open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маарья Киви

**Maaрья Киви** (; туган 18 гыйнвар, 1986, Таллин) - Эстония җырчысы, Ванилла Ниндзя төркеменең элеккеге әйдәп баручы җырчысы.

## Биография
Ул 1986 елның 18 гыйнварында Таллинда туган. Ул 8 ел мәктәптә саксофон уйнарга өйрәнә. Маарья шулай ук бас һәм фортепианода уйнау күнекмәләренә ия, уйнарга үзлектән өйрәнгән.

## Карьера
2002 елда ул Ванила Ниндзя төркеме әгъзасы була. Ул төркемгә нигез салучыларның берсе иде, беренче ике альбомындагы "Ванила Ниндзя" һәм "Traces Of Sadness" трекларының күбесендә төп вокал һәм бас ролен алып тора. Кызы туу аркасында ул Ванила Ниндзаны ташларга мәҗбүр була.

### Ялгыз җырлары
Maaрья Vanilla Ninja продюсеры Дэвид Брандес белән эшлекле мөнәсәбәтләрен дәвам итә. 2006 елның 20 гыйнварында аның "Could You" җыры чыга.

2006 елның сентябрендә икенче "Shine It On" исемле җыры чыга. Әлеге җыр белән Маарья MTV Балтикада беренче тапкыр чыгыш ясады. MTV Балтыйк диаграммасында ул 16-нчы урынга менде, бу аны Балтыйк илләрендә популярлаштырды.

#### Ялгыз дебют
2007 елның декабрендә Маарья үзенең сәхнә исемен Marya Roxx итеп үзгәртергә була. Бу Маарьяның Ванила Ниндзя белән үткәннәре белән бәйләнешләрдән качарга һәм ялгыз карьерасын башларга теләве белән бәйле.

2008 елның 5 гыйнварында Кевин Ширли белән язылган Maarja җыры беренче тапкыр 100,7 дулкынында тыңланды. 2008 елның февралендә Maarja рәсми сайт ача. 2008 елның мартында дискын чыгара һәм 2009 елның маенда "Payback Time" альбомы дөнья күрде.

## Гаиләсе
Maaрьяның әти-әнисе Риина һәм Мадис Киви - спорт һәм лагерь җиһазлары, шулай ук кино продуктлары җитештерүче компания хуҗалары.  

Маарьяның Вахур исемле абыйсы һәм ике апасы Хелен һәм Кристи бар. 

## Дискография

### Альбом

* «Payback Time» (2009)

### Ялгыз җырлары

* «Could You» (2006)
* «Shine It On» (2006)
* «21?!» (2008)

## Фильмография

* 2004: «Sigade revolutsioon» (Бунт свиней) — малая роль: одна из девушек отряда «Хундиссааре»

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Официальный сайт
* 
* Youtube
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1986 елда туганнар
Төркем:18 гыйнвар көнне туганнар
Рәсимә Гыйльманова

**Гыйльманова Рәсимә Хәмбәл кызы** (3 гыйнвар 1963 ел) — географ, геоморфолог. Техник фәннәр докторы (2010), профессор.

## Биографиясе
Рәсимә Хәмбәл кызы Гыйльманова 1963 елның 3 гыйнварында БАССРның Благовар районы Иске Шырлык авылында туган. 1986 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлый. Укыган вакытта ук, 1980 елдан  Башкортстан нефть гыйльми тикшеренү һәм проект институтында эшли.

Университетны тәмамлаганнан соң 1986 елдан  «Нефтеотдача» гыйльми техник университетында эшли. 

1991 елдан бирле «Нефтегазтехнология» гыйльми җитештерү берләшмәсендә  төп геолог вазифасында хезмәт итә. 1997 елдан алып биредә ук өлкән гыйльми хезмәткәр, 2000 елдан — баш технолог, 2003 елдан — директор урынбасары вазифаларын били.

## Фәнни эшчәнлеге
Фәнни-җитештерү эшчәнлеге нефть һәм газ яткылыкларын үзләштерүгә һәм файдалануга бәйле. Р. Х. Гыйльманова катнашлыгында күп катламлы яткылыкларны эшкәртүнең геотехнологик нигезләре камилләштерелә, геофизик мәгълүматны анализлау, яткылыкларының геолог математика модельләрен эшләү, яткылыкларны суландыру системасын камилләштерү методикалары эшләнә. Эш нәтиҗәләре «Татнефть» ААҖ-дә кулланыла.

Р. Х. Гыйльманова — 50 дән артык фәнни хезмәт һәм 2 уйлап табу авторы.

**Төп гыйльми хезмәте**

Разработка нефтяных пластов в поздней стадии. Т.1. Геология и разработка нефтяной залежи в поздней стадии. М., 2004 (автордаш).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Гыйльманова Рәсимә Хәмбәл кызы// Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» ғыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:3 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Геологлар
Трийну Кивилаан

**Трийну Кивилаан** (, туган 13 гыйнвар, 1989 Эстониянең Вильянди шәһәрендә) - Эстония җырчысы һәм моделе, Ванила Ниндзя төркеменең элеккеге әгъзасы.

## Биография
Триину Кивилаан Вильяндида туган һәм кечкенә вакытта музыка мәктәбендә фортепиано һәм саксофонда уйнарга өйрәнгән.

Хәзерге вакытта ул Праттельнда (Швейцария) яши. Аның сеңлесе Керли Кивилаан 2013 елдан бирле Põhja-Tallinn хип-хоп төркеме әгъзасы.

## Карьера

### Модель карьерасы
Трийну берничә ел модель булып эшләде, 2004-нче елда Эстония Мисс-2004 конкурсында җиңү яулады.

### Ванила Ниндзя төркемендә карьера
Шул ук елны ул солист Маарья Кивиниы Ванила Ниндзя төркемендә алыштырды, чөнки ул йөкле булу аркасында ялга китә. Тагын бер көндәш Шарлин Реннит иде, ләкин сайлау Кивилаанга төште - бәлки аның Маарьяга тышкы охшашлыгы аркасындадыр, ләкин Трийну үзе моны кире кага  . Шул ук вакытта Трийну укуын да дәвам итә.

### Евровидение 2005 тә катнашу
Төркем составында Трийну Кивилаан 2005-нче елда Евровидение җыр конкурсында Швейцарияне тәкъдим итте. Кагыйдәләр буенча, конкурста катнашучыларның барысына да ким дигәндә 16 яшь булырга тиеш, квалификация раунды вакытында Трийнуга 15 яшь иде, шуңа күрә сайлап алу турында төркемне төшереп калдырырга мөмкиннәр иде. Ләкин, Европа Трансляция Союзы әле дә кызларга конкурста катнашырга рөхсәт бирде, чөнки Трийнга 4 айдан инде 16 яшь тулырга тиеш иде.

Кивилан төркемдәге төп солист һәм басист Маарья Кивины алыштырса да, Трийну үзе ярдәмче вокалист һәм басист була; Ленна Куурмаа төп вокалист булып кала. Ул төркемнең бер видео клибында төшә - "When The Indians Cry".

### Ялгыз иҗаты
2005 елның декабрендә Кивилаан Ванилла Ниндзядан китә, чөнки төркемнең башка әгъзалары белән фикерләре туры килми. Ул киткәч, төркем өчлеккә әйләнде. Кивилаан хәзерге вакытта ялгыз карьера белән шөгыльләнә, 2008-нче елда берничә ялгыз һәм *Now һәм Forever* альбомын чыгарды.

## Дискография

### Альбомнар

* *Now and Forever* (2008)

### Ялгыз җырлар

* *Home* (2008)
* *Fallen* (2008)
* *Be With You*(2008)
* *Is It Me* (2009)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Официальный сайт 
* Официальный сайт
* Официальный форум
* 
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1989 елда туганнар
Төркем:13 гыйнвар көнне туганнар
Светлана Горбушина

**Горбушина Светлана Николаевна** (13 ноябрь 1952 ел) — педагог, югары мәктәп укытучысы. Педагогия фәннәре кандидаты (1981), педагогия фәннәре докторы (2008).

## Биографиясе
Светлана Николаевна Горбушина 1952 елның 13 ноябрендә Уфа шәһәрендә туган. Урта белем алганнан соң, Башкорт дәүләт университетына укырга керә һәм аны 1975 елда  тәмамлый, һөнәре буенча — биолог-биохимик. Хезмәт юлын «Иммунопрепарат» гыйльми-җитештерү берләшмәсендә үз профиле буенча башлый һәм озак вакыт биредә эшләп, тәҗрибә туплый (1975-1991). 

1991 елдан алып Уфаның  2-нче балалар поликлиникасында эшли, аннары, 1994 елдан Башкорт дәүләт педагогия институтында укыта. 

Докторлык диссертациясенең темасы: «Мировоззренческие детерминанты формирования культуры здоровья будущего учителя».

2008 елда Уфа дәүләт авиация техник университетына эшкә күчә, монда ул — стандартизацияләү һәм сертификацияләү кафедрасы профессоры.

## Фәнни эшчәнлеге
Фәнни хезмәтләре тормыш хәвефсезлеге, белем бирү өлкәсендә сәламәтлек саклау һәм сыйфатлы тикшерү, иммуно - һәм -вакцинопрофилактика проблемаларына багышланган.

100-дән артык фәнни хезмәт авторы.

**Төп гыйльми хезмәтләре**

Мировоззренческие детерминанты здорового образа жизни в системе профессиональной подготовки будущего учителя. М., 2004;

Педагогическая профилактика табакокурения среди девушек-учащихся в системе начального профессионального образования. Уфа, 2008.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Горбушина Светлана Николаевна //
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1952 елда туганнар
Төркем:13 ноябрь көнне туганнар
Төркем:Биологлар
Төркем:Медиклар
Валентина Горбунова

**Горбунова Валентина Юрьевна** (21 июль 1947 ел) — генетик. Биология фәннәре докторы (2000), профессор (2000). Башкортстан Республикасының атказанган халык мәгарифе хезмәткәре (2000), Россия Федерациясенең атказанган югары мәктәп хезмәткәре (2003), Россия Федерациясенең мактаулы югары белем бирү хезмәткәре (2007).
## Биографиясе
Валентина Юрьевна Горбунова 1947 елның 21 июлендә Башкорт АССРның Ярмәкәй районы 1-нче Суыккүл (хәзер Башкортстан Республикасының шул ук районы) авылында дөньяга килгән. 1972 елда Башкорт дәүләт университетының биология факультетын тәмамлый. 1965-67 елларда Бәләбәй педучилищесында укыта. 1975 елдан алып Биохимия һәм цитохимик бүлегендә өлкән гыйльми хезмәткәр  булып эшли. 1986 елдан  Биология институтында эшли: башта өлкән гыйльми хезмәткәр булып хезмәт итә, 1991 елдан лаборатория мөдире вазифасын били. 1996 елда Башкорт дәүләт педагогия институтына эшкә күчә, монда ул — табигый-география бүлегенең генетика кафедрасы мөдире урынбасары. Фәнни кызыксыну өлкәсе — гомуми генетика проблемалары, үсемлекләр генетикасы, кеше генетикасы, геномның тотырыксызлыгы.

## Фәнни эшчәнлеге
Фәнни эшчәнлеге антропогенезның генетик детерминациясе һәм in vitro шартларында кыяклылар микроспораларының  гомофоза үсешен өйрәнүгә багышланган. В.Ю.Горбунова микроспора ядросыныңтигез бүленүен билгеләүче генны ачыклый, аерым серкәлекләр культурасын кулланып язгы йомшак бодайның гомозиготалы линияләрен алу технологиясен эшли.

Горбунова В. Ю. — 10 нан артык фәнни хезмәт һәм 3 уйлап табу авторы.

## Төп гыйльми хезмәтләре
* Генетические предпосылки спорофитного пути развития микроспор злаков в условиях in vitro. Уфа, 1993;
* Эмбриологические основы андроклинии пшеницы. М., 2005 (автордаш);
* От микроспоры — к сорту. М., 2010 (автордаш).
## Искәрмәләр

Төркем:Россиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Ярмәкәй районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:21 июль көнне туганнар
Ленна Куурмаа

**Ленна Куурмаа** ( , туган 26 сентябрь 1985  Таллинда, Эстония - Эстония җырчысы, җыр авторы һәм кино актрисасы.   Ул Ванила Ниндзя төркеме әгъзасы, ләкин 2009-нчы елдан, ял итеп алганнан соң, ялгыз артист булып эшли башлады. Ул *Ленна* альбомын 2010 елның июнендә чыгарды. 

## Музыкаль карьера
1990-2002 елларда ул ETV балалар хоры әгъзасы була һәм күп халыкара фестивальләрдә (Италия, Нидерланд, Финляндия, Дания, Норвегия, Израиль, Бөек Британия, Испания, АКШ һәм Россия) хор белән чыгышлар ясый. 2000-2006 елларда Урво Уибоканд җитәкчелегендәге Таллин музыка мәктәбендә скрипкада уйнарга өйрәнә. Ул вокал белемен Лепа Эстер һәм Людмила Исаковадан 1997-2002 елларда ала. 2002 елда ул *Fizz Superstar* TV җырлау конкурсында катнаша һәм чирекфиналга чыга.  Шул ук елны тагын 3 кыз белән Ванила Ниндзя рок төркемен оештыра. 2009-нчы елда Ванила Ниндзя арасындагы Ленна Куурмаа *Ленна* псевдонимы белән шәхси проект булып эшли башлый. 

### Евровидение җыр конкурсы
Ленна Куурмаа Евровидение җыр конкурсында һәм төрле дәрәҗәдәге уңышлар белән сайлап алу конкурсларында катнаша.

* 2003-нче елда, хәтта тамашачыларның көчле ярдәме белән, Еврола конкурсының милли сайлап алу турында соңгы урынны алды. 
* Ванила Ниндзя белән тагын бер тапкыр ул Швейцарияне "Cool Vibes" җыры белән Киевтагы Евровидение 2005-тә тәкъдим итә, алар сигезенче урынга чыктылар. 
* 2007-нче елда Ванила Ниндзя "Birds of Peace" җыры белән Eurolaul 2007-дә катнашты, ләкин финалга чыкмады.
* 2010 елда Lenna Kuurmaa милли ярышларда соло башкаручы буларак катнашты, икенче урынны яулады.
* 2012 елда  "Mina Jaan" җыры белән Eesti Laul 2012 куонкрсынада катнашты.
* 2014 елда ул "Supernoova" җыры белән Eesti Laul  конкрсында катнашты һ.б.

## Шәхси тормышы
Берникадәр вакыт Эстония футболчысы Рагнар Клаван   белән очрашып йөри; соңрак - музыкант Роберт Вайгла белән кызы Ами 2013 елның 2 мартында туган  .

## Дискография

### Альбомнар

* *Lenna* (2010)
* *Teine* (2013)

### Ялгыз җырлар

* «Sellel ööl» (Violina feat. Lenna Kuurmaa) # 20 EST
* «Musta pori näkku» (Lenna Kuurmaa & Mihkel Raud)
* «Mida sa teed»

## Бүләкләре

* Ежегодная премия эстонской поп-музыки (Eesti Popmuusika Aastaauhinnad):
** Радиохит года (2010)

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1985 елда туганнар
Төркем:26 сентябрь көнне туганнар
Наталья Гилева

**Гилева Наталья Георгиевна** (26 февраль 1956 ел) — галим-химик. 1978 елдан СССР Фәннәр академиясенең Башкортстан филиалы Органик химия институты хезмәткәре, 1990 елдан — өлкән гыйльми хезмәткәр, 1996-2008 елларда поликонденсация төркеме җитәкчесе. Химия фәннәре докторы (2011).

## Биографиясе
Наталья Георгиевна Гилева 1956 елның 26 февралендә Уфа шәһәрендә туган. 1978 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлаганнан соң, хәзерге Россия Фәннәр академиясе Уфа фәнни үзәге Органик химия институтында эшли: 1990 елдан алып —өлкән гыйльми хезмәткәр, 1996-2008 елларда поликонденсация төркеме җитәкчесе. Докторлык диссертациясен 2011 елда «Синтез сополиариленфталидов по реакции электрофильного замещения и их свойства» темасы буенча яклый.

## Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни хезмәтләре күләмле циклик тармаклы полиариленфталидлар һәм поликетоннарны тикшерүгә багышланган. Н. Г. Гилева тарафыннан югары физик-механик, электрофизик үзенчәлекле гомо-һәм сополиариленфталидларны, фталидкетонларны юнәлешле синтезлау ысуллары эшләнә.

70 тән артык фәнни хезмәт, бер уйлап табу авторы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Гилева Наталья Георгиевна //

Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1956 елда туганнар
Төркем:26 февраль көнне туганнар
Төркем:Химия фәннәре докторлары
Төркем:Химиклар
Майан-Анна Кярмас

**Майан Кярмас** ( (тугандагы исеме **Майан-Анна Кярмас**) )), туган 1978 елның 25 февралендә, Таллин, Эстония ) - Эстония җырчысы, җыр авторы һәм журналист.

## Биография
Кармяс ялгыз артист буларак 1995-нче елда ETV тарафыннан оештырылган Kaks takti ette конкурсында беренче тапкыр чыгыш ясады. Анда ул 2 урынны алды.

1998-нче елда Кармяс Евролаул конкурсында катнаша, ул вакытта ул Евровидение җыр конкурсына сайлап алу туры иде. Бер елдан ул кабат Евроулда катнаша һәм үзенең "Diamond of Night" җырына текст яза. Кармяс ел саен милли сайлауда җыр авторы, солист һәм ярдәмче вокалист буларак көч сынашып килә.

2001 елда Ивар Мест белән өчен җыр "Everybody" җырын дип язалар. Шул ук елда ул завод кызы, фахишә, хәерче һ.б. ролендә "Les Miserables" музыкаль әсәрендә катнашу өчен сайлап алына.

2003-нче елда ул үзенең беренче шәхси альбомы *Tuigutuledны* чыгарды һәм Эстониядә концертлар белән гастрольләрдә булды. *Аннелейд*, аның икенче шәхси альбомы 2010 елда дөнья күрде. Өченче ялгыз альбом, *Sõnalõimijad*, 2014 елда дөнья күрде.

Майан Кярмас шулай ук Эстониянең Иҗтимагый Трансляция Корпорациясенең алып баручысы һәм радио редакторы. 2017 елның 10 ноябрендә Кярмас Эсти Лаул 2018-дә Рольф Джуниор өчен "Show a Little Love" җырына текст язды. 

2017 елда ул XII Эстония Яшь Биючеләр Конкурсына чакырылды, XII noorte laulu- tantsupidu, анда ул "I WIll Stay" бию фестивале гимны редакторы һәм авторы булып танылды.

## Искәрмәләр

Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1978 елда туганнар
Төркем:25 февраль көнне туганнар
Ида Лоо-Тальвари

**Ида Лоо-Тальвари** (, тугандагы исеме **Ида Лоо** **, Ида Аав-Ло** беренче никахында , Россия Империясендә **Ида Юхоновна Аав-Лоо** исемен йөртә; , Нарва, Эстланд провинциясе, Россия Империясе (хәзерге Эстония ) - 1997 елның 29 июне, Готенбург, Вастра Готаланд, Швеция) - Эстония җырчысы (сопрано).

## Биография
Ул Эстониядә вокал белемен үзләштерә, аннары Берлин, Милан һәм Венада осталыгын тагын да арттыра. 1926-1944 елларда ул Эстония опера һәм балет театры солисты була. 1944 елдан Швециядә яши башлый.

1926-1937 елларда ул композитор Эвальд Аавга (Юхан Лу улы) ) кияүгә чыга. 1938-1979 елларда ул швед Юханнес Александр Тальварига кияүгә чыга () (кызы Хелена Росалия Катласепп) ).

## Опера өлешләре

* «Риголетто» Джузеппе Верди — *Джильда*
* «Травиата» Джузеппе Верди — *Виолетта*
* «Севильский цирюльник» Джоаккино Россини — *Розина*
* «Аида» Джузеппе Верди — *Аида*
* «Викерцы» («Викинги») Аавы — *Юта (первая исполнительница)*

## Әдәбият

* Музыкальный энциклопедический словарь/Гл. ред. Г. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — с. 311 — ISBN 5-85270-033-9
Төркем:Сопранолар
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1997 елда вафатлар
Төркем:29 июнь көнне вафатлар
Төркем:1901 елда туганнар
Төркем:2 июль көнне туганнар
Луиза Вярк

**Луиза Рыйвас** (, тугандагы исеме **Вярк**, , туган 1987 елның 6 февралендә, Элва шәһәре, Эстония) - Эстония җырчысы, музыкант.

Луиза Рыйвас Eesti otsib superstaari конкурсының беренче сезонында икенче урынны яулый, Поп Идолның Эстония версиясе.  Ул шулай ук *Tantsud tähtedega*, "Йолдызлар белән бию"нең Эстония версиясендә икенче урынга иреште. Аның бию буенча партнеры Мартин Пармас була. 

Рыйвас Eurolaul 2008, Евровидение җыр бәйгесе 2008 дә Traffic төркеме белән бергә "It’s Never Too Late" җырын башкаралар. Ул Eesti Laul 2015 га яңадан "Minu päike" җыры белән әйләнеп кайта һәм финалга соңгы урынны ала. ( "Минем кояш"). 2016 елда ул Eesti Laul 2016да жюри әгъзасы була. 

Рыйвас Эстония сәясәтчесе һәм Эстониянең элеккеге Премьер-Министры Тави Рыйваста кияүдә. 

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1987 елда туганнар
Төркем:6 февраль көнне туганнар
Эстер Дюфло

**Дюфло Эстер** (; 25 октябрь 1972, Париж) — француз икътисадчысы, Массачусетс технология институты (АКШ) профессоры. «Глобаль фәкирлеккә каршы көрәштә эксперименталь алым өчен» 2019 елда Альфред Нобельнең хәтер иктисады буенча бүләк лауреаты.

АКШ Милли фәннәр академиясе әгъзасы (2017) Британия академиясенең әгъза-корреспонденты (2016).

