open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Игорь Лим

**Игорь Лим**  (3 август 1952 ел ― 1 июнь 2025) — Башкортстан Республикасының хуҗалык һәм дәүләт эшлеклесе, 1994—2003елларда Нефтекама шәһәр хакимияте башлыгы, 1995—2002 елларда Башкортстан Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутаты, Башкортстан Республикасының атказанган төзүчесе (2002), Нефтекама шәһәренең мактаулы гражданы (2013).

## Биографиясе
Игорь Николаевич Лим 1952 елның 3 августында Таҗик ССРның Ленинабад шәһәрендә туган.

1974 елда Казан инженер-төзелеш институтын тәмамлаган, һөнәре буенча «инженер-төзүче».

Хезмәт эшчәнлеген юллама буенча  шул ук елда Татар АССРның Сарман районында урнашкан «Джалильнефть»  нефть  һәм газ чыгару идарәсенең төзелеш-монтаж идарәсендә мастер  булып башлый, аннары 1976 елга кадәр прораб вазифасын башкара.

1976 елда Нефтекама каласына күчеп килә һәм 1979 елга чаклы Хезмәт Кызыл Байрак орденлы «Башнефтепромстрой» (НПС) республика әһәмиятендәге төзелеш трестының 4-нче төзелеш идарәсендә прораб, җитештерү-техник бүлеге (ПТО) начальнигы булып эшли.

Шул ук 1979 елда бераз вакыт «Башнефть» берләшмәсе күчмә механизацияләнгән колоннасының Нефтекама участкасында өлкән  прораб вазифасын башкарганнан соң, хезмәт эшчәнлеген «БНПС» төзелеш трестында дәвам итә: 1981 елга кадәр 4-нче төзелеш идарәсенең ПТО җитәкчесе була. 1981—1986 елларда трестның күчмә механизацияләнгән колоннасының баш инженеры һәм начальнигы, 1986—1994 елларда — «Башнефтепромстрой» трестының баш инженеры.

1994 елның декабрендә Игорь Лим Нефтекама шәһәр хакимияте башлыгы итеп билгеләнә һәм бу җаваплы вазифада 2003 елның маена кадәр эшли. Бу чорда ул Башкортстан Дәүләт Җыелышы — Корылтайның Вәкилләр палатасы депутаты итеп сайлана.

2003 елның маеннан 2006 елның августына кадәр Арлан керамик кирпеч заводы директоры, аннары 2008 елның маена кадәр — «Интегралжилстрой» төзелеш оешмасының генераль директоры, 2013 елның мартында лаеклы ялга чыкканчы — «Нефтегазстрой» оешмасының җитештерү-техник бүлеге җитәкчесе.

Нефтекама каласын төзүгә һәм аның  үсешенә керткән зур өлеше һәм шәһәрнең җәмәгать тормышында актив катнашканы өчен Нефтекама шәһәр округы Советының 2013 елның 27 июнендәге 3-14/09 нчы карары белән Игорь Николаевич Лимга «Нефтекама шәһәренең мактаулы гражданы» дигән мактаулы исем бирелә.

2025 елның 1 июнендә 72 яшендә вафат.
## Җәмәгать эшчәнлеге

* Башкортстан Республикасының 1-нче чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтайның Вәкилләр Палатасы депутаты
* Башкортстан Республикасының 2-нче чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтайның Вәкилләр Палатасы депутаты

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган төзүчесе (2002)
* Нефтекама шәһәренең мактаулы гражданы (2013).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Нефтекамск смотрит в завтра. К 35-летию города. Уфа. Издательство «Слово», 1998 год.
Төркем:Башкортстан Республикасы Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутатлары
Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар
Төркем:Таҗикстанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1952 елда туганнар
Төркем:3 август көнне туганнар
Светлана Журавлева (1949)

**Светлана Журавлева** – Татарстан Республикасының  атказанган сәүдә   хезмәткәре.

## Биографиясе
Журавлева Светлана Александровна – 1949 нчы елның  29 сентябрендә ТАССРның хәзерге Кайбыч районы Мәлки авылында  дөньяга килгән. Башта 1 һәм 2 нче  сыйныфларны Мәлки  мәктәбендә укый, аннары  3 нче  сыйныфтан башлап Иске Тәрбит урта мәктәбендә белем ала. Иске Тәрбит урта мәктәбен тәмамлаганнан соң, Светлана Александровна Свердловск өлкәсе Волчанск шәһәрендә  1 ел хисапчы булып эшли, аннары Казанга кайта.

## Хезмәт эшчәнлеге
* 1968-1969 елларда Казан радиокомпонентлар заводында (хәзер  АҖ «Завод Элекон») фрезеровщик булып эшли. 
* 1969 елдан хезмәт эшчәнлеге сәүдә эше белән бәйле. “Мәлки” СЕЛЬПОсына (авыл кулланучылар җәмгыяте) экономист булып урнаша, читтән  торып Казан кооператив техникумын тәмамлый. 
* 1983- 2014 елларда "Мәлки" катнаш (комплекслы) авыл хуҗалыгы кулланучылар кооперативы рәисе булып эшли.
Светлана Александровнаның профессиональлеге, вазыйфаи бурычларын сыйфатлы һәм җаваплы башкаруы, максатчанлыгы һәм лидерлык сыйфатлары аркасында "Мәлки" катнаш (комплекслы) авыл хуҗалыгы кулланучылар кооперативы шактый уңышларга иреште һәм авыл хуҗалыгы базарында лаеклы урын тотты. Сәүдә өлкәсендәге  нәтиҗәле хезмәте өчен, Светлана Александровна бик күп  Мактау  кәгазьләре, Рәхмәт хатлары  белән бүләкләнгән. 
## Мактаулы  исемнәре, бүләкләре
* Татарстан Республикасының  атказанган сәүдә хезмәткәре (1991)
* Ел хәйриячесе (2009)
* Ел хатын-кызы -2004
## Чыганак
Кайбыч районы Иске Тәрбит урта мәктәбе музеенда "Күренекле шәхесләр" альбомы

Төркем:Кайбыч районында туганнар
Төркем:Татарстанның атказанган сәүдә хезмәткәрләре
Төркем:Икътисадчылар
Төркем:Казан кооператив техникумын тәмамлаучылар
Салкын Чишмә (Бохарай авыл советы)

**Салкын Чишмә** () ― Татарстан АССР Зәй районы Бохарай авыл советына  караган, 1974 елда юкка чыккан торак пункт (авыл)
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.
## География
Авыл Урман Зәе (Ирнә) бассейны Кече Ирнә елгасының уңъяк кушылдыгы Салкын Чишмә инеше буенда, Бохарай авылыннан 5 км, Зәй тимер юл станциясеннән 49 км ераклыкта урнашкан булган. Координаталар: киңлек 55.145243, озынлык 55.145243  .
## Демография

