open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Николай Бруевич

**Николай  Бруевич** (, Мәскәү — 5 май 1987, Мәскәү) — машиналар белеме һәм исәпләү техникасы өлкәсендә совет галиме, СССР Фәннәр академиясе академигы, Монгол  Фәннәр академиясенең почетлы әгъзасы, инженер-техник хезмәтләр генерал-лейтенанты.

## Биографиясе
'''Николай Григорьевич Бруевич'''1896 нчы елда Мәскәү шәһәрендә туган.

Кызыл армия составында Гражданнар сугышында катнаша. 1921 елда ВКП(б) сафына керә. 1923 елда Мәскәү дәүләт университетының физика-математика факультетын, 1930 елда — Мәскәү авиацион институтын, 1931 елда Хәрби-һава инженер академиясе адъюнктурасын тәмамлый. 

1937 елда Николай Бруевичка техник фәннәр докторы дәрәҗәсе бирелә.  1939 елның 28 гыйнварында  СССР Фәннәр академиясенең «механика» белгечлеге буенча әгъза--корреспонденты итеп сайлана.

1940 елдан алып 1941 ел буенча Мәскәү механика-машиналар төзү институты директоры булып эшли.

1941 елда югары мәктәп эшләре буенча комитет рәисенең беренче урынбасары итеп тәгаенләнә. 1942 елның 8 маенда «механика, машиналар һәм механизмнар теориясе» белгечлеге буенча академик итеп сайлана.

1949 елның 10 маеннан 1942 елның 17 мартына кадәр  СССР Фәннәр академиясенең академик-секретаре вазифасын били.

1948 елның 16 июленнән 1950 елның башына кадәр Төгәл механика һәм исәпләү техникасы институты директоры була. 

1959-1961 елларда СССР оборона министрлыгы сайты советы әгъзасы була. 

1961 елда отставкага чыга.

1987 елның 5 маенда вафат була. Мәскәүдә Новодевичье зыяратында җирләнә

## Фәнни казанышлары
Николай Григорьевич Бруевич машиналарның һәм приборларның төгәллеге һәм ышанычлылыгы теориясенә нигез салучыларның берсе. Машиналар төзелешендә акыл хезмәтен автоматлаштыру тикшеренүләре белән җитәкчелек итә.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
— өч Ленин ордены (04.11.1944; 1945; 10.06.1945)

— Октябрь Революциясе ордены (1975)

— ике Кызыл Йолдыз ордены (1945; 1949)

— 2-нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1944)

— ике Хезмәт Кызыл Байрак ордены (11.11.1946; 12.11.1966)

— «Хөрмәт Билгесе» ордены (1951)

— медальләр

## Искәрмәләр

Төркем:12 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1896 елда туганнар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:5 май көнне вафатлар
Төркем:1987 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Байрак ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:«Мәскәүне саклау өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Кератопротезлау

**Кератопротезлау** — кератопластика үткәреп  булмаган авыруларга кулланылган ясалма мөгезкатлау имплантатлары (рәс.  10.5а). Хәзерге остео-одонто-кератопротез авыруның үз тукымаларыннан тора  (теш тамыры һәм альвеоляр сөяк), аның эченә гадәттә яңак лайласы белән  капланган үзәк оптик цилиндрны беркетәләр. Операция катлаулы, аны 2 этапта  2-4 ай аралыгында башкаралар.

1.      Дәлилләр

•       Ике яклы сукырлык  һәм күрү үткенлеге кул хәрәкәтенә тигез яки түбәнрәк, ләкин челтәркатлау һәм күрү  нервының гадәти сәләте белән авырулар (ягъни дөрес яктылык проекциясе, гадәти  электрофизиологик күрсәткечләр һәм УТТ буенча челтәркатлау кубарылуы булмау).

•       Гадәти кератопластикада уңышка ирешү  мөмкинлеге булмаган авыр, ләкин актив булмаган алгы бүлек чирләре (мәсәлән,  Стивенс-Джонсон синдромы, күзнең җөйләүче пемфигоиды, химик пешү, трахома).

•       Моңарчы булган  берничә тапкыр уңышсыз кератопластика.

•       Дарулар  йогынтысында яки аларсыз КЭБ'ның гадәти дәрәҗәсе.

•       Актив ялкынсыну  булмау.

•       Авыру кәефе.

**2.      Өзлегүләр.** Глаукома, протез артында элпә ясалу, цилиндрның бөгелүе яки чыгуы (рәс.  10.5б), челтәркатлау кубарылу һәм эндофтальмит.

**3.     Нәтиҗәләр.** Авыруларның 80%'ында күрү үткенлеге бармак саныннан алып 6/12 яки  югарыракка кадәр яхшыра. Канәгатьсез визуаль нәтиҗә еш күрү нервы яки  челтәркатлауның булган патологиясе белән бәйле.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Зимбабведа ислам

**[[Зимбабве]]да ислам** (, ) ― азчылык дине. Зимбабве халкының (14,4 млн, 2018 елга) ~1 проценты (120 мең кеше) ― ислам дине тарафдары . Башка чыганаклар буенча, илдәге мөселманнар саны 200 000 кеше тәшкил итә.

## Тарих
Ил халкының 84,1 % ы ― христианнар ( 69,2 % ы ― протестантлар, 14,9 % ы ― башка христианнар), 10,2 % ы ― бернинди дә дин тотмаучылар яки атеистлар, 4,5 % ы ― җирле традицион диннәргә ышанучылар, 1,2 % ы ― башка диннәр вәкилләре (ш. и. ислам (0,9 %), буддизм (

Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Африкада ислам
Төркем:Зимбабведа ислам
Яшь алмашлары

**Яшь алмашларының** чагыштырмача гади төзелеше, ул гади яшь пәрдәсеннән төзелеш компонентлары саны һәм катлаулыгы буенча калыша (җәд. 7. 4.). Яшь алмашлары кыска вакытка йогынты ясый. Аларның йогынты принципы яшь пәрдәсенең сулы фракциясен алмаштыруга нигезләнгән. Муцин алмашлары юк, ә парафин йогынты буенча яшь сыекчасы липидларына якынлаша.

**1.  **           Тамчылар һәм гельләр

•      Симптомнар түбән чагылганда целлюлоза чыгармаларын кулланалар.

•      Карбомерлар кабак кырыенда тоткарлана һәм шактый озаграк эшлиләр.

•      Поливинил спирты яшь пәрдәсе тотрыклыгын арттыра һәм муцин катламы җитмәгәндә файдалы.

•      Натрий гиалуронаты мөгезкатлау һәм конъюнктива зарарланулары төзәлүен тизләтә.

•      Аерым авыр очракларда авыруның үзенең сүлен кулланалар.

•      Повидон һәм натрий хлориды.

**2.    ** Вазелин булган               майларны йокы алдыннан кулланалар.

NB Консервантлар аеруча яшь ноктасын томалаганнан соң токсинлык чыганагы булып тора. Мөмкин булганда консервантсыз тамчылар кулланырга кирәк.

