open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алгебраик чишелеш

**Алгебраик чишелеш** яки **радикалларда чишелеш** ул ябык форма чагылдыру һәм махсусрак итеп әйткәндә ябык форма алгебраик чагылдыру, ул кушуга, алуга, тапкырлауга, бүлүгә, бөтен санга дәрәҗәгә күтәрүгә һәм n-ынчы тамырны алуга (квадрат тамыр алу, кубик тамыр алу һәм башка бөтен тамыр алу) нигезләнгән коэффициентлар төшенчәләре белән эш итеп алгебраик тигезләмәне чишү.
Иң киң таралган чишелеше мисалы:

:
x=\frac{-b \pm \sqrt {b^2-4ac\  }}{2a},

ул урта мәктәптә өйрәтелә, квадрат тигезләмә

:ax^2 + bx + c =0

(биредә *a* ≠ 0).

Гомуми кубик тигезләмә өчен катлаулырак алгебраик чишелешләр бар. Шулай ук дүртенче дәрәҗә тигезләмә өчен.  Абель–Руффини теоремасында исбатланганча бишенче дәрәҗә тигезләмә өчен алгебраик чишелеш юк, ягъни гомуми *n* дәрәҗәсе полином тигезләмәсе, *n* ≥ 5 өчен алгебраик рәвештә чишеп булмый. Шулай да, *n*  ≥ 5 өчен кайбер полином тигезләмәләрнең алгебраик чишелешләре бар; мәсьәлән, x^{10} = a тигезләмәсенең чишелеше x=a^{1/10}. Шулай ук башка бишенче дәрәҗә тигезләмәләре мисалларын карарга мөмкин.
Эварист Галуа кайсы тигезләмәләрне радикалларда чишеп булу турында критерий керткән. Бу нәтиҗәнең төгәл формулировкасы өчен :en:Radical extension (радикал киңәюен) карагыз.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Чишеп була торган 5-енче дәрәҗә тигезләмәләр
*Чишеп була торган 6-ынчы дәрәҗә тигезләмәләр
*Чишеп була торган 7-енче дәрәҗә тигезләмәләр

## Искәрмәләр

Төркем:Алгебра
Камский

**Камский** — күп мәгънәле сүз.
## Фамилия
* Гата Камский (1974), совет, америка шахматчысы, гроссмейстер.
* Геннадий Корепанов-Камский (1929-2001), композитор.
----
* Гөлсем Камская (1901-1975), актриса,  РСФСР атказанган (1957), ТАССР халык (1951) артисты.

## Топоним
### Киров өлкәсе
* Камский (Югары Кама районы)
* Камский (Афанасьево районы)
### Татарстан
* Камский Леспромхоз (Мамадыш районы)
* Камский (Балык Бистәсе районы)
* Камский (Түбән Кама районы)

Төркем:Фамилияләр
Төркем:Топонимнар
Клонски мәчете (Дублин)

**Дублинның Клонски районы мәчете** () — Ирландия башкаласы Дублин шәһәренең Клонски районында  урнашкан ислам гыйбадәтханәсе, сөнни юнәлешле җәмигъ мәчете. Ул Ирландиянең ислам мәдәни үзәгендә (ирл.: *Ionad Cultúrtha Ioslamach na hÉireann*, ) урнашкан. Дубайдагы Әл-Мәктүм фонды тарафыннан финанслана.

## Тарих

1992 елда Дубай губернаторы урынбасары һәм Берләшкән Гарәп Әмирлекләренең финанс һәм сәнәгать министры шәех , дини мәктәп урнашачак бинаны да кертеп, җир участогын финансларга риза була, аннары шул ук урында ислам мәдәни үзәге төзелешенә иганәче булырга теләк белдерә. 1991 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, Ирландиядә мөселманнар саны ~4 000, 2016 елда 55 000-70 000 кеше тәшкил итә.
Ислам мәдәният үзәге төзелеше 1994 елда башланган. Проектны Ирландиянең Michael Collins & Associates архитектура фирмасы эшләгән. Проект бәясе — 5 млн ирландия фунты.

1996 елның 16 ноябрендә ил президенты  һәм шәех Хәмдан Әл Мәктүм катнашында рәсми рәвештә ачылган.

Ислам мәдәният үзәгендә, Катарга күченгәнчегә кадәр, халыкара мөселман галимнәре берлеге урнашкан булган. Хәзер бинада Аурупа ислам эзләнүләре көллиятен кабул итәләр. Кайбер тикшерүчеләр Үзәкнең күп илләрдә «террорчылык оешмасы» дип танылган  белән элемтәсе бар, дип шикләнә .

## Тасвирлама
 
Мәйданы 5 мең квадрат метр. Бина конструкциясе кирпеч тутырылган тимер каркаска нигезләнә, төзелештә тутыкмый торган корыч кулланылган. Мәчет комплексның үзәгендә урнашкан. Биеклеге 20 метр булган бер манарасы һәм гөмбәзе бар. 1 700 кеше сыя.

Мәчет һәм мәдәни үзәктә төп гыйбадәт залы, ашханә, китапханә, конференц-заллар, морг, Коръән мәктәбе, яшьләр клубы, спорт чаралары / конференцияләр үткәрү залы, административ офислар һәм кибет бар. Комплекс территориясендә 260 укучысы булган, дәүләт тарафыннан финансланучы башлангыч дини мәктәп эшли. Дин эшләрен Әл Мәктүм фонды финанслый.

Ислам мәдәният үзәге башкарма директоры доктор Нух Идрис әл-Каддо (*Nooh Edrees al-Kaddo, [[Гыйрак]]*), мәчет имамы Хөсәен Халава (*Hussein Halawa, [[Мисыр]]*).

Ирландиянең иң җанлы ислам үзәге, персоналы 20ләп кеше. Көн саен 1 200 кеше намазга килә; 850 бала Коръән өйрәнү мәктәбенә, 250 бала башлангыч мәктәпкә йөри.

## Сылтамалар
*    Ирландия ислам мәдәни үзәге рәсми сайты 

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Ирландия мәчетләре
Төркем:1996 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Дублин
Һаҗәр Шәкүрова

**Һаҗәр Закир кызы Шәкүрова**  — Татарстанның халык артисты. 1940 елның 26 июнендә Саба районы Олы Саба авылында дөньяга килә. 1963—1964 елларда Курчак театрында, ә 1964 елдан Республика күчмә театрында (хәзерге К. Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театрында) эшли башлый.

Эшли башлавының беренче ун еллыгында Һаҗәр Закировна тудырган иң матур рольләрнең берсе – Мостай Кәрим әсәре буенча сәхнәләштерелгән “Айгөл иле” спектаклендә Айгөл образы булды. Соңыннан  В. Сәйфуллинның “Умырзая” спектаклендә – Әлфия, Ш. Камалның “Хаҗи әфәнде өйләнә” спектаклендә – Камилә, Т. Миңнуллинның “Гармунда уйный беләсеңме?” спектаклендә – Мәрзия, Г. Зәйнашеваның “Җаным җәл түгел сиңа” спектаклендә — Зөһрә һ. б. рольләрне башкара.

Һаҗәр Закировна тудырган иң якты матур образларның берсе – Аяз Гыйләҗевның “Көнбагыш” спектаклендә Лиза образы булды. Шулай ук Таҗи Гыйззәтнең “Ташкыннар” спектаклендә тынгысыз “Мөршидә, И. Грекованың “Тол хатыннар көймәсе” спектаклендә сугыш блокадасын кичергән Флюра, Гозәер Хаҗибәковның “Аршин мал алан” спектаклендә хәйләкәр, шаян Җиһан һәм башка дистәләгән рольләре белән тамашачы мәхәббәтен һәм хөрмәтен яулый.

Артистның эшчәнлеге: ТАССР атказанган артисты (1979), Татарстанның халык артисты (1999) дигән мактаулы исем белән билгеләп үтелде.