Төп халык ― руслар.
## Шәхесләр

## Тарих
Авылга 1927 елда Бохарай авылыннан күченеп утырган крестьяннар нигез салган. Авылга исем Салкын Чишмә инеше исеменнән алып куелган. Беренче күчеп утыручылар: А. Мельников, А. Куликов, Н. Филиповичев һ. б.
Бохарай авыл советына караган.
1930 елга кадәр Татарстан АССР Чаллы кантоны Яңа Спасск волостенда, 1930 елдан Акташ, 1962 елдан Сарман, 1963 елдан (халык соравы буенча) Әлмәт, 1973 елдан Зәй районнары составында.
Күмәк хуҗалыклар төзү башлангач, 1931 елда авылда  Михаил Калинин исемендәге авыл хуҗалыгы артеле (колхоз) оештырыла (беренче рәисе итеп А. Б. Мельников сайлана). Хуҗалыкның 320 *га* сөрүлек һ. б. төрле авыл хуҗалыгы өчен яраклы җирләре булган.
Бөек Ватан сугышы елларында (1941―1945) фронтка авылдан киткән 11 кеше әйләнеп кайтмаган (һәлак була яисә хәбәрсез югала, сан Бохарай авылы белән бергә).
Күмәк хуҗалыкларны эреләндерү башлангач, 1951 елның апрелендә Калинин исемендәге күмәк хуҗалык  «Верный путь» (Бохарай) колхозы белән берләшә.
1958 елда «Красный боец № 2» (Алкин), «Новый путь» (Шунак), «Коммуна» (Чулпан) авыл хуҗалыгы артельләре дә кушылган эреләндерелгән күмәк хуҗалыкка Калинин исеме бирелә (үзәге Бохарай, 1963 елдан – Куйбышев исемендәге колхоз).
Мөстәкыйль хуҗалык итү мөмкинлеге калмагач, Салкын Чишмә халкы тарала башлый.
1974 елның 5 мае карары белән, хезмәт ияләренең Зәй район советы башкарма комитеты Салкын Чишмә авылын гамәлдәге торак пунктлар исемлегеннән төшереп калдыра.
## Әдәбият
* Холодный Ключ, поселок Бухарайского сельского совета. // Заинская энциклопедия (гл. редактор-составитель В. С. Малахов). К.: Издательство «Реноме», 1994. – С. 245-246.
## Сылтамалар
## Моны да карагыз
* Салкын Чишмә  (Төги авыл җирлеге)
## Искәрмәләр


Төркем:Зәй районының торак пунктлары
Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Салкын Чишмә (Зәй районы)

**Салкын Чишмә** ― Татарстанның Зәй районында бер үк исемдәге авыллар.
* Салкын Чишмә (Бохарай авыл советы)
* Салкын Чишмә (Төги авыл җирлеге)
## Моны да карагыз
* Суык-Чишмә (Зәй районы)

Төркем:Топонимнар
Дан Кинельский

**Дан Кинельский** (Абдулла Мәхмүтҗан улы Идрисов; 15 декабрь 1896 ел — 5 ноябрь 1982 ел) — педагог. Коръәнне башкорт теленә  тәрҗемә итүче. Башкорт АССР  мәктәбенең атказанган укытучысы (1949), РСФСРның халык мәгарифе отличнигы (1956). Башкортстан Республикасының Салават Юлаев исемендәге дәүләт премия лауреаты (1994). Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалеры (1949).

## Биографиясе
Абдулла Мәхмүтҗан улы Идрисов (Дан Кинельский) Самар губернасы Богырыслан өязе (хәзерге Ырынбур өлкәсе Әсәкәй районы) Иске Колшәрип авылында туган. Атасы Мәхмүтҗан чыгышы белән күрше Тархан авылыннан,  Иске Колшәрип авылының икенче мәхәлләсендә имам-хатыйб булган.

Авыл мәчете каршындагы мәктәптә укый. 1912 елда Самар шәһәрендә Манашевларның мәдрәсәсен тәмамлый. 1912-1915 елларда Самар губернасы Богырыслан өязе (хәзерге Ырынбур өлкәсе Әсәкәй районы) Иске Мөэмин авылында мәхәллә мәктәбе мөдире вазифасын башкара. 1916 елның 1 гыйнварыннан Тархан авылында укытучы һәм мәктәп мөдире булып эшли башлый.

1918 елдан Архангел губернасы һәм Урта Идел өлкәсенең  (хәзерге Ырынбур өлкәсе) авыл мәктәпләрендә укыта. 1930-1956 елларда Башкорт АССРның Иглин районы Рәсмәкәй авылы, Казаяк разъезды бистәсендә,  Олы Теләк авылында укыта. 1938 елда Уфа укытучылар институтын тәмамлый.

1982 елның 5 ноябрендә Башкорт АССР Иглин районы Рәсмәкәй авылында вафат була.Кырмыскалы районы Иске Кыешкы авылы зыяратында җирләнгән.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкорт АССР мәктәбенең атказанган укытучысы (1949)
* РСФСРның халык мәгарифе отличнигы (1956)
* Хезмәт Кызыл Байрак ордены (1949)
* Салават Юлаев исемендәге премия (1994)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Котошов Р. Н. Кинельский Дан // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .         ]

Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары
Төркем:Башкортстан дин әһелләре
Төркем:Коръән тәрҗемәчеләре
Төркем:РСФСР халык мәгарифе отличниклары
Төркем:Ырынбур өлкәсендә туганнар
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әсәкәй районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:1982 елда вафатлар
Төркем:5 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Самар губернасында туганнар
Төркем:1896 елда туганнар
Төркем:15 декабрь көнне туганнар
Пётр Фридолин

**Пётр Петрович Фридолин** ( 1876 - 1949 ) — Россия һәм Совет тарихчысы, гомуми тарих өлкәсендә белгеч. Тарихи фәннәр докторы, профессор . 1921-1923 елларда Самара дәүләт университеты ректоры.

## Биография
1876 елның 2 сентябрендә   Санкт-Петербург табибы (1844―1907)  медицина докторы Мария Император бүлеге институты табибы  Питер-Антон Петрович Фридолин һәм аның хатыны Наталья Ивановна Фридолина гаиләсендә туган    . Энесе - Сергей Петрович Фридолин (1881―1938)  .

1898 елда Санкт-Петербург университетының тарих һәм филология факультетын тәмамлый. 1901-1910 елларда ул Император Александр лицейында педагог һәм укытучы булып эшли. Шул ук вакытта ул Мариинский хатын-кызлар гимназиясендә (1906-1908), Э. П. Шафе хатын-кызлар гимназиясендә (1907-1908), Смолный институтында (1908-1910) Һәм хатын-кызлар педагогик институтында (1910) укыта.

1911-1919 елларда. Санкт-Петербург университетында тарих һәм филология факультетында эшли. Озак вакыт Италиядә яши, Ватикан архивында эшли. Ул Көнбатыш Европа тарихын, шулай ук Урта гасырлар һәм Яңарыш чорында Италия тарихын өйрәнә. Утызнан артык фәнни хезмәт авторы  .

1918 елда Россиягә кайта, Самарада яши. 1919 елның 23 февралендә Владимир Николаевич Ивановский Самара дәүләт университеты ректоры итеп сайлана, һәм Петр Петрович Фридолин аның ярдәмчесе була  . Ул шулай ук тарих һәм филология факультеты деканы булып эшли. 1921 елның мартында һәм 1922 елның мартында ул СамСУ ректоры итеп сайлана һәм бу вазифаны 1923 елның декабренә кадәр башкара  . Шул ук вакытта ул Самара археология, тарих, этнография һәм табигый фәннәр җәмгыяте председателе итеп билгелнә  . Ул "ачлык музее" булдыруны рәсми рәвештә сорый, аның фәнни төркеме "кеше организмының азык-төлек суррогатларын үзләштерү проблемасы буенча тикшеренүләр үткәрү" һәм "ачлык һәм суррогатларның имезүче хатын-кызларга тәэсирен" тикшерү белән шөгыльләнгән., әмма төркем эшчәнлегенең детальләре билгесез булып кала  .

