31 декабрь

**31 декабрь** – Милади тәкъвимендә декабрь аталган уникенче айның утыз беренче көне. Елның соңгы көне.

#### 
###### 
###### 
*  – *[[Бөтендөнья азәриләрнең теләктәшлек көне]]*.
* border|20px Кыргызстан – *[[Таможня]] [[хезмәткәр]]ләре көне*.
* border|20px Филипин – *[[Елның соңгы көне]] бәйрәме, [[рәсми ял көне]]*.

###### 
* *[[Яңа ел алды киче]] (Халыкара)*.
** border|24px Шотландия – *[[Хогманэй]] (борынгы гадәт буенча Яңа ел) бәйрәме*.
* Щедрец – Православ (ортодокс) христиан святки гадәтенең соңгы көне.
* Уникенче төн – Йольның бетү, яңа ел, яңа тормыш циклын башлануы.
* «изге» Сильвестр яки Яңа Ел төне.

#### 
### [[Христианлык]]
* Көньбатыш Христианлыкның Раштуаның 12 көненен җиденчесе.
* француз телле lectionnaire de Jérusalem ятимнәрне кайгыручы Зотикны искә төшерергә киңәш итә, Ro. 1, 1(-17) һәм Mt. 2, 12(-15) укыла.
#### Бердәм [[Рәсем:Christian cross.svg|12px]] Католик һәм [[Рәсем:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]]Православ изгеләре
#### Католик изгеләр һәм шатлыклылар
#### Православ изгеләре
========
Алэн һәм ясалмалар: *Алан*, *Аланик*, *Аланнэ*, *Аллен*, һ.б.
Барбачьян
Вера
Виктор
Владимир
Георгий
Доната
Елизавета
Зотык
Зоя
Иван
Илья
Катарина
Коломб һәм ясалмалары: *Коломбин*, *Йона*, *Йонах*, *Йоние*, һ.б.
Корнелиуш
Мариуш
Марк
Мартин
Мелания һәм ясалмалар: “Мелани”
Михаил
Модест
Николай
Одилон
Палома
Паулина
Сатурнина
Себастьян
Сильвестр,  Сильвестра
Сильви һәм ясалмалары: *Сильвие*, *Сильфид*, *Сильветте*, *Сильвия*, *Сильвиана*, *Сильвина*, һ.б.
Творцыслав
Фаддей
Федор
Севастьян
Сергей
Софья

## 
* 406 — Вандал, Алан һәм Суэбьян кабиләләр төркемнәре Рейн елгасын күчеп, Галлияга керәләр.
* 1600 — Британ Көньяк Индия Компаниясы оешыла.
* 1994 — Россия гаскәрләре Грозныйга һөҗүм итә. Шәһәр утка тотыла. Дистәләрчә мең кеше вафат.
* 1998 — Европа акчаларын алмаштыру механизмы элекке Еврозона валюталарынын алмашу курсын билгеләп яңа "Евро" бәясен билгели.
* 1999 — Борис Ельцин Россия президенты вазифасыннан үз теләге белән китә. Вакытлыча аның вазифаларын башкаручы булып Владимир Путин билгеләнә.

## 
 
* 695 — Мөхәммәд бин Касыйм, Шам генералы (ү. 715 ел)
* 1844 — Константин Лаврский, 
* 1852 — Владимир, 
* 1854 — Пётр Владимиров, 
* 1858 — Кудирка Винцас, 
* 1869 — Анри Матисс, француз рәссам, сынчы.
* 1878 — Лизабет Ардэн, канадалы хатын кыз бизнесмен (ү. 1966 ел)
* 1880 — Джордж Маршалл, 
* 1882 — Василий Глушков, 
* 1891 — Василий Грацинский, 
* 1899 — Александр Дейч, 
* 1899 — Лазарь Люстерник, 
* 1902 — Фатыйма Ильская, Татарстанның һәм Россиянең халык артисты.
* 1905 — Вәли Фатыйхов, 
* 1905 — Татьяна Власова, 
* 1908 — Бабаҗан Гафуров, 
* 1909 — Корбан Галимов, 
* 1918 — Җәүдәт Айдаров, музыкант, дирижер.
* 1920 — Владимир Оскал-оол, 
* 1922 — Разия Мөэминова, тарихчы галим (*[[Ташкәнт]]*).
* 1927 — Назиф Бәхтизин, татар авыл хуҗалыгы галиме.
* 1928 — Гадел Вахитов, нефтьче галим, институт директоры.
* 1929 — Борис Иванов, органик химия галиме, профессор.
* 1932 — Санал Бадмаев, 
* 1934 — Юрий Клячкин, 
* 1935 — Салман ибн Габдел-Газиз әс-Согуд, 
* 1937 — Аврам Һершко, израильле биологы, химия өлкәсендә Нобель бүләге лауреаты
* 1938 — Лев Зиннер, 
* 1941 — Алекс Фергюсон, шотланд футболчысы, тренер.
* 1947 — Юрий (Хәлил) Бариев, шагыйрь (*[[Норильск]]*).
* 1955 — Давуд Ибрахим, индиялы җинәятче төркеменең башлыгы.
* 1956 — Юрий Борисов, 
* 1958 — Бебе Ньювирт, американ актриса.
* 1959 — Ливерис Андритсос, грек баскетбол уйнаучысы.
* 1963 — Алексей Созинов, 
* 1963 — Конишики, американ сумо көрәшчесе.
* 1976 — Вадим Тарасов, 
* 1977 — Пак Чэ Сан, көньяккореялы җырлар авторы һәм башкаручы.
* 1979 — Вәсилә Фәттахова, Башкортстанда яшәп иҗат иткән татар җырчысы.
* 1980 — Ольга Любимова, 
* 1984 — Грег Притчард, БөекБританияның "Сәләтең бар мы?" ярышы ярым-финалисты.
* 1984 — Пол Родригез көчесе, профессиональ скэйтбоард шуучысы.
* 1985 — Александра Герасименя, 
* 1985 — Марат Закиров, 
* 1992 — Артур Анисимов,  
* 1997 — Илзат Әхмәтов,

## 

* 192 — Коммод, Рим императоры (161 ел туган)
* 335 — Сильвестр I, Рим папасы
* 1384 — Джон Уайтклифф, инглиз теолог һәм Инҗил тәрҗемәчесе
* 1583 — Томас Эрастус, швейцар теолог (1524ел туган)
* 1610 — Людольф ван Сейлен, герман математик (1540 ел туган)
* 1679 — Джованни Альфонсо Борелли, итальян физиолог һәм физик (1608 ел туган)
* 1691 — Дадли Норт, инглиз икътисадчы (1641 ел туган)
* 1876 — Виктор Григорович,  
* 1888 — Самсон Рафаэль Нирш, герман раввин (1808 ел туган)
* 1889 — Йон Креанга, румын язучысы.
* 1890 — Панча Карраско, Коста Рика сугыш хатын кыз герой (1826 ел туган)
* 1894 — Томас Йоаннес Штилтьес, Голландия математикчы (1856 ел туган)
* 1905 — Александр Попов, рус физигы (1859 ел туган)
* 1908 — Мөхәммәтҗан Галиев, сәүдәгәр, сәнәгатькәр, хәйрияче, иганәче.
* 1934 — Җәфәр Җаббарлы, 
* 1940 — Николай Васильев, Казан университеты профессоры: матиматик, фәлсәфәче, психолог.
* 1942 — Ильяс Кудашев-Ашказарский, татар актеры һәм режиссеры, «Сәйяр» труппасына нигез салучы.
* 1955 — Лука Спасов, 
* 1966 — Елена Стасова, 
* 1971 — Викрам Сарабхай, Һинд физигы (1919 ел туган)
* 1975 — Шаһгали Чанборисов, 
* 1976 — Пётр Пискарев, 
* 1977 — Дмитрий Карев, 
* 1977 — Сабах III Аль-Салим Аль-Сабах, Kувейт җитәкчесе (1924 ел туган)
* 1980 — Маршал МакЛухан, Канада язучысы (1911 ел туган)
* 1985 — Габит Мөсрепов, 
* 1986 — Әгъзам Вәлиев, хәрби очучы, Советлар Берлеге Каһарманы.
* 1990 — Василий Лазарев, СССР космонавты (1928 елда туган). 
* 1992 — Фәннур Сафин, татар шагыйре.
* 1993 — Звиад Гамсахурдия, беренче Грузия Президенты (1939 ел туган).
* 1993 — Шәмсинур Байбәкева, 
* 1994 — Александр Баев, биохимия галиме.
* 1995 — Николай Дедушкин, 
* 1997 — Алексей Авдышев, 
* 2000 — Беньямин Зэев Каханэ, Израильның "Кач һәм Кахан Чай" партиясы җитәкчесе.
* 2002 — Сергей Князев, КПССның Татарстан өлкә комитеты сәркатибе.
* 2005 — Әмирҗан Гәрәев,  
* 2007 — Маркку Петрола, Финляндия актеры һәм музыкант (1956 ел туган)
* 2008 — Вера Торопова,  
* 2008 — Шәрига Таһирова, татар язучысы.
* 2013 — Евдокия Багаева,  
* 2016 — Яков Бергер,  
* 2020 — Эльвира Кудрецкая, 
* 2021 — Вадим Хамутцких,
* 2022 — Бенедикт XVI, 265-нче Рим папасы.
* 2023 — Назыйм Ханзафаров,

## [[Сынамыш]]лар
* Утыз беренче декабрьдә бәс булса, ашлык уңар.
 
## Шулай ук карагыз

## [[Искәрмә]]ләр

Төркем:Ел көннәре
Төркем:31 декабрь