open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Witcher

**«The Witcher»** () — санак уены, ләх компаниясе CD Projekt RED тарафыннан ләх язучысы Анҗей Сапковскийның шул ук исемдәге романнар сериясе мотивлары буенча эшләнгән. Уен Windows платформасында 2007 елның 24 октябрендә Рәсәйдә, 26 октябрендә Аурупада һәм 2007 елның 30 октябрендә АКШта чыгарыла. 2012 елда OS X өчен версия чыккан

Уенчы Сапковскийның әдәби дөньясының төп герое — Ривиядән Геральт исемле ведьмак белән идарә итә. Уен ведьмак турында сага вакыйгаларыннан соң бара. Геральт чак кына исән кала, амнезиягә бирелә һәм үз һөнәрен яңадан өйрәнергә мәҗбүр була. Уенчы кеше дошманнары һәм монстрлар белән сугышып, төп геройның югалткан тәҗрибәсен торгыза. Шул ук вакытта аның алдында әхлакый сайлау куела, уен дөньясының киләчәк язмышы шуннан тора. Уен романнар галәменең караңгы атмосферасын төгәл чагылдыра, әмма аның сюжеты Сапковскийның рәсми ярдәмен алмый.

«The Witcher»ны эшләү дүрт ел дәвам иткән. Уенда BioWare компаниясенең Aurora движогы кулланыла. Релиз реклама кампаниясе белән озата бара, аның бюджеты якынча 19 миллион злотый тәшкил итә. Уен тәнкыйтьчеләр тарафыннан уңай кабул ителә, алар аның сюжетын, графикасын, тавыш озата баруын һәм сугыш системасын югары бәялиләр, әмма техник хаталарны тәнкыйтьлиләр; аларның күбесе 2008 елның сентябрендә чыккан «тулыландырылган басма» да төзәтелә, анда шулай ук яңа сюжет линиясе өстәлә. 2011 елда «The Witcher 2: Assassins of Kings» дип аталган дәвамы чыккан. 2015 елның маенда «The Witcher 3: Wild Hunt» релизы була.

2022 елның 26 октябрендә CD Projekt RED Unreal Engine 5 движогы белән тулысынча нульдән эшләнгән уенның ремейгын игълан иткән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Санак уеннары
Төркем:«Ведьмак» Дөньясы
Төркем:2007 елгы санак уеннары
Төркем:Китап мотивлары буенча санак уеннары
Төркем:CD Projekt RED тарафыннан эшләнгән санак уеннары
Төркем:Action/RPG
Төркем:Фэнтези жанрындагы санак уеннары
Учительская урамы (Казан)

**Учительская урамы** яки **Укытучылар урамы** - Казанның Яңа Бистәнең бер урамы. Яшь Кеч һәм Юл урамнарына параллель булып алар арасында урнашып Яңа Бистәне Магистральная урамы һәм Иделгә таба юнәлештә ерып чыга.
## Искәрмәләр

Төркем:Казан урамнары
Мальта Сәнгать, Фән һәм Технология Колледжы

**Мальта Сәнгать, Фән һәм Технология Колледжы (мальта телендә: Kulleġġ Malti tal-Arti, Xjenza u Teknoloġija (MCAST))** - ул Мальтада урта белемнән соң белем алу колледжы. 

## Институтлары һәм үзәкләре
MCAST-ның төп кампусы Рахал Гдидта, Кординда урнашкан. MCAST-ның башка институтлары Мальтада һәм Гһавдекста һәм Ксагһра һәм Ксевийядә.
Колледжның институтлары һәм үзәкләре болар:
*Механика инженериясе институты (Раһал Гдид)
*Электрик инженерия һәм электроника институты (Раһал Гдид)
*Биналар һәм төзелеш инженериясе институты (Ин-Наххар)
*Информатика һәм коммуникацияләр технологиясе институты (Раһал Гдид)
*Сөйләшүләр алып бару һәм сәүдә институты (Раһал Гдид)
*Дизайн һәм сәнгать институты (Иль-Моста)
*Диңгезчелек институты (Иль-Калкара)
*Җәмгыятьтә хезмәт күрсәтү институты (Тас-Слиема һәм ль-Имсида)
*Авыл хуҗaлыгы коммерциясе институты (Хал Корми)
*MCAST-ның Гһавдекста үзәге (Икс-Ксагһра һәм кс-Ксевкия)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча көллиятләр
Төркем:Мальта югары уку йортлары
Детликон

**Детликон** () — Швейцариянең Цюрих кантонында урнашкан коммуна.

## Тарих
Беренче мәртәбә 1241 елда телгә алына.

## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Швейцария шәһәрләре
Америка Конфедератив Штатлары

**Америка Конфедератив Штатлары**, шулай ук **Конфедератив Штатлар**, **Конфедерация** яки **Көньяк** буларак билгеле () — де-факто бәйсез дәүләт, 1861 елдан 1865 елга кадәр Төньяк Американың көньяк өлешендә, хәзерге Америка Кушма Штатлары территориясендә булган. 1862—1863 еллар дәвамында Конфедератив Штатлар үзенең суверенитетын Британия империясе һәм Франция тарафыннан танылуга ирешкән диярлек, ләкин Геттисберг сугышында җиңелгәннән соң Конфедерацияне беркем дә танымыйган.

Көньяк штатлар конфедерациясе 13 көньяк кол хуҗалыгы штатының Америка Кушма Штатлары составынан чыгуы (сецессия) нәтиҗәсендә барлыкка килгән. Конфедератив Штатлар АКШ ватандашлар сугышы вакытында Кушма Штатларга каршы була. Сугышта җиңелгәннән соң, Конфедератив Штатлар үз яшәешен туктата; Конфедерация составына кергән Штатлар Кушма Штатлар кораллы көчләре тарафыннан басып алынган һәм Көньякны Реконструкцияләү процессы вакытында АКШка реинтеграцияләнгән.

## Әдәбият

* *Иванов Р. Ф.* Конфедеративные Штаты Америки (1861—1865 гг.) В 2-х ч. — Издательство Института военной истории РАН, 2002.

## Искәрмәләр

Төркем:1861 елда барлыкка килгәннәр
Төркем:1865 елда юкка чыкканнар
Төркем:Америка Конфедератив Штатлары
Төркем:АКШ тарихында дәүләтләр
Төркем:Төньяк Америка тарихи дәүләтләре
Төркем:Элекке конфедерацияләр
Иҗтимагый фәннәр

**Иҗтимагый (социаль) фәннәр** () — тулаем җәмгыятьне, аның структурасын, динамикасын, үсешен, тарихын, һәм аерым субсистемаларын (икътисад, сәясәт, дәүләт, гражданлык җәмгыяте, хокук структурасы, рухи тормышын) өйрәнә торган фәнни дисциплиналар җыелмасы.

## Мөмкин коллизияләр
Җәмгыять фәннәренә карау бурычлар (фундаменталь, утилитар-гамәли) һәм, өлешчә, объектлар (кешелекне гомуми цивилизация процессы барышында танып белү белән колачланган өлкәләр, бер яктан, һәм уку-академик аңлаудагы дисциплиналар, икенче яктан) арасындагы аермаларга бәйле рәвештә үзгәрергә мөмкин.

Теге яки бу утилитар классификация нигезенә салынган методология һәм принциплар дәүләт-специфик, дини-культ, тарихи (конъюнктур), субъектив-авторлык һ.б. сәбәпләр буенча аерылып торырга мөмкин.

Фундаменталь һәм утилитар алымнар коллизиясенең иң ачык мисалы фәнни белем системасында фәлсәфәнең урынын билгеләү.

Түбәндәге реестрдан күренгәнчә, утилитар классификациядә, фәлсәфә *, предмет нигезендә,* «җәмгыять турында» бүтән фәннәр белән *бергә* социаль фәннәр категориясенә урнаштырылган. Ләкин, фәннәрне классификацияләү проблемасын чишкәндә, фән ике принципны аера: *объектив* һәм *субъектив*. Шул ук вакытта, методик яктан, классификация принциплары фәннәр арасындагы бәйләнешне ничек аңлаулары буенча аерылып торалар.

