open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вадим Бик

**Вадим Бик** (,  — , ) — анатом, медицина докторы (1935), профессор (1935). 1920-1938 елларда КМИдә, 1932 елдан нормаль анатомия кафедрасы мөдире; 1938-1965 елларда Сарытау университетында бер үк исемле кафедра мөдире. Хезмәтләре минең артериаль системасы анатомиясенә, коллатераль кан әйләнешенә, антропологиягә карый.
## Искәрмәләр
Равил Бикбов

**Равил Бикбов** (,  — , ) — административ-хуҗалык эшлеклесе. 1972-1989 елларда Свердловск шәһәренең төрле оешмаларында инженер, бүлек башлыгы. 1989-1990 елларда «Уралчерметавтоматика» институты директоры. 1990-1992 елларда «Европа-Азия» тәҗрибә оешмасы һәм ФТИләре ассоциациясе генераль директоры. 1996-2011 елларда ТРның Свердловск өлкәсендәге тулы вәкаләтле вәкиле.
## Искәрмәләр
Фәйзи Биккинин

**Фәйзи Биккинин** (,  — , ) — музыка уен коралларында (гармун, эскрипкә) уйнау остасы, ТАССРның атказанган артисты (1963). 1930-1937 елларда Татар радиосы, 1937-1963 елларда - Татар филармониясе солисты.
## Искәрмәләр
Давид Бен-Гурион

**Дави́д Бе́н-Гурио́н**(16 октябрь 1886, Плоньск, Россия империясе- 1 декабрь 1973, Тель-Авив, Исраил)- Израиль сәяси һәм дәүләт эшлеклесе, Израиль Яһүд агентлыгы рәисе (1935-1948),Израильнең беренче ун Хөкүмәтендә оборона министры.
Давид Бен-Гурион 1948 елның 14 маенда Израиль бәйсезлеге декларациясен укып, яшь дәүләтне җитәкли. Нәкъ менә Бен-Гурион җитәкчелегендә Израиль 1947-1949 елларда гарәп-израиль сугышында үз бәйсезлеген саклап кала. Бен-Гурион берсе санала әтиләр-нигез салучыларның Израиль.

## Биография
**[[Балачак]] һәм [[Яшьлек]]**
Давид Иосиф Грин 1886 елның 16 октябрендә Плоньск шәһәрендә Еврей гаиләсендә туа. 1881 елда, Давидка 5 ел калгач, 7800 кешенең 4500е яһүд булган.
Давидның әтисе, Виктор (Авигдор) Грин яһүд традицияләрен үтәгән (митнагдим хәрәкәтенә караган), Плоньскида «Ховевей Цион» («Сион яратучы») компаниясенә нигез салучыларның берсе булган, соңрак синистка әверелгән.Давидның әнисе Шейндл Грин-малайга 10 яшь булганда, бала тапканда вафат була.

Бабасы Давид, Цви Арье Грин ирекле сөйләде ивритчә, Польшча, немецча һәм руссча, укыта иврит бу еврей мәктәбендә һәм яхшы белде өйрәтүдә һәм законах Торы.Виктордан башка Цви Арье тагын өч улы булган. Ул Давидны һәм калган алты оныгын ивритка өйрәтте.Давидның әтисе дә 1895 елда йөзек зыялылары нигез салган " дуслар җәмгыяте белем һәм закон Торы» нең актив әгъзалары була.Биш яшендә Давид Грин хедерга, традицион яһүд башлангыч мәктәбенә укырга керде. Әбраманың әтисе һәм өлкән абыйсы йогынтысында сионизм идеяләре белән үтеп керде. 1900 елда Давид Грин, дуслары Шломо Цемах һәм Шмуэль Фукс белән бергә, " Эзра» яшьләр җәмгыятен оештыра. 1906 елда, икенче алия составында, Давид Грин Госман империясе владалыгы астында булган Палестинга китә.

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Тышкы сылтамалар
Дэви Талаб Мандир

**Дэви Талаб Мандир** (Һинди: **देवी तालाब मंदिर**) яки Дэви Талаб Гыйбадәтханәсе Пәнҗабта, Җаландһарда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Бу гыйбадәтханә Дурга Алиһәсенә багышланган  һәм аңа кимендә 200 ел дип ышаныла. Ул пенсиядәге мәхкәмә судьясы Ш.Моһан Лал Чопра тарафыннан нигезләнгән булган. Һәр елны гыйбадәтханәгә меңнәрчә пилигримнар дини сәфәр кылалар һәм ул Һиндстанда 51 Шакти питхаларның берсе булып тора.

## Манзаралар
* Борынгы Дурга Алиһәсе гыйбадәтханәсе.
* Шәһәр үзәге.
* Иганә хастаханәсе.
* Амарнатх Мәгарәсе.
* Вайшно дэви Мәгарәсе.
* 200 еллык буа.
*Маа трипурмалини манди 52 шакти питхлар арасында шакти питхларның берсе булып тора

## Сурәтләр галереясе

Image:Amarnath Cave.jpg|**Амарнатһ мәгарә моделе**
Image:Lord shiva with family Painting.jpg|**Стена сурәте**
Image:Parshu ram in front of Lord shiva Model.jpg|**Балчык моделе**
Image:200 year pond.jpg|**200 еллык буа**


## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шактизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Майсер Кһана

**Майсер Кһана** ( ਮਾਈਸਰ ਖਾਨਾ ) Дурга Алиһәсе һәм Җвала Җи гыйбадәтханәсе булып тора. Ул Батхиндадан 29 километрда Батхинда-Манса Юлында төзелгән булган. Һәр елны аштмида ике зур мела үткәрелә. Риваять буенча, озак вакыт элек, "Камала" дигән кеше, Җвала җига куркыныч дини сәфәр башкара алмыйча, Дурга хөрмәтенә аның даршаны өчен гомер буе аскеза башкарган, һәм Алиһә шуның белән канәгать булып аңа елына ике мәртәбә күренгән, шулай итеп һәр елны ике мела була. Халык бөтен Пәнҗабтан һәм хәттә күрше штатлардан җыела һәм бергәләшен Алиһә хөрмәтенә гимннар җырлый. Бу гыйбадәтханәгә Һиндулар да, Сикхлар да килгәнгә күрә бу мөһим сәяси вакыйга булып тора. Радһешам Будһлада, Маур Мандиның Җаганнатх җисы һәм Хансраҗ Аггарвал акча җыеп, иң яхшы архитекторларны яллап бу гыйбадәтханәне төзеткәннәр. Батхинда администрациясе раслаганча бу даирәдә тугыз турист җәлеп итә торган урыннарның берсе булырга тиеш.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтмалар
* ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਮਾਈਸਰ ਖਾਨਾ ‘ਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шактизм
Шри Кали Дэви Гыйбадәтханәсе, Патиала

**Шри Кали Дэви Гыйбадәтханәсе** Пәнҗабта, Патиалада гыйбадәтханә. Ул Патиаланың Махараджасы тарафыннан 1936 елда төзелгән булган. Махараджа гыйбадәтханәне төзергә һәм Маа Кали һәм Пааван Джйотның алты фут биеклегендәге потларны Бенгалиядән Патиалага алып килергә илһамланган булган. Хәзерге вакытта гыйбадәтханә Бардари Бакчаларына каршы урнашкан.

Шри Кали Дэви күп кешеләрнең кул дэвисы булып тора. Навратралар вакытында, тугыз көн эчендә гыйбадәтханәгә күп зиярәт кылучылар килә.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шактизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Математика Институты (Беларусь Милли Фәннәр Академиясе)

Беларусь Милли Фәннәр Академиясенең **Математика Институты** 1959 елда нигезләнгән булган. Аның штаб-фатиры Минскта, ә филиалы Гомельдә бар.

## Бүлекләр
* Алгебра
* Идарә Процессы Теориясе
* Исәпләү Математикасы һәм Математик Модельләр
* Дифференциаль Тигезләмәләр
* Чикле Төркемнәр Теориясе һәм Кушымталар (Гомельдә) 
* Комбинаторика Модельләре һәм Алгоритмнар
* Системаларның Математик Теориясе
* Математик Физика
* Сызыкча-булмаган һәм Стохастик Анализ
* Параллель Исәпләү Процесслары

2013 елда Институтта 17 фәннәр докторы һәм 26 фәннәр кандидаты булган.

## Тышкы сылтамалар
*Official website

Төркем:Фәнни оешмалар
Рәмзис Дунаев

**Дунаев Рәмзис Шәриф улы** 1967 нче елның  12 нче апрелендә Мәскәү шәһәрендә туган.  Ул 5 яшендә укырга өйрәнә, ә 8 яшендә беренче шигырен яза.

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Тышкы сылтамалар
Пәнҗаб (Һиндстан)

**Пәнҗаб** – төньяк Һиндстанда урнашкан штат.
Зур Пәнҗаб төбәген формалаштырып, штат төньякта Җамму һәм Кәшмир, көнчыгышта Һимачал-Прадеш, көньякта һәм көньяк-көнчыгышта Һарьяна, көньяк-көнбатыш Раджастхан һәм көнбатышта Пакистанның Пәнҗаб провинциясе белән чиктәш.

## Халкы
Пәнҗаб провинциясе халкының 55,69%-ы Сикхлар, 41,49%-ы Һинд дине тарафдарлары, 0,93%-ы Мөселманнар, 1,26%-ы Христианнар, 0,16%-ы Җәйничеләр, 0,12%-ы Буддистлар, 0,35% - башка дин тарафдарлары яки дини булмаган кешеләр.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Пәнҗаб
* Пәнҗаблылар
* Дэви Талаб Мандир
* Майсер Кһана
* Шри Кали Дэви Гыйбадәтханәсе, Патиала

Төркем:Һинд дине
Илһам Марсонов

**Илһам Данияр улы Марсонов** (6.03.1946) — рәссам.

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Тышкы сылтамалар
Япиев

**Япиев** — фамилия.
* Асылгәрәй Япиев (1929), теш табибы, фән докторы.
* Салих Япиев (1914—1993), Татарстан АССР эчке эшләр министры (1954-1978).

## Моны да карагыз
* Япиев урамы

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Хикмәт Биккинин

**Хикмәт Биккинин** (,  — , ) — укытучы һәм дипломат. 1914-1916 елларда Казан һәм Ырынбур шәһәрләрендәге мөселман уку йортларында гарәп теле укыта. 1916-1917 елларда Россия әрмесендә. 1919-1922 елларда — Казанда башлангыч хәрби-сәяси курслар җитәкчесе. 1923 елдан Казанда И.Гаспралы исемендәге мәктәп мөдире. 1926 елдан ССҖБнең Согуд Гарәпстанындагы тулы вәкаләтле вәкиллегендә эшли.
## Искәрмәләр
Ирек Биккинин

**Ирек Биккинин** (,  — , ) — журналист, төбәк тарихчысы, җәмәгать эшлеклесе, «Татар газетасы» мөхәррире, беренче татар интернет-журналисты. 

Ирек Дамир улы Биккинин 1956 елда Ләмберә районының Таула авылында укытучылар гаиләсендә дөньяга килә. 

1997-20?? елларда үзе чыгарган «Татар газетасы» гәҗите мөхәррире; 2006 елга кадәр Азатлык радиосының Мордовия һәм Пенза өлкәсе буенча хәбәрчесе. 
1991-20?? елларда «Якташлар» татар мәдәнияте җәмгыяте рәисе (Саранск).
Мордовия татарларына багышлаган китаплар авторы һәм мөхәрире. 

2000-2020 елларда Русиядән чит илләргә алынган ятим балаларның илдәге ата-аналарын эзләү белән шөгыльләнә. Шул нигездә, 2022 елның 18 ноябрендә Русиянең юстиция министрлыгы тарафыннан "ят агентлар" исемлегенә кертелә. Канунның акылга сыймас таләпләренә туры килер өчен 2023 елда башка 5 "ят агент" белән берлектә коммерцияле булмаган оешма төзи.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Төбәк тарихчылары
Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Төркем:Россиядә «чит ил агентлары» дип танылган шәхесләр
Әкъдәс Бикколов

**Әкъдәс Бикколов** (,  — , ) — химик-технолог, техник фәннәр докторы (1968), БАССРның атказанган фән эшлеклесе (1969). 1951 елдан Уфа нифет институтында: технология факультеты деканы (1960-1964), нифет химиясе һәм химия технологиясе кафедрасы мөдире (1963-1992). Хезмәтләре нифет эшкәрткәндә һәм нифет химиясендә экстракцион процессларның күп компонентлы  системаларында фаза тигезләнешен тикшеренүгә карый.
## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Дилә Шәрифуллина

**Дилә Арыслан кызы Шәрифуллина** (5.02.1963) - татар җырчысы.

## Тәрҗемәи хәле
Кечкенәдән җырларга ярата, музыкаль мәктәбендә укый.

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Тышкы сылтамалар
Ибраһим Бикколов

**Ибраһим Бикколов** (,  — , ) — җәмәгать эшлеклесе, педагог, публицист. 1905-1906 елларда «Әл-Ислах» шәкертләр хәрәкәтендә катнашучы. 1907-1913 елларда Том (Томск) шәһәрендә укыта; бер үк вакытта «Шура», «Мәктәп» журналлары, «Әл-Ислах», «Сибирия» гәҗитләре белән хезмәттәшлек итә, 1914-1916 да Казанда «Кояш» гәҗитендә эшли, «Йолдыз», «Ил» гәҗитләре, «Аң», «Ак юл», «Сөембикә» журналлары белән хезмәттәшлек итә. 1917 елда «Җөмһүрият» гәҗите нашире була. Милләт Мәҗлесе депутаты (1917-1918). 1920-еллар башыннан Казанда фәнни-педагогик эштә. 1929 елдан Сәмәрканд шәһәрендә тәрҗемәче. «Солтангалиевчеләрнең Мәскәү үзәге» эше буенча репрессияләнә, 1959 елда аклана.
## Искәрмәләр

Төркем:Буа мәдрәсәсен тәмамлаучылар
Андаман һәм Никобар утраулары

**Андаман һәм Никобар утраулары** – Һиндстанның берлек территорияләренең берсе булып тора, 572 утраулардан гыйбарәт, шуларның 37-се кеше яши торган, Бәңгәл култыгы һәм Андаман Дингезе тоташкан урында урнашкан.

## Халкы
Андаман һәм Никобар Утрауларында 69,44% - Һинд дине тарафдарлары, 21,7% - Христианнар, 8,51% - Мөселманнар.
Андаман утрауларында 400-450 асаба Андаманлы халык яши, Джарава һәм Сентинел халкы аеруча бәйсез булып торалар һәм контактка кермиләр.
Никобар утрауларында асаба халык булып Никобарлылар һәм Шомпен халкы тора. Төньяк Андаман районының Маябундер тэһсилында 2000 Карен халкы вәкилләре яши.

Төркем:Һинд дине
Чегәннәр

**Чегәннәр** яки **рома** — Һинд-Арий чыгышлы, традицион рәвештә күчмә халык. Күпчелек чегәннәр романи телендә сөйләшәләр, бу тамырлары санскритта булган Һинд-Арий теле. Романи тел берничә диалектка бүленгән һәм бу телдә сөйләшүчеләр 2 млн.нан артык. Романи телнең лексикасы Һинди һәм Пәнҗаби белән уртак, фонетикасы Марвари теле белән охшаш, әмма грамматикасы бәңгәл теленә якынрак.

Казанда XX гасырда чегәннәр Идел буе районында, Отары бистәсендә яши иделәр.
### Дин
Күп чегән кешеләре христиан, башкалары мөселман; кайберәүләре борынгы Ватаннары Һиндстаннан борынгы Һинд дине ышануларын саклап калганнар, шул ук вакытта башкалар үз дини һәм сәяси оешмаларына ия. Соңгы вакытта Венгрия ромалары арасында Далит Буддачылык хәрәкәте йогынтысында Тһеравада Буддачылыгы популяр булып киткән.

## Танылган чегәннәр

* Нина Дударова — чегән шагыйрәсе, педагог, язучы һәм тәрҗемәче.