Аннары ул Бакуга күченә. 1946 елга кадәр ул Баку дәүләт университетында гомуми тарих кафедрасында укыта  . Ул 1949 елның 19 декабрендә үлә. 

## Хезмәтләре
** Краткая история европейского искусства. — , 1910.
** Восстание Чьомпи: Из истории рабочего движения и разложения феодального строя в Италии XIV века. — [Тбилиси?], 1941. — 256 с 

## Аңлатмалар

## Искәрмәләр

Төркем:II дәрәҗә Изге Станислав ордены кавалерлары
Төркем:III дәрәҗә Изге Анна ордены кавалерлары
Төркем:IV дәрәҗә Изге Владимир ордены кавалерлары
Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:1949 елда вафатлар
Төркем:19 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1876 елда туганнар
Төркем:2 сентябрь көнне туганнарТөркем:Бакы дәүләт университеты укытучыларыТөркем:Санкт-Петербург Император университетын тәмамлаучылар
Илгизәр Гайнетдинов

**Илгизәр Идрис улы Гайнетдинов** (1954 елның 27 декабре, Әлмәт, ССРБ) — совет футболчысы, ярымсакчы, Казан футболында тәрбияләнүче.

## Тормыш юлы
Беренче клубы — Әлмәтнең «Буровик» футбол клубы.

Калган карьерасы Татарстанның төп футбол командасы — «Рубин» белән бәйле — 172 уен һәм 22 гол.

1978 ел сезонында «Крылья Советов»та чыгыш ясый. 38 матчның 22сен үткәреп, клуб белән бергә Югары лигага чыга. Команда составында Югары лиганың «Шахтёр» (Донецк) командасына каршы ике кубок матчы уздыра.

1987 елда Автоном республикалар Кубогында Татарстан АССР җыелмасы өчен чыгыш ясый. 1985 елдан «Рубин» балалар һәм яшүсмерләр спорт мәктәбе тренеры-укытучысы булып эшли. 2005 елдан 2006 елга кадәр Казанның «Искра» командасы тренеры.

Уен карьерасы тәмамлангач, «Крылья Советов» ветераннар командасы өчен чыгыш ясый.

## Казанышлар
**Команда өчен**

* Футбол буенча ССРБ чемпионаты 1978 (беренче лига) — 1 урын
* Футбол буенча ССРБ чемпионаты 1974 (икенче лига, финал) — 2 урын
* Җыелма командалар арасында РСФСР автоном республикалары кубогы — чемпион (1987)
* Футбол буенча РСФСР чемпионаты — көмеш призёр (1974)

**Шәхси**

* Ил беренчелекләрендә (D2/D3) һәм кубокларда 200 матч уздыра
* 1974 елгы Футбол буенча РСФСР чемпионатының финал матчларында 3 гол кертә

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* FootballFacts.ru сайтында профиле

Төркем:«Рубин» футбол клубы уенчылары
Төркем:ССРБ футболчылары
Төркем:Әлмәттә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1954 елда туганнар
Төркем:27 декабрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Александр Бартенев

**Александр Николаевич Бартенев** (1882―1946) — Россия империясе һәм СССР зоологы һәм укытучысы. Биология фәннәре докторы. 1920-1921 елларда Дон университеты ректоры.

## Биография
1882 елда туган  . 1907 елда Мәскәү Император университетын тәмамлый. 1911 елда ул Император Варшава университетының зоология кафедрасы профессоры булып эшли (ул вакытта, 1915 елда Ростов-на-Донга эвакуацияләнгәннән соң, Донской (яки соңрак Төньяк Кавказ университеты) базасы була, һәм ул анда укыта. 1930 елга кадәр. Ул 1920-1921 елларда Дон дәүләт университеты ректоры булып эшли, 1934-1936 елларда һәм 1939-1945 елларда. - Алма-Атадагы Казахстан дәүләт университетының зоология кафедрасы мөдире, университетка нигез салучыларның берсе булып исәпләнә  .

40 ел дәвамында (1907 елдан) ул хайваннар дөньясы, таксономия, экология һәм энә каракларының географик бүленеше буенча 83 әсәр бастыра. Аның иң күренекле әсәрләре: "Урал табигать тарихын яратучылар җәмгыяте музееның зоология бүлегенең энә караклары турында искәрмәләр" (1909), "Себернең энә караклары фаунасы материаллары" (1914), "Кавказ энә караклары язмалары" (1928). Хәзерге вакытта аның әсәрләре рус һәм дөнья одонатологиясенең алтын фондына кергән  .

Биология фәннәре докторы, Казакъ ССР Фәннәр академиясенең академигы  .

Балалары - Федор Александрович Бартенев Украинанең атказанган укутучысы ; Сергей Александрович Бартенев, профессор, икътисад докторы, СССР дәүләт премиясе лауреаты, Журналистлар берлеге әгъзасы, күп әсәрләр һәм дәреслекләр авторы. Оныклары - Александр Федорович Бартенев, галим- энтомолог, биология фәннәре докторы; Наталья Сергеевна Бартенева, профессор, биолог; Оксана Сергеевна Байдина - Мәскәү дәүләт университеты доценты, икътисадый фәннәр кандидаты  .

## Искәрмәләр

Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:1946 елда вафатлар
Төркем:1882 елда туганнар
Төркем:Мәскәү Император университетын тәмамлаучылар
Төркем:Ростов дәүләт университеты ректорлары
Төркем:Биологлар
Әхмәт Вилданов

**Әхмәт Вилданов**, Әхмәт Шәфыйк улы Вилданов (26 февраль 1932 ел) — хуҗалык эшлеклесе. 1992 елдан «Уфимтрансстрой» трестының генераль директоры. 1990 елның 11 октябрендә БАССР-ның уникенче чакырылыш Югары Советының өченче сессиясендә республиканың дәүләт суверенитеты турында Декларация кабул иткән Башкорт АССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутаты, Сәнәгать, энергетика, элемтә информатика, төзелеш һәм архитектура буенча комиссия әгъзасы.

## Биографиясе
Әхмәт Шәфыйк улы Вилданов 1932 елның 26 февралендә Башкорт АССР Бүздәк районы Богады авылында туган.

Милләте — башкорт, югары белемле — 1979 елда Башкорт дәүләт педагогия институтын тәмамлаган.

Хезмәт юлын 1954 елда Совет Армиясендә хезмәт итеп кайткач башлый. 1954 елдан 1981 елга кадәр төзүчеләрнең бригадиры була. Аннары төзелештә прораб, төзелеш-монтаж поезды начальнигы булып эшли. Харьков юл төзелеше техникумын тәмамлый.

1981-1983 елларда «Уфимтрансстрой» тресты управляющие урынбасары.

1992 елдан «Уфимтрансстрой» трестының генераль директоры.

Башкортстан Югары Советының сәнәгать, энергетика, элемтә информатика, төзелеш һәм архитектура буенча комиссия әгъзасы.

Башкорт АССРның 12-нче чакырылыш Югары Советының халык депутаты итеп сайлана.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* «Хезмәт Кызыл Байрагы» ордены
* «Хөрмәт Билгесе» ордены
* Башкортстан Республикасының һәм Россия Федерациясенең атказанган төзүчесе.

## Шулай ук карагыз

* БАССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутатлары исемлеге

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104

## Сылтамалар

* 12 созыв (БАССР)

Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Башкорт дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Бүздәк районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1932 елда туганнар
Төркем:26 февраль көнне туганнар
Вилданов

**Вилданов** ― фамилия.
* Әхәт Вилданов (1944), филология фәннәре кандидаты (1978). БР атказанган мәгариф хезмәткәре (2007), РФ мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2009). 
* Әхмәт Вилданов (1932), «Уфимтрансстрой» тресты генераль директоры (1992 елдан). БАССР XII чакырылыш Югары Советы депутаты.
* Габдулла Вилданов (1911—1978), хәрби эшлекле,  Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945).
* Габделәхәт Вилданов (1879—1954), этнограф, телләр һәм әдәбият белгече, БАССР үзәк төбәк өйрәнү музее мөдире (1927―1931).
* Рәүф Вилданов (1953), техник фәннәр докторы.
* Тимербулат Вилданов (1928—2005), нефтьче, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1976).
* Урал Вилданов (1956), фәлсәфә фәннәре докторы (2000), профессор (2001). БР атказанган фән эшлеклесе (2012).

Төркем:Фамилияләр
Журавлева

**Журавлева** — күп мәгънәле сүз.
## Фамилия
* Светлана Журавлева (1949), кулланучылар кооперативы рәисе (*[[Кайбыч районы]]*), ТР атказанган сәүдә хезмәткәре (1991).
* Татьяна Журавлёва (1989), җиңел атлетчы, диск ыргытучы.
----
* **[[Журавлев]]**
## Топоним
* Журавлева — Свердловск өлкәсенең Талица шәһәр округы составына керүче авыл.
* Журавлева — Свердловск өлкәсенең Тугулым шәһәр округы составына керүче авыл.
### Гидроним
* Журавлёва — елга.

Төркем:Фамилияләр
Төркем:Топонимнар
Бартенев

**Бартенев** ― фамилия.
* Александр Бартенев (1882―1946), зоолог, биология фәннәре докторы, Дон университеты ректоры (1920―1921).
* Эдгар Бартенев (1966), сценарий язучы, режиссёр, шагыйрь, прозаик, РФ кинорежиссёрлар гильдиясе әгъзасы.

Төркем:Фамилияләр
Александра Пермякова

**Александра Андреевна Пермякова**(1949 елның 17 октябрендә Тамбов өлкәсе Питерка авылында туган) — совет һәм Россия артисткасы, 1995 елдан  М.  Э. Пятницкий исемндәге хор җитәкчесе.

Россия Федерациясенең атказанган Мәдәният Хезмәтчесе, Россия Федерациясенең атказанган Сәнгать Хезмәтчесе , Мордовия Республикасының атказанган артисткасы, Русиянең халык артискасы . Луначарский Россия театр сәнгате институтының мактаулы профессоры. , IV дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены  кавалеры. 2011 - 2018 елларда  Мәдәният һәм сәнгать буенча Президент Советы әгъзасы.

## Биография
Александра Андреевна Пермякова 1949 елның 17 октябрендә Тамбов өлкәсенең Первая Питерка авылында туган  .  Россия дәүләт театр сәнгате институтының эстрада режиссерлары факультетында курс тәмамлый  .

Ул үзенең иҗат карьерасын 1971 елда артист, соңрак Пятницкий хорының солисты буларак башлый. 1989 елда ул бу коллективның директор итеп билгеләнә, һәм 1995 елдан алып бүгенге көнгә кадәр аның сәнгать җитәкчесе булып тора  .

Коллектив өчен авыр елларда, 80-90 нчы еллар ахырында, Пермякова, оештыру һәм иҗади сәләтләре аркасында, хорны саклап алып кына калмый, аны яңа сыйфат дәрәҗәсенә дә күтәрә алды  .

Александра Андреевна төп эшчәнлегенә өстәп, төрле бәйрәмнәр, фестивальләр, акцияләр һәм йолалар оештыручы продюсер. Ул бик зур педагогик эшчәнлек алып бара: лидерлар, артистлар, иҗат коллективлары һәм театр университетлары студентлары өчен мастер-класслар үткәрә.  Россия, БДБ илләре һәм ерак чит илләр арасында мәдәни үзара бәйләнешне һәм хезмәттәшлекне үстерүгә зур өлеш кертте  .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

** Александра Пермякова: «Хор спасла Людмила Зыкина»
** Александра Пермякова: «У нас лучшие певческие силы страны» 

Төркем:РФ җәмәгать эшлеклеләре
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:17 октябрь көнне туганнар
Төркем:Русиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:Русия җырчылары
Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Алексей Бакулин

**Бакулин Алексей Вениаминович** (21 март 1949 ел — 29 ноябрь 2019 ел) — мәгариф, партия һәм дәүләт органнары хезмәткәре. 1987-1992 елларда КПСС-ның Бөре шәһәр комитетының беренче секретаре. Башкорт АССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутаты. Милләте — рус.

## Биографиясе
Алексей Вениаминович Бакулин 1949 елның 21 мартында БАССРның Бөре шәһәрендә туган.

1972 елда Бөре дәүләт педагогия институтын тәмамлаган.

Хезмәт эшчәнлеген 1966 елда укытучы булып башлый.

1973-1974 елларда Совет Армиясендә хезмәт итә. Аннан кайткач, Башкортстанның Бөре районындагы Иске Базан авылының урта мәктәбендә укытучы була. Шушы ук авылда авыл Советы башкарма комитеты рәисе, район мәгариф бүлеге мөдире, халык депутатларының Бөре район Советы башкарма комитеты рәисе урынбасары.

1987 елда КПССның Бөре шәһәр комитетына —  секретарь, 1990 елда беренче  секретарь итеп сайлана.

1992 елдан Бөре шәһәренең 7 нче урта мәктәп директоры.

Алексей Вениаминович Башкортстан Республикасының тирә-як  мохитен саклауга һәм үстерүгә  шактый зур өлеш кертә. 12 елдан артык ул Башкортстан Республикасы  табигатьтән файдалану һәм экология министрлыгының Бөре территориаль комитеты җитәкчесе булып хезмәт итә.

Башкорт АССРның 12 нче чакырылыш Югары Советы депутаты итеп сайлана.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* «Хезмәт батырлыгы өчен» медале

## Шулай ук карагыз

* БАССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутатлары исемлеге
* Башкортстан Республикасының 1нче чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутатлары

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с.

## Сылтамалар

* 12 созыв (БАССР)

Төркем:Шәхесләр:Бөре районы
Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар
Төркем:2019 елда вафатлар
Төркем:29 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Бөредә туганнар
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:21 март көнне туганнар
Владимир Мерзляков

**Владимир Мерзляков**  (23 март 1949 ел) —  нефть  сәнәгате ветераны. 1990 елның 11 октябрендә БАССРның уникенче чакырылыш Югары Советының өченче сессиясендә республиканың дәүләт суверенитеты турында Декларация кабул иткән Башкорт АССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутаты, Экология, табигый ресурсларны рациональ файдалану буенча комиссия әгъзасы.