## Муколитик препаратлар
4 тапкыр көнгә 5% ацетилцистеин тамчыда (Ilube )җепсыман кератит һәм инфильтратлар белән авыруларга файдалы була ала, ләкин салганнан соң ярсытуга китерә ала. Моның өстәвенә ацетилцистеинның начар исе һәм чикләнгән куллану вакыты бар (2 атна). Шулай ук үлгән җепләрне алу да файдалы була ала.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Яма Затдав

**Яма Затдав** (lang-my|ရာမဇာတ်တော်), (IPA-my:jàma̰ zaʔ tɔ̀|pron), Мьянманың рәсми булмаган милли эпосы, ул Дасаратһа Джатаканың Бирма юрамасы. Мьянмада Яма Затдавның тугыз мәгълүм пьесасы бар. Хикәянең үзе өчен Бирма исеме *Ямаяна*, шул ук вакытта *затдав* уйнала торган пьесага яки Тһеравада Буддачылыкның джатака хикәяләре өлеше булуына карый.
Яма Затдав авыз иҗаты ярдәмендә Патша Анавратһа хөкеме вакытында кертелгән булган, гәрчә хикәя Вальмикиның Санскрит Рамаяна эпосы яки түгел икәне ачык мәгълүм булмаган. Вишну гыйбадәтханәсе Натһлаунг Гыйбадәтханәсендә борынгы Баган шәһәре стеналары эчендә таш сыннар бар, шуларның берсе Рамачандра. Бирма әдәбиятына нигезләнеп, Хануман Бирмада һичшиксез кимендә безнең эраның 1527 елына кадәр мәгълүм булган.
Бирма Рамаянасына Аюттһайя Патшалыгы йогынты ясаган, аның вакытында Конбаунг династиясенең төрле патшалары патшалыкны яулап алганнар. Яулап алулардан еш сугыш трофейлары алып киленгән булган һәм эпоска Рамакиен (Рамаянаның Таи юрамасы) элементлары кертелгән. Бирмада яхшы мәгълүм әдәбият әсәрләренең берсе Рама са-хьян 1775 елда У Аунг Фьо тарафыннан инша ителгән булган дип ышаныла, бу әсәр Вальмикиның Рамаянасында кебек үк Бала канда белән башлана һәм Юдһа канда белән бетә. Шулай ук Рамаянага багышланган әһәмиятле Бирма әдәбияты һәм классик музыкасы бар, алар шул чорда барлыкка килгән, мәсәлән, У Тоеның икесе дә 1784 елда язылган "Яма якан" (Рама җыры, (my:ရာမရကန်)) һәм "Тһида якан" (Ситаның җыры, (my:သီတာရကန်)), 1789 ел "Яма пьязат" (Рамаяна балеты, (my:ရာမပြဇာတ်)) һәм 1800 ел "Калай Яма вутһту" (Яшь Раманың тормышы, (my:ကလေးရာမဝတ္ထု)) 
Рамаянаның "Лоик Самоинг Рам" буларак мәгълүм Мон халкы юрамасы б.э. 1834 елда Буддачылык монахы Уттама тарафыннан язылган булган. "Лоик Самоинг Рам" күбесенчә Бирма юрамасыннан алынганы билгеле, чөнки Мон юрамасы авторы кереш сүзендә Бирма юрамасының башкалада популярлыгына күрә дип әйтелә. Шулай да, мон юрамасы шулай ук таи, ява, малайя юрамаларында булмаган бәйләнешләрне күрсәтә.
## Персонажлар
Яма Затдавның персонажлары оригиналь хикәядә кебек үк уртак хасият һәм сыйфатларга ия. Шулай да, уйнатылганда, киемнәр Бамар һәм Таи элементлары тезмәсе булып тора. Персонажларның исемнәре, гомумән алганда, Санскрит исемнәрнең Бирма транслитерациясе булып тора. 
* Яма ((my:ရာမ) буларак мәгълүм Рама).
* Тһида (my:မယ်သီတာ) буларак мәгълүм Сита.
* Лахана (my|လက္ခဏ) буларак мәгълүм Лакшмана.
* Хануман (my|ဟနူမာန်) буларак мәгълүм Хануман.
* Пашуяма (my|ပသျှူးရာမ) буларак мәгълүм Парашурама.
* Явана (my|ရာဝဏ) буларак мәгълүм Равана яки Датһа-гири (my:ဒဿဂီရိ).
* Бали (my|ဘာလိ) буларак мәгълүм Вали.
* Маризза (my|မာရဇ) буларак мәгълүм Марича.
* Биби-тһана (my|ဘိဘိသန) буларак мәгълүм Вибһишана.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* "Ramayana in Myanmar's Heart"
* "Traduction du Maha Yama Zat Vatthu"
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине театры
Төркем:Буддизм
Төркем:Эпос
Төркем:Мьянма әдәбияты
Карапетян

**Карапетян** () ― фамилия.
* Ашот Карапетян (1935), геология-минералогия фәннәре докторы (1980), профессор (1982), Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясе академигы (1996).
* Шаварш Карапетян (1953), спортчы (су астыннан йөзү), 17 тапкыр дөнья, 13 тапкыр Европа, 7 тапкыр СССР чемпионы, СССР атказанган спорт мастеры (1982).

Төркем:Фамилияләр
Сираҗиев

**Сираҗиев** ― фамилия.
* Әхмәт Сираҗиев (1928―2025), ветераннар арасында чаңгы спорты һәм җиңел атлетика буенча 29 мәртәбә дөнья чемпионы. 
* Дамир Сираҗиев (1954―1998), театр режиссёры, Муса Җәлил премиясе лауреаты (1989).
* Илнур Сираҗиев (1970), рәссам, монументалист.
* Искәндәр Сираҗи (*Сираҗиев*, 1972), журналист һәм җәмәгать эшлеклесе.
* Тимур Сираҗиев (1978), журналист, «Первый канал» телеканалы алып баручысы.
* Шамил Сираҗиев (1925―1997), 1978―1985 елларда КПССның Балтач район комитеты беренче секретаре.
## Шулай ук карагыз
* Сираҗи
* **[[Сираҗетдинов]]**

## Моны да карагыз
* Дамир Сираҗиев премиясе
* Сираҗи сүзе

Төркем:Фамилияләр
Ашот Карапетян

**Ашот Илоевич Карапетян** (; 1935 елның 20 апрелендә туган) - химия физикасы өлкәсендә совет һәм әрмән галиме, геология-минералогия фәннәре докторы (1980), профессор (1982), Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент (1990), Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы (1996). Әрмәнстан ССР дәүләт премиясе лауреаты.

## Биография
1935 елның 20 апрелендә Әрмәнстан ССРның Эчмиадзин шәһәрендә туган.

1953 - 1958 елларда Ереван дәүләт университетының геология факультетында укыган.

1959 - 1992 елларда ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең Геология фәннәре институтында - Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясендә фәнни һәм өлкән хезмәткәр, сейсмология бүлеге җитәкчесе һәм әлеге институтның директор урынбасары булып, фәнни-тикшеренү эшләре белән шөгыльләнә. 

1982 елдан 1993 елга кадәр, фәнни эштән тыш, ул Ереван дәүләт университетында геология факультеты профессоры булып педагогик эш белән дә шөгыльләнә. 1991 елдан 1993 елга кадәр, бер үк вакытта фәнни һәм педагогик эш белән беррәттән, ул Әрмәнстан ССР -Әрмәнстан Министрлары Советы каршындагы Геология бүлеге җитәкчесе булып идарә һәм административ эш белән шөгыльләнә  .

### Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
А.И. Карапетянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге геология һәм геохимия өлкәсендәге сораулар белән бәйле. Ул сейсмология һәм минераллар металлогениясе өлкәсендә тикшеренүләр алып барган. Аның җитәкчелегендә Әрмәнстанның мина картасы формалашты һәм ул Әрмәнстандагы чыганакларны эшкәртү буенча технологик схема тәкъдим итте.

1980 елда ул геология һәм минералогик фәннәр докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 1982 елда ул профессор гыйльми исеменә лаек булды. 1990 елда ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы, 1996 елда - Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы итеп сайланды. A.И. Карапетян йөз егермедән артык фәнни хезмәт, шул исәптән әйдәп баручы фәнни журналларда басылган фәнни мәкаләләр авторы  .