## Сурәтләр галереясе

August von Pettenkofen - Gipsy Children - WGA17393.jpg|Аугуст фон Петтенкофен: *Чегән балалары* (1885), Эрмитаж
Vincent van Gogh- The Caravans - Gypsy Camp near Arles.JPG|Винсент ван Гог: *Кәрваннар – Арль янында Чегәннәр Лагере* (1888, киндердә май)
Carmen (Bibliothèque-Musée de lOpéra) (4568143185).jpg|Кармен
La Esmeralda from Victor Hugo and His Time.jpg|Эсмеральда

## Дәвам итеп укырга мөмкин
* Poraimos
* Чегән Википедиясе
* Хиромантия
* Андрей Петров (1945)
* Романи Сербикани теле
* Cura Maxotin

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча халыклар
Төркем:Чегәннәр
Төркем:Һинд дине
Дадра һәм Нагар-Хавели

**Дадра һәм Нагар-Хавели** көнбатыш Һиндстанда берлек территориясе булып тора.

## Халкы
Штатның 93,93%-ы Һинд дине тарафдарлары, 3,75%-ы - Мөселманнар, 1,48%-ы - Христианнар, 0,34%-ы - Җәйничеләр, 0,18%-ы - Буддистлар, 0,06%-ы - Сикхлар, 0,08%-ы - башка дин тарафдарлары, 0,001%-ы - атеистлар.

Төркем:Һинд дине
Даман һәм Диу

**Даман һәм Диу** – көнбатыш Һиндстанда берлек территориясе. Территория ике аерым төбәктән - Даман һәм Диудан тора - алар географик Хамбхат Култыгы белән аерылган. Территория Гөҗәрат һәм Гарәп Дингезе белән чиктәш.

## Халкы
Даман һәм Диуда иң таралган дин булып Һинд дине тора (90,50%), мөселманнар - 7,92%, Христианнар - 1,16%, башка дин тарафдарлары - 0,41%-ы.

Төркем:Һинд дине
Лакшадвип

**Лакшадвип** (элек Лаккадив, Миникой һәм Админидиви Утраулары буларак мәгълүм булган) Лаккадив Дингезендә утраулар төркеме, Һиндстанның көньяк-көнбатыш ярыннан 200 дән 440 км га кадәр (120 дән 270 миляга кадәр) урнашкан.

## Халкы
Лакшадвип халкының 78%-ы Мөселманнар, 22,11%-ы Һинд дине тарафдарлары, 0,05%-ы Христианнар, шулай ук Сикхлар, Буддистлар, Җәйничеләр һәм башка дин тарафдарлары бар.
Лакшадвипта Шив Мандир һәм Шри Кришна Гыйбадәтханәсе бар.

Төркем:Һинд дине
Пондишери

**Пондишери** (рәсми рәвештә Пудучери буларак мәгълүм) — Һиндстанда шәһәр һәм берлек территориясе булып тора.

## Халык
Пондишериның күпчелек халкы Тамил телендә сөйләшә, шулай ук Француз телендә сөйләшүчеләр дә бар.

## Туризм
Rue de la Marine урамында урнашкан Шри Ауробиндо Ашрамы Һиндстанда иң әһәмиятле ашрамнарның берсе булып тора.
Манакула Винаягар Урамында Арулмигу Манакула Винаягар Дэвастханам Ганешаның гыйбадәтханәсе булып тора. Бу гыйбадәтханә Французлар килгәнгә кадәр (1666 ел) булган. Шастралар буенча Ходай Ганешаның 16 формасы бар, шуларның Бәңгәл култыгы янында көнчыгышка караучысы Бхубанешвар Ганапати буларак мәгълүм, ул хәзер Манакула Винаягар дип атала. Тамил телендә "Манал" ком дигәнне аңлата, ә "Кулам" дингез янында буа дигәнне аңлата. Элек буа янында күп ком булган. Шулай итеп, кешеләр Ходайны Манал Кулатху Винаягар дип атаганнар (ягъни комлы буа янында Ходай). Соңрак ул Манакула Винаягар дип аталган.
Тһирукаамеесварар Гыйбадәтханәсе Виллианур шәһәрчегендә урнашкан гыйбадәтханәләрнең берсе (борынгы исеме Вилваналлур, ягъни "вилва марангал нараиндһа палла нур"), ул Пондишеридан 10 км ераклыкта (Виллупурамга таба) урнашкан. Бу гыйбадәтханә Перия Ковил "Зур Гыйбадәтханә" буларак мәгълүм. Төп Ходай - ул Шива һәм төп Алиһә булып Кокиламбигай булып тора. Шулай ук башка Һинд дине Ходайлары бар, мәсьәлән, Муруган, Винаягар, Тхакшанамурти, Перумал, Брахма, Чандикешварар, Натараджар, Наваграха һәм 63 Нааянмарлар.

## Моны да карагыз

* Бәңгәл култыгы

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Илдус Бикколов

**Илдус Бикколов** (,  — , ) — аппаратчы, СССР дәүләт премиясе иясе (1987), ТРның атказанган химиге (1997).  1968-?? елларда «Түбәнкаманефтехим» АҖдә эшли. Чимал, материаллар һәм җиһазлардан файдалануны яхшырткан өчен СССР дәүләт премиясе белән бүләкләнә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Шаһингәрәй Бикколов

**Шаһингәрәй Бикколов** (,  — , ) — нашир. 1858 елдан Казан университеты, 1869 елдан Санкт-Петербург ФА басмаханәләрендә хәреф җыючы. 1875 елда Казанның. 1880 елдан Ташкәнтнең төрле басмаханәләрендә эшли.
## Моны да карагыз
* 
## Искәрмәләр
Чандигарх

**Чандигарх** — Һиндстанда шәһәр һәм берлек территориясе, шулай ук Пәнҗаб һәм Һарьянаның башкаласы булып тора. Чанди Гарх сүзе "Чанди Алиһәсенең Кальгасы" дигәнне аңлата.

## Халык
Чандигарх халкының 80,78%-ы - Һинд дине тарафдарлары, 13% - Сикхлар, 5% - Мөселманнар, 0,83%-ы – Христианнар, 0,4%-ы – башка дин тарафдарлары

## Шулай ук карарга мөмкин
Чанди Мандир

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Альберт Бикмуллин

**Альберт Лотфулла улы Бикмуллин** (,  — , ) — икътисадчы, икътисад фәннәре докторы (1994), ТАССРның һәм РФның атказанган икътисадчысы (1988, 1995).  1968-1970 елларда ТАССР Статистика идарәсенең хисаплау үзәге директоры урынбасары.
## Биографиясе
1939 елның 31 июлендә Казанда туган.

1957-1963 елларда А. Н.Туполев исемендәге Казан авиация институтында укый, аны "Конструкцияләү һәм радиоаппаратура җитештерү технологиясе" белгечлеге буенча тәмамлый.

1971-1974 елларда  Г. В. Плеханов исемендәге Мәскәү халык хуҗалыгы институты аспирантурасында укуын дәвам итә. 1974 елда икътисад фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсе бирелә.

1992-1994 елларда РФ Хөкүмәте каршындагы Мәскәү финанс академиясе докторантурасында укый, шул ук елның июлендә икътисад фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсен ала. 2002 елда фәлсәфә докторы дәрәҗәсенә лаек була.

Дүртенче чакырылыш (2009-2014 еллар) Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты итеп сайланган. Дәүләт Советында КПРФ фракциясе әгъзасы, фракциянең координаторы. Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты этикасы кагыйдәләрен үтәү буенча Татарстан Республикасы Дәүләт Советы комиссиясе әгъзасы, мәгариф өлкәсендә дәүләт проектларын һәм программаларын гамәлгә ашыруны тикшереп тору буенча Татарстан Республикасы Дәүләт Советы комиссиясе әгъзасы. Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Икътисад, инвестицияләр һәм эшкуарлык комитеты әгъзасы. Депутат вәкаләтләрен 2014 елның 1 октябрендә туктатты.

""Ватан"  Бөтенроссия Социалистик халык хәрәкәте" гомумроссия иҗтимагый хәрәкәтенең Татарстан Республика региональ бүлекчәсе рәисе.

Хәзерге вакытта - "ТИСБИ" Идарә университетының эшкуарлык кафедрасы профессоры һәм халыкара һөнәри инновацияләр университетының «Прогнозлау һәм статистика" кафедрасы профессоры. Халыкара мәгълүматлаштыру академиясе, Россия Табигый фәннәр академиясе, Россия Федерациясе Технологик фәннәр академиясе, Халыкара Экология һәм тормыш эшчәнлеге иминлеге академиясе, Халыкара Дипломатик Академия академигы.

## Бүләкләре
* Россия Федерациясенең һәм Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы
* Хөрмәт Билгесе ордены
* «Жуков медале»
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә»
* «Фидакарь хезмәт өчен»
* Хезмәт ветераны медале
* Россия Федерациясе Президенты һәм Татарстан Республикасы Президенты Рәхмәтләренә, шулай ук Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Мактау грамотасына лаек булды.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Финансовая академия при Правительстве Российской Федерации: история и современность. Колл. авт. / под общ. ред. ректора Финансовой академии М.А. Эскиндарова. — М.: Финансы и статистика, 2009. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-279-03406-2.

## Тышкы сылтамалар
* БИКМУЛЛИН Альберт Лутфуллович 
* Бикмуллин Альберт Лутфуллович 

Төркем:Татарстан икътисадчылары
Флюра Бикмурзина

**Флюра Бикмурзина**, Флюра (*Флура*) Габдрахман (*Гаптрахман*) кызы Бикмурзина (*[[1939 ел]]ның [[1 июль|1 июле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Әлки районы]], [[Иске Салман]] ― [[2023 ел]]ның [[23 октябрь|23 октябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) — актер, телевизия режиссеры, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1990), ТРның халык артисты (1993). 1959-1961 елдан ТДАТта; 1961 елдан «Татарстан» ДТРКсында: режиссер ярдәмчесе, режиссер, дирекция режиссеры); бер үк вакытта (1964-1965) «Бергәләп җырлыйк» балалар тапшыруы алып баручысы. «Кеше һәм закон», «Сезнең позициягез», «Пропагандист һәм вакыт» тапшыруларның куючы режиссеры.

## Гаиләсе
Илдар (2023 елда вафат) һәм Флюра Бикмурзиннарның ике уллары ― Ленар һәм Тимур бар. Тимур Бикмурзин ― ТНВ телеканалының «7 дней» тапшыруы журналисты .

## Вафаты
2023 елның 23 октябрендә инсульт сәбәпле вафат  булган. Казанның Самосырово зиратында җирләнгән
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Бикмурзина Флюра Габдрахмановна. Татарская энциклопедия TATARICA
* *[[Рәмис Латыйпов]].*  «Телевидениегә нигез салучыларның берсе – Флера Бикмурзинаның вафатын белми дә калдык». Интертат, 23.10.2023

Төркем:Татарстанның халык артистлары
Төркем:ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Татарстан телевидение режиссерлары
Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Һава Бикмөхәммәтева

**Һава Бикмөхәммәтева** (,  — , ) — җәррах, медицина фәннәре докторы (1973), профессор (1974), БАССРның атказанган фән эшлеклесе (1981). 1944 елдан Башкортстан дәүләт медицина университетында, 1966-1986 елларда оператив хирургия һәм топографик анатомия кафедрасы мөдире. Хезмәтләре йөрәк-кан тамырлары авыруларын хирургик дәвалауга карый.
## Искәрмәләр
Миләүшә Шәй­хет­ди­но­ва

**Шәй­хет­ди­но­ва Миләүшә** Наил кызы – Татарстанның атказанган артисты (2014).

1972 ел­ның 9 октяб­рен­дә Ка­зан шәһәрендә туа. 1995 ел­да Ка­зан мәдәният һәм сән­гать инс­ти­ту­тын (хәзерге университет) тә­мам­ла­гач, Та­тар ака­де­мия те­ат­рын­да эш­ли баш­лый. Сту­дент ча­гын­да Г.Ка­мал те­ат­ры спек­такль­лә­рен­дә кү­мәк кү­ре­неш­ләр­дә кат­на­ша. Сәхнәдә тор­мыш­чан яши белүче ар­тист­ка.

Роль­лә­ре: Ка­ро­ли­на — «Тол ха­ным­да тук­та­лыш» (Э.Ла­биш); Рә­си­мә — «Җан­ки­сәк­кә­ем», Розалия – «Алты кызга бер кияү» (Т.Миң­нул­лин); Ва­ем­сыз­би­кә — «Су­кыр пат­ша» (Н.Хик­мәт); За­реч­ная — «Ак­чар­лак» (А.Че­хов); Ама­лия — «Юл­ба­сар­лар» (Ф.Шил­лер); Ре­ги­на — «Өрәк­ләр» (Г.Иб­сен); Хә­би­бә — «Ка­зан егет­лә­ре» (М.Гый­лә­җев); Нә­гый­мә — «Көн­дәш» (Г.Ка­мал); Ай­шә — «Ар­зы кы­зы» (М.Та­ру­хан); Рәшидә — «Талак, талак» (Х.Вахит); Гайшә — «Кыю кызлар» (Т.Гыйззәт); Наталья Ивановна — «Өч сеңел» (А.Чехов) һ.б.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Искәндәр Биктаһиров

**Искәндәр Биктаһиров** (*,  — [[2023 ел]]ның [[24 декабрь|24 декабре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) — җырчы, ТРның халык артисты (2000). 1975-1981 елларда ТР җыр һәм бию ансамбле хоры артисты. 1981-1995 елларда Татар дәүләт филармониясе, 1995 елдан Казан филармониясе солисты.

2023 елның 24 декабрендә 72 яшендә вафат.
## Искәрмәләр
Евгений Бикташев

**Евгений (Гаделша) Бикташев** (,  — , ) — көйязар, ТРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1997), РФнең халык артисты (1997), Сарытау шәһәренең шәрәфле ватандашы (1996). 1982-1990 елларда Сарытау өлкә филармониясендә иҗади төркем җитәкчесе, 1996 елдан Сарытаудагы *«Поволжье»* өлкә кәнсирт оешмасының сәнгать җитәкчесе. Җырлар, симфоник, камера-инструменталь, камера-вокаль әсәрләр авторы, хор өчен рус, татар, чуаш, мордва халык җырларын эшкәртүче.
## Искәрмәләр
Нәкый Бикташев

**Нәкый Бикташев** (,  — , ) — рәссам, график, педагог. Казан сынлы сәнгать укухнәсендә (1954-1978), Чаллы сәнгать укуанәсендә (1978-1984) укыткан. Әсәрләре: Әсәрләре: «Муса Җәлил» (1971), «Җәлил һәм Тиммерманс Моабит төрмәсендә» (1984) портретлары, Әхмәт Фәйзинең «Тукай» романына иллюстрацияләр (1957).
## Искәрмәләр
Математика тарихы

**Математика барлыкка килү**

Хәзерге математика табигатьнең абстракт структурасын өйрәнә, әмма аны өйрәнүнең төп объекты иң элек кеше гамәли эшчәнлегеннән барлыкка килгән табигый сан һәм геометрик фигуралар төшенчәләре булган. Табигый сан һәм геометрик фигураның төшенчәләре язма барлыкка килгәнче күптән була, чөнки беренче тапкыр язма барлыкка килгән культураларның математика белемнәре зур булган. Техник прогресска бәйле рәвештә предметларның төгәл счетында ихтыяҗ туа. Счет үсешенең беренче этабы булып санаулы фәннәр арасында бер-бер артлы тәңгәллекне билгеләү тора. Иң киң таралган ысул кул һәм аяк бармаклары ярдәмендә санау була. Төрле фәннәр өчен санлы исемнәр кулланылган. Тик акрынлап алар өчен исемнәр барлыкка килә.

**Кыскача тарих санын киңәйтү эзлеклелеге**

Исәпләргә мөмкин булган фәннәр саны берни белән дә чикләнмәгән. Теләсә кайсы фәннәр саны өчен билгеле бер табигый сан бар. Бу күренеш өзлексез санлы эзлеклелек  дип атала.

**Арифметик исәпләүләр**

Арифметика-математика бүлеге, ул саннарның мөнәсәбәтләрен һәм үзлекләрен өйрәнә. Арифметиканың темасы булып саннар төшенчәсе һәм аларның үзлекләре тора.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Брахмагупта
* Пифагор
* Николай Лобачевский

Төркем:Математика тарихы
Пеньяроль

**Пеньяроль** () — Уругвайның Монтевидео шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1891 елда Монтевидеода инглиз тимер юлчылары такымы буларак нигезләнә. 54 тан артык тапкыр Уругвай чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1960, 1961, 1966, 1982, 1987).

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Уругвай футбол клублары
Төркем:Монтевидео
Әхмәтҗан Биктимерев

**Әхмәтҗан Биктимерев** (,  — , ) — язучы, журналист, вак сәүдәче. Самар, Бозаулык, Ташкәнт, Кукан шәһәрләрендә яшәгәнлеге билгеле; мәкаләләре  «Бәянелхак», «Сибирия», «Фикер», «Идел» гәҗитләрендә, «Шура» журналында басыла. Иҗаты:  «Yткән мәхәббәт» (Ырынбур, 1905), «Хәлфә» (Стәрлетамак, 1912) исемле китаплар, татар мәктәпләре өчен «Россия тарихы» (Казан, 1914) дәреслеге.
## Искәрмәләр
Госман Сәләхов

**Госман Садыйк улы Сәләхов** (18.05.1911 - 1998, Азнакай районы Әсәй авылы) — Икенче бөтендөнья сугышы ветераны.
2нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены, Ленинград саклавы өчен медале иясе.

## Тәрҗемәи хәле
* Садыйк һәм Мөнәвәрә Сәләховларның крестьян гаиләсендә туа. 
* 1923 елда Әсәйнең урта мәктәбен тәмамлый һәм колхозда эшли. 
* 1933 елда Бөгелмәнең военкоматына чакырыла һәм хезмәткә яраклы итеп билгелэнэ, 64 полк кавалеры булып кертелә. 
* 1941 нче елны 22 нче июнь (якшәмбе) көнне үк сугышка китәргә гариза бирә, 25 июнь көнне Азнакайның военкоматында мобилизацияләнгән (өйдә әнисе һәм тормыш иптәше кала). 
* Сталинград сугышында блокада вакытында катнаша, 1942 елда сул җилкәсенә яралыш ала. 
* 1943 елда Ленинградны саклау өчен медале белән бүләкләнә. 
* 1944 елда сул күзенә контузия ала.
* Коневта хезмэт итэ. Донбасстан күп медаль-орденнар алып кайта.
* 1946 елны февраль аенда сугыштан кайта. 
* Сугыштан сон Әсәй авылында хужалык мөдире булып озак еллар хезмәт куйды. Тракторчы hөнәрен үзләштергән. 
* 1998 елда вафат була, Әсэй авылында җирләнә.

## Шәхси тормышы
* Тормыш иптәше Гайниямал белән ике ул hәм бер кыз тәрбияләп үстерделәр. 
* Халыкны җырлартырга һәм биетергә яратты. 
* Кынгыраулы яшел телле тальян гармун тартып, авыл урамыннан, Сабантуеннан буләкләр алып кайтып торды.
Нурхәтим Бикколов

**Нурхәтим Бикколов** (,  — , ) — монументаль сәнгать рәссамы, СССР Рәссамнар берлеге әгъзасы (1975). «Гаилә бәхете», «Яшьлек» (Самар, Яшь гаилә салоны, 1984), «Омтылыш» (Самар, Никахлашу сарае, 1987) һәм башка эшләр белән диварларны бизәгән автор. Бөтенсоюз, бөтенрусия, зона күргәзмәләрендә катнашкан; әсәрләре Самар сынлы сәнгать музеенда, шәхси коллекцияләрдә саклана.
## Искәрмәләр
Коло-Коло (футбол клубы)

**Коло-Коло** () - Чилинең Сантьяго шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1925 елда нигезләнә. 30 дан артык тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1991).

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Чили футбол клублары
Төркем:Сантьяго
ССРБның Халык артисты

**ССРБның Халык артисты** () —  — мактаулы исем, ССРБ халыкларының күренекле сәнгать эшлеклеләренә бирелә. 1936 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 1006 кеше (1998).
## Тарих
1919 елны Совет хөкүмәте белән «Республиканың халык артисты» дигән мактаулы исем булдырылган,
## Мактаулы исем турында нигезләмә
# «ССРБның халык артисты» мактаулы исеме Советлар театры, музыка, кино, цирк, телевидение һәм радиотапшырулар үсешенә зур өлеш керткән сәнгать эшлеклеләренә бирелә.

## Күкрәк билгесен тасвирлау
## ССРБның Халык артистлары

## Әдәбият
* 

## Сылтамалар
* Сайт о народных артистах СССР. 
* Сайт, посвящённый захоронениям Народных артистов СССР.
* Интересные факты о звании «Народный артист СССР».

Төркем:Символлар
Төркем:Бүләкләр алфавит буйлап
Төркем:ССРБ мактаулы исемнәре
Шереметьевода SSJ 100 авиаһәлакәте

**Шереметьевода SSJ 100 авиаһәлакәте** — авиаһәлакәт,

5 май кичендә Мәскәүнең Шереметьево Халыкара һава аланында ашыгыч рәвештә кире төшеп утырган очкычта янгын чыккан.

Авиалайнер Sukhoi Superjet 100,

Очкычтагы 78 кешенең кимендә 41-е һәлак булган.

## Очкыч
Sukhoi Superjet 100-95 очкычы, теркәү номеры RA-89098, завод номеры 95135, «Мостай Кәрим» исемен йөрткән, 2017 елның 21 июнендә беренче очышы булган.

## Авиаһәлакәт

Очкычта 73 юлчы һәм 5 экипаж вәкиле булган.

## Тикшерү

Очкычның исән калган пилоты Денис Евдокимов буенча "очкычны яшен сукканнан соң аның кайбер җиһазлары сафтан чыккан һәм җирдәгеләр белән элемтә өзелгән. Очучылар кире һава аланына кайтырга булган һәм тулы ягулык белән төшеп утырган. Янгын һавада түгел, җиргә төшкәч кенә башланган." Күп белгечләр буенча очкыч зур тизлеге белән утырырга тырышканга күрә "кәҗә-эффекты" (русча *козление*) килеп чыга һәм җир янында күтәрү көче артып очкычны "сикертә", икенче сикерүдән соң очкыч койрыгы яна башлана. 
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* "Шереметьево"да Мостай Кәрим исемен йөрткән очкыч янып кимендә 41 кеше һәлак булды

Төркем:Авиаһәлакәтләр
Стево Пендаровски

**Стево Пендаровски** (, *[[1963 ел]]ның [[3 апрель|3 апреле]], [[Югославия Социалистик Федератив Җөмһүрияте]],  [[Македония Социалистик Җөмһүрияте]], [[Өскеп|Скопье]]*) — македон сәясәтчесе, политология профессоры, 2019 елның 21 апрелендә узган сайлауларда   Төньяк Македония президенты итеп сайланды.

## Тәрҗемәи хәле

1963 елның 3 апрелендә Югославия Социалистик Федератив Җөмһүриятенә кергән Македония Социалистик Җөмһүрияте административ үзәге Өскеп (*Скопье*) шәһәрендә туган. Өскеп Изге Кирилл һәм Мефодий университетының юридик факультетында бакалавриат (*[[1987 ел|1987]]*), магистратура тәмамлаган. Политология докторы дәрәҗәсе бар. 2008 елдан Өскеп Америка көллияте университетының сәясәт фәннәре факультетында халыкара хәвефсезлек, тышкы сәясәт һәм глобальләштерү буенча доцент вазифасында.

1998—2001 елларда Македония Җөмһүриятенең тышкы эшләр министрлыгында министр Любомир Фрчкоскиның иҗтимагый элемтәләр буенча ярдәмчесе, анализ һәм тикшеренүләр бүлеге башлыгы.

2001—2004 елларда илнең 2нче президенты Борис Трайковскийның милли хәвефсезлек һәм тышкы элемтәләр буенча киңәшчесе.

2004—2005 елларда илнең дәүләт сайлау комиссиясе рәисе.
 
2005—2009 елларда илнең 3нче президенты Бранко Црвенковскийның милли хәвефсезлек һәм тышкы элемтәләр буенча киңәшчесе.

2014 елда узган президент сайлауларында икенче урынны ала.

2016—2017 елларда НАТО милли координаторы вазифасында.

2019 елның 21 апрелендә (*беренче тур*) узган сайлауларда икенче турга уза. 5 майда узган икенче турда Төньяк Македониянең 5нче президенты итеп сайланды.

