open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Инсур Яһүдин

**Яһүдин Инсур Газзәли улы** (*псевдонимы Инсур Артур*; 26 март 1951 ел — 21 март 2011 ел) — башкорт шагыйре һәм журналисты. ССРБ-ның Журналистлар, Россиянең һәм Башкортстанның Язучылар союзлары әгъзасы.

## Биографиясе
Инсур Газзәли улы Яһүдин (Инсур Артур) 1951 елның 26 мартында Бөрҗән районының Иске Мөсет авылында (икенче мәгълүматлар буенча, Белорет шәһәрендә) туган.

Иске Собхангол урта мәктәбен тәмамлаган, журналистика буенча югары һөнәри белем алган.

Шигырьләре, нәсерләре матбугатта 14 яшендә күренә башлый. Озак еллар матбугат өлкәсендә эшли: гәҗит басучы, хәбәрче, бүлек мөдире, «Совет Башҡортостаны» гәҗитенең үз хәбәрчесе, Бөрҗән районы «Таң» гәҗитенең баш мөхәррире була. Ул ССРБ, Россия, Башкортстан Журналистлар союзлары әгъзасы булды. 1996 елдан Россия һәм Башкортстан Язучылар союзлары әгъзасы. Шигырьләре, башка әсәрләре төрле телләрдә Мәскәүдә, кардәш республикаларда, чит илләрдә дөнья күрде.

## Китаплары

* Юлга чыгам (шигырьләр)
* Тауларда тавыш адашмый (дастан һәм шигырьләр)
* Көнлөгояш (чәчмә)
* Дала чыңы (шигырлар)
* Төлке килде кунакка" (балалар өчен шигырьләр) китаплары дөнья күрде
* Дага чыңы
* Атайсал — бөрҗәннәрнең ере
* Ярасыз моң
* Йөрәгемдә кояш күтәрәм

## Күләмле әсәрләре, поэмалар

* Тулганай
* Тавышлар
* Тынлык минуты
* Гөргелдәп
* Җиде моң
* Минем корылтай
* Чыклы дала
* Туган көн

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

## Сылтамалар

* «Башҡорт шиғриәте анталогияһы». — Өфө: Китап, 2001.
* Литературная карта Башкортостана: Ягудин Инсур Газзалиевич (Инсур Артур)
* Ягудин Инсур Газзалиевич, поэт

Төркем:Башкортстан журналистлары
Төркем:Башкорт шагыйрьләре
Төркем:2011 елда вафатлар
Төркем:21 март көнне вафатлар
Төркем:Бөрҗән районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1951 елда туганнар
Төркем:26 март көнне туганнар
Сәрвәр Галәветдинов

**Галәветдинов Сәрвәр Әбүталип улы** (25 сентябрь 1950 ел) — укытучы, шагыйрь. 2005 елдан Башкортстан Язучылар берлеге әгъзасы.

## Биографиясе
Сәрвәр Әбүталип улы Галәветдинов 1950 елның 25 сентябрендә Башкорт АССР-ының Бөрҗән районы Колгына авылында туган.

Булачак шагыйрь әби тәрбиясендә бала чактан халык моңнарын тыңлап, халык йолаларын күреп үсә. Әбисе бик күп әкиятләр, риваятләр, хикәяләр, легендалар, мәкалләр, әйтемнәр хәбәрдар була.

Мәктәп елларыннан ук Сәрвәр Галәветдинов шигырлар яза башлый. Аның шигырлары «Ленинчы», «Башкортстан», Бөрҗәннең «Таң», Әбҗәлилнең «Чаткы» газеталарында да басыла.

Совет Армиясендә хезмәт иткәндә, журналистика буенча курс тәмамлый, шигырьләр язуын да ташламый. Шигырьләре «Литературная газета» һәм «Известия Башкортостана» гәҗитләрендә дөнья күрә.

Армиядән соң туган якларына әйләнеп кайта, колхозда бригадир булып эшли. 1993 елда Башкорт дәүләт университетының филология факультетын тәмамлап, озак еллар авыл мәктәбендә укытучы булып эшли.

Шигырьләре«Яшь көчләр» альманахында (1981, 1982, 1983) басылып чыга.

2005 елда «Һәнәк» журналының, "Башкортстан" гәҗитенең лауреаты була.

Сәрвәр Галәветдиновның бик күп шигырьләренә Нур Даутов, К. Дәүләтбирдина, Н. Абдуллина, А. Гайсин, Р. Ханнанов тарафыннан халык арасында киң таралган җырлар язылган.

«Күңелемдә иярле ат» исемле башлангыч китабы 1993 елда дөнья күрә. 2010 елда «Былбыллар сайраганда» дигән китабы басылып чыга.

Сәрвәр Галәветдиновның иҗаты башкорт авылының елъязмасын чагылдыралар. Аның әсәрләре тирән эчтәлеккә ия, аларда башыннан ахырына кадәр дәрт сизелә. Авыз-тел иҗаты нигезендә холык-гадәтләргә, йолаларга таянып язылган әсәрләре тирән фәлсәфи эчтәлеге белән аерыла.

## Китаплары

* Алдакчы бүдәнә : Йомаклар/ С.Ә. Галәветдинов. — Уфа: Китап, 1996. — 32 бит.
* Авылым тарихы — халкым тарихы : документаль-публицистик белешмә/ С.Ә. Галәветдинов. — Учалы, 2015. — 38 бит.
* Былбыллар сайраганда : Шигырьләр/ С.Ә. Галәветдинов. — Уфа: Китап, 2010. — 184 бит.
* Күңелемдә иярле ат : Шигырьләр/ С.Ә. Галәветдинов. — Уфа: Китап, 1993. — 30 бит.
* Көй тылсымы : Шигырьләр/ С.Ә. Галәветдинов. — Уфа: Китап, 2006. — 32 бит.
* Бизәкле беләзек. Ажурный браслет. : Йомаклар/ С.Ә. Галәветдинов; Рус телене тәрҗемәчесе Усманов Б. Н.. — Уфа: Китап, 2015. — 80 бит.
* Серләремне систем. Шигырьләр/ С.Ә. Галәветдинов. — Уфа: Китап, 2001. — 40 бит.

## Аның турында әдәбият

* Бәшәров. Ф. Төпкөлдән сыҡҡан шағир  // Башҡортостан. — 2008. — 10 июнь. — 4-се бит.
* Моң тылсымы ташламаһын // Таң. — 2009. — 1 окт. — 3 -сө бит.

## Чыганаклар

* Писатели земли башкирской: Справочник/ Сост. Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа, 2006. — С.139-140.
* Писатели земли башкирской: Справочник/ Сост. Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Перераб. и доп. второе изд. — Уфа, 2015. — С.184.

## Сылтамалар

* Бөрйән районы китапханаһы сайты 
* Все новости Башкортостана 

Төркем:Башкортстан журналистлары
Төркем:Русия журналистлары
Төркем:ССРБ журналистлары
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Бөрҗән районында туганнар
Төркем:1950 елда туганнар
Төркем:25 сентябрь көнне туганнар
Мөхәммәт Илбаев

**Илбаев Мөхәммәт Исмәгыйль улы** (13 март 1939 ел — 21 апрель 2015 ел) — авыл хуҗалыгы белгече, шагыйрь. 2003 елдан Россия Федерациясе һәм Башкортстан Язучылар берлекләре әгъзасы.

## Биографиясе
Мөхәммәт Исмәгыйль улы Илбаев 1939 елның 13 мартында Башкорт АССРның Зиянчура районы Мөхәммәтҗан авылында туган.

Абзан урта мәктәбен тәмамлагач, колхозда эшли башлый. 1959-1964 елларда Башкортстан авыл хуҗалыгы институтында зоотехник һөнәренә укып чыккач, колхоз-совхозларда эшли. Күмертаудагы районара токымчылык станциясендә баш зоотехник була. Станция бетерелгәч,«Башкируголь» берләшмәсенең тәэминат бүлегендә эшли.

2015 елның 21 апрелендә Күмертау шәһәрендә вафат була, туган авылы Мөхәммәтҗанда җирләнгән

## Иҗаты
Мөхәммәт Илбаев, белеме буенча мал хуҗалыгы белгече булса да, ХХ гасырның 60 нчы елларында әдәбиятка шагыйрьлек таланты белән юл ярып килеп керә. Аның 1968 елда басылып чыккан  «Җирләр күрдем» исемле тәүге шигъри җыентыгы башкорт шигъриятенә талантлы  каләм иясе килүен хәбәр итә. Алдагы  елларда аның иҗаты «Эчкән сулар» (2009) китабында үсеш тапты. «Көртлек җыры» (2012) китабында балалар өчен шигырьләре, шигъри  хикәясе һәм поэмасы тупланган. Аның бу җыентыгында Башкортстан халкының үткән тарихы, бүгенгесе һәм хәвефле киләчәге дә чагыла.

Мөхәммәт Илбаев поэтик  әсәрләрендә башкорт теленең нечкәлекләрен, күркәмлеген оста иҗади файдаланды, шул җирлектә башкорт шигъриятен баетты.

## Китаплары

* Җирләр күрдем: Шигырьләр. — Уфа: Башкортстан китап нәшрияты, 1968.
* Тамгалар: Шигъри җыентык.— Уфа: Китап, 2001. — 157-190 б.
* Эчкән сулар: Шигырьләр., поэмалар. — Уфа: Китап, 2009. — 112 б.
* Көртлек җыры: Шигырьләр, шигъри хикәя, поэма. — Уфа: Китап, 2012.

## Әдәбият

* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. 

## Сылтамалар

* Мухамет Ильбаев (1939). Литературная карта. МАУК «Зианчуринская межпоселенческая центральная библиотека» Официальный сайт 

Төркем:1915 елда вафатлар
Төркем:1939 елда туганнар
Төркем:Россия шагыйрьләре
Төркем:Башкорт шагыйрьләре
Төркем:Зиянчура районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстанда вафатлар
Төркем:2015 елда вафатлар
Төркем:21 апрель көнне вафатлар
Төркем:13 март көнне туганнар
Эмре Җан

**Эмре Җан** (; 1994 елның 12 гыйнвары, Майндагы Франкфурт, Гессен, Алмания) — алман футболчысы, Дортмундның «Боруссия» һәм Алмания җыелма командасы ярымсакчы.

## Клуб карьерасы
Төркия гаиләсеннән чыккан кеше буларак, Эмре Майндагы Франкфурт шәһәрендә туган һәм Франкфуртның төньяк-көнбатышында үскән. Эмре үзенең футбол карьерасын Франкфуртның «Блау Гельб» командасында башлаган. 2006 елда Франкфуртның танылган «Айнтрахт» клубы системасын тулыландыра һәм анда 2009 елның җәенә кадәр шөгыльләнә.

2009 елның җәендә Эмре Мюнхенның «Бавария» яшүсмерләр командасын тулыландыра. 2011 елдан ул клубның икенче командасы өчен чыгыш ясаган. «Бавария» өчен беренче матчын 2012 елның 12 августында Алмания Суперкубогы өчен Дортмунд «Боруссия» командасына каршы үткәргән. Бундеслигада Эмре 2013 елның 13 апрелендә «Нюрнберг»га каршы матчта дебют ясый.

2013 елның августында Эмре «Байер»га күчә, контракт шартлары буенча «Бавария» уенчыны кире сатып ала алган, әмма бу хәл булмаган.

2014 елның 5 июнендә Эмре «Ливерпуль»га күчә, трансфер суммасы 10 миллион фунт тәшкил иткән. 2018 елның җәендә футболчының клуб белән контрактны озайтудан баш тартуы билгеле була.

2018 елның 21 июнендә Италия «Ювентус»ы белән 2022 елның 30 июненә кадәр контрактка кул куя.

2020 елның 31 гыйнварында аренда хокукларында Дортмунд «Боруссия»сенә күчә. Килешү уенчыны 25 млн еврога мәҗбүри сатып алуны күздә тота.

## Җыелма команда карьерасы

Эмре Алманиянең төрле яшүсмерләр җыелма командаларында уйнаган. Алмания җыелма командасы составында (17 яшькә кадәр) яшүсмерләр арасында Европа чемпионатының көмеш һәм яшүсмерләр арасында дөнья чемпионатының бакыр медальләрен яулый. 2013 елдан Эмре Алмания яшьләр җыелма командасы әгъзасы булып тора.

Эмре Төркиянең милли җыелма командасы өчен чыгыш ясау тәкъдимен кире каккан, чөнки ул алман җыелма командасы өчен чыгыш ясарга теләгән

2015 елның 4 сентябрендә Польшага каршы матчта Алмания җыелмасы өчен дебют ясый (3:1).

2017 елның 3 июлендә, финалда Чили җыелма командасын җиңеп, Алмания җыелма командасы составында Россиядә Конфедерацияләр Кубогын ота.

## Казанышлар
 **«[[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]]»**

* Алмания Чемпионы: 2012/13
* Алмания Кубогы иясе: 2012/13
* Алмания Суперкубогы иясе: 2012
* Чемпионнар лигасы җиңүчесе: 2012/13

 **«[[Liverpul futbol taqımı|Ливерпуль]]»**

* Англия лигасы Кубогы финалисты: 2015/16
* Европа лигасы финалчысы: 2015/16
* Чемпионнар лигасы финалчысы: 2017/18

 **«[[Yuventus futbol taqımı|Ювентус]]»**

* Италия Чемпионы: 2018/19
* Италия Суперкубогы иясе: 2018

 **«[[Borussiä Dortmund futbol taqımı|Боруссия Дортмунд]]»**

* Алмания Кубогы иясе: 2020/21

'''Алмания җыелмасы'''

Футбол буенча Алмания җыелмасы

* Конфедерацияләр кубогы җиңүчесе: 2017

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Алмания футболчылары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1994 елда туганнар
Төркем:12 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Футбол буенча Төркия чемпионаты

**Төркия футбол суперлигасы** () — Төркия футболының иң көчле дивизионы. Гадәттә ярышларда 18 клуб катнаша, әмма 2020/2021 сезонда COVID-19 коронавирус пандемиясе аркасында аларның саны 21кә җиткән. Һәр сезоннан соң соңгы өч урынны алган клублар беренче лигага күчә, ә аларның урыннарын беренче лиганың иң көчле ике командасы һәм Беренче лига плей-оффында җиңүче команда ала.

## Тарих
Лига 1959 елда Истанбул, Әнкара һәм Измир төбәк лигаларын берләштерү нәтиҗәсендә оештырыла, беренче сезон Милли лига дип атала. Һәр яңа сезон август ахырында башлана һәм декабрьдән гыйнвар аена кадәр кышкы тәнәфес белән май аенда тәмамлана. Чемпионат 2 әйләнештә уздырыла, һәр команда бер-берсе белән өйдә һәм кунакта уйный. Чемпион һәм вице-чемпион УЕФА Чемпионнар лигасында уйнау хокукын ала, ә бакыр призер һәм 4 нче урынны алган команда УЕФА Европа лигасында уйный. 2005 елдан, «Turkcell» мобиль элемтә компаниясе белән спонсорлык килешүе нигезендә, лига «Türkcell SuperLig» дип атала. 2010 елның 12 августында, «Spor Toto» букмекерлык компаниясе белән 5 еллык спонсорлык контракты төзелү сәбәпле, лига «Spor Toto Süper Lig» дигән рәсми исем ала.

Сезон август аеннан май аена кадәр дәвам итә, һәр клуб ике тапкыр калган клублар белән очраша: бер тапкыр үз кырында һәм бер тапкыр көндәш команда кырында, шул ук вакытта һәр команда 2 тур үткәрә. Шулай итеп, 18 клуб өчен Суперлига сезоны 34 матчтан тора. Матчта җиңү өчен команда өч очко ала, тигез исәпкә — бер очко. Җиңелгән очракта команда очколар алмый. Һәр сезон тәмамлангач, барысыннан да күбрәк очко җыйган клуб чемпион титулын ала. Очколар тигез булган очракта титул туплар аермасы буенча бирелә, туплар аермасы тигез булганда — кертелгән голлар буенча. Сезон нәтиҗәләре буенча иң аз очко җыйган өч команда Беренче лигага чыга, ә аннан, Суперлигага өч команда чыга.

### Еврокубокларга квалификация

Һәр сезон нәтиҗәләре буенча ике иң яхшы команда УЕФА Чемпионнар лигасында катнашу өчен квалификацияләнә. 2021 елга УЕФА коэффициентлары таблицасында позиция нигезендә (13 урын), клуб-чемпион плей-офф раундыннан, ә икенче урынны алган команда икенче квалификация раундыннан башлый. Өченче урынны алган команда УЕФА Европа лигасы плей-офф раундыннан башлый. Дүртенче һәм бишенче урыннарны алган клублар Конференцияләр лигасында катнашачак.

### Сезон

* Иң күп җиңү яулаган: «Галатасарай» (22 тапкыр);
* Иң зур җиңүләр: 1989/1990 еллар сезоны — «Бешикташ» — «Адана Демирспор» (10-0);
* Оттырышсыз серия: «Бешикташ» (48 матч).

## Иганәчеләр

* 2005-2010: Turkcell (*Turkcell Süper Lig*)
* 2007 — хәзерге вакыт: Spor Toto (*Spor Toto Süper Lig*)

## Рекордлар

### Сезон

* Иң озын сезон — 1962/63 (42 матч)

### Команда

* Наибольшее количество чемпионств: «Галатасарай» (22 тапкыр)
* Иң зур җиңүләр: 1989/1990 еллар сезоны — «Бешикташ» — «Адана Демирспор» (10-0);
* Оттырышсыз серия: «Бешикташ» (48 матч)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Төркия футбол федерациясенең рәсми сайты
Үзбәкстан Югары суды

**Үзбәкстан Республикасы Югары Суды** Үзбәкстанда граждан, җинаять һәм административ хокукның иң югары органы булып тора. Хәзерге вакытта ул Югары суд һәм югары хуҗалык судыннан тора, алар 2017 елның февралендә берләштерелгән иде .

## Судлар
Үзбәкстанда түбәндәге судлар эшли  :

* Үзбәкстан Республикасы Конституция суды;
* Үзбәкстан Республикасы Югары Суды;
* хәрби судлар;
* гражданлык эшләре буенча Каракалпакстан Республикасы суды, гражданлык эшләре буенча региональ һәм Ташкәнт шәһәр суды;
* җинаять эше буенча Каракалпакстан Республикасы суды, җинаять эше буенча региональ һәм Ташкәнт шәһәр суды;
* Каракалпакстан Республикасының, төбәкләр һәм Ташкәнт шәһәре икътисадый судлары;
* Каракалпакстан Республикасының, төбәкләр һәм Ташкәнт шәһәре административ  судлары;
* районара, район (шәһәр) граждан судлары;
* район (шәһәр) җинаять судлары;
* районара, район (шәһәр) икътисадый судлары;
* район (шәһәр) административ судлары.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Официальный сайт 
Төркем:Үзбәкстан
Төркем:Хокук
Кыргыз Автономияле Совет Социалистик Республикасы (1926—1936)

*1920―1925 елларда, нигездә, хәзерге Казакъстан территориясендә яшәп килгән [[Кыргыз АССР (1920–1925)|Кыргыз АССР]] белән бутамагыз*

 
**Кыргыз Автономияле Совет Социалистик Республикасы** () ― 1926―1936 елларда РСФСР составында булган автономияле республика.

Башкаласы ― Пишпәк шәһәре. 1926 елның 12 маенда СССР Үзәк Башкарма Комитеты Президиумы шәһәр исемен (1925 елның октябрендә Пишпәктә туган) М. В. Фрунзе истәлегенә Фрунзе итеп үзгәртә .

## Тарих
Кыргыз АССР 1926 елның 1 февралендә Кыргыз автономияле өлкәсен (Кыргыз АӨ, КАӨ) үзгәртеп кору юлы белән оештырыла.

1934 елның 20 августында Бөтенсоюз Үзәк Башкарма Комитеты Президиумы республиканың районнарга яңа бүленешен раслый .

1936 елның 5 декабрендә СССРның яңа («Сталин»)  Конституциясе кабул ителгәч, Кыргыз АССР Кыргызстан ССРга  үзгәртелә.

## Әдәбият
* Труды первой конференции по изучению производительных сил Киргизской АССР. Л.: Изд-во АН СССР, 1934.
## Сылтамалар
## Искәрмәләр


Төркем:РСФСР республикалары
Төркем:Кыргызстан тарихы
Олий Мәҗлес

**Үзбәкстан Республикасы Олий Мәҗлесе** (  ) — Үзбәкстан Республикасы парламенты, дәүләт хакимиятенең вәкил һәм закон чыгару органы.

Милли конституцион референдум нәтиҗәләре буенча 2002 елның 27 гыйнварында Үзбәкстан Республикасының Олий Мәҗлесе ике палатадан тора - Үзбәкстан Республикасы Олий Мәҗлесе Сенаты (югары палата) һәм Үзбәкстан Республикасы Олий Мәҗлесенең  Закон чыгару палатасы.  (аскы палата). 1994-нче елда оешканнан алып референдумга кадәр Үзбәкстан Республикасының Олий Мәҗлесе бер палаталы парламент иде. Ике палатаның вәкаләтләре вакыты — биш ел. Үзбәкстан Республикасының Олий Мәҗлесе алдагысы - Үзбәкстан ССР / Үзбәкстан Республикасының беркатлы Югары Советы, ул 1938—1994 елларда булган.

## Түбән палата
Закон чыгару палатасы 150 депутаттан тора, алар закон нигезендә сайланган. Закон чыгару палатасында төп кеше — Олий Мәҗлес Закон чыгару палатасы спикеры. Хәзер бу позицияне яңа сайланган Нурджинон Исмойлов били 

Түбән палата депутатлары — 150, шуларның 135е туры гомуми сайлауларда сайланган, 15 урын Үзбәкстанның Экологик хәрәкәте өчен . Закон чыгару палатасы эшчәнлеге тәртибе Үзбәкстан Республикасы Конституциясе, "Үзбәкстан Республикасы Оли Мәҗлесенең Закон палатасы турында" законы һәм башка закон актлары белән билгеләнә. 2019—2020 сайлауларыннан Экология хәрәкәте өчен урыннар инде сакланмый.

Соңгы сайлауларда 2019—2020 урыннар түбәндәгечә бүленде:

* Үзбәкстанның Либераль Демократик Партиясе - 53 урын
* "Милли тикланиш" демократик партиясе - 36 урын
* Үзбәкстан Халык демократик партиясе - 22 урын
* Социал-демократик партия "Адолат" - 24 урын
* Экология партиясе - 15 урын

## Югары палата
Сенат - территориаль вәкиллек палатасы һәм 100 сенатордан тора. Сенат әгъзалары тигез санда - 6шар кеше — Каракалпакъстан Республикасыннан, өлкәләрдән һәм Ташкәнт шәһәреннән-Каракалпакстан Республикасы Жокарг Кенес депутатларының тиешле уртак утырышларында,  өлкәләр, районнар һәм шәһәрләр дәүләт хакимиятенең вәкиллекле органнарының әлеге депутатлар арасыннан  яшерен тавыш бирү юлы белән сайлана.  Үзбәкстан Республикасы Олий Мәҗлесе Сенатының 16 әгъзасы Үзбәкстан Республикасы Президенты тарафыннан фән, сәнгать, әдәбият, дәүләт һәм иҗтимагый эшчәнлек өлкәләре, производство өлкәсендә зур практик тәҗрибәсе һәм махсус казанышлары булган иң абруйлы гражданнар арасыннан билгеләнә. 

Сайлаулар көненә 25 яшь тулган Үзбәкстан Республикасы гражданины,  Закон чыгару палатасы депутаты, шулай ук Сенат әгъзасы була ала.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Законодательная палата 
* Сенат 
* Полный список сенаторов первого созыва
* Двухпалатный Олий Мажлис Республики Узбекистан: статус, функции, полномочия и формы деятельности 
Төркем:Илләр буенча парламентлар
Кыргыз АССР

**Кыргыз АССР**:
* Кыргыз АССР (1920–1925) — РСФСР составындагы казакъ республикасы (1920—1925 елларда), аннары Каза'''к''' АССР, 1936 елдан&nbsp;— ;
* Кыргыз АССР (1926—1936) — РСФСР составындагы кыргыз республикасы (1926—1936 елларда), аннары Кыргыз ССР.
Баксель Арена

**«Баксель Арена»** () — Азәрбайҗан башкаласы, Бакы шәһәрендә урнашкан футбол стадионы. 2013 елның гыйнварына кадәр стадион **«8-й километр» **() дип атала. Стадион 11 меңгә кадәр тамашачыны сыйдыра ала.

## Тарих
Стадион 2012 елның 14 сентябрендә ил президенты Илһам Әлиев катнашында ачыла. Стадионда 2012 елгы 17 яшькә кадәрге кызлар арасында футбол буенча дөнья чемпионатының 2 төркемле матчы: 2 чирекфинал һәм ярымфинал уеннары уза. Дөнья беренчелеге тәмамланганнан соң монда Азәрбайҗан Премьер-Лигасы уеннары үткәрелә. Шулай ук биредә УЕФА Чемпионнар лигасының сайлап алу матчы уза (2013 елның 17 июлендә башкаланың «Нефтчи» клубы Албаниянең «Скендербеу» командасын кабул итә).

2013 елның гыйнварында Азәрбайҗанның футбол федерацияләре ассоциациясе һәм Bakcell компаниясе арасындагы килешү нигезендә стадион «Баксель Арена» дип үзгәртелә.

2013 елның 7 июнендә стадионда Азәрбайҗан җыелма командасының беренче рәсми матчы уза. Команда дөнья чемпионатының сайлап алу матчында Люксембург җыелма командасы белән уйный.

## Тасвирлама

Унбер мең тамашачыга исәпләнгән стадион өч керү өлешеннән тора — гомуми керү, медиа һәм VIP өчен, һәм биш сектор. Футбол мәйданчыгына ФИФА стандартлары нигезендә чит илләрдән китерелгән табигый үлән капламы җәелгән һәм махсус җылыту системасы урнаштырылган. Стадионны яктырту өчен дүрт прожектор һәм заманча гомуми яктырту системасы урнаштырылган. Трибуналарның өске өлешен ябу өчен махсус киң конструкция кулланылган, аңа утка һәм башка йогынтыларга нык махсус мембран катламы капланган.

Трибунада гаилә белән карау өчен бүлмә һәм скайбокс 17 VIP-бүлмә бар, зур монитор урнаштырылган, ә медиа вәкилләре өчен 200 урынга исәпләнгән махсус эскәмияләр урнаштырылган. Трибунаның аскы өлешендә командалар өчен дүрт киенү-чишенү бүлмәләре, ФИФА белгечләре өчен конференц-заллар, тренерлар, судьялар, табиблар өчен бүлмәләр, допинг-контроль бүлмәсе һ. б. бар. Стадионда шулай ук үзәк идарә бүлмәсе, куркынычсызлыкны күзәтү һәм контроль өчен бүлмә һәм комментатор бүлмәсе булдырылган. Стадионның 300 автомобильгә исәпләнгән тукталышы бар.

## Искәрмәләр


Төркем:Стадионнар
Фәйзрахман Ярышев

**Ярышев Фәйзрахман Абдрахман улы** (28 июль 1941 ел — 7 февраль 2005 ел) — режиссер. Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (1998).

## Биографиясе

* Фәйзрахман Абдрахман улы Ярышев 1941 елның 28 июлендә БАССРның Мәләвез районы Апас авылында туган.
* 1967 елда Уфа сәнгать училищесына укырга керә.
* Башкорт дәүләт филармониясендә солист-вокалист булып эшли.
* 1968-1971 елларда Ишембай шәһәренең Нефтьчеләр мәдәният сараенда сәнгать җитәкчесе булып эшли.
* Луначарский исемендәге дәүләт театр сәнгате институтында музыка театры режиссурасы буенча белгечлеккә укый.
* 1976-1997 елларда Башкорт дәүләт опера һәм балет театрында режиссер булып эшли.
* 1997-1983 елларда Башкорт дәүләт филармониясенең сәнгать җитәкчесе вазифасын җитәкли.
* 1983-1987 елларда Башкорт дәүләт опера һәм балет театрының баш режиссеры булып эшли.
* 1987-2005 елларда Уфа сәнгать училищесында укыта.
* 2005 елның 7 февралендә Уфада вафат була.

## Иҗади эшчәнлеге
Фәйзрахман Ярышев яхшы вокаль сәләте һәм үзенә таләпчәнлеге аркасында студент елларында ук танылу яулый — сәнгать училищесын тәмамлагач та, Башкорт дәүләт филармониясенә солист-вокалист итеп чакырыла. Бай педагогик тәҗрибәсе аңа музыка сәнгатен үстерүгә һәм яшь вокаль кадрлар әзерләүгә зур өлеш кертү мөмкинлеге бирә. Ул опера спектакльләрен һәм бәйрәмнәрен, республика күләмендәге бик күп бәйрәм чараларын, шулай ук Русиянең төрле төбәкләрендә үтә торган Башкортстан мәдәнияте көннәре чикләрендә концертлар куя.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе ( (1998).

## Чыганаклар

Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Шәхесләр:Башкорт дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2005 елда вафатлар
Төркем:7 февраль көнне вафатлар
Төркем:Мәләвез районында туганнар
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:28 июль көнне туганнар
Рөстәм Шәрипов (1976)

**Шәрипов Рөстәм Фазылҗан улы** (1 ноябрь 1976 ел  — 18 июнь 2013 ел) — курайчы.

## Биографиясе
Рөстәм Фазылҗан улы Шәрипов 1976 елның 1 ноябрендә Башкорт АССРның Зилаер районы Юлдыбай авылында туган.

Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясендә югары белем ала. Инструменталь башкару (курай) бүлегендә Ришат Рәхимов классында курайчы-солист һөнәрен үзләштерә.

Иҗат юлын 2001 елда студент чагында ук Башкорт дәүләт филармониясендә башлый. Аккомпаниатор-концертмейстер вазифасын башкара. 2003 елда укуын тәмамлап, Башкорт дәүләт филармониясендә эшләвен дәвам итә.

2003-2005 елларда Башкортстан Республикасы  Халык инструментлары милли оркестры артисты була.

2005 елдан «Далан» эстрада төркемендә солист-инструменталист (курайчы) булып чыгыш ясый.

Рөстәмнең репертуары киң кырлы. Аның башкаруында халык, классик һәм эстрада жанрындагы җырлар, дөнья халыклары мелодияләре яңгырый.

## Иҗади эшчәнлеге
Ул сәнгать осталары белән беррәттән Төркиядә үткән Башкортстан көннәрендә, Кубада, Эстониядә, Казакъстанда, Мәскәүдә, Санкт-Петербургта, Ырынбурда һәм башка шәһәрләр һәм илләрдә тамашачыларга башкорт моңын җиткерә.

Рөстәм Шәрипов республика конкурслары лауреаты исеменә дә күп тапкыр лаек була.

## Репертуары

* Курайчылар берләшмәсендә 

Аның репертуары бай эчтәлекле һәм киң кырлы.
* Өйҙөрәк буйы 
* Бейеш 
* Буранбай 
* Дәләү Ғәйшә 
* Ҡара өйрәк 
* Һандуғас 
* Һыр 
* Шырлы урман 
* Ҡара өйрәк 
* Ҡараһаҡал маршы
* Ҡарт Байыҡ 
* Кәтинкә 
* Ҡыҙыл буйы бүҙәнә 
* Ҡурайсы егеткә 
* Ҡыҙыл буйы бүҙәнә
* Ләнке ташы 
* Юшатыр буйы 
* Йәнбикә 
* Таштурә 

## Казанышлары

* Халыкара милли мәдәният фестивале чикләрендә Курай бәйрәмендә катнашып Гран-при яулый (Октябрьски каласы, 2004).

## Хәтер

* Рөстәм Шәрипов исемендәге Ачык республика конкурсы (Уфа, 2016, 2017);
* Туган авылы Юлдыбай ул укыган мәктәптә Курайчылар берләшмәсе тарафыннан Рөстәм Шәрипов истәлегенә  мемориаль такта куелган (14.06.2018)

## Сылтамалар

* http://kyk-byre.ru/1039-m1241sh12111199r-1185uraysy-ruhly-ir-u1177aman-r1257st1241m-sh1241ripov-be11771177e1187-aranan-m12411187gelekk1241-kitep-bar1177y.html
* https://kulturarb.ru/ba/news/arkhiv-novostej/bild%D3%99le-%D2%A1urajsy-r%D3%A9st%D3%99m-sh%D3%99ripov-araby%D2%99%D2%99an-kitep-bar%D2%99y
* http://soyuzkuraistovrb.ru/media-f/audio-yazmalar/1142-rustam-sharipov.html 
* http://yuldashfm.ru/ba/node/69997
* http://www.bashinform.ru/bash/961918/
* https://bashmusic.net/ru/music/instrumentalisty/kuraisty/762-sharipov-rustam-fazylyanovich
* http://bashgf.ru/index.php?pg=article_full&article_id=1922

Төркем:Курайчылар
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Җылаер районында туганнар
Төркем:2013 елда вафатлар
Төркем:18 июнь көнне вафатлар
Төркем:1976 елда туганнар
Төркем:1 ноябрь көнне туганнар
Сергей Тюфяков

**Тюфяков Сергей Михайлович** (1 апрель 1949 ел) — баянчы, педагог, профессор (1996), Россия Федерациясенең атказанган артисты (1996), БАССРның атказанган артисты (1986);Идел буе  яшь баянчылар конкурсы, И. Я Паницкий исемендәге I конкурс-фестивале, халыкара «Фогтлад музыка көннәре» (Клингенталь, ГДР) Халыкара конкурсы лауреаты.

## Биографиясе
Сергей Михайлович Тюфяков 1949 елның 1 апрелендә Уфада  туган.

1973 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын баян классы буенча (укытучылары -В. Ф. Беляков һәм В. К. Моисеев) тәмамлый.

1975-1979 елларда Гнесиннар исемендәге. Дәүләт музыка-педагогия институтында стажировка үтә.

1974 елдан алып Уфа дәүләт сәнгать институтының халык инструментлары кафедрасы укытучысы,1991 елдан музыка факультеты деканы, 2006-2015 елларда институтның читтән  торып уку буенча проректоры итеп тәгаенләнә.

1973-1995 елларда Башкорт дәүләт филармониясе җырчысы.

## Башкару  осталыгы
Сергей Михайлович Тюфяков репертуарында чит ил, ватан һәм башкорт композиторлары әсәрләре, шулай ук башкорт, татар, рус халык җырларының эшкәртүләре.

«Иҗатына тирән  эмоциональлек, темперамент, виртуоз техника, артистизм хас», — дип билгели башкорт энциклопедиясе.

1987 елдан Башкортстан Республикасының атказанган артистлары В. В. Грачев һәм В. В. Фильчев белән бергә баянчылар триосы составында чыгыш ясый. Гастрольләр белән Россия, Алмания, Казакъстан, Көньяк Корея буйлап йөри.

## Сылтамалар

* Тюфяков Сергей Михайлович // Башкирская энциклопедия —  Уфа:   ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — .

## Искәрмәләр

Төркем:1 апрель көнне туганнар
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Уфада туганнар
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Фәнүнә Сираҗетдинова

**Сираҗетдинова Фәнүнә Хәниф кызы** (15 февраль 1949 ел) — җырчы, укытучы. 1980-2003 елларда Башкорт дәүләт филармониясе солисты. Башкортстан Республикасының халык (1994), Башкорт АССРның атказанган (1989) артисты.

## Биографиясе
Фәнүнә Хәниф кызы Сираҗетдинова (кыз фамилиясе Шәйдуллина) 1949 елның 15 февралендә Башкорт АССРның Илеш районы Ишкар авылында туган.

1969 елдан Башкорт хор капелласы артисты булып эшли. 1970 елда Уфадагы 2нче педагогия училищесын тәмамлый.

1980-2003 елларда Башкорт дәүләт филармониясенең солисты була.

2006—2014 елларда Газиз Әлмөхәммәтов исемендәге республика гимназия-интернатында укытучы булып эшли.

## Иҗади эшчәнлеге
Фәнүнә Хәниф кызы Сираҗетдинова йомшак һәм нәфис  тембрлы тавышка ия, аның җырларына лиризм, ихласлык хас. Репертуарында Роберт Газизов, Заһир Исмәгыйлев, Рәүф Мортазин, Тәлгать Шәрипов һәм башка Башкортстан композиторларының җырлары, башкорт халык җырлары  бар. Сафуан Әлибай шигыренә Н. Ә. Даутовның «Мәхәббәт  җыры», Зөһрә Котлыгилдина шигыренә С. Ә. Низаметдиновның «Алан чәчәкләре», Рәми Гарипов шигыренә Р. Х. Сәхәветдинованың «Кәккүк» җырларын тәүге башкаручысы булып тора. СССР буйлап концертларда чыгыш ясый.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Ишкинина Г. Ә. Сиражетдинова Фәнүнә Хәниф кыҙы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:БАССР атказанган артистлары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Башкорт җырчылары
Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Башкортстан җырчылары
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Илеш районында туганнар
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:15 февраль көнне туганнар
Фәрвәз Мөхәммәтшин

**Мөхәммәтшин Фәрвәз Баязит улы**(1949 ел, 28 март — 2017 ел, 21 июль) — Башкортстан Республикасының атказанган артисты (1995). Башкорт дәүләт филармониясе артисты.

## Биографиясе
Фәрвәз Баязит улы 1949 елның 28 мартында БАССР Макар районы (хәзер Башкортстан Ишембай районы) Исәкәй авылында туа. 1971 елда Уфа сәнгать училищесын тәмамлый. 1972 елдан Башкорт дәүләт филармониясендә эшли. Башта хор капелласы артисты була. Башкорт академия капелласында бас-профундо партиясен башкара. 1982 елдан эстрада коллективында чыгыш ясый башлый. 1999 елда Башкорт дәүләт филармониясенең баш администраторы һәм 2008 елдан хор капелласы директоры. 2002 елда Р.Гайзуллин җитәкчелегендә халык инструментлары оркестр әгъзасы.

1990-1999 елларда Башкорт дәүләт филармониясенең «Кызык белән Мәзәк» эстрада төркеме  составында чыгыш ясый. Төп роль булган Мәзәк ролен башкарып, халыкның мәхәббәтен яулый. Бу коллективта эшләгән чорда бик күп якты һәм онытылмаслык  сатирик образлар тудыра. Яхшыдәүләтовның  «Серле авырулар» юмористик скетчында — табиб, Итбаевның «Кич утыру»да — әби, Илембәтовның «Кашпировский буенча» интермедиясендә халык дәвалаучысы булып таныла.

Фәрвәз Баязит улы төрле яшьтәге тамашачылар өчен кызыклы концерт-әңгәмәләр оештыра белде. Яшь буында сәнгатькә мәхәббәт тәрбияләде. 2006 елда Казанда Беренче Бөтенрусия оркестрлар һәм милли музыка кораллары ансамбльләре конкурсында ул җитәкләгән коллектив  беренче урын яулый.

Башкортстан телевидениясендә милли юмористик жанрга нигез салучыларның берсе.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (1995 ел);
* Башкортстан Республикасының Мактау грамоталары (2002, 2013 еллар);
* БАССР Мәдәният министрлыгының Мактау грамоталары (1975, 1986 еллар).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Ишимбайская энциклопедия. Уфа. Башкирская энциклопедия. 2015. К.:3000 экз. С. 655.

Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:Ишембай районында туганнар
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Каргат районы

**Каргат районы** () — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Каргат.
## География

## Тарих
Каргат районы 1925 елда Себер крае Бараба округы составында оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Алабугин авыл җирлеге
# Беркутов авыл җирлеге
# Верх-Каргат авыл җирлеге
# Карган авыл җирлеге
# Кубан авыл җирлеге
# Маршанское авыл җирлеге
# Мусы авыл җирлеге
# Первомай Урюм авыл җирлеге
# Сумы авыл җирлеге
# Форпост-Каргат авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* На сайте администрации Новосибирской области
* Перечень муниципальных образований Новосибирской области

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Кәбир Акбашев

**Акбашев Кәбир Мөхәмәтшәрип улы** (10 март 1932 ел — 6 февраль 2019 ел) — язучы, шагыйрь, драматург һәм тәрҗемәче. 1990 елдан ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы. Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (2000). Стәрлетамак районының Гали Ибраһимов (1998) һәм Гафури районының Җәлил Киекбаев исемендәге премияләре лауреаты.

## Биографиясе
Кәбир Мөхәмәтшәрип улы Акбашев 1932 елның 10 мартында Башкорт АССР ы Красноусол районы, Яңа Зәет (Бидәүләт) авылында туган.

Күрше Сәетбаба авылындагы урта мәктәптә белем ала. Стәрлетамак педагогия институтында белем ала.

Хезмәт юлын колхозда, аннан соң, Гафури районы Яугилде мәктәбендә укытучы булып башлый. Совет армиясендә хезмәт итеп кайткач, «Коммунизм байрагы» район газетасында тәрҗемәче булып эшкә урнаша. 1963—1976 елларда Стәрлетамак районы «Знамя коммунизма» газетасында баш мөхәррир урынбасары, шәһәр радиокомитеты директоры булып эшли.

1977 елда Стәрлетамак химия заводында иҗади командировкада була, шул вакытта экология темасына драма әсәрләре иҗат итә.
1990 елдан ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы.

Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре, Гали Ибраһимов исемендәге, Җәлил Киекбаев исемендәге премияләр лауреаты.

Кәбир Акбашев 2019 елның 6 февралендә Стәрлетамак шәһәрендә вафат булды.

## Китаплары

* Яшә, кояшкай!: Шигырьләр. Уфа: Башҡортостан китап нәшриәте, 1986.
* Илама, Бөркетем минем: Драма. Уфа: Башҡортостан китап нәшриәте, 1987.
* Төнге тавышлар: Повестьлар һәм хикәяләр. Уфа: Китап, 1996.
* Драмалар һәм комедияләр. Уфа: Китап, 2002.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (2000)
* Гали Ибраһимов исемендәге бүләк (1998)
* Җәлил Киекбаев исемендәге бүләк

## Әдәбият

* Гаилә календаре. 2012 ел. — Уфа, Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте, 2011. — ISBN 978-5-295-05271-2

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1  
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. 

## Сылтамалар

* Аҡбашев Кәбир Мөхәмәтшәрип улы // Башҡорт энциклопедияһы —  Өфө:  «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — .  
* ''Владимир Романов.'' Не изменяя выбранному пути (К 80-летию писателя и драматурга Кабира Акбашева).// ИА «Башинформ».  
* ''Аниса Абдуллина.'' Кабир Акбашев: «Осень рисует щедрою кистью жизни моей кружева».// ИА «Башинформ».  

Төркем:Җәлил Киекбаев премиясе лауреатлары
Төркем:Гали Ибраһимов премиясе лауреатлары
Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Башкорт язучылары
Төркем:Башкорт шагыйрьләре
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Русия язучылары
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:Русия драматурглары
Төркем:Русия шагыйрьләре
Төркем:ССРБ шагыйрьләре
Төркем:Гафури районында туганнар
Владимир Абросимов

**Абросимов Владимир Сергеевич** (10 октябрь 1948 ел — 15 август 2018 ел) — театр актеры, режиссер. Россия Федерациясенең атказанган (2007), Башкортстан Республикасының халык (2003) һәм атказанган (1998) артисты.

## Биографиясе
Владимир Сергеевич Абросимов 1948 елның 10 октябрендә Химки шәһәрендә туган.

1975 елда Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтының театр факультетын (педагог — Г. Г. Гыйләҗев), 1991 елда Б. В. Щукин исемендәге Югары театр училищесының режиссерлык бүлеген тәмамлый (А. М. Поламишев курсы).

1975—1990 елларда һәм 1993 елдан алып Абросимов Владимир Сергеевич Башкортстан Республикасы Рус дәүләт академия драма театры артисты. 1990 елда Уфада  Яшь тамашачылар театрында режиссер булып эшли. 1991—1993 елларда — Чита өлкә  драма театры режиссеры.

Режиссер буларак,  түбәндәге  спектакльләр куя: «Хрустальный башмачок» (К. Габбе), «Сыщик» (А. Линдгрен), «Маленький призрак» (М. Машаду),  «Мистер лягушонок» (Г. Арсентьев һәм И. Голубева).

## Спектакльләрдә рольләре
Толик («Долги наши», Я. Э. Володарский; дебют, 1974),

Иван Коломийцев — М.Горький, «Последние»;

Леандро — Д.Флетчер, Ф.Мессинджер, «Испанский священник»;

Миша Ерофеев — В.Астафьев, «Прости меня!»;

Паскуалино — Эдуардо де Филиппо, «Рождество в доме синьора Купьелло»;

Пирогов — Н. В. Гоголь, «Ах, Невский!»;

Присыпкин — В.Маяковский, «Клоп»;

Шмага — А. Н. Островский, «Без вины виноватые»;

Жених — Б. Брехт «Мещанская свадьба»;

Лаэрт — У. Шекспир, «Гамлет»;

Семен Семенович Двоеточие — М. Горький, «Дачники»;

Хозяин — М. Ладо, «Очень простая история»;

Томбовский Шелест Вениаминович — А.Иванов, «Несерьезные намерения»;

Ибраһим — Э. Э. Шмитт, «Ибраһим әфәнде һәм Коръән  чәчкәләре»;

Хикәяче,Судья Аздак, Лаврентий — Б.Брехт, «Кавказский меловой круг»;

Игрок — М. Ю. Лермонтов, «Маскарад»;

Мистер Веласко — Нил Саймон, «Босиком по парку»;

Чаппа — Эдуардо де Филиппо, «Неаполь — город миллионеров»;

Хусто — А. Портес, «Все кувырком».

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (1998 й.),
* Россия Федерациясенең атказанган артисты (2007 й.),
* Башкортстан Республикасының халык артисты (2003 й.)
* «Театр язы» Республика фестивалендә тәнкыйть призына лаек була («Семейный портрет с посторонним» спектаклендәге Тимофей роле өчен) (Стәрлетамак, 1995 й.);
* «Иң яхшы ирләр роле» (Лаврентий һәм Аздакның «Кавказский меловый круг» спектаклендә хикәяче роле өчен) «Матбугат-2003» рейтингы буенча (Уфа).

## Сылтамалар
Статья в электронной версии Башкирской энциклопедии

Төркем:1948 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:ССРБ актерлары
Төркем:Россия актерлары
Төркем:XX гасыр актерлары
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:15 август көнне вафатлар
Төркем:Мәскәү өлкәсендә туганнар
Төркем:10 октябрь көнне туганнар
Гали Алтынбаев

** Алтынбаев Гали Мансур улы ** (19 ноябрь 1956 йыл) — башкорт музыканты, аккомпаниатор-концертмейстер, Башкортстан Республикасының халык артисты (2012).

## Биографиясе
Гали Мансур улы Алтынбаев 1956 елның 19 ноябрендә Башкорт АССРның Стәрлетамак районы Аллагуат авылында туган.

Дүрт ел Салават музыка мәктәбендә баян классында уҡый. 1976 елда Салават музыка училищесын тәмамлый (Н. А. Гредин классы).

1976-1978 елларда Мәләвез шәһәре музыка мәктәбендә укытучы һәм мәдәният йортында халык биюләре ансамбленең аккомпаниатор-концертмейстеры булып эшли.

1982-1984 елларда хәрби хезмәтен Германиядә үтә, хәрби тынлы оркестрда тромбонда уйный.

1989 елдан алып Уфада  Башҡорт филармониясендә эшли.Гали Алтынбаев төрле инструментлар: баян, фортепиано, электрон басма музыка кораллары белән иркен эш итә. Ул музыканың төрле юнәлешләрен яхшы аңлый һәм бу сәләте аны алмаштыгысыз сәхнә партнеры итә.

Гали Мансур улының аккомпаниаторлык осталыгы кабатланмас һәм үзенчәлекле импровизация белән  аерылып тора.

Ул вокал осталары Я. А. Әбделмәнов, Идрис Газиев, Х. А. Ижбулдин, Нәзифә Кадыйрова, Флүрә Килдиярова, Ф. З. Салихов, Вахит Хызыров һәм башкалар белән чыгыш ясый.

Россия, Австрия, Алмания, Италия, Корея, Филиппин, Төркия буйлап гастрольдә йөри.
## Шәхси тормышы
Беренче никахыннан (*аерылган*) ике кызы бар — Алтынбаева Эльвира Гали кызы (1987) һәм Анисимова Ләйсән Гали кызы (1983).
Икенче никахы (2009 елдан) ― Нәзифә Кадыйрова (1954 елгы), Россия Федерациясенең (2005) һәм Татарстанның (1996) атказанган, Башкортстан АССРның халык (1987) артисты. Уфада һәм шәһәрдән читтә үз йортлары белән яшиләр.
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
* Башкортстан Республикасының халык артисты (2012)
* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (1994)
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Г.Ә.Ишкинина, Тәржемәсе Г.С.Балтабаева / Алтынбаев Гали Мансур улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — . 9396-altynbaev-gali-mansurovich
* http://www.bashgf.ru/personalii/468/ 
* http://www.agidel.ru/?param1=8224&tab=7 

Төркем:Шәхесләр:Салават
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:1956 елда туганнар
Төркем:19 ноябрь көнне туганнар
Раян Алтыншин

**Алтыншин Раян Мырзабай улы** (27 февраль 1976 ел) — җырчы, Нефтекама дәүләт филармониясенең артист-вокалчысы. «Кардәшләр» башкорт эстрада төркеме җитәкчесе. Башкортстан Республикасының халык артисты (2021).

## Биографиясе
Раян Мырзабай улы Алтыншин 1976 елның 27 февралендә Башкорт АССРның Бөрҗән районы Тимер авылында туган.

2021 елның 19 мартында җырчыга «Башкортстан Республикасының халык артисты» дигән мактаулы исем бирелде.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының халык артисты (2021)
* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (2016).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Алтыншин Раян Мырзабай улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Башкирская эстрадная группа «Кардәшләр». Нефтекамская государственная филармония. Официальный сайт
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Җырчылар
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Бөрҗән районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1976 елда туганнар
Төркем:27 февраль көнне туганнар
Ишле районы

**Ишле районы** - Чуваш Автоном Совет Социалистик Республикасы кысаларында 1935-1959 елларда булган административ-территориаль берәмлек. Административ үзәге - Ишлей-Покровское авылы.

## Тарихы
Ишле районы Чуваш АССР кысаларында 1935 елның 9 гыйнварында оеша. Анда түбәндәге авыл советлары керә:

* Чабаксар районыннан : Анаткас-Маргинское, Анат-Киняр, Олы Катрас, Олы-Яныш, Василкаси, Вурман-Сюктер, Ишаки, Ишлией-Покровск, Кибечкасин, Кшуш, Мыгин, Мымин, Чандров, Чиганар, Эндимиркаси, Ядринкаси һәм Янгелде
* Татаркаси районыннан : Акрам, Оточев, Сыбайкаси, Сятракаси, Чурачик һәм Ярабайкаси
* Алик районыннан : Тиуш, Шатмапоси һәм Ямайкаси.

1944-нче елда Акрам, Олы-Яныш, Оточев, Тиуш, Хымалакаси, Шатмапоси, Эндимиркаси, Ямайкаси һәм Ярабайкаси Ишле районыннан яңа Моргауш районына күчерелә.

1959 елның 14 июлендә Ишле районы юкка чыгарыла, һәм аның территориясе Чабаксар, Сундырь һәм Красноармейский районнарына бирелә.

## Халык саны
Район территориясендә 1939 елда 37&nbsp;151 кеше яшәгән.

## Географиясе

1947 едның 1 гыйнварына район мәйданы 600 кв.м. тәшкил иткән.

## Искәрмәләр

Төркем:Чуашстанның юкка чыккан районнары
Төркем:ЧАССР районнары
Төркем:Чабаксар районы
Зәкия Әхмәрова

**Әхмәрова Зәкия Абдулла кызы** (13 март 1919 ел — 22 июнь 2006 ел) — театр актеры. 1940—1990 елларда Салават башкорт дәүләт драма театры актеры, театрга нигез салучыларның берсе. 1953 елдан ССРБ Театр эшмәкәрләре берлеге әгъзасы. Башкорт АССР-ының атказанган артисты (1958).

## Биографиясе
Зәкия Абдулла кызы Әхмәрова 1919 елның 13 мартында Уфа губернасының Бәләбәй өязе Яңа Янбәк авылында туган.

* 1940 елда — Уфа сәнгать укуханәсен тәмамлый.
* 1940 елдан 1990 елга кадәр Салават башкорт драма театры актеры.

2006 елның 22 июнендә Салават шәһәрендә вафат була.

## Иҗаты
Зәкия Абдулла кызы үзенең иҗат гомерендә дистәләгән ачык образлар тудыра. Бик күп спектакльләрдә төп рольне башкара, шул исәптән:

* Хәбибулла Ибраһимовның «Башмагым» музыкаль драмасында — Сәрби
* Әнгам Атнабаевның «Ул кайтты» драмасында — Шәмсинур
* Кәрим Тинчуринның «Зәңгәр шәл»ендә — Хәдичә
* Мостай Кәримнең «Айгөл иле» спектаклендә — Йөзем ханым

Һәдия Дәүләтшинаның «Ыргыз» романы буенча (Лек Вәлиевның шул исемле спектакле) — Рәхимә.

Шулай ук чит ил язучылары әсәрләре буенча куелган спектакльләрдә уйный (Химонкори «Ганга кызы», Рабиндранат Тагор «Һәлакәт»). Рольләрен һәр чак милли сызык белән үреп алып бара һәм нечкә хис, тирән психологизм белән башкара.

Чыңгыз Айтматов, Әсгать Мирзаһитов, Мөхәммәт Хәйдәров әсәрләре буенча куелган спектакльләрдә ана образларын, капма-каршы юнәлешле булуларына карамастан, ачык һәм тамашачы күңеленә үтеп керерлек итеп ачып бирә.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкорт АССР-ның атказанган артисты (1958)

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Сабитов М. А. Йылдар үрҙәргә юллата. Салауат башҡорт дәүләт драма театры: очерктар. Өфө, 1993 йыл.

## Сылтамалар

* Әхмәрова Зәкиә Абдулла ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы —  Өфө:  «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — .
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:2006 елда вафатлар
Төркем:22 июнь көнне вафатлар
Төркем:Дәүләкән районында туганнар
Төркем:1919 елда туганнар
Төркем:13 март көнне туганнар
Рәфил Ханов

**Ханов Рәфил Лотфулла улы** (16 май 1946 ел) — совет спортчысы һәм авыр атлетика буенча тренер; ССРБ-ның халыкара класлы спорт мастеры (1972), Башкортстан Республикасының атказанган физик культура хезмәткәре (1993)

## Биографиясе
Рәфил Лотфулла улы Ханов 1946 елның 16 маенда Башкорт АССР-ының Чакмагыш районындагы Җәмәй авылында туган.

«Локомотив» (тренеры Б.М.Мусиевич) һәм «Хезмәт» (тренеры Г. Л. Аферин) спорт җәмгыйәтләре тәрбияләнүчесе.

1970—1972 елларда ССРБ авыр атлетика җыелма командасы әгъзасы. РСФСР чемпионы була (1969), ССРБ кубогының (1971) һәм РСФСР чемпионатының (1970) көмеш призеры, шулай ук ССРБ (1972) һәм РСФСР (1971—1972) чемпионатларының бронза призеры.

11980 елдан алып Ханов Рафил тренерлык эше белән шөгыльләнә. «Башстройуч» территориаль берекмәсен 3-нче төзелеш тресты «Уфимец» спорт клубы балалар-үсмерләр спорт мәктәбендә, 2005 елдан — «Уфимец» олимпия резервы спорт мәктәбендә (Уфа шәһәре, Башкортстан Республикасы) тренер-укытучы булып эшли. Югары квалификация категорияле тренер.

### Гаиләсе

Хановлар гаиләсе Уфаның спорт биографиясендә үзенчәлекле гаилә булып тора. Бу авыр атлетлар гаилә командасында — ике халыкара сыйныф спорт мастеры, спорт мастеры һәм мастерлыкка кандидатлык. Рәфил Хановның улы — Рафаэль, шулай ук спортчы-авыр атлет булып китә. Аның оныгы Эльвина 1992 елгы һәм аннан кечерәк спортчылар арасында авыр атлетика буенча Россия беренчелегенең көмеш призеры була. Шушы ук ярышларда Эльвинаның сеңлесе — Гүзәл катнаша һәм спорт мастерлыгына кандидатлыкка нормативларын раслый

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Ханов Рәфил Лотфулла улы // Башҡорт энциклопедияһы —  Өфө:  «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — .
* Состоялось открытое первенство по тяжелой атлетике, посвященное 70-летию Рафиля Ханова
* БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКАҺЫНЫҢ АУЫР АТЛЕТИКА ФЕДЕРАЦИЯҺЫ 

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:ССРБ халыкара класслы спорт осталары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:1946 елда туганнар
Төркем:16 май көнне туганнар