## Библиография

* Кечкенә Кавказның Памбак-Зангезур металлоген зонасының эндоген руда формацияләре / А. И. Карапетян. - Ереван: Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясе нәшрияты, 1982. - 348 б.
* Рудалы Сисиан өлкәсенең геологиясе һәм металлылыгы (Көньяк Әрмәнстан): НАН РА, ИАА, ЦОН. - Ереван: Геонд, 2010. - 468 б. ISBN 978-99941-962-8-9 

## Бүләкләр

* Әрмәнстан ССРның дәүләт премиясе  

## Искәрмәләр

Төркем:Ереван дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әрмәнстан дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Геология-минералогия фәннәре докторлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1935 елда туганнар
Төркем:20 апрель көнне туганнар
Операциядән соң кичектерелгән эндофтальмит

**Операциядән соң кичектерелгән  эндофтальмит** капсула капчыгында түбән вирулентлы тудыргыч булган очракта  катаракта экстакциясеннән соң үсеш ала. Эндофтальмит башы операциядән соң 4  атнадан алып берничә елга кадәр (уртача 9 ай) була һәм гадәттә уңышсыз  операция нәтиҗәсе санала. Сирәк очракта пыяласыман җисемгә тудыргычның чыгуы  YAG-лазерлы капсулотомиядән соң мөмкин. Тудыргычлары  ешрак P. acnes, ә кайвакыт S. epidermidis, Corynebacterium spp. яки Candida parapsilosis була.
## Ачыклау
1.    Әкренләп  көчәюче күрү үткенлеге кимү белән билгеләнә, ул йөзеп  йөрүче томанланулар белән бергә була ала.

2.      Билгеләре

•      Кайвакыт мөгезкатлауда майлы преципитатлар кебек  гранулематоз белән аз чагылган алгы увеит (рәс. 12.18а).

•      Витреит ешрак барлыкка килә, гипопион — сирәгрәк.

•      Капсула капчыгының периферия өлеше эчендә кабык матдәсе  калдыкларында тудыргычның аерым тупламасыннан торучы капсуланың зураючы аксыл  томанлануы хас (рәс. 12.18б).

NB Экваторда томанланулар ачыклау өчен  мидриаз шартларында гониоскопия үткәрергә кирәк.

3.     Тикшерүләр Сулы сыекча һәм пыяласыман җисемнән үрчетүне ачыклау  белән алга таба микроорганизмнар үсеше белән диагноз раслана. P. awes карата шик булса, анаэроб үрчетү булуы кирәк, чөнки  аерым колонияләр 10-14 көн дәвамында үсә ала. ПЧҖ кулланганда патоген  микроорганизмнарны ачыклау шактый җиңеләя.

4. Чир барышы. Антибиотикотерапия  булмаганда ялкынсыну башта урынлы кортикостероидлы терапиягә яхшы бирелә  (рәс. 12.8в), әмма дәвалау тәмамлангач кабатлана һәм аңа карата резистент  була (рәс. 12.18г).
## Дәвалау
Тудыргыч тупламалары организм һәм антибиотикларның  яклау көчләре йогынтысына карата аерым булу белән дәвалауны катлауландыра,  шуңа күрә антибиотиклар белән аерым дәвалау сирәк уңышлы була.

1.    Капсула капчыгын, калдык кабык кисәкчәләрен һәм ИОЛ'ны кисеп алу pars plana витрэктомиясе башкаруын таләп итә. ИОЛ'ның икенчел  имплантациясе соңрак мөмкин.

2.     Ванкомицинны  (1 мг 0,1 мл) интравитреаль кертү сайлау препараты санала,  әмма P. acnes  шулай ук  метицилин, цефазолин һәм клиндамицинга сизгер.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Җиһанур Фазуллин

**Җиһанур Фазуллин**  (1 май 1955 ел) — галим-математик, югары мәктәп эшлеклесе. Физика‑математика фәннәре докторы (2006), профессор (2007). Россия Федерациясенең мактаулы югары профессиональ белем бирү хезмәткәре (2014). Башкортстан Республикасының Фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт премиясе лауреаты (2011).

## Биографиясе
Җиһанур Йосып улы Фазуллин 1955 елның 1 маенда Башкорт АССРның  Колчура авылында туган.

1978 елда Башкорт дәүләт университетын  тәмамлый. 1984 елдан шушы югары уку йортында эшли. 2010 елдан математика һәм мәгълүмат технологияләре факультеты деканы.

## Фәнни эшчәнлеге
Гыйльми тикшеренүләре сызыклы операторларның спектраль теориясенә һәм аның математик физикадагы кушымталарына багышланган.
30 дан артык фәнни хезмәт авторы.
## Гыйльми хезмәтләре
** Асимптотика собственных чисел и формула следа возмущения оператора Лапласа на сфере S2S2. В. А. Садовничий, З. Ю. Фазуллин. Матем. заметки, 77:3 (2005),  434–448
** Неядерные возмущения дискретных операторов и формулы следов Х. Х. Муртазин, З. Ю. Фазуллин Матем. сб., 196:12 (2005),  123–156
** Регуляризованный след двумерного гармонического осциллятора З. Ю. Фазуллин, Х. Х. Муртазин Матем. сб., 192:5 (2001),  87–124
## Мактаулы исемнәре, бүләкләре
* Башкортстан Республикасының Фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт премиясе лауреаты (2011).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Башкорт энциклопедиясе — Фазуллин Җиһанур Йосып улы   2020 йылдың 27 октябрь көнөндә архивланган.

Төркем:Россиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Әлифба буенча математиклар
Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Баймак районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:1 май көнне туганнар
Төркем:Математиклар
Татьяна Крылова-Лукомская

**Татьяна  Крылова-Лукомская** (1901-1984) — совет галиме, физик-оптик, оптик каплагычлар өлкәсендә белгеч.

## Биографиясе
1924 елда А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетын  тәмамлый.

1932-1984 еллларда Дәүләт оптика институтында эшли. Өлкән гыйльми хезмәткәр (1949), техник фәннәр докторы, профессор (1966).

1931-1933 елларда хром оксиды нигезендә полировкалау пастасы (ГОИ пастасы) эшләүдә катнаша. Фундаменталь эзләнү һәм интерференцион оптик тышлык, шул исәптән фото— һәм кинооптика, төсле телевидение өчен ахроматик ялтыравык каплау технологияләре авторы. «Способ изготовления интерференционных дихроических светоделительных зеркал для приемных и передающих устройств цветного телевидения»  ачышы автордашыhttp://www.findpatent.ru/patent/12/129313.html.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
- Икенче дәрәҗәдәге Сталин премиясе лауреаты (1952 ел)— приборлар эшләү өлкәсендәге хезмәтләре өчен.

- «Хөрмәт Билгесе» ордены (1953),

-  Кызыл Байрак Хезмәт ордены (1971)

- медальләр.

## Хезмәтләре
- Руководство рабочим к пользованию пастами Г. О. И. для полировки закаленной стали. Сост. Несмелов О. В., Крылова Т. Н., Лавров В. П. Под. ред. акад. Гребенщикова И. В. Л.: ГОИ, 1934. 1500 экз.

- Крылова Т. Н. Интерференционные покрытия. Оптические свойства и методы исследования. Л. : Машиностроение, 1973. — 224 с.

-- Крылова Т. Н., Альбом спектральных кривых коэффициента отражения тонких непоглощающих слоев на поверхности стекла. Л.: ОНТИ Гос. оптич. ин-та, 1956.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

** Крылова-Лукомская Т. Н. // Знаменитые универсанты: питомцы Санкт-Петербургского — Петроградского — Ленинградского университета: именной указатель / авторы-составители М. В. Ходяков, О. А. Ходякова .- СПб.: Изд-во СПбГУ. 2002.- С.92.
** Татьяна Николаевна Крылова. [Специалист в области оптич. пром-сти. К 60-летию со дня рождения]. Оптико-механ. пром-сть, 1961, No 12, с. 46-47, с портр.

Төркем:1901 елда туганнар
Төркем:1984 елда вафатлар
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:Физиклар
Камерунда ислам

**[[Камерун]]да ислам** (,  ,  ) ― тарафдарлары саны буенча (христианлыктан кала) икенче урындагы дин. Халыкның 40 % тирәсе ― христианнар (күбесенчә католиклар), 25-30 % ― мөселманнар, калганнары ― традицион Африка диннәре тарафдарлары һ. б..

## Тарих
XVI гасырда мөселманнар Камерунның төньягына үтеп керә башлый. XVII гасыр башында хәзерге Камерунның төньягында Мандара иртә феодаль дәүләте барлыкка килә. 1715 елда Мандара хөкүмәте үз иленә мөселман вәгазьчеләрен уздыра һәм Мандара солтанлыкка әверелә. XIX гасырда  ярдәме белән бөтен төньяк Камерун диярлек  составына керә,
Илнең төньяк-көнчыгышы  керә. Мөселман диненең көньякка үтеп керүенә тропик урманнар комачаулаган, шуңа күрә җирле Африка диннәре тотуын дәвам иткән көньяк Камерун кабиләләре арасында  ислам таралмаган.

XIX гасыр ахырында Камерун Алмания колониясенә әверелә. Алман колониаль идарәсе чорында мөселманнар кыерсытылмый һәм мөселман кануннарына һәм гореф-гадәтләренә зыян килми.

2013 елдан  төркеме Камерунның төньяк районнарында терактлар оештыра башлаган.

## Саны һәм таралышы
Мөселманнар Камерун халкының (21 млн кеше) 25-30 % ын тәшкил итә. Камерун мөселманнарының 48 % ы ― суфичылык вәкиле, 27 % ы ― сөнниләр, 12 % ы әхмәдияләр һәм 3% ы — шигыйлар, калганнары үзләрен билгеле бер төркемгә кертеп карамый.

## Сылтамалар
* «Мусульмане мира: единство и разнообразие»
* 1615 L. Street, NW, Suite 800 Washington, DC 20036 202 419 4300 | Main 202 419 4349 | Fax 202 419 4372 | Media Inquiries. Chapter 1: Religious Affiliation. Pew Research Center’s Religion & Public Life Project (9 августа 2012)

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Африкада ислам
Төркем:Камерунда ислам
Добрынин

**Добрынин** ― фамилия.
* Александр Добрынин (1957), җырчы, шагыйрь, музыкант.
* Николай Добрынин (1890—1981), галим-психолог, психология фәннәре докторы (1937), профессор (1935).
## Моны да карагыз
* Добрынина, авыл.

Төркем:Фамилияләр
Канторович

**Канторович** ― фамилия.
* Леонид Канторович (1912—1986), физика-математика фәннәре докторы (1935), профессор, ССРБ ФА академигы (1964), Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе лауреаты (1975). 
* Соломон Канторович (1892—1937), дәүләт эшлеклесе, сәламәтлек саклауны оештыручы, Украина ССР сәламәтлек саклау халык комиссары. 

Төркем:Фамилияләр
Черных

**Черных** ― фамилия.
* Дмитрий Черных (1985), хоккейчы (һөҗүмче).
* **[[Николай Черных]]** 
** Николай Черных (1924—1982), Советлар Берлеге каһарманы (1943).
** Николай Черных (1931—2004), астроном, физика-математика фәннәре докторы.
* Павел Черных (1896—1970), педагог, рус теленең этимология сүзлеге авторы.
## Моны да карагыз
* (2325) Черных, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Николай Черных

**[[Николай Черных]]** :
* Николай Черных (1924—1982), Советлар Берлеге каһарманы (1943).
* Николай Черных (1931—2004), астроном, физика-математика фәннәре докторы.
Крылов

**Крылов** ― фамилия.
* Александр Крылов (1845—1916), дини язучы, педагог, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1896).
* Василий Крылов (1907—1997), Советлар Берлеге каһарманы (1945).
* Виктор Крылов (1874—1928), педагог, өлкәне өйрәнүче, Карелия дәүләт өлкәне өйрәнү музее директоры (1925―1928).
* Владимир Крылов (1957), РФА академигы, РФ атказанган фән эшлеклесе (2004), РФ дәүләт премиясе лауреаты (2003), РФ сәламәтлек саклау министрлыгының баш штаттан тыш нейрохирургы.
* Дмитрий Крылов (1906—1968), медицина фәннәре докторы, профессор, медицина хезмәте полковнигы.
* Иван Крылов (1796―1844), рус шагыйре, мәсәлче, тәрҗемәче.
* Николай Крылов (1903—1972), хәрби эшлекле, ике тапкыр Советлар Берлеге Герое, Советлар Берлеге Маршалы.
* Порфирий Крылов (1850—1931), ботаник, флорист, УССР ФА (1925), СССР ФА (1929) мөхбир әгъзасы, Себер ботаника бакчасы директоры (1924―1928).
* Сергей Крылов (1931—1997), геофизик, геология-минералогия фәннәре докторы (1972), профессор (1979), СССР ФА мөхбир әгъзасы.
----
* Крылова
----
* Татьяна Крылова-Лукомская (1901―1984), галим, физик-оптик.
## Моны да карагыз
* Крылов, кратер.
* (5247) Крылов, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Вәгыйф Гәрәев

**Вәгыйф  Гәрәев** (  ) (24 гыйнвар, 1955 - 20 февраль, 2021  ) - Россия дипломаты. 1 нче класслы Гадәттән тыш һәм Тулы вәкаләтле илчесе (2015).

## Биография
**Вәгыйф  Мәммәдвәли улы Гәрәев**  1955 елның  24нче гыйнварында  Азәрбайҗан ССРның Мингечаур  шәһәрендә  туган.

СССР Тышкы эшләр министрлыгының Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институтын (1978) һәм Россия Тышкы эшләр министрлыгының Дипломатик академиясендә югары дипломатик курсларны тәмамлаган (1997). Ул гарәп, француз, азәрбайҗан, төрек һәм әрмән телләрен белә. 1978 елдан  дипломатик хезмәттә. 

* 1994 - 1999 - Россия Тышкы эшләр министрлыгының Консуллык департаменты бүлеге башлыгы.
* 1999 - 2003 - Алеппода  ( Сирия) .Рәсәйнең Генераль консулы
* 2004 -2007 елларда  Россия Тышкы эшләр министрлыгының Якын Көнчыгыш һәм Төньяк Африка департаменты баш киңәшчесе.
* 2007 - 2011 - Әрбилдә ( Ирак ) Россиянең Генераль консулы.
* 2011 - 2014 - Бәсрәдә Рәсәйнең Генераль консулы ( Ирак ).
* 2014 елның 29 декабреннән 2018 елның 19 сентябренә кадәр - Бәхрәйндә Россия Федерациясенең Гадәттән тыш һәм Тулы вәкаләтле илчесе   .

