open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валентина Селивёрстова

**Селиверстова Валентина Михайловна** (1926 елның 24 декабре, Омск — 2014 елның 27 апреле, Омск, Россия) — совет парашютчысы, СССРның атказанган спорт мастеры (1954), халкара категорияле хаким (1966). Парашют спорты программасының төрле төрләрендә биш тапкыр дөнья чемпионы (1954, 1964 һәм 1966 елларда) һәм 11 тапкыр СССР чемпионы (1952 елдан 1965 елга тиклем).

## Биографиясе
Валентина Селивёрстова 1926 елның 24 декабрендә Омск шәһәрендә туган. Авиация техникумында укый.

1944 елда 17 яшендә беренче тапкыр парашют белән сикерә. Бөек Ватан сугышы ахырына кадәр Омск шәһәре аэроклубында парашют десант әзерлеге буенча инструктор булып эшли.

1958 елда Омск физик культура институтын тәмамлый.

1963 елда яңадан Советлар Союзының абсолют чемпионы исемен яулый һәм дөньяда 1000 сикерү башкарган икенче спортсы хатын-кыз була.

Сугыш тәмамлаганнан соң да парашют спорты белән шөгыльләнә һәм аэроклубта эшен дәвам итә. Аны Омск өлкәсе командасына, ә аннары ССРБ җыелма командасына алалар. 1952 елдан КПСС әгъзасы. Валентина Селиверстова парашют спорты буенча 49 дөнья рекорды куя һәм 3000-дән кичү парашют белән сикергән дөньяда беренче хатын-кыз була 70 яшендә парашют белән соңгы сикерү ясый. Спорт карьерасын тәмамлаганнан соң 20 ел чамасы «Полёт» аэрокосмик берекмәсеннәр эшли.

Валентина Михайловнаның абруе ис киткеч зур була. 1967 елда Парижда Аэронавтика буенча Халкара Федерациясе (ФАИ Federation Aeronautique Internationale — Международная Федерация Аэронавтики) утырышында Селивёрстова В. М. кандидатурасын бер тауштан халкара арбитрлар исемлегенә раслыйлар.

Күпьеллык спорт карьерасы дәвамында ун биш тапкырдан артык дөнья рекорды куйды: биш тапкыр дөнья чемпионы һәм тистәдән артык СССР чемпионы булды. Йөзгә якын спорт медальләренә, шул исәптән 66 алтын медальгә ия.

Иске Көнчыгыш зиратында җирләнгән.

## Бүләкләре
Кызыл Йолдыз ордены;

Хезмәт Кызыл Байрак ордены;

Атказанган спорт мастеры (1954).

«Өлгеле хезмәте өчен» медале.

## Хәтер
Россия Федерациясе Коммунистлар партиясенең Омск өлкә комитеты башлангычы белән Омск шәһәренең Иртыш яр буйы урамындагы 13нче йорт стенасына данлыклы совет парашютисына мемориаль такта урнаштырылды.

## Сылтамалар
* БСЭ сүзлеге
* КПРФ Омск өлкә бүлекчәсе
* Омск-информ (төбәк мәгълүмат агентлыгы)

## Әдәбият

* 

## Искәрмәләр

Төркем:ССРБ-ның атказанган спорт мастерлары
Төркем:«Өлгеле хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрак ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2014 елда вафат булганнар
Төркем:27 апрельдә вафат булганнар
Төркем:Омскида туганнар
Төркем:1926 елда туганнар
Төркем:24 декабрьдә туганнар
Франция коммуналары

**Коммуна** ( - җәмәгать) - Франциянең административ бүленешендә бишенче дәрәҗәдәге берәмлек, торак пункт. Башка илләрдә француз коммуналарына муниципалитетлар туры килә.

Коммуналар округлар составына керә (Париж, Марсель һәм Лионнан тыш), бу илнең минималь структурасын күрсәтә. Француз коммунасы халык саны буенча бер-берсеннән шактый аерыла: бу Парижның миллионлаган халкы һәм нибары ун кеше яши торган авыллар. Һәр комуннада муниципаль шура бар. Аларның вәкаләтләре, халык санына карамастан, барлык районнарда да бертөрле.

2004 ел башында Франциядә 36 782 коммуна исәпләнә,тшул исәптән 36 568 - метрополиядә һәм 214 - океан артындагы территория. Метрополиядә коммунаның уртача мәйданы-14,88 км2. Коммуналар халкының уртача саны - 380 кеше.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

## Сылтамалар

* 

## Моны да карагыз
* Франция географиясе
Бурбон-л’Аршамбо

**Бурбон-л’Аршамбо** () — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
## Халкы

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Франция шәһәрләре. 

Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Алье департаменты коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Оз (Югары Альплар)

**Оз** () — Франциянең Югары Альплар департаментына караган коммуна, Вейн кантонына карый.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — 12,03 км².

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Югары Альплар департаменты коммуналары
Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Вивье-о-Кур

**Вивье-о-Кур** () — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Виллер-Семёз кантонына карый.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — 9.34 км².

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Арденны департаменты коммуналары
Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Лассу

**Лассу** () — Фpaнсанең Аверон департаментына караган ᴋaмун, Лот-э-Паланж ᴋaʜᴛyʜына карый.

## Халкы

## Җəгъpaфиᴙсе

ᴋaмун мәйданы — 30,74 км².

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Аверон департаменты ᴋaмунлары
Төркем:Фpaнса ᴋaмунлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Пальма-д’Аверон

**Пальма-д’Аверон[4]** () — Франциянең Аверон департаментына караган коммуна, Лот-э-Паланж кантонына карый.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — 43,58 км².

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Аверон департаменты коммуналары
Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Вандрес

**Вандрес** () — Франциянең Сена һәм Марна департаментында урнашкан коммуна.
## Халкы

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Франция шәһәрләре. 

Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Сена һәм Марна департаменты коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Седан (шәһәр)

**Седан** () — Фpансaнең Арденны департаментына караган ᴋамyн, Седан ᴋаʜтунына карый.

## Халкы

## Җəгърафиясе

ᴋамyн мәйданы — 16.28 км².

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Арденны департаменты ᴋамyнлары
Төркем:Фpансa ᴋамyнлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Мария Клёнова

**Клёнова Мария Васильевна** (1898—1976) — совет геологы, геология-минералогия фәннәре докторы, ССРБ-да диңгез геологиясенә нигез салучыларның берсе.

## Биографиясе
Клёнова  Мария Васильевна 1898 елның 31 июлендә (12 августында) Иркутск шәһәрендә эшче Василий Дмитриевич һәм фельдшер Раиса Наумовна гаиләсендә туган.

1925 елдан нче елда ССРБ Фәннәр академиясенең океанология институтында өлкән тикшеренүче булып эшли.

М. В. Клёновага 1937 елда диңгезе геологиясе өлкәсендә профессор дәрәҗәсе бирелә һәм Югары Аттестация Комиссиясенең 1937 елның 11 маендагы карары белән диссертация якламыйча геология-минералогия фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсе бирелә. Ул үзенең тикшеренүләре нигезендә диңгез төбе картасы төзү методикасын эшли. Шушы методика буенча һәм М. В. Клёнова җитәкчелегендә Баренц, Ак, Каспий һәм башка диңгезләрнең 150-нән күчү диңгезе төбе картасы төзелә.