Казанның Самосырово бистәсендәге мөселман зиратына җирләнде.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Татарстанның халык артисткасы Һаҗәр Шәкүрова вафат.

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның халык артистлары
Төркем:Тинчурин театры актерлары
Төркем:Казанның мөселман зиратында җирләнгән шәхесләр
Төньяк Америка Муруган Гыйбадәтханәсе

**Төньяк Американың Муруган Гыйбадәтханәсе** ул Америка Кушма Штатларында Һинд дине Муруганга (Сканда) багышланган беренче гыйбадәтханә. Гыйбадәтханә Ланһам, Мэрилендта Вашингтон, Колумбия даирәсеннән 5 миля (8 км)да урнашкан. 1980-ынчы елларда уйланып, ул 1999 елда ачылган булган, Төньяк Америка барлык Һинд дине һәм Тамил фестивальләре, бәйрәмнәре һәм башка вакыйгалар бәйрәм ителә. Шуңа өстәп, гыйбадәтханәдә "бхаджан"нар, Тамил теле һәм дини дәресләре уздырыла. Мэрилендтан, Вашингтоннан, Вирджиниядән һәм бөтен илдән (һәм хәтта күрше Канададан да) традицион Шайвит Һинд дине гыйбадәтханәсенә зиярәт кылалар. Гыйбадәтханә өчен төп *саннидһи* булып Муруган (Карттикейя) белән Валли Дэвасена тора. Винаяка, (Ганеша), Шива, Минакши, Дурга Алиһәсе һәм Палани Аандавар өчен башка дүрт *саннидһи* бар.

## Төп фестивальләр
Түбәндәге төп фестивальләр бәйрәм ителә:
* Тһайпусам
* Пангуни Утһирам
* Вайкаси Висагам
* Аади кһритһигай
* Наллур Катһиргамам Кантһан Фестивале  (Ходай Муруган Ратхамда күккә менә)
* Канша Шасти Кавасам
* Ходай Натараджа өчен Тһируватһирай функциясе  (Арудра Дарисанам)
* Махашиваратри
* Наваратри(10 көн)
* Винаягар Чатуртхи
* Картһикай Дипам
* Ходай Натараджа өчен алты ел саен абхишегам ("Читһирай" аеның *Тһирувонам* Нашкатрам, "Аани" аенда *Уттирам* Накшатрам, "Маргази" аенда *Тһируватһирай* Накшатрам, "Аавани", "Пураттаси" һәм "Мааси" айларында *Пурва Пакша Чатурдаши*.)
Ходай Муруган белән Валли Девасена белән зур процессия төп фестивальләр вакытында була. 2009 елның 7 августында яңа Ратһам өчен Веллоттам уздырылган булган. 2009 елның 8 августында Ходай Муруган "Наллур Катһиргамам Кантһан" фестивале өчен яңа "Ратһам"да менгән. Аны алкышлы вакытта Муруган Гыйбадәтханәсе тирәли тугърылар караган. Һәр елны августта Наллур фестивале бәйрәм ителә һәм Ратһамда Муруган күтәрелә. Шри Шива Вишну Гыйбадәтханәсе Төньяк Американың Муруган Гыйбадәтханәсеннән 2 миля (3,2 км) да урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Murugan Temple of North America official website
* Төньяк Америка Муруган Гыйбадәтханәсенең Facebook-тагы бите

Төркем:Һинд дине
Төркем:Скандага табыну
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Сокол (мәгънәләр)

**Сокол**
* Сокол () — Россия Федерациясенең Вологда өлкәсендә урнашкан шәһәр.
* Сокол (футбол клубы) — Россиянең икенче футбол дивизионында катнаша.
* Сокол (аэропорт) — Магадан шәһәре янында урнашкан халыкара аэропорты.
Сөнәев-Зельдович эффекты

**Сөняев-Зельдович эффекты** - йолдызара һәм галактикаара газның кайнар электроннарында Комптон кире эффекты сәбәпле реликт нурланышның интенсивлыгы үзгәреше.

1969 елда Рәшит Сөнәев һәм Яков Зельдович мөһим теорияне эшкәртә, аның буенча Галәмдә реликт нурланыш электроннар тәэсирендә вакыт белән сибелә.

Сөняев-Зельдович эффекты ярдәмендә галактикалар тупланышы диаметрын үлчәп була һәм бу ысул Галәмдәге ераклыклар үлчәү өчен кулланыла, кайчакта Галәмдәге стандарт линейка дип атала.

Тик 1978 елдан бирле Сөняев эффекты теркәлә башлый.

Хәзер Сөняев-Зельдович эффекты нигезендә Планк галәми обсерваториясе һәм *South Pole Telescope, Sunyaev-Zel’dovich Array* обсерваторияләре галактикалар тупланышлары каталогларын төзиләр.

## Тигезләмә
Радионурланыш үзгәреше:

: \Delta I_{\nu}=2\frac{(kT_{cmb})^3}{(hc)^2}yg(x),
биредә T_{cmb} — реликт нурланышның температурасы, x=\tfrac{h\nu}{kT_{cmb}}, g(x) — эффектның спектраль формасы, y — Комптон параметры:
: g(x) = x^4 e^x \frac{x \cdot \mathrm{coth}(x/2)-4}{e^x-1},
: y = \int \frac{kT_e}{mc^2}n_e\sigma_t\,dl,
биредә n_e һәм T_e — электроннар концентрациясе һәм температура, \sigma_t — Томпсон кисеме.

## Әдәбият
* R. A. Sunyaev, Ya. B. Zeldovich: Small-Scale Fluctuations of Relic Radiation. Astrophysics and Space Science, 7 (1970) 3-19, doi:10.1007/BF00653471.
* R. A. Sunyaev, Ya. B. Zeldovich: Microwave background radiation as a probe of the contemporary structure and history of the universe. Annual Review of Astronomy and Astrophysics, 18 (1980) 537-560, doi:10.1146/annurev.aa.18.090180.002541.
* Букварь расстояний, Метод Y: Эффект Сюняева-Зельдовича
* [Эффект Сюняева – Зельдовича](http://physics.kgsu.ru/astronomia/NV/relictovoe%20izluchenie%20(5).htm) 


Төркем:Астрофизика
Беренче

**Беренче**:
## Топоним
* Беренче  — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага.
* Беренче ()— Чиләбе өлкәсендә елга.
## Шулай ук карагыз
* Беренче балка
## Искәрмәләр
Мөхәммәдьяров

**Мөхәммәдьяров**, Мөхәмәдьяров, Мөхәммәдъяров — фамилия.
* Наил Мөхәммәдьяров (1962), штангачы, ССРБ атказанган спортчысы (1991), Олимпия уеннары көмеш призеры (1988, 1990).
* Роберт Мөхәммәдьяров (1940—), радиоэлектроника белгече, конструктор, техник фәннәр докторы (1992).
* Фатих Мөхәммәдьяров (1884—1950), гигиена белгече, фән докторы, профессор, ТАССР сәламәтлек саклау халык комиссары (1922-1927).
* Хәй Мөхәмәдьяров (М. Хәй, 1911—1942), шагыйрь, журналист.
* Хөсәен Мөхәммәдьяров (1927—), генерал-майор (1979).
* Шакир Мөхәммәдьяров (1883—1967), юрист, публицист, педагог.
* Шамил Мөхәммәдьяров (1923—2005), тарихчы, педагог, ТР атказанган фән эшлеклесе (1993). Ф. Г. Мөхәммәдьяровның улы.
----
;Мөхәммәдьярова
* Айсылу Мөхәммәдьярова (1923—), онколог, республика онкология диспансеры баш табибы (1958-1985).
* Рәисә Мөхәммәдьярова (1939―2019), театр һәм кино актрисасы. Казакъстан ССР атказанган артисты.
## Моны да карагыз
* **[[Мөхәммәдиев]]**
* **[[Мөхәммәтҗанов]]**
## Чыганаклар
# Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. К.: ТР ФА Татар энциклопедиясе институты, 1997 ел, 169нчы бит.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Беренче (Зур Саткы кушылдыгы)

**Беренче (Зур Саткы кушылдыгы)** () — Чиләбе өлкәсендә елга.
## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман елгасы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010201012111100021900

## Искәрмәләр

Төркем:Чиләбе өлкәсе елгалары
Битуң

**Битуң** () — Индонезиянең Төньяк Сулавеси правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## Географиясе
Битуң Сулавеси утравының төньяк өлешендә урнашкан.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Индонезия шәһәрләре
Зәңгәр мәчет (Амстердам)

**Амстердамның Зәңгәр мәчете** () — Нидерландның Амстердам шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе, җәмигъ мәчете, шулай ук мәдәният үзәге. Манарасы, гөмбәзе булмавы белән үзенчәлекле бина.

## Тарих

Мәчет төзелеше 2008 елда башкарылган. Аны Кувәйт хөкүмәте Europe Trust Netherlands бюросы аша финанслаган. Мәчетне кайбер илләрдә «террорчылык оешмасы» дип билгеләнгән  нигезләве илдә бәхәсләр уяткан.

## Тасвирлама
Архитектурасы мәчет символы булган манарасы, гөмбәзе булмавы белән үзенчәлекле. Шулай ук азан тавышы урамга яңгыратылмый. Тышкы дивары яртылаш зәңгәр кирпечтән өелгән. Мәчет ике катлы итеп төзелгән. Мәйданы 790 квадрат метр. Мәчеттә гыйбадәт залы, ислам мәгарифенең биш сыйныфы, лекцияләр өчен бүлмәләр һәм ике конференц-зал бар. Мәчетнең рәсми теле — Һолланд теле. Мәчет белән Кувәйтнең диният министрлыгы җитәкчелегендә иҗтимагый шура идарә итә. Руханиларга хезмәт хакын да әлеге министрлык түли.

## Сылтамалар
*   The Blue Mosque
*  Мәчетнең рәсми сайты 

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Нидерланд мәчетләре
Төркем:2008 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Амстердам
Виджаянараяна Гыйбадәтханәсе, Гундлупет

**Виджанараяна Гыйбадәтханәсе** Һиндстанда, Карнатака штатында, Чамараджангар районының Гундлупет шәһәрчегендә урнашкан. Гыйбадәтханә 10-ынчы гасыр Көнбатыш Ганга Династиясе хөкеменә карый, гәрчә ул соңрак патшалыклар тарафыннан патронаж асытында булса да, 15-енче гасыр Виджаянагара Империясе чорына кадәр. Традиция буенча Хойсала Империясе Патшасы Вишнувардһана Виджаянараяна Илаһын изгеләштерү өчен җаваплы булган, бу Һинд дине Ходае Нараянаның (яки Вишнуның) юрамасы.

## Гыйбадәтханә планы
Гыйбадәтханә sanctum-нан (*[[гарбһагриһа]]*), вестибюльдән (ул *сукһанаси*дип атала), ул sanctum-ны *наваранга*га (тугърылар дога өчен җыела торган ябык зал) һәм ачык залдан (*[[мандапа]]*дан) тора.  *Наваранга*ның стеналары шунда төзелгән нигезнең (ул *адһистһана* дип атала) берничә формовкасы бар. Моннан үсүче стеналарның зиннәтле бизәкле пилястрлары бар. Ачык *мантапа*ның берничә бизәкле баганасы бар, аларның чын төньяк-көньяк керүләре бар, алар "наваранга"да бар. Гыйбадәтханәгә керүдә *[[Яли]]* баганалары бар, аларда арсланнарга атланган сугышчылар сурәтләнгән. Гыйбадәтханәнең берничә бәйсез потлары бар, аларга Вишну, Гаруда, һәм Һинд дине Рамаяна эпосыннан Хануман керә.

## Билгеләмәләр

## Искәрмәләр
* 

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Гарудага табыну
Төркем:Хануманга табыну
Йокьякарта

**Йокьякарта** () — Индонезиянең Йокьякарта махсус төбәгендә урнашкан шәһәр.
## Географиясе
Йокьякарта Җава утравының үзәк өлешендә урнашкан.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Индонезия шәһәрләре
Комптон эффекты

**Комптон эффекты** - ирекле электроннарда когерентсыз фотоннарның чәчелеше. Когерентсыз фотоннар - чәчелүгә кадәр һәм чәчелештән соңрак үзара интерференциядә катнашмаган фотоннар. Эффект барышында фотоннар үз ешлыгын үзгәртә һәм чәчелештән соң энергиясенең өлешен электроннарга тапшыра.

1923 елда  Артур Комптон рөнтген нурлары тәҗрибәсендә бу эффектны ача, шуның өчен 1927 елда Нобель премиясен ала.

## Тасвир

Энергия саклану һәм импульс саклану кануннары буенча фотон электронга энергиясен биреп, үз ешлыгын һәм таралу юнәлешен үзгәртә. Фотонның башлангыч ешлыгы \ \nu, ирекле электронга чәчелешеннән соң фотонның ешлыгы \ \nu'  була:

: \nu'=\nu\;{1\over {1 + {h\nu\over {m_ec^2}}(1-\cos\theta)}},

биредә \ \theta — чәчелеш почмагы (фотон таралу юнәлешләре арасында почмагы).

Дулкын озынлыклары өчен:
: \ \lambda'-\lambda=\lambda_k(1-\cos\theta),
биредә \lambda_k={h\over {m_ec}} — электронның Комптон дулкын озынлыгы, 
: \lambda_k=2,4263 \cdot 10^{-12} м.

Комптон чәчелеше нәтиҗәсендә фотон энергиясе киметүе - Комптон үзгәреше дип атала. Классик электродинамика кысаларында Комптон эффектын аңлатып булмый, чөнки коргыда электромагнит дулкынын чәчелүдә ешлыгы үзгәрми (Томсоон чәчелеше).

Комптон эффекты - корпускуляр-дулкын дуализмы дөреслеген һәм фотон булуын дәлилли.

Хәрәкәтсез электронда фотон чәчелеше очрагында энергия саклану кануны болай күренә:

: \ {hc \over {\lambda}} + m_ec^2={hc \over {\lambda'}}+\frac{m_e c^2}{\sqrt{1-\frac{\displaystyle v^2}{\displaystyle c^2}}}.

Комптон чәчелеше кисеме **Клейн-Нишина тигезләмәсе** белән тасвирлана:

: \sigma_k = 2\pi r_0^2 \left(\frac{1+\epsilon}{\epsilon^2}\left(\frac{2+2\epsilon}{1+2\epsilon} - \frac{ln(1+2\epsilon)}{\epsilon}\right) + \frac{ln(1+2\epsilon)}{2\epsilon} - \frac{1+3\epsilon}{(1+2\epsilon)^2}\right). 

биредә: \epsilon = \hbar \omega/m_0c^2, \hbar = h/2\pi, 

## Комптон кире эффекты

Комптон кире эффектында - фотон энергиясеннән зуррак энергияле релятивистик электроннарда чәчелешендә фотон ешлыгы арта. Ягъни шул күренештә электроннан фотонга энергиясе тапшырыла.

Чәчелгән фотоннар энергиясе:

: \varepsilon_1 = \frac{4}{3}\varepsilon_0\frac{K}{m_e c^2},
биредә \varepsilon_1 һәм \varepsilon_0 — чәчелгән һәм төшкән фотоннар энергиясе, K — электронның кинетик энергиясе.

Галактикаларда рөнтген нурланышы чыганаклары өчен, Сөнәев-Зельдович эффекты - реликт нурланышның рөнтген өлеше өчен һәм плазма дулкыннары югары ешлыклы электромагнит дулкыннарына  әйләнү өчен нәкъ Комптон кире эффекты җаваплы.

## Әдәбият

* Артур Комптон Рассеяние рентгеновских лучей как частиц // Эйнштейновский сборник 1986—1990. — М., Наука, 1990. — Тираж 2600 экз. — с. 398—404
*Филонович С. Р. Артур Комптон и его открытие // Эйнштейновский сборник 1986—1990. — М., Наука, 1990. — Тираж 2600 экз. — с. 405—422
*Борн, М. Атомная физика. — М.: "Мир", 1965. — С. 389.

Төркем:Атом физикасы
Төркем:Электромагнитик нурланыш
Төркем:Квант механикасы
Төркем:Чәчелү
Нонтабури

**Нонтабури** () — Тайландның Нонтабури правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## [[Тарих]]
Хәзерге статусын 1995 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Тайланд шәһәрләре
Конкен

**Конкен** — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Тышкы сылтамалар

* Алмания коммуналары, 2008 елның гыйнвары (Excel: Таблица SA61)

## Искәрмәләр

Төркем:Алмания шәһәрләре
Төркем:Рейнланд-Пфальц шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Ләүелга (мәгънәләр)

**Ләүелга** () — Башкортстанның Кыйгы районында топоним.

* **[[Ләүелга]]** — Башкортстанның Кыйгы районында урнашкан авыл, Ләүелга авыл советына карый.
* **[[Ләүелга (елга)]]** *югары агымында* **Семёновка**) — Русиядә Башкортстанда елга, Балакатай һем Кига районнарында ага.
Яңа Маяпур

**Яңа Маяпу́р** (Француз телендә: Nouvelle Mayapur, Француз телендә: Château d'Oublaisse) — Франциядә Люсе-ле-Мальдә коммунада замок. Париждан 210 км көньякта урнашкан. 1975 елдан бирле Халыкара Кришна Җәмгыятенеке (ИСККОН) һәм Франциядә бу Һинд дине оешмасының иң эре үзәге булып тора.

Беренче замок бу урында 1675 елда барлыкка килгән. 1895 елда Маркиз де Прео иске замокны җимергән һәм аның урынында хәзерге бинаны төзегән. 1975 елда Франциядә шул вакытта кришнаитлар җитәкчесе Бхагаван Госвами инициативасы буенча замок Кришнаитлар тарафыннан сатып алынган булган һәм аның исеме изге дини сәфәр кылу хөрмәтенә «Яңа Маяпур» дип үзгәртелгән булган. Замокның хуҗасы булып Француз каршылыгы каһарманы булган, ул Кришнаитларга теләктәшлек белдергән һәм аның өчен минималь бәя сораган. Кришнаитлар замокны гыйбадәтханә һәм авыл ашрамы итеп янә корганнар. Шуннан бирле Яңа Маяпур Франциядә иң эре ИСККОН үзәге булып тора. 1970-енче еллар ахырыннан бирле 1980-ынчы елларга кадәр Яңа Маяпур 150-дән артык Кришнаитлар өчен йорт һәм «Бхактиведанта Бук Траст» нәшриятының Франция филиалы өчен штаб-фатир булып хезмәт иткән.
Замок бинасында урнашкан Вайшнав гыйбадәтханәсендә Радха-Кришна (Шри Шри Радха-Говинда-Мадхава), Чайтанья Махапрабху һәм Нитьянанда (Шри Шри Гаура-Нитай) һәм Кришна-Баларама потларына табыну башкарыла. Бу Европада урнашкан бердәнбер Баларама Илаһы куелган Һинд дине гыйбадәтханәсе булып тора.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Бхагаван Госвами
* Индрадьюмна Свами

## Искәрмәләр
  

## Әдәбият

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Сылтамалар
* - Яңа Маяпурның рәсми сайты
* Франциядә ИСККОН тарихыИстория ИСККОН во Франции

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Айса (елга)

**Айса** ( – Россиядә елга Башкортстанда, Балакатай һем Кыйгы районнарында ага. Кыйгы елгасының уң як кушылдыгы.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман елгасы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010201012111100022297

## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстан елгалары
Трикутешвара Гыйбадәтханәсе, Гадаг

**Трикутешвара гыйбадәтханәсе** ул Шивага багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе. Кисеп ясалган гыйбадәтханә Гадаг шәһәрчегендә урнашкан, Һиндстанда, Карнатакада, Һубли-Дһарвадтан 50 км көньяк-көнчыгышта урнашкан. Ул Шива Ходаена багышланган һәм аның шул ук ташта өч лингалары бар. Бу гыйбадәтханәдә Сарасвати Дэвига багышланган гыйбадәтханә бар һәм шул гыйбадәтханәдә аның киселгән баганалары бар.


## Архитектура
Бу гыйбадәтханә бөек архитектор Амара Шилпи Җаканачари тарафыннан проектланган булган. Бадами Чалукьялар Декканда иртә архитектура ирешүләрне күрсәткәннәр. Айһоле, Бадами һәм Паттадакал сәнгать үзәкләре булган. Аларның варислары булып Раштракуталар һәм Кальяни Чалукьялар булган.
Гыйбадәтханәнең катлаулы потлар белән бизәкле баганалары бар. Sanctum-да өч Шивалингам бар. Гыйбадәтханәдә шомартылган таш экраннар һәм киселгән фигуркалар бар. Трикутешвара гыйбадәтханә комплексында бизәкле зиннәтле баганалар белән Трикутешвара гыйбадәтханә комплексы бар.
Балкон урындыклары буларак хезмәт иткән авышлы плитәләр фигуратив панельләр белән бизәлгән һәм алар өстеннән текә почмаклар белән карнизлар. Зал эчендә баганаларның тирән булмаган нишаларда тезелгән потлар бар. Көнчыгыш sanctorum-да Брахманы, Махешвараны һәм Вишнуны күрсәтүче лингалар бар; көньяктагы берсе Сарасвати Алиһәсенә багышланган.
Гыйбадәтханәнең бер ягында өч дэвига багышланган Сарасвати, Гаятри һәм Шарадага багышланган. Бары тик потлар яңа стильдә; гыйбадәтханә борынгы архитектурада.

## Тарихы
Гыйбадәтханә Кальяни Чалукьяларга карый, алар төбәктә якынча безнең эраның 1050 елдан 1200 елга кадәр хөкем сөргәннәр, шул вакыт эчендә якынча 50 гыйбадәтханә төзелгән булган.
Сарасвати гыйбадәтханәсе явызлар тарафыннан иртә урта гасырларда зыян күргән, шуңа күрә биредә пуджа тәкъдим ителми. Шулай да архитектурасы сокландыргыч.

Шәһәрдә соң Чалукья (11-енче - 12-енче гасырлар) тарихи үткәнне күрсәтә. Гадагта башка гыйбадәтханәләр Сомешвара һәм Вира Нараянага багышланган. Шәһәрнең уртасында Сомешвара Гыйбадәтханәсе тора. Гәрчә ташландык һәм хәзер ярым-җимерек хәлдә булса да, аның зәвыклы кисүләре яхшы итеп сакланган. Залның ишек юлларында яхшы киселгән потлар һәм алтын капланышы бар.

## Гыйбадәтханә галереясе

Image:Pillars at Sarasvati Temple in Gadag.JPG | Гадага архитектура стиле: Сарасвати Гыйбадәтханәсендә бизәкле баганалар, Гадагта Трикутешвара гыйбадәтханә комплексы.
Image:Ornate pillars in the Saraswati temple at Gadag.jpg | Карнатакада, Гадаг шәһәрендә Сарасвати гыйбадәтханәсендә бизәкле баганалар.
Image:Gadag Trikuteshwara temple complex 6.JPG |Төньяк Карнатакада, Гадагта Трикутешвара гыйбадәтханә комплексында Сарасвати Дэви гыйбадәтханәсе.
Image:Gadag Trikuteshwara temple complex 2.JPG |Төньяк Карнатакада, Гадагта, Трикутешвара гыйбадәтханәсе.


## Шулай ук карарга мөмкин
* Төньяк Карнатака
* Төньяк Карнатакада туризм
* Махадэва Гыйбадәтханәсе (Итаги)
* Дамбал
* Лаккунди
* Аннигери
* Суди
* Габаг
* Һубли

## Искәрмәләр


## Тышкы сылтамалар
Google Maps
*http://www.indiantemples.com/Karnataka/trikgada.html

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шиваизм
Төркем:Шактизм
Березова

**Березова** — Россиядә топоним: 

## Елгалар
;Европа
* Березова — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Колик Еган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора.

## Таулар

## Искәрмәләр
Ай-Игол

**Ай-Игол** — Россия елгаларының исемнәре:
 
* Ай-Игол (елга) — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае, Хант-Манси АО  биләмәләрендә ага.
* Ай-Игол (Поколька кушылдыгы) — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Красноярск крае биләмәләрендә ага.
* Ай-Игол (Синтиг-Еган кушылдыгы) — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага.
* Ай-Игол (Элле-Еган кушылдыгы) — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага.
## Искәрмәләр
Зур Боровая

**Зур Боровая**:

* Зур Боровая (Лонкас-Еган кушылдыгы) — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага.
* Зур Боровой — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага.
* Зур Боровая (Чикшина кушылдыгы) — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага.
## Искәрмәләр
Петро-Славянка

**Пе́тро-Славя́нка** () — Россия Федерациясенең Санкт-Петербург федерация әһәмиятендәге шәһәренең Колпино районы эчендә урнашкан муниципаль берәмлеге бистә. Халык саны —  кеше ().
Бистә Славянка елгасы, Нева кушылдыгы хөрмәтенә аталган.

## Искәрмәләр
Боз VIII

**Боз VIII** - ул бозның тетрагональ кристалл формасы, ул Боз VII-дән аны 5&nbsp;°C-ка түбәнрәк суытып барлыкка килә. Ул боз VII-дән күпкә тәртип итеп тезелгән, водород атомнары фиксацияләнгән торышлар алалар.
Гадәти су бозы Боз<sub>h</sub> буларак мәгълүм, (Перси Уильямс Бриджмэн номенклатурасында). Лабораториядә төрле температураларда һәм басымнарда боз II-дән боз XVI-га кадәр төрле тип бозлар барлыкка китерелгән булган.


Image:Iceviiistructure-ru.gif|Боз VIII-нең кристалл структурасы


## Шулай ук карарга мөмкин
*Боз, бозның башка кристалл формалары өчен

## Искәрмәләр
* http://www.lsbu.ac.uk/water/ice_viii.html
Славянка (Нева кушылдыгы)

**Славянка** () — Ленинград өлкәсенең Гатчина районында һәм Санкт-Петербургта елгасы.
## Географик белешмә
Озынлыгы 39 км, РГИС мәгълүматлары буенча — 32,938 км. Су җыю бассейны мәйданы — 249 км².

Славянка Балтыйк буе калкулыгы буйлап ага.
Кушылдыклары:
* Кузьминка елгасы

## Игътибарга лаеклы
* Санкт-Петербург чикләрендә күперләр белән тоташтырылган:
** Славян күпере
** Рыбацк күпере

## Искәрмәләр

## Әдәбият

Төркем:Ленинград өлкәсе елгалары
Һайфоң

**Һайфоң** () — Вьетнамның үзәккә буйсына торган шәһәрләрнең берсе.
## Тарих
Хәзерге статусын 1955 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Вьетнам шәһәрләре
Кузьминка (Славянка кушылдыгы)

**Кузьминка** () — Санкт-Петербург елгасы.
## Географик белешмә
Озынлыгы — 22 км.
## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Ленинград өлкәсе елгалары
Маһеш Навами

**Маһеш Навами** (Дэванагари язуы белән: महेश नवमी) ул Маһешвари җәмәгатенең иң зур фестивале.
Һинд дине календаре буенча һәр елны Джьетиша аеның Шукла Пакшаның Навамисы "Манеш Навами" бәйрәм итүе белән уздырыла. Бу фестиваль күбесенчә Ходай Маһешага табынуга багышланган (Илаһлар Илаһы Маһадэвка) һәм Парвати Алиһәсенә.
Традицион ышану буенча Маһешвари килеп чыгуы Юдһиштир Самват, 9 - ның Джйештһа Шукла Навамида булган. Шул вакыттан бирле Махешвари җәмәгате Джйештһа Шукла Навами һәр елны "Махеш Навами" исеме астында җәмәгатьнең килеп чыгышы буларак бәйрәм ителә. Бу көндә дини һәм мәдәни чаралар башкарыла. Бу фестиваль Ходай Маһешага һәм Алиһә Парватига тулаем тугърылыкны һәм ышануны ача. Бу җәмәгать кешеләре өчен иң әһәмиятле көн, биредә берничә мәдәни чаралар һәм бәйгеләр башкалар арасында берлек һәм дан ясау өчен бергә җыела. Төп лозунг булып Хезмәт, Корбаннар китерү, Хак юлдан бару тора.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине бәйрәмнәре
Төркем:Шиваизм
Һве

**Һве** () — Вьетнам үзәгендә урнашкан шәһәр.
## [[Тарих]]
Хәзерге статусын 1929 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Вьетнам шәһәрләре
Джоуль

**Джоуль** (билгесе **Дж**, халыкара *J*) — СИ берәмлекләр халыкара системасында эш, энергия һәм җылылык микъдарын үлчәү берәмлеге. Джоуль - бер Ньютон зурлыктагы көч тәэсирендә ноктаны көч юнәлешендә бер метрга күчерсен өчен башкарылган эшкә тигез. Шулай итеп,  Дж = 1 Н·м=1 кг·м²/с².

Электромагнетизмда 1 Дж = бер секундта 1 вольт көчәнешендә 1 ампер электр агымы көчен тотар өчен электр кыры сарыф ителгән эшкә тигез.

Энергия үлчәү берәмлеге Джеймс Джоуль хөрмәтенә аталган.

## Бүтән берәмлекләргә күчерү

* 1 Дж = 1 кг·м²/с² = 1 Н·м = 1 Вт·с = 1 Кл·В.
* 1 Дж = 107 эрг.
* 1 Дж ≈ 6,24151 эВ.
* 1 МДж = 0,277(7) кВт·сәг.
* 1 кВт·сәг = 3,6 МДж.
* 1 Дж ≈ 0,238846 калория.
* 1 калориях (халыкара) = 4,1868 Дж
* 1 термохимик калори = 4,1840 Дж
* 1 килотонна ТНТ (=Ткалт) ≈ 4,1840 ТДж (4,184 Дж).
* 1 килограмм-көч-метр (кгс·м) = 9,80665 Дж .
* 1 Дж ≈ 0,101972 кгс·м.

## Өлешле һәм мәртәбәле берәмлекләр

## Мисаллар
*1 Кельвин температурасында молекула ирекләре бер дәрәҗәсенә туры килүче җылылык хәрәкәте уртача энергиясе: 0,690 Дж.
*Күренмә яктылыкның кызыл фотон энергиясе  2,61 Дж.
*Нормаль шартларда металлик алтын Ферми энергиясе  8,8 Дж
*20&nbsp;°C градустан 100&nbsp;°C кадәр су кайтатыр өчен кирәкле энергия  3,35 Дж.
* 1 тонна тринитротолуол (тротил эквиваленты) шартлаганда чыгарылган энергия 4,184 Дж
*Хиросима шәһәрен атом бомбалаганда чыгарылган энергия 6 Дж.

## Сылтамалар
*Джоуль // Физическая энциклопедия / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — Т. 1. — С. 604. — 704 с. — 100 000 экз.
* Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

Төркем:Үлчәү системасы
Төркем:Физика
Аурупа Берлеге гимны

**“Шатлыкка мәдхия”** () — Фридрих Шиллерның иң данлыклы шигырьләреннән берсе. Бөек алман шагыйре аны 1785 елның җәендә язган. Автор үзе иҗат иткән әсәрдән канәгать булмаган һәм аңа берничә тапкыр үзгәрешләр керткән. Соңрак, 1824 елда, шигырь Людвиг ван Бетһовен тарафыннан аның тугызынчы симфониясендә көйгә салынган.
Европа Берлеге Шурасы “Шатлыкка мәдхия”не 1972 елда  гимны дип кабул итте. Гомумаурупа чараларында аның көе генә уйнала — Европа Берлегендәге бер генә илнең дәүләт теленә дә өстенлек бирмәс өчен. Ләкин теләсә кайсы ил эчендә үткәрелә торган милли вакыйгаларда аның җирле телгә тәрҗемәсе дә җырлана ала.
Татар теленә исә шактый зур күләмле шигырьнең киң кулланыла һәм дини каршылыклар тудырмый торган куплетлары тәрҗемә ителде.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Европа берлеге
Төркем:Гимннар
Казанның истәлекле урыннары

Казан шәһәренең истәлекле урыннары.
## Гыйбадәт корылмалары

* Петр һәм Павел чиркәве (1723—1726, архитекторы билгесез)
* Борнай мәчете (XIX гасыр)
* Кабан арты мәчете (XX гасыр)
* «Мөхәммәдия» мәдрәсәсе (XIX гасыр)
## Казанның төп истәлекле урыннары
### Казан кирмәне комплексы

* Кирмән диварлары һәм манаралары комплексы

### Игенчеләр сарае һәм сарай мәйданы

## Әдәбият
* Казань в памятниках истории и культуры. Под ред. С. С. Айдарова, А. Х. Халикова, М. Х. Хасанова, И. Н. Алеева. — Казань, 1982
* Республика Татарстан: памятники истории и культуры — Казань: Эйдос, 1993—456с
Калаят Борынгы Кирпечләр Гыйбадәтханә Комплексы

**Калаят Борынгы Кирпечләр Гыйбадәтханә Комплексы** безнең эраның 8-енче гасырында Гурджара-Пратиһара Династиясенең Миһира Бһоҗы тарафыннан төзелгән булган. Дәлһидән төньяктан урнашкан сакланып калган кирпеч гыйбадәтханә Һиндстанның Һарьяна штатының Кайтһал районында Калаят шәһәрчегендә урнашкан. Анда берничә Һинд дине гыйбадәтханәсе бар, шулай ук 8-енче гасырга караган ике борынгы гыйбадәтханәне дә кертеп. Бу гыйбадәтханә Курукшетраның 48 кос парикрамасының әһәмиятле өлеше булып тора.

## Тарихы

Калаят атамасы "Капилаятана"дан алынган булырга мөмкин, ул "олы фикер иясе Капиланың йорты" дигән мәгънәдә. Асаба риваятьләр буенча, борынгы вакытларда биш кирпеч гыйбадәтханә изге су саклау урыны янында урнашкан булганнар. Бу гыйбадәтханәләр Гурджара-Пратиһара стилендә төзелгән һәм безнең эраның 8-енче гасыр белән даталанырга мөмкин. Ике сакланып гыйбадәтханәләрнең берсе зур модификацияләнгән булган.

## Гыйбадәтханә комплексы

Гыйбадәтханәләр Гурджара-Пратиһара сәнгатенең Нагара стилендә төзелгән булганнар. Гыйбадәтханәләрнең корылышы күрсәткәнчә изге "Капилаятна" Тиртһа (су саклау урыны) ярларында Панчаятан төркемендә башта биш гыйбадәтханә булган. Панчаятанда изге урын тирәли дүрт өстәмә изге урын булган, ул Кһаҗураһо һәм Бхубанешварның гыйбадәтханәләре белән замандаш. Асаба ясалган кызыл кирпечләр биналар һәм сыннар өчен төп материал чыганагы булып торган. Алар штукатурка яки раствор кулланмыйча ясалган булганнар. Бары тик ике гыйбадәтханә сакланып калган. Бер гыйбадәтханә Панча Ратхас стилендә Шива гыйбадәтханәсе, ул Линга сыны белән һәм еланнар сыны белән. Артта Капила Муни Тиртхага алып баручы баскычлар бар, анда дини сәфәр кылучылар табынганнан соң коенырга мөмкин.
Гыйбадәтханә комплексында зур Капила Муни Тиртхасы бар. Тиртха буасы башка Ведик олы фикер иясе Чьявана хөрмәтенә Чьяван Гири Кунд дип аталган ул Меват районында Нуһ янында Дһоси Калкулыгында Ашрамда Чьяванпрашны ашап (Радж Вайдхья Ашвиннар тарафыннан ясалган) сәламәтлеккә һәм яшьлеккә ия булган.
Шулай ук Катйяйини дэви гыйбадәтханәсе бар, ул Санскрит грамматигы, математигы һәм Ведик Олы Фикер Иясе Катьяянаның кызы булган. Шулай ук Хануман гыйбадәтханәсе һәм Акһара бар.

## Барып җитү ысуллары
Гыйбадәтханә комплексы урнашкан Калаят юл белән тоташтырылган. Якындагы Чандигарһ һәм Дәлһи кебек эре шәһәрләрдә тимер юл һәм һава транспорты бар.
Аның башка шәһәрләрдән ара түбәндәгечә:Кайтһалдан 30 км, Җиндтан 52 км, Курукшетрадан 77 км, Хисардан 90 км, Фатехабадтан 90 км, Панипаттан 95 км, Ширшадан 133 км, Чандигархтан 150 км, Лудһианадан 159 км, Дәлһидән 193 км, Дэһрадуннан 222 км, Шимладан 250 км, Амритсардан 287 км, Дһармшаладан 368 км, Аградан 393 км һәм Кһаҗураһодан 820 км.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Flicker Pictures Of Kalayat temples
* Kalayat temple images from ASI website 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шиваизм
Төркем:Нагларга табыну
Атрифталоид

**Атрифталоид**, ул шулай ук **атрифталоид кыек сызыгы** дип атала, ул алтынчы дәрәҗә кыек сызык тибы булып тора. Ул түбәндәге тигезләмә белән бирелә
:x^4(x^2+y^2)-(ax^2-b)^2=0, 
биредә *a* һәм *b* уңай саннар булып тора.

## Искәрмәләр
Өч япьле сөңге (кыек сызыгы)

Математикада **өч япьле сөңге** дип (шулай ук **Ньютон өч япьле сөңге** яки **Декарт параболасы**) ул кыек сызыклар гаиләсенең формуласы түбәндәгечә булган әгъзасы:

:xy+ax^3+bx^2+cx=d

Өч япьле кыек сызыклар - *x*&nbsp;=&nbsp;0, *y*&nbsp;=&nbsp;1, *z*&nbsp;=&nbsp;0; булганда гади икеләтә ноктасы матди проектив яссылыгында булган кубик яссы кыек сызыклар, әгәр дә без *x*&nbsp;=&nbsp;x
/
z итеп һәм y = 1/z итеп өч япьле сызыкның тигезләмәсенә алмаштырсак, без шундый нәтиҗәгә киләбез:

:ax^3+bx^2z+cxz^2+xz = dz^3,

аның чыганагында икеләтә гади нокта бар. Өч япьле кыек сызыклар, шулай итеп, нуль төренең рациональ алгебраик кәкре сызыклары булып тора.

## Искәрмәләр
* 

## Тышкы сылтамалар
Дмитрий Бәдретдинов урамы (Чаллы)

**Дмитрий Бәдретдинов урамы** () — Чаллының Сидоровка бистәсендәге «Сувар» торак комплексында урнашкан кечкенә урам. 2000 елның 1 мартында Аргун тарлавыгында Чечня территориясендә контртеррористик операция үткәргәндә батырларча һәлак булган Дмитрий Мансур улы Бәдретдинов (1980-2000) исемен йөртә.

ОКАТО: 	92430000000

ОКТМО: 	92730000001

Дмитрий Бәдретдинов урамының Почта индексы - 423800.

## Тарих
2017 елның 17 декабрендә Яр Чаллының топонимика комиссиясе тәкъдиме буенча шәһәр шурасы депутатлары «Сувар» торак комплексында урнашкан кечкенә урамга Дмитрий Мансур улы Бәдретдинов исемен бирү турында карар чыгара.

## Урнашуы
Әлеге урам М7 «Идел» автомобиль юлын Казан проспекты аерып торучы сәнәгать зонасында, уңъяк кулда читтә урнашкан.

## Сылтамалар
*   Улица Дмитрия Бадретдинова на карте Набережных Челнов
* Улица Дмитрия Бадретдинова на карте Набережных Челнов

## Искәрмәләр


Төркем:Яр Чаллы урамнары
Төркем:Дмитрий Бәдретдинов хөрмәтенә аталган объектлар
Сәмигуллин

**Сәмигуллин** — фамилия.
* Әдһәм Сәмигуллин (1935), күмәк хуҗалык рәисе (Әтнә районы).
* Габделхәй Сәмигуллин (1943), биология фәннәре кандидаты.
* Галим Сәмигуллин (*Егор Федоров*, 1867 елдан соң), керәшеннәрнең мөселманлыкка кайту хәрәкәте җитәкчесе.
* Илсур Сәмигуллин (1991), футболчы (ярымсакчы).
* Камил Сәмигуллин (1985), ТР мөфтие.
* Радис Сәмигуллин (1939), фән докторы (Уфа).

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Дмитрий Бәдретдинов бюсты (Чаллы)

**Дмитрий Бәдретдиновка һәйкәл** — Татарстанның Яр Чаллы шәһәрендә Батырлык ордены кавалеры Дмитрий Бәдретдинов истәлеген мәңгеләштерү өчен урнаштырылган мемориаль бюст.

## Максаты

2000 елның 1 мартында Аргун тарлавыгында Чечня территориясендә контртеррористик операция үткәргәндә 76 һава-десант дивизиясе 104нче гвардия парашют-десант полкының 6нчы парашют-десант ротасы террорчыларның күп тапкыр көчлерәк булган каты һөҗүмен кабул итә. Десантчылар селкенми, чигенми, ахырга кадәр үзләренең хәрби бурычларын үтиләр, кыюлык һәм батырлык күрсәтеп, үз тормышлары бәрабәренә дошманның юлын киртәлиләр. РФ Президенты РФ субъектларының дәүләт хакимияте органнарына 104нче гвардия парашют-десант полкының 6нчы парашют-десант ротасы хәрбиләренең истәлеген мәңгеләштерү буенча чараларны тормышка ашырырга тәкъдим итә. Россиядә алтынчы рота сугышчыларына барлыгы 75 һәйкәл куелачак. Десантчыларның Аргун тарлавыгында батырлыгына егерме ел тулу уңаеннан Дмитрий Бәдретдиновка Чаллыда мемориаль бюст ачыла.

## Урыны
Бюст Дмитрий Бәдретдинов укыган 46нчы урта мәктәп территориясендә (423831, Татарстан Республикасы, Яр Чаллы шәһәре, Чулман проспекты, 56 йорт) ачылган.
 
## Катнашучылар
Тантаналы чарада Яр Чаллы мэры Наил Мәһдиев, ТР Баш федераль инспекторы Ренат Тимерҗанов, ТР хәрби комиссары Сергей Погодин, «армиягә, авиациягә һәм флотка ярдәм итү буенча ирекле җәмгыять» (ДОСААФ) төбәк иҗтимагый-дәүләт берләшмәсе идарәсе рәисе эчке хезмәт генерал-майоры Дамир Динниулов катнаша. Һәлак булган солдатларның әниләре дә чакырылган иде. Чарада шулай ук Дмитрий Бәдретдиновның кызы Диана (Березина) да катнаша.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
*   В Набережных Челнах установили бюст в честь погибшего десантника. nabchelny.ru, 3.12.2019
*    Виртуальный музей Героев Чеченской войны. Сайт
*  В Татарстане открыли памятник «Псковскому десантнику» Дмитрию Бадретдинову. Интернет-портал Минобороны России

## Сылтамалар

*     Отдали честь павшему смертью храбрых (*[[YouTube]] видео, 1:37*)

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр
Төркем:Яр Чаллы һәйкәлләре
Төркем:Дмитрий Бәдретдинов
Стокгольм җәмигъ мәчете

**Стокгольм җәмигъ мәчете** яки **Стокгольм бөек мәчете** (*Stockholms stora moské*) — Швеция башкаласы Стокгольм шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе, сөнни мәчете. Стокгольмдагы иң зур мәчет Стокгольм ислам ассоциациясе (*Islamiska förbundet i Stockholm*) тарафыннан идарә ителә.

## Тарих

Швециядә Ислам (*Islam i Sverige*) — (христианлыктан соң) илдә әһәмияте буенча икенче дин (аның тарафдарлары саны 2009 елда 450,000 нән 500,000 гә кадәр җиткән (ил халкының 5% ы тирәсе). Мөселманнар, нигездә, Марокко, Босния һәм Герцеговина һәм Гыйрактан күчеп килгән кешеләр, шуларның балалары.

Стокгольмда мәчет төзү бәхәсе егерме еллап дәвам итә. 1995 елның мартында Стокгольмның шәһәр шурасы мөселман лидерлары белән киңәшеп, иске *Katarinastationen* электр станциясен мәчет итеп үзгәртү турында карар кабул итә. Әлеге бинаны 1903 елда швед модерн архитекторы  төзегән. Мароккода булганнан соң, биек тәрәзәләре булган «мавритан архитектурасы» йогынтысында төзелгән бина килеп чыга.

1996 елда бина ислам иҗтимагый оешмасына 8 млн швед кронасына сатыла. Әмма каршылык күрсәтүчеләр булу сәбәпле, бинаны үзгәртеп кору ул елны башлана алмый кала, 1999 елда гына башлана. 2000 елның 8 июлендә мәчет тантаналы ачыла. Сизелерлек финанс ярдәмен БГӘ нигезләүче   күрсәтә, шуңа күрә мәчет аның исемен йөртә башлый.

## Тасвирлама
Мәчетнең гөмбәзе, манарасы бар.

Мәчет берьюлы 2 000 кешене сыйдыра ала. Бина эчендә китапханә, китап кибете, спорт залы, офислар, лекция заллары, зур ашханә бар.
## Галерея

Файл: Stockholms moske okt 2012b.jpg|  Манарасы
Файл: Stockholms moské entré 2012a.jpg|  Керү юлы
Файл: Stockholms moské entré 2012b.jpg| Фойе
Файл: Katarinastationen 2012b.jpg| Урам як фасады
Файл: Katarina kyrka & Stockholms moské.JPG| Катарина чиркәве белән мәчет манарасы күренеше
Файл:Stockholms moske okt 2012a.jpg|Мәчет җәй көне


## Сылтамалар
*  Islamiska Förbundet (Ислам лигасы)
*  Stockholms Moské (Стокгольм мәчете)

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Швеция мәчетләре
Төркем:2000 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Стокгольм
Марат Гәрәев (1962)

*<small>Бу музыка продюсеры турында мәкалә, опера җырчысы турында [[Марат Гәрәев|моннан]] укыгыз</small>*

**Марат Гәрәев**, Марат Мәүлет улы Гәрәев (*[[1962 ел]]ның [[22 сентябрь|22 сентябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Саба районы]], [[Олы Шыңар]]* ) — продюсер, «Барс-Медиа» компанияләр төркеме директорлар советы рәисе, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (*[[2019 ел|2019]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1962 елның 22 сентябрендә Саба районы Олы Шыңар авылында туган. Казан дәүләт педагогия институтының тарих-филология факультетын (*[[1985 ел|1985]]*), Вольск тыл югары хәрби укуханәсен (*[[1989 ел|1989]]*) тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
1985—1993 елларда — ССРБ (РФ) Кораллы Көчләрендә хезмәт итә.

1994—1998 елларда — «Полимиз» АҖ тәэмин итү бүлеге башлыгы урынбасары.

1998—2009 елларда — «Барс-Медиа» ЯАҖ генераль директоры.

2010—2019 елларда — «Барс-Медиа» инновацион эшлекле үзәге» ҖЧҖ () директорлар шурасы рәисе.

## Шоу бизнестан китүе
«Барс-Медиа» инновацион эшлекле үзәге» — татар эстрадасы базарында иң эре компания. 1998 елда төзелгән әлеге оешманың максаты булып үсеп килүче татар шоу-бизнесын үстерү тора. Хәзер «Барс-Медиа» структурасына продюсерлык үзәге, реклама агентлыгы, TMTV телеканалы, «Татар радиосы» радиостанцияләре челтәре һәм «Татар җыры» халыкара фестивале керә.

Татар эстрадасында әйдәп баручы «Барс-Медиа» инновацион эшлекле үзәге» ҖЧҖ () директорлар шурасы рәисе Марат Гәрәев үзе һәм «Барс-Медиа» компаниясе директоры булган кызы Динәнең әлеге эшчәнлектән тулысынча китүләре турында хәбәр итте. Ул моны акционерлар арасында килеп чыккан аңлашылмаучанлыкларга бәйләп аңлата.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале 
* 2019 — Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе — «*музыка сәнгатен үстерүгә зур өлеш кертүе, күп еллык нәтиҗәле хезмәте өчен*».

## Гаилә хәле
Өйләнгән. Кызы Динә, «Барс-Медиа» компаниясе директоры; улы Булат - «Барс-Медиа» акционеры.

Бертуганы Камил Мәүлет улы Гәрәев, «Барс медиа» компанияләр төркеме директорлар шурасы рәисе, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (*[[2019 ел|2019]]*).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  «Барс-Медиа» инновацион эшлекле үзәге» ҖЧҖ сайты 

## Моны да карагыз

Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Продюсерлар
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Татарстан оешмалары җитәкчеләре
Акшардһам

**Акшардһам** ул Сваминараян (1781-1830) тарафыннан (аны тарафдарлары Ходай манифестациясе дип ышаналар) нигезләнгән Сваминараян сектасында кулланылган төшенчә. Атама Акшар сүзеннән, ягъни җимерелми торган һәм Дһам ягъни сыену урыны яки өй дигәнне аңлата, һәм Сваминараян һәм аның тарафдарларының илаһи сыену урыны дип ышаныла. Сваминараян тарафдарлары ышануынча җива яки җан туулар һәм үлемнәр циклыннан азат ителгәндә, алар Акшардһамда торалар.
1907 елда нигезләнгән Бочасанваси Акшар Пурушоттам Сваминараян Санстһа сектаның төп оешмасы булып тора.
"Акшардһам" шулай ук сектаның берничә гыйбадәтханәсе һәм гыйбадәтханә комплекслары исеме өчен кулланыла, бигрәк тә Гандһинагарда, Гөҗәратта (1992), Дәлһидә (2005) һәм Роббинсвилльдә, Нью Дҗерси (2014).
## Искәрмәләр
1.	^ Williams, Raymond (8 January 2001). Introduction to Swaminarayan Hinduism. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;83. ISBN 0 521 65279 0.
2.	^ Williams, Raymond (8 January 2001). Introduction to Swaminarayan Hinduism. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;239. ISBN 0 521 65279 0.

Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Төркем:Һинд дине
Төркем:Сваминараян хәрәкәте
Мамер мәчете (Люксембург)

**Люксембургның Мамер мәчете** (), шулай ук **Бөек Люксембург Герцоглыгының Ислам мәдәният үзәге** () — Бөек Люксембург Герцоглыгының башкаласы Люксембургта урнашкан ислам мәдәни үзәге.

## Тарих

Люксембург Конституциясе ватандашларына дин тоту иреге тәэмин итә. Католиклар Люксембургның диндар халкының төп өлешен (якынча 95%) тәшкил итә. Дини конфессияләр арасында икенче урында — ислам. 1979 елда кабул ителгән канун буенча, ил хөкүмәте дин турында мәгълүмат җыюны тыя.

1995 елдан башлап илдә корбан чалу һәм шәригать буенча терлек сую тыела, ит читтән кертелә.

## Люксембургның мөселман халкы
1970-елларга кадәр Люксембургның мөселман халкы зур булмаган. 1970-еллар уртасында ~300 гә якын кеше исәпләнә, ә 1990-еллар уртасында мөселманнар саны 10 000 кешегә кадәр арткан. Шул вакыттан бирле халык элеккеге Югославия илләреннән сыену урыны сорап килүчеләр, нигездә, босниялеләр хисабына, шулай ук Албания, Косово, Сербия, Каратау мөһаҗирләре исәбенә арткан. Люксембург мәчетләре имамнары — Балканнан чыккан руханилар. Вәгазьләр гарәп, хорват, француз, инглиз телләрендә укыла. Илдәге унлап мәчет күзгә ташланып тормый, чөнки гадәти торак йортларда урнашкан.

## Ислам  үзәге
  
 (QC) 10 мең мөселман яшәүче Люксембург дәүләтендә беренче ислам үзәген булдыру турында игълан итә. Үзәкне шәех Хамад бин Насер бин Җассим Әл-Тани (*Hamad bin Nasser bin Jassim al-Thani*) нигезли. Үзәк Люксембург шәһәрендәге ~3 мең мөселман өчен эшли. Бәясе 2,2 млн евро тәшкил иткән объектка мәчет, мәктәп, юридик үзәк һәм яшьләр өчен белем бирү үзәге керә. Үзәкнең гомуми мәйданы 650 квадрат метр. Катар хәйрия фонды проект бәясенең 75 % ын кертә, үзәкнең проектын Люксембург ислам җәмгыяте тормышка ашыра.

## Тантаналы ачу
Бөек Люксембург Герцоглыгының Ислам мәдәният үзәген ачу тантанасында Катарның Люксембург белән Бельгиядәге илчесе Али бин Җассим Әл-Тани, Люксембург мэры , архиепископ Жан-Клод Холлерих һ. б. дин вәкилләре катнаша. Ислам җәмгыяте рәисе Мөхсин Макни (*Mohsen Maqni*) Ислам мәдәният үзәген ачу тантанасында катнашучыларны сәламләп, мөселман җәмгыяте үсешенә керткән өлешләре өчен рәхмәт белдерә. Ачылу тантанасыннан соң рәсми һәм дәрәҗәле  затлар үзәктә була.

Үзәктә мәчет, гарәп телен һәм Коръәнне өйрәнү өчен сыйныф бүлмәләре, дәгъвәт бүлеге урнашкан.

Үзәкнең эшчәнлеге Люксембургта мөселманнарның уңай интеграцияләнүен хуплауга, аларга үзләренең дини һәм мәдәни үзенчәлекләрен сакларга, мөселман азчылыгы балаларын өзлексез укытуга һәм үстерүгә, мөселманнар белән башка диннәр һәм идеяләр арасында мәдәни диалогны киңәйтүгә, мөселман һәм башка диннәр арасында мәдәни диалогны киңәйтүгә юнәлдерелгән.

Франция, Алмания, Бельгия арасында стратегик уңайлы урнашуга бәйле, әлеге үзәк күрше илләр мөселманнары өчен дә хезмәт итәр дигән өмет бар.

## Сылтамалар
* Ислам мәдәният үзәге сайты

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Люксембург мәчетләре
Төркем:2015 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Люксембург
Жуковский

* Жуковский (Мәскәү өлкәсе) () — Россия Федерациясенең Мәскәү өлкәсендә урнашкан шәһәр.
* Жуковский урамы (Казан) () — Казанның тарихи үзәгендә урнашкан урам.