## Дипломатик дәрәҗә

* 2 нче класслы Гадәттән тыш һәм Тулы вәкаләтле илчесе (15 гыйнвар, 2002)  .
* 1 нче класслы Гадәттән тыш һәм Тулы вәкаләтле илчесе (21 июль 2015) 

## Искәрмәләр (үзгәртү)

## Сылтамалар

* Биография на сайте МИД России (мөмкин булмаган сылтама)
Төркем:Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институтын тәмамлаучылар
Төркем:Совет дипломатлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2021 елда вафатлар
Төркем:20 февраль көнне вафатлар
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:24 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Илчеләр
Марат Гәрәев

**Марат Гәрәев** :
* Марат Гәрәев (1958), опера җырчысы, РФ атказанган артисты.
* Марат Гәрәев (1962), продюсер, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе.
Лоу синдромы

**Лоу (окулоцереброреналь) синдромы** аминокислоталар алмашының тумыштагы сирәк бозылуы санала, күбесенчә малайларны зарарлый. Нәселдәнлек төре Х-хромосома белән бәйләнгән:

а) системалы какшаулар: акылга артка калганлык, проксималь бөер юлларының Фанкони синдромы, мускуллы гипотония, маңгай сөяге чыгып тору һәм батынкы күзләр. Тумыштагы катаракта һәм глаукома катнашмасы мөмкин булган күп булмаган халәтләрнең берсе;

б) катаракта бөтен ясмыкны чолгап ала, ул кечкенә зурлыкта, тәлинкә формасында (микрофакия) һәм юка була, шуңа арткы лентиконус мөмкин. Катаракта капсуляр, катлы, төшле яки тулаем була ала. Хатын-кызларда ия булу гадәттә ясмыкта күрү үткенлегенә йогынты ясамаган вак нокталы кабык томанланулары белән сыйфатлана;

в) тумыштагы глаукома 50% очракта очрый.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Ген чирләре
Нэнс-Һоран синдромы

**Нэнс-Һоран синдромы** Х-хромосома белән бәйле нәселдәнлек төренә ия:

а) системалы  какшаулар: өстәмә кискеч  тешләр, чыгып торучы, алга борылган колаклар, кечкенә уч сөякләре;

б) катаракта чагылмаган  микрофтальм белән тыгыз була ала. Таратучы хатын-кызларда җөй өлкәсендә нәфис  томанланулар була ала;

в) таратучы хатын-кызларда шулай ук  чыгып торучы Y-җөй яки аның томанлануы мөмкин (кара рәс. 12.22е).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Марфан синдромы

**Марфан синдромы** — 15q хромосомасында фибриллин гены  мутациясе белән бәйле тоташтыргыч тукыманың киң таралган чире. Нәселдәнлек  төрле экспрессивлык белән аутосом-доминантлы.

1.    Терәк-хәрәкәт  системасы

•      Озын буйлы, астенияле тән төзелеше, сколиоз, күкрәк  деформациясе (чыгучы яки батынкы). 

•    Гәүдә белән  чагыштырганда туры килмәгән озын очлыклар (сузылган куллар озынлыгы буйдан  озынрак — рәс. 24.11а).

•      Озын үрмәкүчсыман кул һәм аяк бармаклары  (арахнодактилия — рәс. 24.11б) һәм буыннарның уртача артык хәрәкәтлеге. 

•       Тар һәм югары  (готик) аңкау (рәс. 24.11в).

•       Мускул системасының  үсеш алмау һәм бүсерләр ясалуга бирешүчәнлек.

2.      Йөрәк-тамыр системасы

•       Күтәрелмә аорта  киңәюе, бу аорталь һәм йөрәк җитешсезлегенә китерә.

•       Митраль каплавыч  зарарлануы һәм аорта катламлануы.

**3.   ** Тире. Стрияләр, тиз яралучанлык, үзлегеннән кан савуларга  бирелүчәнлек.

4.      Офтальмологик күренешләре

а) еш: ясмык эктопиясе, бәбәк дилятаторы гипоплазиясе, алгы  камера почмагы аномалияләре, күрәкарау һәм челтәркатлау кубарылу;

б) еш  булмаган: микросферофакия,  кератоконус һәм яссы мөгезкатлау;

*в)  сирәк:* мегалокорнеа. 

**Марфан синдромы** — киң таралган, 15q хромосомасында фибрилин гены мутациясе өчен тоташтыргыч тукыманың аутосом-доминантлы чире (24 нче бүлекне кара).

1. Ясмык эктопиясе ике яклы һәм тәңгәл, 80% очракта очрый. Сублюксация өске чигә юнәлешендә ешрак була, ләкин төрле меридианда була ала. Цинн бәйләвече күбесенчә зарарланмагач (рәс. 12.25а), аккомодация саклана; шул ук вакытта ясмыкның алгы камерага яки пыяласыман җисемгә күчүе була (рәс. 12.256). Ясмык микросферофакияле була ала.

2. АКП аномалиясен 75% очракта билгелиләр. Төсле катлауның тыгыз үсентеләре һәм калын трабекуляр табалары булу хас, бу глаукома үсеше сәбәбе була ала.

3. Челтәркатлау кубарылу белән «рәшәткәле» дегенерация һәм югары дәрәҗәдәге миопия булу иң көчле өзлегү санала.

4. Башка күренешләргә бәбәк дилятаторы гипоплазиясе (бу мидриазны тоткарлый), төсле катлау перифериясенең трансиллюминациясе, кылыйлык, мөгезкатлау тәлпәюе һәм зәңгәр күз агы керә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Галактоземия

**Галактоземия **— галактозо-1-фосфатуридилтрансфераза (GPUT) энзимы булмау белән бәйле галактоза үзләштерүнең чагылган какшавы. Нәселдәнлек төре аутосом-рецессивлы.

а) иртә балачакта барлыкка килгән  системалы какшауларга үсеш тоткарлану, рухсызлык, еш косу һәм эч китү керә. Сөт кулланганнан соң сидектә таркалу матдәләре табыла. Азыктан галактоза булган ашамлыкларны алып атмасаң анемия, саңгыраулык, акылга артка калганлык, шулай ук гепатоспленомегалия һәм үлемгә китерүче бөерләр зарарлануы үсеш ала;

б)«нефть тамчысы» кебек үзәк томанланулар белән сыйфатланган   катаракта ( рәс. 12.23д кара), күпчелек авыруларда гомернең беренче көннәрендә яки атнасында үсеш ала. Азыктан галактозаны алып ату катаракта көчәюен кисәтә, кайвакыт ясмык үзгәрешләре кире кайта ала.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Нәсел чирләре
Анатолий Головнев

**Анатолий Андреевич Головнев** (1942 елның 27 гыйнварында туган, Медведовка, Смоленск өлкәсе, РСФСР, СССР) - Совет һәм Россия хәрби лидеры, генерал-полковник (1993). Россия Федерациясенең Җир көчләренең баш команда бирүчесенең беренче урынбасары (1995 - 1998).

## Биография
1942 елның 27 гыйнварында Смоленск өлкәсенең Медведовка авылында туган.

1958-1963 елларда ул Мәскәү югары хәрби команда укуханәсендә укыган һәм аны мактау билгесе белән тәмамлаган. 1975 елда ул Фрунзе хәрби академиясен алтын медаль белән тәмамлый. 1980 елда ул К.Е. Ворошилов исемендәге СССР Кораллы Көчләренең Генераль штабының Хәрби академиясен тәмамлый.

1963 дән 1968 елга кадәр ул Б.М. Шапошников исемендәге Югары Кызыл Байрак офицерлары курсында взвод һәм Мәскәү югары хәрби команда укуханәсендә курсантлар ротасы белән җитәкчелек итә. 1975 елдан 1980 елга кадәр ул Ерак Көнчыгыш хәрби округында һәм Көнбатыш Көчләр төркемендә моторлы мылтык полкы командиры һәм моторлы мылтык дивизиясе штабы җитәкчесе булып хезмәт итә. 1980 - 1984 елларда - Германиянең Совет Көчләре төркемендә 8 нче Гвардия Берләшкән Корал Армиясе составында 20 нче Гвардия моторлы дивизия командиры булып хезмәтен дәвам итә. 1984 елдан 1985 елга кадәр - 1-нче Гвардия танк армиясенең команда бирүчесенең беренче урынбасары була    .

1985 елдан 1988 елга кадәр - 8 нче Танк Армиясендә команда бирүче . 1988 елдан 1992 елга кадәр - Мәскәү хәрби округының командирының беренче урынбасары. 1992 елдан 1995 елга кадәр - Сугышка каршы көрәшнең төп дирекциясе башлыгы һәм Россия Федерациясенең җир көчләре җитәкчесе урынбасары. 1995 елдан 1998 елга кадәр - Россия Федерациясенең Җир көчләренең баш команда бирүчесенең урынбасары. 1998-2000 елларда - Россия Федерациясенең Кораллы Көчләренә каршы көрәшнең төп дирекциясе башлыгы була    .

A.A. Головнев Днестр арасындагы конфликтта, Таҗик сугышында, Беренче Чечен сугышында, Чернобыль атом электр станциясендә катнашкан .

## Югары хәрби дәрәҗәләре

* Генерал-майор (30.04.1982)
* Генерал-лейтенант (15.02.1988)
* Генерал-полковник (19.04.1993) 

## Бүләкләре

* "Хәрби хезмәт" өчен орден
* III дәрәҗәдәге "СССР Кораллы Көчләрендә Ватанга хезмәт итү" ордены
* Кызыл Йолдыз ордены
* "Хәрби хезмәт өчен" медале  

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Россия хәрбиләре: биографик белешмәлек / Павел Газукин. - : Панорама, 2 басма, төзәтелгән һәм өстәлгән, 1999. - 191 б.
* Россия армиясе командирлары: Дәреслек / Павел Газукин. - : Панорама, 2001. - 192 б. - ISBN 5-94420-003-0
* Федераль элита: Сәясәттә һәм икътисадта кемнәр бар / Үзәк сәяси мәгълүмат бирү; Җав. ред.: А.А.Мухин. - : Төбәк. җәмгыятьләр. "Сәяси мәгълүмат үзәге", 1999. - 782 б. - ISBN 5-89501-037-7
Төркем:РФ генштабы хәрби академиясен тәмамлаучылар
Төркем:Фрунзе исемендәге Хәрби академияне тәмамлаучылар
Төркем:Сугышчан хезмәтләре өчен медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Ватанга ССРБ Кораллы Көчләрендә хезмәте өчен» III дәрәҗә ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Хәрби казанышлар өчен ордены (РФ) кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1942 елда туганнар
Төркем:27 гыйнвар көнне туганнар
Борис Ерофеев

**Борис Ерофеев** ( 1909 - 1995 ) - физика- химия өлкәсендә совет беларус галиме.

## Биография
Борис Васильевич Ерофе́ев   1909 елның 27 апрелендә ( 10 май ) Пенделка авылында (хәзерге Күзнәй районы, Пенза өлкәсе ) укытучы гаиләсендә туган. 

1930 елда ул М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетын тәмамлый һәм башта Мәскәү азот институтында, аннары Мәскәү дәүләт университетында эшли  .

1939 елда Ерофеев Минскига күченә, һәм ул БССР Фәннәр академиясенең Химия институты директоры булып эшли башлый. 

1940 елда ул докторлык диссертациясен яклый һәм БССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты итеп сайлана.

Икенче бөтендөнья сугышы башында ул эвакуацияләнә, Куйбышев дәүләт педагогик институтының химия кафедрасын җитәкли, 1942 елдан - лаборатория мөдире, Бөтенсоюз авиация материаллары институты башлыгы урынбасары. БССР азат ителгәч, Минскига кайта.

1947 елда Ерофеев БССР Фәннәр академиясе академигы итеп сайлана, 1950 елда - Академия Президиумы әгъзасы, һәм 1953 - 1956 елларда аның вице-президенты булып эшли  .

1946 елдан башлап КПСС (б) әгъзасы.

БССР Фәннәр академиясендә эшләгәндә параллель рәвештә ул Химия институтының, БелГУ кафедрасын җитәкли. 

1973 елдан Ерофеев башта Торф институтында, аннары БССР Фәннәр академиясенең физика һәм органик химия институтында лаборатория белән җитәкчелек итә.1987 елдан ул шул ук институт дирекциясе каршында киңәшче була  .

Ул 700 дән артык фәнни хезмәт, 87 уйлап табу,  5 монография авторы.  

Ул 1995 елның 24 ноябрендә  вафат була, Минскида Көнчыгыш зиратта күмелә.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* ике Кызыл  Байрак Хезмәт ордены
* Кызыл Йолдыз ордены (09.16.1945)
* Хөрмәт Билгесе ордены
* медальләр 
* Белоруссия ССРның атказанган фән эшлеклесе (1979)
* Икенче дәрәҗә Сталин премиясе (1946) 

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Ерафееў Барыс Васілевіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мінск: БелЭн, 1995. — С. 303. — 800 с.: іл. — 5000 экз. — ISBN 985-11-0026-9. 

## Сылтамалар
''И. И. Лиштван, В. С. Комаров, Ф. Н. Капуцкий һәм башкалар. Борис'' Васильевич Ерофеев (90 яше уңаеннан)

* Ерофеев Борис Васильевич в базе данных «История белорусской науки в лицах» Центральной научной библиотеки им. Я.Коласа НАН Беларуси
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Химия фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Мәскәү дәүләт университеты укытучылары
Төркем:Минскта вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1995 елда вафатлар
Төркем:24 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Күзнәй районында туганнар
Төркем:1909 елда туганнар
Төркем:10 май көнне туганнар
Константин Есипов

**Константин Есипов** (1874-1935) - совет галиме һәм педагогы, хирург һәм анатом, медицина фәннәре докторы (1921), профессор (1922). 

## Биография
Константин Дмитриевич Есипов 1874 елның 28 августында Мәскәүдә туган.

1898 - 1903 елларда ул Мәскәү дәүләт университетының медицина факультетында белем алган.

1903-1911 елларда танылган хирурглар һәм профессорлар И.П. Алексинский, И.К.Спижарный һәм А.А. Бобров җитәкчелегендә Мәскәү Университеты клиникасының хирургия факультет клиникасында, 1911-1917 елларда ул "Россия Кызыл Хачы"оешмаларында  иҗтимагый-клиник эш белән шөгыльләнә.

1917 - 1922 елларда ул Беренче Мәскәү дәүләт университетының медицина факультетында ассистент һәм приват-доцент  булып эшли.

1920 - 1922 елларда - пропедевтик хирургия клиникасы мөдире. 

1922 - 1935 елларда икенче Мәскәү дәүләт медицина институтында укыта. 

1922 - 1931 - топографик анатомия һәм оператив хирургия бүлеге мөдире.

1931-1935 елларда-балалар хирургиясе кафедрасы мөдире һәм бер үк вакытта туберкулезның Үзәк институтында — хирургия бүлеге мөдире вазыйфасында фәнни эш белән шөгыльләнә    .

### Фәнни һәм педагогик эшчәнлек
К.Д. Есиповның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге сөяк-буын һәм үпкә туберкулезын дәвалау өлкәсендәге мәсьәләләр белән бәйле, лимфо системасы өлкәсендә тикшеренүләр белән шөгыльләнгән. 