## Сәяси карашлары
Стево Пендаровски илнең НАТОга һәм Европа берлегенә керүе өчен тырыша, шуның өчен илнең атамасын Македония Җөмһүриятеннән Төньяк Македония итеп үзгәртү турында Греция белән килешүне имзалау яклы була .
## Моны да карагыз
* Төньяк Македония президентын сайлаулар
 
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Биографиясе
*  Төньяк Македония ассамблеясындагы сәхифәсе

Төркем:Төньяк Македония сәясәтчеләре
Төркем:Төньяк Македония президентлары
Junkers Ju 87

**Юнкерс Ю-87 «Штука»** (алман исеме «*Юнкерс*», урус кушаматы «певун», «лаптёжник», сирәк — «лапотник»)
**Junkers Ju 87**
( — пикедән бомбага тотучы)
## Булдыру тарихы
1934 елның апрелендә коры җир гаскәрләренең кораллану идарәсенең очу техникасы бүлеге пикалаштыручы бомбага тотучы (SturzKampfFlugzeug) булдыруга конкурс игълан итә.

## Конструкциясе
"Штука»ның конструкциясендә берничә инновацион идея булган.

## Җитештерү

## Модификациялары
## Искәрмәләр

Төркем:Юнкерс очкычлары
Төркем:Алмания очкычлары
Миңзифа Әхмәтшина

**Миңзифа Хәйретдин кызы Әхмәтшина** — татар шагыйрәсе, ТР Язучылар берлеге әгъзасы (2010), Рафаил Төхфәтуллин һәм Саҗидә Сөләйманова (2013, 2023), Кояш Тимбикова премияләре иясе (2017).. С.Сөләйманова исемендәге «Кызыл каурыйлар» әдәби берләшмәсе җитәкчесе (2009). Бүгенге көндә Әлмәт Югары нефть мәктәбе (ВШН)да "Әдәби кунакханә"не җитәкли. Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (2017).

## Тәрҗемәи хәле
1955 нче елның 10 нчы июнендә Чистай районы Татар Сарсазы авылында туган. Аның беренче шигырьләре «Чистай хәбәрләре» газетасында басыла. 2001 нче елда Миңзифа Әхмәтшинаның «Мәхәббәт дастаны» дигән беренче китабы дөнья күрә. Анда аның шигырьләреннән тыш, ноталары белән җырлары да басылган. 8 китап авторы.

## Танылуы
Танылган эстрада җырчылары Хәния Фәрхи, Искәндәр Биктаһиров, Илназ Гарипов, Руслан Кираметдинов, Сәгыйть Гыйбашевлар аның җырларын халыкка ирештерделәр.

## Иҗаты
«Мәхәббәт дастаны», «Күңелем канаты», «Сары яулык», «И, хатын-кыз!», «Яшәгән, ди, кәбестә», «Табылдык», «Иңнәремдә ак җилкән», «Шәүлегән» исемле җыентыклар.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2011 ― Рафаил Төхфәтуллин премиясе «Күңелем канаты» китабы өчен
* 2013 ― Саҗидә Сөләйманова премиясе ― «Сары яулык» китабы өчен кызыксындыру премиясе
* 2017 ― Кояш Тимбикова исемендәге әдәби премия ― «Яшәгән ди кәбестә» китабы өчен
* 2017 ― Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре
* 2023 ― Саҗидә Сөләйманова премиясе ― «Иңнәремдә ак җилкән» шигырьләр җыентыгы өчен
* 2025 — Бөтендөнья татар конгрессының Халыкара Берлеге медале.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Рафаил Төхфәтуллин премиясе лауреатлары
Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Тәүбә мәчете (Югары Яркәй)

**«Тәүбә» мәчете** — Башкортстанның Илеш районы үзәге Югары Яркәй авылында урнашкан ислам дине гыйбадәтханәсе (*[[мәчет]]*).
Мәчет 2003 елда төзелеп беткән. 
Мәчет биләмәсендә Илеш районы мөхтәсибәте урнашкан. Мөхтәсибәт җитәкчесе — имам-ахун Р. Х. Әбүшахмин.
Айга бер тапкыр Илеш мөхтәсибәтенең «Нурлы Илеш» гәҗите нәшер ителә.
Адресы: БР, Югары Яркәй, Коммунистик урам, 26

## Сылтамалар
*  Мечеть «Тәүбә». Илишевский историко-краеведческий музей

## Искәрмәләр


Төркем:Илеш районы мәчетләре
Тәүбә мәчете (Яр Чаллы)

**«Тәүбә» мәчете** — Чаллы шәһәренең мәчете. Ул милли һәм дини күтәрелеш елларындам (1990-еллар) төзелә. Мәчет үзенчәлекле архитектурага ия.

1989 елның 1 апрелендә мәчет нигезенә беренче казык сугыла. Бу вакыйгада халык искиткеч күп бул. Шәһәр башлыгы Петрушин килмәсә дә, бу чарага мәчет төзелешенә матди ярдәм күрсәткән Тәлгать Таҗетдин килә. 23 августта мәчетне бина кылып, түбәсе ябылмаган килеш манарасына ай куела. Ай күтәрү татарларның Ислам динен кабул итүгә 1100 ел тулу вакыйгасына туры китереп эшләнә. Күп илләрдән делегацияләр килә. Аннан соңгы 2,5 елда мәчетнең эчке эшләре башкарыла, территориясе төзекләндерелә.

Тәүбә мәчете рәсми төстә 1992 елның 22 июлендә ачыла.

Тәүбә мәчете 500 кешене сыйдыра, гомуми мәйданы 1,3 мең кв. метр, манарасы җирдән 53 метр биеклектә. Аена алтын йөгертелгән, аңа көмеш хәрефләр белән «Лә иләһә илләлләһи Мөхәммәдәрәсүлүллаһ» дип язылган. Фасадларга һәм намаз бүлмәсендә Аллаһ Тәгаләнең 99 исеме мәрмәр, төсле витраж һәм башка ысуллар белән төшерелгән. Тышкы бизәү эшләре аксыл известняк, шомартылган гранит һәм травертиннан эшләнгән. 

Мәчет адресы: ГЭС бистәсе, Үзәк ур., 6. 

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Чаллы мәчетләре
Марина Легенченко

**Марина Легенченко** (,  — , ) — балалар табибы, медицина фәннәре докторы (1973), профессор (1992), БССРның атказанган табибы (1971). 1948-?? елларда Минск медицина институтында, 1970-1992 елларда балалар авырулары кафедрасы мөдире. Кече яшьтәге балаларның пульмонологиясенә һәм кардиологиясенә караган фәнни хезмәтләр авторы.
## Искәрмәләр
Габдулла Вилданов

**Габдулла Вилданов** (,  — , ) — хәрби эшлекле,  Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945). Псков өлкәсе, Плявиняс, Клайпеда шәһәрләре өчен  барган сугышларда батырлык күрсәтә.

## Биографиясе
1911 елның 3 гыйнварында Ульяновск өлкәсенең Иске Кызылсу авылында туган. Татар. 1944 елдан ВКП(б) әгъзасы. Белеме тулы булмаган урта. Комсомольск-Амур шәһәрендә яшәгән, горпромсоюз товарчысы булып эшли.

1941 елда Кызыл Армия сафларына алына. 1943 елның ноябреннән-фронтта. Псковщинаны һәм Балтиканы азат итә, Көнчыгыш Пруссиядә дошманны тар-мар итә.

1944 елның 22 апрелендә Торошино авылы тирәсендә 435 нче укчы полкының рота старшинасы старшин Билданов сугышның киеренке мизгелендә укчылар бүлекчәсе командованиесен үз өстенә ала, сугышчыларны штык һөҗүменә күтәрә. 1944 елның 5 маендагы приказ белән старшина Вилданов Абдулла 3 нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.

1944 елның 6 сентябрендә старшина Вилданов Абдулла 2 нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.

1944 елның 5 октябрендә Мемель-Тельзит тимер юлы янында батальон парторгы старшинасы Вилданов атучыларны штык һөҗүменә күтәрә һәм чигенүче дошманны эзәрлекли. Бу сугышларда 15тән артык көндәшне юк итә, дошманның 5 ут ноктасын бетерә.

СССР Югары Советы Президиумының 1945 елның 24 мартындагы Указы белән дошман илбасарларына каршы көрәштә күрсәткән батырлыгы  һәм кыюлыгы өчен Вилданов Абдулла 1 нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. Дан орденының тулы кавалеры була.

