open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Илнар Низамиев

**Илнар Низамиев** ― актер, Татарстан Республикасының атказанган артисты (2012).
## Тәрҗемәи хәле
1975 елның 24 мартында ТАССРның Саба районы Мирәтәк авылында туа.

1997 елда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать академиясен тәмамлый.

1997- 2001 елларда Яр Чаллы Татар дәүләт драма театрында эшли.

2003 — 2004 елларда, 2006 елдан Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театрында  эшли.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2012 ― Татарстан Республикасының атказанган артисты
* 2023 ― «Рухи бердәмлек өчен» медале

## Шәхси тормышы
Гаиләле. Хатыны Лилия Низамиева, Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институты һәм Казан театр училищесы укытучысы. Кариев театры артисты. ТР атказанган артисты (*[[2019 ел|2019]]*). 
Өлкән уллары Искәндәр (1999 елның 12 декабрендә Казанда туган), 2021 елда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтын тәмамлаган. Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театрында 2023 елның гыйнварыннан бирле эшли. Казан театр училищесында укыта. Искәндәрнең хатыны Алия (Кама Тамагы районыннан). 
Кызлары Айсылу ― Казан музыка училищесының фортепиано бүлеге студенты.
Кече уллары Исмәгыйль, киноларда төшкән (мәсәлән, 2020 елда  сериалында Юзуф Валиев), 2025 елда IX  классны тәмамлый.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Низамиев Илнар Җиһангир улы. Габдулла Кариев исемендәге Казан татар дәүләт яшь тамашачы театры

## Моны да карагыз

Төркем:Кариев театры актерлары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Роза Яшина

**Роза Ивановна Яшина** ― удмурт һәм Россия лингвисты, әдәбият белгече, тәнкыйтьче, шагыйрә һәм удмурт теленә тәрҗемәче. Филология фәннәре кандидаты (1965), профессор (2002). ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1983).

## Биографиясе
Роза Ивановна 1933 елның 1 гыйнварында Удмуртиянең Кез районы Рус Зязьгоры авылында авыл укытучысы гаиләсендә туа. Ике яшеннән Дебес районы Ариково авылында яши, шунда ук җидееллык мәктәпне тәмамлый. 1947 елда Дебес педагогика училищесына укырга керә, аны кызыл диплом белән тәмамлый. 1951 елда Удмурт дәүләт педагогия институтының (хәзер Удмурт дәүләт университеты) филология факультетына укырга керә. Вузда әдәби-иҗат түгәрәгенең актив әгъзасы була, удмурт хорында җырлый. Институтта Даниил Яшин белән якыннан танышып, диплом алганнан соң аңа кияүгә чыгып, өч ел мәктәптә рус теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли.

1959 елда ире белән Ижауга кайта һәм УДПИ аспирантурасына укырга керә. 1965 елда "Удмурт телендә чагыштырма конструкцияләр" темасына кандидатлык диссертациясе яклый, ул билгеле бер гамәли әһәмияткә ия була, чөнки Удмурт теле синтаксисы буенча пунктуация кагыйдәләренә төзәтмәләр кертергә мөмкинлек бирә.

Роза Ивановнаның беренче шигырьләре институтта укыганда ук, вакытлы матбугатта: «Совет Удмуртиясе» газетасында, «Молот» («Чүкеч») журналында, күмәк шигъри җыентыкларда пәйда була, фин-угор төркеме телләренә тәрҗемә ителә. 2000 еллар башында Яшина рус әдәбияты классиклары Сергей Есенин, Александр Пушкин, Николай Некрасов һ. б. әсәрләрен удмурт теленә тәрҗемә итүгә мөрәҗәгать итә. 2002 елда шагыйрьнең беренче аерым шигырь җыентыгы - Удмуртиягә тәрҗемә ителгән «Сергей Есенин» китабын тәкъдир итү булды, ә 2010 елда аның тарафыннан тәрҗемә ителгән «Евгений Онегин» романы басылып чыкты.

## Әдәбият исемлеге
* Яшина Роза Ивановна // Удмуртская республика: Энциклопедия / гл. ред. В. В. Туганаев. — 2-е изд., испр. и доп. — Ижевск : Удмуртия, 2008. — С. 755. — 767 с.
* Роза Яшина // Писатели Удмуртии: Библиографический справочник / Составитель А. Н. Уваров. — Ижевск : Удмуртия, 1989. — С. 455—456. — 464 с.
* Яшина Роза Ивановна // Ежегодник финно-угорских исследований. — 2012. — № 4. — С. 115—117.

Төркем:Хатын-кыз тәрҗемәчеләр
Төркем:Ар тәрҗемәчеләре
Төркем:Ар шагыйрьләре
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Ренат Шәмсетдинов

**Ренат Шәмсетдинов** - актер, Татарстанның атказанган артисты. 1972 елның 22 маенда ТАССРның Питрәч районы Шәле авылында туа.

1991 елда Казан театр училищесын тәмамлый һәм Кәрим Тинчурин исемендәге татар дәүләт драма һәм комедия театрында эшли башлый.

2012 елда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтын тәмамлый.

## Сәхнәдә башкарган рольләре
* Клавдий - Гамлет. Күренешләр- Вильям Шекспир
* Илнар - Мәхәббәт чишмәсе- Исламия Мәхмүтова
* Солтан - Бәйрәм белән, кызлар! - Шамил Фәрхетдинов
* Фәйзелкәбир - Гөлшаян - Мирсәй Әмир
* Синьор карло Пиккио - Айгөл иле- Мостай Кәрим
* Хөснетдин - Хаҗи әфәнде өйләнә - Шәриф Камал
* Салих Мәрдәнович - Күрәсем килгән иде...- Исламия Мәхмүтова
* Равил- Йосыф - Зөләйха- Нурмөхәммәт Хисамов
* Доктор Вирус - Шүрәле online- Шамил Фәрхетдинов
* Микуш - Али баба һәм өч карак- Шамил Фәрхетдинов
* Сабир - «Сөембикә егет сайлый»- Ф.Яруллин
* Мирсәет-«Гашыйклар тавы»- И.Юзеев
* Әфләтүн – «Әйдә барыйк, кызлар карыйк»- Р.Вәлиев
* Әнвәр - «Гармун уйный беләсеңме?»- Т.Миңнуллин
* Бакый – «Ак калфак»- М.Фәйзи
* Эдгар - «Мәхәббәткә мәдхия»- Э.Яһүдин
* Ленар - «Эй, машина, машина җитте минем башыма»-Р.Вәлиев
* Готфан - «Йолдызлы яңгыр»- Ш.Фәрхетдинов
* Рөстәм – «Гайфи бабай, өйлән давай»- Г.Зәйнашева
* Фәйрүз - «Исәнлеккә- саулыкка»- Р.Хәмид
* Бәрәгулла – «Сөйгән ярым ятка кала»- Р.Батулла
* Айнур – «Син бит минем бергенәм...»- И.Мәхмүтова
* Икенче тикшерүче - «Башмагым»- Т.Гыйззәт
* Вәзир – «Хуҗа Насретдин»- Н.Исәнбәт
* Фельдфебель - «Кураж ана һәм аның балалары»- Б.Брехт

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Ренат Габдрахман улы Шәмсетдинов. Кәрим Тинчурин исемендәге театр сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:Тинчурин театры актерлары
Төркем:Казан театр училищесын тәмамлаучылар
Вахит вулысы

**Вахит вулысы** () — 1920 елдан 1930 елга кадәр гамәлдә булган Татарстан АССРның юк ителгән административ-территориаль берәмлеге. Мамадыштан Төньякка 22 чакрым ераклыкта, Татарстанның Төньягында урнашкан. Административ үзәк - Вахит авылы.

## Тарих
Вахит вулысы территориясе 1552 елга кадәр Казан ханлыгының Чуаш даругасында, 1552 елдан 1708 елга кадәр Россия патшалыгының Казан патшалыгы Җөри даругасында, 1708 елдан 1781 елга кадәр Казан губернасы Казан өязе Җөри даругасында, 1781 елдан 1796 елга кадәр Казан наместниклыгының Мамадыш өязендә, 1796 елдан 1920 елга кадәр яңадан Казан губернасының Мамадыш өязе Җөри вулысында урнашкан.

1920 елның 25 июнендә Мамадыш кантонының административ-территориаль берәмлеге буларак барлыкка килә.

1924 елда Вахит вулысына бетерелгән Җөри вулысы территориясе кушыла.

1930 елның 10 августында вулыс юкка чыгарыла, аның территориясе Мамадыш районына тапшырыла.

## Административ бүленеш
1926 елның 1 гыйнварына Вахит вулысында 29 авыл советы, 29 торак пункты һәм 4282 йорт хуҗалыгы булган. Вулыс мәйданы 516 км² тәшкил иткән.

## Халык
1926 елда халык саны 20831 кеше тәшкил иткән. Төп милләтләр: татарлар, руслар.

## Шулай ук карагыз

* Мамадыш районы

## Сылтамалар

* TerAdmPodSSSR_1926.pdf
* http://www.millattashlar.ru/index.php/ВАХИТ_ВУЛЫСЫ_(Вахитовская_волость)

## Чыганаклар

# Татар энциклопедия сүзлеге (Татарский энциклопедический словарь, на татарском языке) / Гл. ред. М.Х. Хасанов; Отв. ред. Г.С. Сабирзянов. - Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002. - 830 с.: ил. 
# Татар энциклопедиясе : 6 томда / баш мөхәррир М. Х. Хәсәнов. - Казан : Татар энциклопедиясе институты, 2008-. - 27 см.; 
# Территориальное и административное деление Союза ССР на 1-е января 1926 года //Народный Комиссариат Внутренних дел. Статистический отдел. - Москва: Издательство Главного Управления Коммунального Хозяйства НКВД, 1926. - 288 стр.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан тарихы
Төркем:ТАССР
Балтай (Сарытау өлкәсе)

**Балтай** - Россиянең Сарытау өлкәсендәге торак пункт, Балтай районы үзәге.

## Географиясе
Авыл Алай елгасында Сарытаудан 125 км төньяк-көнчыгышка таба, аңа Балтай елгасы кушылган урында урнашкан.
## Тарихы
Авылга 1696 елда нигез салына. XVIII-XVIII гасырлар чигендә хезмәт итүче татарлар, чувашлар, мордвалар Сарытау губернасының төньяк өлешендә күп авыллар: чуашлар — Неверкино, татарлар - Могилки Кунчерово, мордва - Сарай, Рязайкино һ.б. нигез сала. 

Авылга руслар күченгәнче, аның халкы татарлар булган. Балтай һәм мордва Осановка авылы арасында булган калкулыклар, курганнар моңа дәлил булып тора. Күчеп килгән крестьяннар вликорослар була, әмма авылның исеме татарча - Балтай булып кала. 

## Экономика
Авылда 3 авыл хуҗалыгы предприятиесе, тегү фабрикасы, 5 азык-төлек сәнәгате предприятиесе, 87 ваклап сату ноктасы, 3 җәмәгать туклануы предприятиесе, 6 көнкүреш хезмәте күрсәтү предприятиесе урнашкан.

## Массакүләм мәгълүмат чаралары
Балтайда «Родная земля» газетасы чыга — Балтач муниципаль районының рәсми органы. Газетаның «Родная земля» Интернет челтәрендә үз сайты бар.

## Чыганаклар
* Энциклопедия Саратовского края (в очерках, фактах, событиях, лицах). — Саратов: Приволжское кн. издательство, 2002.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Официальный сайт администрации Балтайского района
* сайт газеты «Родная земля» Балтайского муниципального района 
* Балтай в Большой Саратовской Энциклопедии

Төркем:Сарытау өлкәсе торак пунктлары
Гөлнур Корбанова

**Гөлнур  Корбанова** – шагыйрә

## Тәрҗемәи  хәле
Гөлнур Равил кызы Корбанова  1979 елның 19 мартында Татарстанның Актаныш районы Пучы авылында укытучы гаиләсендә туа. Татарстанның Минзәлә районы мәктәбендә башлангыч белем алып, 1996 елда Пучы урта мәктәбен тәмамлый.

Мәктәп елларыннан ук  әсәрләре белән вакытлы матбугат битләрендә күренә башлый. Аның тәүге  шигырьләре, мәкалә, хикәяләре  «Сабантуй», «Ялкын», «Мәгърифәт» кебек газета-журналларда басыла. 

Әдәбиятка булган мәхәббәт аны  Казанга алып килә. 1996-2001 елларда ул  Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлегендә укый. Гөлнур  Корбанованың студент еллары да иҗади активлык белән уза: бер-бер артлы «Казан утлары», «Сөембикә», «Идел» журналларында шигъри цикллары дөнья күрә.

## Эшчәнлеге
Г.Корбанова  хезмәт юлын Казанның үзәкләштерелгән китапханә системасы филиалында эшләүдән башлап җибәрә.

2006 елда Татарстан китап нәшриятында шагыйрәнең «Уемның куены» исемле беренче китабы дөнья күрә. Анда шагыйрәнең лирик-фәлсәфи шигырьләре, поэмасы һәм балладалары урын ала.

2007 елда «Утлы яшеннәргә кагылсаң» исемле шигырьләр җыентыгы нәшер ителә.  

Шагыйрә кызыклы темаларга мөрәҗәгать итә, образлы фикерләргә омтыла.

2008 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.

## Төп басма китаплары
Уемның куены: шигырьләр, поэма, балладалар. — Казан: Татар. кит. нәшр.. 2006.— 111 б. — 1000 д.

Утлы яшеннәргә кагылсаң: шигырьләр. — Казан: РИЦ Школа, 2007. — 56 б. — 500 д.

## Файдаланган әдәбият

* Галиев М. Агыйделнең ак җилкәне // Мәдәни җомга. — 2004. — 30 июль.
* Шәех Л. Уйлар куены — күңел тоемы // Мәдәни җомга. — 2007. — 14 сент.
* СитдыйковаӘ. Утлы яшеннәргә орынган ул // Мәдәни җомга. — 2008. — 1 авг.
* Әдипләребез. Биобиблиографик белешмәлек. Казан, Татарстан китап нәшрияты, 2009
Төркем:Актаныш районында туганнарТөркем:татар шагыйрәләреТөркем:Татарстан Язучылар берлеге әгъзалары
Фәйрүзә Исмәгыйлева

**Фәйрүзә Исмәгыйлева** - шагыйрә, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы
## Тәрҗемәи хәле
Фәйрүзә Вагыйз кызы Исмәгыйлева 1963 елның 18 мартында Татарстан Республикасының Азнакай районы Чуар Абдул авылында колхозчы гаиләсендә туа. Азнакай районы Чуар Абдул авылында  сигезьеллык, Азнакайда урта мәктәпне тәмамлагач, Казанга килеп, 1980-1985 елларда Казан дәүләт университетының журналистика бүлегендә югары белем ала. Аннары, туган якларына кайтып, Азнакай районының Карамалы авылы балалар бакчасында тәрбияче булып эшли.
## Иҗат эшчәнлеге
Мәктәптә укыганда иҗат эше белән мавыга.  Шигырьләре 1978 елдан башлап «Яшь ленинчы» ( «Сабантуй») газетасында, «Идел» альманахы, «Ялкын», «Казан утлары» журналларында басыла.

2000 елда Татарстан китап нәшриятында «Җанымда яз рәсеме» исемле шигъри җыентыгы дөнья күрә.

Ф.Исмәгыйлева – 1998 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.

