9 гыйнвар

**9 гыйнвар** — Милади тәкъвимендә беренче айның 9нчы көне. Ел ахырына кадәр 356 көн.

#### 
###### 
###### 
* border|20px Бразилия – "Калу" көне, португал кенәзе Педро 1822 елда Португалия патшасы Джованни VI боерыгына каршы килеп Бразилияда калырга карар итә, шулай ильнең бәйсезлеккә таба процессын башлый.
* border|20px Палау – Хәлакъ төшүчеләрне искә алу көне.
* border|20px Панама – Хәлакъ төшүчеләр көне, (испан телендә *Диа де лос Мáртирес*)1964 ел Панама канал зонасы илнең суверенитеты астында булуы тирәсендәге чуалышларда тормышын югалтканнары искә алына.

###### 
* border|20px Бөтендөнья корсикан диаспорасы көне.
* border|20px АКШ: 
** Астронавтлар көне.
** border|20px Коннектикут штатында АКШ конституциясенең *Ратификация көне* (1788 ел)
* border|20px Босния һәм Херцеговинаның border|20px Серб Республикасы – Республика көне.
* border|20px Бразилия:
** border|20px Паранá штатының флагын кабул итү көне 1892 ел
** border|20px Санта Катарина штатының:
*** 20px Бальнеарио Барра до Сул шәһәре оешу көне 1992 ел
***Формоза-ду-Сул шәһәре оешу көне 1992 ел
* border|20px Польша – Табигатьне саклау лигасы көне (беренче съезд 1928 ел).
* border|20px Филипиннар –  шәһәренең Квиапо районында Кара Назарен (тагалог телендә *Итим на Назарено*) *Назареттан Гайсәнең* кара тәнле буларак хач өстендә күрсәтелгән скульптураның пәйда булуына багышланган бәйрәм чаралары.
* border|20px Хорватия – border|20px Меджимурье өлкәсенең border|20px Венгриядан чыгу турында резолюция кабул итү көне (1919 ел)
* border|20px Төркия – Энергия саклау атналыгы.

## 
* 1905 — та «Канлы якшәмбе».
* 1918 — Уфаның «Тормыш» гәзитендә 6 милләтне берләштергән Идел-Урал штатын төзү турындагы Милләт мәҗлесе фәрманы дөнья күрә. 
* 1957 — Бөек Ватан Сугышы вакытында кайбер репрессияләнгән халыкларга хокукларын һәм автономияләрен кайтарган ССРБ Югары Шурасы Президиумы боерыклары чыга. 
* Татар халкының күренекле шагыйре Фатих Кәримне искә алу көне.

## 
 
* 1800 — Осип Ковалевский, шәркыятьче-галим, Казан университеты ректоры. 
* 1823 — Фридрих фон Эсмарх, 
* 1859 — Пётр Кащенко, 
* 1860 — Лаура Вальборг Аулин, 
* 1868 — Амвросий, 
* 1872 — Габдрахман Баруди, 
* 1888 — Нуриәгъзам Таһиров, 
* 1894 — Николай Корицкий, 
* 1897 — Тайра Лундгрен, 
* 1905 — Кадыйр Бәкеров, 
* 1907 — Гай Таһиров, Татарстанның атказанган һәм халык артисты, татар халык хореографиясенең күренекле вәкиле (1907-1995).
* 1908 — Симон де Бовуар, француз язучысы, феминист хәрәкәтенең идеологы.
* 1909 — Абдусамат Тайметов, 
* 1909 — Баязит Бикбай, 
* 1909 — Фатих Кәрим, шагыйрь.
* 1911 — Виктор Куделькин, сынлы сәнгать остасы, мөгаллим.
* 1913 — Ричард Никсон, 
* 1920 — Бәйнә Әхмәтова, 
* 1921 — Зәйнәп Садыйкова, 
* 1922 — Геор Хугаев, 
* 1930 — Диләрә Зөбәерова, язучы, журналист.
* 1930 — Марат Кәримов, Башкортстанның халык шагыйре.
* 1938 — Әгъла Кучумов, 
* 1938 — Евгений Ткаченко, 
* 1944 — Фридон Тодуа, 
* 1946 — Зәйтүнә Яруллина, 
* 1946 — Равил Әмирхан, татар галиме, тарихчы, тарих фәннәре докторы.
* 1950 — Сергей Котов, 
* 1951 — Зөфәр Гыймаев, рәссам, Тукай премиясе иясе (2005).
* 1952 — Александр Салий, 
* 1952 — Наил Лотфуллин, Уфада яшәп иҗат иткән татар рәссамы. 
* 1958 — Василий Филиппов, 
* 1959 — Ригоберта Менчу, 
* 1961 — Илдар Рәхмәтуллин, 
* 1962 — Равил Гомәров, 
* 1967 — Зиннур Сафиуллин, 
* 1967 — Михаил Мурашко, 
* 1973 — Лилия Мөхәммәтҗанова, педагог, филолог, публицист, фольклорчы, филология фәннәре докторы.
* 1973 — Равил Кузюров, ТР урман хуҗалыгы министры (2018 елдан).
* 1975 — Хәсән Усманов, 
* 1983 — Алексей Бондарев, 
* 1984 — Татьяна Мокшанова, 
* 1986 — Дмитрий Антонов, 
* 1991 — Эрнест Яхин, 
* 1994 — Дарья Клюкина, 
* 1995 — Алексей Курзенёв, 
* 2004 — Зәринә Шәрифова,

## 

* 1841 — Василий Ивашев, декабрист. 
* 1852 — Әмир-Кәбир, 
* 1918 — Иннокентий,  
* 1921 — Константин Мережковский,  
* 1931 — Иван Вольнов,  
* 1931 — Сөләйман Морзабулатов,  
* 1933 — Александр Кизеветтер,  
* 1938 — Никон,  
* 1941 — Николай Иорданский, 
* 1944 — Антанас Сметона, Литваның беренче президенты.
* 1958 — Григорий Петровский, инкыйлабчы, ССРБ фирка һәм дәүләт эшлеклесе.
* 1961 — Сергей Ялавин, 
* 1961 — Эмили Болч, америкалы икътисадчы, пацифист.
* 1968 — Гөлсем Болгарская, татар актрисасы.
* 1974 — Фатыйма Камалова,  
* 1984 — Гайнан Сафа,  
* 1986 — Әкрам Даутов, Башкортстанда яшәп иҗат иткән татар композиторы һәм шагыйре.
* 1987 — Виктор Тёмин,  
* 1993 — Владимир Алхимов,  
* 1995 — Элизабет Робоз Эйнштейн, 
* 1998 — Кеничи Фукуи, 
* 1998 — Лия Манолиу, 
* 2004 — Михаил Мейерович, 
* 2006 — Леонид Прокопьев, 
* 2012 — Геннадий Рязанцев, 
* 2014 — Олег Строкин, 
* 2019 — Юрий Власов, 
* 2022 — Фәридә Рәсүлева,

#### 
### [[Ислам]]
### [[Христианлык]]

#### [[Рәсем:Christian cross.svg|12px]] Көнбатыш Христианларда

* Агата Йи һәм Тереза Ким, († 1840 ел), Сеул шәһәрендә хәлакъ төшүчеләр
* Адриан, Кантербури монастыре аббаты († 710 ел)
* Алессия, гыйффәтле кыз хатын, хәлакъ төшүче
* Алессия Ле Клерк, Мария Тереза ди Иезу җәмгыятен оештыручылардан берсе († 1622 ел)
* Амба Хор, хәлакъ төшүче
* Андрэ Корсини, († 1374 ел) Фриесоле епископы
* Антонио Фатати, Анкона шәһәре епископы, († 1484 ел)
* Арета, Цезарея аббаты
* Вритвальд, хәлакъ төшүче Кантербури архиепископы († 731 ел)
* Григорий X, шатлыклы, Рим папасы († 1276 ел).
* Джокондо, Бордо шәһәрендә хәлакъ төшүче
* Джузеппе Павловски һәм Казимир Грелевски, († 1942 ел), Германияның Бавария өлкәсендә Мюнхен шәһәре якынында урнашкан Дахау концлагерендә хәлакъ төшүче руханиләр
* Джулия делла Рена, Чертальдо якларыннан рухани, суфый кыз хатын († 1370 ел)
* Лукреция, Кордоба шәһәреннән († 859 ел)
* Марчеллино, Анкона епископы († 555 ел)
* Марчиана, гыйффәтле кыз хатын хәлакъ төшүче († ~303 ел)
* Мауронцио, аббат
* Оноратио, Безаңсондан, († 1250 ел)
* Пасказия, Дижон шәһәреннән († II гасыр), гыйффәтле кыз хатын хәлакъ төшүче
* Паулина Ярико, († 1862 ел)
* Томмазо Реджжио, Генуя архиепископы († 1901 ел)
* Филиппо Берруер, Бурж архиепископы
* Филлано, Сент-Андрю («изге» Андрей) аббатлыгы башы († ~710 ел)
* Финан, Линдисфарне епископы
* Флоримонд
* Эпикар, хәлакъ төшкән епископ
* Эукунд, Эпиктет, Секунд, Витали һәм Феликс († ~250 ел)
* Эулогио, Кордоба шәһәреннән

#### [[Рәсем:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Көнчыгыш христианларда
* Евстратий, кушаматы белән "Тауматург", (821 ел), Вифиния җирлегендә (хәзерге Төркия) Олимп тавындагы Абгар монастыре аббаты, могҗиза кылучы
* Иона аксакал, Киев «изге» өчтән бер көч монастырен оештыручысы (1902 ел)
* Феофан, суфый

#### Бердәм Католик һәм Православ изгеләре
* Ванэң, († ~688 ел), «изге» эшләр кылучы дөнья көшесе, Франклар патшасы Клотэр III дусты,, «изге» регент Батильд киңәшчесе, соңрак Нормандиядагы Ко иле губернаторы, Фонтэнель аббатлыгын оештыручысы.
* *Петр II* яки *Петр Себасте* († ~392 ел), Арменияның Себасте җирләре метрополиты (епископ).
* Полиэвклит Милитэналы һәм Неарк, Борынгы Рим императоры Валериен заманында Арменияда хәлакъ төшүчеләр, (~† 259 ел)
* Филипп II, Мәскәү метрополиты һәм бөтен Россия могҗиза кылучысы, († 1569 ел),
Явыз Иван царен явызлыгын соборында тәнкыйтләгәне өчен царьның боерыгы буенча хәлакъ ителгән.
* *Юлиан Госпитальер*, «изге» Василиса һәм беректәшләре Антоний, Цельсус, Марчионилла һәм Анастисий, († ~302 ел) Антиохияда хәлакъ төшүчеләр

========
Адриан
Адрианна 
Алиса һәм ясалмалары: *Алисон*, *Элиссон*, һ.б.
Алисия
Антони
Аликс һәм ясалмалары: *Аэлит*, һ.б.
Брацслав
Ванэң
Виталий
Давид
Иосиф
Лука
Марселин
Марцианна
Мсцислава
Паулина
Петр
Прземир
Степан
Стефан
Тихон
Феодор
Фёдор
Ферапонт һәм ясалмалары: *Фарафонт*, *Фарафонтий*
Юлиан
Яков

### Башка диннәр/ышанычлар
* Борыңгы Римда Агоналия, Джиано исемле илаһи көчкә багышланган
* Төньяк (Скандинавия илләре һәм Исландия) мәҗүсиләр *Көчле Рауд* көнен билгели.

## Шулай ук карагыз

## [[Искәрмә]]ләр

## [[Cылтама]]лар
* Календарь событий Calend.ru
* Православ исемнәре һәм көн бәйрәмнәре
* Portal Sao Francisco (Бразилия)
* Бөтендөнья Католикларның очрашу порталы, испан телендәге көн изгеләре бүлеге
* Францияз телле дөнья көннәре порталы

Төркем:9 гыйнвар
Төркем:Ел көннәре