## Биографиясе
Эстерның әтисы — математика профессоры Мишель Дюфло. Әнисе Вилена Дюфло — врач-педиатр.

Мәктәпнең өлкән класында рус телен өйрәнә. 1991 елның август аенда 18 яшьлек Дюфло үзенең дуслары белән Мәскәү урамында ГКЧП-га каршы чыгучылар арасында була. 1993 елда 10 ай Мәскәүдә үткәрә, һәм француз теленнән укыта, магистрлык эше өстендә эшли. Шул ук вакытта Россия Банкы белән бәйләнештә булган француз икътисадчының һәм Америка икътисад советнигы Джеффри Саксның фәнни ассистенты булып эшли. 1994 елда Югары нормаль мәктәптә тарих һәм икътисад өлкәсендә Советлар Союзында беренче биш еллык тарихы буенча диссертация белән магистр дәрәҗәсен ала. 1999 елда Массачусетс технология институтында доктор дәрәҗәсен ала.

Ире — Абхиджит Банерджи, Эстер Дюфло һәм Майкл Кремер белән бер үк вакытта икътисад буенча Нобель премиясын ала. Дюфло һәм Банерджи рәсми рәвештә 2015 елда өйләнешкәннәр, 5 һәм 7 яшьлек ике баласы бар. Беренче баласы туганнан соң Дюфло Америка гражданлыгын ала.

## Бүләкләре

* Макартур стипендиясе (2009)
* Джон Бейтс Кларк медале (2010)
* Дэн Дэвид премиясе (2013)
* Erna-Hamburger-Preis[de] (2014)
* Принцесса Астурийская премиясе (2015)
* Альфред Нобельнең хәтер иктисады буенча премиясе (2019)
* Cited Highly Researcher (2019)

## Хезмәтләре

* *Abhijit Banerjee, Esther Duflo* Poor Economics: A Radical Rethinking of the Way to Fight Global Poverty — PublicAffairs, New York, 2011.
* The Economist as Plumber // American Economic Review, 2017, vol 107(5), pages 1–26.
* *Абхиджит Банерджи, Эстер Дюфло* Экономическая наука в тяжёлые времена. Продуманные решения самых важных проблем современности = Good Economics for Hard Times: Better Answers to Our Biggest Problems. / Пер. с англ. М. Маркова и А. Лащева; под науч. ред. Д. Раскова. — Москва: Издательство Института Гайдара; Санкт-Петербург: Факультет свободных искусств и наук СПбГУ, 2021. — 624 с. — ISBN 978-5-93255-594-1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Личная страница Э. Дюфло на сайте МТИ . — 24.04.2010.
* *Энн О. Кригер* Пусть данные говорят сами за себя // Финансы и развитие, июнь 2011.
* Экономисты как водопроводчики, маркетинг для центральных банков и проблемы доверия Ксения Юдаева беседует с Эстер Дюфло 9 сентября 2020
* Хорошая экономика для трудных времен. Лекция Российской экономической школы 16 сентября 2020 Коммерсантъ

Төркем:25 октябрь көнне туганнар
Төркем:1972 елда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Шәхесләр:Америка
Төркем:Франциядә туганнар
Хели Ляэтс

**Хели Владимировна Ляэтс** (; Lääts - кыз исеме һәм сәхнә исеме, 1958 елдан чын исеме - **Сауль** (); 24 июнь, 1932, Курессааре - 16 февраль, 2018, Таллин) - Эстония эстрадасы һәм камера җырчысы (меццо-сопрано), Эстония ССР халык артисты (1976).

## Биография
Ул Юлия Ляэтс (кыз вакытта Аллика) һәм Владимир Ляэтс гаиләсендә туган.

Таллин дәүләт консерваториясен, Тиит Куузик классын тәмамлаган (1960). 1957-1961 елларда ул Эстония радио оркестрының солисты, 1961-1987 елларда Эстония дәүләт филармониясенең солисты була. Ул Эстон һәм Рус телләрендә җырлый. Ул шулай ук аймара телендә дә ике җыр башкара.

Бөтендөнья яшьләр һәм студентлар фестивале лауреаты (1957). "Песня остается с человеком" җырының беренче башкаручысы була. 1970 елда аңа Эстония ССРының мактаулы артисты, 1976 елда - Республика халык артискасы исеме бирелде. 2004 елда ул V класслы Ак Йолдыз ордены һәм Эстония культурасын үстерүдәге казанышлары өчен премия белән бүләкләнде.

Тормыш иптәше Пеэтер Сауль (1932-2014) - дирижер. Абыйсы Койт Ляэтс (1928-2008, Lääts исеме белән рус телендә басылган) - химик.

Ул Таллинда вафат була. Метсакальмиста күмелгән.

## Сылтамалар

* Земля пухом: на 86-м году жизни скончалась певица Хели Ляэтс
* Suri laulja Heli Lääts
* На kino.net.ua 
Төркем:Меццо-сопрано
Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Таллиннда вафатлар
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:16 февраль көнне вафатлар
Төркем:1932 елда туганнар
Төркем:24 июнь көнне туганнар
Мария Минерва

**Мария Юур** *(Мария Юур,*  ел) - Эстония җырчысы һәм музыканты, **Мария Минерва** *(Мария Минерва)* псевдонимы астында чыгый ясый. Хәзерге вакытта ул Бөекбританиядә яши.

## Биография
Мария, Эстониянең сатирик һәм музыка тәнкыйтьчесе Марта Юур кызы. Ул Таллинда туып үскән, Эстония сәнгать академиясен   тәмамлаган. Ул балалар хорында җырласа да, музыкаль белем алмаган .

2009 елда Юур Лондонга китә, һәм ул "*The Wire*" журналында стажировка үтә, соңрак Голдсмит колледжында магистратурага укырга керә  . Буш вакыттта шөгыльләнү өчен Интернет аша уен кораллары сатып ала һәм лоу-фая дулкыны музыкасына сокланып, өйдә треклар яздыра башлый  . Беренчеләренең берсе 2010-нчы елда Эстониянең ике җыентыгында чыгарылган (ул вакытта аның UNCANDY псевдонимы булган) Lovecool иде  . 2010 елның 26 мартында  беренче иҗтимагый чыгыш аның туган шәһәрендә Таллин музыка атнасында булды  . 2010 азагында, Яңа ел алдыннан, ул Американың Not Not Fun Records  маркасы белән элемтәгә керде, 2011 елның февралендә *Tallinn at  дебют* кассетасын чыгарды . Алты айдан соң, августта, Франциянең феминист язучысы Хелен Кикус һәм Минерва фанаты булган Кабарет Вольтер *төркеме исемендәге икенче альбомы Cabaret Cixous*  дөнья күрде. *Шул ук вакытта, башкаручы The Guardian* сайтында "новичком дня" булды, анда аның тавышы "туманное диско, полное реверберации, дилэя и загадочно-неземного вокала"  . 2011 елның ноябрендә тагын да биюле *Sacred & Profane Love EP* чыгарылды. LA Vampires (Аманда Браун) белән уртак альбом чыгарылырга әзерләнә .

2012 елның 4 сентябрендә Минерваның өченче альбомы дөнья күрде.

## Дискография

### Альбомнар

#  — *[[Tallinn at Dawn]]* / Таллин на рассвете
#  — *[[Cabaret Cixous]]* / Кабаре Сиксу
#  — *[[Will Happiness Find Me?]]* / Найдёт ли меня счастье?
#  — *[[Histrionic]]* / Наигранный

### Мини альбомнар

* *Ruff Trade* (2011)
* *Noble Savage* (2011)
* *Sacred & Profane Love* (2011)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* Мария Минерва на Pitchfork
* Рецензия OpenSpace
* Рецензия Коммерсантъ Weekend
* Денис Бояринов. Мария Минерва: «Я сублимирую» (неопр.).  OpenSpace.ru (20 января 2012). Дата обращения: 20 января 2012. Архивировано 18 мая 2012 года.
Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1988 елда туганнар
Төркем:15 март көнне туганнар
Сандра Нурмсалу

**Сандра Нурмсалу** (  Алавере, Эстониядә туган) Эстония җырчысы һәм скрипкачы, Urban Symphony төуркеме солисты. Әлеге төркем Евровидение җыр бәйгесе 2009да   Эстония өчен чыгыш ясый. Сандра Нурмсалу җырның төп өлеше җырлый, Евровидение финалында 6нчы урынны яулый.