## Төп басма китабы
Җанымда яз рәсеме: шигырьләр. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2000. – 143 б. – 2000 д.
## Файдаланган әдәбият

* Сафин Ф. «Эрегән сүзләрем кәгазьгә күп нокта калдырып тамалар.» // Мәдәни җомга. – 2000. – 5-11 июнь.
* Фәйзуллин Р. «Чыныга тор.» // Р.Фәйзуллин. Сайланма әсәрләр. – 5 том. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2001. – 135-139 б.
Төркем:Азнакай районыТөркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Фирүзә Абдуллина

**Абдуллина Фирүзә Дәүләтша кызы** (24 февраль 1961 ел) — укытучы, шагыйрь. 2017 елдан Россия Федерациясе һәм Башкортстан Республикасының Язучылар берлеге әгъзасы.

## Биографиясе
Фирүзә Дәүләтша кызы Абдуллина (кыз фамилиясе Байтурина) 1961 елның 24 февралендә Башкорт АССР-ының (хәзерге Башкортстан Республикасы) Баймак районы Шүлкә авылында туган.

Шүлкә авылында башлангыч мәктәпне тәмамлый, 1-нче Эткол урта һәм Чыңгыз сигезьеллык мәктәпләрендә укый, аннары Баймак интернет-мәктәбендә укуын дәвам итә һәм 1978 елда урта белем турында таныклык ала.

1978—1983 елларда Стәрлетамак дәүләт педагогия институтының филология факультетында укый.

Югары белем алганнан соң Стәрлетамак районының Аючы урта мәктәбендә башлангыч сйныфлар укытучысы булып эш башлый. 1983-1984 уку елының икенче яртысыннан Кырмыскалы районының Иске Бәпес урта мәктәбенә өлкән пионер вожатый вазифасына күчерелә.

1985 елда тормыш иптәше Фидаил белән бергә Зиянчура районының Юлдаш сигезьеллык мәктәбендә эшкә күчерелә, рус теле һәм әдәбияты фәннәрен укыта.

1986 елда Фирүзә Абдуллина Юлдаш сигезьеллык мәктәбе директоры вазифасына тәгаенләнә.

1990 елда гаиләсе белән бергә кире Кырмыскалы районының Иске Бәпес урта мәктәбенә кайта, аннары рус теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли.

1997—1999 елларда укыту белән бергә мәктәп директорының тәрбия буенча урынбасары вазифасын башкара.

2008 елдан хаклы ялда.

## Иҗади эшмәкәрләре
Рус теле һәм әдәбияты фәннәрен укытуга карамастан, башкорт телене, әдәбиятена, мәдәниятенә сөйүе бала чактан күңел түрендә урын алган. Үзен белдекле чактан алып каләм тирбәтә, тезмә яза, иҗат җимешләре «Яшь көчләр» исемле ике җыентыкка кергән.

; Китаплары
:

* Барыһы ла яҡшы буласаҡ! Шиғырҙар. — Өфө, 2015. — 95 бит.
* Рәхмәтлемен һиңә, әсәйем! Шиғырҙар. — Өфө, 2015. — 200 бит.
* Ихлас күңелдән! Шиғырҙар. — Сибай, 2016. — 146 бит.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Уфимское издательство «Сынрау торна» в Год литературы публикует стихи башкирских поэтов
* Вконтакте/Бәйләнештә селтерендә «Ғәжәп донъя» (Фирүзә Абдуллина ижады) исемле төркөм

Төркем:Башкорт шагыйрьләре
Төркем:Шагыйрьләр
Төркем:Укытучылар
Төркем:Стәрлетамак дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Баймак районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:24 февраль көнне туганнар
Марат Айзатуллов (1973)

**Марат Айзатуллов**, Марат Минсәет улы Айзатуллов (1973 елның 1 июне) ― Чуашстан татар милли-мәдәни мохтарияте рәисе (*2021 елдан*). 2012―2015 елларда Батыр районы Шыгырдан авыл җирлеге администрациясе башлыгы, 2015―2017 елларда ― Батыр районы администрациясе башлыгының беренче урынбасары.

## Тәрҗемәи хәле
1973 елның 1 июнендә туган. Махсус урта белемле.

2012―2015 елларда ― Батыр районы  администрациясе башлыгы (2012―2013 елларда ― ) . Ул эшләгән чорда авыл клубы бинасына капиталь ремонт ясалган (матур концерт залы), аппаратура, милли киемнәр сатып алынган. 6 км дан артык асфальт юл төзелгән, күперләр, буа капиталь ремонтланган, урам утлары яңартылган, яңа урамнарда су белән тәэмин итү булдырылган. Федераль программада катнашып, авыл җирлеге парк төзү өчен грант ота (3 млн сумнан артык). Төзүчеләр, янәсе, газүткәргеч төзү өчен дип җыйган акчаны (700 мең сумнан артык) халыкка кире кайтарырга ярдәм иткән. Кызыл Камыш авылында башлангыч мәктәп-балалар бакчасы капиталь ремонтланган, барлык урамнар асфальтланган, урам утлары шәһәрдәгедән ким түгел. Кызыл Камыш үрнәк авылга әверелә. Шыгырдан авылы «Чуашстанның иң яхшы авыл җирлеге» конкурсында җиңеп чыга.

2015―2017 елларда ― Батыр районы администрациясе башлыгының беренче урынбасары. 2017 елда Марат Айзатуллов ялган диплом белән эшләгән өчен Чуашстанның Батыр районы башлыгы урынбасары вазифасыннан алынган. 2017 елда суд тарафыннан 2015 елда муниципаль хезмәткә кергәндә Айзатуллов югары белем турындагы документ сыйфатында 2011 елда Интернет аша алынган ялган дипломны файдалануы ачыкланган. 2017 елның 21 сентябрендә Батыр районы мәхкәмәсе аны ялган документ күрсәткән өчен гаепле дип таныган һәм 30 мең сумлык штрафка тарткан .

2015―2018 елларда берьеллык азык культуралары үстерү буенча махсуслашкан крестьян (фермер) хуҗалыгы башлыгы булып теркәлгән .

Берара Башкортстанның Нуриман районы Красная Горка авылында һәм Казанда яшәп ала.

2021 елның 27 мартында Чуашстанның Батыр районы Озын Куак авылы мәдәният йортында узган җыелышта Чуашстан татар милли-мәдәни мохтариятенең яңа рәисе итеп сайлана
. Чуашстан татар милли-мәдәни мохтариятенең штаб-фатиры Комсомол районы Урмай авылында урнашачак .

## Искәрмәләр


 

Төркем:Җәмәгать эшлеклеләре
Төркем:Шәхесләр:Батыр районы
Иске Чәчкаб балалар бакчасы

**Иске Чәчкаб балалар бакчасы** () — Татарстанның Кайбыч муниципаль районы Иске Чәчкаб авылында урнашкан балалар бакчасы.
## Тарихы
Иске Чәчкаб авылында балалар бакчасы 1968 елның 29 ноябреннән эшли башлый. 
Балалар бакчасы Иске Чәчкаб авылы, Үзәк урам, 57нче йорт адресы буенча урнашкан. Хәзерге исеме асытында рәсми рәештә 2002 елның 27 декабрендә теркәлгән. 2008 елдан «Татарстан Респпубликасы Кайбыч районы Чәчкаб балалар бакчасы» исемендә йөри.
1997 елдан яңа урында «Альфа» сәүдә фирмасы тарафыннан 108 кешелек яңа ике катлы бина салына. Бу бинада мәктәп, балалар бакчасы урнаша. Мәктәпкәчә учреждение 12 урынга исәпләнгән. Хәзерге вакытта балалар бакчасына 15 бала йөри.
Балалар бакчасында балаларның сәламәтлеген саклауны һәм ныгытуны гарантияләүче тулы канлы үсеше өчен барлык шартлар тудырылган. Балалар бакчасы бинасы санитар-гигиена, эпидемиягә каршы таләпләргә һәм янгын куркынычсызлыгы кагыйдәләренә җавап бирә.
Бүгенге көндә биредә бер җитәкче һәм ике тәрбияче эшли. Җитәкчесе Гимадиева Гөлия Фәргать кызы. Балалар бакчасының төп максаты: балалар сәламәтлеген саклау һәм сау тормыш рәвеше формалаштыру.
Төрле яшьтәге балалар бер төркемдә шөгыльләнәләр. Тәрбия һәм укыту эшләре татар телендә алып барыла.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* МБДОУ «Чечкабский детский сад Кайбицкого муниципального района РТ»
Төркем:Иске Чәчкаб
Төркем:Кайбыч районы балалар бакчалары
Төркем:Әлифба буенча балалар бакчалары
Төркем:Татар телле балалар бакчалары
Сөмбел Таишева

**Сөмбел Нурислам кызы Таишева** (18 июнь 1975 ел, СССР, ТАССР, Казан) - "Мәгариф" журналының баш мөхәррире, Россия һәм Татарстан Республикасы Журналистлар берлеге әгъзасы, социология фәннәре кандидаты, Татарстан Республикасының атказанган матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр хезмәткәре.

## Биографиясе
Таишева Сөмбел Нурислам кызы 1975 елның 18 июнендә Казанда туган. 1997 елда В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын тәмамлый.

1995-1997 елларда - Татарстан Республикасы тышкы икътисадый элемтәләр министрлыгының киңәшчеләр төркеме белгече.

1997-1999 елларда - Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты каршындагы кыйммәтле кәгазьләр һәм фонд базары буенча комиссиянең депозитар эшчәнлеге һәм коллектив инвесторлар эшчәнлеге буенча баш белгече.

1999 елдан 2003 елга кадәр - Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты матбугат хезмәте җитәкчесе; Татарстан Республикасы Премьер-министры матбугат секретаре.

2006 елдан 2011 елга кадәр - Казан Идел буе федераль университетында теория һәм электрон массакүләм мәгълүмат чаралары кафедрасында укытучы. 2010 елда Казан Идел буе федераль университетында "Төбәк массмедиа киңлегенең институциональ структурасы (Татарстан Республикасы мисалында): типологик модельләр, үсеш тенденцияләре" дигән темага диссертация яклый.

2003-2012 елларда - «Татмедиа» Республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы җитәкчесе урынбасары; 3 класслы РФ Дәүләт киңәшчесе.

2011 елдан 2012 елга кадәр - Туризм буенча федераль агентлык (Ростуризм) җитәкчесенең мәгълүмат сәясәте буенча киңәшчесе.

2012-2016 елның декабреннән - «ТАТМЕДИА» ААҖ генераль директорының корпоратив үсеш буенча урынбасары. 2016―2024 елларда «ТАТМЕДИА» АҖ генераль директоры урынбасары, «Мәгариф» журналының баш мөхәррире. 2024 елдан ― Мәскәүдә.

## Казанышлары һәм бүләкләре
* Социология фәннәре кандидаты, 2010 ел
* Татарстан Республикасының атказанган матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр хезмәткәре
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Сетевое издание Идел-Идель - Таишева Сюмбель
* Сетевое издание Идел-Идель - Главным редактором журнала «Магариф» назначена Сюмбель Таишева
* Казанский государственный институт культуры - Таишева Сюмбель Нурисламовна 
*Сюмбель ТАИШЕВА. Национальные интересы должны быть априори выше личных 
*Как получить грант для бесплатной учёбы во Франции?
*Диляра Габдрахманова: «После коронавирусной эпидемии у многих детей ухудшилось зрение»
*Родина капитанов
*Исландия: где солнце не заходит, а закон охраняет мох 

Төркем:Татарстанның атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәрләре
Төркем:Мәгариф журналистлары
Фәрзәнә Акбулатова

**Акбулатова Фәрзәнә Фатыйх кызы** (1 февраль 1960 ел) — язучы, журналист. Россиянең һәм Башкортстанның Журналистлар (1999) һәм Язучылар (1995) союзлары әгъзасы, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика яшьләр премиясе лауреаты, Башкортстан Республикасының атказанган мәтбугать һәм киң мәгълүмат хезмәткәре (2003).

## Биографиясе
Фәрзәнә Фатих кызы Акбулатова 1960 елның 1 февралендә Башкорт АССР-ының (1992 елның 25 февраленнән Башкортстан Республикасы) Хәйбулла районы Үрнәк авылында туган.

Галиәхмәт урта мәктәбеннән соң Уфадагы 2-нче педагогия училищесының нәфис-графика бүлегендә укый.

1987 елда Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын тәмамлагач, «Башкортстан» гәзите редакциясенә эшкә кайта.

1991 елда Башкортстан телерадиокомпаниясының «Иҗат» берекмәсен чакырыла. Хәзерге вакытта «Юлдаш» радиосында мөхәррир һәм «Сәхнәгә багышланган гомер», «Әдип һәм заман» һәм башка тапшыруларны алып баручы.

## Иҗаты
Фәрзәнә Акбулатованың «Әти икмәге», «Зәңгәр карлар» исемле һәм башка китаплары дөнья күрә. Тәүгесендә хикәяләр тупланган булса, әдипнең икенче җыентыгында «Корбанлык яки гади генә алыш-биреш», «Тәгәрмәч кала яки дөнья көндеге» дигән хыялый повестьлар һәм яңа хикәяләре урын алган. «Әти икмәге» китабы өчен аңа 1995 елда Башкортстан Республикасының Шәйехзада Бабич исемендәге яшьләр дәүләт премиясе бирелә.

* «Башинформ» мәгълүмат агентлыгы хәбәр итүенчә, 2015 елның 26 ноябрендә Уфада язучы һәм журналист Фәрзәнә Акбулатованың иҗат кичәсе була.

## Китаплары

* Атай икмәге: Хикәйәләр. — Өфө, Китап, 1993. — 144 бит.
* Зәңгәр ҡаялар: Фантастик повесть-ҡисса, хикәйәләр. — Өфө, Китап, 1997. — 272 бит.
* Я слушала тишину — Өфө, Китап, 1999. —   бит.
* Уның исеме — Мөхәббәт: Повестар, хикәйәләр. — Өфө, Китап, 2007. —   бит.
* Иң тәмле китап: Әкиәттәр, хикәйәләр. — Өфө, Китап, 2010. —  бит.
* Детский роман «Харис и волшебная змея». — Өфө, Китап, . —  бит.
* Неоконченная книга: Роман. — Өфө, Китап, 2011. —  бит.
* Загнанные кони: Роман. — Өфө, Китап, 2015. —  бит.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2022 ― Халыклар дуслыгы ордены (Башкортстан)
* 2003 ― Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре

## Язучы вакытлы матбугатта

* Кейекбаева Т. Рухи ҡиблабыҙ бар! «Башҡортостан» гәзите, 2016, 5 ғинуар.

## Чыганаклар

* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
* Ғаилә календары. 2012 йыл. Өфө, Зәйнәб Биишева исемендәге «КИТАП» нәшриәте, 2011 йыл. — ISBN 978-5-295-05271-2

## Искәрмәләр

Төркем:1 февраль көнне туганнар
Төркем:Башкортстанның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәрләре
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Шәехзадә Бабич премиясе лауреатлары
Төркем:Башкорт язучылары
Төркем:Башкорт шагыйрьләре
Төркем:Хәйбулла районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1960 елда туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами
Төркем:БР Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Шарлотт Вальстрём

**Шарлотт Констанс Вальстрём** (; 17 ноябрь 1849, Света, Швеция — 22 февраль 1924, Стокгольм, Швеция) — швед рәссамы.

## Биографиясе
Шарлотт Вальстрём 1848 елның 17 ноябрендә Сверта мәхәлләсе биләмәсендә, швед провинциясе Седерманландта туган. Ул Адреас Вальстрём һәм Каролина Сентербергның кызы була. Шарлотт Стокгольмда ирекле сәнгатьләрнең Король академиясендә белем ала.

1885 елда Вальстрём стипендия аркасында Париж, Бретань, ә аннары — Алмания, Нидерланд һәм Бельгияга бара. 1889 елда ул бераз вакыт Барбина рәссамнар колониясында яши. Вальстрём эшләре 1893 елда бөтендөнья Колумб күргәзмәсендә Чикагода Нәфис сәнгатьләр сараенда (Иллинойс штаты, АКШ) күрсәтелә. 1904 елда Сент-Луиста (Миссури штаты, АКШ) Луизианада сатып алуның йөз еллыгына багышланган бөтендөнья күргәзмәсендә ул бронза медаль белән бүләкләнә. Шарлотт Вальстрём 1924 елның 22 февралендә вафат була. Вальстрём Стокгольм шәһәренең Норра бегравнингсплатсен зиратында җирләнгән.

Аның эшләре арасында Сконе провинциясенең күренешләре белән пейзажлар аерылып тора. Шарлотт Вальстрём иҗаты Гетеборг сәнгать музеенда һәм Стокгольмда Швециянең милли музеенда, шулай ук Эстергетланд, Мальмё, Эстерсунд һәм Эребру музейларында күрсәтелә.

## Галереясы

Файл:Charlotte Wahlström-Insjölandskap i skymning.jpg|*Эңгердә күл пейзажы*, 1887
Файл:Charlotte Wahlström-Sommarförmiddag Falsterbo.jpg|*Җәйге иртә, Фальстербо*


## Искәрмәләр

Төркем:XX гасыр рәссамнары
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:17 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1849 елда туганнар
Төркем:22 февраль көнне вафатлар
Төркем:1924 елда вафатлар
Төркем:Стокһольмда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Гөлчәчәк Хәмәдинурова

**Гөлчәчәк Хәмәдинурова** - актриса. 1985 елның 26 декабрендә БАССРның Уфа шәһәрендә туа. 

2008 елда Казан мәдәният һәм сәнгать университетының актерлык бүлеген тәмамлый һәм Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театрында эшли башлый. 

2014 елны ТР Мәдәният министрлыгының Мактау грамотасы белән бүләкләнә. 

2020 елда аңа Татарстанның атказанган артисты исеме бирелә. 

## Сәхнәдә башкарган рольләре
* Зөлсәгыйдә – “Кыю кызлар” (Т.Гыйззәт); 
* Зифа – “Арбалы хатыннар” (З.Зәйнуллин); 
* Виолетта – “Бәби”, Нурзилә – “Әрем исе”, Зәйнәп – “Мәхәббәт FM”, Әминә – “Көтәм сине...”, Әби, Су анасы – “Кәҗә, сарык һ.б” (И.Зәйниев); 
* Нәлимә – “Мулла” (Т.Миңнуллин); 
* Дус кызы, яшь чагында – “Җәйнең бер көнендә” (Й.Фоссе; 
* Шүрәлинә – “Җанкисәккәем” (Т.Миңнуллин); 
* Рөкыя, Рауза – “Җилкәнсезләр” (К.Тинчурин)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Хәмәдинурова Гөлчәчәк Шамил кызы. Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт Академия театры сайты

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган артистлары Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:Камал театры актерлары
Аймара теле

**Аймара теле** (Aymar aru, Jaqi aru) - ул Аймара телләренә карый торган төп тел. Бу тел төрле юрамаларда Боливиядә, Перуда, Аргентина һәм Чилида сөйләшелә. Аймара теле Боливия һәм Перуда рәсми тел, ә Чилида танылган азчылык теле булып тора.
Кайбер тел белгечләре раславынча, Аймара теле Кечуа теленә якын. Гәрчә чынлыкта идентик диярлек фонология кебек охшашлыклар булса да, лингвистлар арасында төп позиция: бу бер прото-телдән килеп чыгу нәтиҗәсе түгел, моңа телләрнең озак вакыт якын яшәве.
Аймара агглюнатив тел һәм билгеле дәрәҗәдә полисинтетик тел. Ул субъект - объект - фигыль сүз тәртибенә ия.
Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Төркем:Агглютинатив телләр
Роза Яппарова

**Роза Яппарова** - Россиянең һәм Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре. 1971 елда Казан дәүләт университетын тәмамлый. 1979 елдан «Әкият» Татар дәүләт курчак театрында  эшли. 1993 елга кадәр ул театрның әдәби бүлеген җитәкләде. 1993 елдан 2020 елның гыйнварына кадәр театрны җитәкләде.  2020 елның гыйнварыннан соң - сәнгать җитәкчесенең киңәшчесе. 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Роза Яппарова: «Миңа теге дөньядан әни ярдәм иткәндер». Шәһри Казан, 25 октябрь 2019 
* Роза Яппарова: «Мәктәптә фән буларак татар теле укытылса, театрга җиңелрәк булыр иде». "Сәхнә" журналы, 3 декабрь 2018

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре Төркем:Шәхесләр:«Әкият» театры Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Рәфикъ Каюмов

**Рәфикъ Каюмов** - актер. 

## Тәрҗемәи хәле
1961 елның 2 августында ТАССРның Чирмешән районы Кара Чишмә авылында туган. Казан мәдәният һәм сәнгать институтын тәмамлаган. Чаллы дәүләт татар драма театрында эшли. 

## Сәхнәдә башкарган рольләре
* Сәет – «Гашыйклар тавы», И. Юзиев.
* Шаехморза – «Американ», К. Тинчурин.
* Яшь Габдулла – «Сөясеңме, сөймисеңме?», Ф. Бүләков.
* Сәгыйдулла – «Язлар моңы», Ә. Гаффар.
* Закирҗан – «Аты барның – дәрте бар», Н. Гаетбаев.
* Исмәгыйль – «Галиябану», М. Фәйзи.
* Подколесин – «Өйләнү», Н. Гоголь.
* Эзоп – «Кол», Г. Фигейредо.
* Надир – «Саташу», Т. Миңнуллин.
* Гаяз – «Бурлак», М. Гыйләҗев.
* Хаҗи Сәфәләй – «Ярым ятларга кала», Р. Батулла.
* Большой Татарин – «Абага алмасы ачы була», Р. Сабыр.
* Тимур – «Ике хатынлы таксист», Р. Куни

## Исемнәр, бүләкләр һәм премияләр
* 2006 — Татарстан Республикасының атказанган артисты
* 2016 — Дамир Сираҗиев премиясе
* 2018 — Татарстан Республикасының халык артисты
* 2025 — «Тантана» премиясе лауреаты ― «Иң яхшы эпизодик роль» номинацииясендә ― Чаллы дәүләт татар драма театрында куелган «41 нче ел балалары» спектаклендә Гайфи роле өчен
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәфикъ Каюмов . Чаллы дәүләт татар драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:Яр Чаллы татар дәүләт драма театры актерлары
Төркем:«Тантана» премиясе лауреатлары
Гөлүсә Гайнетдинова

**Гөлүсә Гайнетдинова** ― актриса. 
## Тәрҗемәи хәле
1952 елның 3 июнендә Әлмәт районы Габдрахман авылында туган. 1976 елда Казан театр училищесын тәмамлый. 1978—1987 елларда — Әлмәт театрында, 1990―2023 елларда Чаллы дәүләт татар драма театрында эшли. 1994 елда Казан мәдәният һәм сәнгать институтын тәмамлаган. 1995 елда Татарстан Республикасының Атказанган артисты исеме бирелә. 2007 елда Татарстан Республикасының халык артисты исеме бирелә.

## Сәхнәдә башкарган рольләре
* Сара – «Язлар моңы», Ә. Гаффар.
* Шәмсия – «Кодача», З. Исмәгыйлев.
* Ташбикә – «Дон Жуан Балчыклыда», М. Гыйләҗев.
* Фәрхи – «Сүнгән йолдызлар», К. Тинчурин.
* Ана – «Яр», Б. Сәлахов.
* Дәүҗиһан – «Нурислам нигезе», Р. Батулла.
* Мәрьям – «Бер курешү – үзе бер гомер», Ф. Яруллин.
* Разыя – «Американ», К. Тинчурин.
* Фатима – «Сөясеңме, сөймисеңме?», Ф. Бүләков.
* Дая – «Йосыф» К. Гали.
* Мадам – «Кәләпүшче кыз», Г. Исхаки.
* Нәгыймә – «Банкрот», Г. Камал.
* Люция – «Сигезле биюе», Р. Сабыр.
* Миңнури – «Абау, мәхәббәтсез!», И. Юзеев.
* Галимәбану – «Галиябану», М. Фәйзи
* Мәүлия – «Без бит авыл малае!», Т. Миңнуллин.
* Даһирә – «Минем кайнанам», Г. Хугаев
## Фильмография
* *эпизодик роль* ― «Мулла» (2018, Татаркино, Россия).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Гөлүсә Гайнетдинова . Чаллы дәүләт татар драма театры сайты.
* Чаллы театры артисты Гөлүсә Гайнетдинова: «Камал театры дип бик озак чирләдем». Гөлназ Хәбибуллина, Интертат, 19 Март 2021

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның халык артистлары
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:Яр Чаллы татар дәүләт драма театры актерлары
Төркем:Казан театр училищесын тәмамлаучылар
Гөлфия Фәйзерахманова

**Гөлфия Фәйзерахманова**- актриса. 1962 елның 16 мартында ТАССРның Саба районы Эзмә авылында туган. Алабуга мәдәният училищесын тәмамлаган. Минзәлә дәүләт театрында эшли. Чаллы дәүләт татар драма театрында эшли. Татарстан Республикасының атказанган артисты.
## Сәхнәдә башкарган рольләре
* Ана – «Былтыр кысты», Н. Исәнбәт.
* Фатыйма – «Сөясеңме, сөймисеңме?», Ф. Бүләков.
* Шәмсия – «Кодача», З. Исмәгыйлев.
* Галимәбану – «Галиябану», М. Фәйзи.
* Лениза – «Тигезәкләр», Р. Хамид.
* Зөһрә – «Кәләпүшче кыз», Г. Исхаки.
* Мөслимә – «Саташу», Т. Миңнуллин.
* Наилә – «Без бит авыл малае!», Т. Миңнуллин.
* Гөлҗихан – «Банкрот», Г. Камал.
* Гәзизә – «Хәят», Р. Сабыр.
* Нурлыбаян – «Сигезле биюе», Р. Сабыр.
* Галина Сабировна – «Ике хатынлы таксист», Р. Куни
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Гөлфия Фәйзерахманова . Чаллы дәүләт татар драма театры сайты.
* Эзмәнең асыл кызы. Фәнил Мәүлетов, Саба таңнары, 6 июль 2018

## Моны да карагыз

Төркем:Яр Чаллы татар дәүләт драма театры актерлары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Миләүшә Имамова

**Миләүшә Имамова** - актриса. 1972 елның 28 сентябрендә Биектау районы Коркачык авылында туган. 1993 елда Казан театр училищесын тәмамлый һәм Чаллы дәүләт татар драма театрында эшли башлый. 2003–2009 елларда читтән торып Казан дәүләт университетының татар филологиясе бүлеген тәмамлый. Татарстан Республикасының атказанган артисты.
## Сәхнәдә башкарган рольләре
* Зәйтүнә – «Үп мине, Зәйтүнә!», Н. Кәримова.
* Динә – «Йосыф», К. Гали.
* Рәмзия – «Кызлар, ишек ачыгыз!», Н. Гаитбаев.
* Әби – «Саташу», Т.Миңнуллин.
* Эля – «Сигезле биюе», Р. Сабыр.
* Гөлҗиһан – «Банкрот», Г. Камал.
* Сафия – «Кызым кияүгә чыга», Н. Птушкина
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Миләүшә Имамова . Чаллы дәүләт татар драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Яр Чаллы татар дәүләт драма театры актерлары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Казан театр училищесын тәмамлаучылар
Энҗе Хөсәенова

**Энҗе Хөсәенова** - шагыйрә

## Тәрҗемәи хәле
Хөсәенова Энҗе Ирек кызы 1996 елның 9 маенда Татарстан Республикасының  Әтнә районы Бахтаче (Бактачы) авылында  Ирек һәм Рәмзия   Хөсәеновлар гаиләсендә  беренче бала булып дөньяга килгән. Әтисе  озак еллар буе урман хуҗалыгында хезмәт куя, әнисе башлангыч сыйныфлар укытучысы булып эшли.

Энҗе  Әтнә районы Бахтаче (Бактачы) авылында  башлангыч белем ала, аннары   укуын С.Хәким исемендәге Күлле Киме урта мәктәбендә дәвам итә.  

Мәктәпне тәмамлаганнан соң, КФУның татар теле бүлегенә  укырга керә. Тирәнтен татар телен һәм кытай телен үзләштерә. Укытучы һөнәренә тартылуы нәкъ менә әниcеннән күчкәндер. Мәктәптә укыганда татар теленнән төрле  олимпиадаларга, конференцияләргә, конкурсларга йөргән, призлы урыннар яулаган.   Иң беренче шигырьләрен 3 нче сыйныфта укыганда иҗат иткән.

Мәктәптә укыганда “Йомшаккай” дип аталган шигырен “Күчтәнәч”  тапшыруында укыганнар.

Энҗе Хөсәенова — иҗатка гашыйк гади бер авыл баласы. Кечкенәдән шигърияткә гашыйк булып үскән  кызның иҗаты үтә дә саф, якты хисләр белән сугарылган. Бу шигърияттә яшьлек кайнарлыгы да, үкенү ачысы да, җылы хатирәләр дә бар.

## Чыганак
http://adiplar.belem.ru/enye.htm 

## Моны да карагыз
https://ijat-rt.ru/enҗe-xөsәenova/ 
Төркем:Әтнә районында туганнарТөркем:Татар шагыйрәләре
Тәкәнеш вулысы

**Тәкәнеш вулысы** () — 1920 елдан 1930 елга кадәр гамәлдә булган Татарстан АССРның юк ителгән административ-территориаль берәмлеге.  Мамадыштан Төньяк-Көнбатышка 44 чакрым ераклыкта, Татарстанның Төньягында урнашкан. Административ үзәк - Түбән Тәкәнеш авылы.

## Тарих
Тәкәнеш вулысы территориясе 1552 елга кадәр Казан ханлыгының Чуаш даругасында, 1552 елдан 1708 елга кадәр Россия патшалыгының Казан патшалыгы Җөри даругасында, 1708 елдан 1781 елга кадәр Казан губернасы Казан өязе Җөри даругасында, 1781 елдан 1796 елга кадәр Казан наместниклыгының Мамадыш өязендә, 1796 елдан 1920 елга кадәр яңадан Казан губернасының Мамадыш өязендә урнашкан.

1920 елның 25 июнендә Мамадыш кантонының административ-территориаль берәмлеге буларак барлыкка килә.

1930 елның 23 июлендә Тәкәнеш вулысы юкка чыгарыла, 1930 елның 10 августында аның территориясе Тәкәнеш районына тапшырыла.

## Административ бүленеш
1926 елның 1 гыйнварына вулыста 23 авыл советы, 33 торак пункты һәм 3682 йорт хуҗалыгы булган. Вулыс мәйданы 426 км² тәшкил иткән.

## Халык
1926 елда халык саны 18878 кеше тәшкил иткән. Төп милләтләр: татарлар, руслар.

## Шулай ук карагыз

* Тәкәнеш районы
* Мамадыш кантоны

## Сылтамалар

* TerAdmPodSSSR_1926.pdf
* http://www.millattashlar.ru/index.php/ТӘКӘНЕШ_ВУЛЫСЫ_(Токанышевская_волость)

## Чыганаклар

# Татар энциклопедия сүзлеге (Татарский энциклопедический словарь, на татарском языке) / Гл. ред. М.Х. Хасанов; Отв. ред. Г.С. Сабирзянов. - Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002. - 830 с.: ил. 
# Татар энциклопедиясе : 6 томда / баш мөхәррир М. Х. Хәсәнов. - Казан : Татар энциклопедиясе институты, 2008-. - 27 см.; 
# Территориальное и административное деление Союза ССР на 1-е января 1926 года //Народный Комиссариат Внутренних дел. Статистический отдел. - Москва: Издательство Главного Управления Коммунального Хозяйства НКВД, 1926. - 288 стр.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан тарихы
Төркем:ТАССР
Алисә Галләмова

**Алисә Михаил кызы Галләмова** (1972 елның 18 гыйнвары, Казан, ССРБ) — Совет, Украина һәм Россия шахматчысы. Хатын-кызлар арасында халыкара гроссмейстер (1988), халыкара мастер, күп тапкырлар Россия чемпионы..

## Тормыш юлы
Алисә Галләмова 1972 елның 18 гыйнварында Казанда рус-татар гаиләсендә (Галләмова — әнисе фамилиясе) туа. Укуны 10 нчы балалар һәм яшүсмерләр спорт мәктәбендә башлый, җиденче сыйныфтан соң Мәскәү спорт интернатына укырга керә.

Беренче тренер-педагогы — Россиянең атказанган тренеры Олег Ильясович Игламов. Соңрак тренер итеп Халыкара гроссмейстер, Россиянең атказанган тренеры Александр Николаевич Панченко була. 1982 елда «Хезмәт резервлары» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбенең Россия һәм Үзәк советлары чемпионы була. 1983—1984 елларда ике тапкыр хатын-кызлар арасында Татарстан чемпионатларының көмеш призеры була, ә 1985—1986 елларда чемпион титулын яулый.

1987 елда 16 яшькә кадәрге кызлар арасында ССРБ беренчелегендә (Чиләбе) көмеш медаль ала. 1987 елда шулай ук 16 яшькә кадәрге кызлар арасында дөнья чемпионатында (Инсбрук) җиңү яулый. 1988 елда Румыниядә (Тимишоара) узган чемпионатта уңышны кабатлый, шулай ук 20 яшькә кадәрге категориядә чемпион була (Австралия, Әделайд).

Алисә Галләмова биш тапкыр Бөтендөнья шахмат олимпиадасында катнаша: ССРБ (1990, Нови-Сад, 2 нче урын), Украина (1992, Манила, 2 нче урын) һәмРоссия (1996, Ереван, 3 нче урын; 2000, Истанбул, 3 нче урын; 2010, Ханты-Мансийск, 1 нче урын) җыелма команда составлары өчен.

1997 елда Россия чемпионы һәм дөнья таҗына дәгъва итүчеләр турнирында җиңүче була. Шул ук елны ул халыкара шахмат матбугаты ассоциациясе тарафыннан елның иң яхшы шахматчыларына бирелә торган шахмат Оскары иясе була.

Татарстан Республикасы җыелма командасы составында 2003 елгы Россия чемпионы. 1999 елда Казанда узган Халыкара шахмат федерациясе (*FIDE*) чемпионы исеме өчен матчта Алисә Галләмова Кытай шахматчысы Се Цзюньга оттыра. 2006 елгы дөнья чемпионы исеме өчен финал матчында Кытай шахматчысы Сюй Юхуага җиңелә. 2009 елда шахмат буенча Россия чемпионы була. 2010 елда ул 11 баллдан 7 балл җыеп, үзенең уңышын кабатлый.

2010 елда Россия җыелма командасы составында Бөтендөнья Шахмат олимпиадасы чемпионы була. 1991 елдан Украина шахматчысы Василий Иванчук белән кияүдә була, аларның улы Михаил бар, берничә елдан никах таркала.

2017 елның апрелендә Ригада хатын-кызлар арасында шахмат буенча Европа чемпионатында бакыр медаль яулый.

2020 елда Алисә Галләмова Казанда балалар өчен Шахмат мәктәбе ача.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* «БИЗНЕС Online» басмасына интервью

Төркем:18 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1972 елда туганнар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Шахматчылар
Төркем:Татарстан спортчылары
Рушания Таһирова

**Рушания Таһирова** - актриса. 

## Тәрҗемәи хәле
1966 елның 16 июлендә Яңа Чишмә (элек Чистай районы) Әдәмсә авылында туган. Казан мәдәният һәм сәнгать институтын тәмамлаган. Татарстан Республикасының атказанган артисты.

## Сәхнәдә башкарган рольләре
* Рәфидә, Эльмира – «Күбәләк булып җаның кайтыр», Р. Батулла. 
* Балбикә – «Дон Жуан Балчыклыда», М. Гыйләҗев. 
* Октябрина – «Аты барның – дәрте бар», Н. Гаетбаев. 
* Мөнирә – «Гашыйклар тавы», И. Юзиев. 
* Фәрхи, яшь кыз – «Сүнгән йолдызлар», К. Тинчурин. 
* Бәдига – «Галиябану», М. Фәйзи. 
* Кәримә – «Кәләпүшче кыз», Г. Исхаки. 
* Наза – «Кодача», З. Исмәгыйлев. 
* Халисә – «Корт», Ф. Галиев. 
* Халидә – «Бер күрешү – үзе бер гомер», Ф. Яруллин. 
* Ана – «Ана каргышы», Р. Батулла. 
* Гарифә – «Банкрот», Г. Камал. 
* Гәзизә – «Хәят», Р. Сабыр. 
* Фрозина – «Саран», Ж.-Б. Мольер. 
* Асия – «Булмас димә!», Т. Әл-Хәким 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рушания Таһирова . Чаллы дәүләт татар драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Чистай районында туганнар
Төркем:Яңа Чишмә районында туганнар
Төркем:Яр Чаллы татар дәүләт драма театры актерлары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Энҗе Шиһапова

**Энҗе Шиһапова** - актриса. 1971 елның 28 гыйнварында Түбән Камада туган. Казан театр училищесын тәмамлаган. Татарстан Республикасының атказанган артисты.
## Сәхнәдә башкарган рольләре
* Мөнирә – «Гашыйклар тавы», И. Юзиев.
* Регина – «Җәйге кырау», Ә. Камалиев.
* Зәйтүнә – «Һинд кызы» Г. Каюмов.
* Айгөл – «Сулкылдап елый жаннар», З. Хәким.
* Зөләйха – «Йосыф» К. Гали.
* Айзирәк – «Яр», Б.Саләхов.
* Клеия – «Кол» Г. Фигейредо.
* Фатима – «Сүнгән йолдызлар», К. Тинчурин.
* Кәримә – «Кәләпүшче кыз», Г. Исхаки.
* Галиябану – «Саташу», Т. Миңннуллин.
* Мәликә – «Банкрот», Г. Камал.
* Әминә – «Хәят», Р. Сабыр.
* Сарыгөл – «Яшь аралаш көлү», Р. Батулла.
* Гайшә – «Бурлак», М. Гыйләҗев.
* Ләйлә – «Сигезле биюе», Р. Сабыр.
* Галия – «Кызым кияүгә чыга», Н. Птушкина
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Энҗе Шиһапова . Чаллы дәүләт татар драма театры сайты.
* Энҗе Шиһапова: "Шекспир драмасында уйныйсым килә". «Шәһри Чаллы» газетасы, 25 март 2016

## Моны да карагыз

Төркем:Яр Чаллы татар дәүләт драма театры актерлары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Казан театр училищесын тәмамлаучылар
Нурия Сәләхова

**Нурия Сәләхова** - актриса. 1968 елның 12 октябрендә ТАССРның Буа районы Черки Килдуразы авылында туган. Казан мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаган. Татарстанның атказанган артисткасы.
## Сәхнәдә башкарган рольләре
* Римма – «Су буенда учак яна», Ф. Галиев.
* Нәргизә – «Җәйге кырау», Ә. Камалиев.
* Зәйтүнә – «Һинд кызы», Г. Каюмов.
* Наза – «Кодача», З. Исмәгыйлев.
* Сәрвәр – «Сүнгән йолдызлар», К. Тинчурин.
* Тәүсиха – «Тигезәкләр», Р. Хамид.
* Агафья Тихоновна – «Өйләнү», Н. Гоголь.
* Сеңел – «Яшь аралаш көлү», Р. Батулла.
* Чумзия – «Ярым ятларга кала», Р. Батулла.
* Сәйдә – «Сигезле биюе», Р. Сабыр.
* Фәридә – «Кияү абый», Х. Ибраһимов, Р. Сәгъди
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Нурия Сәләхова. Чаллы дәүләт татар драма театры сайты.

## Моны да карагыз

Төркем:Яр Чаллы татар дәүләт драма театры актерлары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Алсу Хәбетдинова

**Алсу Хәбетдинова** - актриса. 1973 елның 16 мартында Кукмара районы Березняк авылында туган. Казан театр училищесын тәмамлаган. Татарстан Республикасының атказанган артисты.
## Сәхнәдә башкарган рольләре
* Алсу – «Гашыйклар тавы», И. Юзиев.
* Кәбирә – «Һинд кызы», Г. Каюмов.
* Студент кыз – «Американ», К. Тинчурин.
* Люция – «Язлар моңы», Ә. Гаффар.
* Галия – «Дуслар җыелган җирдә», Т. Миңнуллин.
* Фатима – «Сүнгән йолдызлар», К. Тинчурин.
* Агафья Тихоновна – «Өйләнү», Н. Гоголь.
* Самира – «Булмас димә!», Т. Әл-Хәким.
* Йолдыз – «Ике хатынлы таксист», Р. Куни.
* Мәрьям – «Сигезле биюе», Р. Сабыр.
* Гөлжихан – «Кияү абый», Х. Ибраһимов, Р. Сәгъди
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Алсу Хәбетдинова . Чаллы дәүләт татар драма театры сайты.
* Якташыбыз Алсу Хәбетдинова: Тиздән туган як тамашачыларым белән дә очрашачакмын. "Хезмәт даны" газетасы, 20 февраль 2019

## Моны да карагыз

Төркем:Яр Чаллы татар дәүләт драма театры актерлары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Казан театр училищесын тәмамлаучылар
Эльза Абдуллина-Хаммадова

**Эльза Абдуллина-Хаммадова** - Татарстан Республикасы фольклор музыкасы дәүләт ансамбле артисты

## Биографиясе
Абдуллина-Хаммадова Эльза Әнәс кызы  1975 елның 29 мартында Тәтеш шәһәрендә туа. Казан дәүләт консерваториясе каршындагы махсус музыка мәктәбендә скрипка классында белем ала. Аннары  скрипка буенча Казан дәүләт консерваториясен  тәмамлый.

## Хезмәт эшчәнлеге
Эльза Әнәс кызы 1998 елда Казанның Дәрвишләр тавы бистәсенең 9 нчы музыка мәктәбендә хезмәт  эшчәнлеген  башлый.

1999 елда  Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясендә яңа оешкан коллектив – Татарстан Республикасы фольклор музыкасы дәүләт ансамбленә эшкә килә. Биредә эшли башлавының беренче көннәреннән үк ансамбль коллективының алыштыргысыз музыканты була. Скрипкада уйнау белән бергә ул ансамбльнең бию һәм башка инструменталь номерларында да катнаша, төрле халык уен коралларында да уйный.

Эльза Әнәс кызының скрипка белән башкарган аерым чыгышлары якты, моңлы аһәңе белән аерылып тора.

Э.Абдуллина-Хаммадова ансамбль белән төрле хөкүмәт күләмендә үтә торган чараларда, төбәкара, халыкара форумнарда, фестивальләрдә, күргәзмәләрдә еш катнаша: Германиядә узган «Яшел атна», Төркиядә «Нәүрүз», «Yafem», «Казан – төрки дөньяның мәдәни мәркәзе», Африкада «Тунис Республикасында Татарстан Республикасы мәдәнияты һәм әдәбияты көннәре», Монголиядә «Монгол-Россия дуслыгы айлыгы», Литвада «Руденинес» , Казанда «Филармониада», Франциядә «SIA», Нидерланда Короллегендә «Флориада-2013», Испаниядә «Каталония язы», Италиядә «Рус Ривьерасы» һәм башкалар.

Ансамбль белән ул Татарстан районнары һәм авыллары буйлап кына түгел, Россиянең зур шәһәрләрендә һәм чит илләрдә (Германия, Франция, Оман солтанаты, Монголия, Литва, Польша, Төркия, Австрия, Нидерландия Королльлеге, Тунис, Чехия, Финляндия, Казахстан, Төркмәнстан, Судан Республикасы, Италия, Испания, Республика Сан-Марино, Кытай Халык Республикасы, Берләшкән Гарәп Әмирлеге һәм башкалар) татар сәнгате үрнәкләрен җиткерә.

## Бүләкләре
* Татарстанның атказанган артисты (2018)
* Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгының Мактау грамотасы (2019)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* https://vk.com/wall-31995231_4648
* https://vk.com/@tatfilarmonia-zvanie-zasluzhennyi-artist-respubliki-tatarstan-poluchili-sr
* https://tatfil.ru/about/names/abdullina-khammadova-elza-maratovna/ 

## Моны да карагыз

Төркем:Тәтеш районында туганнар
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Розалия Зәкиева

**Розалия Зәкиева** - нәфис сүз остасы, артист

## Биографиясе

Зәкиева Розалия Разыйх кызы 1957 елның 31 мартында Казан шәһәрендә туган. 

1981 елда Казан театр училищесын тәмамлый.

1981 - 1992 елларда   Габдулла Тукай исемендәге татар дәүләт филармониясендә алып баручы, конферансье булып эшли. Милли әдәбиятыбызның иң матур үрнәкләрен, фольклор әсәрләрен илебез буенча һәм Германия, Төркия, Швейцария, Австрия, Польша кебек чит ил сәхнәләрендә пропагандалый. Истанбул медицина университеты оештырган “Дуслык күпере” фольклор фестивале белән Европа буйлап йөргәндә, Казан ханбикәсенә багышланган “Сөембикә бәете” музыкаль-әдәби композициясе аның визит карточкасына әверелә. 

Розалия Зәкиеваның репертуарында реприз яки конферанслар кебек  кыска эстрада номерлары белән беррәттән, классик татар әдипләренең  зур күләмле әсәрләреннән өзекләр дә урын алган. Гаяз Исхакыйның  “Остазбикә”се, Кандалый, Дәрдемәнд поэзиясе; М. Мәһдиев иҗаты, Ф. Хөснинең Г.Тукай турында язылган “Энҗеле калфак” хикәясенә Зөлфәтнең Тукай шигырьләрен кертеп төзегән әдәби композициясе, Ф. Шәфигуллин юморы, Р.Фәйзуллин, Д. Сирай, Х. Әюпов, И. Юзеев, Р. Харис, Э. Шәрифуллина, Зөлфәт һәм башка шагыйрьләребез язган әсәрләр Розалия Зәкиева башкаруында бик күп сәхнәләрдә һәм телеэкраннар аша яңгырый. 

Татарстан районнары һәм Казан мәктәпләрендә балалар өчен махсус  шигъри һәм чәчмә әсәрләрдән төзелгән программалар белән чыгыш ясый.                              2011 елда Р. Зәкиева Г. Тукай шигырьләре тупланган “Сабыйга” дип аталган аудиокассета чыгара. Ул бөек шагыйрьнең  бик күп әсәрләрен Мөнирә һәм Сәгыйт Хәбибуллиннар җитәкчелегендәге халык уен коралары оркестрына кушылып   башкара.  Аның иҗатында балаларга багышланган программалар күпкырлы, алар арасында Ф. Яхинның "Сөембикә кыйссасы”, төрле халык әкиятләре, шигырьләр, хикәяләр бар.

## Чыганак
https://www.facebook.com/tatkniga/videos/розалия-зәкиева-гаяз-исхакыйның-кәҗүл-читек-хикәясен-укый-аудиокитап-татарстанки/2559417467412737/
https://tatfil.ru/tt/about/names/z-kieva-rozaliya-razyykh-kyzy/ 
Төркем:Татар артистларыТөркем:Нәфис сүз осталары