## Биографиясе
Владимир Филиппович Мерзляков 1949 елның 23 мартында Башкорт АССРның Яңавыл районы Айбүләк авылында туган.

Милләте рус, югары белемле — 1972 елда Казан дәүләт университетын тәмамлаган.

Хезмәт юлын 1966 елда «Арланнефть» нефть промыселы идарәсендә оператор булып башлый. Казан дәүләт университетын тамамлагач, Совет Армиясе сафларында офицер булып хезмәт итә.

1974-1987 елларны «Арланнефть» нефть  һәм газ табу идарәсендә өлкән инженер, өлкән геолог, фәнни-тикшерү һәм җитештерү цехы начальнигы булып эшли, аннары идарәдә партком секретаре итеп сайлана.

1987 елдан «Аксаковнефть» нефть  һәм газ табу идарәсендә башлык вазыйфасында эшли.

Бәләбәй шәһәре 73-нче Приют сайлау округы буенча Башкорт АССРның 12-нче чакырылыш Югары Советының халык депутаты итеп сайлана. Башкортстан Югары Советының экология, табигый ресурсларны рациональ файдалану буенча комиссия әгъзасы.

## Шулай ук карагыз

* БАССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутатлары исемлеге

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104.

## Сылтамалар

* Мерзляков Владимир Филиппович // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* 12 созыв (БАССР)

Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Яңавыл районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:23 март көнне туганнар
Төркем:Геологлар
Илсөяр Проскурякова

**Проскурякова Илсөяр  Кави кызы** (1 гыйнвар 1955 ел) — Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (2005).

## Биографиясе
Илсөяр Кави кызы Проскурякова (кыз фамилиясе Фәрхетдинова) 1955 елның 1 гыйнварында Башкорт АССРның Яңавыл районы Удмурт Ошьясы авылында туган.

1962-1970 елларда Яңавыл  районының Вәрәшбаш авылындагы сигезьеллык мәктәптә, аннары Яңавылдагы Радик Гәрәев исемендәге 3нче урта мәктәптә белем ала. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, 1972-1973 елларда Удмурт АССРның Каракулин районының «Прогресс» колхозында бухгалтер булып эшли.

Хезмәт эшчәнлеген Яңавыл район үзәк балалар китапханәсенең уку залы мөдире вазыйфасында дәвам итә.

1976 елдан китапханәнең методисты була. 1983 елда Яңавыл үзәк китапханәләр системасы директоры итеп билгеләнә һәм 2015 елга кадәр шунда хезмәт куя.

Илсөяр Проскурякова 1976 елда Уфа китапханә техникумын, 1981 елда — Казан мәдәният институтын тәмамлый.

## Җәмәгать эшчәнлеге

* 1982-1989 еллар: халык депутатларының Яңавыл  Советы депутаты.
* 2004-2012 еллар: Яңавыл районы муниципаль районының I һәм II чакырылыш Яңавыл шәһәр биләмәсе Советы депутаты.
* 2013 елдан: Яңавыл районы хатын-кызлар советы рәисе.
* 2018 елдан: Яңавыл районы хакимияте каршындагы Җәмәгать советының сәламәтлек саклау, мәгариф, мәдәният, спорт, яшьләр һәм социаль сәясәт, гаилә һәм балалык мәсьәләләре буенча комиссиясе җитәкчесе.
* Яңавыл районы башкортлары корылтае башкарма комитетының президиум әгъзасы.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (2005)
* Россия Федерациясе Мәдәният министрлыгының һәм Россия мәдәният хезмәткәрләре профсоюзының Мактау кәгазе (2004).
* «Бөтенрусия җанисәп буенча күрсәткән казанышлары өчен» медале (2002).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

** «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге шәхси бите
** Актуальное интервью Янаульского телевидения с председателем НКО Совет женщин Янаульского района И. К. Проскуряковой. 25 января 2020 года
** Заслуженные работники культуры РБ Янаульского района 
** В Нефтекамске чествовали библиотекарей. 2015, 4 июня. Сайт BezFormata.Com.

Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:Яңавыл районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:1 гыйнвар көнне туганнар
Чулпан (Зәй районы)

**Чулпан** () – Татарстан АССР Зәй районы Бохарай авыл советына караган, 1985 елда юкка чыккан торак пункт (авыл) ..
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.
## География
Авыл Урман Зәе (Ирнә) бассейны Кече Ирнә елгасының өске агымында, авыл советы үзәге Бохарай авылыннан 7 км, Зәй тимер юл станциясеннән 50 км ераклыкта урнашкан булган.
Координаталар: киңлек 55.106061, озынлык 52.367136.
## Демография

Төп халык – татарлар.
## Шәхесләр

## Тарих
Авылга 1928 елда Татарстан АССР (хәзерге Сарман районы) Күтәмәле һәм Сарайлы авылларыннан күченеп утырган крестьяннар нигез салган. 
1930 елга кадәр Татарстан АССР Чаллы кантоны Яңа Спасск волостена, 1930 елдан Акташ, 1962 елдан Сарман, 1963 елдан Әлмәт, 1973 елдан Зәй районнары составында.
Күмәк хуҗалыклар төзү башлангач, 1929―1930 елларда авылда «Коммуна» авыл хуҗалыгы артеле (колхоз) оештырыла (беренче рәисе итеп Мөхәммәтнур Колычев сайлана, шәхес культы чорында һәлак булган). Хуҗалыкның 260 гектар сөрүлек һ. б. төрле авыл хуҗалыгы өчен яраклы җирләре булган.
Авылда башлангыч мәктәп ачыла. Анда элегрәк колхоз рәисе вазифасында булган Каюм Сөләйманов озак еллар укытучы булып эшләгән.
Бөек Ватан сугышы елларында (1941―1945) фронтка авылдан киткән 3 кеше әйләнеп кайтмаган (һәлак була яисә хәбәрсез югала).
Күмәк хуҗалыкларны эреләндерү башлангач, 1951 елның апрелендә «Коммуна» күмәк хуҗалыгы «Красный боец № 2» (Алкин) колхозы белән берләшә, яңа хуҗалыкка Калинин исеме бирелә.
1958 елда элекке «Красный боец № 2» (Алкин), «Новый путь» (Шунак), «Коммуна» (Чулпан) авыл хуҗалыгы артельләре җирләре дә кушылган эреләндерелгән күмәк хуҗалыкка Калинин исеме бирелә (үзәге Бохарай, 1963 елдан – Куйбышев исемендәге колхоз).
Мөстәкыйль хуҗалык итү мөмкинлеге калмагач, Чулпан халкы тарала башлый.
1985 елда авыл яшәүдән туктый.
## Әдәбият
* Чулпан. // Заинская энциклопедия (гл. редактор-составитель В. С. Малахов). К.: Издательство «Реноме», 1994. – С. 252.
## Сылтамалар
*  Чулпан. Татарстан Республикасының югалган торак пунктлары
## Искәрмәләр


Төркем:Зәй районының торак пунктлары
Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Мерзляков

**Мерзляков** ― фамилия.
* Вадим Мерзляков (1928―2021), геолог, геология-минералогия фәннәре докторы (1986), РСФСР атказанган геологы. 
* Владимир Мерзляков (1949), «Аксаковнефть»  башлыгы (1987 елдан), БАССР XII чакырылыш Югары Советы депутаты.
* Сергей Мерзляков (1896―1960), «Әкият» (1934), Чуаш (1945), Минск (1954) курчак театрларына нигез салучы (беренче директор).

Төркем:Фамилияләр
Алексей Шмелёв

**Алексей Шмелёв** (11 март 1960 ел) — Россия муниципаль эшлеклесе, Башкортстан Республикасының Октябрьский шәһәре шәһәр округы хакимияте башлыгы (2013 елның 20 декабреннән), Башкортстан Республикасының Октябрьский шәһәре шәһәр округы хакимияте башлыгының беренче урынбасары (2007-2013).

## Биографиясе
Алексей Николаевич Шмелёв 1960 елның 11 мартында Башкорт АССРның Дәүләкән районы Ленинский бистәсендә  туган. 1986 елда Казан инженер-төзелеш институтын инженер-төзүче һөнәре буенча белем ала.

## Хезмәт эшчәнлеге

* 1986-1998 — «Башнефть» акционер нефть компаниясенең Октябрьский ремонт-төзелеш идарәсе мастеры, баш инженер, начальнигы;
* 1998-2004 — ЯСЙ «Туймазанефть» нефть һәм газ чыгару идарәсенең автотранспорт юл цехы начальнигы;
* 2004-2007 елларда — ААҖ «Октябрьский нефть  һәм газ машиналары эшләү заводы»ның генераль директоры;
* 2007-2013 — Башкортстан Республикасының Октябрьский шәһәре шәһәр округы хакимияте башлыгының беренче урынбасары.
* 2013 елның декабреннән Башкортстан Республикасының Октябрьский шәһәре шәһәр округы хакимияте башлыгы.

Шулай ук — «Башкортстан Республикасы муниципаль берәмлекләр советы» идарәсе рәисе

## Бүләкләре

* Россия Федерациясе энергетика министрлыгының Почетлы нефтьчесе.
* Салават Юлаев ордены (2017 елның 9 октябре) — *нәтиҗәле дәүләт һәм җәмәгать эшчәнлеге өчен, кеше гомерен коткарганда күрсәткән батырлык һәм каһарманлык өчен, сәнәгатьтәге югары  казанышлары, фәнни өлкәдә һәм гыйльми-тикшеренү эшчәнлегендә казанышлары өчен, мәдәният, сәнгать, әдәбият өлкәсендә югары иҗади казанышлары, җәмәгать тәртибен саклаудагы казанышлар өчен, үсеп килгән буынны укыту һәм тәрбияләүдә, яшьләрне патриотик тәрбияләүдә уңышлары өчен, югары квалификацияле кадрлар әзерләүдә актив катнашканы өчен*.
* Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының «Коткару хакына хезмәттәшлек өчен» медале.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Официальный сайт городского округа город Октябрьский республикасы Гербы

Төркем:Дәүләкән районында туганнар
Төркем:1960 елда туганнар
Төркем:11 март көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары
Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Марат Баһаветдинов

**Баһаветдинов Марат Риф улы** () (24 июль 1947 ел) — Башкорт АССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутаты. Милләте - татар.

## Биографиясе
Марат Риф улы Баһаветдинов 1947 елның 24 июлендә БАССРның Октябрьский шәһәрендә дөньяга килгән.

1971 елда Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаган.

Хезмәт юлын 1966 елда механикалаштырылган эшләр идарәсендә слесарь булып башлаган. Югары уку йортын тәмамлаганнан соң, монтажчы, мастер, прораб, өлкән прораб, баш инженер, БНПС трестының төзелеш идарәсе җитәкчесе вазифаларында эшләгән.

1979 елда трестның техник бүлеге җитәкчесе булып, 1980 елда шул ук трестның партком секретаре итеп сайлана.

Баһаветдинов Марат Риф улы аннары "Башсельмаш" заводының директор урынбасары, "Башнефтегазмонтаж" трестының баш инженеры булып эшли.

1988 - 1992 елларда халык депутатларының Нефтекама шәһәр Советы рәисе булып эшли.

1992 елдан "Инвестор" фирмасы директоры вазифасында хезмәт куя.

Нефтекама шәһәренең 98 нче Дорожное сайлау участогына Башкорт АССРның 12 нче чакырылыш Югары Советы депутаты итеп сайлана.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
«Хөрмәт Билгесе» ордены

## Гаиләсе
Өйләнгән, хатыны белән 2 бала: ул һәм кыз тәрбияләп үстергәннәр.

## Карагыз

* БАССРның 12нче чакырылыш Югары Советы депутатлары исемлеге

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 21.

## Сылтамалар

* 12 созыв (БАССР)

Төркем:Шәхесләр:Нефтекама
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар
Төркем:Октябрьскида туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:24 июль көнне туганнар
Сергей Мерзляков

**Сергей Мерзляков**, Сергей Макар улы Мерзляков (, *[[1896 ел]]ның [[4 октябрь|22 сентябре (4 октябре)]], [[РИ]], [[Вятка губернасы]], [[Сарапул өязе]], [[Иске Никольски|Староникольский]] ― [[1960 ел]]ның [[20 сентябрь|20 сентябре]], [[СССР]], [[БССР]], [[Минск]]*) ― театр эшлеклесе, режиссер-педагог, рәссам-сценограф, театр курчаклары конструкторы-механигы. Өч профессиональ курчак театрына: «Әкият» Татар дәүләт курчак театрына (1934), Чуаш дәүләт курчак театрына (1945), Белоруссия дәүләт эстрадасы курчак театрына (1954) нигез салучы.

## Тәрҗемәи хәле
1896 елның 22 сентябрендә (4 октябрендә) Вятка губернасы Сарапул өязе (хәзерге Татарстанның Әгерҗе районы) Починок (Староникольский) авылында туган. Алабуга реаль училищесын һәм, читтән торып, СССР халык артисты С. В. Образцов җитәкчелегендәге курчак театры режиссерларының курсларын тәмамлаган.

Бөек Ватан сугышы вакытында госпитальдә, уку һәм төзелеш хәрби частьләрендә хезмәт иткән.

## Хезмәт юлы
Казан (1934 елдан), Киров (1939―1944), Чабаксар (1945 елдан) һәм Минск (1952―1960) шәһәрләрендәге театрларда эшли.

1934 елның августында Казанда, ВЛКСМның Татарстан өлкә комитеты секретариатының 1933 елның 15 мартындагы карары нигезендә, Сергей Макарович Мерзляков җитәкчелегендә Дәүләт интернациональ курчак театры (хәзерге Татар дәүләт «Әкият» курчак театры) ачыла.

1939 елдан Киров курчак театрында (хәзерге А. Н. Афанасьев исемендәге Киров курчак театры) эшли.

1945 елның 15 апреленнән Чуаш курчак театрының беренче директоры һәм сәнгать җитәкчесе була .

1948―1950 елларда ― Чуаш дәүләт филармониясе директоры.

