open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Доде үзәне

**Доде үзәне** яки **Дог бде** ул Тибет, Лһасаның төньяк шәһәр яны. Биредә Сера Монастырена караган Пурубучок бакчасын һәм Сера Утсены кертеп күпсанлы бакчалар урнашкан. Үзән тирәли калкулыклар Пурбучок таулары буларак мәгълүм. Ул Лһасадан җәяү туризмы өчен еш урын булып тора.
Төркем:Тибет
Eurovision җыр бәйгесе 1956

**Eurovision җыр бәйгесе 1956** — 1 нче Eurovision җыр бәйгесе. 1956 елның маенда Швейцарияда үтте.Бәйгедә җиңүне «Refrain» җыры белән Швейцария вәкиле Lys Assia яулады. 

## Финал
Биредә 14 ил чыгыш ясады. Ярымфинал 24 май көнне узды. Беренче конкурста Швейцария директоры җиңде.

## Харита

## Сылтамалар

* Рәсми сайт

Төркем:Евровидение җыр бәйгесе
Төркем:Исемлекләр:Мәдәният
Eurovision җыр бәйгесе 1957

**Eurovision җыр бәйгесе 1957** — 2 нче Eurovision җыр бәйгесе. 1957 елның Апрельa Германия үтте. Бәйгедә җиңүне «Net als toen» җыры белән Нидерландлар вәкиле Corry Brokken яулады.

## Харита

## Сылтамалар

* Рәсми сайт

Төркем:Евровидение җыр бәйгесе
Төркем:Исемлекләр:Мәдәният
Eurovision җыр бәйгесе 1958

**Eurovision җыр бәйгесе 1958** — 3 нче Eurovision җыр бәйгесе. 1958 елның Март Нидерландлар үтте.Бәйгедә җиңүне «Dors, mon amour» җыры белән Франция вәкиле André Claveau яулады.

## Харита

## Сылтамалар

* Рәсми сайт
* esctoday.com

Төркем:Евровидение җыр бәйгесе
Төркем:Исемлекләр:Мәдәният
Eurovision җыр бәйгесе 1959

**Eurovision җыр бәйгесе 1959** — 4 нче Eurovision җыр бәйгесе. 1959 елның Март Франция үтте.Бәйгедә җиңүне «Een beetje» җыры белән Нидерландлар вәкиле Teddy Scholten яулады.

## Сылтамалар

* Рәсми сайт

Төркем:Евровидение җыр бәйгесе
Төркем:Исемлекләр:Мәдәният
Минзәлә Шөгаепова

**Шөгаепова Минзәлә Нурмөхәмәт кызы** (14 гыйнвар 1961 ел) — комсомол, партия органнары, дәүләт хезмәте һәм матбугат ветераны, шагыйрь. 2018 елдан Башкортстан Язучылар берлеге әгъзасы.

## Биографиясе
Минзәлә Нурмөхәмәт кызы Шөгаепова 1961 елның 14 гыйнварында Башкорт АССРның Учалы районы Ураз авылында колхозчы гаиләсендә туган.

1976 елда Ураз урта мәктәбендә сигезенче сыйныфны  тәмамлаганнан соң,Белорет педагогия училищесына укырга керә

1980-1982 елларда Учалы районы Базаргул мәктәбендә укытучы.

1982-1985 елларда Учалы районы «Урал» колхозының комсомол оешмасы секретаре.

1985-1988 елларда ВЛКСМның Учалы шәһәр комитетының 2-нче секретаре.

1988-1991 елларда «Урал» колхозының партком секретаре.

1991-1995 елларда Урал авыл Советы рәисе.

1995-1996 елларда Учалыда нәшер ителгән «Өлкәр» журналының баш мөхәррире.

1996-2000 елларда Учалы шәһәр һәм район хакимиятенең мәдәният бүлеге мөдире.

2000-2001 елларда «Җаек» газетасының баш мөхәррире.

2001-2005 елларда Учалы шәһәр һәм район хакимияте башлыгының социаль мәсьәләләр буенча урынбасары.

2005-2013 елларда Учалы тау-баектыру комбинатында матбугат һәм җәмәгатьчелек белән элемтә буенча белгеч

## Иҗаты
Минзәлә Шөгаепованың тәүге мәкаләләре һәм шигырьләре мәктәптә укыган чагында, студент елларында ук район һәм республиканың көндәлек матбугат басмаларында басыла башлый. 1987 елда «Яшь көчләр» альманахында күмәк авторлар белән бергә шигырьләре  дөнья күрә. Аннары 5 китабы чыга:

* «Көртмәле» (Учалы, 2007)
* «Бала — чакның нурлы әләме» — (Учалы, 2008)
* «Чыршы тургае» (Учалы, 2009)
* «Аркаим» — (Учалы 2011)
* « Байрамгул» (тарихи очерклар, Ф.Яхин белән бергә) — (Учалы 2012)

Минзәлә Шөгаепова шигырьләренә җырлар да иҗат ителгән.

## Матбугатта дөнья күргән әсәрләре

* «...ҮЗ КӨЕНДӘ МИНЕМ «КАРАБАЙ». Шигырьләр. «Башкортстан кызы» журналы сайты, 2 июль 2020 ел 
* МИНЗӘЛӘ ШӨГАЕПОВА ИҖАТЫ. «Башкортстан укытучысы» журналы сайты, 26 июль 2019 ел 

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге премия лауреаты (2019)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Э. Баймөхәмәтова. Яңа җырлар тусын. — «Башкортстан кызы», 1988, октябрь, 2-3 битләр.
Төркем:Башкорт язучылары
Төркем:Учалы районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:14 гыйнвар көнне туганнар
Eurovision җыр бәйгесе 1960

**Eurovision җыр бәйгесe 1960** — 5 нче Eurovision җыр бәйгесе.
## Сылтамалар
* Рәсми сайт

Төркем:Евровидение җыр бәйгесе
Төркем:Исемлекләр:Мәдәният
Eurovision җыр бәйгесе 2021

**«Евровидение-2021» җыр бәйгесе** (, , ) — Нидерландларның Роттердам шәһәрендә Тель-Авивта узган «Евровидение-2019» бәйгесендә «Arcade» җыры белән Дункан Лоуренс җиңүче булганнан соң үткәрелән 65 нче «Евровидение» җыр бәйгесе. Нидерландлар конкурсны 2020 елда кабул итәргә тиеш була, әмма COVID-19 пандемиясе аркасында бәйге гамәлдән чыгарыла. Нидерландлар конкурсны бишенче тапкыр кабул итәләр, моңа кадәр «Евровидение» анда 1958, 1970, 1976 һәм 1980 елларда үткәрелә.

Бәйгедә 39 ил катнаша. Беренче һәм икенче ярымфиналлар 18 һәм 20 майда, ә финал — 22 майда уза.

## Нәтиҗәләр

### Финалга узмаучылар

*  Австралия — Монтень «Technicolour» («Төрле төстә»);
*  Австрия — Винсент Буэно «Amen» («Амин»);
*  Грузия — Торнике Кипиани «You» («Син»);
*  Дания — Fyr & Flamme «Øve os på hinanden» («Бер-берегез белән күнегүләр ясагыз»);
*  Ирландия — Лесли Рой «Maps» («Карталар»);
*  Латвия — Саманта Тина «The Moon Is Rising» («Ай чыга»);
*  Польша — Рафал Брзозовский «The Ride» («Сәфәр»);
*  Румыния — Roxen «Amnesia» («Амнезия»);
*  Словения — Ана Соклич «Amen»(«Амин»);
*  Төньяк Македония — Васил «Here I Stand» («Менә мин»);
*  Хорватия — Альбина «Tick-Tock» («Тик-так»);
*  Чехия — Бенни Кристо «Omaga» («Иә Аллаһ!»);
*  Эстония — Уку Сувисте «The Lucky One» («Бәхетле»).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Рәсми сайт

Төркем:Евровидение җыр бәйгесе
Төркем:Исемлекләр:Мәдәният
2014 елгы җәйге Азия уеннарында Казакъстан

2014 елгы Җәйге Азия уеннарында Инчонда Казакъстанның 414 спортчысы катнашты.