1921 елда «О влиянии грязелечения на туберкулез суставов» темасы буенча медицина фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. 1922 елда профессор  гыйльми исеме бирелә. К.Д.Есипов  җитәкчелегендә  иллегә якын фәнни хезмәт  язылган. Зур  Медицина энциклопедиясенең  беренче басмасы «Оперативная хирургия»  редакция бүлегенең мөхәррире була     .

1935 елның 27 мартында Мәскәүдә үлә.

## Библиография

** Туберкулез костей и суставов : Науч.-попул. очерк / Проф. К. Д. Есипов. - Москва : Секция борьбы с туберкулезом М.О.З., 1923. - 27 с.
** Отчет за 1924 год / Сост. К. Д. Есиповым, Л. Е. Басенко, В. А. Чукановым [и др.], под ред. дир. Ин-та А. И. Лапшина ; Первый сов. туберкулезный ин-т Моздравотд. - Вологда : типо-лит. акц. о-ва "Сев. печатник", 1926. - 26 с.
** Лимфатическая система : Краткий анатомо-топографич. очерк лимфатич. желез для руководства при вскрытиях и клинич. обследовании на живых / [Соч.] К. Д. Есипова, проф. 2-го Моск. госуд. ун-та ст. врача Первого советск. туб. ин-та Мосздравотд. - Москва : Изд-во Мосздравотд., 1925. - 26 с.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
Төркем:Мәскәү дәүләт университеты укытучылары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1935 елда вафатлар
Төркем:27 март көнне вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:1874 елда туганнар
Төркем:28 август көнне туганнар
Гомоцистинурия

**Гомоцистинуриянең** сәбәбе - цистатионин-Р-синтетаза  кимчелеге санала, бу гомоцистин һәм метионин туплануына китерә. Фенотипик  күренешләре Марфан синдромына охшаш, ләкин тромблар ясалуга бирүчәнлек бар.

**1.    ** Нәселдәнлек төре аутосом-рецессивлы.

2.      Билгеләре

•       Аксыл чәчләр һәм  биттә ачык кызыллык (рәс. 24.43).

•       Марфансыман кыяфәт,  ләкин арахнодактилия сирәк очрый.

•       Психик үсешнең  тоткарлануы һәм психик какшаулар.

3.      Өзлегүләр

•       Остеопороз һәм  үзлегеннән сөякләр сыну.

•       Төрле яшьтә тамырлар  тромбозы, аеруча операциядән соң яки ​​бала тудырудан соң чорда.

**4.   ** Дәвалау метионин һәм гомоцистин дәрәҗәсен киметү өчен  пиридоксин кабул итүдән гыйбарәт.

5.      Офтальмологик күренешләре

а) еш: ясмык эктопиясе;

б)            еш булмаган: күрәкарау һәм челтәркатлау кубарылу

**Гомоцистинурия **аутосом-рецессивлы тумыштагы алмашу какшауларына керә, бу очракта бавырның цистатионин-синтетаза активлыгы кимүе өчен гомоцистеин һәм метионинның системалы туплануы була.

1. Патология. Сөлтәрнең марфансыман төрдә үсеш аномалиясе, сирәк ак чәчләр һәм тромбозларга бирешүчәнлек.
NB Алдан анамнезны гомоцистинуриягә карата җыймыйча наркоз куллану үлемгә китерә ала.

2. Ясмык сублюксациясе ешрак аскы-борын (рәс. 12.25в), гадәттә гомернең 1 нче дистәсендә барлыкка килә. Нормада күп цистеинлы Цинн бәйләвече аккомодацияне югалтуга кадәр таркала ала (рәс. 12.25г). Икенчел ябык почмаклы глаукома ясмыкның бәбәк өлкәсенә күчеп яки алгы камерага тулысынча дислокациясе чыгарган бәбәк бикләнүе өчен үсеш алырга мөмкин.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Вайль-Марчезани синдромы

**Вайль-Марчезани синдромы** тоташтыргыч тукыманың сирәк  системалы чиренә керә, аны Марфан синдромына каршылык итеп биреп була.  Нәселдәнлек аутосом-доминантлы яки аутосом-рецессивлы төр буенча була ала.

**1.** Үсеш тоткарлану, брахидактилия белән  аз хәрәкәтле буыннар һәм акылга артка калганлык белән сыйфатлана.

**2.    ** Ике  яклы аскы ясмык  эктопиясе 50% очракта  яшүсмерләрдә яки гомернең 3 нче дистәсендә очрый. Еш микросферофакия (рәс.  12.25д) һәм ясмыкның алга күчүе белән (рәс. 12.25е) сыйфатлана, бу бәбәкнең  ябык почмаклы бикләнүенә китерә ала.

**3.    ** Башка күренешләргә аномаль почмак, асимметрияле күчәр озынлыгы һәм  пыяласыман җисемнең пресениль деструкциясе керә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Гиперлизинемия

**Гиперлизинемия** — лизин-а-кетоглутарат-редуктаза кимчелеге белән чыккан тумыштагы алмашу какшавы. Бик сирәк очрый һәм аутосом-рецессивлы нәселдәнлек төренә ия. Системалы какшауларга буын бәйләвечләре кимчелеге, мускуллы гипотония, өянәкләр һәм акылга артка калганлык керә. Еш бәбәк эктопиясе белән бергә бара
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Сульфитоксидаза кимчелеге

**Сульфитоксидаза кимчелеге** — мускулларның көчәюче регидлыгы, тотрыксыз йөреш һәм  акылга артка калганлык белән сыйфатланган аутосом-рецессивлы күкерт алмашы  какшавы. Бик сирәк очрый; үлем гадәттә беренче 5 ел эчендә була. Ясмык  эктопиясе һәрвакыт бар.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Марк Жаботинский

**Ма́рк  Жаботи́нский** ( 1917, Александровск, Екатеринославская провинциясе - 2003, Мәскәү ) - Совет физигы, Техник фәннәр докторы, СССР дәүләт премиясе лауреаты .

## Биография
Ма́рк Ефре́мович Жаботи́нский 1917 елның 24 гыйнварында Екатеринослав губернасы Александровск шәһәрендә туган.

1940 елда Мәскәү дәүләт университетын тәмамлый.

17.19.1941 - 07.10.1944 - хәрби хезмәттә, инженер-капитан. https://pamyat-naroda.su/person/officers/9253822   Бөек Ватан сугышында разведчик  һәм хәрби тәрҗемәче булган, алман телен яхшы белгән. , 292нче укчы дивизиянең радио взвод командиры  .

СССР Фәннәр академиясенең Механика институтында эшли . 

1942-1945 елларда - оборона сәнәгате лабораториясе мөдире.

1945-1953 - СССР Фәннәр академиясенең физика институтында эшли .

1947-1975 елларда ул Мәскәү физика һәм технология институтында укыта. (1964 елда ул профессор гыйльми исемен ала).

1953 елдан - СССР Фәннәр академиясенең Радиотехника һәм электроника институтында лаборатория  һәм бүлек мөдире, 1983 елдан - баш фәнни хезмәткәр.

Бер үк вакытта 1947 елның 1 сентябреннән Мәскәү дәүләт университетының физика кафедрасында өлкән укытучы.

1948 елда Л. И. Мандельштам премиясенә лаек була.

1962 елда аңа техник фәннәр  докторы гыйльми дәрәҗәсе бирелә.

1976 елда ул СССР дәүләт премиясе лауреаты була .

1980 елда ул А.С. Попов премиясе лауреаты була.