Фәлсәфә белән аерым фәннәр арасындагы бәйләнеш сораулары — фәннәр классификациясе тарихының үзәге. Бу тарихта өч төп этап аерылып тора: 1) борынгы заманның (һәм өлешчә урта гасырларның) бүленмәгән фәлсәфи фәне; 2) XV—XVIII гасырларда фәннәрне дифференциацияләү. (белемнәрне аерым тармакларга бүлү); 3) XIX гасырдан бирле күзәтелгән реинтеграция (синтетик реконструкция, фәннәрне бердәм белем системасына бәйләү). Бу этаплар буенча фән классификациясе принципларын эзләү дә алып барыла.

Мисал итеп, Сен-Симон тарафыннан тупланган һәм Конт тарафыннан эшләнгән энциклопедик рәтне алсак

күрәбез, *фәлсәфә*, бер яктан, социология тарафыннан үзләштерелгән, ә икенче яктан, ул математикада *логика* формасында да бар. Соңрак, белемнең реинтеграцияләнүе нәтиҗәсендә фән фәлсәфәне тарихи беренче итеп кенә түгел, ә система булдыручы буларак аерым категориягә бүлеп карый башлый.

Совет фәннәре дә бу принципны кулланганнар. Түбәндәге таблица — фәннәр иерархиясенең *сызыклы формасының* **вариантларының** берсе.




## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Иҗтимагый фәннәр
Разил Фәхертдинов

**Разил Фәхертдинов**, Разил (*Р*'ә*'зил* ) Ришат улы Фәхертдинов (*[[1981 ел]]ның [[ 1 сентябрь|1 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Магадан өлкәсе]], Чаун районы, Бараниха*) ― драма актеры, Г. Кариев исемендәге театр (2006―2011), Аяз Гыйләҗев исемендәге Яр Чаллы татар дәүләт драма театры (2004―2005; 2014 елдан) артисты. «Тантана» (2015), Дамир Сираҗиев исемендәге (2022) премияләр лауреаты.

## Тәрҗемәи хәле
1981 елның 1 сентябрендә  Магадан өлкәсе   бистәсендә (хәзерге Чукотка автономияле округының Певек шәһәр округында гамәлдән чыккан штб) туган. Әтисе Ришат, әнисе Рәзилә яшь чагында Магадан өлкәсенә киткән булган. Разилгә исемне Разил Вәлиев исеменнән алып кушканнар. Разил 6нчы сыйныфта укыганда, әти-әнисе өч бала белән туган якларына – Кукмара районы Вахит авылына кайтып урнаша. Апасы Гөлнара, энесе Рушан, Вахит авылында Айнур исемле энесе туа. 

Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетының актерлык бүлеген тәмамлаган (Марсель Сәлимҗанов белән Фәрит Бикчәнтәев курсы). Пластикадан «Пантера» бию төркеме җитәкчесе Наил Рафаэль улы Ибраһимов укыткан.

2004―2005 елларда Чаллы татар театрында, 2006―2011 елларда Г. Кариев исемендәге театрда, 2014 елдан кабат Чаллы татар театрында хезмәт итә.

## Башкарган рольләре
*Соклан* (Р. Батулла. «Ана каргышы»), *Артем* (З. Хәким. «Кайтуыңның кайтавазы»), *Кочкарев* (Н. Гоголь. «Өйләнү»), *Үрдәк бәбкәсе* (З. Минһаҗева, В. Әхмәтшин. «Әтәч нигә кычкыра?»), *Вәзир* (Р. Корбанов. «Патша кызы һәм җырчы»), *Авыл егете* (М. Фәйзи. «Галиябану»), *Низам* (Р. Сабыр. «Абага алмасы ачы була»), *Труффальдино* (К. Гольдони. «Ике хуҗаның хезмәтчесе»), *Телегин* (А. Чехов. «Яшәргә, ничек тә яшәргә»), *Әсхәт* (А. Әхмәтгалиева. «Ул бит кичә иде»), *Илья* (Ә. Ишбулдина. «Зәңгәр томан артында»), *Мирсәет* (Я. Шәфыйков. «Хуш, Агыйдел!»), *Хәзрәт* (Ф. Бурнаш. «Яшь йөрәкләр»), *Касыйм* (А. Әхмәтгалиева. «Капка»), *Кәҗә* (Б. Сәлахов. «Яратылмый калган ярлар»), *Мыгырдык* (И. Зәйниев. «Тыпырдык»), *Вәзир* (А. Әхмәтгалиева. «Чәчәк күлмәк»), *Әбүгалисина* (К. Насыйри. «Әбүгалисина»), *Хафиз* (З. Хәкимханов. «Тәрәзәдә һаман ут яна»), *Тәминдар* (А. Гыйләҗев “Болан”) һ. б.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2015 ― «Тантана» премиясе («Ир-ат ролен иң яхшы башкаручы» номинациясендә) –  «Ике хуҗаның хезмәтчесе» комедиясендәге (Илгиз Зәйниев куелышында) Труффальдино роле өчен. 
* 2022 ― Дамир Сираҗиев исемендәге премия  

## Гаиләсе
Хатыны Земфира, Якутиядә туган, Кукмара районы Вахит авылында үскән. Разил Кариев театрында эшләгәндә гаилә корганнар. Кызы Камилла ─ Казанда, улы Кәрим Чаллыда туган. 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* *Люция Хәбибуллина*. “Теләсә кем елата ала, ә сез көлдереп карагыз”. Шәһри Казан, 10.03.2013
*  Фәхертдинов Рәзил. Аяз Гыйләҗев исемендәге Яр Чаллы татар дәүләт драма театры

Төркем:Татар артистлары
Төркем:Кариев театры актерлары
Төркем:Яр Чаллы татар дәүләт драма театры актерлары
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:«Тантана» премиясе лауреатлары
Төркем:Дамир Сираҗиев премиясе лауреатлары
Ришат Фазлыйәхмәтов

**Ришат Фазлыйәхмәтов**, Ришат Нур улы Фазлыйәхмәтов (*[[1989 ел]]ның [[15 февраль|15 феврале]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Мари АССР]], [[Бәрәңге районы]], [[Мазарбашы]]*) ― татар эстрадасы җырчысы, Татарстан мәдәният министрлыгының «Мәдәнияттәге казанышлар өчен» күкрәк билгесе иясе (2023).

## Тәрҗемәи хәле
1989 елның 15 февралендә Мари АССР Бәрәңге районы Мазарбашы авылында туган. Әтисе Нур (2012 елда вафат) инженер-механик булып, әнисе Луиза (2014 елда вафат) аш-су остасы булып эшләгән. Бертуганнары Рифат (2006 елда вафат), Ринат, Рүзәл.

Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаган (укытучылары – Римма Ибраһимова, Кирам Сатиев). Икенче курстан Салават Фәтхетдинов төркемендә җырлый башлаган. «Барс Медиа»га күчкән. Шул чорда «Ак шомырт та, ак сирин» (Р. Габделганиев көе hәм сүзләре) җыры  белән тамашачыга таныла. 2018 елда «Барс Медиа» компаниясе белән килешү тәмамлану сәбәпле, үзенең концерт төркемен булдырган.   

## Танылган җырлары
* Ак шомырт та, ак сирень
* Әле ярый, син очрадың
* Сәлам әйтегезче, кошкайлар
* Син кирәк
* Әткәй
* Яшәтәсе килә әниләрне
* һ. б.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2023 ― «Мәдәнияттәге казанышлар өчен» күкрәк билгесе 

## Гаилә хәле
* Беренче никахы Гөлназдан улы Искәндәр. 
* Икенче никахы Эльмира (Тәтишкә). 

## Искәрмәләр

Төркем:Татар җырчылары
Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар
Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Фазлыйәхмәтов

**Фазлыйәхмәтов** ― фамилия.
* Азат Фазлыйәхмәтов (1967), шагыйрь, радиожурналист, БР атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат хезмәткәре (2015).
* Ришат Фазлыйәхмәтов (1989), җырчы, «Мәдәнияттәге казанышлар өчен» күкрәк билгесе иясе (2023).
----
;Фазлыйәхмәтова
* Нәсимә Фазлыйәхмәтова (1931―1996), терлекче, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
Төркем:Фамилияләр
Serial Experiments Lain

**«Serial Experiments Lain»** () — режиссер Рютаро Накамураның 1998 елда чыгарылган аниме-сериалы. Ул Челтәр һәм чын дөнья турында сөйли, шулай ук аларда яшәүче Лэйн Ивакура исемле кыз турында сөйли. Аниме-сериал сценаристы — Тиаки Конака, продюсеры — Ясуюки Уэда. Персонажлар дизайнеры — Ёситоси Абэ. Анимеда төрле фәлсәфи сораулар күтәрелә, мәсәлән, чынбарлык, шәхес һәм аралашу.

## Сюжет
Сериалның вакыйгалары Токиода бара. Төп герой — Лэйн Ивакура — тыныч һәм тыйнак урта мәктәп укучысы, модалы тенденцияләрдән артта кала. Бервакыт аның «NAVI» челтәр терминалына сыйныфташының сәер электрон хаты килгән, ул вакытта инде үз-үзенә кул салган булган. Анда «тән кирәк булмаган киңлектә» «Ходае бар» дип әйтелә. Хатның мәгънәсен аңлар өчен, Лэйн «NAVI» белән тирәнтен кызыксына башлый. Берничә сәер вакыйгалар Лэйнны Челтәр дөньясына тарта. Анда ул әкренләп аңлый: бу дөньяда күп нәрсә беренче карашка күренгәнчә булмаска мөмкин. Беренче чиратта Бу Лэйнның үзенә кагыла.

## Искәрмәләр

Төркем:Киберпанк жанрындагы аниме һәм манга
Төркем:Психологик аниме һәм манга
Төркем:Триллер жанрындагы аниме һәм манга
Төркем:Драма жанрындагы аниме һәм манга
Төркем:1998 елгы аниме
Төркем:Аниме
Төркем:Мультсериаллар
Ольга Кудрина

**Ольга Дмитрий кызы Кудрина**, **Ольга Дмитриевна Кудрина**, я **Ольга Кудрина** (як. 1890—1944) Эчке Монголиянең төньягында Амур елгасының бөгелеше буенда — хәзерге вакытта Генһе, Хулун Буир юрисдикциясендә эвенк халкының шаманы булган. Эвенк халкының төрле төркемнәре арасында судья булып кабул ителгән булган, гаиләләр арасында конфликтларны чишүдә ярдәм иткән, мисал өчен, берсенең әгъзасы башкасын үтергән очракта; кызганычка каршы аның дөньядан китүеннән соң сунарчылар шамансыз һәм башка кабул ителгән абруйлы шәхессез калган һәм алар арасында конфликтлар канлы үч алу чылбырына китергән.

## Алдан булганы һәм беренче еллары
Эвенк халкы өч төркемнән тора: Моһе, Циганчен һәм Өч-Елга (Гуначен).
Башта Филипп Василий улы Сологон Моһе төркеменең шаманы булган, шул ук вакытта Кудрина көньякта Гуначенга кергән. Ул шаманнар гаиләсеннән булган; аның дәү әнисе, абыйсы Василий Яков улы Кудрин һәм кузены Иннокентий Иван улы Кудрин барысы да шаманнар булган. Шаманнар еш бер гаиләдән булган; шулай да позиция һәрвакытта да сызыкча тапшырылмаган булган.
Кудринаның шаман буларак вазифаларына өйдә ярдәм итү, сырхауларны дәвалау һәм киткәннәрнең җаннарын күзәтү булган; ул рухларны һәм динне белергә таләп ителгән булган. Ул шаман булып 1923 елда булып киткән, төшендә ул аңа бабасы рухы килгән һәм аңа белемен тапшырган булган. Ул вакытта ул урманда йөреп ике атна буена утсыз я ризыксыз калган булган.

## Дөньядан китүе һәм мирасы
Сологон 1942 елда үлгән, бу Кудринага төркем өчен җаваплылыкны алуга китергән. Бу аңа Зур Хинган тауларына Моһе төркеменең ау урыннарына катлаулы сәяхәтләр башкарырга кирәк икәнен аңлаткан. Япония оккупациясе булганга күрә, зур ешлык белән конфликтлар булган, бу Япония яклы эвенкларны һәм Япониягә каршы эвенкларны каршы куйган; нәтиҗәдә 1944 елда төркемнең илле кешесе Россиягә кайткан. Кудрина шул елны фани дөньядан киткән һәм аннан соң башка ике шаман калган: аның тудыкасы Кудрин һәм Нюра Калтакун, аларның берсе дә шул төркемнәр арасында абруй алмаган.
Кудринаның үз балалары булмаган. Аның үги улы Виктор Кудрин булган. Шулай ук чукындыру улы булып Анатолий Макарович Кайгородов (1927—1998) булган, бу эвенк халкы еш сәүдә иткән рус казак гаиләсе әгъзасы булган, соңыннан ул тунгус халыкларының мәшһүр этнографына әйләнгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Шаманизм
Төркем:1890 елда туганнар
Төркем:Каһинәләр
Павел Фәхертдинов

**Павел Фәхертдинов**, Павел Марат улы Фәхертдинов, *Павел Маратович Фахртдинов* (*[[1982 ел]]ның [[30 май|30 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Мәскәү өлкәсе]], [[Электросталь]]*) ― россияле шагыйрь, музыкант, автор-башкаручы. «Проект ХБ» төркеменә нигез салучыларның берсе, «Необарды» квартеты әгъзасы.

## Тәрҗемәи хәле
1982 елның 30 маенда Мәскәү өлкәсе Электросталь шәһәрендә татар-рус гаиләсендә туган.  Әтисе Марат Әнвәрша улы (1958 елгы) шулай ук автор-башкаручы, автор-башкаручылар клубы белән җитәкчелек иткән,  әнисе фольклор-этник ансамбль солисты булган. Павел Марат улы 2004 елда Маймонид исемендәге дәүләт классик академиясенең () юридик факультетын тәмамлаган. 

Берничә музыкаль фестиваль, шул исәптән автор-башкаручыларның  () лауреаты. Төрле әдәби, музыкаль һәм әдәби-музыкаль чараларда һәм проектларда, шул исәптән «Тынычлыкның яратылышы» () фестивалендә (2010 елның 26 июне, Казан) катнашучы. 2001 елдан  даими катнашучысы,  «Как бы фест» фестивале катнашучысы. «Baikal-live» арт-фестиваленең берничә тапкыр хедлайнеры (Байкал, Иркутск). 2004 елда «Ике фәрештә» () спектакленә музыка язган (Андрей Платонов хикәяләре буенча Александр Минаев пьесасы).

## Дискография
* 2004 — **Два ангела** (спектакльгә музыка һәм җырлар)
* 2005 — **Выходи на улицу**
* 2008 — **Предполётная** (Павел Фахртдинов Сотоварищи)
* 2009 — **ПовтВоренье**
* 2011 — **Долго в воде, потом раз — и выныриваешь!** (Павел Фахртдинов Сотоварищи)
* 2013 — **Формация** (Павел Фахртдинов һәм  Jazzband Jim Beam)
* 2015 — **XYZ** (Проект ХБ кысаларында)
* 2017 — **Родина** (Проект ХБ кысаларында)
* 2018 — **Время хайпа** (Проект ХБ кысаларында)
* 2020 — '''Нет страха'''
* 2022 — **Песни Эдгара По** (Проект ХБ кысаларында)

## Уңышлары
* 2002 ― IV Халыкара «Петербург аккорд-2002» автор җыры фестивале лауреаты ― «Җырчы-солистлар» номинациясендә 
* 2003 ― XXX Грушин фестивале лауреаты ― «Башкаручылар» номинациясендә
* 2006 ― «Икенче канал» () фестивале лауреаты ― «Шигърият» номинациясендә
* 2021 ― Павел Фәхертдинов катнашкан «Необарды» квартеты – «Йолдызлы билет» () халыкара әдәби-музыкаль премиясе иясе ― «Музыка» номинациясендә (Аксенов-фест, 2021, Казан)

## Башка башкаручылар белән хезмәттәшлек
2013 елда Иркутскида,  фестивалендә чыгыш ясаганнан соң, Олег Медведев һәм Михаил Башаков белән берлектә Иркутск башкаручысы Руслан Бажин (җыр тексты авторы) истәлегенә «Җәйгә бишек җыры» клибы () яздырыла.

2011 елда Алексей Вдовин һәм Максим Демидов белән берлектә Проект ХБ төркемен оештыра, соңрак төркемгә Дмитрий Дубров ( проекты җитәкчесе) кушыла.

2020 елда COVID-19 пандемиясе вакытында  (Роман Луговых),  һәм   белән квартет булып чыгыш ясый башлый. Берникадәр вакыттан соң ансамбль  дип атала. «Необарды» ансамбле ― берничә  музыкаль фестиваль, шул исәптән автор-башкаручыларның  () лауреаты. 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  // World Online Fest. 18 ноября 2020.

Төркем:Россия җырчылары
Төркем:Автор-башкаручылар
Төркем:Грушин фестивале лауреатлары
Фәхертдинов

**Фәхертдинов** ― фамилия.
* Павел Фәхертдинов (1982), автор-башкаручы.
* Разил Фәхертдинов (1981), драма актеры.
## Моны да карагыз
* **[[Фәрхетдинов]]**
* **[[Фәхретдинов]]**
Төркем:Фамилияләр
1984 (roman)

**«1984»** (, «Meñ tuğız yöz siksän dürtençe») — Corc Orwellnıñ roman-antiutopiäse. 1949 yılda çığarğan. M.F. Çernış süzläre buyınça, bu yazuçınıñ iñ töp häm soñğı äsäre.

«1984» romanı Yevgeniy Zamätinnıñ «Bez» (*1920*), Oldos Hakslinıñ «Güzäl yaña dönya» (*1932*) häm Rey Bredberinıñ «Farenheyt buyınça 451 gradus» (*1953*) kebek äsärläre belän berrättän antiutopiä ürnäkläreneñ berse bulıp sanala.

Roman säyäsi häm antiutopik belletristikanıñ klassik ädäbi ürnägenä äverelä. Romannan «Abıy», «ikefikerlek», «fiker politsiäse», «fiker cinäyäte», «yaña tel» häm «2 + 2 = 5» kebek töşençälär bik populär bula.

## İskärmälär

## Sıltamalar

* «1984» romanı orwell.ru saytında.
* «1984» romanı «Лаборатория Фантастики» saytında.

Төркем:Джордж ОруэллТөркем:Әлифба буенча әдәби әсәрләрТөркем:Инглиз телендә романнар
Куньлунь

**Куньлу́нь** (искечә *Кунь-Лунь, Куэнь-Лунь*; , , , кытай теленнән тәрҗемәсе — «Ай таулары») — Азиянең иң зур тау системаларының берсе.

## География
Кытайда урнашкан. Төньяктан Тибет таулыгын уратып, көнбатышта *Памир таулары*ннан көнчыгышта *Син-Тибет таулары*на кадәр сузылган. Тау системасының озынлыгы — якынча 2500 км, киңлеге — көнбатышта 150 километрдан көнчыгышта 600 километрга кадәр. Иң биек нокталары: үзәктә *Улугмузтаг* (7723 м) һәм көнбатыш өлешендә — *Конгур* (7719 м). Көнбатышта — *Яркенд*, көнчыгышта Хуанхэ елгаларының үзәннәре Куньлунь тауларының табигый чикләре булып тора.

Тау системасының үзәк өлешендә *Аркатаг сырты*; алга таба көнчыгыштарак — *Бокалыктаг сырты* урнашкан.

*Куньлуньшанькоу үткеле* аша Тибетка юл үтә. Монда 2006 елда Куньлунь тимер юл тоннеле ачыла.

## Мифология
Даосизм традицияләре буенча, Куньлунь тавы (мифологик "дөнья тавы"ның юрамасы) Алиһәләрнең яшәгән урыны, җирдәге оҗмаһ һәм *Шан-ди* югары алиһәнең түбәндәге баш каласы дип исәпләнә. *Шан-ди* һәм *Хуан-ди* образдарының катыштырыу һөзөмтәһендә, Куньлунь тавы нефрит стеналары белән капланган Хуан-диның гадәти дәүләте дип санала башлый. Бу дәүләткә Күк Капкалары — Чанхэ аша керергә мөмкин. Тау түбәләрендә *Си-ван-му* алиһәсенең тылсымлы бакчалары урнашкан, шулай ук җимешләре үлемсезлек биргән җимешле шәфталу агачы үсә. Риваятьләр буенча тауга беренчеләрдән булып Чжоу династиясе императоры *Му-ван* бара.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 

Төркем:Азия тау системалары
Төркем:Кытай таулары
Төркем:Кытай мифологиясе
Төркем:Даочылык
Шүкүр багшы

**Шүкүр багшы** (1831—1928). Шүкүр *багшының* аты риваятькә әверелгән. Ул саз уйнаучы һәм ясаучы булып, Төрекмән сазының тарихында олы эз калдырган шәхес. Аның Эйран Ханының багшысы белән ярышканы билгеле. Шүкүр багшының атасы Довада Гөкдепе әтрабының Хурмантгөкҗе авылында яшәгән. Довада аганың 3 улы булган. Олысы — Хоҗамөхәммәт, уртанчысы — Хоҗамберди, кечесе — Шүкүр. Шүкүр багшының саз өйрәнүдә иң элек мөгаллиме Али багшы булган. Ул Шүкүрнең сазда уйнавы камилллегенә зур ярдәм иткән. Шүкүр багшы шул вакытта шулай ук сазчы Гарадәлидән (ул саз һәм дутар ясавы белән ат казанган) өйрәнгән. Гарәдәли әфәнде Шүкүр багшыга көмештән дутар ясап биргән. Шүкүр багшы Гөкдепе, Мары, Хива өлкәләрендә саз уйнап, халыкка олы хезмәт күрсәткән. Шүкүр багшының күп саз көйләре билгеле булса да, аның «Салмадан бөкдүрәни» , "Сөйли һаланы" аеруча билгеле булып тора. Шүкүр багшы Гөкдепе әтрабыннан булып, бөтен гомерен Душак авылында уздырып, 1928-енче елда шул җирдә арабыздан киткән.
Төрекмәннәр йөзләрчә ел буенча үзенең тарих вакыйгаларын һәм эшләгәннәрен саз белән бәян итеп, нәселдән нәселгә тапшырып тора торган булганнар. Нәтиҗәдә, шуңа күрә сазда кем һәм нәрсә уйнаганы билгеле булып тора.
Шүкүр багшы турында 1963-енче елда Полат Мансуровның Шүкүр багшы фильмы чыккан.

## Тышкы сылтамалар
* Нурмырат Сарыхановның «Шүкүр багшы» повесте
Төркем:Музыкантлар
Шүкүр багшы (фильм)

**Шүкүр Багшы** (русча. *Состязание*; инглизчә. *The Contest)* — режиссёр Булат Мансуровның 1963 елда чыккан аклы-каралы нәфис фильмы. Фильм Нурмырат Сарыһановның «Шүкүр багшы» исемле повестена нигезләнгән.

## Тасвирламасы
## Рольләрдә

Төркем:Фильмнар
Виверна

**Виверн** яки **виверна** () — Аурупа аждаһасын хәтерләткән, әмма 2 аяклы, мифик җан иясе. Еш кына елан койрыгы белән сурәтләнә.

Виверна белән иң зур охшашлык аждаһага ия. Хәзерге фәнтези-сәнгатьтә виверналар бик популяр персонажлар булып торалар һәм нәкъ менә «аждаһалар» дип аталалар, чөнки, бәлки, реалистикрак дип саналалар. Аерым алганда, бу сәбәптән Джордж Мартин виверннар-«аждаһалар»ны үзенең «Боз һәм Ялкын җырлары» циклы өчен персонажлар итеп сайлаган. Виверналар образының борынгы мифологик прототибы булмагандыр, ә аларның беренче искә алулары урта гасыр Аурупа бестиарийларында гына очрый.

Виверна образы һәм аның төрле формалары геральдикада, шул исәптән хәзерге заманда да бик популяр. Ул еш кына мәктәпләр һәм спорт командалары талисманы булып тора (башлыча АКШта, Бөекбританиядә һәм Канадада). Виверна даими рәвештә заманча фантастик әдәбиятта һәм видеоуеннарда кулланыла.

## Массакүләм мәдәнияттә
Виверналар еш кына санак уеннарында күренә: *, , [[Baldur's Gate]], [[Dark Souls]], [[Disciples II: Dark Prophecy]], [[Dota 2]], [[Dragon Age: Inquisition]], [[Heroes of Might and Magic]], [[Hexen]], [[Lineage II]], [[Monster Hunter (уеннар сериясе)|Monster Hunter]], [[Sacred]], [[Terraria]], [[The Witcher]], [[Warcraft III: Reign of Chaos]]* һәм башка уеннарда.

## Моны да карагыз

* Аждаһа
* Зилант

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча персонажлар
Төркем:Фольклор персонажлары
Төркем:Мифология
Олег Сорокин (1995)

**Олег Сорокин**, Олег Геннадий улы Сорокин (, *[[1995 ел]]ның [[16 гыйнвар]]ы, [[РФ]], [[ТР]], [[Мамадыш районы]], [[Мамадыш]]* — *[[2022 ел]]ның [[26 март]]ы, [[Украина]]*) — россияле хәрби хезмәткәр, гвардия өлкән лейтенанты, Көнбатыш хәрби округы 6нчы гомуми гаскәр армиясенең хәрби-сәяси эш буенча рота командиры урынбасары. Россиянең Украина җирләрендә алып барган хәрби хәрәкәтләрендә катнашучы, Россия Федерациясе Герое (2023, үлгәннән соң). Шәйхи Маннур исемендәге премия лауреаты (2025, һәлак булганнан соң).
## Тәрҗемәи хәле
1995 елның  16 гыйнварында Татарстанның район үзәге Мамадыш шәһәрендә хәрби гаиләсендә туган. Әтисе – Геннадий Николаевич (Мамадыш районы хәрби комиссары булып эшләгән), әнисе – Светлана Владимировна. 2013 елда Олег академик  К. Ә. Вәлиев исемендәге 2 нче лицейны   тәмамлаган. Аннары  курсант булып укырга кергән. Укуны тәмамлагач, *лейтенант* хәрби дәрәҗәсе бирелгән, алга таба хәрби хезмәт үтү өчен Көнбатыш хәрби округына, 6нчы гомуми гаскәр армиясенә җибәрелгән. 
Россиянең Украина җирләрендә алып барган хәрби хәрәкәтләрендә катнашучы. 2022 елның 25 февралендә бер БМП-2 һәм ун хәрбине юк иткән. Икенче көнне сугышта өлкән лейтенант оборонаны оста оештыра, шуның ярдәмендә подразделение тәүлек буе дошман һөҗүмен туктаткан. Биш пехота машинасы һәм 15 хәрби юк ителгән. 
2022 елның 26 мартында хәрби бурычын үтәгәндә һәлак булган. Россия матбугаты белдерүенчә, Сорокин башка офицер (*командиры ― гвардия өлкән лейтенанты Петров*) белән бергә, чигенгәндә 200ләп сугышчыны каплап тора, шуның белән аларның гомерләрен коткара. 
2023 елның 8 июнендә Татарстан Республикасының Мамадыш шәһәрендә христиан зиратында җирләнгән. 
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2023 елда 23 мартында Россия Федерациясе Президентының «ябык» (яшерен) указы белән, «*хәрби бурычын үтәгәндә күрсәткән шәхси батырлыгы һәм фидакарьлеге өчен*» гвардия өлкән лейтенанты Олег Геннадьевич Сорокин Россия Федерациясе Герое исеменә лаек була.
* 2023 елның 4 маенда Татарстан Республикасы Рәисе Рөстәм Миңнеханов Казанда, Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театрында барган тантанада «Алтын Йолдыз» медален хәрбинең әти-әнисенә тапшырган. 
* 2025 ― Шәйхи Маннур исемендәге премия ― *«До встречи заре!» (2022), «Мне по вкусу этот мир» (2023), «Я мчался домой…» (2024) китаплары өчен*
## Хәтер
Мамадышның академик К. Ә. Вәлиев исемендәге 2 нче лицей диварына мемориаль такта беркетелгән. Мамадышта бер урам Олег Сорокин хөрмәтенә аталачак. Геройлар Аллеясында офицер бюсты урнаштырылачак. 
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*   Герой Российской Федерации Сорокин Олег Геннадьевич. Герои страны
Төркем:Россия Федерациясе Каһарманнары
Төркем:2022 елгы Украина бәрелешләрендә үтерелгән Россия хәрбиләре
Төркем: Мәскәү югары хәрби команда училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Шәйхи Маннур премиясе лауреатлары
Балдаклар хөкемдары

**«Балдаклар хөкемдары»** () — инглиз язучысы Джон Толкинның роман-эпопеясы. Фәнтези жанрында иң танылган әсәрләрнең берсе. Роман эпик фәнтези жанрындагы беренче әсәр, шулай ук аның классикасы булып санала.

«Балдаклар хөкемдары» — XX гасырның иң танылган һәм популяр китапларының берсе. Роман фәнтези жанрындагы әдәбиятка, өстәл һәм санак уеннарына, кинематографка һәм гомумән дөнья мәдәниятенә зур йогынты ясый. Профессор Толкинның эшләре йогынтысында толкинчылар хәрәкәте барлыкка килә. «Балдаклар хөкемдары» иң күп сатылган китапларның берсе булып тора. 150 миллионнан артык данә сатылган.

Режиссер Питер Джексон тарафыннан эшләнгән китапны экранлаштыру да зур уңыш белән файдалана.

## Моны да карагыз

* Джон Рональд Руэл Толкин 
* Джон Рональд Руэл Толкин иҗаты

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча әдәби әсәрләр
Төркем:Инглиз телендә романнар
Төркем:Бөекбритания әдәбияты
Төркем:Джон Толкин
Sony

**Sony** — Япония телевизорлар, цифрлы камералар ясаучы ширкәт. Штаб-фатиры Токио шәһәрендә урнаша. 

## Тарихы
* 1955 елдан бирле Sony брэнды кулланыла. 
* 1960-ынчы елда Дөньяда беренче транзисторлы телевизор эшләп чыгарган. 
* 1988 елда электрон стерео видео камера Mavica「MVC-C1」чыгарылган булган. 
* 2006 елда HDD видео камера「DCR-SR100」чыгарылган булган.  
* 2012 елда Sony Ericsson ширкәте барлыкка китерелгән булган. 

## Танылган продуктлары

* Sony ширкәтенең иң эре уңышларыннан берсе буларак Walkman шәхси портатив кассеталы колакчынлы аудиоплейеры булган. Соңрак тәкъдим ителгән CD, DVD уйнаткычлары һәм башка аудио җайланмалары уңышлы булуга карамастан, халык арасында охшаш дәрәҗә хәтер калдырмады.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча компанияләр
Төркем:Япония компанияләре
Төркем:Электроника
Ривиядән Геральт

**Ривиядән Геральт** () — Анҗей Сапковский язган «Ведьмак» фәнтези әдәби циклының төп герое.

Геральт — соңгы «ведьмаклар»ның берсе (ведьмаклар — монстр аулаучылар); Геральт кичергән «мутацияләр» аңа кешедән өстен сәләтләр бирә.

## Тышкы кыяфәт
Геральтның тышкы кыяфәте турында тасвирлама «Соңгы теләк» китабында бар. Ул тулысынча диярлек ак чәчле кеше буларак тасвирлана. Тире куртка һәм плащ кия. Аның аркасында кылыч эленеп тора.

Йеннефер Геральтны матур итеп тасвирлый, әмма Саганың башка күп кенә персонажлары Геральтның йөзе шыксыз дип әйтәләр. Геральт белән очрашкан күп кенә хатын-кызлар еш кына Йеннефер кебек уйлыйлар.

### Яра эзеләр
Ведьмакның бөтен тәне монстрлар һәм кешеләр белән сугышканда алган яралардан калган яра эзеләр белән капланган. 

«The Witcher 2: Assassins of Kings» һәм «The Witcher 3: Wild Hunt» уеннарында да Геральтның яра эзеләре бар. «The Witcher» уенда Геральтның тәнендә Яра эзеләр юк, чөнки ул күлмәк кия. Уенның икенче өлешендә яра эзеләр белән Ак Бүре моделе өстәлгән. Өченче өлештә яра эзеләр азрак күренә башлаган.

### Кием
Ак Бүре бот уртасына кадәр кара күн куртка кия, иңбашларында һәм манжеталарында көмеш клепкалар белән капланган. биек итекләр кия, ул куныч артына гадәттә пычак тыга. Сугыш алдыннан Геральт чәнечкеле һәм клепкалы озын перчаткалар кия. Һава шартларына карап, ул йон плащ кия. Лютик геральт еш кына ватык киемнәрдә йөри дип әйтә. Лютик Геральт еш кына сәләмә кия дип әйтә. Геральт, әгәр ул бик нык зыян күрмәсә, киемгә акча сарыф итмәскә тырыша. Әгәр Геральтның акчасы аз булса, ул кайвакыт гардеробның бер өлешен сата. Муенында көмеш чылбырлы бүре башы формасындагы көмеш медальон йөртә. Бу Геральтның ведьмак булуының билгесе. Артында Геральт кылыч йөртә (китапларда бер кылыч, уеннарда һәм «Яшеннәр сезоны» китабында ике кылыч).

Таннед фетнәсеннән соң һәм Вильгефорцтан җиңелгәннән соң, Геральт күпмедер Брокилонда дриадларда дәваланган. Ул алардан яңа эльфлар киемнәре — куртка һәм соры плащ алган. Ләкин соңрак ул үзенә гадәтләнгән күн куртка кигән.

Уеннарда Геральт бик күп төрле курткалар һәм хәрби киемнәр кия ала.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Геральт из Ривии | Ведьмак Вики - Fandom
Төркем:«Ведьмак» Дөньясы
Төркем:«Ведьмак» персонажлары
Тритон (мифология)

**Тритон** () — борынгы грек тәңресе, тирәнлек хәбәрчесе, Посейдон һәм Амфитританың улы (римлыларда ул Нептун белән Салациянең улы).Тритоннарның атасы.

Туфан вакытында Посейдонның боерыгы буенча ул быргы кычкырта, һәм дулкыннар чигенә. Кабырчык таба, аны чокып тишек уя һәм гигантлар белән сугыш вакытында кычкырта, тегеләре кача.

Тритония күле тәңресе, хәзерге вакытта Ливиядә, үзенең кыяфәтендә кеше, ат һәм балык хасиятләрен берләштерә. Аны кеше фигурасы белән сүрәтләгәннәр, аяк урынында дельфин койрыклары; Дагон сүрәтләнешенә якын.

Аргонавтларга ничек корабны сай урыннан төшерергә һәм үз күленнән ачык диңгезгә чыгарга икәнен күрсәтә; аларга җир кисәге бүләк итә, соңыннан бу җирдән Каллист утравы (Фера) барлыкка килә. Җавап итеп Ясоннан өчаяк ала, анда утырып пәйгамбәрлек итә. Яки Тритон Ливия патшасы, аңа аргонавтлар килгәннәр, Евгесперия халкының языуы язылган бакыр өчаякны аңа багышлаганнар.

## Искәрмәләр

Төркем:Мифология
Төркем:Илаһлар
Сенсуализм

**Сенсуализм** (французча *sensualisme* сүзеннән,  — кабул итү, хис) — танып-белү теориясендә сизүне, кабул итүне дөрес танып-белүнең нигезе һәм төп формасы итеп санала торган юнәлеш. Сенсуализмның төп принцибы булып хисләрдә булмаган нәрсәләрнең акылда берсе дә юк дип тану тора.

## Чыганаклар
* Обществознание. 11 класс: учеб, для общеобразоват. учреждений: базовый уровень/ [Л. Н. Боголюбов, Н. И. Городецкая, А. И. Матвеев и др.]; под ред. Л. Н. Боголюбова [и др.]; Рос. Акад, наук, Рос. акад, образование, изд-во «Просвещение».— 5-е изд.— М.: Просвещение, 2010.— 349 с. (Академический школьный учебник). ISBN 978-5-09-023426-9

## Әдәбият
* Радлов Э. Л. Сенсуализм // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Төркем:Игътираф
Төркем:Фәлсәфә
Танып-белү

**Танып-белү** —  субъект фикерләвендә чынбарлыкны чагылдыру һәм кабул итү, аның нәтиҗәсе — дөнья турында белем. Танып-белү, кагыйдә буларак, фәкать хакыйкатьне эзләү процессы гына, ә аның нәтиҗәсе — белем.

Танып-белунең максаты булып объектив дөнья турында теләсә нинди түгел, ә нәкъ менә объектив белемнәр алу тора. Танып-белү процессында теләсә нинди, ягъни ялган белемнәр дә чагылыш таба, ләкин артык хезмәт буларак кына.

Танып-белү төп ике баскыч үтә — сизү һәм рациональ танып-белү. Сизү белән танып-белү — түбәнге баскыч — тою, кабул итү һәм күзаллау формаларында гамәлгә ашырыла. Анда сизүнең кешене тышкы дөнья белән бәйләп тора торган биш әгъзасы — күрү, ишетү, тотып тою, ис һәм тәм сизү эшкә җигелә.

Танып-белү процессына шулай ук фикерләү эшчәнлегенең фаразлау, фантазия, гипотеза, кузаллау, хыял, интуиция кебек формалары да керә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Кохановский В. П. и др.* Основы философии науки. М.: Феникс, 2007. 608 с ISBN 978-5-222-11009-6
* 

## Сылтамалар

* Танып белү (эпистемология). 
* *Н.* *Хартман.* Онтология яктылыгында танып белү.
* *Фролов И. Т.* Фәлсәфә белән таныштыру. 2 өлеш. VI бүлек. Танып белү.

## Моны да карагыз
* Фәлсәфи төшенчәләр

Төркем:Фәлсәфи төшенчәләр
Төркем:Игътираф
Төркем:Белем
Маннанов

**Маннанов**, *шулай ук* М**ә**ннанов ― фамилия.
* Илдар Маннанов (1921—2010), Советлар Союзы Герое (1941).
* Ирек Маннанов (1970—2022), Паралимпия спортчысы. Чаңгы узышлары буенча Россиянең атказанган спорт мастеры (2002).
* Нурмөхәммәт Мәннанов (? ― 1988), Зөлкатә зиратын тәрбияләүче. 
* Шакир Маннанов (1917—1973),  Дан орденының тулы кавалеры (1943, 1944, 1945).
----
* Флора Маннанова (1946), медицина фәннәре докторы (1996), БР атказанган табибы (1998).
## Моны да карагыз
* **[[Маннапов]]**
Төркем:Фамилияләр
Ялган

**Ялган** — дөрес түгел, кемне дә булса ялгыштыру максатын күздә тотып, хакыйкатьне белә торып, эшләрнең чынбарлыктагы хәлен бозып күрсәтү.

Ялганның чыганагы — логик яктан ялгыш фикер йөртү, дөрес булмаган фактлар һ.б. Ялганны булмаганны уйлап чыгару дип тә, булганны белә торып яшерү дә дип аңларга мөмкин. Логикада ялган хакыйкатьне инкарь итүне, ә хакыйкать ялганны инкарь итүне аңлата. Теоретик танып-белунең иң югары формасы — дөньяны фәлсәфи аңлау. Белемнәрне анализлау һәм синтезлау, дедукция һәм индукция, гадидән катлаулыга һәм күренештән асылга таба бару ысуллары үз камиллекләренә нәкъ менә философия кысаларында ирешәләр.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* *[[Грачёв, Георгий Васильевич|Грачёв Г. В.]], [[Мельник, Игорь Карпович|Мельник И. К.]]* Ложь как средство манипуляции  // «PsyMagazine Moscow» (Русский психологический журнал)
* *Dike, C., Baranoski, M., Griffith, E.* (2006).What is pathological lying?  // The British Journal of Psychiatry, 189, 86.
* *McCornack, S.* (1992). Information manipulation theory // Communication Monographs, 59, 1-16.
* *DePaulo, B.M., Kashy, D. A.* (1998). Everyday lies in close and casual relationships // Journal of Personality and Social Psychology, 74, 63-79.
* *DePaulo, B. M., Kashy, D. A., Kirkendol, S. E., Wyer, M. M., & Epstein, J. A.* (1996). Lying in everyday life // Journal of Personality and Social Psychology, 70, 979—995.
* *Фрай, О.* Ложь: три способа выявления. — СПб. : Прайм-Еврознак, 2006.
* *Селиванов, Ф. А.* Ошибки. Заблуждения. Поведение. — Томск : Изд.-во Том. университета, 1987
* *Вихман, А. А.* Лживость в структуре интегральной индивидуальности : дисс. канд. психол. наук. — 2011.
* Знаков, В. В. Неправда, ложь и обман как проблемы психологии понимания // Вопросы психологии 2 (1993): 9-16.
* неправда // Новый объяснительный словарь синонимов русского языка. Второе издание, исправленное и дополненное  / Авторы словарных статей: В. Ю. Апресян, Ю. Д. Апресян, Е. Э. Бабаева, О. Ю. Богуславская, И. В. Галактионова, М. Я. Гловинская, С. А. Григорьева, Б. Л. Иомдин, Т. В. Крылова, И. Б. Левонтина, А. В. Птенцова, А. В. Санников, Е. В. Урысон. Под общим руководством акад. Ю. Д. Апресяна. — Москва; Вена: Языки славянской культуры: Венский славистический альманах, 2004 г. — 1488 с. — (Studia philologica). ISSN 1726-153X, ISBN 5-94457-159-4 С. 668—673.

## Сылтамалар

* *Жуков Ю. М., Хренов Д. В.* Методический анализ исследований неискренности.  (Статья о проблемах исследования лжи в психологии.)
* Как определить ложь собеседника? (Статья о методах определения лжи при непосредственном общении).

Төркем:Фәлсәфи мантыйк
«Ведьмак» Дөньясы

**«Ведьмак» Дөньясы** (, яки , яки ; **Ведьжминленд**, **Неверленд**, **Континент**) — ләх язучысы Анҗей Сапковский тарафыннан барлыкка китерелгән уйлап чыгарылган галәм. Сигез китаптан һәм берничә аерым хикәядән торган «Ведьмак» циклында тасвирлана. Соңрак галәм шулай ук Сапковский әсәрләре нигезендә барлыкка килгән ләх сериалы, Netflix сериалы, рок-опера һәм санак уеннары аркасында үсеш ала.

## Яшәүчеләр
Ведьмак Дөньясында кешеләр, эльфлар, дварфлар һәм башка акыллы төрләр яши. Көнбатыш Европа фэнтези әсәрләреннән аермалы буларак, эльфлар, дварфлар, яртычы — монда раса азчылыклары вәкилләре. Эльфлар һәм гномнар континентның иң борынгы яшәүчеләре арасында. Кешеләрнең һәм эльфларның бер-берсеннән балалары булырга мөмкин (метисация). Урманнарда шулай ук акыллы мөгезле кешесыманнар яши ала: сильваннар, дриадлар, — һәм куркыныч җанварлар, мәсәлән, шүрәлеләр һәм җеннәр. Сазлыкларда кикиморлар, суга батучылар, су бабасылар яши. Ведьмаклар — махсус өйрәтелгән мутантлар, аларның төп эшчәнлеге — сфералар берләшкәннән соң континентта яшәүче монстрларга аулау.

## Сылтамалар

* Ведьмак Вики — «Ведьмак»ка багышланган энциклопедия
Төркем:Әлифба буенча уйлап чыгарылган локациялар
Төркем:«Ведьмак» Дөньясы
Аний

**Аний** (Анион, ) — Борынгы грек мифологиясе персонажы. Аполлон һәм Рео улы. Делоста үскән, Аполлон аның тәрбиясен караган, күрәзәчелек сәнгатенә өйрәткән. Радаманф аны Делос патшасы иткән. Улы Фасий, шулай ук уллары Микон һәм Андрос. Кызлары Элаида, Спермо һәм Ойно (өч Энотрофа). Овидий буенча аның улы Андрос һәм 4 кызы булган.
Дионис Аний кызларына җирдән май, кыяклылар һәм хәмер ясау сәләтен биргән. Троя сугышы башлангач, греклардан Делоста 9 елга калырга сораган. Аний Делоста Анхисны һәм Энейны очраткан.
## Искәрмәләр

Төркем:Мифология
Подалирий

**Подалирий** () — Борынгы Греция мифологиясендә атаклы табип, Асклепий һәм Эпиона улы, Гигиея, Махаон һәм Панакея иртуганы.
## Тасвирлама
Фригияле Дарес игъланында Подалирий "...нык, көчле, тәкәббер һәм серле." дип тасвирлана.

## Мифология
Елена кияве. Махаон белән Троя астына 30 корабта Фессалиянең Трикка, Итома һәм Эхалия шәһәрләреннән отрядлар китергән (я 9 кораб китергән, ә аның иртуганы 20-не). Махаон белән бергә Подалирий Троя астында грек армиясенең табибы булган. Эчке хасталар дәвалау сәләтенә ия булган, Эант Теламонидның юләрлеген билгеләгән, Филоктетны дәвалаган.
Шәһәрне алу вакытында Троя аты эчендә утыручыларның берсе булган. Троя диварлары астыннан кайтканнан соң Кариягә китеп Сир шәһәрендә тора башлаган.
Башкача сөйләү буенча Троядан коры җир буйлап Колофон аша кайткач, Подалирий Дельфларга килгән һәм Дельф оракулыннан кайда торырга тиеш икәнен сораган. Оракул төшүче күк аңа зыян китермәгән урында дип җавап биргән. Ул бөтен яктан таулар белән уратылган Кария Херсонесы урынында тора башлаган. Йә ул диңгездә йөрү вакытында юлыннан адашкан һәм Кария шәһәре Сирн яр буена килеп шунда тора башлаган.
Подалирийның Храмы һәм тагын бер Калхас Храмы Италиядә, Давниядә Дриум дип аталган калкулыкта булган, анда Калхант янында аның "ялган кабере"н күрсәткән булганнар.
Аның хөрмәтенә Карл Линней киң таралган җилкәнле кораб сыман күбәләкләрнең берсен подалирий дип атаган (хәзерге атамасы ).

## Искәрмәләр

Төркем:Мифология
Төркем:Медиклар
Дедукция

**Дедукция** ( «аеру, чыгару», **силлогизм**) — логика кагыйдәләре буенча нәтиҗә ясау; логик нәтиҗә бәйләнеше белән бәйләнгән сылтамалар (фикерләү) чылбыры, алар нәтиҗәсендә кеше гомуми белемнәрдән конкрет белем ала. Аерым алганда, нәтиҗә гомуми нигезләмәләрдән алып аерым очракларга кадәр төзелә. Чыгаруның башы (премислары) — аксиомалар, постулатлар, яки гипотезалар, гомуми җөмләләр характерына ия, ә ахыры — теоремалар нәтиҗәләре. Дедукция — дәлилләүнең төп чарасы.

Моңа индукция каршы тора.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* *Большая советская энциклопедия*, ред. Прохоров, А. М.; Байбаков, Н. К.; Благонравов, А. А. — М.: Советская Энциклопедия, 1969—1978.
* *Кондаков Н. И.* Логический словарь-справочник. — М.: Наука, 1975. — 720 с.
* *Ивлев Ю. В.* Учебник логики: Семестровый курс: Учебник. — М.: Дело, 2003. — 208 с. — ISBN 5-7749-0317-6.
* *Бочаров В. А., Маркин В. И.* Основы логики: Учебник. — М.: ИНФРА-М, 2001. — 296 с. — ISBN 5-16-000496-3.
* *Ионин Л. Г.* Социология культуры: Учебник. — М.: ГУ ВШЭ, 2004. — 432 стр. — ISBN 5-7598-0252-6.

Төркем:Мантыйк
Индукция

**Индукция** ( — юнәлтү) — фактлардан гомуми раслауларга кадәр фикри нәтиҗә ясау.

Индуктив фикер йөртү аерым алшартларны нәтиҗә белән логика законнары аша түгел, ә кайбер фактик, психологик яки математик күрсәтмәләр аша бәйли .

Индуктив фикер йөртүнең объектив нигезе — табигатьтәге күренешләрнең универсаль бәйләнеше.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Владиславлев&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;И.* Английская индуктивная логика // Журнал Министерства народного просвещения. 1879. Ч. 152. Ноябрь. С. 110—154.
* *Светлов В. А.* Финская школа индукции // Вопросы философии. 1977. № 12.
* Индуктивная логика и формирование научного знания [Сб. статей / АН СССР, Институт философии]. М., 1987.
* *Михаленко Ю. П.* Античные учения об индукции и их современные интерпретации // Зарубежное философское антиковедение. Критический анализ. М., 1990. С.5 8-75.
* 
* В. К. Финн. Индуктивная логика // Новая философская энциклопедия : в 4 т. / пред. науч.-ред. совета В. С. Стёпин. — 2-е изд., испр. и доп. — М. : Мысль, 2010. — 2816 с.

Төркем:Мантыйк
Мәнәт

**Мәнәт** ( — *язмыш, тәкъдир, үлем тәкъдире*) — борынгы семит язмыш һәм җәза бирү алиһәсе. Бөтен Гарәбстан ярымутравы, атап әйткәндә, Әллат һәм Әл-Гүззә кардәшләре кебек, ниндидер көнчыгыш һәм үзәк өлешендә хөрмәт ителгән. Сүрия чүлендә Мәнәт — Әл-Гүззәнең сеңлесе, Үзәк Гарәбстанның көньягында — Әл-Гүззәнең кызы. Аус һәм Хәзрәҗ кабиләләре тарафыннан табынылган һәм Мәккә белән Мәдинә арасында урнашкан гарәп халыкларының иң билгеле потларының берсе.
Күрәсең, Мәдинә каласының яклаучысы булгандыр. Манат сыны өйдәге Илаһ булып хезмәт иткән. Шулай ук мәрхүмнәр дөньясы патшабикәсе һәм кабер тынычлыгын саклаучы буларак танылган. Нәбатия һәм Пальмирада ул Грециянең Тиха һәм Немезида Алиһәләренә тиңләштерелгән.
## Искәрмәләр

Төркем:Илаһлар
Асаев

**Асаев** ― фамилия. *Асадулла* исеменнән кыскартылып ясалган.
* Рәис Асаев (1931―2001), колхоз рәисе, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1990).
* Рөстәм Асаев (1977), җырчы (бас), ТР халык артисты (2022).
----
* Гөлназ Асаева (1998), җырчы. Рөстәм Асаевның кызы.
Төркем:Фамилияләр
Неомәҗүсилек

**Неомәҗүсилек** (*хәзерге мәҗүсилек*, *нативизм*, , ) — яңа дини хәрәкәтләр, тарихи мәҗүси ышануларны торгызуга омтылучы. 

Неомәҗүси хәрәкәтләрнең берничә уртак ягы бар, әмма неомәҗүси хәрәкәтләр төрле һәм аларда бердәм ышанулар, практикалар яки текстлар системасы юк. Бу күренешне өйрәнүче галимнәрнең күбесе аны төрле диннәргә бүленгән хәрәкәт итеп күрә; башкалар моны бердәм дин буларак тасвирлый, аның деноминацияләре булып төрле мәҗүси ышанулар тора.

Неомәҗүсиләр төрле дәрәҗәдә Христианлыкка кадәрге, фольклор һәм этнографик чыганакларга мөрәҗәгать итәләр; күпләр рухилыкка иярәләр, алар аны тулысынча заманча дип саныйлар, ә башкалар исә борынгы ышануларга иярәләр яки җирле этник диннәрне мөмкин кадәр төгәлрәк тергезергә тырышалар дип саный. Неомәҗүсилек теологиянең гомуми үзенчәлекләре булып политеизм, анимизм һәм пантеизм тора.

Неомәҗүсилек нью-эйдж хәрәкәте белән бәйле. Галимнәр аларның охшашлыкларын да, аермаларын да билгелиләр.

Неомәҗүсилекне өзлексез мәҗүси традицияләрдән, мәсәлән, «классик» шаманизмнан аерып карарга кирәк.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Неомәҗүсилек
Америка психопаты (фильм)

**«Америка психопаты»** () — 2000 елда Бретт Истон Эллисның шул ук исемдәге романы буенча сатирик куркыныч фильм. Патрик Бэтман ролен Кристиан Бэйл башкара.

## Рольләрне башкаручылар

## Җитештерү
Мэри Хэррон фильмның режиссеры була, шулай ук Гвиневер Төрнер белән сценарий язган.

Башта фильмда катнашу белән Джонни Депп кызыксына. Бэтман роле белән Леонардо Ди Каприо кызыксынгач, фильмның бюджеты кискен арта, ә проекттан Кристиан Бэйлны гына түгел, ә режиссер Мэри Хэрронны да китәргә сорыйлар, чөнки ул Бэйлның төп ролдә катнашуын таләп итә. Күп кенә активистлар, шул исәптән феминистка Глория Стайнем, бу фильмда иң югары түләнә торган актерларның берсенең катнашуына каршы була. Соңрак Хэрронны режиссер вазифасына фильм бюджеты 10 миллион доллардан артмаса, ә икенчел персонажлар роленә танылган актерлар алынса гына кайтаралар. Соңрак Хэрронны режиссер вазифасына кайтаралар, әмма фильм бюджеты 10 миллион доллардан артмаса, ә икенчел персонажлар роленә танылган актерлар алынса.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт
The Witcher 2: Assassins of Kings

**The Witcher 2: Assassins of Kings** (läx *Wiedźmin 2: Zabójcy królów*) — Läxstannıñ CD Projekt RED kompaniäse tarafınnan tanılğan läx yazuçısı Ancey Sapkovskiynıñ «Vedmak» romannar seriäse motivları buyınça eşlängän RPG janrındağı sanaq uyını. 2007 yılda çıqqan «The Witcher» sanaq uyınınıñ däwamı (sikvelı).  Uyın 2011 yılnıñ 16 mayında Räsäydä, 17 mayında Awrupa häm AQŞta häm 2012 yılnıñ 17 aprelendä Xbox 360 öçen çığarıla.

2015 yılnıñ mayında «The Witcher 3: Wild Hunt» relizı bula.

## İskärmälär

Төркем:«Ведьмак» Дөньясы
Төркем:2011 елгы санак уеннары
Төркем:CD Projekt RED тарафыннан эшләнгән санак уеннары
Төркем:Китап мотивлары буенча санак уеннары
Төркем:Action/RPG
Төркем:Фэнтези жанрындагы санак уеннары
Төркем:Санак уеннары
Төркем:Latinça
Чакыру (фильм, 2023)

«**Чакыру**» () — режиссёр Клим Шипенко фильмы. Актриса Юлия Пересильд катнашындагы күренешләрнең бер өлешен Халыкара космик станциядә (ISS) режиссёр үзе төшергән, бу фильмны профессиональ кинематографистлар космоста төшергән дөньяда беренче тулы метражлы фильм итә. Фильм премьерасы 2023 елның 12 апрелендә уза, 20 апрельдән кинотеатрларда прокат башлана.. Фильмның бюджеты якынча 1 миллиард сум Орбитада төшерү 2 атна дәвам иткән.

## Искәрмәләр