Бөек Ватан сугышы вакытында Кызыл Армия Гидрометеорологик хезмәте баш идаралыгының Дәүләт гидрология институты Диңгезе бүлеге Диңгезе геологиясе бүлеге начальнигы булып эшли. М. В. Клёнова җитәкчелегендә хәрби-диңгез флоты өчен 200-ләп махсус карталар һәм атласлар төзелә. Ул берничә тапкыр Төньяк һәм Кара диңгез флотларында чыга, анда уку әсбаплары төзү өстендә эшли, подводниклар лекцияләр укый.

М. В. Кленова  ССРБ Фәннәр Академиясенең күп кенә диңгезе экспедицияләрендә катнаша: Каспийга, Арктикага (Яңа Җир, Шпицберген, Франц-Иосиф Ере), Беренче совет антарктида экспедициясендә катнаша. Ул елгаларда, диңгезләрдә һәм океаннарда утырма токымнарны тикшерү үткәрә, Россия диңгезе геологиясенә нигез төзәүче дип исәпләнә

Клёнова Мария Васильевна 1976 елның 6 августында Мәскәүдә вафат була.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
- 1943 — "Хезмәт Кызыл Байрак" ордены .

- 1951 — Ленин ордены

- 1962 — И. М. Губкин исемендәге бүләк "«Геологической строение проводного склона Каспийского моря» монографиясенең төп авторларына" (В. Ф. Соловьев һәм Н. С. Скорняков белән автордашлыкта.)

- 1969 — РСФСР-ның атказанган фән һәм техника эшмәкәре исеме;

- 1975 — «Почёт Билгесе» ордены

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Клёнова Мария Васильевна — Биография на сайте ВНИРО
* Документы в Архиве РАН.
* Библиография  в информационной системе «История геологии и горного дела» РАН.
* Документы на сайте polarpost.ru.

Төркем:Геология-минералогия фәннәре докторлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Рюй

**Рюй-Монсо** () — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Бургуэн-Жальё кантонына карый.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — 10,23 км².

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Изер департаменты коммуналары
Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Абдулмөслим Магомаев

**Магомаев Абдулмөслим Мөхәммәт оглы** (, ; , Грозный, Терск өлкәсе, Рәсәй империясе — 28 июль 1937, Нальчик, ССРБ) — азәрбайҗан, совет композиторы һәм дирижеры, Азәрбайҗан ССР-ның атказанган сәнгать эшлеклесе (1935), Азәрбайҗан классик музыкасына нигез салучыларның берсе, аның исеме Азәрбайҗан дәүләт филармониясенә бирелгән. Җырчы Магомаев Мөслим Мөхәммәт оглының бабасы.

## Биографиясе

Музыка белән мавыгуы бала чагыннан башлана, мәктәп музыка үзешчән сәнгатендә катнаша. Кавказ аръягындагы укытучылар семинариясе оркестрында уйный, шунда Хаҗибәков Гозәер Абделхөсәен улы белән таныша, аның белән гомергә дус булып кала.

Семинарияне тәмамлагач, башта Төньяк Кавказда, соңрак Азәрбайҗанда укытучы булып эшли, Тифлис укытучылар институтында экстерн юлы белән имтиханнар тапшыргач, Бакыда төпләнеп кала. Башта Һаҗибәков җитәкчелегендә уенчы сыйфатында урындагы опера труппасы составына керә, соңрак — театр дирижеры һәм җитәкчесе булып китә. Аннары Азәрбайҗан ССР ы халык мәгарифе комиссариатында җаваплы вазифалар биләгән.

«Шаһ Исмаил» һәм «Нәргиз» дигән ике опера язган, соңгысы совет тематикасына тәүге азәрбайҗан операсы була. Иҗатында Азәрбайҗан милли сәнгате йогынтысы тоела. Ул шулай ук азәрбайҗан бию көйләре, җырлар буенча өч йөзләп симфоник эшкәртмә авторы булып тора.

1937 елның 28 июлендә Нальчик шәһәрендә туберкулездан үлә ..

## Гаиләсе
Абдулмөслимнең өч ир туганы һәм ике кыз туганы була. Ул опера җырчысы *Хәнәфи Тереголовның*  сеңлесе Тереголова Бәйдигөлгә (Бәйдигөлҗамал, Гозәер Һаҗибәковның балдызына) өйләнә. Аларның ике улы - Җамалетдин һәм Мөхәммәт була. Баш баласы Җамалетдин 1953-1957 елларда Азәрбайҗан ССР ы сәнәгать министры вазифасын били, икенчесе театр рәссамы һәм аниматоры була, броне булуына карамастан, Бөек Ватан сугышына китә һәм 1945 елның 24 апрелендә, җиңүгә берничә генә көн калганда, Берлинда һәлак була. Актриса Айшет Кинжалованың аның белән никахыннан улы - соңрак танылачак опера һәм эстрада җырчысы, композитор Мөслим Магомаев туа

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Советские композиторы: краткий биографический справочник - М. Советский композитор,1957
*  Депутаты Верховного Совета СССР, том VIII- Известия Советов депутатов трудящихся СССР, 1970 
*Григорьев Л. Г., Платек Я. М. Советские композиторы и музыковеды: справочник в трёх томах. — М., Советский композитор, 1981. — Т. 2: К — Р. — 416 с.
*Исмаилова Г. А. Муслим Магомаев / под ред. Л. В. Карагичевой — 1-е изд.. — Б.: Азербайджанское государственное издательство, 1975. — 64 б.

Төркем:Азәрбайҗан
Төркем:Азәрбайҗан сәнгате
Төркем:Азәрбайҗан композиторлары
Төркем:Азәрбайҗан опера композиторлары
Төркем:Азәрбайҗан дирижёрлары
Фран

**Фран** () — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Треву кантонына карый.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — 7,98 км².

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Эн департаменты коммуналары
Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Франксо

**Франксо** () — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Сен-Жан-де-Лон кантонына карый.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — 12.32 км².

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Кот-д’Ор департаменты коммуналары
Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Белле (округ)

**Белле** — Франциядәге округ (). Эн департаментына карый.

## Халкы

## Географиясе
Мәйданы — 1307 км². Округ 9 кантоннан тора, алар үз чиратында 107 коммунага бүленгән.

## Чыганаклар

* 

## Искәрмәләр
Abacena chorrera

**Abacena chorrera** — Abacena ыруына, төнге күбәләкләр гаиләлегенә карый торган  күбәләк төре. Беренче тапкыр Уильям Шаус тарафыннан 1916 елда тасвирланган. «Тормыш каталогы»нда («Catalogue of Life») саналып үтелгән төрләре юк.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча хайваннар
Габдуллин

**Габдуллин** — фамилия.
* Айрат Габдуллин — радиожурналист.
* Габделхан Габдуллин (1936), педагог, фән докторы (1991), профессор (1991), РФ атказанган укытучысы (1991).
* Минвәли Габдуллин (1972), Камал театры актеры (1995), Татарстанның атказанган артисты.
* Муллаҗан Габдуллин (1906―1944), Бөек Ватан сугышында һәлак булган өлкән лейтенант, җәлилче.
* Нигъмәтулла Габдуллин  (1937), төзүче-новатор, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1981).
----
* Рәйхан Габдуллина (1997), Камал театры артисты (2021 елдан). М. Г. Габдуллинның кызы.
----
* **[[Абдуллин]]**
## Моны да карагыз
* **[[Габидуллин]]**
Төркем:ШәхесләрТөркем:Фамилияләр
Мильваш

**Мильваш** () — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
## Халкы

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Франция шәһәрләре. 

Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Коррез департаменты коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Сен-Клет (Франция)

**Сен-Клет (Франция)** () — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Бегар кантонына карый.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — 81,12 км².

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Кот-д’Армор департаменты коммуналары
Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Висенте Лекуна

**Висенте Лекуна Сальбох** (   *Висенте Лекуна Сальбох;* 1870 елның 14 сентябре, Каракас - 20 февраль, 1954, Каракас ) — Венесуэла тарихчысы һәм дәүләт эшлеклесе, Саймон Боливар мирасын саклауда зур өлеш керткән кеше. Венесуэла Банкы президенты  (1915-1930, 1933-1954). Венесуэла Сенаты әгъзасы  (1918-1921).  Венесуэл тарихы милли академисясе әгъзасы  (1918 елдан),  Венесуэл милли академисясе президенты (1931-1933). 

## Биографиясе
**Висенте Лекуна Сальбох** 1870 елның 14 сентябрендә Каракада, Рамон Лекуна Сукре һәм аның хатыны Кармен Сальбох Эскобар гаиләсендә туган.Билгеле мрашал  Антонио Хосе де Сукрның атасы ягыннан туган була, анаң  сеңлесе Йосефа Маргарита Сукре-Маркес аның бабасы Висенте Лекуна Паррага өйләнгән булган. 

Аның әти-әнисе сәяси сәбәпләр аркасында Кубага  китәргә мәҗбүр була, шуңа балачагын Кубада үткәрә, 1877 елда Венесуэлага кайта. 1884-1889 елларда Венесуэла Үзәк университетының инженерлык факультетында укый. Аны тәмамлагач, инженер булып эшли. 

1911-20 елларда ул Каракастагы сәнгать һәм һөнәрчелек мәктәбен җитәкли. 1915-1930 елда ул Венесуэла Банкы Президенты булып хезмәт итә; 1933 елда ул кабат банкны җитәкли, үләнче  аның президенты булып кала. 1918-1921 елларда ул Лара штатыннан сенатор итеп сайлана . 1919-1928 елларда  Каракас Сәүдә палатасын җитәкли. 1918 елда Венесуэла тарихы милли академиясе әгъзасы итеп сайлана  . 1931-1933 елларда академия президенты булып эшли, аннары егерме ел дәвамында "Boletin de la Academia Nacional de la historia" журналының баш мөхәррире вазифасында эшли. 

Саймон Боливар мирасын саклауга зур өлеш кертә. 1914 елда, хөкүмәт исеменнән Саймон Боливар архивын җитәкли,  гомеренең ахырына кадәр архив белән җитәкчелек итә. 1916-1919 елларда Каракастагы Боливарның йортын торгыза, соңыннан Боливар архивын һәм аның хезмәттәшләре AH de Sucre һәм Х. Р. Ре­вен­ги архивларын анда урнаштыра . Боливар тормышы һәм иҗаты турында күп санлы документлар туплый һәм бастырып чагара. 1947-нче елда Китодагы ( Эквадор ) Боливар җәмгыятьләренең 1-нче конгрессында ул Американың иң яхшы Боливар тарихчысы дип таныла. 

## Гаиләсе
Висенте Лекуна Елена Эскобар Лламосаска өйләнгән. Аларның дүрт баласы бар: Валентина Лекуна Эскобар, Висенте Лекуна Эскобар, Елена Лекуна Эскобар һәм Боливия Лекуна Эскобар. 
## Бүләкләре
*  — Анд Кондоры ордены (1950)
## Искәрмәләр

* Висенте Лекуна - IVIC 
* Висенте Лекуна - Венесуэла Виртуаль 
* Висенте Лекуна - Карлос Хуан Урданета Áламо . 

Төркем:1954 елда вафатлар
Төркем:20 февраль көнне вафатлар
Төркем:1870 елда туганнар
Төркем:14 сентябрь көнне туганнар
Зинаида Кочемасова

**Кочемасова Зинаида Николаевна** (1921 — 2008) — совет галим-микробиологы, медицина фәннәре докторы (1982), профессор (1971). ССРБ Дәүләт премиясе лауреаты (1981).

## Биографиясе
1921 елның 30 октябрендә Түбән Новгородта туган.

1943 елда Горький медицина институтында белем ала.

1948 елда Беренче Мәскәү медицина институтында эшли башлый. 1948-1951 елларда аспирантурада укый һәм кандидатлык диссертациясе яклаганнан соң микробиология кафедрасында укыта.

1956-1959 елларда З. Н. Кочемасова Алманияда эшли — Гумбольдт исемендәге Берлин университетында микробиология кафедрасында укыта.

1960 елдан тагын да Беренче Мәскәү медицина институтында эшли: 1960-1971 елларда — доцент, 1971-1976 елларда — профессор һәм 1976-1986 елларда — микробиология, иммунология һәм вирусология кафедрасы мөдире. 1986-1987 елларда — микробиология, иммунология һәм вирусология профессор-консультанты. Кафедра белән җитәкчелек итү чорында З. Н. Кочемасова шартлы-патоген бактерияләрне кеше патологиясендә ролен, авыру тудыручыларның структур һәм биологик үзенчәлекләрен, эренле шеш авыруларында микроорганизмның саклагыч факторларын өйрәнә. Шул вакыттан бүгенге көнгә кадәр кафедра анаэроблар эренле шеш  авыруларын диагностикалау һәм дәвалау ысулларын эшләү буенча методик үзәк булып тора.

Профессор З. Н. Кочемасова киң куллану тапкан туберкулезның L-формадагы микробактерияләрен алу ысулларын эшли, шуның өчен 1981 елда ССРБ-ның Дәүләт премиясенә лаек була. Клиницистлар белән бергә хроник пиелонефрит вакытында микоплазмалар бүленеп чыгу һәм идентификациялау мәсьәләләрен хәл итә. З. Н. Кочемасова медицина югары уку йортлары студентлары өчен микробиология буенча дәреслек автордашы була. Бөтен Союз микробиологлар, паразитолог һәм эпидемиологлар җәмгыяте идарәсе президиумы әгъзасы булып тора.

1977 елда Мәскәүдә вафат була, Троекуров зиратында җирләнгән.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
- Хезмәт Кызыл Байрак ордены

- ССРБ-ның фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт премиясе (1981)

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *225 лет Первому Московскому медицинскому институту им. И. М. Сеченова: 1765—1990* / Отв. ред. М. А. Пальцев. — М.: НПО «Медицинская энциклопедия», 1990. — 368 с.

Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Геннадий Румянцев

**Румянцев Геннадий Иванович** (31 март 1928 ел, Покровское-Жуково авылы, Клин районы, Мәскәү өлкәсе, РСФСР, ССРБ — 20 июнь 2013 ел, Мәскәү, Россия) — совет һәм Россия гигиеначысы, ССРБ МФА әгъза-корреспонденты (1984), РМФА академиге (1991).

## Биографиясе
1928 елның 31 мартында Мәскәү өлкәсе Клин районының Покровское-Жуково авылында туган.

1952 елда И. М. Сеченов исемендәге 1нче Мәскәү медицина институтының санитар-гигиена факультетын белем ала, ары аспирантурада белем ала, шул ук институтның хезмәт гигиенасы кафедрасында барий берләшмәләре производствосының хезмәт гигиенасына багышланган кандидатлык диссертациясе яклый.

1955-1966 елларда — Ф. Ф. Эрисман исемендәге Мәскәү гигиена фәнни-тикшеренү институтында кече, ары 1956 елдан алып өлкән тикшеренүче булып эшли.

1966 елда — тимер-бетон җыелмасы җитештерүдә, эшләүчеләрнең организмына гомуми тирбәлеш йогынтысына багышланган докторлык диссертациясе яклый.

1966-2007 елларда И. М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү медицина институтының гомуми гигиена кафедрасы мөдире.

1969 ел — профессор дәрәҗәсе бирелә.

1969-1988 — институтның санитар-гигиена (медик-профилактик) факультеты деканы.

1984 ел — ССРБ ФА әгъза-корреспонденты итеп сайлана.

1991 елдан — РМФА академигы итеп сайлана.

2013 елның 25 июлендә вафат була.

## Фәнни эшчәнлеге
Гигиенистлар фәнни мәктәбенә нигез салып, гигиена нормалары проблемаларын өйрәнү һәм күзаллау, төрле сәнәгать тармакларында тирә-юнь мохитне саклау һәм савыктыру чараларын тармакларында ашыру белән шөгыльләнә.

Тирбәлеш авыруының церебраль формасы патогенезын һәм клиникасын өйрәнә һәм вибрацияның рөхсәт ителгән гомуми күләмен нигезли, бер вакытта тузан патологиясенең яңа формасын — пневмонияне тикшерә һәм аны аңлата.

Аның һәм ул җитәкләгән коллективның 50-дән ашу эш зонасындагы, кешеләр яшәгән урындагы атмосфера һавасы һәм су яткылыгының, яңа химик матдәләрнең гигиеник нормативлары булдырыла, алар нигезендә 30 дан ашу яңа законнар документы гамәлгә индерелә.

300-дән ашу фәнни эшләр, шул исәптән 20 монография, дәреслек, җитәкче, уку әсбаплары авторы

Аның җитәкчелегендә 50-нән ашу диссертация, шул исәптән 26 докторлык диссертациясе яклана.

## Наградалары
Хезмәт Кызыл Байрак Ордены,
II дәрәҗә «Ватан алдындагы хезмәтләре өчен» орденының медале (1996),
Россия Федерациясенең атказанган фән эшмәкәре (2002),
РМФА-ның В. А.. Рязанов премиясе лауреаты (1996) — гигиена фәнен һәм медицина экологиясен үстерүгә зур өлеш индергәне өчен
Россия Федерациясе Президенты Рәхмәте (1998)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 

Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Анна Радионченко

**Радионченко Анна Алексеевна** (28 декабрь 1926) — совет һәм Рәсәй акушер-гинекологы, ғалим, педагог. Медицина фәннәре докторы.

## Биографиясе
1926 елның 28 декабрендә Себер краеның Бийск округы Михайловское районы Ракиты авылында (хәзерге Алтай крае составында) туган.

1932 елдан Радионченколарның гаиләләре әтисе хезмәт иткән Чита шәһәрендә яши. 1938 елда ата-анасы Монгол Халык республикасына киткәннән соң, укуын Ракиты авылында дәвам итә, ә 1939 елда атасының яңа хезмәт иткән урынына, Станислав өлкәсенең Колымыя шәһәренә күчә.

Бөек Ватан сугышы башында абые һәм әнисе белән бергә Себергә эвакуацияләнәләр, тагын да Ракиты авылында булып чыгалар. 1944-1945 елларда урындагы колхозда эшли. 1944 елда Родионченко Алтай краеның Михайловка районында Михайловка урта мәктәбен отличие белән тәмамлый.

Киләсе елда Томск медицина институтының (ТМИ) дәвалау факультетына укырга керә. Себер дәүләт медицина университетының булачак профессорлары Борис Альперович һәм Александр Реймер белән бер курста укый. Гинекология һәм акушерлыкка махсуслаша. 1950 елда институтны отличие белән тәмамлый.
1954 йылда «*Материалы к эпидемиологии трихомониаза у женщин*» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Ә 1964 йылда — «*К патогенезу функциональных маточных кровотечений*» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1967 йылдан профессор.
Радионченко 30 йыл тирәһе Себер дәүләт медицина университетының гинекология һәм акушерлыҡ кафедраһын етәкләй, акушер-гинекологтарҙың үҙ фәнни мәктәбенә нигеҙ һала.

Якынча 300 хезмәт, шул исәптән 9 монография авторы. Хатын-кыз авыруларын диагностикалау һәм дәвалау ысулларына 17 авторлык таныклыгы, 6 уйлап табуга патенты бар, 15 рационализаторлык тәкъдиме индерә. Берничә басмасы чыккан, хатын-кызларда һәм балаларда җенси өлкә трихомониазы буенча ССРБ-да беренче монографияләрнең берсенең авторы. Хезмәтләре башлыча физиотерапия һәм гинекология мәсьәләләренә, атап әйткәндә, хатын-кыз җенси өлкәсенең шешү . 

1982 елдан Медицина фәннәре академиясе әгъзасы. Акушер-гинекологларның Бөтен Союз, Бөтенрусия гыйльми җәмгыяте идарәсе әгъзасы һәм Томск гыйльми җәмгыяте идарәсе рәисе, ССРБ Медицина фәннәре академиясенең Себер бүлекчәсе янындагы ана һәм бала саулыгын саклау буенча проблемалы комиссия әгъзасы, «Акушерство и гинекология» журналының мөхәрририят советы әгъзасы.

2010 ел торышы буенча гаиләсе белән АКШ-та (Төньяк Каролина штаты) яши.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
Хезмәт Кызыл Байрак ордены, «Фидакарь эшчәнлеге өчен» медале белән бүләкләнгән. Сәламәтлек саклау алдынгысы.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Георгий Белоновский

**Георгий Дмитриевич Белоновский** ( 5 март, 1875, Лубны, Полтава губернасы, Россия империясе — 25 июль, 1950, Ленинград, СССР ) — рус һәм совет микробиологы  , эпидемиолог, СССР Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы (1929).

## Биографиясе
1875 елның 5 мартында Полтава губернасы Лубныда туган.

1899 елда ул Император медицина һәм хирургия академиясен тәмамлый .

