Яңавыл районы

**Яңавыл районы** (, ) — Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәге — Яңавыл шәһәре.
1930 елның 20 августында Үзәк башкарма комитетының карары белән барлыкка килә. Үзәге итеп Кызыл Октябрь бистәсе тәгаенләнә. 1938 елдан — Яңавыл бистәсе. 1933-34 елларда локомотив депосы, электр станциясе, кирпеч заводы һәм башка мөһим объектлар төзелә.

1946 елда Яңавыл ГЭСы төзелә, авылларга электр кертелә. Кыска вакыт эчендә авыл хуҗалыгы аякка бастырыла. 60-80нче елларда яңа мәктәпләр, балалар бакчалары, дәваханәләр, ферма­лар төзелә, юлларга асфальт җәелә. Район сәнәгате үсешенә “Краснохолм­нефть” идарәсе, урман хуҗалыгы, май-сыр комбинаты, консерва, кирпеч заводлары зур өлеш кертә. 1964 елда район җирендә нефть табыла.

Район 103 торак урынын берләштерә, алар 18 авыл советына һәм 1 шәһәр советына буйсына. 
## География
Яңавыл муниципаль районы Башкортстанның төньяк-көнбатышында чыгынкы бер җирендә урнашкан. Ул Пермь крае һәм Удмуртия белән чиктәш.

Яңавыл районы җиреннән Бүә елгасы ага. Аның өстенә Карман ГЭСе урнаштырылган. Районның 23,2% җире урман белән капланган.

Файдалы казылмалардан нефть бар: Игрово, Вояды, Чытырман, Байсар һәм Львов ятмалары. Шулай ук кирпеч сугу өчен чимал (Буй, Яңавыл карьерлары), ком-таш катнашмасы (Әтлегәч).

## Халык

Халыкның күпчелеге Яңавылда яши. Районда татарлар һәм татар телле башкорт, шулай ук арлар (2002 ел сан алуы буенча – 6821 кеше), руслар (5822), чирмешләр (3426) яши.

## Шәхесләр
* Мәгъсүм Имаметдинов — Советлар берлеге герое (1945)
* Гайнанша Хәйдәршин — Советлар берлеге герое (1944)

Язучылар: 
* Нурихан Фәттах,
* Нил Юзиев,
* Илдар Юзеев,
* Гайнан Әмири,
* Саҗидә Сөләйманова,
* Риза Ишморат,
* Әдип Маликов,
* Фәрит Суфияров,
* Сәет Кальметов,
* Риф Насыйбуллин, удмурт шагыйре, 
* Валериан Васильев, мари галиме, профессор,
* Радик Гәрәев, җырчы,
* Эрот Зарипов, рәссам,
* Нәфкать Нигъмәтуллин, җырчы
* Рәшит Ханнанов, юрист, профессор
* Рәшит Хәйдәров (*Рашит Хайдар*), удмурт язучысы.
* Нәҗибә Сафина (2.03.1949 ― 11.01.2025) — шагыйрә.

## Икътисад
Яңавыл районында сәнәгате дә, авыл хуҗалыгы да алга киткән.

Нефть ятмаларын Башнефтенең бүлеге НГДУ «Краснохолмскнефть» файдалана. 2009 елда 0,9 млн тонна “кара алтын” чыгарылган. 
Бар 21 күмәк хуҗалык, 3 совхоз, 1 балыкчылык хуҗалыгы. 72 фермер хуҗалыгы бар. Шәхси хуҗалыкларда җылытмаларда яшелчәләр үстерәләр. Шәхси хуҗалыклар 65% авыл хуҗалыгы продукциясен җитештерә. 2009 елда 98% бәрәңге, 78% яшелчә, 77% кош һәм терлек ите, 78% сөт савылган, 75% бал.

## Транспорт
Яңавыл – Горький тимер юлының әһәмиятле станциясе.  
## Мәгариф
Районда 2006-07 уку елында башкорт теле һәм әдәбиятын —  5792 бала, татар теле һәм әдәбиятын — 824, ар телен — 519, чирмеш теле һәм әдәбиятын 250 бала өйрәнә.

## Матбугат
Район газетасы «*Октябрь юлы*» (хәзер ''“Яңавыл таңнары”'') 1931 елдан чыга. 1939 елда русча чыга торган «*Путь Октября*» (хәзер “Янаульские зори” ) барлыкка килә. 1955 елдан “Яңавыл таңнары” дубляжга калдырылган.
  
Айга 1 тапкыр ''башк.'' *“Йыйын”* кушымта - гәҗите (*300 данә*) чыга.

1993 елда барлыкка килгән Яңавыл телевидениесе рус һәм башкорт телләрендә эфирга чыга.

## Чыганаклар
* Официальный сайт Янаульского района. О районе  
*  Төньяк бизәк — Яңавыл, йолдыз булып яна ул! 
## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстан районнары