## Медалистлар

Төркем:Спорт
2018 елгы җәйге Азия уеннарында Казакъстан

Казакъстан Джакартада 2018 елгы Җәйге Азия уеннарында катнашты.

## Медалистлар
### Алтын медальләр

## Сылтамалар
* Казахстан на официальном сайте летних Азиатских играх 2018 г.
Төркем:Спорт
Азия уеннарында Казакъстан

Казакъстан 1994 елдан бирле Азия Уеннарында катнаша.

## Медаль исәбе
### Җәйге Азия уеннары медальләре

### Кышкы Азия уеннары медальләре

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
* Игры на сайте Олимпийского совета Азии 

Төркем:Спорт
2007 елгы кышкы Азия уеннарында Казакъстан

2007 елгы Кышкы Азия уеннарында Казакъстаннан 7 спорт төрендә чыгыш ясаучы 104 спортчы катнашты.

## Медалистлар
### Спорт төрләре буенча медальләр

### Алтын

### Көмеш

### Бронза

## Сылтамалар
* Игры на сайте Олимпийского совета Азии 
* Медали Казахстана на зимних Азиатских играх 2007 

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
Токио Чит Телләр Университеты

**Токио Чит Телләр Университеты** (東京外国語大学) ул Япониядә, Токиода, Фучуда белгечләр өйрәнүе университеты. Университет күбесенчә чит телләр, халыкара мөнәсәбәтләр һәм чит телләрне өйрәнүгә багышланган. Анда шулай ук Азия-Африка Институты бар.
## Тарихы
Университет Япониядә халыкара мөнәсәбәтләргә багышланган иң борынгы академик оешма. Ул Чит Ил Документлары Өйрәнүе Институты буларак нигезләнгән булган, Токугава сёгунаты тәрҗемә бюросы 1857 елда нигезләнгән булган.
Соңыннан ул 1899 елда Токио Чит Телләр Мәктәбе исеме астында бәйсез белем бирү һәм өйрәнү оешмасы буларак нигезләнгән булган.
1999 елда Университет нигезләнүенең 126-нчы еллыгын һәм бәйсезлекнең 100 еллыгын бәйрәм иткән. Кампус хәзерге урынына кайтарылган булган, биредә студентлар хәзерге заман, hi-tech әйләнә-тирәдә укый ала.

## Бүлекләр
Биредә 26 тел бүлеге бар. Кайбер телләр Япониядә яки кайда да булса дөньяда сирәк өйрәнелә.
  Япония Өйрәнүе
       * Япон теле
  Көнчыгыш Азия Өйрәнүе
       * Кытай теле
       * Корея теле
       * Монгол теле
  Көньяк-көнчыгыш Азия Өйрәнүләре
       * Индонезия теле
       * Малайзия теле
       * Тагалог теле (Филипино)
       * Таи теле
       * Лаос теле
       * Вьетнам теле
       * Камбоджа теле (Кхмер теле)
       * Бирма теле
  Көньяк һәм Көнбатыш-Азия Өйрәнүләре
       * Гарәп теле
       * Бенгали теле
       * Һинди теле
       * Фарсы теле
       * Төрек теле
       * Урду теле
 Европа һәм Америка Өйрәнүләре I
       * Инглиз теле
       * Алман теле
 Европа һәм Америка Өйрәнүләре II
       * Француз теле
       * Итальян теле
       * Испан теле
       * Португаль теле
 Россия һәм Көнчыгыш Европа Өйрәнүләре
       * Рус теле
       * Лях теле
       * Чех теле
## Моны да карагыз
* Йуто (Юто) Хишияма
## Искәрмәләр

Төркем:Университетлар
Төркем:Токио
Эйдинов

**Эйдинов** – фамилия.
* **[[Григорий Эйдинов]]**:
** Григорий Эйдинов (1908—1977), совет дәүләт эшлеклесе (Минск).
** Григорий Эйдинов (1946), рәссам, Тукай премиясе лауреаты (2021).
* Семен Эйдинов (1911―1983), дирижер, РСФСР халык артисты (1976) (Магнитогорск).
----
* Виола Эйдинова (1929―2020), әдәбият галиме, фән докторы (Екатеринбург).

Төркем:Фамилияләр
Бетти Альвер

**Бетти Альвер** (үзе, Элизабет Оливер, 1937 елдан Элизабет Тальвик, 1956 елдан Элизабет Лепик, эст. Betti Alver, 1906 елның 23 ноябре, Йыгева, Эстония — 19 июнь 1989, Тарту, Эстония) — Эстония шагыйрәсе, прозаик, тәрҗемәче. А.С. Пушкинның «Евгений Онегин» романын эстон теленә тәрҗемә итә. Эстония ССРның атказанган язучысы (1966). Эстония ССР халык язучысы (1981).

## Биография
Элизабет Альвер 1906 елның 23 ноябрендә Йыгева шәһәрендә туа. 1924 елда Тарту гимназиясен тәмамлый, 1924-1927 елларда Тарту университетында Эстон теле һәм әдәбиятын өйрәнә.

1927 елда «Җил сөяркәсе» романы басыла. Б.Альверның «Тузан һәм ут» исемле беренче шигырь китабы 1936 елда нәшер ителә. Бетти Альвер тәрҗемәсендә А.С. Пушкинның поэмалары һәм аның «Евгений Онегин» романы (1964), Горькийның «Балачак» һәм «Минем университетларым» басылып чыга. Шулай ук Кристьян Яак Петерсонның немец телендәге шигырьләрен дә тәрҗемә итә. Бетти Альвер шигырьләре рус, поляк, алман, инглиз, чех, итальян һәм башка телләргә тәрҗемә ителгән. Б.Альвер шигырьләрен рус теленә Юнна Мориц тәрҗемә итә.

Бетти Альвер хөрмәтенә аның туган шәһәрендә «Йолдызлы сәгать» дип исемләнгән көзге шигърият көннәре үткәрелә. 2013 елда Меркурийда кратер — Альвер (Alver) дип исемләнә.

Эстония ССРның Юхан Смуул исемендәге әдәби премиясе лауреаты (1980).

XX гасыр Эстониянең 100 бөек эшлеклесе исемлегенә (1999) язма һәм онлайн тавыш бирү нәтиҗәләре буенча төзелгән исемлеккә керә.

## Гаиләсе
Бетти Альвер шагыйрь Хейти Тальвикта кияүдә була. 1956 елда әдәбият белгече, 1940-45 елларда Әдәби музейның беренче директоры Марта Лепикка кияүгә чыга. Эдуард Альвер (Азатлык сугышы вакытында Кайтселиита командиры) һәм Сийм Каллас туганнар була.

## Шигырь китаплары

* «Пыль и огонь» (1936);
* «Звездный час» (1966);
* «Хлопья жизни» (1971);
* «Летающий город» (1979);
* «Кораллы Эмайыги» (1986).

## Әдәбият исемлеге

* *Леэтмаа Е.* Бетти Альвер — 100 // Пярнуский экспресс. — 2006. — 27 окт.
Йозеф Кадраба

**Йозеф Кадраба** (; 1933 елның 29 сентябрендә Ревничев - 2019 елның 5 августында, Вена) - словак футболчысы, һөҗүмче позициясендә уйный.
## Клуб карьерасы
"Сокола" (Раковник) спорт мәктәбе тәрбияләчесе, ә өлкәннәр дәрәҗәсендә 1953 елда Либерецта "Слован" клубында уйный,  шуннан соң "Танкиста" башкала спорт клубында хәрби хезмәт үтә.