1986 нчы елда Кызыл Хезмәт Байрагы ордены белән бүләкләнә. https://web.archive.org/web/20211118061316/http://www.ras.ru/FStorage/download.aspx?Id=a948788c-e56f-4069-a62d-aa281c3f4f27

Ул Халыкара радио берлегенең Россия милли комитеты рәисе урынбасары була.

## Шәхси тормышы

* Беренче хатыны - физик һәм язучы Анна Михайловна Ливанова (чын исеме Лифшиц, 1917-2001; икенче ире - язучы А.И.Шаров ), улы - физик Анатолий Маркович Жаботинский .
* Икенче хатыны (1955 елдан) - Ирина Лвовна Радунская, физик, иренең автордашы.

## Фәнни эшчәнлеге
Фәнни тикшеренүләре радиофизика, квант радиофизикасы һәм электроника  өлкәсенә  карый. 

Ул 250 дән артык фәнни хезмәт язган, 78 уйлап табу авторы, 18 чит ил патентын алган  .

## Басмалары

** *Жаботинский М. Е., П. Е. Зильберман.* О флуктуациях в кварцевых генераторах. — 1958.
** *Жаботинский М. Е., В. В. Григорьянц, В. Ф. Золин.* Квантовые стандарты частоты. — 1967.
** *Жаботинский М. Е. и др.* Лазерные фосватные стёкла. — 1980.
** *Жаботинский М. Е., Радунская И. Л.* Квинтэссенция. — 2005.
** Световодная связь [Текст] / М.Е. Жаботинский, д-р техн. наук. - Москва : Знание, 1977. - 64 с. : ил.; 20 см.

## Искәрмәләр

Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:ССРБ физиклары
Төркем:Сугышчан хезмәтләре өчен медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:2003 елда вафатлар
Төркем:1917 елда туганнар
Төркем:24 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Физиклар
Светлана Житомирская

**Светлана  Житомирская** (  , Харьков ) - математик физика өлкәсендә Америка математигы һәм галиме.

### Биография
Светлана Яковлевна Житомирская   1966 елның 4 июнендә Украин ССРның  Харьков шәһәрендә туган. Аның әтисе Яков Исхакович Житомирский һәм  әнисе Валентина Михайловна Борок (1931-2004) математика профессорлары булганнар. Олы абыйсы Михаил да математик.

Житомирская башта әдәбиятны өйрәнергә тели, әмма барыбер математиканы сайлый.  Мәскәү дәүләт университетына укырга керә.

1991 елда Я. Синай җитәкчелегендә ул «Спектральные и статистические свойства решетки Гамильтонa» темасына  кандидатлык диссертациясен яклый.

С. Житомирская математик Владимир Мандельштамга кияүгә чыга. Университетта укыганда ук аларның бер кызы туа. Соңрак аларның  тагын ике баласы туа.

Бу вакытта аның ире Мәскәү геофизика институтында эшли  .

1991 елда алар гаиләсе  АКШка күченә. 1992 елда ул Калифорния дәүләт университетында ассистент булып эшли башлый. 1994 елда доцент гыйльми дәрәҗәсен, ә 2000 елдан профессор гыйльми исемен ала. Бер үк вакытта Житомирская  Калифорния технология институтында, MSRIдә һәм Марсельдәге Теоретик физика үзәгендә профессор булып эшли.

Аның ире 2006 елга кадәр Мәскәү геофизика институтында эшли.

## Фәнни эшчәнлеге
Житомирская нигездә  Шрөдингер тигезләмәләре спектрын тикшерү  өстендә эшли.

1994 елда ул чакыру буенча математик физика буенча Парижда  Халыкара конгресста чыгыш ясый. 

2006-нчы елда   икенче тапкыр чыгыш ясый. 

2002-нче елда Житомирская Пекиндагы Халыкара математик конгресста чыгыш ясарга чакырыла («Nonperturbative localization»).

2005-нче елда Рут Литтл Саттер премиясенә лаек була  .

Житомирская шулай ук Бэрри Саймон белән эшли.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

** Homepage
** Biographie beim Agnes Scott College nach Würdigung der für den Satter-Preis in den Notices of the AMS
** Житомирская С. Я. на mathnet.ru
** 

Төркем:ССРБ математиклары
Төркем:Харьковта туганнар
Төркем:Шәхесләр:Харьков
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1966 елда туганнар
Төркем:4 июнь көнне туганнар
Төркем:Математиклар
Гвинеядә ислам

**[[Гвинея]]дә ислам** (, ) ― күпчелек дине. 2013 ел мәгълүматлары буенча, ил халкының (12 млн кеше, 2020 ел) 85 % ы – мөселманнар. Ислам тарафдарларының күпчелеге ― Мәлики мәзһәбе сөнниләре, шулай	ук Кадыйрия һәм Тиҗания суфичылык тарикатьләре вәкилләре дә бар.

## Тарих
   
Гвинеядә ил халкының  85 % ы – мөселманнар, 8 % ы ― христианнар, 7 % ы ― җирле традицион диннәргә (анимизм) ышанучылар.

Ислам дине туган җире Гарәп ярымутравыннан Африкага тарала. Хәзерге Гвинеянең бер өлешен, шулай ук башка милләтләрне үз эченә алган  нигез салучы  (1217―1255) мөселман булмаган, әмма 1300 елга аның варислары мөселман динен кабул иткән булган . Империянең унынчы хакиме  (1280―1337) исламны дәүләт дине итеп билгели .

XVII гасыр ахырына Гвинеянең таулы  төбәге ислам диненең таянычына әйләнә . 1725 елда мөселман теократик дәүләтенә ―  нигез салынган  (1896―1912 елларда Франция протектораты).

1891 елда  нигез салына, хәзерге Гвинея территориясе колониаль идарә кул астына күчкән.

XX гасырда Пакистаннан килгән мөһаҗирләр белән илгә әхмәдиячеләр хәрәкәте үтеп кергән .

## Бәйсезлек алгач
1958 елда Гвинея Франциядән бәйсезлеккә ирешкәч, аның беренче Президенты марксист  илдә Ислам йогынтысын киметергә омтылган, әмма популярлыгы кимегәч, 1970-елларда, үз идарәсен законлаштыру өчен, мөселман институтларын файдаланырга омтылган .

Әхмәд Секу Туре Гвинея башкаласы  Согуд Гарәбстаны короле  акчасына  төзеткән . 1982 елда ачылган әлеге мәчет ― Көнбатыш Африкадагы иң зур (10 000 кешене сыйдыручы) мәчет .

## Мәгариф
Гвинеянең мәҗбүри белем бирү программасы динне өйрәнүне үз эченә алмый, әмма бөтен ил буенча, бигрәк тә Фута-Җәллонда, күп кенә Ислам мәктәпләре бар .
Кайбер мәдрәсәләр Согуд Гарәбстаны, Күвәйт һәм Фарсы култыгының башка бай ислам дәүләтләреннән финанс ярдәме алып эшли .

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Африкада ислам
Төркем:Гвинеядә ислам
Есипов

**Есипов** ― фамилия.
* Константин Есипов (1874―1935), хирург һәм анатом, медицина фәннәре докторы (1921), профессор (1922).
* Павел Есипов (?―1814), антрепренёр.
## Моны да карагыз
* (10481) Есипов, астероид.
* Есиповская, авыл.
## Шулай ук карагыз
* **[[Осипов]]**

Төркем:Фамилияләр
Сикорский

**Сикорский** ― фамилия.
* Игорь Сикорский (1889—1972), авиаконструктор.
## Моны да карагыз
* Сикорский, кратер.
* (10090) Сикорский, астероид.

Төркем:Фамилияләр