Тиздән кече лейтенантлар курсын тәмамлый. Җиңү көнен Кенигсбергта каршы ала. 1945 елда кече лейтенант Вилданов демобилизацияләнә. Туган ягына кайта. Ульяновск өлкәсенең Димитровград шәһәрендә яши, урман комбинатында ОРС начальнигы булып эшли. 1978 елның 6 сентябрендә вафат була. Димитровградта Иске шәһәр мөселман зиратында җирләнгән.

## Искәрмәләр
Индепендьенте (футбол клубы, Авельянеда)

**Индепендьенте** () - Аргентинаның Авельянеда шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1905 елда аяк киеме кибете хезмәткәрләре такымы буларак нигезләнә. 15 тән артык тапкыр ил  чемпионы; Либертадорес (1964, 1965, 1972, 1973, 1974, 1975, 1984) һәм Көньяк Америка (2010, 2017) кубоклары иясе.

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Аргентина футбол клублары
Төркем:Авельянеда
Коши (провинция)

**1-енче номерлы Провинция** - Непалның җиде провинцияләрнең берсе.
## Халкы
1-енче Провинция халкының 66,63%-ы Һинд дине тарафдарлары, 17,14%-ы Кират Мундхум дине тарафдарлары, 9,2%-ы Буддачылык дине тарафдарлары, 3,59%-ы - Ислам дине тарафдарлары, 1,72%-ы - Христианлык дине тарафдарлары, 1,33%-ы - Пракрти дине тарафдарлары.

## Шулай ук карарга мөмкин
Халеси Махадэв Гыйбадәтханәсе

## Искәрмәләр

Төркем:Непал провинцияләре
Төркем:Һинд дине
Көмеш кыңгырау (гәҗит)

**«Көмеш кыңгырау»** — Татарстанның Яр Чаллы шәһәрендә 1993 елдан нәшер ителүче балалар һәм яшүсмерләр өчен татарча гәҗит. Татарстанда чыгып килүче бердәнбер республика балалар газетасы.  Атнага сигез битле 1 саны чыга. «Татмедиа» АҖ филиалы.
 
## Тарих
1993 елның апрелендә «Шәһри Чаллы» балалар һәм яшүсмерләр өчен «Көмеш кыңгырау» кушымтасы белән чыга башлый. Балалар иҗаты йортында җитәкче булып эшләү дәверендә Факиль Әмәк «Көмеш кыңгырау» газетасын булдыруда турыдан-туры катнаша. 1996 елның 1 гыйнварыннан «Көмеш кыңгырау» мөстәкыйль газета булып чыга.
Индексы 31700.
Адресы: Яр Чаллы, Автозавод районы, 27/19.

## Ш. Галиев премиясе
2019 елда газета мөхәррияте ТР Язучылар берлеге белән Шәүкәт Галиев исемендәге премия булдырган.

## Баш мөхәррирләр
* 2023 елның октябренә кадәр ― Ризидә Гасыймова (Резеда Алвирдовна Гасимова) 
* 2023 елның октябреннән ― Айсылу Сәлимова
* 2024 елның декабреннән Лариса Шамил кызы Яруллина.
* 2026 ― Лариса Шаемова 
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Гәҗитнең рәсми сайты 
*  «Көмеш кыңгырау»ның Вконтакте сәхифәсе
* Вконтакте сәхифәсе 
*  «Одноклассники» сәхифәсе
*  Инстаграм
* my.mail.ru  «Мой мир»дагы сәхифәсе 

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Татарстан гәҗитләре
Төркем:Яр Чаллы матбугаты
Төркем:Балалар матбугаты
Кореялеләр

**Кореялеләр** ― Көнчыгыш Азия этник төркеме, Корея һәм Маньчжурия асаба халкы.
## Галерея

File:Korean costume-Hanbok-children.jpg|Традицион кием кигән кореяле балалар
File:Korean costume-Hanbok-Dangui-Seuranchima-01.jpg|Традицион кием кигән хатын-кызлар
File:Korean.costume-Wonsam-for.Queen.Joseon-01.jpg|Джосеон патшабикә кебек киенгән Көньяк Корея хатыны
File:Korean wedding-Hollye-03-cropped.jpg|Традицион стильдә Корея туе, 2006 ел ноябре
File:COREANS.jpg|Корея кешеләре, 1871
File:Corean_man._Middle_class.jpg|Урта сыйныф кореяле яшь  кеше, 1904
File:Korea-History-1910-1920-Korean.mother.child-Carpenter.Collection.jpg|Кореяле әни һәм кыз, 1910–1920

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карарга мөмкин
* Виктор Цой

Төркем:Корея халыклары
Төркем:Әлифба буенча халыклар
Инженерлык

**Инженер эше, инженерия**  (  ←   — «сәнгать» һәм ) — уйлап табучанлык,  белем, ясалма интеллект шулай ук инженерлык эшчәнлеге, инженер-техник эшчәнлек, инженерлык сәнгате — техник эшчәнлек өлкәсе, ул үз эченә бер төркем махсус өлкәләрне һәм фәннәрне ала..

Инженерлык эшчәнлегенең максатлары —  материаллар яки процессларны уйлап табу, эшләү, булдыру, гамәлгә кертү, ремонтлау, хезмәт күрсәтү һәм/яки яхшырту техникасы.

Инженер эше фундаменталь фән постулатларына һәм гамәли тикшеренүләр нәтиҗәләренә таянып фән белән тыгыз үрелеп бара. Бу җәһәттән ул фәнни-техник эшчәнлек тармагы булып тора.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Инженерлык
Төркем:Техник фәннәр
Телекоммуникация

**Телекоммуникация** — теле (грек теленнән тәрҗемә иткәндә – "ерак" дигәнне аңлата) һәм коммуникация (латыни белән тәрҗемә иткәндә – "хәбәр, элемтә") һәм "ерак элемтә" яки "элемтә, ерак арага хәбәр"дигәнне аңлата.

Телекоммуникацияләр-теләсә нинди элемтә формалары, мәгълүматны зур ераклыкка тапшыру ысуллары. Телекоммуникацияләр-электрон, электромагнит, челтәр, компьютер һәм мәгълүмати технологияләр кулланып, мәгълүматны тапшыру, алу һәм эшкәртү процесслары.

Телекоммуникацион технологияләр буенча белгечнең белемнәре һәм осталыгы яртылаш - мәгълүмат технологияләре (программалаштыру, настройка, конфигурирование, телекоммуникацион системалар, җиһазлар, элемтә беркетмәләре куллану) һәм яртылаш - эш принципларын белү, телекоммуникацион җайланмалар, җайланмалар һәм системалар проеклаштыра белү.

## Бүгенге көндә телекоммуникацияләрнең төп тармаклары
Интернет, мобиль элемтә, мәгълүматлар тапшыру челтәре (чыбыксыз, күпләп-күпләп-ваклап сату һәм тд.), элемтәнең спутник системалары, цифрлы һәм салым телевидениесе, телефон элемтәсе, электрон банкинг.
елекоммуникация-ул телефон, компьютер модемнары, спутник һәм җепселле-оптик кабельләр кебек электрон җиһазлар ярдәмендә элемтә.
     
Телекоммуникацион системаларны абоненттан җирле коммутаторларга (җирле линияләргә) телекоммуникация кабельләре, коммутация чаралары үз эченә ала, алар абонент белән аралашуны тәэмин итә, линияләр яки каналлар белән тоташтыра, алар коммутаторлар һәм, әлбәттә, абонент арасында шалтыратулар бирә.
     
20 гасыр башыннан алып 20 гасыр уртасына кадәр телефон алмашу, электромеханик коммутатор системалары, кабельләр, ретрансляторлар, системалар, микродулкынлы җиһазлар кебек яңалыклар барлыкка килде.
     
1950 нче елларда 1984 нче елга кадәр бу тармакта яңа технологияләр үсеш ала. Мәсәлән, спутник һәм камилләштерелгән кабель системалары, цифрлы һәм җепселле-оптик технологияләр һәм видеотелефон элемтә. Коммуникацияләр тармагы тулысынча компьютерлаштырылган иде. Әлеге модификацияләрнең барысы да дөньяның бөтен илләре буенча телекоммуникацион системаларның таралуына ярдәм итте.
     
1984 елда суд карары белән Кушма Штатларда Америка телеграф корпорациясе монополияы һәм телефон (AT&T) җимерелә. Бу вакыйга телекоммуникация тармагы технологиясендәге күп кенә зур үзгәрешләргә туры килде.
     
1980 нче елга кадәр барлык илләрдә дә диярлек телекоммуникация хезмәтләренең җәмәгать хезмәтләре булып саналуы һәм монопольне тәэмин итүче закон кысаларында эшләве санала. Икътисади активлык үсү белән бергә яңа технологияләр барлыкка килү телекоммуникация индустриясен хосусыйлаштыруга китерде. Бу тенденция үзенең кульминациясенә иреште, AT&T үзенең монопольле торышыннан мәхрүм ителде һәм АКШның телекоммуникация системаларын дәүләти җайга салу туктатылды. Кайбер башка илләрдә хәзер Бу Мәктәпкә Охшаган приватизацион процесслар бара.
     
1984 елдан соң техник прогресс нәтиҗәсендә бөтен дөнья буенча кешеләргә универсаль хезмәт күрсәтә алырлык телекоммуникация системалары таратыла. Бу хәлләр, кайчан телекоммуникацион технологияләр объединяются башка мәгълүмати технологияләр белән чиктәш өлкәләрдә кебек электроника һәм эшкәртү мәгълүматлар.

Төркем:Технология
Junkers

**Юнкерс** () — Хуго Юнкерс Дессауда нигезен салган. Алманиянең авиатөзелеш компаниясен башта газ җылыту казаннары, суыткычлар һәм вентилятор җиһазлары җитештерүче буларак **Junkers&Co** фирмасы дип эшен башлаган.

**Junkers**
## Тарих
1895 елны компаниянең беренче заводына газ приборларын җитештерү өчен Юнкерс инвестор белән бергә нигезен салган.
### Авиатөзелеш
#### ССРБда

## Сылтамалар
* Юнкерс флюгцойг унд моторенверке АГ
* Юнкерс в России. Дмитрий Соболев

Төркем:Әлифба буенча компанияләр
Төркем:Авиация
Төркем:Алманиянең авиатөзелеш компанияләре
3-енче номерлы Провинция

**3-енче номерлы Провинция** - Непалның җиде провинциясенең берсе.
## Халкы
1-нче Провинция халкының 71,78%-ы Һинд дине тарафдарлары, 23,28%-ы Буддачылык тарафдарлары, 2,87%-ы Христианлык тарафдарлары, 0,75%-ы - Пракрти тарафдарлары, 0,67%-ы - Ислам дине тарафдарлары, 0,41%-ы - Кират Мундһум дине тарафдарлары.

## Искәрмәләр

Төркем:Непал провинцияләре
Төркем:Һинд дине
2-енче номерлы Провинция

**2-енче номерлы Провинция** - Непалның көньяк-көнчыгышында урнашкан провинция.
## Халкы
1-енче Провинция халкының 84,75%-ы Һинд дине тарафдарлары, 11,55%-ы Ислам тарафдарлары, 3%-ы Буддачылык тарафдарлары, 0,11%-ы - Кират Мундһум тарафдарлары, 0,09%-ы - Пракрти тарафдарлары, 0,35%-ы - башка дин тарафдарлары яки динсезләр.
## 2-енче номерлы Провинция шәһәрләре сурәтләре галереясе

Image:Shankharacharya Gate, Birgunj.jpg| Джанакпур
Image:Ram Janaki Temple-Janakpur030315 MG 36640031.jpg| Биргунҗ
Image:Kalaiya Ghantaghar.jpg| Калаийя
Image:Gadhimai Temple IMG 5582.jpg| Джитпур

## Шулай ук карарга мөмкин
Джанаки Мандир

## Искәрмәләр

Төркем:Непал провинцияләре
Төркем:Һинд дине
Сулмаш

**Сулмаш** () — Пермь краеның Чернушка районында урнашкан татар авылы.
## Тарих
1737 елдан билгеле.
## Демография

Милләтләр (2010): татарлар — 79,6%, руслар — 10,9%, башкортлар — 7,7%.
## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Хатыйп Госман

## Искәрмәләр

Төркем:Чернушка районы торак пунктлары
Рәфыйк Билалов

**Рәфыйк Билалов** (,  — , ) — архитектор, ТАССРның атказанган архитекторы (1987). Билалов проектлары белән Болгар тарих-архитектура саклаулыгы истәлекләре (1970-1989), Арча районының Яңа Кырлай (1985-1986) һәм Кушлавыч (1986) авылларындагы Г. Тукайга бәйле тарихи-мемориаль истәлекләр, Казанда Әҗем (1990-92) һәм Печән Базары (1990-1995) мәчетләре яңартып корыла һәм реставрацияләнә, «Мәдинә», «Казан нуры» мәчетләре төзелә.
## Искәрмәләр
Семен Бирюков

**Семен Бирюков** (,  — , ) — инженер-технолог, Россия Ватандашлар сугышында катнашучы. 1918 елдан Казанда; Карл Маркс исемендәге интернациональ батальон оештыручысы һәм командиры; шул ук елның икенче яртысында 1 нче Казан совет җәяүле гаскәр полкы комиссары. 1920-1940-елларда Мәскәүдә хуҗалык эшлендә.
## Искәрмәләр
Константин Бицютко

**Константин Бицютко** (,  — , ) — РИ хәрби эшлеклесе, генерал-лейтенант (1916, үлеменнән соң). Рус-япун сугышы вакытында 55 нче җәяүле гаскәр дивизиясе штабы башлыгы.  Беренче бөтендөнья сугышы вакытында 28 нче армия корпусы штабы башлыгы, 3 нче Кавказ укчы дивизиясе командиры. Яу кырында һәлак була.
## Искәрмәләр
Әмир Бичурин

**Әмир Бичурин** (,  — , ) — хәрби эшлекле, контр-адмирал (1981). 1976-1983 елларда Кара диңгез флоты кораблары берләшмәсендә сәяси бүлек башлыгы. 1987-1990 елларда СССР Хәрби диңгез флотының Фәнни-тикшеренү базасы башлыгы урынбасары.
## Искәрмәләр
Һуго Юнкерс

**Һу́го Ю́нкерс** (, ,  — , ) — алман инженеры, уйлап табучы һәм авиаконструктор, профессор. «Junkers & Co» компаниясенә нигез салучы, техниканың төрле тармакларында уйлап табулар авторы.
## Биографиясе
### Балачак һәм Яшьлек
Хуго Юнкерс 1859 елның 3 февралендә  Пруссияның Райдт шәһәрендә туа (хәзерге көндә Мөнхенгладбах өлеше), Рейн провинциясе.

### Җитлеккән еллар

## Искәрмәләр
Бока Хуниорс

**Бока Хуниорс** () - Аргентинаның Буэнос-Айрес шәһәреннән футбол клубы.  лигасында чыгыш ясый. 1905 елда итальян һәм юнан мөһаҗирләре төркеме тарафыннан нигезләнә. 20 дән артык тапкыр ил чемпионы; Либертадорес (1977, 1978, 2000, 2001, 2003, 2007) һәм Көньяк Америка (2004, 2005) кубоклары иясе.
## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Аргентина футбол клублары
Төркем:Буэнос-Айрес
Рейн провинциясе

**Рейн провинциясе** (, (), шулай ук **Рейнланд** ()
## Тарих
### Пруссия провинцияләрен үзгәртеп кору
1815 елны Вена конгрессы нәтиҗәләре буенча Азатлык сугышларыннан соң Рейн өлкәсе территорияләре Пруссия контроле астына эләгә.
### Веймар Республикасы

## Искәрмәләр

Төркем:Провинции Пруссии
*
Төркем:Появились в 1822 году
Төркем:Исчезли в 1945 году
Гандаки Прадеш

**Гандаки Прадеш** (Непал телендә:()) - Непалның җиде провинциясенең берсе.
## Халкы
Гандаки Прадеш халкының 83%-ы Һинд дине тарафдарлары, 13,68%-ы Буддачылык тарафдарлары, 1,56%-ы Христианлык тарафдарлары, 0,77%-ы - Ислам дине тарафдарлары, 0,50%-ы - Бон дине тарафдарлары, 0,27%-ы - Пракрти тарафдарлары, 0,33%-ы - башка дин тарафдарлары.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Ло Мантанг
* Биндабасини гыйбадәтханәсе
* Кали-Гандаки
* Магарлар

## Искәрмәләр

Төркем:Непал
Төркем:Һинд дине