Стоик дәртләре

Һелленистик фәлсәфәнең атаклы бер мәктәбе булган стоиклыкта «стоик дәртләре» дигән төркемгә төрле эмоциональ газапланулар кертелә.

## Кулланылу
Татар теленә «стоик дәртләре» дигән төшенчә инглиз телендәге *passions *гыйбарәсен тәрҗемә итү нәтиҗәсендә керә, ә инглиз телендә исә борынгы грек телендәге *pathê* сүзе үзгәрү нәтиҗәсендә барлыкка килә.

Хрисипп фикеренчә, кайгы, ләззәт, курку һәм теләк бәяләү мәгънәсенә ия булган фикерләр булганнар.

## Төп дәртләр
Стоиклар дүрт төп дәрт турында язып калдырганнар. Родослы Андроник *Дәртләр турында* исемле хезмәтендә бу дәртләрнең билгеләмәләрен хәбәр итә:
; **Кайгы** 
: Кайгы – хәзерге мизгелдә нинди дә булса начар хәл яки халәт тора, шуңа күрә кәефнең начар булуы дөрес дип санала торган иррациональ төшенкелек яки шундый яңа фикер.
; **Курку** 
: Курку – көтелә торган куркынычтан иррациональ рәвештә качу яки аны булдырмаска омтылу.
; **Шәһвәт** 
: Шәһвәт – көтелә торган яхшылыкны иррациональ рәвештә көчле итеп теләү яки аны эзәрлекләү.
; **Куаныч** 
: Куаныч – хәзерге мизгелдә нинди дә булса яхшы хәл яки халәт тора, шуңа күрә кәефнең бик күтәренке булуы дөрес дип санала торган иррациональ күтәренкелек яки шундый яңа фикер.

## Өстәмә төрләр
Төп дәртләрдән тыш, шуларның төркемнәренә карый торган аерым төр дәртләр дә бар. Алар Цицеронның «Тускулан нотыкларында» аңлатыла.

### Кайгы
; Көнләшү
: Көнләшү – күршеңнең уңышы аркасында барлыкка килгән кайгы (стресс).
; Көндәшлек
: Көндәшлек – берәүдә теләнелә торган әйбер булып, башка берәүдә ул булмый торган халәттә килеп чыга торган кайгы.
; Көнчелек 
: Көнчелек – бер кеше үзендә булуын тели торган әйбернең башка кешенең кулында булуы аркасында туган кайгы.
; Кайгы уртаклашу
: Кайгы уртаклашу – күршеңнең нахакка газап чигүен уртаклашу аркасында килеп чыккан кайгы.
; Эч пошу 
: Эч пошу – авыр кайгы.
; Матәм         
: Матәм хисе – яраткан затның вакытсыз вафаты уңаеннан туган кайгы.
; Сагыш
: Сагыш – күз яшьләре тулы кайгыдыр.
; Борчылу  
: Борчылу – мәшәкатьле кайгыдыр.
; Хәсрәт      
: Хәсрәт – җәфалы кайгыдыр.
; Зарлану 
: Елау һәм сукранулы кайгы.
; Депрессия
: Депрессия – кеше уйга бата торган кайгы.
; Үкенеч
: Үкенеч – шәһвәтле кайгы.
; Төшенкелек 
: Төшенкелек – халәте яхшыру өмете булмаган кайгы.

### Курку
; Акрынлык 
: Акрынлык – соңрак кирәк булачак хезмәттән курку.
; Оят 
: Оят – хур калудан курку.
; Кот очу
: Кот очу – тешләрне, кулларны калтырата, тәнне агарынырга мәҗбүр итә торган, тораташтай катыра торган курку.
; Юашлык 
: Юашлык – явызлыкның якынаюыннан курку.
; Шүрләү 
: Шүрләү – зиһенне чуалта торган курку.
; Йөрәксезлек 
: Йөрәксезлек – кот очуның хезмәтчесе булган куркудыр.
; Аптыраш 
: Аптыраш – уйсыз калдыра торган курку.
; Җебегәнлек 
: Җебегәнлек – шәһвәтле курку.

### Шәһвәт
; Ачу
: Лаексыз җәрәхәт ясаган дип саналучы кешене җәзалау шәһвәте.
; Ярсу
: Ярсу – әкренләп үсеп, кинәт кенә үзен күрсәтә торган ачу.
; Нәфрәт 
: Нәфрәт – күптәннән җыелып килгән ачу.
; Дошманлык 
: Дошманлык – үч итү мөмкинлеген эзли торган ачу.
; Ярсулы ачу
: Ярсулы ачу – йөрәкнең һәм җанның үзендә үк тупланган ачы ачу.
; Комсызлык
: Комсызлык – бетмәс сусаудыр.
**Сагыну**
: Сагыну – чынлыкта булмаган кешенең янда булуын теләү шәһвәте.

### Куаныч
; Усаллык 
: Күршенең уңышсызлыгына сөенү аркасында куаныч.
; Таң калу 
: Таң калу – колакка ишетелгәннәргә сокланып, җанны тынычландыра торган куаныч.
; Мактану 
: Мактану – тышкы кыяфәттә чагылыш таба торган, үзен чиктән тыш бай итеп күрсәтүдән гыйбарәт куаныч.

## Искәрмәләр

* Andronicus, "On Passions I," *Stoicorum Veterum Fragmenta*, 3.391. ed. Hans von Arnim. 1903–1905.
* Cicero, Marcus Tullius (1945 c. 1927). *Cicero : Tusculan Disputations* (Loeb Classical Library, No. 141) 2nd Ed. trans. by J. E. King. Cambridge, Mass.: Harvard UP.
* Long, A. A., Sedley, D. N. (1987). *The Hellenistic Philosophers: vol. 1. translations of the principal sources with philosophical commentary*. Cambridge, England: Cambridge University Press.

## Тышкы сылтамалар
* The Passions according to the Classical Stoa
* The Primary Passions 

Төркем:Тойгылар
Төркем:Стоиклык