Чуаш курчак театрында 50 дән артык спектакльне сәхнәгә куя («Бәхеткә юл», «Каштанка», «Конек–Горбунок» (1951), «Өч дус кыз» (1945) һ. б. спектакльләр) .

1952―1960 елларда ― Белоруссия дәүләт эстрадасы курчак театры (*[[Минск]]*) җитәкчесе.

Киносценарийлар, пьесалар, әкиятләр, хикәяләр, шигырьләр, мәсәлләр авторы.

## Фильмография
* 1952 ― «Павлинка» («Беларусьфильм» студиясе)

## Сылтамалар
*   Мерзляков Сергей Макарович. kino-teatr.ru
* *Г. В. Кириллов.*  Мерзляков Сергей Макарович. Чувашская энциклопедия
## Искәрмәләр


Төркем:Режиссёрлар
Төркем:Театр режиссёрлары
Төркем:Шәхесләр:«Әкият» театры
Төркем:Театр сәнгать җитәкчеләре
Төркем:Алабуга реаль училищесын тәмамлаучылар
Геннадий Егоров

**Геннадий Васильевич Егоров** (1946 елның 9 марты, Тетвел Чистай районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия сәясәтчесе, беренче чакырылыш Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутаты.

## Тормыш юлы
Геннадий Егоров 1946 елның 9 мартында Чистай районының Тетвел авылында туа. 1962—1970 елларда Әлмәт газ эшкәртү заводында эшче, производствоны автоматлаштыру цехы бригадиры булып эшли. 1970—1975 елларда ВЛКСМның Әлмәт шәһәр комитетында инструктор, икенче секретарь, шәһәр комитетының беренче секретаре булып эшли. 1973 елда «инженер-технолог» белгечлеге буенча С. М. Киров исемендәге Казан химия-технология институтының нефть факультетын тәмамлый.

1975—1981 елларда төзелеш һәм нефть тармагы предприятиеләрендә партия комитеты секретаре, трест идарәчесе урынбасары булып эшли. 1983 елда СБКФның Сарытау югары партия мәктәбен тәмамлый. 1983 елдан СБКФның Татарстан өлкә комитетында оештыру бүлеге инструкторы булып эшли.

1986 елдан 1990 елга кадәр «Татнефть» җитештерү берләшмәсендә генераль директор урынбасары булып эшли, СБКФның партия комитеты секретаре була. Татарстан АССР Югары Советы депутаты, Әлмәт район советы депутаты, Әлмәт шәһәре халык депутатлары советы депутаты һәм рәисе итеп сайланган.

1993 елда 25 нче Әлмәт бермандатлы сайлау округыннан I чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана. Дәүләт Думасында җирле үзидарә мәсьәләләре комитеты әгъзасы була, «Россия» депутатлар төркеменә керә.

1996 елдан «Татнефть» ААҖдә Казандагы вәкиллек директоры булып эшли.

## Бүләкләр

* «Фидакарь хезмәт өчен. В. И. Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале;
* «Татарстан Республикасының Атказанган нефтьчесе» мактаулы исеме

## Искәрмәләр


Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1946 елда туганнар
Төркем:9 март көнне туганнар
Төркем:Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутатлары
Төркем:Казан технология университетын тәмамлаучылар
Шмелёв

**Шмелёв** ― фамилия.
* Алексей Шмелёв (1960), Октябрьский шәһәре башлыгы (2013 елдан).
* Сергей Шмелёв  (1993), хоккейчы (һөҗүмче).

Төркем:Фамилияләр
Бакулин

**Бакулин** ― фамилия.

**Баку́лин** — русская фамилия татарского происхождения. Такие фамилии как  Бикулин, Бакулин, Акмулин и т.п. являются тюркскими и состоят из двух слов Бак улы (Сын Бака), Бик улы - сын Князя, Ак улы - Белый сын. Часто в тюркских именах вместо фамилии писали Шамиль аулы (улы, углы и др.варианты). В татарской и других тюркских системах именования, "углы" (или "улы") является формой отчества, указывающей на сыновство. Она добавляется к имени отца, чтобы обозначить, что человек является сыном указанного отца. Например, если отца зовут Камиль, то его сын будет иметь отчество "Камиль улы". Так если к нему добавить русское -ин то получится Камильулин, похожии фамилии - Галиуллин и т.п. 
* Алексей Бакулин (1949—2019), КПСС Бөре шәһәр комитетының беренче секретаре (1987―1992). БАССР XII чакырылыш Югары Советы депутаты.
* Герман Бакулин (1947), архитектор, ТР атказанган архитекторы (1994).

Төркем:Фамилияләр
Владимир Алтухов

**Владимир Николаевич Алтухов** (1954 елның 12 октябре, Кимовск, Тула өлкәсе, ССРБ) — Россия сәясәтчесе, беренче һәм икенче чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Дәүләт Думасы депутаты

## Тормыш юлы
Владимир Алтухов 1954 елның 12 октябрендә Тула өлкәсенең Кимовск шәһәрендә туа. 1979 елда Түбән Кама энергия төзү техникумын тәмамлый.  югары белем ала.

1972 елдан 1974 елга кадәр Совет Армиясендә хезмәт итә, ССРБ чик буе гаскәрләрендә хезмәт итә.

1975 елдан «КамАЗ» ҖБ ремонт-инструменталь заводында расточник булып эшли. 1989 елдан 1993 елга кадәр «Агромеханика» кече предприятиесендә генераль директор урынбасары. 1993—1994 елларда «Олеандр» предприятиесендә директор булып эшли.

1991 елга кадәр СБКФ әгъзасы була. Автозавод район халык депутатлары советы депутаты итеп сайланган (Яр Чаллы). Автозавод район халык депутатлары советы башкарма комитеты әгъзасы, депутат төркеме җитәкчесе була.

1994 елдан 1995 елга кадәр I чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Дәүләт Думасы депутаты. Беренче чакырылыш Дәүләт Думасында Россия бердәмлеге һәм килешү партиясе (ПРЕС) фракциясе әгъзасы, Икътисадый сәясәт ДД комитеты әгъзасы була.

1995 елда 24 нче номерлы Яр Чаллы бермандатлы сайлау округы буенча II чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана. II чакырылыш Дәүләт Думасында Федерация эшләре һәм төбәк сәясәте комитеты әгъзасы була, «Яңа региональ сәясәт — Дума-96» депутатлар төркеменә кергән.

## Закон чыгару эшчәнлеге
I һәм II чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты вәкаләтләрен үтәү барышында «Магистраль торбаүткәргеч транспорты турында» һәм «Россия Федерациясенең юл хуҗалыгында концессия турында» ике закон проектының авторы була.

## Бүләкләр

* «Хөрмәт Билгесе» ордены
* «Дәүләт чиген саклаудагы казанышлары өчен» медале

## Искәрмәләр


Төркем:Татарстан сәясәтчеләре
Төркем:Шәхесләр:Чаллы
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1954 елда туганнар
Төркем:12 октябрь көнне туганнар
Төркем:Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутатлары
Төркем:Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясен тәмамлаучылар
Чайка

**Чайка** ― күп мәгънәле сүз.
## Топоним
;Россия
* Башкортстан
** Чайка ― Миякә районы авылы.
;Болгария
* Варна өлкәсе
** Чайка ― Провадия җәмгыяте авылы.
* Кырҗали өлкәсе
** Чайка ― Момчилград җәмгыяте авылы.

