open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тәмирлан Ерланов

**Тәмирлан Ерлан улы Ерланов** (; 1993 елның 9 июле, Үскәмән, Казакъстан) — Казакъстан футболчысы, «Ордабасы» клубы һәм Казакъстан җыелма командасы сакчысы.

## Карьера
Карьера башында «Жетысу» һәм «Сункар» клубларының яшьләр составы өчен чыгыш ясый.

2013 елда «Восток» клубы белән контрактка кул куя, аның өчен Казакъстан чемпионатында 27 уен үткәрә.

2016 елда ике елга контракт төзеп, «Ордабасы»га күчә. Беренче сезонда кырга нибары өч тапкыр гына чыга, киләсе сезонда оборона үзәгендә урын ала (25 уен уйный, 7 майда «Акҗайык»ка гол кертә, 7 сары карточка ала) һәм команда белән беренче тапкыр Казакъстан чемпионатының бронза медальләрен яулый. Июнь аенда Босниянең «Широки Бриег» клубы белән 2017/18 Ауропа Лигасы квалификациясенең ике матчында дебют ясый (0:2), өстәвенә, үз кырында (0:0) үзенең кумиры Самат Смаковны икенче таймда алыштыра. Шуннан соң клубта калырга була.

2018 ел сезонында ул 17 уен үткәрә, 4 гол кертә, шуларның икесе җиңү китерә — «Иртыш» капкасына (2:1) һәм өйдә «Кайрат» капкасына (2:1). Әмма команда чемпионатта 4 нче урынны гына яулый, ә 2018/19 Ауропа Лигасы турнирыннан финанс критерийлары үтәлмәү сәбәпле сезонга төшереп калдырыла.

2019 елда Кутаисиның «Торпедо» командасы белән матчта 2019/20 Ауропа Лигасы квалификациясенең беренче раундында беренче һәм җиңү китергән голын кертә (1:0).

## Җыелма команда
Казакъстан җыелма командасының яңа тренеры чех Михал Билек тарафыннан билгеләп үтелә һәм 2019 елның 21 февралендә Төркиянең Белек шәһәрендә Молдова җыелма командасы белән иптәшләрчә матчта (1:0) дебют ясый. Шулай ук март аенда Шотландия җыелма командасына каршы (3:0) һәм июньдә Бельгиягә (0:3) һәм Сан-Маринога (4:0) каршы Евро-2020 гә сайлап алу турниры матчларында уйный.

## Казанышлар

;  **«Ордабасы»**

* Казакъстан чемпионатының бакыр призёры: 2017

## Гаилә
Өйләнгән. Хатыны — Арзу Габилова.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1993 елда туганнар
Төркем:9 июль көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Казакъстан футболчылары
Псәнчин

**Псәнчин** ― фамилия.
* Айбулат Псәнчин (1967), этнограф, фән докторы, профессор. РФА Уфа фәнни үзәге Тарих, тел һәм әдәбият институты директоры в б. (2016). Вәли Псәнчинның улы.
* Вәли Псәнчин (1930―2013), тел белгече, фән кандидаты, БДУ профессоры.
* Салих Псәнчин (1904—1980), 112-нче атлы төмәне сугышчысы, сержант, ике тапкыр Кызыл Йолдыз ордены кавалеры.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Муллагулов

**Муллагулов** ― фамилия.
* Гыйздетдин Муллагулов(1910—??), 112-нче Башкорт атлы төмәне сугышчысы, гвардия рядовое. 1нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985) кавалеры
* Мирза Муллагулов (1938), этнограф, тарих фәннәре кандидаты (1989). Раил Кузеев исемендәге премия лауреаты (2009).
----
* Әнисә Муллагулова (1963), филология фәннәре кандидаты, доцент.

## Моны да карагыз
* Муллагалиев

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Әлип Нуралы

**Әлип Пакт улы Нуралы** (; 1999 елның 22 декабре, Актау, Мангистау өлкәсе, Казакъстан) — Казакъстан футболчысы, «Кайрат» клубы һәм Казакъстан җыелма командасы сакчысы.

## Карьера
Нуралы футбол белән 2008 елда «Каспий» футбол клубында шөгыльләнә башлый. Беренче тренеры — Беслан Алаев. 2015 елдан 2018 елга кадәр «Кайрат» яшьләр командалары өчен чыгыш ясый.

2018 елның 11 мартында Казакъстан чемпионаты матчында Алма-Ата клубының төп составында «Кызыл-Жар СК»га каршы уйный. Әлип кырга старт составында чыга һәм 90 минут уйный. Матч «Кайрат»ның 2:1 исәбе белән җиңүе белән тәмамлана.

## Җыелма команда
2018 елның 26 мартында Казакъстан җыелма командасы өчен Болгария белән иптәшләрчә матчта дебют ясый.

### Җыелма команда өчен матчлар һәм голлар

**Барлыгы: 3 матч / 0 гол; 1 җиңү, 0 ничья, 2 җиңелү.**

## Казанышлар
 **«Кайрат»**

* Казакъстан чемпионы: 2020
* Казакъстан чемпионатының көмеш призёры (2): 2018, 2019
* Казакъстан Кубогы иясе (1): 2018

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Футболчы белән интервью
* Soccerway сайтында профиле 
* Transfermarkt сайтында профиле 
* National Football Teams сайтында профиле 
* UEFA.com сайтында профиле 

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1999 елда туганнар
Төркем:22 декабрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Казакъстан футболчылары
Мөхәммәткалый Әбелгазыев

**Мөхәммәткалый Дуйшекәй улы Әбелгазыев** (1968 елның 20 гыйнвары, Кучкар районы, Нарын өлкәсе, Кыргыз ССР, ССРБ) — Кыргызстан дәүләт һәм сәяси эшлеклесе, Кыргызстан Республикасының 23 нче Премьер-министры (2018—2020).

## Тормыш юлы
Мөхәммәткалый Әбелгазыев 1968 елның 20 гыйнварында Кыргызстан ССРның Нарын өлкәсе Кучкар районында туган.

1994 елда агроном белгечлеге буенча Скрябин исемендәге Кыргыз авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаган. 1997 елда Кыргызстан Халыкара университетының икътисад һәм бизнес факультетын тәмамлый. 1994—1999 елларда финанс компанияләрендә эшли.

1999 елдан Бишкәк шәһәренең мәшгульлек идарәсендә. 2003 елдан 2016 елга кадәр Кыргызстан Республикасының Социаль фондында эшләгән (2010—2016 елларда фонд җитәкчесе).

2016 елның 13 апреленнән 2017 елның 22 августына кадәр — Кыргызстан Республикасының Беренче вице-премьеры. 2017 елның 22 августында Кыргызстан премьер-министры вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә. 2017 елның августыннан сентябрь аена кадәр — Кыргызстан Республикасы президенты киңәшчесе. 2017 елның 12 сентябреннән Кыргызстан Республикасы президенты аппараты җитәкчесенең беренче урынбасары, ә 2018 елның 16 мартыннан президент аппараты җитәкчесе.

2018 елның 20 апрелендә Жогорку Кеңеш утырышында депутатлар Мөхәммәткалый Әбелгазыев кандидатурасын Кыргызстан Республикасы премьер-министры вазыйфасына раслыйлар. 2020 елның 15 июнендә Кыргызстан хөкүмәте адресына радиоешлыклы ресурсларны озайту һәм яңадан рәсмиләштерү турындагы җинаять эше буенча гаепләнү сәбәпле отставкага китә.

## Бүләкләр

* Кыргызстанның Хезмәт һәм социаль яклау министрлыгының мактау грамотасы.
* Чуй өлкәсе дәүләт хакимиятенең мактау грамотасы.
* Бишкәк шәһәре мэриясенең мактау грамотасы.
* Кыргызстан профсоюзлары Үзәк комитетының мактау грамотасы.
* «Кыргызстан социаль фонды отличнигы» күкрәк билгесе.
* «Салым хезмәте отличнигы» күкрәк билгесе.
* II дәрәҗә «Хәрби хезмәттәге аерымлык өчен» медале.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Кыргызстан хакимияте сайтында
* 

Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Кыргызстан премьер-министрлары
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1968 елда туганнар
Төркем:20 гыйнвар көнне туганнар
Төмән бәклеге

**Төмән бәклеге** (Төмән Мишәре) - урта гасыр феодал Татар дәүләте, ул, мөгаен, XIV гасыр ахырыннан XVI гасыр башына кадәр булган. Территориясе хәзерге Мордва республикасын, Пенза, Түбәншәһәр өлкәсе, Рәзән, Тамбу өлкәләренең кайбер төбәкләрен колачлаган. Көнчыгыш яктан Касыйм ханлыгы (Мишәр йорты) белән чиктәш була, көньяктан Мукшы олысы (14 гасырда) белән чиктәш була. Башкаласы Төмән каласы була. 

## Тарихы
Ул 1388 тирәсендә Бихан бәк тарафыннан нигез салынган һәм "Төмән Мишәре" дип аталган төп принципиальлеккә әверелгән - XIII гасыр ахыры - XIV гасыр башындагы Чыңгызлар дәүләте. Гасырлар дәвамында принцесса хакиме Беханидларның олы нәселенең өлкән вәкиле булып кала. XIV-XV гасыр башында оригиналь урында (1536-нчы елда күчерелгәнче) нигезләнгән Төмән шәһәре Сараклыч төшкәннән соң принципиальлекнең яңа башкаласы булды.

XV гасыр уртасында, принцесса мал-мөлкәте Төмәннән 300 км ераклыктагы Сура чыганакларына барып җитте [1] [2].

1506-1526 елларда принципиальлек автономия хокуклары белән Россия дәүләтенең бер өлеше булды. "Төмән бәкләренең" өстенлекләре XVII гасыр башына кадәр сакланган.

## Тагын карагыз
* Нократ вилаяте 
* Кашин бәклеге

## Чыганаклар

Төркем:Татар дәүләтләре
GNU

**GNU**(/ ɡnuː / (Бу тавыш исемлеге турында)) **GNU's Not Unix** (GNU Unix түгел)  кыскартмасындан алынган. GNU Project дип билгеле. Әйтелеше кыты "n" авазы белән "grew" сүзе кеби, әммә "r" урынына "n" авазы. GNU - Ул Unixка охшаш операцион система һәм ирекле(бушлай) программа тәэминаты. GNU-ның күпчелеге GNU Проектының гомуми лицензиясенә (GPL) лицензияләнгән. GNU GNU Projectты чыгарган GNU пакетларыннан һәм ирекле програм тәэминаты булган тышкы яктан төзелгәннән тора .

Ричард Сталлман, GNU проектына нигез салучы

GNU шулай ук бушлай программа концепциясе барлыкка килгән проект. Проектка нигез салучы Ричард Сталлман GNUны "социаль максатка техник чаралар" дип саный. [9] Шуңа бәйле рәвештә, Лоренс Лисиг Сталлманның "Ирекле программа, ирекле җәмгыять" китабының икенче басмасына кереш сүзендә Сталлманның "программа тәэминатының социаль аспектлары һәм Ирекле программа тәэминаты җәмгыять һәм социаль гаделлек булдыра алуы" турында язганын әйтә.

## Тарихы
1983 елның сентябрендә Ричард Столлман беренче тапкыр "GNU Project"ны игълан итте.

1985 елның мартында "GNU Манифест"ын нәшер итте. Ошбу манифест берничә телгә тәрҗемә ителде. 

## Фәлсәфәсе

## Искәрмәләр


## Әдәбият
Рамазан Кәримов

**Рамазан Ерик улы Кәримов** (  ; 5 июль, 1999 , Астана, Казакъстан ) - Казакъстан футболчысы, " Каспий " клубы Казакъстан милли футбол җыелмасы һөҗүмчесе.

## Карьера

### Клуб
Кәримов Рамазан футбол карьерасын 2018-нче елда Астана клубы белән башлый. 2018 елның 31 октябрендә,  Караганда "Шахтеры" белән беренче матчында, ул Казакъстан  Премьер-Лигасында беренче тубын кертә.

### Жыелма командада
2018 елның 16 октябрендә Черногориянең яшьләр командасы белән матчта ул Казакъстан яшьләр командасы өчен беренче тапкыр чыгыш ясады.

2021 елның 17 мартында баш тренер Тәлгать Байсуфинов тарафыннан  2022 елгы Дөнья Чемпионатының Франция һәм Украина җыелма командаларына каршы сайлап алу турниры матчларында катнашу өчен беренче тапкыр Казакъстан җыелма командасына чакыру алды  . 2021 елның 28 мартында 2022 елгы Дөнья Чемпионатының сайлап алу турының икенче турының үз кырында Франция җыелма командасына каршы матчта (0:2) Казакъстан җыелмасы өчен чыгыш ясый, Азат Нургалиев урынына 83 нче минутта алмашуга чыга. .

## Клуб статистикасы

## Уңышлар

; "Астана"

* Казакъстан чемпионы (2): 2018, 2019

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль игрока (англ.) на сайте Transfermarkt
* Профиль на сайте Soccerway (англ.)
* Профиль на сайте FootballFacts.ru
* Профиль на сайте Vesti.kz

Төркем:Казакъстан футболчылары
Төркем:Нур-Солтанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1999 елда туганнар
Төркем:5 июль көнне туганнар
Руслан Иманкулов

**Руслан Марат улы Иманкулов** (  ; 6 февраль, 1972, Караганда ) - Казакъстан футболчысы, һөҗүмче.

## Карьера

### Клуб
Иманкуловның бөтен профессиональ карьерасы Караганда «Шахтёр» клубында үтә.  Ул бу клубка 1990-нчы елда кушыла, дебют матчын 1990-нчы елның 23-нче августында уйный, СССРның икенче лига матчының 76-минутында Фәрганә "Нефтянигы" белән уйнады  . Шахтер белән 15 сезон үткәргәннән соң, ул карьерасын 2005 елда командасы белән бер турнирда да җиңмичә тәмамлады.

Хәзерге вакытта, ул уйнаган матчлар саны һәм аның өчен кертелгән туплар буенча клуб рекордлары ияләренең берсе, Николай Игамбердиев һәм Андрей Финонченкодан соң икенче урында.

### Жыелма команда
1995-нче елда Иманкулов беренче тапкыр Казакъстан җыелма командасына Кувейт җыелма командасына каршы матчка чакырылды.

Ул Ливан җыелма командасына каршы уенда җыелма команда өчен бердәнбер гол кертте, анда казакълар 2-1 исәбе белән оттырдылар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль игрока на сайте EU-Football.info (англ.)
* Руслан Иманкулов открыл собственную футбольную школу
* Иманкулов устроил на карагандинском поле бои без правил 
* Руслан Иманкулов: «У сборной Казахстана отличные перспективы»
* Иманкулов Руслан Маратович (06.02.1972). fc-shahter-karaganda.de 

Төркем:Казакъстан футболчылары
Төркем:Карагандыда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1972 елда туганнар
Төркем:6 февраль көнне туганнар
Руслан Вәлиуллин (1994)

**Руслан Вәлиуллин**, Руслан Дамир улы Вәлиуллин ( ; 9 сентябрь 1994 ) - Казакъстан футболчысы, Кустанай һәм Казакъстан милли футбол җыелмасы "Тобол"  клубының ярымсакчысы.

## Клуб карьерасы
Вәлиуллин Руслан  футбол карьерасын 2011-нче елда «Акжайык» клубы әгъзасы буларак башлаган, 2012–2013 һәм 2016–2017 елларда ул югары дивизионда, башка сезоннарда - беренче лигада уйнаган.

2017 елның җәендә ул Актобе клубы белән килешү төзи. Казакъстан Чемпионатында ярты сезон дәвамында ул 46 матч уйный, анда ул 3 туп кертә.

2019 ел башында ул Кустанайның" Тобол " клубына күчә  .

## Милли командала карьерасы
2021 елның 17 мартында ул беренче тапкыр Казакъстан милли футбол җыелмасына баш тренер Талгат Байсуфиновка Франция һәм Украина җыелма командаларына каршы 2022 Дөнья Кубогына сайлап алу турниры матчларында катнашырга чакыру ала . 2021 елның 28 мартында 2022 елгы дөнья чемпионатының сайлап алу турының икенче турының үз кырында Франция җыелма командасына каршы матчта (0:2) Казакъстан җыелма командасы өчен дебют ясый, старт составында чыга, әмма 83 нче минутта Максим Самородовка алыштырыла .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль на сайте FootballFacts.ru
* Профиль на сайте Soccerway (англ.)
* Профиль игрока (англ.) на сайте Transfermarkt

Төркем:Казакъстан футболчылары
Төркем:Уральскида туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1994 елда туганнар
Төркем:9 сентябрь көнне туганнар
Туран (футбол клубы, Төркистан)

**«Туран»** () — Төркистандагы Казакъстан футбол клубы. Өй матчларын «Төркистан Арена» стадионында үткәрә.

## Атамасы

## Тарих

Клубка 2002 елда «Костуин» исеме астында нигез салына, ул Арыс шәһәрен тәкъдим итә һәм һәвәскәрләрнең өченче дивизионында катнаша, анда клуб «Көньяк» зона төркемендә өченче урынны ала. Киләсе сезонда клуб профессиональ статус ала һәм Беренче лигада чыгыш ясый башлый.

2004 елда клуб «Арыс» дип үзгәртелә. Шул ук сезонда команда үз Конференциясендә соңгы урынны ала һәм үз эшчәнлеген туктата. 2018 елда команда яңадан торгызыла һәм Икенче лигада катнаша.

2019 елда «Арыс» Икенче лига клублары арасында Казакъстан беренчелегендә чыгыш ясый. Сезон нәтиҗәләре буенча команда 2 нче урынны яулый һәм Беренче лигага чыга.

2020 елда «Арыс» Беренче лига клублары арасында Казакъстан беренчелегендә чыгыш ясый. Сезон нәтиҗәләре буенча команда 1 нче Конференциядә 2 нче урынны яулый. Әмма Премьер-лиганың 12дән 14кә кадәр киңәюе сәбәпле, ул Казакъстанның Югары дивизионында чыгыш ясау хокукын ала.

2021 елда «Арыс» «Туран» дип үзгәртелә һәм Төркистан шәһәренә күчеп килә, анда ул яңа күп функцияле «Төркистан Арена» стадионында чыгыш ясый башлый. «Туран» үз тарихында беренче тапкыр Премьер-лигада чыгыш ясый.
## Казакъстан дивизионнарында чыгышлар статистикасы

## Казанышлар
**Беренче лига**

*  Көмеш призёр: 2020, 2023

**Икенче лига**

*  Көмеш призёр: 2019

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* FootballFacts.ru сайтында профиле

Төркем:Әлифба буенча футбол клублары
Төркем:Казакъстан футбол клублары
Николай Чемберджи

**Чемберджи Николай Карпович** (24 август 1903 ел — 22 апрель 1948 ел) — совет композиторы. Тәүге башкорт операсы «Карлыгач»ның авторы. Башкорт АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1944). Икенче дәрәҗә Сталин премиясе лауреаты (1946).

## Биографиясе
Николай Карпович Чемберджи 1903 елның 24 августында Царское Селода (хәзерге Пушкин шәһәре) туган. Атасы — Карп Владимирович Чемберджи Император Гали җәнапләренең лейб-табибы булып хезмәт итә. Карл Владимировичның хатыны композитор А.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Спендиаровның кыз кардәше Валентина Афанасьевна була.

Малайга ике яшь булганда, әнисе Валентина Степановна мәрхүм була. Шуннан соң атасы улын Кырымга мәрхүм хатынының композитор туганы Александр Афанасьевич Спендиаровның гаиләсенә озата. 1917 елда Николай Чемберджи Мәскәүгә китә, анда башта тапер булып йөри, шуннан Мәскәү консерваториясенә керә һәм А. Н. Александровның композиция классын тәмамлый. Үзәк эшче яшьләр театрының («ТРАМ») дирижеры була.

Чемберджи ПРОКОЛЛ (Мәскәү консерваториясе студентларының җитештерү коллективы) әгъзасы була. Күмәк башкару өчен җырлар, маршлар яза. Бөек Ватан сугышы чорында Уфада тәүге башкорт операсы «Карлыгач»ны иҗат итә. 1942 елдан ВКП(б) әгъзасы.

Н. К. Чемберджи — зур симфоник оркестр өчен күп санлы әсәрләр авторы, алар арасында — «Таҗик сюитасы», «Молдаван сюитасы», «Әрмәнстан» симфониясе, «Сон Дрёмович» балеты. Чемберджиның А. В. Нежданова башкаруындагы «Улыбка» дигән җыры бик популяр була.

Н. К. Чемберджи җәмәгать эшчәнлегенә күп вакытын бүлә, СССР Музыка фондын оештыруда актив катнаша, СССР Композиторлар берлегендә  җаваплы вазифалар били.

Н. К. Чемберджи 1948 елның 22 апрелендә вафат була. Мәскәүдә Новодевичье зиратында җирләнгән.

Хатыны — пианист һәм композитор Зара Александровна Левина; кызы — филолог Валентина Чемберджи.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Икенче дәрәҗә Сталин премиясе (1946) — 3-нче кыллы квартет өчен
* Башкорт АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1944)

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Г. Поляновский* Н. К. Чемберджи. М.—Л., 1947 — 48 с.;
* *Г. Поляновский* Третий струнный квартет Н. К. Чемберджи;
* *Г. Поляновский* Живое наследие композитора. — МЖ,1963, № 17;
* *Чемберджи В. Н.* В доме музыка жила. — М.: Аграф, 2002.
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Санкт-Петербург губернасында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча композиторлар
Төркем:ССРБ композиторлары
Төркем:Русия композиторлары
Төркем:XX гасыр композиторлары
Төркем:БАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:1948 елда вафатлар
Төркем:22 апрель көнне вафатлар
Төркем:1903 елда туганнар
Төркем:24 август көнне туганнар
Темир Сариев

**Темир Аргамба улы Сариев** (1963 елның 17 июне,  Төш-Булак, Сокулук районы, Чуй өлкәсе, Кыргыз ССР, ССРБ) — Кыргыз дәүләт һәм сәяси эшлеклесе. Кыргызстанның вакытлы хөкүмәте рәисе урынбасары, финанс министры, икътисад министры, «Ак-Шумкар» сәяси партиясе рәисе. Кыргызстан Республикасының 20 нче премьер-министры (2015 елның 2 мае — 2016 елның 11 апреле).

## Тормыш юлы
Хезмәт эшчәнлеген 1983 елда Аламүдүн мех фабрикасында экспедитор булып башлый, берничә вазыйфа били, 1987 елда икътисадчы, финанс бүлегенең өлкән икътисадчысы вазыйфасын башкара.

1987 елдан 1989 елга кадәр комсомол эшендә була, башта инструктор, аннары комсомолның Аламүдүн райкомының эшче яшьләр бүлеге мөдире була.

1989—1991 елларда партия эшендә. КПКның Аламүдүн райкомы оештыру бүлеге инструкторы, Аламүдүн районы башкарма комитеты аппараты җитәкчесе, Аламүдүн районы башкарма комитеты рәисе урынбасары вазыйфасын башкара.

1991 елдан кыргыз товар-чимал биржасына нигез сала һәм аның беренче президенты була, 1995 елга кадәр җитәкли. 1995 елдан «Тотон» финанс-сәнәгать фирмасы генераль директоры.

2000—2007 елларда Кыргызстан Республикасы Жогорку Кеңешның ике чакырылыш депутаты, бюджет һәм финанслар комитеты әгъзасы. 2005 елда Кыргызстан Республикасының Конституция советы әгъзасы.

2007 елда «Реформалар өчен!» хәрәкәте рәистәше, бер үк вакытта «Ак-Шумкар» («Ак лачын») демократик көчләр берлеге сәяси партиясе рәистәше. 2008 елның июнендә «Ак-Шумкар демократик көчләр берлеге» сәяси партиясе рәисе итеп сайлана. 2008 елның 24 декабреннән — Кыргызстан «Берләшкән халык хәрәкәте» политбюросы әгъзасы.

Дәүләт борылышыннан соң, 2010 елның 8 апреленнән вакытлыча хөкүмәт рәисе урынбасары, финанслар министры итеп билгеләнә. 2010 елның 10 октябрендә узган парламент сайлауларында аның партиясе 3 проценттан кимрәк тавыш җыйган һәм Жогорку Кеңешка уза алмаган.

2011 елның декабреннән 2015 елның маена кадәр — Кыргызстан Республикасының икътисад министры.

2015 елның 2 маенда Кыргызстан Республикасы премьер-министры итеп билгеләнә. 2016 елның 11 апрелендә хөкүмәтнең чираттан тыш утырышында Темир Сариев отставкага китүе турында игълан итә. Сариевның китүе автомобиль юлын реконструкцияләү тендеры белән бәйле җәнҗал була. Транспорт һәм коммуникацияләр министры үз урынбасарын һәм премьер-министр якташларын гаепләгән. Вакытлы парламент комиссиясе Жогорку Кеңешка Министрлар Кабинетына ышанычсызлык белдерү тәкъдим итәргә булган.

2017 елның 19 июнендә Темир Сариев «Акшумкар» сәяси партиясе тарафыннан 2017 елның 15 октябрендә узган сайлауларда Кыргызстан Президенты постына кандидат итеп тәкъдим ителә.

## Бүләкләр

* III дәрәҗә «Манас» ордены
* I класслы Дәүләт Киңәшчесенең класс чины бар.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Жогорку Кеңеш депутатлары
Төркем:Кыргызстан премьер-министрлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:17 июнь көнне туганнар
Төркем:Кыргыз милли университетын тәмамлаучылар
Эрлан Абдылдаев

**Эрлан Бәкеш улы Абдылдаев** (1966 елның 21 июле, Алматы, Казакъ ССР) — Совет һәм Кыргыз дипломаты. Кыргызстанның тышкы эшләр министры (2012—2018). Кыргызстанның Алманиядә гадәттән тыш һәм тулы вәкаләтле илчесе (2020 елдан).

## Тормыш юлы
1989 елда «Халыкара мөнәсәбәтләр» белгечлеге буенча ССРБ Тышкы эшләр министрлыгының Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институтын тәмамлаган. Кытай һәм инглиз телләрен белә.

ССРБ Тышкы эшләр министрлыгының Азия социалистик илләре идарәсендә (1989; референт), ССРБ/Россия илчелегендә (1989—1994; атташе, илчелекнең өченче секретаре) эшләгән.

1994—1997 елларда — Кыргызстан Президенты администрациясенең Халыкара бүлеге референты, консультанты-эксперты. 1997 елдан Кыргызстанның Тышкы эшләр министрлыгында эшли: беренче сәяси бүлек директоры урынбасары (1997—1998), министр урынбасары һәм беренче сәяси бүлек директоры, министрның беренче урынбасары (1998—2001).

2001—2005 елларда — Кыргызстанның Кытай Халык Республикасында шулай ук Монголиядә, Сингапур Республикасында һәм Таиланд Патшалыгында (бергәлек буенча) гадәттән тыш һәм тулы вәкаләтле илчесе.

2005 елдан — Иҗтимагый сәясәт институты эксперты, 2007—2012 елларда — Сугыш һәм тынычлык мәсьәләләрен яктырту буенча халыкара институтның кыргыз филиалы директоры.

2012 елның 6 сентябреннән — Кыргызстан тышкы эшләр министры. Гадәттән тыш һәм тулы вәкаләтле илченең дипломатик рангына ия.

Россия чит ил эшләре министрлыгының МДХМИ мактаулы докторы; 2012 елның октябреннән — МДХМИ тәмамлаучылар ассоциациясенең мактаулы әгъзасы.

2018 елның 12 октябрендә Абдулдаев үз теләге белән отставкага китә.

### Гаилә
Әтисе — Бәкәш Абдылдаев (1933—2013), кинорежиссёр.

Өйләнгән, кызы һәм улы бар.

## Бүләкләр

* III дәрәҗә «Манас» ордены (2017 елның 5 июне) — *Кыргызстанның социаль-икътисадый, рухи һәм интеллектуаль потенциалын үстерүгә керткән өлеш өчен*;
* Дуслык ордены ( 2017 елның 10 апреле, Россия) — *Россия Федерациясе һәм Кыргыз Республикасы арасында стратегик партнерлыкны ныгытуда, Ауразия киңлегендә интеграцион процессларны үстерүгә зур өлеш кертүе өчен*;
* МДХМИ мактаулы докторы (2015 елның июне).
* КХР дипломатик академиясенең мактаулы профессоры (2017 елның мае).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 
* 

Төркем:Кыргызстан тышкы эшләр министрлары
Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары
Төркем:Совет дипломатлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институтын тәмамлаучылар
Төркем:Алматыда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1966 елда туганнар
Төркем:21 июнь көнне туганнар
Төркем:21 июль көнне туганнар
Төркем:Илчеләр
Рәлиф Әхмәтшин

**Рәлиф Фәйзел улы Әхмәтшин** (24 гыйнвар 1963 ел — Россия, башкорт рәссамы. РФ Рәссамнар берлеге әгъзасы.

## Биографиясе
Рәлиф Фәйзел улы Әхмәтшин 1963 елның 24 гыйнварында Башкорт АССРның Караидел районы Шамрат авылында туа.

1970-1980 елларда Уфаның  26 нчы урта мәктәбендә укый.

1980-1985 елларда — Уфа авиация институтында ( Уфа дәүләт авиация техник университетында белем ала. Югары уку йортының икенче курсында сынлы сәнгать (графика) белән шөгыльләнә башлый. Институтны тәмамлаганнан соң, ике ел армиядә — Совет Армиясе Хәрби-Һава көчләренең авиация полкларының берсендә  РЭО төркемендә хезмәт итә.

1989 елда Рәлиф Әхмәтшин Уфа сәнгать училищесының сәнгать бүлегенә укырга керә.

Уфа авиация институтын тәмамлаганнан соң,Башкорт опера һәм балет театрында рәссам-бизәүче булып эшли, бер үк вакытта Уфаның 2нче балалар сәнгать мәктәбендә кичке бүлектә шөгыльләнә.

Төрле жанрда эзләнүләр һәм табышлардан соң, соңгы биш елда пейзаж лирикасына өстенлек бирә.

Әсәрләре С. К. Аксаков (Уфа) музеенда, Италия, Россия, Алмания, АКШ, Финляндия, Франция, Көньяк Корея, Япониянең шәхси коллекционерларында саклана.

## Иҗаты
Рәлиф Фәйзел улы Әхмәтшин Башкортостан, Россиянең Кара диңгез яр буйлары пейзажларын төшерә. «Уфа урамнары», 2003 ел; «Ялта», 2004 ел; Кара диңгездә, 2006 ел; «Храм», 2008 ел; «Уфа храмнары», 2008 ел; «Елга буенда», «Уфа пейзажы», «Тюлькин музеенда», «Иске Уфа паркында», «Тукай урамындагы мәчеттә», «Тирәкле авылында кыш» 2010 ел һ. б картиналар — аның иҗаты.

## Күргәзмәләре
Сынлы сәнгать остасының әсәрләре 1990 елдан республика һәм төбәк, Бөтенрусия, 1991 елдан — Бөтенсоюз күргәзмәләрендә катнаша.

1998 елда — Германиядә (г. Любек), 1999 елда АКШ-та (Чаттануга) төркем күргәзмәсендә катнаша.

2003 елда «Аймак» Уфа картиналар галереясында, 2005 елда Атлантада (АКШ), 2010 елда Бөтенрусия пленэрында (Орск), 2011 елда «Мирас» Уфа картиналар галереясында, 2014 елда — Уфада шәхси күргәзмәләре үтә.

## Гаиләсе
Хатыны Эльвира белән аерылышканнар, 2009 елгы кызы Софья бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Картины художника Ралифа Файзеловича Ахметшина  на сайте ArtAgeLess.com 
* https://web.archive.org/web/20160303123258/http://tv-rb.ru/novosti/culture/in_the_turkish_city_of_istanbul_on_the_eve_of_an_exhibition_of_the_participants_of_the_18th_turksoy/
* В галерее "Мирас" открылась персональная выставка Ралифа Ахметшина

Төркем:24 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Уфа дәүләт авиация техник университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстан рәссамнары
Расих Әхмәтвәлиев

**Әхмәтвәлиев Расих Хасип улы** (27 декабрь 1956 ел) — рәссам. Башкортстан Республикасының атказанган рәссамы (2010). 1992 елдан РФ Рәссамнар берлеге (1992), Maison des Artistes (France, 2002) әгъзасы.

## Биографиясе
Расих Хасип улы Әхмәтвәлиев 1956 елның 27 декабрендә Башкорт АССРның Чишмә районы Бәкәй авылында дөньяга килә

Мәктәпне тәмамлаганнан  соң, укуын Уфа музыка-педагогия училищесының художество-графика факультетында дәвам итә. Училищены тәмамлагач, 1976 елда Башкорт дәүләт педагогия институтына укырга керә. 1981 елда институтның художество-графика факультетын тәмамлый.

«Инйәр» иҗади төркеме әгъзасы (1989-1993), 1992 елдан алып РФ Рәссамнар берлеге әгъзасы, 1990 елдан алып татар рәссамнарының «Чыңгызхан» иҗади берлеге әгъзасы.

1991 елда Америка Кушма Штатларында эшли.

2002 — 2008 елда Франциядә яши һәм эшли (Онфлер, Париж ш.), ул анда Bartoux галереясы белән хезмәттәшлек итә, 2009 елда — Visio dell'Arte, Paris галереясы белән Франциянең "Көзге салон", Карузель Де-Лувр париж күргәзмәләрендә катнаша. Париж, Онфлер, Сan-Поль Ванс, Межев, Куршавель калаларының Роберт Барто галереяларында даими экспозицияләре бар.

Кубист техникасында эшли, үз эшләренең стилен фигуратив сәнгать дип исәпли. Сынлы сәнгатенең төп темасы — хатын-кыз матурлыгы, кыю җайдак образы.

Рәссамның картиналары Третьяков дәүләт галереясында, М. В. Нестеров исемендәге Башкорт дәүләт сәнгать музеенда (Уфа), Новосибирск дәүләт сәнгать музеенда, Тулуз Лотрек музеенда (Париж, Франция), Лондон сәнгать академиясендә (Англия), «Казан» милли-мәдәни үзәгендә (Казан), «Мирас» галереясында (Уфа), «Academia» сәнгать галереясында (Уфа), ГНИ «Урал» МК һәм НП БР (Уфа) саклана.

## Эшләре
«Ню» (2001), «Җәйге җил» (1997), «Чәчкә исе» (De fleur Parfum) (2002), «Les transparantes cavaliers» (2008) һ. б.

## Күргәзмәләре
1983 елдан алып күргәзмәләрдә катнаша. Республика һәм бөтенсоюз сәнгать күргәзмәләре катнашучысы.

Шәхси күргәзмәсе Франциядә «Сант-Катерин» галереясында үтә.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган рәссамы (2010)
* «Туран» бәйсез мәдәният  фондының Беренче Халыкара  бәйсез мәдәният  премиясе лауреаты (Казан)

## Сылтамалар

* Әхмәтвәлиев Рәсих Хасип улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Региональное отделение  Всероссийской творческой общественной организации «Союз художников России» Республики Башкортостан 
* Галерея «Мирас» 
* Памяти Сергея Кускова
* Argaleres.COM 
* Расих Ахметвалиев. Живописец счастья 
* *Вәлиева Розалия.* Уфа «Арт-клуб»ында рәссам Рәсих Әхмәтвәлиев белән очрашу була // ИА «Башинформ», 26 февраля 2020.

Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:ССРБ рәссамнары
Төркем:Башкортстан рәссамнары
Төркем:Чишмә районында туганнар
Төркем:Татар рәссамнары
Эдуард Шаһиев

**Шаһиев Эдуард Мөстәкыйм улы** (; 17 март 1944 ел) — рәссам, график, иллюстратор. БАССРның атказанган рәссамы (1983). РСФСРның Рәссамнар берлеге әгъзасы. Халыкара Сәнгатьләр Академиясе академигы.

## Биографиясе
Эдуард Мөстәкыйм улы Шаһиев 1944 елның 17 мартында Омск шәһәрендә дөньяга килгән.

1945 елдан алып Уфада, 1967 елдан башлап Мәскәүдә яши.

1965 елда И.Д.Шадрин исемендәге Свердловск сәнгать училищесына укырга кергән һәм интерьер буенча рәссам һөнәре алган.

1971 елда Мәскәүдәге Строганов Югары художество‑‑сәнәгать училищесының дизайн факультетын тәмамлаган.

1973 елдан РСФСР Рәссамнар Берлеге әгъзасы.

2000 елдан алып "Рәссам" татар‑башкорт рәссамнары берлеге җитәкчесе.

## Иҗаты
Әсәрләренең төп идеясе – Галәм киңлегендә кеше. Эдуард Мөстәкыйм улы Шаһиев аны образлар символикасы аша чагылдырырга омтыла:икесе дә 1991 язылган "Олы дөнья сөеклесе" (1990), "Тын гына ихлас  әңгәмә бара...", "Ак җәймәләрдә кара аккош", 2000 елда язылган "Кыргый көндәш" - шундыйлардан.

1991 елда иҗат ителгән ""Өч туган" башкорт биюе" эшендә ата‑бабалар  җире белән бәйләнеш гәүдәләндерелә.

1970 – 1990 елларда Мәскәүдәге "Балалар әдәбияты" нәшрияты белән хезмәттәшлек итә.

90‑елларда Ливанда һәм Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә була, анда күргәзмәләр оештыра, рус һәм совет сәнгате буенча лекцияләр укый.

1970 елдан алып күргәзмәләрдә катнаша. Шәхси күргәзмәләре Мәскәү (1990, 2004, 2009, 2010) һәм Уфа (2017) калаларында үтә.

Эшләре Дәүләт тарихы музее, Көнчыгыш дәүләт музее (икесе дә – Мәскәү), БДМ коллекцияләрендә, Русиядә һәм чит илләрдә шәхси тупланмаларында саклана 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Шагеев Эдуард Мустакимович http://rosgrafik.blogspot.com/2016/01/blog-post_27.html

## Сылтамалар

* Шаһиев Эдуард Мөстәкыйм улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Башкортстан рәссамнары
Төркем:Сәнгать
Төркем:Башкортстанның атказанган рәссамнары
Төркем:Омскида туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1944 елда туганнар
Төркем:17 март көнне туганнар
Светлана Шамаева

**Светлана Шамаева**, Светлана Сәми кызы Шамаева (*1955 елның 22 декабре, [[СССР]], [[РСФСР]],  [[Башкорт АССР]], [[Мишкә районы]], [[Иске Арзамат]]*) ― рәссам.
## Биографиясе
Светлана Сәми кызы Шамаева 1955 елның 22 декабрендә Башкорт АССРның Мишкә районы Иске Арзамат авылында туган. Мәктәпне тәмамлаганнан  соң, медицина училищесында һәм сәнгать мәктәбенең кичке бүлегендә укый.

1975-1980 елларда «Агыйдел» Башкорт сәнгать берләшмәсендә эшли, биредә агачка бизәкләр сала һәм лаклы миниатюралар белән шөгыльләнә. Мәскәү өлкәсендә Федоскино авылында лаклы миниатюра сәнгате фабрикасында стажировка үтә.

1988 елда Уфа сәнгать училищесының —художество-педагогик бүлеген белем ала.

Рәссамның тәүге  шәхси күргәзмәсе 1980 елда Уфада  БАССРның Рәссамнар берлегенең кече күргәзмәләр залында үтә, киләсе күргәзмә Иске Арзамат авылында була.

1980-2000 елларда Мишкә авылында яши, анда Балалар сәнгать мәктәбендә сынлы сәнгать классы ача. 1993-1994 елларда Йошкар-Ола шәһәрендә яшь тамашачының Мари театрында «Тылсымлы гөслә» спектакленә декорацияләр өстендә эшли.

Хәзерге вакытта Уфада  яши.  Пейзаж һәм портретлар өстендә эшли («Обь елгасында» (2004), «Март иртәсе» (2005), «Таллар» (2006), «Авыл мунчасы. Кыш» (2013).

Рәссамның әсәрләре музей тупланмаларында һәм картина галереяларында саклана: В. М. Нестеров исемендәге Башкорт дәүләт сәнгать музеенда (Уфа), фин-угыр халыкларының этнография музеенда (Хельсинки, Финляндия), Марий Эл республика сынлы сәнгать музеенда (Йошкар-Ола), Марий Эл республикасының К. Евсеев исемендәге милли музеенда, «Буыннар фонды» музеенда (Ханты-Мансийск, РФ), Нефтекама шәһәренең «Мирас» картиналар галереясында, шулай ук М. Г. Рәхимовның һәм балетмейстер Ю. Н. Григоровичның шәхси коллекцияләрендә саклана.

## Гаиләсе
Рәссамның тормыш иптәше — рәссам Леонид Круль.

## Иҗаты
Рәссам күп катлы үтә күренмәле сурәтләр төшерә, бу «Иртә. Оләсәйҙә» (1982), «Автопортрет» (1985), әсәрләренә хас, пейзажлар («Җир тавышы» (2000), «Көзге этюд» (2001), «Җепшек көн» (2005), «Минем авылкаем» (2013), портретлар «Арзамат авылыннан Ярмингина Роза» (1981), «Новотроицк авылыннан савучы Томилова» (1983), «Снежана» (1990), «Азамат авылыннан студентка Рая» (1980), «Көтү», «Шуматлика әби», (1981), «Ларисаның портреты» (2010), жанрлы композицияләр(«Оләсәйҙә иртәнсәк» (1982), «Вера өчен гөлләмә»(2011) төшерә.

## Күргәзмәләре
Светлана Шамаева 1979 елдан алып шәхси (Уфа),республика, зона, төбәк, бөтенрусия, чит ил (Хельсинки) күргәзмәләрендә катнаша.

## Сылтамалар

* Культурный мир Башкортостана. Статья «Лучезарный мир Светланы Шамаевой»
* Союз художников РБ. Шамаева Светлана Самиевна
* http://www.bashinform.ru/news/799040-izvestnye-zhivopistsy-bashkortostana-svetlana-shamaeva-k-yubileyu-khudozhnika/
* http://mishkan.ru/news/4953
* http://mishred.ru/society/2345-iskusstvo-vechno.html 
* http://kulturaufa.ru/odbor/announcements/details.php?id=5317 
* http://ufa.monavista.ru/news/252066/ 

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Башкортстан рәссамнары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мишкә районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:22 декабрь көнне туганнар
Олег Сабиров

**Олег Владимир улы Сабиров** ( ; 13 март, 1981 , Чимкәнт ) - Казакъстан футболчысы, саклаучы . Ул Үзбәкстан милли футбол җыелмасында уйнады.

## Карьера
Олег Сабиров - Чимкент футболы укучысы. Аның беренче клубы "Навбахор" иде . Аннары ул " Марица ", " Дустлик ", " Карпаты " (Львов), " Кызылкум ", " Ордабаси ", " Актобе ", " Мегаспорт ", " Жетысу " һәм " Восток " клублары әгъзасы булды. 2010 елда ул Куштанайның "Тобол" клубы өчен уйнады.

## Уңышлары

* Үзбәкстан Кубогы җиңүчесе: 1998, 2000
* Үзбәкстан чемпионы: 1999, 2000
* Үзбәкстан чемпионатының бронза призеры: 2002
* Казакъстан чемпионы : 2010

## Шәхси тормышы
Олегның әтисе Владимир Вәли улы Сабиров (01/14/1958 - 08/11/1979) шулай ук футболчы була. Ул һөҗүмче булып уйнаган. Ул "Хорезм" да уйнаган, 1979 елда аны Ташкәнтнең «Пахтакор» командасына чакыралар. СССР чемпионатының югары лигасында 4 матч уйнаган, СССР спорт мастерлыгына кандидат булган. Днепродзержинск өстендә авиаһәлакәттә «Пахтакор» командасы белән бергә һәлак була

Шымкентта яши. Өйләнгән, өч баласы бар: ике кыз, улы. Этләрне ярата. Өйдә өч зур Урта Азия овчаркасы һәм дүрт мопс яши .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль игрока (англ.) на сайте Transfermarkt
* Профиль на официальном сайте ФК «Тобол»
* Профиль на сайте National Football Teams (англ.)
* Профиль на сайте Украинской ассоциации футбола (укр.)

Төркем:Казакъстан футболчылары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1981 елда туганнар
Төркем:13 март көнне туганнар
Нурмат Мирзабаев

**Нурмат Нарман улы Мирзабаев** (  ; 11 ноябрь 1972, Казакъстан) - Казакъ футболчысы, саклаучы.

## Карьера

### Клуб
Мирзабаевның профессиональ карьерасы 1994-нче елда Тараз футбол клубында башланган, анда ул өч сезон үткәргән. Бу клуб белән ул 1996-нчы елда Казакъстан чемпионатында җиңә. Аннан соң 1998 елда ул Павлодардан " Иртыш " ның тагын бер Казакъстан клубына күченде.

Нурмат Мирзабаев бер сезонны Павлодар командасында үткәрә һәм Петропавелнан «Аксесс-Есиль» клубына күченә. Бу клуб тарихында берничә тапкыр үзгәртелә, һәм " Есиль-Богатырь " исеменә үзгәртү вакытында Мирзабаев та бу команда составына керә.

Ләкин, 2001 сезоны ахырында, ул Иртышка кайтты, һәм анда тагын бер сезон үткәрә. Бу команда белән ул 2002-нче елда Казакъстан чемпионатында җиңә. 2003 елда ул шул ук исемдәге шәһәрдән «Актүбә» белән бер елга килешү төзи.

2004 елда ул «Тараз» клубына күченде, һәм 2005 елда карьерасын тәмамлый.

2014 елда ул «Тараз» клубының баш тренеры вазифаларын башкаручы итеп билгеләнде.

### Милли командада
Ул 1998 елда Казакъстан җыелма командасында чыгыш ясады. Гомумән алганда, Мирзабаев 16 матч уйный.

## Уңышлар

; «Тараз»

* Казакъстан чемпионы : 1996
* Казакъстан Кубогы җиңүчесе 2004

; «Иртыш»

* Казакъстан чемпионы : 2002

; «Есиль-Богатырь»

* Казакъстан чемпионыны\ бронза призеры: 2001

## Искәрмәләр

Төркем:Казакъстан футболчылары
Төркем:Казакъстанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1972 елда туганнар
Төркем:11 ноябрь көнне туганнар
Жафар Ирисмәтов

**Жафар (Яфар) Турсумбаевич Ирисмәтов** ( ; 23 август, 1976, Ташкәнт, Үзбәк ССРы, СССР ) - һөҗүмче булып уйнаган Үзбәк футболчысы. Ул Үзбәкстан милли футбол җыелмасында уйный. Хәзерге вакытта  футбол тренеры.

## Биография
Жафар Ирисмәтов Мәскәү "Спартак" клубы белән берлектә ул Бердәмлек Кубогы җиңүчесе һәм 2001 елда Россия чемпионы була.

Һөҗүмче әйтүенчә, ул карьерасында иң яхшы елларын, Казахстан чемпионатында узгара.

2012 елның 5 гыйнварында Халыкара футбол тарихы һәм статистика федерациясе (IFFHS) ил чемпионатында иң күп туп керткән  һөҗүмчеләр исемлеген бастырды. Жафар Ирисмәтов 428 матчта (2012 елның 5 гыйнварына) 239 туп кертеп, рейтингта 9нчы урынны ала   .

Казакъстандагы чыгышлары вакытында Ирисмәтов югары күрсәткечләре белән аерылып торды. Гомумән алганда, ул Казакъстан командалары өчен 149 рәсми матчта 75 туп кертте, һәр матчта уртача 0,5 туп тәшкил итте.

2017 елның 26 октябрендә спорт журналисты Виктор Хохлюк тарафыннан Казакъстан командаларының бомбардир-легионерлары клубы оештырыла, ул  легионерлар арасында беренче тапкыр Казакъстан футбол клублары өчен 100 туп кертә алган Бразилия һөҗүмчесе Нилтон Мендес хөрмәтенә атала. Үзбәкстан һөҗүмчесе Казакъстан командалары өчен 75 туп кертә.

## Уңышлар

### Клуб казанышлары

; "Дустлик"

* Үзбәкстан чемпионы: 2000
* Үзбәкстан Кубогы җиңүчесе: 1999/00

; "Спартак" Мәскәү

* Россия чемпионы : 2001

; "Пахтакор"

* Үзбәкстан чемпионы: 2003

; "Кайрат"

* Казакъстан чемпионы: 2004
* Казакъстан футбол кубогы финалисты (2): 2004, 2005

; "Алматы"

* Казакъстан футбол кубогы җиңүчесе: 2006

### Шәхси казанышлар

* Үзбәкстан чемпионатының иң яхшы һөҗүмчесе: 1996, 1997, 2000
* Казакъстан чемпионатының иң яхшы һөҗүмчесе: 2006, 2007
* Бер сезонда голлар саны буенча Үзбәкстан чемпионатының рекордчысы: 45 туп
* Нилтон Мендес Клубы әгъзасы (76 туп)  .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль на сайте FootballFacts.ru
Төркем:Ташкәнттә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1976 елда туганнар
Төркем:23 август көнне туганнар
Төркем:Футболчылар
Зәйнулла Шәйхлисламов

**Шәйхлисламов Зәйнулла Гомәр улы** (2 гыйнвар 1938 ел) — рәссам. 1990 елдан СССР Рәссамнар берлеге әгъзасы. Башкортстан Республикасының атказанган рәссамы (1998).

## Биографиясе
Зәйнулла Гомәр улы Шәйхлисламов 1938 елның 2 гыйнварында Башкорт АССРның Байкыбаш районы Татар Үреше авылында (хәзерге Башкортстан Республикасының Караидел районы) туган. Ундүрт яшендә Уфага килә, анда эшли, кичке мәктәптә укый.

1966 елда Уфа сәнгать училищесының сәнгать-бизәү бүлеген (сынлы сәнгать бүлеге)(укытучылары Г. А. Зырин, Р. У. Ишбулатов) тәмамлый.

1970-1990 елларда Башкортстан иҗади-җитештерү комбинатында рәссам булып эшли. Әлеге вакытта рәссам Уфа шәһәрендә яши һәм эшли.

Рәссамның әсәрләре М. В. Нестеров исемендәге Башкорт дәүләт сәнгать музеенда (Уфа), «Academia» сәнгать галереясында (Уфа, УГАЭС), «Урал» (Уфа), «Алтын Урда» (Казан) галереяларында, Русиядә һәм чит илләрдә шәхси җыелмаларда саклана.

## Эшләре
«Өч агач» (1979), «Кояш» (1994), «Көз» (1999). Иске Уфаның архитектура пейзажлары сагыну романтикасы белән сугарылган: «Окраина» (1971), «Старая Уфа» (1978), «Старая церковь» (1993), «Соборная мечеть» (1997). Натюрмортлар: «Хризантемалар», «Ромашкалар» (икесе дә — 1988), «Астралар» (2000), фәлсәфи-мистик эшләре: «Века», «Гора духов» (1997), «В далеком прошлом» (1999) һәм башкалар.

## Күргәзмәләре
Шәйхлисламов Зәйнулла Гомәр улы 1964 елдан алып республика, зона, төбәк, Бөтенрусия һәм чит ил күргәзмәләрендә катнаша.

Шәхси күргәзмәләре Уфа (1988, 2001, 2002, 2013), Нефтекама, Бәләбәй, Казан (2007) шәһәрләрендә  үткән.

## Сылтамалар
http://xn--p1acf.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/prosmotr/2-statya/1531-shajkhlislamov-zajnulla-gumerovich 

http://www.shrb.ru/painting/shaihislamov.htm

http://www.temaufa.ru/poster/2584/ 

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:ССРБ рәссамнары
Төркем:Башкортстан рәссамнары
Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:2 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Караидел районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Бабанов

**Бабанов** ― фамилия.
* Өмүрбек Бабанов (1970), Кыргызстан Республикасының 17нче Премьер-министры (2011—2012).
* Юрий Бабанов (1931―1995), географ-геоморфолог, профессор (1994), Казан педагогика университетының физик география кафедрасы мөдире (1969―1981).

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Иманкулов

**Иманкулов** ― фамилия.
* Мөхәммәдсадыйк Иманкулов (*[[Мөхәммәдсадыйк Иманколый]]*, 1879―1932), татар язучысы, дин эшлеклесе.
* Руслан Иманкулов (1972), Казакъстан футболчысы, һөҗүмче.
----
* Равил Имангулов (1921―), хәрби табиб, фән докторы (1971), профессор (1972) (*[[Санкт-Петербург]]*).
Төркем:ШәхесләрТөркем:Фамилияләр
Туран

**Туран** ― күпмәгънәле сүз.
;Тарихи төбәк
* Туран, Үзәк Азиядә иранлы скиф кабиләләре яшәгән төбәк.
;Топоним
:**[[Россия Федерациясе]]**
* Туран ― Тывадагы шәһәр.
:**[[Төркия]]**
* Туран, Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Ердек илчесенә караучы мәхәллә.
* Туран, Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Меликгази илчесенә караучы мәхәллә.
* Туран, Эгей бүлгесе Айдын иле Назилли илчесенә караучы мәхәллә.

;Башкалар
* «Туран» ― Төркистан футбол клубы (Казакъстан).
* Туран ― Үзәк Азиядәге тарихи өлкә, Авестада һәм урта гасыр фарсы әдәбиятында телгә алына.
----
* Торан ― Казакъстандагы торак пункт.
Ямалетдинов

**Ямалетдинов** ― фамилия.
* Ильис Ямалетдинов (1936―2022), рәссам, педагог, БАССР атказанган рәссамы (1977), Салават Юлаев премиясе иясе (1985).
* Мәүлитбай Ямалетдинов (*[[Мәүлит Ямалетдин]]*, 1947—2020), язучы, шагыйрь, курайчы, БР атказанган сәнгать эшлеклесе (1993).
* Шаһи Ямалетдинов (1914―1968), Советлар Берлеге Каһарманы (1946).
----
* **[[Җамалетдинов]]**
Төркем:ШәхесләрТөркем:Фамилияләр
Шәйхелисламов

**Шәйхелисламов**, *шулай ук* **Шәйхлисламов** ― фамилия.

* Зәйнулла Шәйхлисламов (1938), рәссам. 1990 елдан СССР Рәссамнар берлеге әгъзасы. Башкортстанның атказанган рәссамы (1998).
* Рәис Шәйхелисламов (1951), Татарстан мәгариф министры (2004–2007), фән докторы (2002), профессор (2004). Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (2012).
----
* Ирина Шәйхелисламова (*Ирина Шейк, Irina Shayk*, 1986), Россия фотомоделе.

## Моны да карагыз
* Шәйхелислам (мәгънәләр)

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Әхмәтвәлиев

**Әхмәтвәлиев** ― фамилия.
* Илдар Әхмәтвәлиев (1961), рәссам, Россия Рәссамнар берлегенең Санкт-Петербург бүлекчәсе әгъзасы.
* Расих Әхмәтвәлиев (1956), рәссам, Башкортстанның атказанган рәссамы (2010). РФ Рәссамнар берлеге (1992), Maison des Artistes (France, 2002) әгъзасы.
* Фәхрази Әхмәтвәлиев (1926―), генерал-майор (1976).
----
* **[[Әхмәтгалиев]]**
Төркем:ШәхесләрТөркем:Фамилияләр
Фәрхат Арыҗан

**Фәрхат Арыҗан** (; 1993 елның 28 июле, Конак, Измир, Төркия) — Төркия гимнасты, параллель брусьяларда күнегүләрдә махсуслашкан. Олимпия уеннарының бакыр призёры (2020), ике тапкыр Европа чемпионы (2020, 2021).

## Тормыш юлы
Фәрхат Арыҗан 1993 елның 28 июлендә Конак (Измир) шәһәрендә туа. Ул Манисада Эгей университетында физик культураны өйрәнгән.

## Карьера

Арыҗан гимнастика белән 10 яшендә шөгыльләнә башлый.

Сингапурда узган 2010 елгы яшүсмерләр Олимпия уеннарында ул, таянып сикерүдә монгол Ганбатын Эрденебольдка гына оттырып, көмеш медаль яулый. Ул 2013 елда Мәрсинда узган Урта диңгез уеннарында параллель брусьяларда бакыр медаль яулый.

2008, 2013 һәм 2014 елларда параллель брусьяларда Арыҗан артыннан өч яңа элемент беркетелә. Шулай итеп, Фәрхат Арыҗан аның хөрмәтенә берьюлы өч элемент аталган беренче гимнаст була.

2014 елның августында Төркиянең Милли олимпия комитеты Арыҗанны 2016 елда Рио-де-Жанейрода узачак Олимпия уеннарында медальләр өчен көрәшәчәк җыелма команданың өмете дип атый. 2016 елның апрелендә узган Олимпия сайлап алу ярышларында 11 нче урынны алган Арыҗан 2016 елгы Җәйге Олимпия уеннарында катнашу хокукын ала. Шулай итеп, 108 ел эчендә беренче тапкыр ир-ат гимнаст Төркияне Олимпия уеннарында тәкъдим итә (соңгысы — 1908 елда Госман империясен тәкъдим иткән Алеко Мулос).

2018 елда украиналы Евгений Козин Фәрхат Арыҗанның шәхси тренеры була. 2019 елның гыйнварында Арыҗан Гёзтепедан клубка күчә.

2019 елда Минскта узган Европа уеннарында Арыҗан параллель брусьяларда бакыр призёр була һәм абсолют беренчелектә тугызынчы урынны ала.

Арыҗан 2020 елда Мәрсинда узган Европа чемпионатында параллель брусьяларда беренче алтын медаль яулый. 2021 елда Базелда узган Европа чемпионатында параллель брусьяларда янәдән алтын медаль яулый. Шул ук вакытта ярышларга өч атна калганда ул COVID-19 уңай тест ала, әмма турнир алдыннан дәваланып, формага керә ала.

## Казанышлар
**Олимпия уеннары**

*  Бакыр — Олимпия уеннары 2020 (параллель брусьялар)

**Европа чемпионаты**

*  Алтын — Европа чемпионаты 2021 (параллель брусьялар);
*  Алтын — Европа чемпионаты 2020 (параллель брусьялар);
*  Көмеш — Европа чемпионаты 2020 (команда);
*  Бакыр — Европа чемпионаты 2020 (ат);
*  Бакыр — Европа чемпионаты 2019 (параллель брусьялар).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
* Төркия милли Олимпия комитеты сайтында профиле 

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1993 елда туганнар
Төркем:28 июль көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Төркия гимнастлары
Абдулһашим Муталов

**Абдулһашим Мутал улы Муталов** (; 1947 елның 14 феврале, Теляу, Ахангаран районы, Ташкәнт өлкәсе, Үзбәкстан ССР, ССРБ) — Совет һәм Үзбәкстан сәяси һәм дәүләт эшлеклесе. Үзбәкстан Республикасының беренче премьер-министры (1992 елның 13 гыйнварыннан 1995 елның 21 декабренә кадәр).

## Тормыш юлы
Абдулһашим Муталов 1947 елның 14 февралендә Ташкәнт өлкәсенең Ахангаран районы Теляу бистәсендә туган. 1965 елда Ташкәнтның 2 нче икмәк продуктлары комбинатында пешекче булып эшли башлый. Аннары Совет армиясе сафларына хезмәт итәргә алына. Армиядән соң Бөтенсоюз азык-төлек сәнәгате институтына укырга керә, 1976 елда инженер-технолог белгечлеге буенча диплом ала. Институтны тәмамлагач, кире Ташкәнтка икмәк продуктлары комбинатларына эшкә җибәрелә. 1979 елдан 1986 елга кадәр Ахангаран районының икмәк продуктлары комбинаты директоры булып эшли.

### Сәяси карьера
1986—1991 елларда Үзбәкстан ССРның икмәк продуктлары министр урынбасары, ә аннары министры булып эшли. Үзбәкстан Компартиясе Үзәк комитеты әгъзасы булып сайлана. 1991 елда Үзбәкстан Республикасы президенты каршындагы Үзбәкстан Республикасы Министрлар кабинеты рәисе урынбасары була. Үзбәкстанның бетерелгән һәм тыелган коммунистик партиясенә алмашка килгән Үзбәкстанның Халык-демократик партиясенә керә. Үзбәкстан вице-президенты вазыйфасы бетерелеп һәм аның урынына Үзбәкстан премьер-министры вазыйфасын гамәлгә куйганнан соң, 1992 елның 13 гыйнварында Үзбәкстан Республикасы югары советы сессиясендә бәйсез Үзбәкстан тарихында, Министрлар Кабинетын җитәкләп, беренче премьер-министр итеп сайлана.

1992 елның гыйнварында Ташкәнтның студентлар шәһәрчегендә урын алган студентлар чуалышлары очракларын тикшерү комиссиясе рәисе була. 1995 елның 21 декабрендә премьер-министр вазыйфасыннан азат ителә һәм «Уздонмахсулот» дәүләт корпорациясе идарәсе рәисе була. Аның урынына Уткир Солтанов яңа премьер-министр була. Хәзер пенсиядә.

## Шәхси тормыш
Өйләнгән. Балалары, оныклары Һәм оныкчыклары бар. Үзбәк теленнән тыш, рус телен белә.

## Бүләкләр

* «Дустлик» ордены;
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены;
* «Аеруча хезмәт күрсәткән өчен» медале

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Үзбәкстан премьер-министрлары
Төркем:«Аеруча хезмәт күрсәткән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Дустлик» ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:14 февраль көнне туганнар