## Биография һәм карьера
Ул Георг Отс исемендәге Таллин музыка мәктәбен эстрада һәм джаз җырлау белгечлеге белән тәмамлады. 

Евровидениедә катнашканчы, Сандра Пиллипигад (7 ел) һәм Вирре (3 ел) халык төркемнәрендә уйнады һәм җырлады. Ул Эстониядә популяр Эстония яшь башкаручылары конкурсында катнашып, 4нче урынны алды.

2009-нчы елда Сандра шулай ук *Эстония супер йолдызын эзләү* ( Eesti otsib superstaari ) (English Idol аналогы) реалити-шоуында күренде. Һәр катнашучы белән дуэтта җырлау өчен Эстония башкаручысын сайларга туры килде. Көндәш Отт Лепланд, соңрак конкурс җиңүчесе, Сандраны "Rändajad" башкару өчен сайлады.

Ул йортсыз хайваннарны саклау фондының актив әгъзаларының берсе. 

2012 елның октябрендә Сандра Эстония киносы һәм музыкасының 100 еллыгын бәйрәм итү өчен Эстониянең башка артислары белән гастрольләрдә булды, Таллин, Парну һәм Тарту объектларында концертлар куйды. 

2012 ел ахырында Сандра үзенең "Rändajad" исемле концертын игълан итте, шул ук исемдәге ялгызы һәм популяр Урбан симфониясе төркеме белән. Тур аның туып үскән Харьюмаа округындагы урыннарда, шул исәптән туган шәһәре Алаверда узачак.  

## Гаилә
Ялгыз, кияүдә түгел.

Сандра 2010 елның җәендә беренче баласы табарга тиеш иде. Баланың әтисе - физик тәрбия укытучысы һәм Сандра Тармо Каскның егете. 26 июль көнне Сандра беренче баласын таба һәм кызына Кристал Ингрид дип исем куша. 2015 елның 31 августында парның Флора Ли исемле икенче кызлары дөньяга килә.

Хәзерге вакытта ул Таллин бистәсендә - Пиеэтрида яши .

## Дискография

### Альбомнар

### Ялгыз җырлары
Төрле вакытта Сандра түбәндәге җырларны башкарды:

Urban Symphony кысаларында:

* Rändajad
* Päikese poole
* Skorpion

Ялгыз яки шәһәр симфониясенең кайбер әгъзалары белән:

* Velvetiin
* Minu kodu
* Mad World
* Lootusetult hoolin sust
* Kui mind enam ei ole
* Hüvasti, kollane koer
* Hungry
* Crying in the Rain
* Oma laulu ei leia ma üles
* Behind These Hazel Eyes
* Sel Tell (feat. Sinine)

## Уңышлары

* Tähtede Laul (2004 - икенче урын; 2005 - беренче урын; 2006 - беренче урын).
* 2005 ел - "Kaks takti ette" тамашасында катнаштылар (иң яхшы 45кә керделәр).
* 2007 ел - "Kaks takti ette" катнашты (4 урын).
* 2008 р. - Георг Отс Таллин музыка мәктәбен поп-джаз җырлау белгечлеге белән тәмамлаган.
* 2009 ел - Урбан симфониясе төркеменең солисты, 2009-нчы елда Евровидение җыр конкурсында Эстонияне тәкъдим иткән һәм Евровидение финалында 6-нчы урынны алган.

## Сылтамалар

* 
* 
* 
* 
* 

## Искәрмәләр

Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1988 елда туганнар
Төркем:6 декабрь көнне туганнар
Лаура Пыльдвере

**Лаура Пыльдвере** (, туган 30 август, 1988, Тарту) - Эстония эстрада җырчысы, Эстонияне Евровидение җыр конкурсында Suntribe төркеме белән 2005 һәм 2017 елда Койт Тоом белән дуэтта тәкъдим иткән.

## Карьера
Лаура үзенең җыр карьерасын 2005-нче елда Kaks Takti Ette конкурсында җиңгәннән соң башлый, 2005-нче елда "Eurolaul 2005" Евровидение җыр конкурсына илкүләм сайлауда катнаша, "Moonwalk" җыры белән ялгыз артист буларак һәм "Let’s Get Loud" җыры белә көчле Suntribe төркеме составында. "Let’s Get Loud" җыры беренче урынны алды, "Moonwalk" - икенче урында. 2005-нче елда Киевта үткән Евровидение җыр конкурсында Эстониядә Suntribe кызлар төркеме тәкъдим ителде, алар арасында Лаура катнашучыларның берсе иде. Соңрак, Лаура "Sunflowers" җыры белән "Евроул 2007" конкурсында катнашып, өченче урынны алды. 2007 елның сентябрендә җырчы "Muusa" альбомын чыгарды, шул ук вакытта АКШның Бостондагы Беркли музыка көллиятенә укырга керде. 2009 елда ул Eesti Laul конкурсында "Destiny" җыры белән катнашып, өченче урынны алды.

## Белеме
Белеме:

* 2001—2004 Юленурме Laulustuudio
* Августа 2004 года в музыкальном колледже Беркли в Лос-Анджелес
* Июль-Август 2005 в музыкальном колледже Беркли в Бостоне, пять недель учебной программы (при стипендии)
* Сентябрь 2007 в музыкальном колледже Беркли бакалавра esinemiskunstis обучения (при стипендии)

## Бүләкләре

* Ел саен Эстония эстрада музыкасы премиясе ():
** "Мусика" онлайн кибете сату арасында Ел музыканты.24 Махсус премия: Елның иң яхшы артисты (2008) 
** Ел радиосы: Sunflowers (2008) 
** Ел радиосы: "581 С" (2009) 

## Дискография

### Альбомнар

* *Muusa* — 1 сентября 2007
* *Ultra* — 8 декабря 2009
* *Sädemeid taevast* (Greatest Hit Singles Compilation, декабрь 2011)

### Ялгыз җырлары

* *Moonwalk* — 2005
* *Koos* — 2006
* *Sunflowers* — январь 2007
* *Muusa* — сентябрь 2007
* *581 C* — январь 2008
* *Lihtsad Asjad* — 2008
* *Destiny* — февраль 2009
* *Pühakute laul* (2009)
* *Ultra* (2009)
* *Südasuve rohtunud teed* (2010)
* *Võid kindel olla* (2010)
* *Kustuta kuuvalgus* (2011)
* *2020* (ноябрь 2011)
* *Sädemeid taevast* (2012)
* *Head uut aastat* (2013)
* *Supersonic* (2016)

## Искәрмәләр

Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1988 елда туганнар
Төркем:30 август көнне туганнар
Туули Ранд

**Туули Ранд** (, туган 1990нчы елның 1нче мартында, Курессааре, Саарема, Эстония ) - Эстониянең танылган җырчысы, төркемнәрдә һәм ялгызы җырлый.

## Биография
Туули Ранд Курессааре гимназиясен һәм Георг Отс музыка мәктәбен тәмамлый. Ул TuuliKustiPeep, Funkifize, Bliss, Estonian Dream Dixieland Band төркеме һәм Söörömöö ансамбленең төп җырчысы була. Эстониядәге Eesti otsib superstaari шоу вакытында ул тур студиясенә килә, ләкин финалга үтми.

Eesti Laul 2013 ярымфиналисты буларак, ул ике проектта катнаша. Лииси Коиксон һәм Söörömöö төркеме белән (аның катнашуы белән) ул "Üle vee" (Над водой) җырын һәм Тееле Виира белән "Ring the Alarm" җырын башкарды. Җырлар финалда 5нче һәм 1нче урыннарны алдылар. Бу аның зур уңышы була. Алга таба да ул төрле төркемнәрдә һәм ялгыз җырлар башкаруын дәвам итә, төрле конкурсларда катнашып, призлы урыннар яулый.

Туули Ранд киләсе елда VÖÖRAD белән "Maailm on hull" (Crazy World) җыры белән кайтты, ләкин аны ярымфиналга чыгармадылар. Ул шулай ук барабанчы Пееп Каллас белән язган "Do not Be Afraid" ялгызы җырлады. 

Туули Ранд, шулай ук, Eesti Laul 2021 җырында "Üks öö" җыры белән катнашачак (Одна ночь).

Хәзерге вакытта аның җырларын интернет челтәрләрендә ирекле рәвештә тыңларга мөмкин. Ул үзенең иҗат юлын алга таба да дәвам итә, үстерә.

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1990 елда туганнар
Төркем:1 март көнне туганнар
Керәшен сөйләшләре

**Керәшен сөйләшләре** (үз исеме — *керәшенчә*, *татарча*) — керәшен татарлары сөйләшкән татар теленең сөйләшләре төркеме.

## Төп мәгълүмат
Керәшен сөйләшүләре катнаш сөйләшләр булып торалар. Алар мишәр һәм казан диалектларына карыйлар.

Гадәттә, керәшен сөйләшләренә түбәндәге сөйләшләр керә:

* Түбән Кама буе керәшеннәре сөйләше;
* Казан арты керәшеннәре сөйләше;
* Чистай керәшеннәре сөйләше;
* Мәлки керәшеннәре сөйләше;
* Нугайбәкләр сөйләше;
* Мордва-каратай сөйләше.

### Тулырак классификация
Казан диалектының керәшен сөйләшләре:

* Казан арты керәшен сөйләше (Татарстан Республикасы, Киров өлкәсе):
** Нократ буе урынчылыгы
** Мишә буе урынчылыгы
** Шушма буе урынчылыгы
** Кама буе урынылыгы
** Кукмара урынчылыгы

* Нагайбәк сөйләше (Чиләбе өлкәсе);
* Түбән Кама керәшеннәре сөйләше (Татарстан, Башкортстан, Удмуртия):
** Алабуга урынчылыгы
** Чаллы урынчылыгы
** Зәй урынчылыгы
** Бакалы урынчылыгы

Мишәр диалектының керәшен сөйләшләре:

* Тау ягы керәшеннәре (Татарстан Республикасының Кайбыч районы)
* Мордва-каратай сөйләше (Татарстан Республикасының Лаеш районы Ташкирмән авылы, Кама Тамагы районы).
** Ташкирмән урынчылыгы
* Чистай керәшеннәре сөйләше (Татарстан Республикасының Кама аръягы һәм Самар өлкәсе)
** Пакшин урынчылыгы

## Язу
Керәшен алфавиты тарихы миссионер Һәм тел белгече Н.И. Ильминский алфавитыннан башлана. Алфавит татар фонетикасын чагылдыру өчен җитми торган хәрефләр өстәлгән рус әлифбасыннан гыйбарәт. Керәшен алфавиты мари алфавитына бик якын.

## Әдәбият

* Остроумов, Н. П. Первый опыт словаря народно-татарского языка по выговору крещеных татар Казанской губернии. — Казань: Типография Императорского университета, 1876. — 145 с.
* Баязитова Ф. С.,. Говоры татар-кряшен в сравнительном освещении / Отв. ред. Ф. С. Хакимзянов. — М.: Наука, 1986. — 247 с.
* Воскресенский, А. А. Русско-татарский словарь с предисловием о произношении и этимологических изменениях татарских слов. — Казань, 1894. — 374 с.

Төркем:Керәшен татарлары
Төркем:Татар теле
Эда-Инес Этти

**Эда-Инес Этти** (; туган 26 май, 1981 ел, Хаапсалу, ЭССР, СССР **), Инес** () сәхнә исеме астында чыгыш ясыйлар.), Эстония җырчысы һәм актрисасы.  "Once in a Lifetime" җыры белән Швециядә узган Евровидение 2000 җыр конкурсында үз илен тәкъдим итте һәм анда 4 урынны алды.

## Карьера
Инесның музыкаль карьерасы Эстония телевидениесенең "Два такта вперёд" дип исемләнгән тапшыруы белән башланды ( ) - анда катнашу 1999-нчы елда җырчыга 2-нче урын һәм олы белгечләрнең уңай бәяләрен алып килде  . 2000-нче елда Инес илкүләм сайлауда җиңде һәм Эстонияне Евровидение 2000-дә тәкъдим итү хокукын яулады. Җырчы ярышларда 4 нче урынны алды, һәм аның "Once in a Lifetime" җыры Европа илләре арасында әһәмиятле уңышларга иреште. Соңрак, Инес Евровидение-2002 өчен Эстония сайлап алу конкурсында беренче дәгъвачы дип табылды, ләкин ул башланыр алдыннан үз теләге белән катнашудан баш тартты.

2004 елның ноябрендә Инесның беренче альбомы Эстониядә - "15 magamata ööd" чыгарылды. Eesti Muusikaauhinnad  тантанасында елның иң яхшы артисты исемен бирелде (беренчесе 2000-нче елда бүләкләнде).

2005-нче елда җырчы тирәсендә музыкантлар командасы төзелде, алар арасында Инесның абыйсы Иво Этти да бар иде. Яңа форматтагы беренче альбом 2006-нчы елда чыккан "Uus päev" иде. Аерым алганда, анда "Eurolaul" бәйгесендә катнашкан "Iseendale" җыры да бар иде. Композиция Эстониядә башкарылган бердәнбер иде, ләкин 2-нче урынны гына алды, бу башкаручыларга илне Евровидение-2006да тәкъдим итәргә рөхсәт бирмәде. Бер елдан соң Инес өченче тапкыр милли сайлауда катнашты, ләкин "In Good and Bad" җыры белән ул 7нче урынны гына яулады.

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1981 елда туганнар
Төркем:26 май көнне туганнар
Геттер Яани

**Геттер Яани** (; туган  ел, Таллин, Эстония) - Эстония җырчысы һәм Eesti otsib superstaari конкусының 3 сезон финалисты. Геттер финалга 2009 елның 8 октябрендә иреште, анда 7 нче түгәрәктә ул дүртенче урынны яулады, алга таба көрәшне ташлады. Ул Эстонияне Германиядә Евровидение 2011 дә яклады  .

## Биография
Ул Таллин Кристийнэ урта мәктәбен тәмамлады. 2011 елда ул Таллин һөнәри белем бирү үзәгендә укыды (), мода дизайнеры һөнәрен үзләштерде. Геттер Яани шулай ук Силламаа сынлы сәнгать мәктәбендә укый.  

## Карьера
Ул 2009-нчы елда Eesti otsib superstaari (Поп Идолның Эстония версиясе) музыка шоуының өченче сезонында катнашуы аркасында дан казанды, финалга чыкты һәм 8-нче этапка кадәр тора алды.

Тамашада катнашуы белән дан казанганнан соң, Геттер үзенең беренче ялгыз җырын 2010 елның гыйнварында яздырды - *Parim Päev*. Әлеге җыр Свен Лыхмус тарафыннан язылган һәм чыгарылган.  Җыр Эстониядә популярлык казанды һәм бик күп җирле радиостанцияләрдә популяр иде. 

*Геттер шулай ук Riigimehed* ситком эпизодында пәйда булды *һәм Dancing 4 Life* шоуында күрсәтелде. ... 

26 февральдә ул "Rockefeller Street" җыры белән Евровидение 2011  Эстонияне тәкъдим итү хокукын яулады. Җырчы ярымфиналда уңышлы чыгыш ясады, бу аңа композицияне җыр конкурсының финалында башкарырга мөмкинлек бирде, ул 25 баллдан 24нче урынны алды, 44 балл җыйды.

2013 елда Геттер беренче металл  стилендәге җырын чыгарды һәм видео клип төшерде. Әлеге клип шаяру гына *(Эсти Лаул Джок* ).

## Актерлык тәҗрибәсе
2010 елда Геттер High School мюзиклында катнаша. 2010 елның җәендә.

ETVда беренче тапкыр 2010 ел ахырында "Riigimehed" телевизион сериалы дөнья күрде, анда Геттер Яани үзе уйный.

Getter также играет 20 Марта 2011 в культурном центре Сальме, где состоится премьера мюзикла «Verelegend», повторение выступлений состоится осенью 2011 года.

## Eesti otsib superstaari
Түбәндә Геттерның Eesti otsib superstaari финалында катнашуына өстәлеп:

## Eesti Laul 2011
Конкурсның ярымфиналында катнашучы Свен Лыхмус "Rockefeller Street"  композициясе белән финалга чыкты (ул 2011 елның 26 февралендә булды).    2011 елның 26 февралендә Геттер һәм Outloudz супер финалга чыктылар. Геттер "I Wanna Meet Bob Dylan" композициясе белән 2 нче урынны яулады.

## Бүләкләре

* Ежегодная премия эстонской поп-музыки (Eesti Popmuusika Aastaauhinnad):
** Самый красивый артист года 2011
* R2 Aastahitt 2 место за Valged Ööd

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Getter Jaani blogi
* VIDEO: Getterile meeldib kirikus palju rohkem esineda, kui telekaamerate ees — Delfi, 15. detsember 2009
Төркем:Сопранолар
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Таллиннда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1993 елда туганнар
Төркем:3 февраль көнне туганнар
Яна Каск

**Яна Каск** (, туган 11 ноябрь, 1991 ел) - Эстония җырчысы, Eesti otsib superstaari 2008 җиңүчесе, Pop Idol Эстония версиясенең икенче сезоны. Финалда ул Арно Суислеп белән көрәшә һәм 52,9% тавыш җыеп, җиңеп чыга. Аның беренче студия альбомы 2009 нчы елда дөнья күрде.

Хәзерге вакытта ул дөньядагы иң яшь Pop Idol шоу җиңүчесе һәм җиңү вакытында Австралия Идолының икенче сезоны җиңүчесе Кейси Донован куйган рекордны саклый. Яна Каскның беренче җыры *"Leaving You for Me" исемле була*.

Яна Каск бүгенге көндә дә үзенең иҗади тормышын төзүне дәвам итә. Интернет челтәрләрендә аның бик күп җырларын табып, ирекле рәвештә тыңларга мөмкин.

## Дискография

### Альбом

* 2009: Face in the Mirror

### Ялгыз җырлары

* 2008: Leaving You for Me
* 2009: Face in the Mirror
* 2010: Don't Want Anything
* 2011: Feel the Vibe
* 2012: Beyond Good And Evil
* 2012: Sleep My Little Angel
* 2012: Heroes
* 2013: Shooting Star
*2012: Beyond Good And Evil

## Сылтамалар

* Рәсми сайт
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1991 елда туганнар
Төркем:11 ноябрь көнне туганнар
Ирина Бекешкина

**Ирина Эриковна Бекешкина** (; 1952 елның 4 феврале, Ивдел, Свердловск өлкәсе, РСФСР, ССРБ — 2020 елның 20 марты, Киев, Украина) — Украин социологы, сәяси һәм электораль социология өлкәсендә белгеч. «Демократик инициативалар» фонды директоры. Фәлсәфә фәннәре кандидаты.

## Тормыш юлы
 фәлсәфә факультетын һәм ССРБ Фәннәр академиясенең фәлсәфә институты аспирантурасын тәмамлый.

«Фәлсәфи фикер» журналының фәнни редакторы, ССРБ Фәннәр Академиясенең фәлсәфә институтының кече һәм өлкән фәнни хезмәткәре булып эшли. 1991 елдан Украина Милли Фәннәр Академиясенең Социология Институтының фәнни хезмәткәре. 1996 елдан «Демократик инициативалар» фонды директоры урынбасары, 2001 елдан аның фәнни җитәкчесе. «Демократик инициативалар» фондының «Украинаның политик портреты» бюллетененең фәнни редакторы. Ул җитәкләгән «Демократик инициативалар» фонды, Украина бәйсезлеге игълан ителгәннән соң, беренче булып сайлаулар вакытында экзит-поллар үткәрә башлый. 2004 елда үткән президент сайлаулар вакытында «Демократик инициативалар» уздырган экзит-полл масштаблы фальсификация күрсәтә һәм «Кызгылт сары революция»нең катализаторларының берсе була. Ирина Бекешкина 2007 һәм 2008 елларда «Фокус» журналы версиясе буенча Украинаның иң абруйлы йөз хатын-кызы исемлегенә кертелгән.

Комплекслы тикшеренү объекты һәм электораль тотыш концепциясе буларак шәхеснең структур моделен, аның Украинадагы үзенчәлекләрен эшләгән.

100 дән артык фәнни эш һәм күп санлы публицистик публикацияләр авторы.

Евромәйдан вакытында Виктор Януковичның «авторитар режим»га кискен тәнкыйть сүзләре белән чыгыш ясый һәм хокук сакчыларының оппозициягә басуы очрагында гражданнар сугышын кисәтә.

## Төп эшләр

* *Структура личности как объект комплексного исследования* (1986);
* *Демократизация общества и развитие личности* (в соавторстве с Е. И. Головахой и В. С. Небоженко, 1992);
* *Молодь і соціальні конфлікти* (в соавторстве с В. П. Перебенесюком, 1994);
* *Конфліктологічний підхід до аналізу ситуації в Україні* (1994);
* *Вибори-2002 в оцінках населення і експертів* (2002, главный редактор);
* *Exit-poll: парламентські вибори-1998, президентські вибори-1999, парламентські вибори-2002* (2002, главный редактор).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Ирина Бекешкина // Украина Милли Фәннәр Академиясенең Социология Институты
Төркем:Фәлсәфә фәннәре кандидатлары
Төркем:Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университетын тәмамлаучылар
Төркем:Киевта вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2020 елда вафатлар
Төркем:20 март көнне вафатлар
Төркем:1952 елда туганнар
Төркем:4 февраль көнне туганнар
Казакъстанда Буддизм

Александр Македонияле бөтен Алгы Азия, Иран һәм Төньяк-Көнбатыш Һиндстан аркылы ике гасырдан артык Ахемендилар көчтә булган өлкәләргә һөҗүм ясап, Александрның шул зур кертү кампаниясе беткәннән соң, якынча безнең эрага кадәр 321 елда Һиндстанның көнчыгыш төбәгендә Маурьялар дәүләте пәйда булган. Александрның җимергеч эшләре Һиндстан тарихында зур эз калдырмаса да, аның йөрешләре вакытында һәр җирдә тупланып урнашкан грек-македон солдатларының саклану урыннары ул үлгәннән соң да күп вакыт буена Азия җирендә калган һәм соңыннан Төньяк-Көнбатыш Һиндстандагы вакыйгалар һичшиксез йогынты ясаган. Бу династиянең нигез салучысы Чандрагупта Маурья үз башкаласы Паталипутрадан (Патна) Магадхада хәрби корылма утыртып Һиндстанның греклар яулап алган өлкәләрен кире алып шул вакытта Әфганстанга кадәр җиткән. Ул һәм аның варисы Бидусара кергән зур мәмләкәт корган. Маурья дәүләтеннән чыккан өченче сызык Ашока патшалыгы вакытында Ориссаның көньяк-көнбатыш ягындагы шул вакытта Калинга дип аталган өлкә, шулай ук аннан да ераграк булган Андхра җиренең бер өлешен кертелеп, шуның нәтиҗәсендә бу мәмләкәт зуррак булып киткән.
Ашока (якынча безнең эрага кадәр 273-232 еллар) безгә кадәр килеп җиткән язмаларда исеме калган җитәкче булган. Бу язмалардан Ашоканың Калинганы канлы бастырудан соң барлык көнчыгыш йөрешләрен туктатырга уйлаганын һәм дәүләттә хөкем итүен тыныч юл белән башкарырга, үз багъланышларын аталарча якларга, шул исәптән бу вакыйгалардан ике гасыр элек Һиндстанның төньяк-көнбатышында пәйда булган Буддачылык тәгълиматын тантаналы якларга ант иткәне билгеле. Моннан соң Буддачылыкны Һиндстаннан тыш җирләрнең дә мәшһүр яклаучысы булган.

Төркем:Буддизм
Габриэла Гунчикова

**Габриэла Гунчикова** ( ; туган 27 июль, 1993, Кромержиж, Чехия) - Чехия җырчысы һәм җыр авторы. 2016 елда ул Чехияне Евровидение 2016-да   «I Stand» җыры белән тәкъдим итте.

## Биография

### Беренче еллары һәм карьера башлангычы
Габриэла Гунчикова Чехиянең Кромержиж шәһәрендә, 27 июль, 1993 туа. Аның балачагы Голешов янындагы кечкенә Янковици авылында үтә. Җырчы беренче тапкыр 2011-нче елда, Чехия-Словакия «Česko Slovenská SuperStar» шоуында икенче сезонда катнаша һәм икенче урынны ала. Шул ук елны Габриэла Чехия «Český slavík» премиясеннән "Ел алга китеше" премиясенә лаек булды .

2011 елның 28 ноябрендә җырчы беренче тапкыр "Dvojí tvář" альбомын чыгарды (Двойное лицо), ул шунда ук диярлек Чехия диаграммасының иң яхшы унлыгына керде. 2012 елның башында Габриэла Чехия Клеопатра чех мюзиклында уйнады. 2013 елның 30 маенда җырчының икенче студия альбомы «Celkem jiná» чыкты ("Бөтенләй башка"), анда ул шулай ук җыр авторы булып чыгыш ясады.

### Кен Тамплин һәм «Trans-Siberian Orchestra» белән хезмәттәшлек
2013 елда, Габриэла дөньяның иң танылган вокал тренерларының берсе Кен Тамплин белән элемтәгә керде, ул YouTube'тагы чыгышларының видеосын күргәч, аның белән эшләргә ризалашты. Озакламый Гунчикова Калифорниягә күченде һәм берникадәр вакыттан соң Кен Тамплин вокал академиясенең йөзе һәм дөнья дәрәҗәсендәге иң яхшы студентларның берсенә әверелде.

2014 елда Себер аръягы оркестры металл төркеменнән Пол О'Нил Габриэла белән элемтәгә керде һәм аңа хезмәттәшлек тәкъдим итте. Ел ахырында, бу төркем белән бергә, җырчы АКШның көнбатыш ярларында 60ка якын концерт бирде.

2015 елның ноябрендә Гунчикова кабат Себер аръягы оркестры белән Көнбатыш Америкага китә.

### Евровидение 2016
2016 елның 17 февралендә Габриэла Швециядә Швеция композиторлары Кристиан Шнайдер һәм Сара Биглерт белән махсус проект өстендә эшләвен хәбәр итә.

2016 елның 11 мартында Чехия телевидениесе Габриэла Гунчикованың Чехияне Стокгольмдагы Евровидение-2016да "I Stand" җыры белән яклаячагын хәбәр итте.

2016 елның 10 маенда Габриэла Гунчикова беренче ярымфиналда чыгыш ясады һәм финалга чыкты, тарихта беренче тапкыр Евровидение финалында Чехияне тәкъдим итү хокукына иреште , ул 25нче урынны алды .

## Дискография

### «Dvojí tvář» (2011)

# «Lala»
# «Zůstanu napořád» («Died from a Broken Heart»)
# «Volnej pád»
# «Bud dál jen můj» («I Feel So Bad»)
# «Kdybys na mě máv» («Slave to Your Love»)
# «Dvojí tvář»
# «Run to Hills»
# «Zábrany» («Barricades»)
# «Send Me an Angel»
# «Proudu vstříc»
# «Země vzdálená»

### «Celkem jiná» (2013)

# «Celkem jiná»
# «Provokatérka»
# «Zrozena z moří»
# «Černý Anděl»
# «Měl by ses mě bát»
# «Časy jsou zlé»
# «Šílená»
# «Nech si ránu poslední»
# «Bezmoc»
# «Se mnou leť»

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1993 елда туганнар
Төркем:27 июль көнне туганнар
Фартун Адан

**Адан Артун** (, ; 1969) — Сомали җәмәгать активисты.

## Биографиясе
Фартун Адан Сомалида туып үскән. Урындагы эшкуар һәм тынычлык өчен хәрәкәт активисты Эльман Әли Әхмәттә тормышта булган. Никахыннан дүрт кызы туган. 1996 елда, Сомалида ватандашлар сугышы  вакытында, ире аның йортыннан ерак түгел Могадишоның көньяк өлешендә һәлак була.  1999 елда Адан Канадага эмиграциягә китә.

2007 елда ул тынычлык һәм кеше хокуклары өчен көрәшергә Сомалига кайта. 2019 елның 20 ноябрендә урындагы властьлар аның шулай ук Сомалига социаль хезмәтләре өчен кайткан кызы Эльман Алмаасның Могадишо аэропортыннан ерак түгел җирдә автомобилдә атып үтерелүе турында хәбәр итә.

## Иҗтимагый эшмәкәрлеге
Фартун Адан Могадишода ире хөрмәтенә аталган хөкүмәткә карамаган «Эльман исемендәге тынычлык һәм кеше хокуклары үзәгенең» башкаручы директоры вазифасын били. Аның кызы Ильвад та аның белән бергә бу үзәктә эшли.

Бу үзәк аркылы Алан «Сомали кызлары» үзәгенең — илдә җенси көчләү корбаннарына беренче ярдәм программасының оештыручыларының берсе була.

## Бүләкләре
2013 елда Фартун Адан ел саен бирелә торган АКШ департаменты дәүләт секретаренең халыкара хатын-кыз «Батырлык өчен» премиясенә лаек була. 2014 елда ул шулай ук Алмания хөкүмәтеннән «Эльман исемендәге тынычлык һәм кеше хокуклары үзәгендә» эше өчен бүләккә лаек була.

Фартун Адан 2017 елда үзенең кызы Ильвад белән бергә гуманизм уятуы өчен «Аврора» премиясына номинацияләнгән финалистлар исемлегенә кертелә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Sister Somalia

Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Төркем:1969 елда туганнар
Төркем:Хокук яклаучылар
Төркем:Сомалида туганнар
Төркем:Эшкуарлар