## Фамилия
* Валентин Чайка (1953), запастагы генерал-лейтенант. III, IV, V, VI һәм VII чакырылыш Россия Дәүләт Думасы депутаты.
----
* Мария Чайка (1923―2003), фән докторы (1971), профессор (1971), РФ атказанган фән эшлеклесе (1999). СССР дәүләт премиясе лауреаты (1976).

## Башкалар
* (1671) Чайка, *[[астероид]]*.
* «Чайка», *[[татар халык уеннары|татар халык уены]]*.
## Моны да карагыз
* **[[Акчарлак (мәгънәләр)]]**
Салищев

**Салищев** ― фамилия.
* Всеволод Салищев (1886—1960), медицина фәннәре докторы (1935), профессор (1935), РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1957).
* Эраст Салищев (1851—1901),  медицина докторы (1895), Томск университетында хирургия профессоры.

Төркем:Фамилияләр
Артур Габделҗанов

**Артур Габделҗанов **- Татарстан Республикасы Дәүләт Советында «ТНВ» депутат төркеме җитәкчесе, Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Икътисад, инвестицияләр һәм эшкуарлык комитеты әгъзасы, 6 нчы Декабристлар сайлау округы «Бердәм Россия» партиясе әгъзасы
## Тормыш юлы һәм хезмәт эшчәнлеге
Габделҗанов Артур Рәшит улы 1968 елның 2 ноябрендә Казан шәһәрендә туган.
Белеме – югары, «Төзелеш эшләнмәләрен һәм конструкцияләрен җитештерү» белгечлеге буенча Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын, «Россия Федерациясе халык хуҗалыгы өчен идарәче кадрлар әзерләү» президент программасы буенча курсларны тәмамлаган. Социология фәннәре кандидаты.
* 2005 нче елдан «Зарница» производство берләшмәсе директоры.
* 2018 нче елның 8 сентябреннән «Эшлекле Россия» Гомумроссия иҗтимагый оешмасының Татарстан региональ бүлеге рәисе.
* «Бишенче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты (2014 – 2019 еллар).
* 2019 елның сентябрендә алтынчы чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты итеп сайланды..
* Эшлекле Россия» Гомумроссия иҗтимагый оешмасының Генераль Совет әгъзасы.
* 2019 елның сентябреннән Татарстан Республикасы Дәүләт Советында «ТНВ» депутат төркеме җитәкчесе
* Татарстан Республикасы Автомәктәпләр федерациясе рәисе.
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
* Татарстан Республикасы Президентының, Казан шәһәре мэрының рәхмәт хатлары 
* Казан шәһәренең мактау грамотасы
* «Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы Дәүләт автоинспекциясенең 75 еллыгы» истәлекле билгесе 
* «Ярдәм» хәйрия фондының «Игелекле йөрәк өчен» ордены
* Россия Федерациясе Федераль Собраниесе Федерация Советы Рәисе рәхмәте
*  «Фидакарь хезмәт өчен» Татарстан Республикасы медале
* - 2013, 2014 һәм 2017 елларда «Ел хәйриячесе» республика конкурслары лауреаты
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* / Депутатлар корпусы 
* Абдульзянов Артур Рашидович — Татцентр.ру
* Сведения о кандидатах, зарегистрированных по одномандатным избирательным округам на выборах депутатов Государственного Совета Республики Татарстан шестого созыва - Республика Татарстан

## Моны да карагыз

Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Рафаэль Зон

**Рафаэль Зон** (эмиграциягә кадәр — *Рафаэль Габриэлевич* *(Рафаил Гаврилович*) *Масин-Зон*, ; 1874 елның 1 декабре, Сембер, Россия империясе — 1956 елның 27 октябре, АКШ) — Россия һәм Америка урманчысы, АКШ Урман хезмәте эшлеклесе.

## Тормыш юлы
Рафаэль Габриэль улы (Рафаил Гаврилович) Масин-Зон Сембердә сәгать эшләре остасы Габриэль Лейбович (Гавриил Львович) Масин-Зон (1849—1915) һәм аның хатыны Гени Вениамин кызы Берлинер гаиләсендә туга. 1894—1895 елларда алафуз эшчеләр арасында революцион пропаганданы алып баручы халык түгәрәгендә катнаша, кулга алына, 1897 елда, залог астында иреккә чыгарылган вакытта, Россиядән качып китә. Зона һәм аның көрәштәше — фельдшер мәктәбе укучысы Хана Абрамовна Пузырийская (соңрак алар өйләнешәләр) Бельгиягә китә. Ул анда Льежда укый. Тугыз ай Лондонда үткәрә, аннары 1898 елда Кушма Штатларга күченә.

## Белем
Сембер классик гимназиясен тәмамлый. Медицина һәм табигый фәннәрне өйрәнә, Казан император университетын «Чагыштырма эмбриология» белгечлеге буенча бакалавр дәрәҗәсе белән тәмамлый. АКШТА Зон Корнелл университеты каршындагы Нью-Йорк дәүләт урман хуҗалыгы көллиятендә урман хуҗалыгын өйрәнә. Аның укытучылары Бернхард Ферноу һәм Филберт Рот кебек танылган белгечләр була. Университетны 1901 елда тәмамлый.

## Карьера
Университетны тәмамлаганнан соң АКШ Урман хезмәтенә эшкә керә, анда 43 ел гомере дәвамындә эшли. Зон доктор Бернхард Ферноу һәм Кушма Штатларның Урман хезмәтенең беренче җитәкчесе Гиффорд Пинчотның протежесы була. Ул  Боба Маршаллның якын дусты була.

Зон урман хуҗалыгын өйрәнүгә зур өлеш кертә. Аның 200 дән артык фәнни публикацияләре рус, француз, алман һәм япон телләренә тәрҗемә ителгән. Бернард Ферноу белән бергә Зон АКШта урманчылар өчен профессиональ әдәбият бастырыла башлауга ярдәм итә. «Forest Quarterly» басмасы редакторы булган. 1905 елда шулай ук «Proceedings of the Society of American Foresters» мөхәррире була. Соңрак басмалар «Journal of Forestry» исеме астында берләшә. Зон 1923—1928 елларда аның баш мөхәррир була.

Зон Америка урманчылары арасында «гигант» булып санала. Авыл хуҗалыгы министры Клод Уикард аны «Американың барлык урманчылары арасында иң өлкәне» дип атый.

## Гаилә

* Апасы — Рахиль Гавриловна Масин-Зон, шулай ук Казан университетының медицина факультетын тәмамлаган, анда 1906 елда кабул ителгән була.
* Бертуганның уллары — режиссёр Борис Вульфович Зон һәм ССРБ Эчке эшләр халык комиссары Генрих Григорьевич Ягода.
* Бертуганның кызы — медицина фәннәре докторы, профессор Татьяна Евгеньевна Ивановская, патологоанатом.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «A Red Star is Born.»
* «The Greatest Good: 100 years» Рафаэль Зон биографиясенә багышланган фильм
Төркем:1956 елда вафатлар
Төркем:1874 елда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:27 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Сембердә туганнар
Төркем:1 декабрь көнне туганнар
Төркем:Корнелл университетын тәмамлаучылар
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар