Якуп Колмый

**Якуп Колмый** (*псевдоним, чын исеме* Якуп Хәйрулла улы Колмөхәммәтов, ) — язучы, журналист. Бөек Ватан сугышында катнашкан. ССРБ язучылар берлеге әгъзасы (*[[1944 ел]]дан*). БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (*[[1978 ел|1978]]*), БАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (*[[1987 ел|1987]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1918 елның 7 сентябрендә Уфа губернасы Стәрлетамак өязе (хәзерге Башкортстанның  Ишембай районы) Канакай (*Шыкпай*) авылында туган. Башлангыч белемне туган авылында алгач, күрше Урман-Бишкадак авылында  крестьян яшьләре мәктәбендә, 1934-1936 елларда Стәрлетамак педагогика укуханәсендә укый.

«*Ленинсы*» (*Ленинчы*) (1937-1939), «''Яшь сталинчы''» (Казан, 1939) газеталарында эшли.

1939 елда хәрби хезмәткә алына. Әрмәнстанда чик буенда хезмәт итә.

## [[Бөек Ватан сугышы]]нда
Я. Колмый хезмәт иткән атлы дивизия Көнбатыш фронтка җибәрелә, Мәскәүне саклауда катнаша. Смоленск хәрби-сәяси училищесында укып, кече сәяси җитәкче (*политрук*) дәрәҗәсе ала. Каты яралана. Яңадан сафка баскач, Көньяк Урал хәрби бүлгесендә дивизия газетасында әдәби хезмәткәр була. 1945 елның августында хәрби хезмәттән азат ителә.

II дәрәҗә Ватан сугышы ордены белән бүләкләнә.

## Иҗаты
Беренче шигырьләре крестьян яшьләре мәктәбендә укыганда языла. Стәрлетамакта укыганда Кадыйр Даян җитәкләгән әдәбият түгәрәгенә йөри. Макар районы газетасында, Уфада «*Яшь төзүче*» газетасында шигырьләре басыла башлый.

1937 елдан «*Ленинчы*» () газетасында эшли башлагач, әсәрләре  «''Октябрь''», «*Пионер*» журналларында дөнья күрә. Хәрби хезмәткә алынганчы, беренче китабы «*Адым*» (1940)  нәшер ителә.
 
Сугыш елларында әдәби иҗаты активлаша. 1944 елда ССРБ язучылар берлегенә алына.

Сугышта язылган шигырьләре «*Фронтовик уйлары*» (1942), «*Миңа Сталин кушты*» (1944) китапларында басыла.

Сугыштан кайткач, «''Кызыл Башкортстан''» (1945-1946), «*Ленинсы*» (*Ленинчы*) (1951-1953), «''Кызыл таң''» (1953-1958) газеталарында әдәби хезмәткәр, радиода (1958-1978) әдәби тапшырулар мөхәррире булып эшли.

#### Китаплары
* Бердәмлек (1958)
* Яшәү яме (1962)
* Гомер чәчкәләре (1964, *[[бала]]лар өчен*)
* Сайланма әсәрләр (1968)
* Былбылым (Казан, 1969, *[[Гыйлемдар Рамазанов|Г. Рамазанов]] кереш сүзе белән*)
* Бәләкәй батыр (1970, *[[бала]]лар өчен*)
* Күңел күрке (1971)
* Якты таңнар (1975)
* Күңелем кырлары (1978)
* Уфа моңнары (1982)
* Сәхнәдә үткән гомер (1983, *очерк*)
* Бәдәр Йосыпова (1984, *очерк*)
* Халык рәссамы Галия Имашева (1984, *очерк*)
* Шигырьләр һәм поэмалар (1986)
* Күңел кояшы (1990)
* Яшьлек хатлары (1993)

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* II дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985)
* БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1978)
* БАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1987)

## Әдәбият
# Г. Рамазанов. Солдат-шагыйрь. *«Былбылым» китабына кереш сүз*. Казан, 1969.

## Чыганаклар
# Утлы еллар авазы (*җыентык, төзүчесе [[Габдулла Байбурин|Г. Байбурин]]*) Уфа, 1985.
# Совет Башкортстаны язучылары (*биобиблиографик белешмәлек*). Уфа, 1988.

## Сылтамалар
*   БР әдәбият картасы сайты
*   Башкорт энциклопедиясе

## Искәрмәләр


Төркем:Башкортстан язучылары
Төркем:Башкорт язучылары
Төркем:Журналистлар
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:БАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:БАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашкан язучылар