Хөсәен Мәүлүтев урамы (Казан)

**Хөсәен Мәүлүтев** урамы - Казанның Идел төбәгендәге урам.

## Исеме
Урам 1970 елда большевик, РСФСРның ике Кызыл Байрак ордены иясе,  Гражданнар сугышы катнашучысы, Хөсәен Баһаветдин улы Мәүлүтев (1893—1937) хөрмәтенә аталган.

Урамның исеме рәсми рәвештә Казан шәһәре Башкарма комитетының 1970 елның 9 июнендәге 488 номерлы карары белән расланган.

Хөсәен Мәүлүтев урамы исемен йортлардагы адреслы табличкаларда язуның төрле вариантлары булуын да билгеләп үтәргә кирәк. Шул ук вакытта норматив язма: рус телендә — ул. Хусаина Мавлютова урамы (рөхсәт ителгән кыскарту — ул. Мавлютова); татар телендә — Хөсәен Мәүлүтев урамы. (рөхсәт ителгән кыскарту — Мәүлүтев ур.). Норматив орфографик булуына карамастан: рус телендә - ст. Хусейн Мавлютова (рөхсәт ителгән кыскарту - ст. Мавлютова); татар телендә - Хөсәен Мәүлүтев ур. (кабул ителгән кыскарту - Мәүлүтев ур. )  . Гамәлдә, Хөсәен Мәүлүтов фамилиясен татар телендә язуның башка формалары бар - Мәулетов яки Мәүлетов. Инглиз телендә төрле язу формалары да очрый - Khusain Mavlyutov, Husain Mavlutov или Hussain Mavlyutov.

## Урнашуы
Хөсәен Мәүлүтев урамы, төньяктан көньякка таба һәм Танк урамын Җиңү проспекты белән тоташтырып, Горки торак районы территориясендә урнашкан. Ул 1нче һәм 2нче, шулай ук 5нче һәм 4нче бистә районнары (Горки-1) арасында чик булып хезмәт итә; урамның көньяк өлеше буйлап Универсиада авылының көнчыгыш чиге уза.

Хөсәен Мәүлүтев урамының озынлыгы 2,34 км  .
Файл:Сохранившаяся с советских времён адресная табличка улица Мавлютова, 32.jpg|Совет чорыннан сакланып калган адреслы табличка: Мәүлетев урамы, 32 – урам исеме бары тик рус телендә генә язылган (2018 елның ноябре)
Файл:Современный трёхъязычный вариант адресной таблички улица Мавлютова, 32.jpg|Мәүлетов ур., 32 адресы буенча урнашкан өч телле адреслы табличканың хәзерге заман варианты татар телендә фамилиянең норматив булмаган язылуы кулланыла (*2018 елның ноябре*)
Файл:Один из современных трёхъязычных вариантов адресной таблички улица Мавлютова, 31В.jpg|Мәүлетов ур., 31В адреслы табличканың заманча өч телле варианты-фамилиянең татар телендә норматив булмаган язылуы (2018 елның ноябре)
Файл:Казань, Горки. Один из современных трёхъязычных вариантов адресной таблички улица Мавлютова, 31А.jpg|Мәүлетов ур., 31В адреслы табличканың заманча өч телле варианты-фамилиянең татар телендә норматив булмаган язылуы,  шулай ук хата белән инглиз телендәге версия дә бирелә (ноябрь 2018 елның ноябре)
Файл:Табличка улица Хусаина Мавлютова (ненормативно по-татарски).jpg|Мәүлетов ур., 41 – адреслы табличканың заманча өч телле варианты-фамилиянең татар телендә норматив булмаган язылуы (2018 елның ноябре)


## Тарих
Хөсәен Мәүлүтев урамы 1970 еллар башында Горки торак мәйданын үстерүнең беренче этабында барлыкка килә. 1977 елның көзенә аның төньяк өлеше генә — Танк урамыннан алып Профессор Камай һәм Гарифҗанов урамнары чатына кадәр тулысынча транспорт артериясе (асфальтланган иде) буларак эшли. 1990 еллар башында Хөсәен Мәүлүтев урамы Җиңү проспекты белән тоташа.

Урамның архитектур йөзе, нигездә, 1970—1990 елларда, тугыз, ун, ундүрт катлы торак биналарның катлаулы үсеше кысаларында барлыкка килгән. Соңрак калган участоклар ешрак 16 һәм аннан да күбрәк катлы йортлар төзү ысулы белән үзләштерелде. Һәм бу процесс хәзерге вакытка кадәр дәвам итә

Хөсәен Мәүлүтев урамының көньяк өлеше ( Академик Парин урамыннан Җиңү проспектына кадәр) 2000  елларда, шәһәр үзәгендә сәүдә үзәге көнчыгыш ягында (2003) , һәм көнбатышта - Университет авылы (2009—2013) төзелгән. 

Танк һәм Хөсәен Мәүлүтев урамнары киселешендә, 18нче шәһәр клиник хастаханәсе янындагы территориядә, 1988 елда Бөек Ватан сугышы вакытында (1941—1945) һәлак булган совет солдатларына багышланган Кедр паркы салынган. Әлеге парк һәм хастаханәдән, Бертуган Касыймовлар урамыннан, Хөсәен Мәүлүтев урамының җөп ягында иске саклагыч урман полосасы уза, ул 1 нче микрорайон төзелеше барышында  бульварга әйләнә.

1970 еллар азагында, балалар паркы территориясендә Хөсәен Мәүлүтев  һәм Сыртланова урамнары почмагына эштән чыгарылган Tu-124 самолеты куела  . Ул балалар кинотеатры буларак кулланылырга тиеш иде, ләкин соңрак алына.

1991 елда, әлеге урын белән янәшә, Хөсәен Мәүлүтев урамы буенда Казан «Тан» хоккей клубы өчен ябык боз аренасы төзелә башлый,  аның иганәчесе С.П. Шашурин була . Ләкин бу проект  тәмамланмый. Озак еллар тәмамланмаган аренаның каркасы  хәрәкәтсез торды (шугалак кына кыш кулланылды), 2000  елларда ул сүтелә. 2014 елда спорт төзелеше урынында «Өч баһадир»  торак комплексы төзелә башлый. Шулай да,  ябык боз аренасы барыбер дә барлыкка килә — ул күрсәтелгән торак комплекс янында урнашкан 2009 елда ачылган «Зилант» универсаль спорт комплексы .

Тагын бер спорт корылмасы - Футбол Арена төзелеше 2020  елда 18нче шәһәр хастаханәсе белән Бертуган Касимовлар  урамы арасындагы буш урында башлана.
Файл:Вид улицы Хусаина Мавлютова в сторону перекрёстка с улицами Танковой и Рихарда Зорге.jpg|Хөсәен Мәүлүтев урамының Танк һәм Рихард Зорге урамнары чатына таба күренеше (2019 елның декабре)
Файл:Горбольница №18 (улица Хусаина Мавлютова, 2).jpg|18-нче номерлы Шәһәр клиник хастаханәсе: Хөсәен Мәүлүтев урамы, 2-нче йорт, (2019 елның июне)
Файл:Международная школа Казани- вид со стороны улицы Хусаина Мавлютова.jpg|Казан халыкара мәктәбе: Хөсәен Мәүлүтев урамы, 5 (2019 елның декабре)
Файл:Улица Хусаина Мавлютова. Бывшая защитная лесополоса, ставшая бульваром.jpg|Хөсәен Мәүлүтев урамындагы элеккеге саклагыч урман полосасы, бульварга әверелгән (2018 елның октябре)
Файл:Новостройки на улице Хусаина Мавлютова.jpg|Хөсәен Мәүлүтев урамында төзелгән «Өч баһадир» торак комплексы корпусларының берсе (2018 елның ноябре)


## Шәһәр җәмәгать транспорты
Хөсәен Мәүлүтев урамы аша  түбәндәге җәмәгать транспорт маршрутлары  уза ( *2018 елның ноябренә* ):

* автобус — № 4, 5, 19, 22, 47, 55, 68, 77;
* троллейбус - № 8.

Хөсәен Мәүлүтев һәм Танк урамнары киселеше тирәсендә Горки метро станциясе бар.

## Урамда урнашкан әйберләр
Хөсәен Мәүлүтев урамында түбәндәге мөһим әйберләр урнашкан ( *төньяктан көньякка таба күрсәтелгән* ):

* Кедр паркы;
* 18нче шәһәр клиник хастаханәсе Хөсәен Мәүлүтев *ур., 2* );
* Футбол аренасы (*төзелә*);
* Казан халыкара мәктәбе (*Хөсәен Мәүлүтев ур., 5* );
* 369 нчы балалар бакчасы (*Хөсәен Мәүлүтев ур., 13* );
* 127 нче урта мәктәп (*Хөсәен Мәүлүтев ур., 15* );
* «Өч баһадир» торак комплексы (*Хөсәен Мәүлүтев* *ур., 17Е бина 1, 17Е бина 2, 17Е бина 3* );
* «Зилант» универсаль спорт комплексы ( *Хөсәен Мәүлүтев ур., 17Б* );
* Казан шәһәренең Үзәкләштерелгән китапханә системасының 13 нче филиалы (*Хөсәен Мәүлүтев ур., 17Б* );
* Татарстан Республикасында ТФРның Приволжский районының тикшерү бүлеге (*Хөсәен Мәүлүтев ур., 19* );
* 247 нче балалар бакчасы (*Хөсәен Мәүлүтев ур., 27А* );
* Казан медицина көллияте (*Хөсәен Мәүлүтев ур., 34* );
* Казанның Приволжский өлкәсе прокуратурасы *Хөсәен Мәүлүтев ур., 41* );
* «Ризван» мәчете (*Хөсәен Мәүлүтев ур., 48А* );
* Казанның Приволжский районы суды (*Хөсәен Мәүлүтев ур., 50* );
* «Сити Үзәк» сәүдә комплексы: 1 нче бина ( *Хөсәен Мәүлүтев ур., 45* ) һәм 2 нче бина ( *Академик Парина ур., 3* );
* Универсиада авылы ;
* КФУның  IT лицее.
## Галерея

Файл:Мечеть Ризван (Казань).jpg|«Ризван» мәчете: *Хөсәен Мәүлүтев урамы*, 48А (*2018 елның ноябре*)
Файл:16-этажный жилой дом на улице Хусаина Мавлютова, 42.jpg|16-катлы торак йорт: *Хөсәен Мәүлүтев урамы*, 42 (*ноябрь 2018*)
Файл:14-этажки на улице Хусаина Мавлютова.jpg|Урта корпуста (Хөсәен Мәүлүтев ур., 17 Б) Казан шәһәре Үзәкләштерелгән китапханәләр системасының 13 нче филиалы урнашкан (2018 елның ноябре )
Файл:Офисный центр на улице Хусаина Мавлютова, 31А.jpg|Офис үзәге: Хөсәен Мәүлүтев урамы, 31А (*2018 елның ноябре*)
Файл:Торговые и офисные здания, возведённые методом точечной застройки (улица Мавлютова).jpg|Пример точечной застройки на улице Хусаина Мавлютова (*ноябрь 2018*)


## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Идел буе районы урамнары
Төркем:Казан урамнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар