Алексей Антонов

**Алексей Антонов**, Алексей Иннокентий улы Антонов, ,  (*[[1896 ел]]ның [[15 сентябрь|15 сентябре]], [[Россия империясе]], [[Гродно]] — [[1962 ел]]ның [[18 июнь|18 июне]], [[Мәскәү]]*) — совет хәрби командиры, армия генералы (*[[1943 ел]]ның [[7 август]]ыннан*), Кызыл гаскәрнең генераль штабы оператив идарәсе башлыгы (*[[1942 ел]]ның [[11 декабрь|11 декабреннән]]*), Генераль штаб башлыгы (*[[1945 ел]]ның [[17 февраль|17 феврале]] — [[1946 ел]]ның [[25 март]]ы*), Варшава килешүе илләренең берләшкән Кораллы көчләре (БКК) штабы башлыгы (*[[1955 ел]]ның [[14 май|14 мае]] — [[1962 ел]]ның [[18 июнь|18 июне]]*), Ялта (*[[1945 ел]]ның [[4 февраль|4]]-[[11 февраль|11 феврале]]*) һәм Потсдам (*[[1945 ел]]ның [[17 июль|17 июле]] — [[2 август]]ы*) конференцияләрендә катнашучы, Җиңү ордены белән бүләкләнгән (*[[1945 ел]]ның [[4 июнь|4 июне]]*) бердәнбер армия генералы.

## Тәрҗемәи хәле

1896 елның 15 (28) сентябрендә Россия империясе Могилев губернасы Гродно шәһәрендә һөнәри хәрби гаиләсендә туган. Әтисе Иннокентий чыгышы белән Казан губернасы (*хәзерге* Балык Бистәсе районы) Иванай (*Туплат*) авылыннан, һөнәри хәрби (*тупчы офицерлар курсын тәмамлаган*), керәшен татары улы, 1908 елда вафат. Әнисе Тереза Ксавертий кызы Александрович (*[[1862 ел|1862]]-[[1915 ел|1915]]*), католик динендәге поляк милләтеннән, балаларына поляк, француз, алман телләрен өйрәтә. 1904 елдан Волын губернасы Острог шәһәрендә кызы Людмила, улы Алексей белән иренең пенсиясенә яши. Беренче бөтендөнья сугышы башлану сәбәпле, 1914 елда гаиләсе белән Петроградка күчә. Алексей Антонов беренче санлы Петроград гимназиясен тәмамлап, Петроград университетының физика-математика факультетына укырга керә, ләкин әтисенең пенсиясе  туктатылу сәбәпле, укый алмый, Поляков заводына эшкә керә.

## [[Беренче дөнья сугышы]]
1916 елда хәрби хезмәткә чакырыла. Хәрби укуханәнең тизләтелгән курсларын тәмамлагач, поручик дәрәҗәсендә генерал Каледин кул астындагы 8нче армия егерь полкына җибәрелә. Станислав, Галич һ.б. шәһәрләрне алманнардан азат итүдә катнаша. Башы яраланып, Петроградта дәвалана. 4нче дәрәҗә Изге Анна ордены белән бүләкләнә.
Корнилов фетнәсен бастыруда (*[[1918 ел|1918]], [[август]]*), Кызыл гаскәр бүлгеләрен оештыруда катнаша. Октябрь инкыйлабына кадәр хәрәкәттәге армиядә була. 1918 елда отставкага чыгып, Петроградта урман институтына укырга керә, Петроград азык-төлек комитеты хезмәткәре була.