1902 елда ул "Махсус гемолитик сывортканың ясалма һәм табигый анемиягә тәэсире турында" докторлык диссертациясен яклый.

1905 — 1907 — чит илләрдә, Мечников лабораториясендә,   Пастер институтында (Париж), Ю.  Моргенрот һәм Э. Салковски (Берлин), Э. Маральано (Генуя), А. Райт (Лондон) лабораторияләрендә эшли.

1907-1921 елларда — Кронштадттагы диңгез хастаханәсе лабораториясе мөдире.

1908 елдан — приват-доцент, ә 1917 елның мартыннан — профессор, Бөек княгиня Елена Павловнаның Император клиник институты бактериология бүлеге мөдире, 1924 елда институт яңа исем ала — Ленинград дәүләт табипбларны камилләштерү институты (ЛенГИДУВ).

1929 елда ул СССР Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы итеп сайлана.

1936 елда ул институтның санитар-гигиена факультеты деканы була.

1938 елның 14 августы — контрреволюцион саботажда һәм микробиологларның террористик оешмасында катнашуда гаепләнеп кулга алына; 1939 елның 19 ноябре указы белән гаеп кире кагыла, эшне кире кагу турында карар кабул ителә һәм азат ителә, ЛенГИДУВ профессоры  вазифасына кире кайтарыла.

ЛенГИДУВ-ның бактериология һәм эпидемиология бүлеген (1938 елдан. — микробиология кафедрасы) LenHIDUV вафатына кадәр җитәкли .

## Фәнни эшчәнлек
Эпидемиология, иммунитет һәм медицина бактериологиясе буенча 60тан артык фәнни хезмәт авторы, шул исәптән чуманы эксперименталь өйрәнү буенча берничә хезмәт.

Төп әсәрләр химоваксинотерапия, күзәнәк иммунитетын өйрәнүгә багышланган, ул вирус-токсинны таркатып, кызыл кызышка каршы иммунизация ысулын тәкъдим иткән (1927).

Ул ССРБда беренче булып (В.А.Таранухин белән бергә, 1918) гриппның сәбәпчесе агенты Пфейффер  таякчасы түгел, ә вирус икәнен хәбәр итә.

Ул Россиядә тифка каршы прививкалар куллануның беренче тәҗрибәсен тасвирлый, гриппның сәбәпче агенты — фильтрланучы вирус, СССРда кальметизацияләү (яңа туган сабыйларга туберкулезга каршы прививка) инициаторларының берсе була.

## Бүләкләре

* РСФСРның мактаулы галиме (1935)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Белоновский Георгий Дмитриевич
* Белоновский Георгий Дмитриевич — Большая Медицинская Энциклопедия (неопр.). бмэ.орг. Дата обращения 24 ноября 2019.

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1950 елда вафатлар
Төркем:25 июль көнне вафатлар
Төркем:1875 елда туганнар
Төркем:5 март көнне туганнар
Иван Джанаев

**Иван Василий улы Джанаев** (псевдонимы **Нигер**; 2 октябрь 1898 ел, Синдзисар, Нарск өлкәсе, Терек өлкәсе - 3 май 1947, Орджоникидзе, СССР ) - осетин совет шагыйре, әдәбият белгече, публицист һәм тәрҗемәче.

## Биографиясе
Иван Джанаевның  әтисе балаларга белем бирергә омтыла. 

1909 елда Иван Жанаев Нарск мәхәллә мәктәбен тәмамлый, аннары Владикавказ дини мәктәбендә укый . 

1913 елда ул Ардон теология семинариясенә керә. 

Иллюстрацияләнгән кулъязма "Фидиуаг" ("Глашатай") журналын бастыруда катнаша, ул әле дә Көньяк Осетия Республикасында осетин телендә басылып чыга. Бу журналдагы кискен журналистик мәкаләләре астында ул  Нигер дип имза куя. Бу псевдоним аның өчен гомерлеккә кала 

1917 елда ул Сарытау университетының тарих һәм филология факультетына укырга керә. 

Бер ел укыганнан соң, 1918 елның җәендә ул Синдзисарга ял итәргә кайта. Гражданнар сугышы башлана. Ул Сарытауга кире кайтмый. 

9 елдан соң, 1927 елда, ул Төньяк Осетия дәүләт педагогия институтының әдәбият бүлегенә укырга керә, аны 1930 елда тәмамлый. Аннары ул Төньяк Осетия фәнни тикшеренүләр институтының аспирантурасына кабул ителә. 

1936 елдан ул Төньяк Осетия тикшеренү институтында осетин әдәбияты тарихы бүлеге мөдире булып эшли. 

Ул әдәбият теориясе, борыңгы грек һәм рим әдәбияты, фольклор, осет әдәбияты тарихы буенча лекцияләр укый. Осетиннарның  нарт эпосын системалаштыру һәм өйрәнү өчен ул бик зур эш башкарды. 

Ул 1947 елның 3 маенда Орджоникидзеда вафат була.

## Иҗаты
Иван Жанаев 1914 елда яза башлый. Ул әсәрләрен, нигездә, осетин телендә язган, Фарсы  шагыйрьләрен, Гете, Пушкин, Шевченко, Тургенев, Тючев, А. Церетели, Горький, Лу Синь  тәржемәләү белән шөгөльлләнгән. Ул Коста Хетагуров турында (Татари Епхиев белән берлектә) драма һәм балалар өчен әкият "Бедняки сыновья Алдара" яза. Джанаевның студентлары - Осетия әдәбияты горурлыгы, Хазби Калоев һәм Мухарбек Кочисов.

### Төп әсәрләре
  Гыцци — поэма;
  У Терека — поэма;
 Сын Уахатага удалой Гуйман — поэма;
Симд баделят — поэма
Сатайхан — поэма.

## Хәтер
Иван Жанаев Осетия чиркәве некрополында күмелгән. Владикавказда урамы аның исемен йөртә. 

## Чыганаклар

* Большая Советская энциклопедия, в 30 т., 3-е изд., М., 1969—1978, том 17, стр. 559.
* Бибоева И. Г., Казиты М. Р. Джанаев Иван Васильевич // Писатели Осетии: библиографический справочник. — Владикавказ: Ир, 2015. — С. 126—130. — .
* Ларина В. И. Нигер (Джанаев И. В.) // Их именами названы улицы. — Орджоникидзе: Ир, 1979. — С. 231—233.
* Сатцаев Э. Б. Осетинские писатели. — Владикавказ, 2008. — С. 64—67. — (Моя Осетия). — .

## Сылтамалар

* Нигер (осетин. сов. поэт) — статья из Большой советской энциклопедии. 

## Искәрмәләр

Төркем:Владикавказда вафатлар
Төркем:Осетин язучылары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:ССРБ тәрҗемәчеләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Русия шагыйрьләре
Төркем:ССРБ шагыйрьләре
Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр
Төркем:1947 елда вафатлар
Төркем:3 май көнне вафатлар
Төркем:1898 елда туганнар
Төркем:2 ноябрь көнне туганнар
Товий Эпштейн

**Товий Давидович Эпштейн** (1895—1969) — совет галимы-гигиенисты,  медицина фәннәре докторы, профессор.
Берничә хезмәт авторы, шул исәптә Татар АССР нда демографик процесслар һәм сәламәтлек саклау, Казан медицина мәктәбе буенча эшләре бар.

## Биографиясе
1895 елда Россия империясында, хәзер Латвияда яһүди теш табибының  гаиләсендә туган.

1920 елда Казан университетының медицина факультетын алтын медалгә тәмамлый һәм Сембер шәһәре (хәзер Сембер) дәваханәләренең берсендә эшли. 1922 елда Воткинскта өлкә сәламәтлек саклау белән идарә итә

1923 елда табибларның белемен камилләштерү өчен Казан дәүләт институтында эшли (ГИДУВ, хәзер Россия медицина дипломнан соң белем бирү академиясе), анда ординатордан алып социаль гигиена кафедрасы мөдиренә кадәр юл үтә. Аннары директор урынбасары һәм дәвалау өлеше буенча Татар АССР ы Сәламәтлек саклауның халык комиссары урынбасары булып эшли (1935-1938 елларда). 1939 елдан 1942 елга кадәр Товий Давидович Сталинград медицина институтында үзе оештырган сәламәтлек саклау оешмасы кафедрасын җитәкли (хәзер Волгоград дәүләт медицина университеты), бер вакытта директор урынбасары вазифасын башкара.

1942 ел азагында К. В. Эпштейн Казанга эвакуацияләнә. 1942—1954 елларда Казан медицина институтында (хәзер Казан дәүләт медицина университеты, анда социаль гигиена кафедрасы һәм соңыннан медицина тарихы кафедрасы мөдире), кафедра мөдире Ф.Г. Мөхәммәтьяровның сәламәтлек саклау оешмасы кафедрасының икенче профессоры булып тора.  Бер үк вакытта 1942-1946 елларда Татар АССР-сәламәтлек саклау министрының урынбасары һәм баш дәүләт санитар инспекторы булып тора. Фәнни-укыту, шулай ук эпидемияга каршы һәм дәвалау-профилактика эше белән шөгыльләнә. Ул өч доктор (В. В. Трейман, М. Х. Вахитов, Н. И. Жучков) һәм 24 фән кандидаты әзерли

1954 елдан алып 1966 елга кадәр чорда Товий Давидович Эпштейн сәламәтлек саклау оешмасының һәм медицина тарихының берләшкән кафедрасы белән җитәкчелек итә. 1966 елда пенсияга чыккач, варисы һәм укучысы медицина фәннәре докторы, профессор М.Х. Вахитовның консультанты була.

1969 елда Казанда вафат була. Шәһәрнең Арский зиратында җирләнә
 
Татар АССР ның атказанган фән эшмәкәре (1945), «Хөрмәт билгесе ордены» һәм медальләр белән бүләкләнә.

## Чыганаклар

* «Татарский энциклопедический словарь». Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.
* «Татарская энциклопедия». Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Эпштейн Товий Давидович
* Научно-педагогические школы Казанской государственной медицинской академии 

Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Россия югары уку йортларын тәмамлаучылар
Пётр Казьмин

**Петр Михаил улы Казьмин** (1892 — 1964)  — рус совет фольклорчысы, хор дирижеры, укытучы  . ССРБның Халык артисты (1961). Беренче дәрәҗә Сталин премиясе лауреаты (1952).

## Биография

Петр Казьмин 1892 елның 5 (17) октябрендә Третьяки авылында (хәзер — Борисоглебск шәһәр округында, Воронеж өлкәсе, Россия) туа. 

1915 елда князь Безбородконың Нежин тарих-филология институтында (хәзер Николай Гоголь исемендәге Нежинский дәүләт университетын) телләр бүлеген тәмамлый. Шул ук елны рус җыр фольклоры буенча диссертация яклый. 

Ул Акмәсҗиттә музыка мәктәпләрендә, 1921 елдан  — Мәскәүдә укыта. 

1925 елдан  — директор урынбасары, 1927 елдан  — М.П.Пятницкий исемендәге Дәүләт рус халык хорының сәнгать җитәкчесе (1932 елдан  — В.Г. Захаров белән бергә). Аның катнашуы белән хор иң зур совет музыкаль төркемнәренең берсе булды. 

Ул рус хор сәнгатен пропагандалады; "Белым снегом", "Русская красавица", "Русская свадьба", "За околицей", "Посиделки" җырлары тексты, көндәлек күренешләр, түгәрәк биюләр авторы 

Халык сәнгате турында мәкаләләр авторы. "В. Г. Захаров хатирәләре" җыентыгын төзүче (1967, В.В.Хватов  белән бергә). 

1946 елдан КПСУ (б) әгъзасы. 1964 елның 30 июнендә Мәскәүдә вафат була. Аны Новодевич зиратында җирләделәр (site4 сайт).

## Бүләкләре һәм исемнәре

* РСФСР халык артисты (1944) 
* ССРБның Халык артисты (1961) 
* Беренче дәрәҗәдәге Сталин премиясе (1952)  — М.Э.Пятницкий  исемендәге Дәүләт Милли Икътисад Академиясенең концерты һәм башкаруы өчен. 
* Кызыл Байрак Хезмәт  ордены (1944)  — халык җырын пропагандалау хезмәтләре өчен 
* Медаль “1941-1945 елгы Бөек Ватан сугышында батыр хезмәт өчен. " 
* "Мәскәүнең 800 еллыгын искә алу" медале 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Казьмин Пётр Михайлович // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:РСФСР халык артистлары
Төркем:ССРБ халык артистлары
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:1964 елда вафатлар
Төркем:30 июнь көнне вафатлар
Төркем:1892 елда туганнар
Төркем:17 октябрь көнне туганнар
Иван Каиров

**Иван Андреевич Каиров** ( 14 декабрь  1893, Рязань, Россия Империясе, -  29 октябрь 1978, Мәскәү, РСФСР, СССР ) - Совет галиме- укытучысы, халык мәгарифе хезмәткәре, педагогика фәннәре докторы, профессор (1929), гамәлдә РСФСР педагогик фәннәр академиясе әгъзасы (1944), СССР педагогик фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (1967). Социалистик Хезмәт Герое (1963).

## Биографиясе

Иван Андреевич Каиров 1917 елда ул Мәскәү университетының физика һәм математика факультетын тәмамлый (шул ук елда РСДРП (б)га керә. 1925-1929 елларда ул  РСФСР Мәгариф буенча Халык Комиссариаты янындагы Главпрофобр авыл хуҗалыгы мәгарифе бүлеген җитәкләде. 1929 - 1948 елларда ул Мәскәүнең берничә югары уку йортында педагогика кафедраларын җитәкли. Шул ук вакытта, 1930-1934 елларда ул Авыл хуҗалыгы кадрларының тикшерү институты директоры урынбасары, 1942-1950 елларда - " Советская педагогика " журналының баш мөхәррире булып эшли. 1949 - 1956 елларда РСФСР мәгариф министры булып эшли.

1944 елдан ул РСФСР педагогик фәннәр академиясенең тулы әгъзасы, 1944 - 1946 елларда аның вице-президенты, 1946 - 1967 елларда - президент.

1963 елда аңа Социалистик Хезмәт Герое исеме бирелә. КПСС Үзәк Комитетына кандидат әгъзасы (1952-1956, 1961-1966). КПСС Үзәк ревизия комиссиясе әгъзасы (1956-1961). 3-нче һәм 6-нчы чакырылыш  СССР Югары Советының депутаты итеп сайлана.

Ул үз гомерендә педагогика институтлары һәм вузлары өчен педагогика буенча берничә дәреслек әзерләүдә катнашкан.

## Бүләкләре һәм исемнәре

 Социалистик Хезмәт Герое (12/26/1963) - халык мәгарифе өлкәсендә, актив иҗтимагый-сәяси эшчәнлеге һәм җитмеш яше тулыу уңаеннан 
 3 Ленин ордены (06/15/1951; 07/11/1960; 12/26/1963) 
 Октябрь Инкыйлабы ордены (25.12.1973) 
 2 Кызыл Байрак Хезмәт ордены (04.11.1944; 29.12.1953) 
 медальләр 
 Карлова университетының  doctor honoris causa ( Прага )

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Каиров Иван Андреевич // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. в БСЭ
* Статья на сайте МПГУ
* Каиров Иван Андреевич (неопр.). Летопись Московского университета. Дата обращения 10 февраля 2018.
* Каиров Иван Андреевич (неопр.).  Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991.

Төркем:СБКФ Үзәк ревизия комиссиясе әгъзалары
Төркем:Педагогика фәннәре докторлары
Төркем:ССРБ педагоглары
Төркем:Русия педагоглары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Рязаньдә туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Йозеф Кайнц

**Йозеф Игнац Кайнц** (; ,  — , ) — XIX–XX гасырлар чигендә  Алмания һәм Австриянең иң билгеле  актёрларның берсе.



## Тормышы һәм ижаты
Йозеф Кайнц тимер юл хезмәткәре, элеккеге актер гаиләсендә туган.  15 яшендә инде ул беренче тапкыр сәхнәгә чыга. Ул профессиональ актерлык карьерасын Венада башлый. Аннары ул берничә ел Алманияның провинция театрларында эшли. 1878 елда Л. Кронекның Мейнинген театрының танылган труппасына кушыла. Монда ул берничә кызыклы роль уйный, алар арасында Генрих фон Клеистның шул ук исемдәге пьесада принц Гамбурглы роле. 1880-елларда Мюнхенда, аннары Берлинда чыгыш ясый.

Берлинда үткән еллар Йозеф Кайнцның иҗат карьерасында иң яхшысы булды. Башта Ирекле Сәхнәдә, аннары Л’Арронжның Дойче театрында, аннары Отто Брамда эшли, Кайнц классик материалга нигезләнгән искиткеч образлар галереясын булдыра — Мольерның Тартюфы һәм Альцесты, Шиллерның «Юлбасарлар» әсәреннән Фердинанд һәм Франц Моор, Шекспирның «Король Лир» дрмасынан клоун, Ромео, Гауптман драмасында оста Генрих һәм тукучы Беккер. Ибсенның «Өрәкләр» әсәреннән Освальдны 1894 елда Брауншвейгта, аннары 1903 елда Вена Бургтеатрында уйный. Аның актерлык осталыгының иң югары ноктасы Гамлет ролен башкару иде (беренче тапкыр 1891 елда). Мастер үз уены белән Шекспир образын кешелеклерәк, гадирәк итә: аның Гамлеты кулларын кесәдә тота, өстәлдә утыра, ә атаклы «Булырга яки булмаска» монологын бакчадагы эскәмиягә ятып әйтә.

Бургтеатрда беренче актер булып, гомеренең азагында Кайнц Венага кайта. Монда ул беренче булып Александр Моиссиның сәләтен ача һәм аңа сәхнәдә үзен күрсәтергә булыша. Йозеф Кайнц 1910 елда Венада вафат була

Файл:Josef Kainz 1900.jpg|бармак | Йозеф Кайнц. 1900 


## Хәтер
* Австриядә театрның иң яхшы башкаручылары бүләкләнә торган Кайнц театр медале бар.
* Лукино Висконтиның «Людвиг» фильмында Кайнц ролен Фолькер Бонет башкарган.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* История зарубежного театра. — Ч. 2. — , 1984.

## Сылтамалар

* 

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Венада вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1910 елда вафатлар
Төркем:20 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:1858 елда туганнар
Төркем:2 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:Австрия актерлары
Төркем:Алмания актерлары
Төркем:XIX гасыр актерлары
Төркем:XX гасыр актерлары
Абонкур-Жезенкур

**Абонкур-Жезенкур** () — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — 10,68 км².

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Югары Сона департаменты коммуналары
Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Жозеф Дешелет

**Жозеф Дешелет** (8 гыйнвар 1862 ел, Роан - 3 октябрь 1914 ел, Нуврон-Венгрия ) - француз археологы, керамология (ярдәмче тарихи дисциплиналар) башында торучы. Ул шулай ук борыңгы Рим һәм кельт цивилизацияләре арасындагы мәдәни бәйләнешне өйрәнү белән шөгыльләнгән. 

Жозеф Дешелет бай сәнәгатьче гаиләсендә туа, Сен-Шамонда  белем алганнан соң, гаилә бизнесында товарлар белән тәэмин итүче буларак эшли башлый,   ә инде яшь вакыттан ук археологиягә омтылышы зур булса да 1899 елга кадәр бу эштә кала. 

1884 елда ул Монтбрисон территориясендә тарихи һәйкәлләр һәм археологик казулар белән шөгыльләнгән «Диана» җәмгыятенә кушылды. Озакламый ул шулай ук Франция археологик җәмгыяте инспекторы булды. 1892-1914 елларда Руэндагы Сынлы сәнгать һәм археология музее кураторы булып эшләде. Ул мөстәкыйль рәвештә урта гасыр картинасын, шулай ук Галло-Рим чорының кызыл төсле керамикасын өйрәнгән. 1893 елның февраль-апрель айларында ул Мисырга сәяхәт кылды, һәм Тебес территориясендә казуларда катнашты. 

1897 - 1901 елларда борыңгы Мон-Бувр бистәсе территориясендә археологик казулар белән җитәкчелек итә. 1899 елда ул, бөтен вакытын археологиягә багышлап, гаилә бизнесын ташлады. 1908 елда ул Испаниядә казуларга бара. 1908-1914 елларда ул алты томлык «Руководство по археологии первобытной, кельтской и галло-римской» хезмәт бастырып чыгарды, анда ул  Көнбатыш Европа археологик казылмаларының классификациясен һәм хронологиясен тәэмин итә. 

1914 елда Беренче бөтендөнья сугышы  башлангач, Дешелет, хәрби хезмәткә чакырылмаган яшенә карамастан, 104 нче территориаль полкта хезмәт итә, аннары капитан дәрәҗәсе белән 238 нче пехота полкында хезмәт итә. Фронтта үтерелә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

 Большая Советская энциклопедия, в 30 т., 3-е изд., М., 1969—1978, том 17, стр. 559.
Бибоева И. Г., Казиты М. Р. Джанаев Иван Васильевич // Писатели Осетии: библиографический справочник. — Владикавказ: Ир, 2015. — С. 126—130. — ISBN 978-5-7534-1499-1.
 Ларина В. И. Нигер (Джанаев И. В.) // Их именами названы улицы. — Орджоникидзе: Ир, 1979. — С. 231—233.
Сатцаев Э. Б. Осетинские писатели. — Владикавказ, 2008. — С. 64—67. — (Моя Осетия). — .

Төркем:Почетлы легион ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Кулланылган геомәгълүмат чылбырында шик тудыручы урыннар булган битләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1914 елда вафатлар
Төркем:3 октябрь көнне вафатлар
Төркем:1862 елда туганнар
Төркем:8 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Архитекторлар
Константин Сатунин

**Константин Алексеевич Сатунин** (20 май, 1863 - 10 ноябрь, 1915) - Россия зоологы.

## Биографиясы
Телеграф технигы гаиләсеннән. 1869 елдан 1 нче Мәскәү гимназиясендә укый, Г.А.Кожевниковның сыйныфташы. 8 нче сыйныфта имтиханды уңышсыз бира, Черниговта белемен тәмамлай. Мәскәү университетының физика һәм математика факультетының табигать белеме бүлегендә укый (1885-1890). 

Ул Тифлистагы Кавказ ефәк үрчетү станциясендә (1893 елдан) биологик лаборатория мөдире булып эшләде. Рәсәйнең көньяк төбәкләрен өйрәнеп, ул балык, сөйрәлүчеләр, имезүчеләрнең зур  коллекциясын туплай.

Кавказда гамәли зоология һәм аучылык буенча Авыл хуҗалыгы бүлегенең өлкән белгече (1907-1915). Сатунин  беренче булып  Кавказ териофаунасын, таксондарды сурәтләп биргән  һәм төбәк фаунасы зоогеографик анализын эшләүселәрдең  берсе. Сатунин (1912) Кавказның зоогеографик бүлекләргә бүленүен булдырды. Сатунин коллекциясенең бер өлеше җир тетрәү вакытында Ашгабатта югалды (1948).

Кечкенә имезүчеләрнең таксономиясен һәм фаунизмын максатчан өйрәнү белән җитди шөгыльләнгән беренче Россия зоологларының берсе. 240 фәнни хезмәт авторы, уларда фәнне популярлаштыру белән шөгыльләнә, *«Природа и охота»*, *«Охотничий вестник»* журналларында мәкаләләр бастыра . 

Рәсәй һәм Үзәк Азия имезүчеләрнең күп төрләрен сурәтләй, алар арасында Кавказ молы ( *Talpa* caucasica ), Шелковников куторасы ( *Неомис шелковникови* ), Роборовский  ала ирләне ( *Фодопус роборовский* ) һ.б. Ул Кавказ фаунасы (нигездә умырткалылар), энтомология, эчтиология, орнитология, герпетология, зоогеография, йөзем культурасы, ау, балык тоту һ.б. турында берничә әсәр язган.

Ул Мцхета тирәсендә йөрәк параличыннан кинәт үлә.

## Әсәрләре

* Сатунин К. А. Муганская степь. — Тифлис: Изд. Управления Кавказского учебного Округа, 1913. — 30 с.
* *Сатунин К. А.* , Тифлис, Т.1. 1915; Т.2. 1920.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Кожевников Г.* К. А. Сатунин // Орнитологический вестник. 1916. № 1.
* 
* 

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1915 елда вафатлар
Төркем:10 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Ярославль губернасында туганнар
Төркем:Ярославльда туганнар
Төркем:1863 елда туганнар
Төркем:20 май көнне туганнар
Геннадий Калинин

**Геннадий Павел улы Калинин** ( 1916 - 1975 ) - совет галиме, физик географы, гидролог; география фәннәре докторы (1946), профессор (1954), СССР Фәннәр академиясенең  әгъза-корреспонденты (1970)  .

## Биографиясе
Геннадий Павлович Калинин 1916 елның 10 ноябрендә ( 23, яңа стиль буенча) Бакыда туган.

1937 елда Харьков  гидрометеорология институтының гидрология факультетын тәмамлаган. Кандидатлык диссертациясенең темасы - «Главнейшие климатические факторы годового стока», докторлык диссертациясе - «Основы методики краткосрочных прогнозов водного режима рек».

Ул Ленинград дәүләт гидрология институтында (1937-1938 елларда) һәм Харковь инженерлык гидрометеорология институтында (1938-1942 елларда) эшли. 1942 елда Калинин Гидрометеорология хезмәтенең Баш дирекциясе белән Мәскәүгә гидрологик мәгълүматлар һәм фаразлар өчен фронт ихтыяҗларын канәгатьләндерү өчен чакырыла. 1943-1961 елларда Геннадий Павлович - бүлек начальнигы һәм СССР Гидрометеорология хезмәтенең төп дирекциясенең Үзәк фаразлау институты директоры урынбасары.

1961 елда ул Мәскәү дәүләт университетына күченә һәм бу университетның тикшеренү төркемен җитәкли. Ул 1963-1975 елларда география факультетының җир гидрологиясе кафедрасы мөдире, шулай ук Фәннәр академиясенең геофизик комитетының гидрологик комиссиясен җитәкли.

Г. П. Калинин - 200 дән артык әсәр һәм сигез монография авторы. Ул «Водные ресурсы» журналы, бер үк вакытта  «Метеорология и гидрология» һәм  рефератив  «Геофизика» и «География» журналларының мөхәррире булды . Ул Венгрия Гидрология җәмгыятенең мактаулы әгъзасы, Халыкара географик берлек, Халыкара геодезия һәм геофизика берлеге һәм башка берничә халыкара оешма әгъзасы иде.

Ул Мәскәүдә Чайковский урамы, 28/35 һәм  Зур Дорогомиловская урамында 14 нче йортта яшәгән. 1975ның 2 гыйнварында Мәскәүдә үлә. Аны Донской зиратында җирләгәннәр  site3 

## Бүләкләре

* "1941-1945 елларда Бөек Ватан сугышында батыр хезмәт өчен" ,  (1951), "1941-1945 елларда Бөек Ватан сугышында 1941-1945  Германияне җиңү өчен." (1945) һәм "Мәскәүнең 800 еллыгын искә алу" (1947) медальләре белән бүләкләнгән. Ул шулай ук СССРның икътисади казанышлары күргәзмәсенең көмеш медале белән бүләкләнде (1966)  . 
* СССР дәүләт премиясе  (1981, үлгәннән соң) һәм М.В.Ломоносов исемендәге премия лауреаты (1969).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Калинин Геннадий Павлович
* Геннадий Павлович Калинин 
* Геннадий Павлович Калинин
* 

Төркем:География фәннәре докторлары
Төркем:ССРБ галимнәре
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1975 елда вафатлар
Төркем:2 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Бакыда туганнар
Төркем:1916 елда туганнар
Төркем:23 ноябрь көнне туганнар