.

## Әдәби иҗаты
Романнар, гәҗит һәм журнал мәкаләләре, 4 фильм сценарие авторы. Э.Вагнерның популяр романнары арасында: *Norrtullsligan* («Ир-егетләр һәм башка бәхетсезлекләр», 1908), *Pennskaftet* («Тотка», 1910), *Åsa-Hanna* крестьяннары тормышыннан халык традицияләре рухындагы повесте (1918). Иҗади псевдонимы — *Девинез* (Devinez).

Э. Вагнерның китаплары һәм бик күп санлы мәкаләләре хатын-кызлар эмансипация проблемаларына, гражданнарның хокукларына, тынычлык өчен хәрәкәткә, кешеләрнең тормыш хәлен күтәрү, тирә-юнь мөхитне саклауга багышланган.

## Сайлаулы библиография

* Från det jordiska museet (1907)
* Norrtullsligan (1908)
* Pennskaftet (1910)
* Helga Wisbeck (1913)
* Mannen och körsbären (1914)
* Camillas äktenskap (1915)
* Släkten Jerneploogs framgång (1916)
* Åsa-Hanna (1918)
* Kvarteret Oron (1919)
* Den befriade kärleken (1919)
* Den förödda vingården (1920)
* Nyckelknippan (1921)
* Den namnlösa (1922)
* Från Seine, Rhen och Ruhr (1923)
* Silverforsen (1924)
* Natten till söndag (1926)
* De fem pärlorna (1927)
* Den odödliga gärningen (1928)
* Svalorna flyga högt (1929)
* Korpungen och jag (1930)
* Gammalrödja (1931)
* Dialogen fortsätter (1932)
* Mannen vid min sida (1933)
* Vändkorset (1934)
* Genomskådad (1937)
* Hemlighetsfull (1938)
* Tusen år i Småland (1939)
* Fred med jorden (1940)
* Väckarklocka (1941)
* Selma Lagerlöf I (1942)
* Selma Lagerlöf II (1943)
* Hans Larsson (1944)
* Vinden vände bladen (1947)
* Spinnerskan (1948)
* Fredrika Bremer (1949)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Вагнер, Элин (1882-1949)
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Пацифистлар
Төркем:1949 елда вафатлар
Төркем:7 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:1882 елда туганнар
Төркем:16 май көнне туганнар
Эмма Нордин

**Эмма Элизабет Нордин** (; туган. 22 март, 1991, Энелви, Швеция) — швед хоккейчысы, ЖХК «Лулео-МССК» командасы һәм Швеция милли җыелма командасы һөҗүмчесе. Дүрт тапкыр Швеция чемпионы, чемпионатлар тарихында шайбаларны ике ел рәттән бәреп кертү саны буенча икенче урынны биләүче (2018 һәм 2019 ел), Швециянең «ел уенчысы» дип танылучы. 2010, 2014 һәм 2018 елларда Олимпия уеннарында һәм 6 тапкыр дөнья чемпионатларында катнашучы.

## Карьерасы
Эмма Нордин үзенең профессиональ карьерасын 13 яшендә үзе туган Эрншёльдсвик шәһәренең МОДО клубы өчен башлый. 2011/2012 еллар алдыннан команда капитанының ассистенты итеп билгеләнә, ә бу мизгелнең нәтиҗәләре буенча беренче тапкыр Швеция чемпионы була.

2015 елда Нордин яңа «Лулео-МССК» клубына күчә. Яңа командада үзе өчен бик мөһим беренче булган плей-оффның соңгы уеннарында, моңа кадәр узган милли команда составындагы ярышларда җәрәхәтләнүе аркасында, уйный алмавына карамастан, 31 матчта спортчы 31 шайба кертә һәм 62 очко җыя; бу аның хоккейчы карьерасындагы иң яхшы нәтиҗәсе булып тора. Бу вакытта шайбалар кертү саны буенча ул өченче була һәм «ел һөҗүмчесе» дип таныла, ә ул уйнаган клуб беренче тапкыр чемпионатның җиңүчесе була.

2018/2019 елларда Нордин үзе керткән шайбалар санын тагын кабатлый: көндәшләр капкасына 31 шайба бәреп кертә һәм чемпионатның иң яхшы голеадоры була, ә җыйган 59 очкосы буенча — мизгел күрсәткече буенча өченче урынны били.

2019/2020 елларда аркасы җәрәхәтләнүе аркасында чемпионатның 13 матчында катнаша алмаса да, Эмма Элизабет Нординның җыйган 35 очкосы «Лулео-МССК» командасына плей-оффка керергә ярдәм итә. Ләкин COVID-19 пандемиясе аркасында Швеция чемпионаты үткәрелми кала, ә Нордин, моны дөрес эшләнелде дип игълан итә, чөнки бу очракта бөтен командалар да бер үк хәлдә булган була.

## Җыелма командасындагы карьерасы
Нордин 18 яшькә кадәргеләр арасындагы Швеция җыелма командасы составында ике тапкыр дөнья юниорлар чемпионатында катнаша: 2008 елда «тре крунур» белән бергә 4 нче урында була, ә 2009 елда «бронза» медаль яулый.

2008 елдан алып спортчы Швециянең өлкәннәр командасы өчен чыгыш ясый. Бу команда составында ул зур ярышларда катнаша: 2008, 2009, 2011, 2015, 2017, 2019 еллардагы дөнья чемпионатларында һәм 2010, 2014 һәм 2018 елларда Кышкы Олимпия уеннарында чыгыш ясый, әммә бу ярышларда илнең җыелма командасы медаль яулый алмый.

## Искәрмә

## Сылтамалар

* Профиль на Олимпийского комитета Швеции
* Профиль на сайте ЖХК «Лулео-МССК»
Төркем:22 март көнне туганнар
Төркем:1991 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Эмма Шенсон

**Эмма** **Шенсон** (; 21 сентябрь 1827 ел — 17 март 1913 ел) — швед рәссамы, жанр һәм рәсем сынлы сәнгате белгече, фотограф. Швецияда хатын-кызлардан беренче профессиональ фотографларның берсе.

## Биографиясе
1827 елның 21 сентябрендә Упсала шәһәрендә, урындагы академия казначее Джон Шенсон һәм мәктәп администраторы Марии Магдалины Хар гаиләсендә туган.

Аның фотосүрәтләр сәнгате белән ничек танышканы турында мәглүмәтләрне тарих саклап калмаган. Әммә сәяхәт итүче фотографлардан өйрәнеп калу ихтималлыгы бик югары.

1864 елда ул Упсала шәһәрендә студия ача. Швециянең беренче профессиональ фотографларның берсе булып китә. Аңа кадәр хатын-кызлар фотография белән шөгелләнмәгән була.

Ә ир-егетләргә ярдәмче сыйфатында гына чыгыш ясый. Упсала студиясы ачылганга кадәр шәһәрдә фотосүрәтләр белән профессиональ шөгелләнүче беркем булмаган. Чөнки моңа кадәр бу эшне сәяхәтче фотографлар һөнәре дип караганнар.

Шулай ук, Эмма Шенсон акварель сынлы сәнгате белән дә шөгелләнә, күренеш һәм портретлар яза.

Аның кайбер эшләре Упсала шәһәренең сәнгать музеена (Upplandsmuseet) куела.

Рәссамнәргә тәгаенләнгән берничә әсбап бастырып чыгара: «*Lätta nybegynnare teckningar för*» (Сурәт төшерә башлаучылар өчен яктылык сурәтләре, 1877-1878) һәм «*Träsniderimönste*» җыентыгы (1876).

1880 һәм 90-елларда Упсала кафедраль соборын реставрацияләүгә багышланган фотосүрәтләр сериясн әзерли. Ул сүрәтләр техник осталыкны гына түгел, ә төшереп алу позициясен сайлау сәләтен дә күрсәтеп тора.

Швецияда аны беренче фотограф һәм рәссам буларак, Стокгольмнан Вильгельмина Лагерхольм һәм Розаля Семан (Sjöman Rosalie), Мальмедан Хильда Cёлин (Hilda Sjölin) белән беррәттән олылап искә алалар.

Кияүгә чыкмаган. 1913 елның 17 мартында Упсала шәһәрендә вафат була.

## Галерея

Файл:Schenson Uppsala domkyrka 1889 - Restoration.jpg|Упсала кафедраль соборы. 1889 ел
Файл:Emma Schenson - Uppsala domkyrka, 1860.jpg|Упсала кафедраль соборы. 1860 елда
Файл:Emma Schenson - Hammarby 1864 - Linnaeus Bedroom.jpg|Линнейның Йокы бүлмәсе. 1864 ел
Файл:Uppsala Mounds 1895.jpg|Курганнар. 1985 ел


## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:1913 елда вафатлар
Төркем:17 март көнне вафатлар
Төркем:1827 елда туганнар
Төркем:21 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Юханна Хагстрём

**Юханна Хагстрем** (; 27 март 1998, Фалин, Швеция) — швед чаңгычысы, спринтерлар ярышы белән шөгелләнүче.

## Карьерасы
Юханна Хагстрём 2016 елдагы үсмерләр Олимпия уеннарында Швеция чаңгы спортчылары командасы составына керә, кросста ул икенче була һәм спринтер ярышында җиңү яулый. Швед спортчысы Юханна Хагстрём 2018 елның юниорлар арасындагы дөнья чемпионатында 4×3,33 километр дистанциядә эстафетада бронза призер була; ә ике елдан соң 23 яшькә чаклы кызлар арасында спринтта шәхсән көмеш медаль яулый, финишта бары тик үзенең ватандашы швед чаңгычысы Эмма Рибаны гына уза алмый кала.

Дөнья Кубогы ярышлары чикләрендә Юханна 2017 елның гыйнварында дебют ясый — 10 чакрымга ирекле ысул белән ярышканда Ульрисехамндагы ярышында ул бары тик 59 нчы урында гына була. Спортчы үзенең беренче кубок очколарына 2018/2019 ел мизгелендә Италиянең Конь дигән урынында җыя — беренче тапкыр спринт финал ярышларына эләгеп, ул өченче булып финишка килә.

2021 елның февралендә, үзе өчен дебют булган дөнья чемпионатыннан ике атна элек, Юханна Хагстрем, үз карьерасында Дөнья Кубогының Ульрисехамнда үткән этабында спринтта иң яхшы нәтиҗә күрсәтә, бары тик финалда гына ватандашы -швед чаңгычысы Мая Дальквисттан калыша. Германиянең Оберстдорф шәһәрендә узган планета беренчелегендә, спринт ярышында иң яхшы вакыт күрсәтеп, Юханна Хагстрем төп ярышка үтү өчен барган узышта квалификация яклый, әммә иң хәлиткеч ярышта медальдан бер адымuа гына кала, ул финишка дүртенче булып килә.

## Нәтиҗәләре

## Искәрмә

## Сылтамалар

* Юханна Хагстрём — статистика на сайте FIS (инг.)
* Юханна Хагстрём на сайте Олимпийского комитета Швеции
Төркем:27 март көнне туганнар
Төркем:1998 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Мария Гимбутас

**Мария** **Ги́мбутас** (*Гимбутас* — иренең фамилиясе; дөрес язылышы — *Мария Гимбуте́не*, , , кыз фамилиясе *Мария Бируте Алсейкайте*, , 23 январь 1921, Вильно, Урта Литва — 2 февраль 1994, Los-Анджелес, АКШ) — литва чыгышлы АКШ археологы һәм культурологы, индоевропеистиканың иң бәхәсле фигураларның берсе, аның исеме белән һинд-европалыларның килеп чыгышының «курган гипотезасын» бәйлиләр. Бөек Витаутас университетының мактаулы докторы (1993).

## Биографиясе
Табиб, җәмәгать эшмәкәре, Литва тарихы һәм медицинасы буенча китаплар авторы Даниэлюс Альсейка(1881-1936) һәм табиб-окулист һәм җәмәгате Вероника Альсейкене гаиләсендә туган.

1931 елда ата-анасы белән бергә Польшаның Вильно каласыннан Литваның «вакытлы башкаласы» Каунаска күчә. 1938 елда гимназияне тәмамлый, Бөек Витаутас университетының гуманитар факультетында белем ала, 1942 елда Вильнюс университетын тәмамлый. Литва матбугаты эшмәкәре һәм архитектор Юргис Гимбутска кияүгә чыга. 1944 елда тормыш иптәше белән бергә Германияга бара. 1946 елда Тюбингенда университет тәмамлый. 1949 елдан АКШта яши, Гарвард һәм Калифорния университетларында эшли.

1960 елда Гимбутас Мәскәүгә һәм Вильнюска килә, әнисе белән очраша. 1981 елда Вильнюста һәм Мәскәүдә лекцияләр белән чыгыш ясый. 1994 елның 2 февралендә Лос-Анджелеста вафат була. 1994 елның 8 маенда Литваның Каунас шәһәре Пятрашюне зиратында күчерелеп җирләнә.

## Фәнни эшмәкәрлеге

Гимбутас — 23 монография, шул исәптән «Балтлар» (1963) һәм «Славяннар» (1971) кебек җыйма тикшеренү хезмәтләренең авторы. Археологиядә новатор була, археологик эзләнүләрен һиндевропа лингвистикасында тирән белеме белән бергә алып бара. Һиндевропа халыкларының, атап әйткәндә славяннарның борынгы тарихын өйрәнүгә шактый зур өлеш кертә.

1956 елда Мария Гимбутас курган гипотезасы белән чыгыш ясый, бу индоевропеистикада алмашыну ясый. Дала кешеләре - һиндеевропалыларның Көнбатыш Европага үтеп керүе (курганлаштыру) археологик дәлилләрен табарга маташа. Джозеф Кэмпбелл аның беренче хезмәтләрен египтология өчен Розетта ташын расшифровкалау әһәмияте белән чагыштыра. 

Гимбутисның соңгы хезмәтләре, бигрәк тә «Борынгы Аурупаның алиһәләре һәм илаһлары» (1974), «Алиһә теле» (1989) һәм «Алиһә цивилизациясе» (1991) трилогиясе, академик җәмәгатьчелектә кабул ителми.

## Хәтер

Вильнюста Йогайлос урамындагы () Мария Гимбутас 1921-1931 елда яшәгән йортка мемориаль плита куела. Каунаста Мицкявичяус () урамындагы 1932-1940 елларда галим яшәгән йортка аның барельефы белән мемориаль тактаташ куела.

## Публикацияләр

* 
* 
*  (Оригинал издан в 1991 г. в Сан-Франциско).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Мария Гимбутас[Некролог] // Балто-славянские исследования. 1988-1996. — М.: Индик, 1997. — С. 390-391.
* *Мерперт Н. Я. * Памяти Марии Гимбутас// Российская археология. — 1994. — № 4. — С. 251-252.

## Сылтамалар

Төркем:Вильнюс университетын тәмамлаучылар
Төркем:1994 елда вафатлар
Төркем:2 февраль көнне вафатлар
Төркем:Вильнюста туганнар
Төркем:1921 елда туганнар
Төркем:23 гыйнвар көнне туганнар
Дезире Шведская

**Елизавета Дезире Сибилла, баронесса Сильвершельд** (, 2 июнь 1938 ел) — швед принцессасы, Вестерботтен герцогы Густавның һәм принцесса Сибилла Саксен-Кобург-Готтың өченче кызы. Король Карл XVI Густавның дүрт апасы арасындагы иң өлкәне.

## Биографиясе

Принцесса Дезире Елизавета Сибилла Стокгольмның Хаг Сараенда 1938 елның 2 июнендә туган. Аның атасы-швед тәхете варисы Вестерботтен герцогы Густав Адольф һәм әнисе-принцесса Сибилла Саксен-Кобург-Готт. Принцессаның өлкән апалары Маргарет һәм Биргитта, 1943 елда аның принцесса сеңлесе Кристина туа, ә 1946 елда, ниһаять, — Карл, булачак король (1973 ел) туа. Принцесса, апалары кебек үк  Хаг сараенда туа һәм бала чакта алар белән бергә *Хаг принцессасы дип аталып йөри*.

Атасы ягыннан  ике туган апасы — Дания королевасы Маргрете II.

1947 елда принцессаның атасы  авиакатастрофада һәлак булган.

1963 елның 18 августында Король сарае принцесса Дезире белән швед аристократы барон Нилс Август Сильвершёльдның (1934-2017) туен игълан итә. Кияү егет  барон Карл Сильвершёльд һәм Мадлен Беннихның улы була. 1963 елның 5 июнендә алар Стокгольмның Изге Николай чиркәвендә никахлаша. Никах аркасында принцесса *«ЕЕ Королевское Высочество»* титулын югалта һәм моннан соң ул *"Принцесса Дезире, баронесса Сильвершельд" булып билгеле була*. 

Никахта туган өч баласы  да Швеция тәхетенә дәгъва итә алмый.

* **Аларның улы барон Отто Эдмунд Сильвершельд** (1965) — 2005 елда Мария Фредрикссонга өйләнә (1965 туган);
* **кызы Кристина Мадлен Луиза Ева, баронесса Сильвершельд**  (1966 туган) — барон Ханс де Гейер аф Финспонг ( 1963 туган) хатыны. Аларның улы Ян де Гейер кронпринцесса Виктория Шведская туенда паж була;
* **Елена Ингеборга Сибилла, баронесса Сильвершельд** (туган 1968) — короле Карл ХVI Густав һәм королева Сильвиянең 1976 елда узган туенда кәләшнең ахирәте була, шулай ук 1977 елда принц Бертиль һәм Лилиан Девистның туенда да кәләш  ахирәте була.

Принцесса Дезире туйдан соң Куберг замогында, шулай ук Госевадхольм замогында — үзенең ире имениесендә яши. Ул швед короле гаиләсенең бөтен вакыйгаларында актив катнаша. Принцесса Дезире һәм аның ире дәүләт төшке ашларында һәм төрле кабул итүләрдә катнаша.

Принцесса, аның ире, балалары 2010 елда кронпринцесса Викториянең туена, шулай ук 2013 елның июнендә принцесса Мадленның туена кунак итеп чакырыла. Кронпринцесса Викториянең чукындыру әнисе.

## Бүләкләре

* Дама  Ордена Серафимов (Швеция);
* Королевский семейный орден короля Карла XVI Густава (1973);
* Юбилейная медаль Его Величества короля Карла XVI Густава (30 апреля 1996);
* Памятная медаль Рубинового юбилея короля Карла XVI Густав (15 сентября 2013);
* Памятная медаль к 70-летию короля Швеции Карла XVI Густав (30 апреля 2016)
* Большой крест Орден Святого Лафа (1992);
* Большой крест Ордена Драгоценный короны (2000);

## Шәҗәрәсе

## Сылтамалар

* Профиль на Geneall.net (нем.)
* Профиль на Thepeerage.com (ингл.)

## Искәрмәләр

Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:2 июнь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Акбутина

**Акбутина** ― фамилия.
* Әлфия Акбутина (1955), журналист, Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1997). 
* Земфира Акбутина (1966), укытучы, журналист, шагыйрь. 

Төркем:Фамилияләр
Морзалар хәбәрчесе (газета)

**«Морзалар хәбәрчесе»** (*тулы исеме* «Дворянский вестник ― Морзалар хәбәрчесе») ― 1994 елның мартыннан Уфада рус һәм татар телләрендә нәшер ителүче газета.

## Тарих
1994 елның мартыннан Уфада нәшер ителә.

Нәшире ― БР Татар морзалары мәҗлесе төбәк иҗтимагый оешмасы  (Уфа).

Баш мөхәррир ―  Әнвәр Гали улы Терегулов.

Мөхәррирләр ― Рәшит Гаделша улы Биглов, Рәүф Зявгат улы Идрисов.

Максаты: хәзерге социаль-икътисадый шартларда борынгы гореф-гадәтләр кысаларында татар морзалары катламын саклауга ярдәм итү.

«Морзалар хәбәрчесе» газетасының 2010 елның 2нче саныннан башлап электрон версияләре БР Татар морзалары мәҗлесе рәсми сайтында урнаштырылган:  murza.org.ru  .

## Сылтамалар
*   Морзалар хәбәрчесе (Дворянский вестник). Тюрко-Татарский мир
* Устав Меджлиса татарских мурз

## Моны да карагыз
* Морза
## Искәрмәләр


Төркем:Уфа матбугаты
Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Русча гәҗитләр
Рута Мейлутите

**Рута Мейлутите** (; 19 март 1997 ел, Каунас) — Литва йөзүчесе, олимпия чемпионы (2012) һәм дөнья чемпионы (2013) — 100 метр дистанциягә брасс белән, вице-дөнья чемпионы — 50 м брасс белән (2013), кыска суда дөнья чемпионатының (2012) ике алтын һәм бер көмеш медален яулаучы. 50 һәм 100 метрга ярышларда брасс белән Дөнья рекордын куя. Литва тарихында йөзүдә Олимпия уеннары медален яулаучы бердәнбер спортчы. Бөекбританияда яши һәм эшли.

## Биографиясе
Биш яшьтән тренеры Гедрюс Мартиниониста йөзү белән шөгыльләнә башлый.

2002 елдан Бөекбритания, Плимут шәһәрендә яши һәм спорттагы юнәлеше буенча шөгыльләнә. Джон Руд җитәкчелегендә күнекмәләр ала.

### Җәйге олимпиада уеннары 2012

Олимпия уеннарында иң яшь спортчылар арасында 15 яшьлек Рута Мейлутите, өч дисциплина катнашып, 2011 елда үсмерләрнең Аурупа җәйге Олимпия фестивале чикләрендә түбәндәге дисциплиналарда җиңү яулый: алдан үтә торган өлештә, 50 һәм 100 метрга ирекле стильдә ярышып, ирекле рәвештә 26 нчы һәм 29 нчы урыннарны яулый, аннары 50 метрлык дистанциядә милли рекорд куя. Алдан үтә торган 100 м брасс белән өлештә спортчы яхшы вакыт күрсәтә, бер милли рекорд куя, ә ярымфиналда Аурупаның яңа рекордын куя: 1.05.21. Ахыр уеннарында Мейлутите җиңү яулый, шулай итеп ул Литвадан беренче булып Олимпия уеннары медален яулаган йөзүче, шулай ук соңгы 16 ел эчендә йөзү буенча иң яшь Олимпия чемпионы.

## Гаиләсе
Атасы — Саулюс Мейлутис. Әнисе Ингрида 2001 елда 34 яшендә юл-транспорт һәлакәтендә һәлак була. Фаҗигадән соң бер ел үткәч, атасы Плимутка күченә, анда медицина хезмәткәре булып эшкә урнаша. Ул, кызының йөзүгә таланты булуын тоеп, Рутаны Бөек Британиядагы алдынгы клубларның берсе — Plymouth Leander йөзү клубына бирә.

Рутаның ике өлкән абыйсы бар — Маргирис һәм Миндаугас.

## Бүләкләре

* «Литва алдындагы казанышлары өчен» орденының Зур командор кресты (8 августа 2012 года)
* 2012 елда DELFI порталы һәм «Valstybė» журналы оештырган конкурста Ел кешесе булып таныла.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Литвада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1997 елда туганнар
Төркем:19 март көнне туганнар
Милена Дравич

**Милена** **Дравич** (, 5 октябрь 1940, Белград — 14 октябрь 2018, шунда ук) — югослав һәм серб театр актрисасы, шулай ук кинода да уйнаган.

## Биографиясе
Бала чагында Милена бию белән шөгелләнгән, атап әйткәндә, балет белән мавыккан, ә кинода дебюты 1959 елда булган. 

Беренче уңыш яшь актрисага "Лишняя" фильмында катнашканнан соң килгән (1962). 1971 елдан актриса Белградтагы *Мастерская 212* театрында уйный башлый. Биредә ул *Ведекинд Франк*, *Эден фон Хорват*, *Ионеско*, *Душан Ковачевич* һәм башка билгеле драматургларының пьесаларында катнаша. Шулай ук телевидениеда эшли.

Өч тапкыр тормышка чыга. Актрисаның өченче ире серб актеры Драган Николич була.

Югослав һәм серб кино йолдызы 78 яшендә 2018 елның 14 октябрендә озак авырудан соң вафат була  .

## Сайланма фильмография

** 1962: Лишняя / Прекобројна (Бранко Бауэр; премия *Золотая арена* на КФ в Пуле)
** 1962: Козара / Козара (Велько Булайич)
** 1964: Destination Death (Вольфганг Штаудте)
** 1965: Человек не птица / Човек није тица (Душан Макавеев)
** 1965: Они шли за солдатами / Le Soldatesse (Валерио Дзурлини)
** 1966: Поглед у зјеницу сунца (Велько Булайич)
** 1967: Хасанагиница
** 1969: Битва на Неретве / Битка на Неретви (Велько Булайич)
** 1970: Наваждение по имени Анада / Touha zvaná Anada (Ян Кадар, Эльмар Клос; премия МКФ в Таормине за лучшую женскую роль)
** 1971: В. Р. Мистерии организма / Мистерије организма (Душан Макавеев)
** 1973: Сутьеска / Сутјеска
** 1973: Представление «Гамлета» в Мрдуше Доньей / Представа «Хамлета» у Мрдуши Доњој
** 1977: Групповой портрет с дамой / Gruppenbild mit Dame (Александр Петрович)
** 1980: Специальное лечение / Посебан третман (Горан Паскалевич; премия Каннского МКФ лучшей актрисе второго плана)
** 1985: С мужчинами нелегко / Није лако са мушкарцима
** 1988: Тёмная сторона Солнца / Тамна страна Сунца
** 1992: Полицейский с Петушиного холма / Полицајац са Петловог брда
** 1997: Три летних дня / Три летња дана
** 1998: Пороховая бочка / Буре барута (Горан Паскалевич)
** 2001: Нормальные люди / Нормални људи (Олег Новкович)
** 2002: Зона Замфирова / Зона Замфирова
** 2008: Любовь и другие злодейства / Љубав и други злочини (Стефан Арсениевич)
** 2009: Святой Георгий убивает змия / Свети Георгије убива аждаху

## Бүләкләре
Павле Вуйисич премиясе (1994). 
Жанки Стокич театраль премиясе (2004).

## Искәрмәләр

Төркем:Канн фестивале лауреатлары
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:14 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Белградта туганнар
Төркем:1940 елда туганнар
Төркем:5 октябрь көнне туганнар
Иске Чәчкаб авыл китапханәсе

**Иске Чәчкаб авыл китапханәсе** () — Татарстанның Кайбыч районы Иске Чәчкаб авылына хезмәт күрсәтә торган китапханә.
## Тарихы
Татарстанның Кайбыч районы Иске Чәчкаб авылында китапханә 1932 елда уку өе буларак ачыла. 
1965 елдан китапханә статусын ала һәм аерым бина буларак Совет урамында эшләп килә, ә 2000 елдан мәдәният йорты бинасына күчерелә.
Бүгенге көндә китапханәче булып Лилия Кәлимуллина тора.
2020 елда мәдәният бинасына капиталь ремонт ясала, һәм  капиталь ремонттан соң, 2020 елның 7 сентябрендә мәдәният йорты кабат үз ишекләрен ача. Мәдәният йортын һәм авыл китапханәсен үз эченә алган бина «Вика» төзелеш фирмасы тарафыннан заманча төзелеш материаллары кулланып ремонтлана. Мәдәният йортын ачу тантанасында район башлыгы Альберт Рәхмәтуллин, ТР Дәүләт Советы депутаты Фәнил Баһаветдинов, «Вика» төзелеш фирмасы җитәкчесе Фәнис Хәйруллин, авыл халкы катнашкан.
## Урынлашуы
Иске Чәчкаб авыл китапханәсе Татарстан Республикасы Кайбыч районы Иске Чәчкаб авылы, Клуб урамы, 4 йортта Иске Чәчкаб мәдәният йорты бинасында урнашкан.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Старочечкабская сельская библиотека филиал №20 Кайбицкого муниципального района РТ.
## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Иске Чәчкаб
Төркем:Әлифба буенча китапханәләр
Төркем:Кайбыч районы китапханәләре
Карин Ларссон

**Карин Ларссон** (, 3 октябрь, 1859 — 18 февраль 1928) — швед рәссамы.

## Биографиясе
Карин Ларссон (кыз фамилиясе Бергё (*Bergöö*) Эребру шәһәрендә туган, Халльсбергта үскән, анда аның әтисе, Адольф Берге, уңышлы эшкуар булган. Кече сеңлесе Стина британ геологы Фрэнсис Артур Батерга кияүгә чыккан.

Карин бала чактан сынлы сәнгаттә сәләтләрен күрсәтә, элек Стокһольмда *Franska skolan*, аннары *Slöjdskolan* (хәзер Кончитаның университет колледжында) укый, ә 1877—1882 еллар чорында ирекле сәнгатьләрнең Король академиясендә укый. Академиядән бетерү белән Париждан ерак түгел Гресюр-Луэнга скандинав рәссамнар колониясына китә. 

Гре-сюр-Луэнда ул швед рәссамы Карл Ларссон белән таныша. 1883 елда Стокһольмга алар бергә кайта, анда өйләнешәләр. 1884 елда беренче балалары, ҡызы Сюзанна туганнан соң, алар, Гре-сюр-Луэнга китә, ә 1885 елда яңадан Швецияга кайта. 

1888 елда Карлның зур картинасын үз коллекциясенә һатып алырга теләгән швед коллекционеры Понтус Фюстенберг кушуы буенча Ларссоннар Парижда тагын бер ел яши.

Карин Карлның эшләрен хуплый, һәм аның төп моделе һәм тәнкыйтчесе була. Зур йорт һәм сигез балага ия булып, ул үзенең көчләрен дизайн эшчәнлегенә юнәлтә: киндер суга, чигә, үзе һәм балалар өчен кием модельләре уйлап чыгара һәм хәтта җиһазлар проектлый. Ул ачык сәскәләр, үсемлекләрнең стилләштерелгән чиккән сүрәтләре белән үзенең кабатланмас швед стиле булдыра, япон мотивлары индерә.

Карин Ларссон 1928 елда вафат була. 

1997 елда Виктория һәм Альберт музее Карл Ларссон күргәзмәсендә интерьер дизайны күрсәтә. 

2018 елда Японияда *Carl Larsson and His Home: Art of the Swedish Lifestyle* күргәзмәсе Карин авторлыгында туку һәм Карл төшергән картиналарны күрсәтә.

## Галереясы

Файл:Karin Bergöö - Stilleben med frukter och krus.jpg|Җимешләр, кружка белән натюрморт
Файл:Karin larsson schommelstoel.jpg|Карин Ларссон авторлыгында кресло-качалка


## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* http://www.carllarsson.se/en/carl-and-karin/karin/
* https://www.thelocal.se/20081209/16236

## Әдәбият

* Axel Frieberg. *Karin. En bok om Carl Larssons hustru*. Stockholm: Bonnier, 1967. OCLC 11865494
* Ingrid Andersson. *Karin Larsson: Konstnär och konstnärshustru*. Stockholm: Gidlunds, 1986. 
* Michael Snodin and Elisabet Stavenow-Hidemark. *Carl and Karin Larsson: Creators of the Swedish Style*. Exhibition catalogue. London: V & A, 1997. 
Төркем:Шәхесләр:Швеция
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:3 октябрь көнне туганнар
Төркем:1859 елда туганнар
Төркем:17 февраль көнне вафатлар
Төркем:1928 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Мон теле

**Мон теле** (, ; , ; , элек Пегуан һәм Талаинг буларак мәгълүм булган) — Мон халкы тарафыннан сөйләшелә торган Австроазиатик тел. Кхмер теленең якын кардәше, әмма  Көньяк-Көнчыгыш Азия кыйтгасы күпчелек телләреннән аермалы буларак тональ тел түгел. 

## Таралышы һәм кулланылышы
Мон теле Мьянмада һәм Таиландта асаба тел дип танылган.2007 елда Мон телендә сөйләшүчеләр саны 800 000 белән 1000000 арасында булган. Мьянмада Мон сөйләшүчеләре күбесенчә илнең көньягында, бигрәк тә Мон штатында яши, шулай ук Танинтһарйи төбәгендә һәм Кайин штатында яшиләр.

## Тарихы
Мон теле Бирма тарихында әһәмиятле тел булып тора, XII гасырга кадәр ул Ирравади үзәнендә лингва-франка ролен уйнаган. Түбән Ирравадиның Мон патшалыкларында гына түгел, әмма шулай ук Бамар халкының елга агымы буенча өстәрәк урнашкан Паган патшалыгында да мөһим булган.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Төркем:Австроазия телләре
Төркем:Мьянма телләре
Төркем:Таиланд телләре