1955 елдан "Спартак" та (Прага) уйнай, ул вакытта ул спорт клуюы "Спартак Прага Соколово" исемен йөртә. Прага командасы өчен үзенең уен карьерасының алдагы өч сезонын уйнай.
1958 елдан "СОНП Кладно" икенче дивизионы клубында уйнаган, аңа 1960 елда югары дивизионга чыгарга ярдәм иткән. Барлыгы команда өчен үз карьерасының сигез елын уздырган.

1965 елдан ике сезон "Славия" клубы командасында уйнады. Бу вакыт эчендә 114 матч уйнады һәм аларда 46 гол кертте. 1967 елда, команда Израильдән Венада кайкан вакытта, Кадраба Австриядә кала, анда биш елга яшәргә хокукы булган, ләкин аның профессиональ футбол уенына рөхсәте булмый.

Нәтиҗәдә Кадраб Вена чемпионатында "Хинтереггер" клубы өчен уйный. 1971 елда команда Регионаллигага, ә аннары Австрия дивизионы дәрәҗәсе буенча икенче урында чыга. Теркәлү (регистрация) вакыты 1972 елда тәмамлангач, Кадраба Австриядә кала һәм ике елга ирегеннән мәхрүм ителә. Беркадәр вакыттан соң Кадраба Австрия гражданлыгын ала. 1973 елдан 1979 елга кадәр Кадраба "Слован" (Вена) өчен чыгыш ясый, анда ул уен карьерасын 46 яшендә тәмамлый.

## Халыкара карьера
1958 елның 12 октябрендә Чехословакиянең милли җыелма командасы өчен дебют Болгария җыелмасына каршы иптәшләрчә матчта (0:1) катнашты. Чилида 1962 елгы дөнья чемпионатында катнашты, анда чехословаклар көмеш медальләр алды, финалда бразилиялеләргә оттылды (Йозеф плей-оффның барлык матчларында да уйнады). Барлыгы Кадраба 17 матчта уйнады һәм 9 гол кертте.

## Искәрмәләр

Төркем:Чехия футболчыларыТөркем:Чехословакия футболчылары
Алсу Бәхтиева

**Алсу Бәхтиева** (26 июль 1970 ел) — театр актёры, җырчы. 1993 елдан Арыслан Мәбәрәков  исемендәге Сибай башкорт дәүләт  театры, 2000 елдан — Мәҗит Гафури  исемендәге Башкорт академия драма театры актеры.  Башкортстан Республикасының атказанган артисты (2004). Башкортстан Республикасының халык артисты (2021).

## Биографиясе
Алсу Исмәгыйль кызы Бәхтиева 1970 елның 26 июлендә БАССРның Баймак районы Югары Таулыкай авылында ишле гаиләдә алтынчы бала булып туган. 8-нче классны тамамлаганнан соң Сибай педагогия училищесына башлангыч класслар бүлегенә укырга керә.

1989 елда Уфа  дәүләт сәнгать институтынының театр факультетына керә. Шул ук вакытта «Кәрвансарай» фольклор-эстрада төркемендә үзенең вокаль карьерасын башлый. 1993 елда институтны кызыл диплом белән тәмамлагач, Арыслан Мөбәрәков исемендәге Сибай башкорт дәүләт драма театрына эшкә җибәрелә. Монда Алсу Бәхтиева бик матур, нәфис  образлар тудыра, халык аны  бик җылы кабул итә. 

Сибай театрында уйнаган рольләреннән: Әсифә (Б. Исхуҗин, «Соңгы Акчарлак»,) Саҗидә (К. Тинчурин, «Казан сөлгесе»), Наза (Б. Бикбай, З. Исмәгыйлев «Кодача»), Гөлсәрия (Г. Әхмәтхуҗина, «Абыстай»), Диләрә (Ф. Бүләков, «Кызлар ни өчен елый»), Сәйдә (И. Абдуллин «Тиле яшьлек»), Шарлотта (Мольер, «Дон Жуан»), Гөлзифа әби (Р. Кинҗәбаев, «Их, Байтимер дуҫ»), Ак тавык (Г. Юнысова, «Очып булмый канатсыҙ»).

2000 елда сәләтле актриса Башкортостанның башкаласына күчә һәм Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академия драма театрында эшли башлый.

Алсу Бәхтиева республика халкына җырчы буларак билгеле.

## Академия театрындагы рольләре

* «Мөхәббәт карагы» (Ф. Бүләков) — Җәмилә

* «Нәркәс» (И. Йомагулов) — Тимерханның әнисе, ырымчылыр

* «Әхмәтзәки Вәлиди Туган» (Н. Асанбаев) — Бүләкбикә, Фәдимә

* «Шәүрәкәй» (М. Бурангулов) — Сабира, чәчән кыҙ

* «Кодача» (Б. Бикбай, З. Исмәгыйлев) — Шәмсия

* «Урал Батыр» эпосы — Алсу

* «Эй, кешеләр, сөйкемле кешеләр» (В. Шукшин) — сатучы, Максимның хатыны

* «Озын-озак балачак» (М. Кәрим) — Ниса

* «Салават» (М. Кәрим) — Мария

* «Башмагым»(Х. Ибраһимов) — Маһруй

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (2004)

* Башкортстан Республикасының халык артисты (2021).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Баймакская Энциклопедия / гл.ред. И. Х. Ситдыйков — Уфа: Башк.энцикл., 2013. — 640 с.: ил., карты, ноты.

## Сылтанмалар

* ӘЙТКӘННӘРЕМ КИЛӘ АЛДЫМА

* Баймак районының күренекле уллары һәм кызлары. Библиографик күрсәткеч. Башкортстан Республикасы, Баймак каласы, 2010 ел.

## Видеояҙмалар

* Алсу Бәхтиева «Ике кызым»
Н'Ко

**Н'Ко** (ߒߞߏ) ул Н'Ко язмасы белән язылган берничә Мандинг телләренең стандартлаштырылган берләштерелгән коине формасы. Ул беренче чиратта Гвинеяда, Малида, Кот-д’Ивуарда, Буркина Фасода һәм кайбер башка Көнбатыш Африка илләрендә кулланыла, әмма эксклюзив рәвештә язма формасында түгел, шул ук вакытта төрле Мандинг юрамалар кулланыла: Манинка, Бамбара, Дьюла һәм башкалар.
Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Анна Робин

**Анна Робин** (1 ноябрь 1891) — Башкортстан Республикасының рус драма театры артисты. БАССРның халык артисты (1955), БАССРның атказанган артисты (1944)

## Биографиясе
Робин Анна Николаевна 1891 елның 1 ноябрендә туган.

1919 елда Мәскәүдә Кече дәүләт академия театры янында драма курсын тәмамлый. Курсны тамамлагач,  Саратов драма театрында актриса булып эшли башлый.  Аннары Архангельск, Киев, Краснодар, Харьков һ.б. шәһәрләрнең  театрларында эшли.   1933 елдан алып 1959 елга кадәр Уфа шәһәрендәге  Башкортстан Республикасының рус драма театрында  эшли.

Анна Робин тарафыннан  уйналган образлары бик тыгыз буяулар белән ачыла. 

## Спектакльләрдәге рольләре

* Мигачев («Не было ни гроша, да вдруг алтын», А. Н. Островский)

* Домна Пантелевна («Таланты и поклонники», А. Н. Островский)

* Чебоксарова («Бешеные деньги», А. Н. Островский)

* Марья («Любовь Яровая», К. А. Тренев)

* Екатерина Лагутина («Мать своих детей», А. Н. Афиногенов)

* Вера Александровна («Одна», С. И. Алешин)

* Марья Тарасовна («Платон Кречет», А. Е. Корнейчук).

