Юрий Венелин

**Ю́рий Ива́нович Вене́лин** (чын исеме — Георгий **Гуца**, лат. Georgius Hutza  ; 1802-1839) — русия һәм болгар тарихчысы һәм публицисты, славистика тикшеренүләренә нигез салучыларның берсе, славян милли яңарышы лидеры. 

Нәселе русин-румын катнаш православие руханиеның улы   — Румыния чыгышлы  . Ул башта Унгвар гимназиясендә, 1821 елдан — Сатмар епископаль лицейында, 1822 елдан Львов университетының фәлсәфә факультетында укыган. Уку вакытында ул, рухани  дәрәҗә алырга теләмичә, кайда булуын яшерү өчен фамилиясен Венелин-Венеловичка үзгәртә  .

1823 елда Венелин    туганы Иван Молнар белән  бергә дини эзәрлекләүләрдән качып Россиягә кача, башта Кишинёвта урнаша, анда болгар колонистлары һәм аларның попечителе генераль Инзов белән якынлаша . Аннары 1825 елдан — Мәскәүдә . Ул Мәскәү университетының медицина факультетында (1825-1829) укыган, буш вакытларында тарихи тикшеренүләр үткәргән. Ул белемле кеше була, борыңгы һәм яңа телләрне белә, беразларында иркен сөйләшә. Университетны  тәмамлаганнан соң, ул, Мәскәү хәрби хастаханәсендә табиб булып  һәм  берникадәр вакыт өйдә укытучы булып эшли; аның студентлары арасында булачак славянофилизм  идеологлары Константин һәм Иван Аксаков була  . Ниһаять, Россиядә бөтенләй төпләнгәч, алгач, Венелин  Юрий исеме ала  .

Венелин эшчәнлеге бертөрле түгел. Галим тормышында да, үлеменнән соң да аның әсәрләрен дилетантизмда, тарихи методиканың нигезләрен белмәүдә, фактларны санга сукмауда һәм славяннар тарихын  мөмкин кадәр борынгырак итү теләгендә гаепләнә. Икенче яктан, аның Россиядә дә, Болгариядә дә славян-болгар тарихы белән кызыксыну уятудагы казанышлары бәхәссез. Брокгауз һәм Эфрон энциклопедик сүзлеге язганча, "ул Болгарияне яңа чаралар өчен уятты, данлы үткәнен искә төшерде, телгә, гореф-гадәтләргә һәм иҗтимагый тормышның барлык күренешләренә дөрес карарга өйрәтте"  . Болгар милли яңарышы фигуралары Венелинны юл башлаучы дип атый , аларның кайберләре ( Васил Априлов, Николай Палаузов ) аның белән шәхсән таныш була. Венелин фамилиясе гомуми болгар шәхси исеменә әйләнде .

Соңгы елларда, Россия, Болгария, Словения, Карпат арты, Украинада Венелин мирасы белән кызыксыну арта бара.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Байцура Т. Юрій Iванович Венелін (укр.). — Братислава, 1968. — 305 с.
* Беляев Л. А., Турилов А. А. Венелин // Православная энциклопедия. — М. : Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2004. — Т. VII. — С. 592-593. — 752 с. — 39 000 экз. — .
* 
* Лаптева Л. П. ВЕНЕЛИН (Гуца) Юрий Иванович // А. Ю. Андреев, Д. А. Цыганков Императорский Московский университет: 1755—1917 : энциклопедический словарь. — М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2010. — С. 118—119. — .
* Тулаев П. В. Предисловие // Венелин Ю. И. Истоки Руси и славянства / Отв. ред. О. А. Платонов. — М.: Институт русской цивилизации, 2011. — С. 5-44. — 864 с. — .
* Ю. И. Венелин в Болгарском Возрождении / Отв. ред. Г. К. Венедиктов. — М.: Институт славяноведения и балканистики РАН, 1998. — 205 с. — 200 экз. — .

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:1839 елда вафатлар
Төркем:7 апрель көнне вафатлар
Төркем:1802 елда туганнар
Төркем:4 май көнне туганнар