## [[Ватандашлар сугышы]]
1919 елның 11 апрелендә Кызыл гаскәр сафына баса. Деникин һәм Врангельгә каршы, Кырымны азат итү өчен Көньяк фронтта барган сугышларда 1нче Мәскәү эшчеләр дивизиясенең штаб башлыгы ярдәмчесе, әлеге дивизия таркатылгач, 15нче Инза укчы дивизиясенең 3нче бригадасы штаб башлыгы в.в.б., 45нче бригаданың штаб башлыгы буларак катнаша. Сиваш кичүендә М.В. Фрунзе белән таныша. 1923 елда  Дәрәҗәле коралы һәм Мактау грамотасы белән бүләкләнә.
М.В. Фрунзе исемендәге хәрби академиянең төп (*командирлар әзерләү*)  факультетын (*[[1931 ел|1931]]*), оператив-штаб хезмәткәрләре әзерләүче факультетны (*[[1933 ел|1933]]*) тәмамлый, француз телен белүче хәрби тәрҗемәче квалификациясе дә ала. 1935 елдан Харковь хәрби округы штабы оператив бүлеге башлыгы. 1936 елда яңа ачылган Кызыл гаскәр генераль штабы  академиясенә укырга җибәрелә. 1936-1937 елларда Мәскәү хәрби округы штабы башлыгы. 1938 елда М.В. Фрунзе исемендәге хәрби академиянең гомуми тактика кафедрасында укытучы, доцент (*[[1940 ел|1940]]*). Академиядә алман армиясенең һөҗүм вакытында тактикасын һәм Испаниядәге Ватандашлар сугышы тәҗрибәсендә танк армиясен куллану тактикасы үзгәрешләрен өйрәнә. 1940 елда «генерал-майор» дәрәҗәсе бирелә. 1941 елның мартыннан Киев хәрби округы штабы башлыгы урынбасары.

## [[Бөек Ватан сугышы]]
 
1941 елның 24 июненнән Киев махсус хәрби округы штабы башлыгы буларак, мобилизация һәм эвакуация эшен оештыруны җитәкли. 27 августтан Көньяк фронт штабы башлыгы. Ростов-Дон шәһәрен азат иткән (*[[1941 ел]]ның [[28 ноябрь|28 ноябре]]*) һөҗүм операциясен уңышлы оештырган  өчен, А.И. Антонов беренче Кызыл Байрак ордены белән бүләкләнә, «генерал-лейтенант» дәрәҗәсе бирелә (*[[1941 ел]]ның [[27 декабрь|27 декабре]]*). 1942 елның 28 июлендә Төньяк Кавказ фронтына штаб башлыгы итеп билгеләнә (фронт сәргаскәре маршал Семён Будённый). 1942 елның сентябрь-октябрендә Кызыл гаскәрнең Кара диңгез төркеме штаб башлыгы. Шул ук елның ноябрендә Кавказ арты фронты штаб башлыгы (фронт сәргаскәре армия генералы  И.В. Тюленев). 11 декабрьдән Мәскәүдә: Кызыл гаскәр генераль штабы башлыгы маршал Александр Василевскийның урынбасары — оператив идарә башлыгы (*генерал [[Иван Баграмян|И.Х. Баграмян]] урынына*), «генерал-полковник» дәрәҗәсе бирелә. Аның төп вазифасы — киләчәк һөҗүмнәрне (*[[Курск сугышы]], «Багратион», [[Днепр]]ны кичү, [[Берлин өчен сугыш]] операцияләре һ.б.*) стратегик планлаштыру була. 1942 елның декабреннән  Совет Армиясе үткәргән мөһим хәрби операцияләренең барысы да (*[[Сталинград]]ны, [[Кавказ]], [[Украина]], [[Беларус]], [[Аурупа]] илләрен азат итү, [[Берлин]]ны алу, [[Ерак Көнчыгыш]]та [[Япония|япон]] армиясен тар-мар итү*) генерал Антонов катнашында үткәрелә. 
1943 елның гыйнвар-мартында Брянск фронтында 18нче аерым укчы корпусында Ставка вәкиле. 
1945 елның 17 февраленнән 3 августка кадәр  әгъзасы (*[[Иосиф Сталин|Сталин]], [[Георгий Константин улы Жуков|Жуков]], [[Александр Василевский|Василевский]], [[Николай Булганин|Булганин]], [[Николай Кузнецов|Кузнецов]] белән бергә*).
1945 елның 4-11 февралендә узган Ялта конференциясендә фронт хәлләре турында доклад ясый. ССРБ, АКШ һәм Бөекбританиянең хәрби штаблары стратегик авиациянең үзара ярдәме, Квантун армиясен тар-мар итү сроклары турында килешәләр. 17 июль–2 августта узган Потсдам конференциясендә катнаша.

## Сугыштан соң
1945 елның 17 февраленнән 1946 елның 25 мартына кадәр А.И. Антонов — Генераль штаб башлыгы. 1948 елның 6 ноябренә кадәр Генераль штаб башлыгы урынбасары. 
1948-1954 елларда Кавказ арты хәрби округын җитәкли.
1955 елда, маршал Жуковның каршы булуына карамастан, Варшава килешүе илләренең берләшкән Кораллы көчләре штабы (*[[Мәскәү]]дә*) башлыгы итеп билгеләнә, Совет Армиясе Генераль штабы башлыгы урынбасары хезмәтен дә башкара. 
1962 елның 18 июлендә 66 яшендә йөрәк өянәгеннән вафат була, җәсәде Кызыл мәйдандагы Мәскәү кирмәне диварына җирләнгән.
4 ССРБ маршалы, 3 армия генералы кул куйган «А.И. Антоновка РФ Каһарманы исемен бирү (*вафатыннан соң*) турындагы» РФ президенты исеменә мөрәҗәгать кире кагыла.

## Гаиләсе
* I хатыны (1927-1955) Мария Темок (*?-[[1955 ел|1955]]*)
* II хатыны (1956-1962) Ольга Лепешинская (*[[1916 ел|1916]]-[[2008 ел|2008]]*), *балерина, ССРБ халык артисты*. О. Лепешинскаяның өченче ире.
Балалары булмаган.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Почетлы революцион корал 
* Җиңү ордены 
* өч Ленин ордены 
* дүрт Кызыл Байрак ордены 
* ике I дәрәҗә Суворов ордены 
* I дәрәҗә Кутузов ордены 
* I дәрәҗә Ватан сугышы ордены  
* 14 чит ил (Франция, Польша, Чехословакия, Югославия, АКШ, Монголия) ордены 
* медальләр

## Хәтер
* М.В. Фрунзе исемендәге хәрби академия бинасына истәлек тактаташ куелган.
* Гродно шәһәрендә туган йортына истәлек тактаташ куелган. 
* Мәскәүдә, Гроднода урамнарга исеме бирелгән.
* Санкт-Петербург югары хәрби-топография укуханәсенә исеме бирелгән.
* Гроднодагы 11нче урта мәктәпкә исеме бирелгән.
* «Берлинның алынуы» (*режиссер М.Э. Чиаурели*) , «Җиңү», «Азат итү», «Азатлык  солдатлары» (*режиссер Ю. Озеров*) нәфис фильмнарында Антонов образы кертелгән.

## Әдәбият
# Лубченков Ю. 100 Великих полководцев Второй мировой. М., Вече, 2005. ISBN 5-9533-0573-7
# Л. Степанова. Бөек татар улы, армия генералы. Авыл офыклары, 03.11.2011.
# В. Имамов. Татар батырлары кайтсыннар. «Мәйдан», 2010 ел, № 5.

## Сылтамалар
*  сайт Союза ветеранов Республики Татарстан 
*  С. Штеменко. Генерал армии Алексей Антонов 
* А.И. Антонов «Люди» порталында 
 
## <small>Искәрмәләр</small>


Төркем:Беренче бөтендөнья сугышында катнашучылар
Төркем:Россия ватандашлар сугышында катнашучылар
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:Генераллар
Төркем:Мәскәү кирмәне диварының некрополендә җирләнгәннәр