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* БАССР-ның атказанган артисты (1944)

* БАССР-ның халык артисты (1955)

## Әдәбият
Волков — Кривуша С. В. Русский театр драмы в Уфе: ист. очерк. Уфа. 1959.

## Сылтамалар
Башкорт энциклопедиясе 

Төркем:Башкортстанның рус драма театры артистлары
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:1891 елда туганнар
2011 елгы кышкы Азия уеннарында Казакъстан

**2011 елгы кышкы [[Азия уеннарында Казакъстан]]** 11 спорт төре буенча чыгыш ясаучы 169 спортчы тәкъдим итте.
## Тау чаңгысы спорты

* **Баш тренер:** Чаадаев Сергей Алексеевич
* **Ир-атлар җыелма командасының өлкән тренеры:** Богуспаев Даулеткарим Касымкаримович
* **Хатын-кызлар җыелма командасының өлкән тренеры:** Абъеманов Кентай Самарканович
* **Сылаучы:** Акименкова Лидия Михайловна.

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
2017 елгы кышкы Азия уеннарында Казакъстан

Казакъстан 2017 елның 19-26 февралендә Саппоро һәм Обихирода узган кышкы Азия уеннарында катнашты.

## Медалистлар
### Спорт төрләре буенча медальләр

## Төркем
Таблицада Казакъстан делегациясенең спорт төрләре.

## Тау чаңгысы спорты
Казакъстан тау чаңгысы командасы дүрт спортчыдан тора (ике ир-ат һәм ике хатын-кыз).

; Ир-атлар

* Игорь Закурдаев
* Мартин Хубер

; Хатын-кызлар

* Екатерина Карпова
* Мария Григорова

## Биатлон
Казакъстан биатлон командасы ун спортчыдан тора (биш ир-ат һәм биш хатын-кыз).

; Ир-атлар

* Максим Браун
* Антон Пантов
* Василий Подкорытов
* Ян Савицкий
* Владислав Витенко

; Хатын-кызлар

* Анна Кистанова
* Ольга Полторанина
* Дарья Усанова
* Галина Вишневская
* Алина Райкова

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
1994 елгы җәйге Азия уеннарында Казакъстан

1994 елда Хиросимада узган җәйге Азия уеннарында Казакъстан делегациясен 210 спортчы һәм 83 рәсми зат тәкъдим итте.

## Медалистлар

## Сылтамалар
* Информация на сайте НОК Казахстана
Төркем:Спорт
Илүзә Ногманова

**Ногманова Илүзә Батыр кызы** (22 август 1972 ел) — биюче, югары мәктәп укытучысы. 1990—2013 елларда Фәйзи Гаскәров исемендәге дәүләт академия халык биюләре ансамбле солисты, Башкортстан Республикасының халык артисты (2009).

## Биографиясе
Илүзә Батыр кызы Ногманова 1972 елның 22 августында Башкорт АССР-ының Баймак шәһәрендә туган. 1990 елда Уфа хореография училищесын (педагогы М. А.Кәримов), 2008 елда А. Я. Ваганова исемендәге Рус балеты академиясен (Санкт‑Петербург; педагогы Н. Б. Тарасова) тәмамлаган.

1990—2013 елларда Фәйзи Гаскәров исемендәге халык биюләре ансамбле солисты, шул ук вакытта 2006—2008 елларда Көнчыгыш икътисад-юридик гуманитар академиядә һәм 2010—2013 елларда Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университетында укыта. 2013 елдан алып «Орион» балалар үсмерләр иҗаты йорты, 2015 елдан «Мирас» җыр һәм бию фольклор ансамбле директоры (икесе дә — Уфа шәһәрендә), шул ук вакытта 2008 елдан  Уфа дәүләт сәнгать институтында укыта.

## Иҗаты
Ногманова Илүзә Батыр кызы сәнгатенә ачык темперамент, уенчы осталыгы һәм камил техника хас. Бейеүе ачык һәм бөтен хәрәкәтләр белән аерылып тора. «Бүләк», «Гөлнәзирә», «Кадриль», «Кырыкчылар», «Кәркәвеч» («Краковяк»), «Шаян кыз», «Язгы ташу» һ.б. биюләрдә ялгыз партияләр башкара. Кремль сарае сәхнәсендә, П. И. Чайковский исемендәге, «Россия» (бөтенесе дә — Мәскәү), «Октябрьский» (Санкт‑Петербург) һәм башка концерт залларында чыгыш ясый. Мәскәүдә Башкортстан көннәрендә (1997), Санкт‑Петербургта, Әзербайҗанда (икесе дә — 2001) Башкортстан мәдәнияте көннәрендә, Казакъстанда Россия көннәрендә (Астана, 2004), Төркияə Башкортстан көннәрендә (Истанбул шәһәре, 2006) катнаша. Россия буйлап һәм дөньяның 20 илендә гастрольләрдә була.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (2001).
* Башкортстан Республикасының халык артисты (2009).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Ноғманова Илүзә Ҡаһарман ҡыҙы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* https://kulturarb.ru/ba/news/hal%D2%A1yby%D2%99-folklory-men%D3%99n-sit-il-tamashasylaryn-da-yaulajby%D2%99
* https://mirasufa.ru/smi/view?id=14 

Төркем:22 август көнне туганнар
Төркем:1972 елда туганнар
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Уфа хореография укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
2002 елгы җәйге Азия уеннарында Казакъстан

2002 елда Пусанда узган Азия уеннарында Казакъстаннан 260 спортчы катнашты. Алар 20 алтын, 26 көмеш һәм 30 бронза медаль яулады, бу илне рәсми булмаган команда исәбендә 4 нче урынга чыгарды. Уеннарның җиңүчеләренә һәм призерларына акчалата бүләк (алтын медаль өчен — 2000 доллар, көмеш медаль өчен — 1000 доллар, бронза медаль өчен — 500 доллар) бирелде).
.
## Медалистлар

## Сылтамалар
* Информация на сайте НОК Казахстана

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
2006 елгы җәйге Азия уеннарында Казакъстан

2006 елда Дохедагы җәйге Азия уеннарында Казакъстан спортчылары 23 алтын, 19 көмеш һәм 43 бронза медаль яулады, бу илне рәсми булмаган команда исәбендә 4 нче урынга чыгарды.

## Медалистлар

## Сылтамалар
* Информация на сайте НОК Казахстана

Төркем:Спорт
Рәмилә Сәлимгәрәева

**Сәлимгәрәева Рәмилә Миңлегали кызы** (5 июнь 1950 ел) — башкорт театр актёры, 1977 елдан СССР Театр эшлеклеләре берлеге агъзасы. Башкорт АССРның халык артисты (1986).

## Биографиясе
Рәмилә Миңлегали кызы Сәлимгәрәева 1950 елдың 5 июнендә Башкорт АССРның Дәүләкән районы Иске Хөсәен (хәзерге Башкортстан Республикасының Дәүләкән районы Хөсәен) авылында туган.

1972 елда Уфа сәнгать училищесын тамамлагач, Сибай драма театрында (1991 елдан — Арыслан Мөбәрәков исемендәге Сибай башкорт дәүләт драма театры) эшли, 1998 елдан Башкортстан Республикасы Мостай Кәрим исемендәге яшьләр театрында актёр булып хезмәт итә.

Комедия жанры артисты.

Милли яшьләр театрында Рәмилә Миңлегали кызы Сәлимгәрәева иҗат иткән  пьеса буенча "Гомерләрем — калкып килгән кояш" (2008) спектакле куела.

## Ижаты
Сибай драма театрындагы рольләре:

* Вәлимә («Су юлы» — Н. Асанбаев; дебют, 1972)
* Луиза («Мәкер һәм мөхәббәт» — Ф.Шиллер)
* Газизә («Газизәкәй балдыз» — Р. Сафин),
* Шәмсия («Кодача» — Б.Бикбай һәм З. Исмәгыйлев), Диләфрүз («Диләфрүзгә дүрт кияү» — Т. Миңнуллин);
## Милли яшьләр театрындагы рольләре
* Мәстүрә («Авылга кызлар килде» — Н. Гаетбай)
* Уңганбикә («Кыз урлау» — М. Кәрим)
* Ана («Дала кыйссасы» — Ф. Бүләков)
* Әбекәй («Безнең өйнең яме» — М.Кәрим әсәре буенча).
* 1995 елда «Театр язы» республика фестивалендә «Кодача» музыкаль комедиясендәге Шәмсия роле өчен «Мизгелнең иң яхшы хатын-кыз роле» номинациясендә Башкортстан Республикасы Театр эшлеклеләре берлегенең Б. Йосыпова исемендәге премиягә лаек була.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (2001).

* Башкортстан Республикасының халык артисты (2009).

* Б.Йосыпова исемендәге премия (1995)

## Әдәбият

* Сибай: энциклопедия. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2015. — ISBN 978-5-88185-246-7.

Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Дәүләкән районында туганнар
Роза Сәхәветдинова

**Сәхәветдинова Роза Хәйдәр кызы** (*[[1937 ел]]ның [[25 июнь|25 июне]], [[СССР]], [[Таҗик ССР]], [[Сталинабад]] ― [[2025 ел]]ның [[27 ноябрь|27 ноябре]], [[РФ]], [[БР]], [[Уфа]]*) — композитор, Рәсәй Федерациясенең (2003) һәм Башкорт АССРның (1990) атказанган сәнгать  эшлеклесе, Башкортостан Республикасының халык артисты (1994), Салават Юлаев ордены кавалеры (2013), эстрада җырларын башкаручыларның «Гәлсәр сандугачс» республика телевизион фестиваль-конкурсы (2004), Миякә районының Мифтахетдин Акмулла исемендәге премия  (1993) һәм 1-нче Башкорт республика гимназия-интернатының Рәми Гарипов исемендәге премия лауреаты (2002) лауреаты.

## Биографиясе
Роза Хәйдәр кызы Сәхәветдинова 1937 елдың 25 июнендә Таҗик ССРның Сталинабад (Дүшәмбе) каласында туган.

Бөек Ватан сугышынан соң ата-анасы белән Башкортостанның  Чишмә  бистәсенә күчеп кайта. Мәктәпне тамамлаганнан соң, Роза  Хәйдәр кызы   башкорт дәүләт филармониясенә эшкә килә — Фәйзи Гаскәров җитәкчелек иткән халык биючеләре ансамблендә бии, эстрада бригадаларында эшли. Сибай шәһәре Мәдәният йортында сәнгать  җитәкчесе була.

1971 елда Уфа сәнгать училищесын тәмамлый.

1970 елдан башлап, Роза Хәйдәр кызы җырлар ижат итә.  Башкортостан телевидениесендә тавыш режиссеры була (1980—1984). Аның җырлары җырчылар тарафыннан яратып башкарыла, халык аларны яратып кабул итә .

1971—1980 елдарда Уфада 100-нче мәктәптә музыка укытучысы булып эшли. Хор җитәкчесе була, мәктәптә хор студиясен дә алып бара. 1980—1984 елдарда Башкортстан Дәүләт телерадио комитетында тавыш режиссёры була.

Руза Сәхәветдинова җырлары Фәрит Бикбулатов, Нәзифә Кадыйрова,Флюрә Килдеярова, Тәнзилә Үзәнбаева, Ф.Сираҗетдинова, Фәнәви Сәлихов кебек билгеле Башкортостан җырчылары башкаруында яңгырый. Татарстанда да Р. Сәхәветдинова җырлары Ренат Ибраһимов, Хәйдәр Бегичев һәм башка җырчылар репертуарында була.

Р. Сәхәветдинова музыка кораллары һәм хор өчен әсәрләр яза, шулай ук Мостай Кәрим, Равил Бикбаев, Сафуан Әлибаев, Рәми Гарипов,Муса Сираҗи, Тамара Ганиева шигырьләренә җырлар һәм романслар ижат итә.

Роза Хәйдәр кызы спектакльләр, радиопостановкалар өчен музыка яза, СССРда билгеле булган «Мелодия» Бөтенсоюз фирмасы аның грампластинкаларын чыгара.

1991 елдан СССР Композиторлар берлеге әгъзасы. Монда кергәндә рекомендацияне аңа СССР композиторлары Берлеге рәисе Тихон Хренников үзе бирә.

## Вафаты
2025 елның 27 ноябрендә 88 яшендә Уфада вафат.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкорт АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1990).

* Миякә районының Мифтахетдин Акмулла исемендәге премия лауреаты (1993).

* Башкортстан Республикасының халык артисты (1994).

* 1-нче Башкорт республика гимназия-интернатының Рәми Гарипов исемендәге премия лауреаты (2002).

* Рәсәй Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе (2003).

* Эстрада җырларын башкаручыларның «Гәлсәр сандугач» республика телевизион конкурс‑фестивале лауреаты (Уфа, 2004).

* Салават Юлаев ордены (2013).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* «Дөнья тулы моң бит ул» 

Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Русиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Таҗикстанда туганнарТөркем:Рәми Гарипов исемендәге премия лауреатлары
Луиза Рэйнер

**Луиза Ингрэм** **Рэ́йнер** (, 21 июнь 1832 ел — 8 октябрь 1924 ел) – Бөекбритания рәссамы. Иҗат техникасы – акварель.

## Биографиясе
Луиза Рэйнер 1832 елның 21 июнендә Англиянең Дербишир графлыгы Matlock Bath авылында туган. Атасы – Самюэль Рэйнер, анасы – Анна Рэйнер (Мансер), алар икесе дә билгеле рәссам: Самюэль 15 яшендә Король Академиясе күргәзмәсендә катнашкан. Луизаның дүрт апасы һәм абыйсы да рәссам булган. 1842 елга кадәр Рэйнер гаиләсе туган авылында яши, соңрак Лондонга күченә.

1910 елда Луиза Танбридж Уэльста яшәгән апасына күчә, аннары Көнчыгыш Сассекс графлыгындагы Ст-Леонардс-он-Си ( шәһәрендә көн итә һәм шунда 1924 елның 8 октябрендә вафат була.

## Сынлы сәнгатне өйрәнү
15 яшендә Луиза атасы аркылы сынлы сәнгатне өйрәнә башлый. Атасыннан тыш, Луизага *Джордж Каттермоль, Эдмунд Ниманн, Дэвид Робертс, Фрэнк Стоун* (; барсы да гаилә дуслары һәм рәссамнар) сынлы сәнгатьне өйрәнергә ярдәм итә. Күргәзмәдә катнашкан иң беренче сүрәте – "Элтон гыйбәдәтханәсе интерьеры" (, 1852 елгы Король Академиясе Күргәзмәсе)

## Акварель техникасы
1860 елда Луиза Рэйнер акварель техникасын куллана башлый. Бу техникада иҗат ителгән әсәрләре Хатын-Кыз Рәссамнары Җәмгыяте (), Король Академиясе, Король Акварель Җәмгыяте (), Британия Рәссамнары Король Җәмгыяте () һәм башка оешмалар күргәзмәләрендә катнаша.

## Искәрмәләр

Төркем:Сәнгать
Төркем:Рәссамнар
Төркем:Бөекбританиядә вафатлар
Төркем:1924 елда вафатлар
Төркем:8 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Бөекбританиядә туганнар
Төркем:1832 елда туганнар
Төркем:21 июнь көнне туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
2010 елгы җәйге Азия уеннарында Казакъстан

Гуаңҗуда **2010 елгы җәйге Азия уеннарында Казакъстан** спортчылары 18 алтын, 23 көмеш һәм 38 бронза медаль яулады, бу илне рәсми булмаган команда исәбендә 5 нче урынга чыгарды.

## Медалистлар

## Сылтамалар
* Информация на сайте НОК Казахстана
Төркем:Спорт
Эми Уайнхаус

**Эми Джейд Уайнхаус** (; 14 сентябрь 1983 ел, Саутгейт (ингл.)баш., Лондон — 23 июль 2011 ел, Каден, Лондон) — инглиз җырчысы, җырлар авторы, үзенең контральто-вокаль тавышы белән, шулай ук R&amp;amp;B, соул һәм джаз катнашмасын башкаручы буларак билгеле, 2000 елларда иң оста җырчы дип билгеләнгән.

Уайнхаус эчкечелек һәм наркоманияга бәйле булуы белән төрле җәнҗал үзәгендә була һәм аның эше судта карала. 
2011 елның 23 июнендә, 27 яшендә, алкогольдән агуланып үлә.

## Искәрмәләр

Төркем:Англиядә вафатлар
Төркем:2011 елда вафатлар
Төркем:23 июль көнне вафатлар
Төркем:Англиядә туганнар
Төркем:1983 елда туганнар
Төркем:14 сентябрь көнне туганнар
Майму Берг

**Майму Берг** (Эст. Майму Берг) ( 1945 - 1969 Сепинг, 1969 - 1979 Вахинг; 1945 нче елның 27 августында Таллинда туган) - Эстония язучысы, тәнкыйтьче, тәрҗемәче һәм сәясәтчесе .

1968 елда Тарту дәүләт университетының Эстония филологиясе һәм 1986 нчы елда журналистика белгечлеге белән тәмамлый. Ул 2007 нче елдан Таллин шәһәр Советы әгъзасы, Таллин шәһәр Советындагы Социал-Демократик партия фракциясе председателе. Озак еллар Таллиндагы Фин институтында эшли.

Ул язу дөньясына тарихи романнар белән 1988 нче елда килеп керә. Ул Таллинда "Вышгород" һәм "Радуга" басмалары аркасында рус укучылары арасында популярлаша, соңгысында "Мин рус телен яратам" романы басылып чыкты. Бу роман берничә телгә тәрҗемә ителде һәм Бөекбритания, Германия, Швеция, Финляндия һәм Латвиядә бастырылды. 2009 нчы елда роман беренче тапкыр рустелендә Мәскәүдә һәм Таллинда аерым китап буларак дөнья күрде.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Лиза Биргер. Эстонияне алу
* ЭСТОНИЯДА ФИННИС ИНСТИТУТЫ
* Язучы Майму Берг белән кич
* Язучы Майму Берг: ''Сез русларны ярата аласыз'' 
* Майму Берг. "Яңа дөнья" 2009, .3
* Язучы Майму Берг.  СП газетасыннан мәкалә 

## Кайбер әсәрләре

* *Майму Берг* . Мин рус телен яраттым (Автор коллекциясе). -  .: Хроникер, 2009. - ISBN 978-5-901238-56-1
* *Майму Берг*. Unustatud inimesed.  - Таллин: Туум, 2007. - ISBN 9985-802-96-0 ("Онытылган кешеләр", кыска хикәяләр җыентыгы, эст. ).
* Киржутажад. Seisab üksi mäe peal (1987, романид, Эсти Раамат, Таллин) )
* Ich liebte einen Russen Blieskastel 1998 [Роман] )
Төркем:Тарту университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1945 елда туганнар
Төркем:27 август көнне туганнар
Линда Бак

**Линда Бак** (; 29 гыйнвар 1947 ел, Сиэтл, Вашингтон) — Америка биологы, «ис сизү рецепторларын һәм ис сизү әгъзалары системасының оештырылуын» тикшергән өчен физиология һәм медицина буенча Нобель премиясе лауреаты (2004). Линда Бак лабораториясе эшләгән ысул ярдәмендә ачыклануынча, сизү системасы исләрне кодлауның комбинаторик схемасын файдалана. Вашингтон университетын тәмамлый һәм 2003 елдан шунда ук укыта. 2006 елда биолог Roger Brent'ка кияүгә чыга.

АКШның Милли фән академиясе (2003) һәм National Academy of Medicine (2006) әгъзасы. Америка сәнгать һәм фән академиясе (2008) һәм Америка фән үсешенә булышу ассоциациясе әгъзасы. Гарвард университетының мактаулы докторы (2015). Лондон Король җәмгыятенең чит ил әгъзасы (2015).

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* 1996 — Розенстил премиясе
* 2002 — Нейронаучная премия Перла−UNC
* 2003 — Гайднерның халыкара премиясе
* 2004 — физиология һәм медицина буенча Нобель премиясе лауреаты

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* Информация с сайта Нобелевской комитета (ингл.)
* Линда Бак. Биография на сайте n-t.ru
* Linda B. Buck — Curriculum Vitae (ингл.)
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:29 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Колумбия университетын тәмамлаучылар
Төркем:АКШта туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Биологлар
Леонтина Прайс

**Мэри Вайолет Леонтина Прайс** (;  ел, Лорел) — америка опера җырчысы (сопрано). Метрополитен-операның төп җырчысы булып саналган беренче афроамерикан хатын-кызы.

## Биографиясе
Леонтина Прайс Лорел калачыгында (Миссисипи infns) урман кисүче һәм акушер гаиләсендә туган. Фортепианода уйнарга өч яшендә өйрәнә башлый.

Уилберфосның (Огайо штаты) Үзәк дәүләт көллиятендә, аннары Нью-Йоркта Джулъярд музыка мәктәбендә укый.

Бродвейда профессиональ карьерасын 1952 елда башлый, беренче соло концертын Нью-Йоркта 1954 елда бирә, ә опера җырчысы буларак дебюты 1957 елда Сан-Франциско Операда үтә.

Аннары берничә тапкыр Вена операсы, Лондонда Король опера театры һәм Миланда Ла-Скала сәхнәләрендә чыгыш ясый. Башта Моцарт, Джузеппе Верди, Джакомо Пуччини опералары куелышында партияләр башкара. 

Аның тавышы тәнкыйтчеләр тарафыннан «ачык», «бай, сыгылмалы һәм якты» кебек бәяләнә.

Опера сәхнәсеннән Леонтина Прайс 1985 елда китә, әммә соңыннан тагын 12 еллап оркестр концертлары бирә.

Күп санлы бүләкләргә ия, алар арасында Президентның Азатлык медале, Спингарн медале, «Эмми» премиясе бар, унсигез тапкыр Грэмми премиясе лауреаты, тавыш язу индустриясенә купьеллык өлеш керткәне өчен «Грэмми» премиясенә ия (1989). Gramophone журналының Дан залына кертелгән.

## Искәрмәләр

Төркем:10 февраль көнне туганнар
Төркем:1927 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:«Грэмми» премиясе лауреатлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:АКШ җырчылары
Төркем:Сопранолар
Төркем:Президент Азатлык медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:АКШта туганнар
Эме Беэкман

**Эме Беэкман** ( *шулай ук* Эмэ Артуровна Бээкман, , 1933 нче елның 20 апрелендә Таллинда туган) - Эстония язучысы, драматург, киносценарист һәм әдәби тәрҗемәче. Эстония ССРының мактаулы язучысы (1978).

## Биография
ВГИКны тәмамлаган (1956).

Ул 1964 нче елда әсәрләрен бастыра башлый. Эстония ССРдәүләт премиясе лауреаты.

## Иҗаты

### Фантастика
Ул үзенең фәлсәфи романнарында фантастикага мөрәҗәгать итә. "Шарманка" исемле әсәре шундый романнарының берсе (эст. 1970; рус. 1974) - бюрократия, шулай ук якын киләчәктә гаилә һәм сексуаль әхлак турында сатирик гротеск. Аның икенче бер романы - "Ирекле йөгерү " (эст. 1982; Рус. 1986 - "Ярыш") фәнни прогресс темасына гыйбрәтле хикәя.

Эстония ССРының Йохан Смул исемендәге әдәби премиясе лауреаты (1971).

## Шәхси тормышы
Эме Беэкман Эстония язучысы һәм әдәби тәрҗемәче Владимир Беэкманның хатыны (1929 - 2009).

## Әсәрләре

* 1964 - "Кечкенә кешеләр" ("Маленькие люди")
* 1967 - "Ак каргалар көтүе" ("Стая белых ворон")
* 1968 - "Саңгырау кыңгыраулар" ("Глухие бубенцы")
* 1971 - "Тигезлек сәгате" ("Час равноденствия")
* 1972 - "Карт балалар" ("Старые дети")
* 1974 - "Чертотсвет" (Чертоцвет")
* 1975 - "Яфраклар" ("Листопад")
* 1978 - "Сайлау" ("Возможность выбора")
* 1980 - "Нетри"
* 1985 - "Мириам турында Трилогия" ("Трилогия о Мирьям")
* 1986 - "Ярыш" ("Гонка")
* 1989 - "Баш тарту мөмкинлеге" ("Возможность отречения")

## Әдәбият
Гросс В., Путь постоянных исканий, «Дружба народов», 1971, № 7;

Куприянова Н., Сложная мозаика мира, «Лит. газета», 1973, 21 февр.;

Теракопян Л., Сила иронии, «Лит. обозрение», 1973, № 11.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Беэкман, Эме // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962—1978.
* Эме Беэкман — энциклопедия словарь.инфо
* Вклад Эме Беэкман в кинематограф
* Беэкман, Эме // Энциклопедия фантастики: Кто есть кто / Под ред. Вл. Гакова. — Мн.: ИКО «Галаксиас», 1995. — 694 с. — .
* ОДН
Төркем:ВГИК тәмамлаучылар
Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1933 елда туганнар
Төркем:20 апрель көнне туганнар
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Теофила фон Бодиско

**Теофила Магда Евгения фон Бодиско** (, кыз фамилиясе *фон Вистингаузен*, ;  ел,  —  ел, Шахен, хәзерге вакытта Линдау составында) — эстон-немец язучысы.

Ул табиб 1әм дәүләт эшлеклесе *Карл Александр фон Вистингаузен (1826-1883) һәм аның хатыны графиня Адельгейд кызы* (1849-1922). 

Ул Эстляндия журналистлары белән хезмәттәшлек итә,  Казанда 1890 елда аның *И.фон Плайе*  псевдонимы астында шигыре басылып чыга. 1895 нче елларда  өлешчә *Магда Каарсен* () псевдонимы астында басыла. Очерклар һәм хикәяләр яза, 1901 нче елда Альтонда «Төньяк балкышы» () дип исемләнгән бер пәрдәле пьесасы сәхнәләштерелә. 1910 нчы елның икенче яртысы - 1920 нче еллар башында үзенең романнары белән популярлык казана. 

1918- нче елда революцион вакыйгалар башлангач, ул 1920-нче елларга кадәр Рига аша Германиягә кача, өлешчә Берлинда, өлешчә Таллинда яши. Элеккеге язу юлын "Тавышлы дөньядан" ("Из отзвучавшего мира") романы белән дәвам итә. "Доротея һәм аның шагыйре" романы ( ; Ревель чорын сурәтли. Бодиско романнарына эстетикада консерватив һәм идеологиядә патриархаль-сентименталь, затлы культура хас. 1927 елдан соң, ниһаять, ул Германиядә урнаша, *Vossische Zeitung газетасы* белән хезмәттәшлек итә. 1932 - 1939 елларда Бланкенбургта яши, гомеренең соңгы елларын Бодензеда үткәрә .

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Carola L. Gottzmann, Petra Hörner. Lexikon der deutschsprachigen Literatur des Baltikums und St. Petersburgs — Walter de Gruyter, 2007. — Bd. 2, S. 249—251 
* Mari Tarvas. Theophile von Bodisco als Vertreterin deutschbaltischer Literatur // Akten des XI. Internationalen Germanistenkongresses Paris 2005: Bd. 8. Universal-, Global- und Nationalkulturen. Nationalliteratur und Weltliteratur. — Bern, 2007. — S. 77-81. 
Төркем:Википедия:Кулланылган геомәгълүмат чылбырында шик тудыручы урыннар булган битләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:1944 елда вафатлар
Төркем:17 июнь көнне вафатлар
Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1873 елда туганнар
Марго Фонтейн

**Марго ханым Фонтейн** (, кыз **Маргарет Хукем** *Margaret Hookham*; 18 май 1919 ел, Бөекбритания, Реге — 21 февраль — 1991 ел, Панама) — балет артисты, Лондон Король балетының прима-балеринасы, ССРБ дан качканнан соң Рудольф Нуриевның даими партнеры, Панама юристы һәм дипломаты Тито де Ариасаның хатыны.

## Биографиясе
Марго Фонтейн балет белән педагог Грэйс Босустоуда үзенең өлкән абыйсы белән бергә дүрт яшьлек чагыннан шөгыльләнә башлый. Сигез яшендә гаиләсе белән Шанхайга күчеп килә. Анда атасы тәмәке фабрикасында инженер булып эшләгән була. Шунда ук рус эмигранты Георгий Гончаровның студиясендә балет белән шөгелләнүен дәвам итә.

1933 елда, ундүрт яшендә әнисе белән Лондонга әйләнеп кайта (аның атасы Икенче дөнья сугышында японнар тарафыннан монда җибәрелгән була). Нинет де Валуа балет студиясендә шөгыльләнә башлый. Биредә Ольга Преображенская һәм Матильда Кшесинская аның остазлары була. Киләсе 1934 елда ул де Валуа җитәкләгән «Вик-Уэллс» труппасы составында беренче тапкыр сәхнәдә чыгыш ясый. Тәнкыйтчеләр һәм тамашачылар яшь башкаручының биюдәге сыгылмалыгын шунда ук бик ошаталар.

Труппадан прима-балерина Алисия Маркованың китүе белән Марго аның урынын ала. Солистка буларак ул «Аккош күле», «Жизель», «Йокыдагы сылу» балетларында төп партияларны башкара. Үзенең классик балеттагы бөтен партияләрен Марго Вера Волкова белән, аның шәхси Лондон студиясендә, бергә әзерли. Волкова балерина өчен аның артист сәләтен тулысынча ачуда ярдәм итүче педагог була.

Сугыштан соң Фредерик Аштонның «Дафнис һәм Хлоя» (1951), «Сильвия» (1952) һәм «Ундина»(1958) балетларының премьераларында бии. ССРБга гастрольләре вакытында Мәскәү Зур театры сәхнәсендә ул соңгы спектаклен бии.

## Нуреев белән дуэт
1961 елда, 42 яшендә Марго Фонтейн 23 яшьлек Рудольф Нуреев белән очраша. Ул Лондонга Король академия биюе файдасына Марго оештырган хәйрия концертына килә. Бу чорга Марго инде артист карьерасын тәмамларга уйласа да, Рудольф белән очрашканнан соң алар бергәләп биеп карарга хәл итәләр. «Жизель» балетыннан соң көтелмәгән уңышка ирешәләр: артистар тамашачыга баш ияргә чыкканда әлегә булмаганча алкышларга күмеләләр. Нуреевның „өтеп алыр хис-тойгылы“ булуы Фонтейнның әлегә кузгатылмаган ярсу хисләр һәм орчыктай җиңеллегеннән туган ачык сафлыгына капма-каршы килүе тудырды бу алкышларны» — дип яза аларның дуэты турында Диана Солуэй.

## Сылтамалар

* Биография (англ.) 
* Фотографии Марго Фонтейн // коллекция Национальной портретной галереи, Лондон. 
* М. Фонтейн и Р. Нуреев в балете «Жизель», Австралийский балет // кинохроника студии *[[Pathé]]*, 1964 

* Биография (англ.) 
* Фотографии Марго Фонтейн // коллекция Национальной портретной галереи, Лондон. 
* М. Фонтейн и Р. Нуреев в балете «Жизель», Австралийский балет // кинохроника студии *[[Pathé]]*, 1964 
Төркем:Британия империясе ордены дама-командорлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1991 елда вафатлар
Төркем:21 февраль көнне вафатлар
Төркем:Англиядә туганнар
Төркем:1919 елда туганнар
Төркем:18 май көнне туганнар
Кейт Хадсон

**Кейт Хадсон Гэрри** (; . 19 апрель 1979 ел, Лос-Анджелес, Калифорния, АКШ) — америка актрисасы, кинорежиссер, сценарист һәм продюсер.

## Биографиясе
Кейт Хадсон актриса һәм җырчы Хадсон Билл һәм Голди Хоун гаиләсендә туган. Әнисе ягыннан булган нәселләре арасында еврей иммигрантлары Венгриядан, ә атасы ягыннан итальян һәм инглиз тамырлары күзәтелә. Кейт туганнан соң ел ярымнан ата-анасы аерылыша. Тәрбия белән әнисе һәм аның дусты, актёр Курт Рассел шөгыльләнә, Курт Рассел озакламый Кейтның үги атасы булып китә. Аннары Кейт һәм аның энесе Оливер аларның чын атасы нәкъ Рассел дип исәпли, чөнки Билл Хадсон аларга битараф була. Курт Расселлдан Кейтның тиздән энесе Уайатт туа. Кейтның иярчен энесе һәм сеңлесе, атасы белән никахта торган Синди Уильямстан туган сеңлесе Закара һәм энесе Эмил бар.

Кейт 1997 *Crossroads School* Санта-Моника шәһәрендә мәктәпне тәмамлый. Нью-Йорк университетында укуга караганда актерлык карьерасын өстенлек күрә

## Карьерасы
Кинода беренче тапкыр 1998 елда эпизодик рольләрдә «Чүл сагышы» Морган Фриманның һәм "Рикошет елгасы" күренә. Киләсе фильмы комедия "200 сигарет" була. 2000 елда Хадсон Кэмерон Кроуның «Данлыклы диярлек» фильмендә уйный. Роль аны күренекле ясый, "Оскар"номинациясен һәм «Алтын глобус» та җиңү китерә.

2002 елда Хадсон «Кеше-үрмәкүч» фильмындагы рольдән баш тарта (әһәмият Кирстен Данстка бирелә) режиссер Шекхар Капурның «Дүрт каләм» тарихи фильмын төшерү файдасына. 

Шул ук вакытта экранда « Ул, мин һәм аның дуслары» комедиясе чыга, анда Хадсон Уилсон Оуэн белән бергә уйный.

2008 ел — "Юләрләр алтыны ", биредә Кейт Хадсон тагын Мэтью Макконахи белән бергә уйный

2008 ел азагында «Кызыл бүлмәдә йокы» фильмы төшерелә башлый — Кытайга киткән һәм коммунист булмаган фотожурналист Диана Меллорс тормышы тарихы турында.

## Шәхси тормышы

Кейт 2000 елдан 2007 елга кадәр рок-музыкант Крис Робинсонда кияүдә була, аларның — Райдер Расселл Робинсон (07.01.04) исемле уллары туа.

Аерылышканнан соң, актёр Оуэн Уилсон очраша, ул 2007 елның 26 августында,үзенә кул салырга маташа, кан тамырларын кисә һәм йокы даруларын эчә.. Уилсон белән аерылышканнан соң, Хадсон комик Дэкс Шепард һәм велогонщик Лэнс Армстронг белән очраша.

2010 елда белән Muse группасы фронтмены Мэттью Беллами белән очраша. 2011 елның 9 июлендә аларның Бингем «Бинг» Хоун Беллами исемле уллары туган. 9 декабрь 2014 елда Мэтт һәм Кейт үзләренең аерылышуы турында игълан итә.

2016 елның декабрендә актриса Records Lightwave тавыш язу компаниясенә нигез салучы Дэнни Фрузикава белән очраша. Кейт 2018 елның 2 октябрендә аннан - Рани (англ. Rani) Роуз Хадсон Фудзикава исемле кызын таба. Кызны бабасы Рон Фудзикава хөрмәтенә атаганнар.

## Искәрмәләр

Төркем:19 апрель көнне туганнар
Төркем:1979 елда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Лос-Әнҗелестә туганнар
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:АКШ актрисалары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча кинорежиссёрлар
Төркем:АКШ кинорежиссёрлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:АКШ телевидение актрисалары
Айра Кааль

**Айра-Вильгельмина Кааль** (чын исеме - Айра Хоун ) ( ; 1911 нче елның 25 октябре, Саарема - 7 апрель, 1988, Тарту) - Эстония совет язучысы, шагыйрә, журналист. Эстония ССРының мактаулы язучысы (1971). Эстония ССРының Йохан Смул әдәби премиясе лауреаты (1987).

## Биография
Ул крестьян гаиләсендә туган. 1940 елда Тарту университетының фәлсәфә факультетын тәмамлый. Бөек Ватан сугышы вакытында ул журналист булып эшли.

1945-1950 - Тарту университетында марксизм-ленинизм укытучысы булып эшли.

1944 елдан Эстония Язучылар Ассоциациясе әгъзасы.

1940 елдан КПСУ (б) әгъзасы. 1951 елда ул партиядән куыла, 1956 елда ул КПСС сафына кире кайтарыла.

1980 елның октябрендә ул Эстон телен яклап ачык хатка кул куйган 40 Эстония зыялысы арасында була.

Ул Тартуда 1988 елда үлә.

## Иҗаты
Айра Кааль - берничә очерк, сәяхәт язмалары, романнар, пьесалар, шигырьләр җыентыгы, шулай ук Саарема утравы турында лирик һәм журналистик эскизлар авторы.

Ул үзенең актив иҗатын Бөек Ватан сугышы вакытында башлаган. Беренче шигырьләр җыентыгын 1945 елда бастырып чыгара.

А.Кааль шигырьләрендә сугышның киеренке көннәрен, сугыштан соңгы иҗади эшчәнлекне һәм тынычлык өчен көрәшнең чагылышын күрергә мөмкин. Аның шигырьләре политик кискенлек, фәлсәфи эчтәлек белән аерылып тора.

## Сайланма әсәрләре

* Сборники стихов:
** «Не отдам оружия» («Ma ei anna relva käest», 1945),
** «Ракета победы» («Võidurakett», 1948),
** «Свободная родина» («Vaba kodumaa», 1950),
** «Морские ветры» («Meretuuled», 1958),
** «Избранные стихотворения» (1961)
** «Üks tigu ilma majata» (1968)
** «Pihlakad mere ääres» (1971)
** «Hetked merega» (1976)
** «Saaks kord seda imet veel vaadata» (1981)

## Эссе

* «Человек и психология женщины» («Mehe ja naise psühholoogiast», 1936)

## Юмористик роман

* «Мама и я» («Mamma ja mina», 1939, под псевдонимом «Reet Ueilu»)

## Сәяхәт китаплары

* «Индия» («Muljeid ja mõtteid India sõidult», 1958)
* «Китай» («Pilk tänapäeva Hiinasse», 1961)
* «Армения» («Esimest korda Armeenias», 1964)

## Проза әсәрләре

* «Teelahkmel» (1956)
* «Kodunurga laastud» (в 3-х томах, 1966, 1970, 1978)
* «Seitse tõtt ja seitse valet» (1986) и др.

## Искәрмәләр (үзгәртү)

## Сылтамалар

* Айра Кааль 

Төркем:Тарту университетын тәмамлаучылар
Төркем:ССРБ журналистлары
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр