Мулланур Вахитов (спектакль, 1948)

**«Мулланур Вахитов»** — Нәкый Исәнбәтнең «Мулланур Вахитов» (*беренче варианты «Нур Заһит»*) исемле пьесасы буенча Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында куелган 5 пәрдә, 10 күренештән торучы спектакль. Премьерасы 1948 елның 1 февралендә була. Спектакльнең режиссеры — Хөсәен Ибраһим улы Уразиков (*[[1894 ел|1894]]—[[1977 ел|1977]]*). Композитор — Салих Сәйдәшев.
 
Спектакльнең төп каһарманы — күренекле татар сәясәт эшлеклесе, Үзәк мөселман комиссариаты рәисе Мулланур Муллаҗан улы Вахитов (*[[1885 ел|1885]]—[[1918 ел|1918]]*). 
 .

## Тарих
Спектакль театр репертуарына «Нур Заһит» исеме белән 1944 елда алынган. Аны 1945 елның апрелендә узучы РСФСР милли театрлары смотрында күрсәтергә тиеш булалар. Әмма фирка өлкә оешмасының инкыйлабчы Мулланур Вахитов образын тудыруга карата булган каты таләпләрен үтәргә кирәк булу сәбәпле, премьера 1948 елның 1 февралендә генә мөмкин була. Драматург Нәкый Исәнбәт һәм режиссер Хөсәен Уразиков драманы берничә тапкыр үзгәртергә мәҗбүр була. Тарихи материаллар җентекләп өйрәнелә, театрда спектакльдә катнашачак актерлар өчен Мулланур Вахитовның  Ватандашлар сугышы елларында Казанда булу чоры турында лекцияләр оештырыла. Әсәргә күренекле тарихчы галимнәр  куя. Актерлар составы күп тапкырлар үзгәртелә, хәтта спектакльнең рәссамын алыштыралар (*әүвәл спектакльнең рәссамы итеп Камал театрының баш рәссамы [[Мәэмүн Сутюшев|Мәэмүн Гали улы Сутюшев]] (1906—1990) билгеләнгән булса, соңрак аны  [[Эрнст Гельмс|Эрнст Брунович Гельмс]] (1912—1992) алмаштыра*).
  

## Сюжет
Спектакльдә Ватандашлар сугышының Шуралар иле өчен катлаулы чоры фонында инкыйлабчы Мулланур Вахитов тормышының Казандагы соңгы айлары сурәтләнә. Спектакль *монодрама* принцибы буенча оештырыла. Төп каһарман һәр күренештә өр-яңа мохиттә күрсәтелә: Мулланур Вахитов Казанны яклаучы эшчеләр, , эсер-меньшевиклар белән очраша. Әлеге очрашуларда төп каһарман характерының төрле яклары белән ачыла бара. 1948 елда Мулланур Вахитовны белгән, аның белән бергә инкыйлабны яклап көрәшкән кешеләр исән булу сәбәпле, режиссерга икеләтә авырга килә: тарихи шәхес образын һәм инкыйлабчының җыелма сәхнә образын бирергә кирәк була. Вакыйгалар губерна башкарма комитеты бинасының бер бүлмәсендә, тимер юл вокзалында, Борисково дача бистәсендә һ. б. урыннарда бара. Декорацияләр ике планда корыла: алгы планда конкрет архитектура предметлары, арткы планда — кан төсендәге куе  кызыл болытлар (*инкыйлаб янгыны образы буларак*) ясала.

## Рольләрне башкаручылар

Режиссер калку итеп 3 каһарманны күрсәтә:
* *Инкыйлабчы* Мулланур Вахитов — Камал III, Хәлил Әбҗәлилов
* *Миллионер, инкыйлаб дошманы* Гарифҗан Атабаев — Г. Мохтаров (*Камал театрында кыска вакыт аралыгында уйнап киткән актер*)
* *Бер якка да кушылмаучы зыялы* Кәбир Галимуллин — Габдулла Шамуков

#### Эпизодик рольләрдә
* *Ак офицер Сатаев* — Хәким Сәлимҗанов
* *Ак офицер Гәрәев* —  Әзәл Яһудин
* *Поручик Резников* — Каюм Бариев
* *Вазыйфабикә*, *Кәбир Галимуллин хатыны, миллионер Атабаев кызы* — Гөлсем Болгарская, Фатыйма Камалова
* *Нәби* — Кәрим Гыйльманов
* *Мифтахов* — Нәҗип Гайнуллин
* *Мөхәммәтхан карт* — Касыйм Шамил, Габдулла Фәтхуллин
* *Матрос Әҗим (Азим)*, *М. Вахитовның тән сакчысы* — Зәйни Солтанов, Һидаят Солтанов
* *Тимербай* — Фуат Халитов
* *Орлов* – Гали Надрюков
* *Чирков* – Фатыйх Колбарисов
* *Зөһрә* — Галимә Ибраһимова, Галия Булатова

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
# *[[Мөхәммәтгали Арсланов|М. Г. Арсланов]]*. Хөсәен Уразиков. Тормышы һәм иҗаты турында очерк. К.: ТКН, 1986, 130-141нче бит.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча спектакльләр
Төркем:Татарча спектакльләр
Төркем:Камал театры спектакльләре
Төркем:Мулланур Вахитов