Маҗарстан гимны

Маҗарстан дәүләт һәм милли гимнының атамасы үтә гади һәм тәрҗемәсез дә аңлашыла торган — **Himnusz**. Аны шулай ук һәркайсы 8 юлдан торган 8 куплетлык текстның беренче юлы белән дә атыйлар — “**Isten, áldd meg a magyart**” (Ходай, ярлыка маҗарларны). Шушы исем куеп язылган шигырьне Фәрәнц Көлчәй (Kölcsey Ferenc) 1823 елда, маҗарларның милләт буларак яңадан күтәрелүе башланганда язган. Җырның көе соңрак барлыкка килгән — Фәрәнц Әркәл (Erkel Ferenc) 1844 елда иҗат иткән. Халыкта милли гимн буларак бик тиз таралса да, дәүләт гимны итеп ул беренче мәртәбә 1918 елда гына танылган. 1989 елда, социализм лагереннан котылгач, яңадан кайтарылган. Хәлбуки, бүгенге Венгриянең конституциясе дә (преамбуласы) гимнның беренче юлыннан башлана: “Isten, áldd meg a magyart”.
Рәсми чараларда кулланыла торган беренче куплетта башлыча гимн жанры өчен гадәти сүзләр генә әйтелгән. Алтынчы-җиденче юллары гына калган җиде куплетта булган тирәнтен тарихи дастанның кереш сүзе булып тора: ***“Үткән һәм алдагы өчен күрде халык казасын”***. Һәм Маҗарстан гимнының әдәбиятта кулланыла торган тагын бер, автор куйган тасвирлама атамасы бар: “***Hymnus, a' Magyar nép zivataros századaiból***” — Маҗар халкының күк күкрәүле гасырлары турында гимн…

## Дәүләт һимны сүзләре

### Маҗар-татар сүзлекчәсе
Isten — *Алла*; áldani — *ярлыкарга*; magyar — *маҗар*; jó — *яхшы, күңелле, уңышлы, җайлы, бәхетле*; kedv — *кәеф, җан халәте*; kedvelni — *яратырга*; =vel — *төрләнеш-сүзъясалыш кушымчасы*; kedvvel — *яратулы ит*; bőség — *муллык, җитешлелек*; bőség+vel=bőséggel — *муллыкта кыл*; nyújtani — *сузарга*; feléje — *аңа таба*; védő — *саклаучы, яклаучы*; kar — *кул*; küzdeni — *көрәшергә*; ellenség — *дошман, көндәш*; ellenséggel (ellenség+vel) — *дошман белән, дошманга каршы*; ha küzd ellenséggel — *дошман белән сугышканда*; bal — *сул як, сул яктагы*; sors — *язмыш, тәкъдир*; bal sors (balsors) — *михнәт, авырлыклар*; régen — *күптәнге, элеккеге*; tépni — *өзәргә*; hozni — *китерергә, бирергә, насыйп итәргә*; víg — *күңеллелек, шатлык, бәхет*; esztendőt — *еллар*; megbűnhődni — *җәза алырга, казасын күрергә*; már — *инде*; nép — *халык*; múlt — *үткән, үткәндәге*; jövendő — *киләчәктәге, алдагы*.

### Гимнның тулы тексты

### Аңлатмалар
 1. **Бәндәгуз** (Bendegúz)— IV-V гасырларда яшәгән кеше. Маҗарлар аны үзләренең нәсел башы дип саный. Маҗар риваятьләре буенча, ул һуннар патшасы Аттиланың атасы булган.
 2. **Арпад** (Árpád)— IX-X гасырлар чигендә бүгенге Ватаннарына килеп урнашкан маҗарларның юлбашчысы (икенче бөек кенәзе), беренчесе булган Альмошның улы. 895-907 елларда маҗар кабиләләрен җитәкләгән.
 3. **Кун иле** (Kunság) — бүгенге Маҗарстанның уртасында, Дунай, Тиса {Tisza} һәм Көрөш (Körösök) елгалары арасында урнашкан тарихи-географик өлкә. XIII гасыр башында, бу урынга көнчыгыштан килеп, кыпчаклар яши башлаганнар. Бүген алар маҗарлашып беткән инде, ләкин телләрендә берничә дистә кыпчак сүзе сакланып калган, алар маҗар әдәби теленә дә кереп киткән. Маҗар галимнәре фикеренчә, хәзерге заман маҗар телендә Идел-Урал төбәге төрки телләре белән уртак булган 800 ләп сүз бар. Зур Кун иленнән (Nagykunság) башка тагын Кече Кун иле (Kiskunság) дип атала торган һәм берничә анклавсыман кисәктән торган өлешләре дә бар. Гомуми мәйданы — 1200 кв. чакрым чамасы.
 4. **Токай** (Tokaj) — Маҗарстанның шәрабчылык сәнәгате төбәге 
 5. **Матьяш I** (I. Mátyás) — XV гасырның икенче яртысында Маҗарстан короле. Госманлылар мәмләкәте һәм Изге Рум империясе белән Австрия җирендә сугышкан.

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча гимннар
Төркем:Маҗарстан