open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Татарстан Республикасының Атказанган җиртөзәре

**Татарстан Республикасының Атказанган җиртөзәре** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1995 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 1 кеше (1997).

Татарстан Президенты тарафыннан белгечлекләре буенча кимендә 10 ел эшләүче *югары профессиональ җир төзүче [[инженер]]ларга һәм техникларга җир төзү өлкәсендә [[Татарстан|республикада]] [[җир]]дән нәтиҗәле файдалануны планлаштырудагы һәм оештырудагы казанышлары өчен* бирелә.
## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Кузьмин

**Кузьмин** — фамилия.
* **[[Андрей Кузьмин]]**
** Андрей Кузьмин (1969), «Татмедиа» генераль директоры (2015 елдан).
** Андрей Кузьмин (1981), спортчы (*[[хоккей]]*).
* Валерий Кузьмин (1918—1983) — Социалистик Хезмәт Герое, якут халкының беренче очучысы.
* Михаил Кузьмин (1914-1941), танкист, Советлар Берлеге Каһарманы.
* Сергей Кузьмин (1955), вице-адмирал, РФ Каһарманы.
----
;Кузьмина
* Вера Кузьмина (1923), ССРБ халык артисты, чуаш драма актрисасы.
* Матрёна Кузьмина (*[[Матрёна Слепцова|Слепцова]]*, 1916―1995), РСФСРның (1962), Якут АССРның (1952) халык артисты.
* Халисә Кузьмина (*[[Халисә Ширмән]]*) (1969), шагыйрә, тел галиме.

## Моны да карагыз
* Кузьминка — топоним.
* Кузьминовка — топоним.
* Кузьмино — топоним.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Марс Җәләтов

**Марс Җәләтов** (Марс Шәехразый улы Җәләтов,, ) — нифетче, ТАССРның атказанган нефтьчесе 1983 ел, Россия Федерациясенең атказанган нефть һәм газ сәнәгате хезмәткәре 1993 ел, Нефть һәм газ сәнәгате министрлыгының Мактаулы нефтьчесе 1981 ел, 1983 ел, «Татнефть» АҖнең мактаулы нефтьчесе 1997 ел.

## Иҗаты
1967 елда И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть химиясе һәм газ сәнәгате институтының татар кичке факультетын тәмамлаган.

1957-1958 елларда-геолог-эзләнү конторасы эшчесе.

1960-1978 елларда - «Әлмәтнефть» НГДУсының нефть һәм газ чыгару буенча операторы, мастер, скважиналарны җир асты ремонты цехы башлыгы урынбасары.

1978-1985 елларда-катламнарның нефть бирүчәнлеген күтәрү һәм скважиналарга капиталь ремонт ясау идарәсенең Әлмәт идарәсе баш инженеры, «Кама буе нефте»нефть-газ чыгару идарәсе башлыгы.

1985-2004 елларда - «Әлмәтнефть» идарәсе башлыгы.

## Өлеш

М.Ш. Җәләтов җитәкчелегендә «Әлмәтнефть» тарафыннан 260 мең кв. м дан артык торак йорт, 1440 урынлы мәктәп, 710 урынлы балалар бакчалары, татар гимназиясе, ял зонасы, пляж зонасы, медицина үзәге, спорт комплексы, мөселман мәдәни-агарту үзәге, Түбән Мактамада мәчет һәм башка объектлар төзелде.

Идарәдә озак вакытлар чыгарыла торган продукция берәмлегенә чагыштырмача түбән эксплуатация чыгымнары саклана, коррозиягә чыдам торбалар җитештерү җайга салынган.

Энергия куллану кимеде, электр энергиясенә чыгымнар кимеде. Әйләнә-тирә мохитне саклау, Әлмәт шәһәрен, район авылларын үстерү буенча максатчан эш алып барыла.

Марс Җәләтов Татарстанда нефть сәнәгатен үстерү тарихы буенча эшне башлап җибәрүчеләрнең берсе, ә «Әлмәтнефть» НГДУ ‒ «Әлмәт энциклопедиясе»булдыруның спонсоры. 37 уйлап табучы.

## Хөрмәтләү
1996 елның 8 июнендә Түбән Мактамада ачылган яңа мәчеткә төзелешнең төп иганәчеләрнең берсе булган «Әлмәтнефть» НГДУ җитәкчесе М. Ш. Җәләтов хөрмәтенә «Марс» исеме бирелгән.

## Чыганаклар
* Марс Шәйхразый Улы Җәләтов
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татар
Төркем:Әлмәттә туганнар
Төркем:Геологлар
Татарстан Республикасының Атказанган зоотехнигы

**Татарстан Республикасының Атказанган зоотехнигы** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1954 елның 23 июнь көнендә ТАССР ЮШ Президумы тарафыннан булдырылган. 

1991 елдан бирле Татарстан Рәисе тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 219 кеше (1997), 225 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*[[авыл хуҗалыгы]] җитештерүендә, авыл хуҗалыгы предприятиеләрендә һәм учреждениеләрендә белгечлекләре буенча кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ зоотехникларга [[терлекчелек]]не үстерүне, аның продуктивлыгын күтәрүне зоотехник яктан тәэмин итүдәге казанышлары өчен*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы механизаторы

**Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы механизаторы** — (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1961 елның 5 июнь көнендә ТАССР ЮШ Президумы тарафыннан булдырылган. 

1991 елдан бирле Татарстан Рәисе тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 890 кеше (1997), 1344 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*авыл хуҗалыгы предприятиеләренең, учреждениеләренең һәм оешмаларының [[авыл хуҗалыгы]] өлкәсендәге белгечлекләр буенча кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ механизаторларына, техник-механикларына авыл хуҗалыгын механикалаштыру өлкәсендәге казанышлары, авыл хуҗалыгы техникасыннан файдалануда югары күрсәткечләргә ирешүләре өчен*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе

**Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1940 елда булдырылган. Татарстан Рәисе (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан бирелә. Бүләкләнүчеләр саны — 388 кеше (1997), 818 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*белгечлекләре буенча кимендә 10 ел эшләүче, фәннәр докторы гыйльми дәрәҗәсенә ия булган югары квалификацияле фәнни хезмәткәрләргә [[фән]] һәм техника, [[ачышлар]] һәм [[уйлап табу]]лар өлкәсендә булган аеруча кыйммәтле хезмәтләре өчен яисә [[Татарстан|республикада]] аеруча күренекле фәнни-гамәли эшчәнлек алып барган өчен, фән һәм техниканың өстенлекле юнәлешләрен эшләүдәге, фәнни мәктәпләр булдырудагы, фәнни кадрлар тәрбияләүдәге һәм әзерләүдәге казанышлары өчен* бирелә.

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Татарстан Республикасының Атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1940-2004) / :Төркем:Татарстанның атказанган фән һәм техника эшлеклеләре

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган машина төзүчесе

**Татарстан Республикасының Атказанган машина төзүчесе** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1980 елның 12 сентябрь көнендә булдырылган.

Татарстан Рәисе (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 431 кеше (1997), 1009 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*машина төзелеше предприятиеләренең, берләшмәләренең, учреждениеләренең һәм оешмаларының машина төзелеше өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ эшчеләренә, инженер-техник һәм фәнни хезмәткәрләренә җитештерү бурычларын үтәүдәге, яңа техника, технология эшләүдәге һәм гамәлгә кертүдәге, продукция сыйфатын яхшыртудагы, [[хезмәт]] җитештерүчәнлеген күтәрүдәге, җитештерүнең югары нәтиҗәле эшчәнлеген тәэмин итүдәге казанышлары өчен* бирелә.

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган мелиораторы

**Татарстан Республикасының Атказанган мелиораторы** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1976 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 114 кеше (1997).

Татарстан Президенты (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан *мелиорация өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ эшчеләргә, инженер-техник һәм фәнни хезмәткәрләргә җитештерү бурычларын үтәүдәге, мелиорация эшләренең сыйфатын яхшыртудагы, [[мелиорация]] системаларын эксплуатацияләүдәге, [[табигать]] ресурсларын саклаудагы, мелиораторлар кадрларын әзерләүдәге казанышлары өчен* бирелә.
## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган урманчысы

**Татарстан Республикасының Атказанган урманчысы** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1967 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 77 кеше (1997).

Татарстан Президенты (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан *үз белгечлекләре буенча кимендә 10 ел эшләүче, [[урман]] хуҗалыкларының, урман сәнәгате хуҗалыкларының, урман комбинатларының, урман һәм [[җиләк-җимеш]] питомникларының, фәнни-тикшеренү, урман төзелеше, проект-эзләнү һәм урман хуҗалыгының башка учреждениеләренең, предприятиеләренең һәм оешмаларының югары квалификацияле белгечләренә, [[табигать]]не саклау органнарының һәм оешмаларының хезмәткәрләренә республика урман хуҗалыгын үстерүдәге, урман байлыкларын саклаудагы һәм ишәйтүдәге, [[үсемлекләр]], [[хайваннар]] дөньясын саклап калудагы, [[Экология|экологик]] проблемаларны хәл итүдәге казанышлары өчен* бирелә.
## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган терлекчесе

**Татарстан Республикасының Атказанган терлекчесе** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1973 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 494 кеше (1997).

Татарстан Президенты (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан *югары җитештерү күрсәткечләренә ирешкән һәм белгечлекләре буенча кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ терлекчеләргә [[терлекчелек]]не үстерүне тәэмин итүдәге, терлекләрнең продуктивлылыгын күтәрүдәге, терлекчелек продукциясенең сыйфатын яхшыртудагы казанышлары өчен* бирелә.
## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе

**Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе** — Татарстан Республикасының мактаулы исемнәренең берсе. 

## Тарих
1940 елда булдырылган  бүләгенең Татарстан Республикасы чоры дәвамчысы.

Бүләкләнүчеләр саны — 378 (1997), 615 (1.01.2015).

## Бүләкләнү өчен нигез
Татарстан Республикасы Рәисе (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан *[[мәдәният]]не һәм [[сәнгать]]не үстерүгә мөһим өлеш керткән һәм сәнгать өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ режиссерларга, балетмейстерларга, дирижерларга, хормейстерларга, [[композитор]]ларга, [[Драматургия|драматургларга]], [[рәссам]]нарга, [[Архитектура|архитекторларга]], дизайнерларга, сәнгать белгечләренә һәм башка сәнгать әһелләренә, [[шагыйрь]]ләргә һәм [[язучы]]ларга иҗади кадрлар тәрбияләүдәге һәм әзерләүдәге, сәнгать өлкәсендә фәнни хезмәтләр иҗат итүдәге зур казанышлары өчен* бирелә.

## Татарстан Республикасы бүләге ияләре

## ТАССР бүләге ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган уйлап табучысы

**Татарстан Республикасының Атказанган уйлап табучысы**  (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 

## Тарих
1985 елның 7 июнь көнендә Татар АССР Атказанган уйлап табучысы буларак булдырылган. 

Татарстан Рәисе (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан бирелә. Бүләкләнүчеләр саны — 62 кеше (1997), 99 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*республика әһәмиятенә ия булган һәм җитештерүгә кертелгән [[уйлап табу]]ларның республика техник алгарышына мөһим өлеш керткән авторларына* бирелә.

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре**  (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1985 елның 24 июнь көнендә ТАССР ЮШ Президумы тарафыннан булдырылган. 

1991 елдан бирле Татарстан Рәисе тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 85 кеше (1997), 318 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*сәламәтлек саклау өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче югары квалификацияле урта һәм кече медицина хезмәткәрләренә, провизорларга, фармацевтларга, [[инженер]]-техник хезмәткәрләргә, дәвалау-профилактикалау, шифаханә-курорт, даруханә учреждениеләренең, сәламәтлек саклау, халыкны социаль яклау органнарының, фәнни-тикшеренү, [[медицина]] һәм фармацевтика институтларының, кайсы ведомствога буйсынуларына бәйсез рәвештә предприятиеләрнең, учреждениеләрнең, оешмаларның хезмәт күрсәтүче һәм башка персоналына халыкның сәламәтлеген саклаудагы, медицина ярдәменең һәм [[дарулар]] белән тәэмин итүнең сыйфатын күтәрүдәге казанышлары өчен*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган мәгълүматлаштыру һәм элемтә хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган мәгълүматлаштыру һәм элемтә хезмәткәре**  (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1982 елның 30 мартында булдырылган.

Татарстан Рәисе (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 78 кеше (1997), 158 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*мәгълүматлаштыру һәм элемтә тармагы предприятиеләренең һәм оешмаларының мәгълүматлаштыру һәм элемтә өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче югары квалификацияле хезмәткәрләренә элемтә чараларын үстерүдәге һәм камилләштерүдәге, шулай ук аларның югары сыйфатлы, тоткарлыксыз эшләвен тәэмин итүдәге, инфокоммуникация инфраструктурасы эшчәнлегенең нәтиҗәлелеген арттырудагы, халыкка, республика предприятиеләренә, учреждениеләренә һәм оешмаларына элемтәнең барлык төрләре хезмәт күрсәтүне һәм инфокоммуникация хезмәтләре күрсәтүне яхшыртудагы, принципиаль яңа югары нәтиҗәле техника һәм [[технология]] эшләүдәге һәм аларны гамәлгә кертүдәге казанышлары өчен*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре**   (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1985 елның 30 августында булдырылган.

Татарстан Рәисе (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 538 кеше (1997), 1247 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*авыл хуҗалыгы өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче һәм [[авыл хуҗалыгы]]ның югары квалификацияле белгечләр әзерләүгә мөһим өлеш керткән югары профессиональ хезмәткәрләренә, шул исәптән крестьян (фермер) хуҗалыкларының, фәнни-тикшеренү учреждениеләренең, авыл хуҗалыгы юнәлешендәге уку йортларының, тәҗрибә станцияләренең, авыл хуҗалыгына идарә итү органнарының хезмәткәрләренә, авыл хуҗалыгы җитештерүен оештыручыларга авыл хуҗалыгы культураларының уңышын һәм җыемын арттырудагы, [[туфрак]]ның уңдырышлылыгын, терлекләрнең һәм [[Кошлар|кош]]-кортларның продуктивлыгын күтәрүдәге, [[үсемлекчелек]] һәм [[терлекчелек]] продукциясен җитештерүне, [[дәүләт]]кә һәм халыкка сатуны арттырудагы, авыл хуҗалыгы продукциясенең сыйфатын яхшыртудагы һәм үзкыйммәтен киметүдәге, хезмәт җитештерүчәнлеген арттырудагы, [[фән]] һәм техника уңышларын җитештерүгә кертүдәге казанышлары өчен*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган транспорт хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган транспорт хезмәткәре** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1980 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 526 кеше (1997).

Татарстан Президенты (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан *автомобиль, [[су]], [[һава]], [[Тимер юллар|тимер юл]] һәм башка төр [[транспорт]]ның, уку йортларының 12 транспорт өчен квалификацияле кадрлар әзерләүгә өлеш керткән һәм транспорт тармагында кимендә 10 ел эшләүче югары квалификацияле хезмәткәрләренә транспортның техник чараларын җитештерүнең нәтиҗәлелеген күтәрүдәге һәм алардан файдалануны яхшыртудагы, пассажир-йөк ташуларның үзкыйммәтен киметүдәге, транспорт хезмәтләре сыйфатын яхшыртудагы, матди һәм ягулык ресурсларын экономияләүдәге, хәрәкәт иминлеген, әйләнә-тирә мохитне саклауны тәэмин итүдәге, пассажирларга хезмәт күрсәтүнең югары культуралылыгын тәэмин итүдәге казанышлары өчен* бирелә.
## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы

**Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1983 елның 21 мартында булдырылган.

Татарстан Рәисе (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 626 кеше (1997), 1822 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*белгечлекләре буенча кимендә 10 ел эшләүче югары квалификацияле икътисадчыларга, бухгалтерларга, [[икътисад]] һәм финанс эшчәнлеге өлкәсендәге башка белгечләргә предприятиенең, учреждениенең, оешманың югары икътисадый күрсәткечләргә ирешүенә, республиканың һәм аның аерым территорияләренең икътисадый үсешенә ярдәм итә торган икътисад һәм финанс эшләрен, исәпкә алуны һәм контрольдә тотуны яхшыртудагы һәм камилләштерүдәге, [[Икътисад (фән)|икътисад фәнен]] үстерүдәге, кадрлар әзерләүдәге зур казанышлары өчен*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган юристы

**Татарстан Республикасының Атказанган юристы** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1984 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 305 кеше (1997).

Татарстан Президенты (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан *дәүләт хакимияте, җирле үзидарә, прокуратура органнарында, судта, адвокатурада, уку йортларында, предприятиеләрдә, учреждениеләрдә һәм оешмаларда үз белгечлекләре буенча кимендә 10 ел эшләүче югары квалификацияле юристларга законлылыкны һәм хокук тәртибен ныгытудагы, гражданнарның хокукларын һәм законлы мәнфәгатьләрен яклаудагы, хокукый дәүләт төзүдәге, хокук фәнен үстерүдәге, закон актларын әзерләүдәге, законнарны пропагандалаудагы, юридик кадрлар әзерләүдәге казанышлары өчен* бирелә.

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган энергетигы

**Татарстан Республикасының Атказанган энергетигы** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1979 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 305 кеше (1997).

Татарстан Президенты (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан *предприятиеләрнең, учреждениеләрнең һәм оешмаларның энергетика өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ белгечләренә энергетиканы үстерүдәге, яңа типтагы энергетика җиһазларын һәм җайланмаларын булдырудагы, проектлаудагы һәм үзләштерүдәге, энергетика объектларын төзүдә, монтажлауда һәм эксплуатацияләүдә экологик хәлне шактый яхшырта торган прогрессив технологияләрне гамәлгә кертүдәге казанышлары өчен, фәнни тикшеренүләрдә, энергияне сакчыл тотуда, җитештерүне оештыруда, кадрлар әзерләүдә ирешкән уңышлары өчен* бирелә.
## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган торак-коммуналь хуҗалыгы хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган торак-коммуналь хуҗалыгы хезмәткәре** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1978 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 285 кеше (1997).

Татарстан Президенты (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан *торак-коммуналь хуҗалык предприятиеләренең, оешмаларының һәм учреждениеләренең торак-коммуналь хуҗалык өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче, җитештерүнең нәтиҗәлелеген күтәрүдә, яңа техниканы, хезмәт күрсәтүләрнең яңа төрләрен, хезмәтнең алдынгы алымнарын гамәлгә кертүдә, тармакның матди-техник базасын камилләштерүдә һәм алга таба үстерүдә, торак фондының һәм коммуналь хуҗалык объектларының сакланышын тәэмин итүдә һәм аларны эксплуатацияләүне яхшыртуда, җитештерүнең икътисадый нәтиҗәлелеген, күрсәтелә торган хезмәтләрнең сыйфатын күтәрүдә, халыкка хезмәт күрсәтү буенча югары культуралылыкны тәэмин итүдә аерым осталык күрсәткән югары квалификацияле хезмәткәрләренә коммуналь хуҗалыкның тотрыклы һәм сыйфатлы эшчәнлеген оештырудагы казанышлары өчен* бирелә.
## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган нефтьчесе

**Татарстан Республикасының Атказанган нефтьчесе** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1971 елда булдырылган. Татарстан Рәисе (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан бирелә. Бүләкләнүчеләр саны — 426 кеше (1997), 981 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*[[нефть]] сәнәгате предприятиеләренең, берләшмәләренең, фәнни-тикшеренү, технологик, проект-конструкторлык һәм башка оешмаларының шушы тармакта кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ эшчеләренә, осталарына, [[инженер]]-техник, фәнни хезмәткәрләренә республиканың нефть сәнәгатен үстерүдәге, фәнни-техник һәм экологик программаларны эшләүдәге һәм гамәлгә ашырудагы, нефть ятмаларын үзләштерүдәге казанышлары өчен*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган рационализаторы

**Татарстан Республикасының Атказанган рационализаторы** — (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1985 елның 7 июнь көнендә булдырылган. 

Татарстан Рәисе (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 55 кеше (1997), 74 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*тәкъдимнәрен гамәлгә кертү җитештерүне камилләштерүгә, хезмәт җитештерүчәнлеген күтәрүгә, продукция сыйфатын, хезмәт шартларын һәм куркынычсызлык техникасын яхшыртуга, фәнни-тикшеренү һәм укыту процессын тәэмин итүгә мөһим өлеш керткән, озак еллар буе уңышлы рационализаторлык эшчәнлеген алып баручы рационализаторлык тәкъдимнәре авторларына*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган химигы

**Татарстан Республикасының Атказанган химигы** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1983 елның 20 май көнендә ТАССР ЮШ Президумы тарафыннан булдырылган. 

1991 елдан бирле Татарстан Рәисе тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 268 кеше (1997), 565 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*[[химия]], [[нефть]] эшкәртү һәм нефть химиясе сәнәгате предприятиеләрендә, берләшмәләрендә, фәнни-тикшеренү, технологик, проект-конструкторлык һәм башка оешмаларында, сәнәгатьнең башка тармакларының шундый профильдәге предприятиеләрендә, оешмаларында, тиешле профильдәге уку йортларында кимендә 10 ел эшләүче һәм химия, нефть химиясе, нефть эшкәртү сәнәгатенең фәнни-техник алгарышына, химия, нефть химиясе һәм нефть эшкәртү производстволарын булдыруга һәм үстерүгә, кадрлар әзерләүгә мөһим өлеш керткән югары профессиональ эшчеләргә, осталарга, [[инженер]]-техник һәм фәнни хезмәткәрләргә производство бурычларын үтәүдәге, продукциянең сыйфатын яхшыртудагы һәм үзкыйммәтен киметүдәге, техниканы һәм технологияне камилләштерүдәге, продукциянең яңа төрләрен булдырудагы һәм үзләштерүдәге, хезмәт җитештерүчәнлеген һәм җитештерү нәтиҗәлелеген күтәрүдәге казанышлары өчен* бирелә.

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган халыкка хезмәт күрсәтү өлкәсе хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган халыкка хезмәт күрсәтү өлкәсе хезмәткәре** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1978 елның ??? көнендә ТАССР ЮШ Президумы тарафыннан булдырылган. 

1991 елдан бирле Татарстан Рәисе тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 189 кеше (1997).

## Бүләкләнү нигезе
*халыкка хезмәт күрсәтү өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче, дәүләти, кооператив, хосусый сәүдәнең, җәмәгать туклануының һәм халыкка көнкүреш хезмәте күрсәтүнең, әлеге юнәлештәге уку йортларының югары квалификацияле хезмәткәрләренә халыкка хезмәт күрсәтү өлкәсен үстерүдәге, эш оештыру рәвешләрен һәм ысулларын камилләштерүдәге, предприятиеләрнең һәм оешмаларның матди-техник базасын киңәйтүдәге һәм ныгытудагы, халыкка хезмәт күрсәтүнең югары культуралылыгын тәэмин итүдәге, кадрлар әзерләү дәрәҗәсен күтәрүдәге казанышлары өчен*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган азык-төлек сәнәгате хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган азык-төлек сәнәгате хезмәткәре**  (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1984 елның 25 июнь көнендә ТАССР ЮШ Президумы тарафыннан булдырылган. 

1991 елдан бирле Татарстан Рәисе тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 187 кеше (1997), 329 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*[[сәнәгать]]нең азык-төлек, [[ит]], [[сөт]] һәм [[шәраб]] әзерләү тармаклары, кулланучылар кооперациясе предприятиеләренең, берләшмәләренең, учреждениеләренең һәм оешмаларының шушы сәнәгать һәм куллану кооперациясе тармакларында кимендә 10 ел эшләүче югары квалификацияле эшчеләренә, инженер-техник һәм фәнни хезмәткәрләренә азык-төлек продукциясенең сыйфатын яхшыртудагы һәм ассортиментын киңәйтүдәге, техниканы һәм технологияне камилләштерүдәге, куәтләрдән һәм матди ресурслардан нәтиҗәле файдаланудагы, квалификацияле кадрлар әзерләүдәге казанышлары өчен*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган укытучысы

**Татарстан Республикасының Атказанган укытучысы** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1940 елда булдырылган. Татарстан Рәисе (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан бирелә. Бүләкләнүчеләр саны — 1717 кеше (1997), 2331 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*белгечлекләре буенча кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ укытучыларга, [[мөгаллим]]нәргә, тәрбиячеләргә һәм мәктәпкәчә учреждениеләрнең, барлык төрдәге гомуми белем бирү учреждениеләренең, өстәмә (мәктәптән тыш) белем бирү учреждениеләренең, балалар йортларының, башлангыч һәм урта һөнәри белем бирү учреждениеләренең, югары педагогик белем бирү учреждениеләренең, мәгариф хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрү институтларының, мәгариф идарәсе органнарының, мәгариф системасы фәнни-тикшеренү институтларының башка хезмәткәрләренә укучылар һәм тәрбияләнүчеләр тарафыннан тирән белем алуны, аларның иҗат куәтен үстерүне һәм камилләштерүне тәэмин итә торган педагогик һәм тәрбияви эшчәнлектәге, инновацион укыту-методик ярдәмлекләр, программалар, автор методикалары булдырудагы, белем бирү процессын фәнни-методик тәэмин итүдә катнашудагы казанышлары өчен* бирелә.

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе

**Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 

1960 елның 18 июль көнендә ТАССР ЮШ Президумы тарафыннан булдырылган. 1991 елдан бирле Татарстан Рәисе тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 1769 кеше (1997), 2797 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*төзелеш тармагында кимендә 10 ел эшләүче, төзелеш һәм ремонт-төзелеш оешмаларының, төзелеш материаллары предприятиеләренең югары квалификацияле хезмәткәрләренә, фәнни-тикшеренү һәм проект институтларының, уку йортларының, конструкторлык бюроларының һәм лабораторияләренең, төзелеш тармагына идарә итү органнарының хезмәткәрләренә җитештерү эшчәнлегендәге, прогрессив проектларны һәм технологияләрне, эшләр оештыруның алдынгы тәҗрибәсен эшләүдәге һәм гамәлгә кертүдәге, хезмәтне механикалаштырудагы һәм автоматлаштырудагы, төзелеш эшләре җитештерүенең һәм сыйфатының югары нәтиҗәлелегенә ирешүдәге, квалификацияле кадрлар әзерләүдәге казанышлары өчен*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган физик культура хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган физик культура хезмәткәре** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1983 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 167 кеше (1997).

Татарстан Президенты (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан *республиканың физик культура һәм спорт өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче физкультура хәрәкәтен оештыручыларга, галимнәргә һәм тренерларга, физик культура коллективларының, спорт корылмаларының, физкультура оешмаларының, уку йортларының, фәнни-тикшеренү институтларының хезмәткәрләренә оештыру-методик, укыту-күнекмә, фәнни-педагогик, тәрбия, инженер-техник һәм хуҗалык эшчәнлегендәге, халыкны физик тәрбияләү системасын, массакүләм спортны, иң югары казанышлар спортын камилләштерүдәге казанышлары өчен* бирелә.
## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 

1965 елның 3 август көнендә ТАССР ЮШ Президумы тарафыннан булдырылган. 1991 елдан бирле Татарстан Рәисе тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 1579 кеше (1997), 2768 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*[[Мәдәният]] өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче һәм аны үстерүдә зур казанышларга ия булган, мәдәният учреждениеләренең, оешмаларының һәм органнарының, мәдәни-агарту учреждениеләренең, кинематографиянең, [[телевидение]] һәм радиотапшыруларның, матбугатның, нәшриятның, полиграфия сәнәгатенең һәм китап сәүдәсенең, туристлык-экскурсия оешмаларының һәм учреждениеләренең югары квалификацияле хезмәткәрләренә, мәдәният һәм [[сәнгать]] уку йортлары хезмәткәрләренә, үзешчән иҗатта катнашучыларга һәм мәдәният оешмалары, учреждениеләре һәм органнары эшендә җәмәгатьчелек башлангычларында катнашучы затларга* бирелә.

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган җиңел сәнәгать хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган җиңел сәнәгать хезмәткәре** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 1984 елның 25 июнь көнендә ТАССР ЮШ Президумы тарафыннан булдырылган. 

1991 елдан бирле Татарстан Рәисе тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 115 кеше (1997), 164 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*җиңел сәнәгатьнең әлеге тармакта кимендә 10 ел эшләүче югары квалификацияле хезмәткәрләренә җитештерүнең нәтиҗәлелеген күтәрүдәге, фән һәм техника казанышларын гамәлгә кертү, технологияне камилләштерү, җитештерү процессларын механикалаштыру һәм автоматлаштыру исәбенә продукция эшләп чыгаруны арттырудагы, аның сыйфатын яхшыртудагы, яңа төр эшләнмәләр ассортиментын киңәйтүдәге казанышлары*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Кузьминка

**Кузьминка** — топоним.
* Кузьминка — БР Бүздәк районындагы авыл.
* Кузьминка — БР Чишмә районындагы авыл.

## Моны да каргыз
* Кузьмин — фамилия.
* Кузьминовка — топоним.
* Кузьмино — топоним.
* Кузьминка — гидроним, Себердәге елга.
* Кече Кузьминка — Себердәге елга.
* Кузьминское — БР Мәләвез районындагы авыл.

Төркем:Топонимнар
Кузьмино

**Кузьмино** — топоним.
* Кузьмино — Мари Илнең Юрино районындагы бистә.
*  Кузьмино — Мари Илнең Юрино районындагы авыл.

## Моны да каргыз
* Кузьмин — фамилия.
* Кузьминовка — топоним.
* Кузьминка — топоним.
* Кузьминка — гидроним, Себердәге елга.
* Кече Кузьминка — Себердәге елга.
* Кузьминское — БР Мәләвез районындагы авыл.

Төркем:Топонимнар
Һөнәри училище

**Һөнәри училище** — Россия һәм элеккеге ССРБ илләрендә урта профессиональ белем (элегерәк башлангыч профессиональ белем) бирә торган, квалификияле эшчеләр әзерләүче уку йорты.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Профессионально-технические учебные заведения // Проба — Ременсы. — М. : Советская энциклопедия, 1975. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 21).
* Технические училища // Струнино — Тихорецк. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 25).

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Белем
Төркем:Уку йортлары
Татарстан Республикасының Атказанган югары мәктәп хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган югары мәктәп хезмәткәре** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 2004 елның 24 март көнендә булдырылган. 

Татарстан Рәисе тарафыннан бирелә. Бүләкләнүчеләр саны — 55 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
*белгечлекләре буенча кимендә 10 ел эшләүче һәм кимендә [[җиде]] ел педагогик стажы булган югары профессиональ [[мөгаллим]]нәргә, югары, югары уку йортыннан соңгы һөнәри белем, тиешле өстәмә белем системасы һәм югары белемгә идарә итү буенча дәүләт органнары хезмәткәрләренә укыту һәм фәнни эшләрендәге казанышлары, югары квалификацияле белгечләр әзерләү эшенә мөһим өлеш керткән өчен*

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган экологы

**Татарстан Республикасының Атказанган экологы** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 2004 елда булдырылган.

Татарстан Президенты тарафыннан *[[әйләнә-тирә мохит]]не саклау һәм табигатьтән нәтиҗәле файдалану өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче, табигатьне саклау органнарының югары профессиональ хезмәткәрләренә, предприятиеләрнең һәм оешмаларның эшчеләренә, инженер-техник хезмәткәрләренә һәм хезмәт күрсәтүчеләренә, фәнни-тикшеренү, проект, технологик һәм җитештерү оешмаларының, башка учреждениеләрнең экология проблемалары белән шөгыльләнүче хезмәткәрләренә [[табигать]] ресурсларын саклаудагы, аз калдыклы һәм калдыксыз технологияләр эшләүдәге һәм үзләштерүдәге, тузан һәм [[газ]] тотып кала торган җайланмалар һәм чистарту корылмалары төзүдәге, үсемлекләр һәм хайваннар дөньясын саклаудагы казанышлары өчен* бирелә.
## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган коткаручысы

**Татарстан Республикасының Атказанган коткаручысы** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 2004 елда булдырылган.

Татарстан Президенты тарафыннан *коткару хезмәтләренең шул тармакларда кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ хезмәткәрләренә һәлакәтләрне, афәтләрне һәм табигый бәла-казаларны булдырмый калудагы һәм алардан килгән зыянны бетерүдәге, яңа коткару техникасын эшләүдәге һәм үзләштерүдәге, кадрлар тәрбияләүдәге һәм укытудагы казанышлары өчен* бирелә.
## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Гаяз Җамалиев

**Гаяз Җамалиев** (Гаяз Җамали улы Җамалиев, , ) — урманчы, РСФСРның атказанган урманчысы (1968). 1959-1990 елларда Арча урман хуҗалыгының баш урманчысы.

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
Наил Җамалиев

**Наил Җамалиев** (Наил Әхтәм улы Җамалиев, , ) — Россия һөнәри футболчысы.

## Уйнаган клублар
(клуб исеме, уйнау еллары, уеннар саны, голлар саны) 

## Тышкы сылтамалар
* Footballfacts сайтында
* sportbox.ru сайтында
Салих Җамалиев

**Салих Җамалиев** (Салих Шакир улы Җамалиев, ,  — , ) — икътисадчы, шагыйрь. 1960-1980 елларда Харковь җәмәгать туклануы институтында икътисад кафедрасы мөдире. Ит-сөт сәнәгатендә тара хуҗалыгына караган фәнни хезмәтләр авторы. *«»* (Киев, 1976) дәреслеге, татар-украин сүзлеге (2006, 2 томда) авторы.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
Татарстан Республикасының Атказанган халыкны социаль яклау хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган халыкны социаль яклау хезмәткәре** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 2001 елда булдырылган.

Татарстан Президенты тарафыннан *республика халкын социаль яклау системасы органнарының, учреждениеләренең һәм предприятиеләренең халыкны социаль яклау өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ хезмәткәрләренә халыкны социаль тәэмин итүне, аңа социаль булышуны (ярдәм итүне), аны социаль иминләштерүне һәм эш белән тәэмин итүне оештырудагы, мохтаҗларга хәйриянең төрле рәвешләрен һәм төрләрен үстерүдәге, халыкны социаль яклауның иң мөһим юнәлешләре буенча фәнни тикшеренүләр уздырудагы аерым казанышлары өчен* бирелә.
## Ияләре

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Атказанган эчке эшләр органнары хезмәткәре

**Татарстан Республикасының Атказанган эчке эшләр органнары хезмәткәре** — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 2000 елда булдырылган.

Татарстан Президенты тарафыннан *Татарстан Республикасы эчке эшләр органнарының Татарстан Республикасы эчке эшләр органнарында кимендә 10 ел хезмәт итүче югары квалификацияле хезмәткәрләренә хокук тәртибен саклаудагы, җинаятьчелеккә каршы көрәштәге, җәмәгать иминлеген тәэмин итүдәге, фәнне үстерүдәге, эчке эшләр органнары кадрларын әзерләүдәге һәм тәрбияләүдәге аерым казанышлары өчен* бирелә.
## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Илтөзәр Җамалетдинов

**Илтөзәр Җамалетдинов** (Илтөзәр Сарас улы Җамалетдинов, , ) — невропатолог, психология (1991) һәм социология фәннәре докторы, профессор (1992), Россия космонавтика академиясе академигы. 1974-1995 елларда Ю. Гагарин ис. космонавтлар әзерләү үзәгенең әйдәп баручы психологы. Космик психология, сөйләм психологиясе һәм төркем коммуникациясе, иҗади фикерләү психологиясе, экстремаль шартларда  һәм һөнәри әзерләү турында фәнни хезмәтләр авторы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
## Искәрмәләр


Төркем:Мәскәү дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Ленар Җамалетдинов

**Линар Җамалетдинов** (Линар Шәйхи улы Җамалетдинов, , ) — фольклорчы, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (1995). 1964-1970 елларда ТАССР МШ каршындагы радиотапшыру һәм телетапшыру буенча комитетында музыкаль тапшырулар мөхәррире, 1970 елдан Тел, әдәбият һәм тарих институтында, 1997 елдан ТР ФА Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында. Татар фольклорының прозаик жанрлары турында фәнни хезмәтләр авторы. *«[[Татар халык иҗаты]]» дип исемләнгән унике томлык фәнни хезмәт өчен (коллектив әгъзасы)* Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе белән бүләкләнгән (1989).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
Лев Замарин

**Лев Замарин** (Лев Григорий улы Замарин, ,  — , ) —  терапевты, байтарлык фәннәре докторы (1966), профессор (1968). ТАССР һәм РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1984, 1985). 1969 елдан Казан байтарлык институтында, 1971-1992 елларда терапия кафедрасы мөдире. Мөгезле эре терлекнең эндемик зобы, югары продуктлы сыерларда һәм нәсел үрчеткеч үгезләрдә пневмония, матдәләр алмашы бозылуының этиологиясе һәм аны диагностикалау, аларны диспансеризациләү турында фәнни хезмәтләр авторы.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
Марсель Таишев

**Марсель Таишев**, Марсель Мазһар улы Таишев (*[[1943 ел]]ның [[2 гыйнвар]]ы, [[ТАССР]], [[Сарман районы]], [[Сарман]]*) — Татарстан Республикасының мәдәният министры (*[[1985 ел|1985]]-[[1999 ел|1999]]*), ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (*[[1992 ел|1992]]*), тарих фәннәре кандидаты (*[[1984 ел|1984]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1943 елның 2 гыйнварында Татарстан АССР Сарман районы үзәге Сарман авылында укытучылар гаиләсендә туган. Сарман урта мәктәбен (*[[1961 ел|1961]], алтын медаль белән*), Казан дәүләт химия-технология институтының КИПиА факультетын  (*[[1967 ел|1967]]*), Мәскәүдә КПСС Үзәк Комитеты каршындагы Иҗтимагый фәннәр академиясен (*[[1984 ел|1984]]*) тәмамлаган. Мәскәүдә тарих фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган (*[[1984 ел|1984]]*).

## Хезмәт юлы
1961-1962 елларда Казан компрессор заводында слесарь-җыючы.

1967 елдан Казан Оргсинтез заводында контроль-үлчәү приборлары буенча мастер, ноябрьдә заводның ВЛКСМ комитеты сәркатибе итеп сайлана.

1971-1972 елларда ВЛКСМ Ленин райкомы беренче сәркатибе.

1972-1973 елларда ВЛКСМның Татарстан өлкә комитеты сәркатибе.

1973-1978 елларда КПСС Татарстан өлкә комитетында пропаганда-агитация бүлеге мөдире урынбасары.

1978-1981 елларда мәдәният  Татарстан өлкә комитеты рәисе.

1981-1984 елларда Мәскәүдә укый.

1984-1985 елларда КПСС Татарстан өлкә комитетында бүлек мөдире урынбасары.

1985-1999 елларда Татарстан АССР (*[[1991 ел]]дан* ТР) мәдәният министры.

1999 елдан соң ТР министрлар кабинеты аппаратының мәдәният һәм сәнгать бүлеге җитәкчесе, ТР министрлар кабинеты каршындагы  рәисе, ТР премьер-министрының мәдәният, сәнгать һәм гаммәви чаралар буенча киңәшчесе, ТР мәдәният министрлыгы каршындагы җәмәгать пулаты рәисе (*[[2010 ел|2010]]*), ТР президенты каршындагы  Г. Тукай исемендәге ТР дәүләт премияләре буенча комиссия әгъзасы (*[[2014 ел|2014]]*).

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Хөрмәт Билгесе ордены
* 1992 Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре

## Гаиләсе
Хатыны, ике баласы.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
# *[[Дамир Гарифуллин|Д. Гарифуллин]]*. Сарман районы энциклопедиясе. 1нче китап. Яр Чаллы: «Идел-йорт», 2000.

## Сылтамалар

*   «Лица Рунета» сайты 
*    «Депутатские Дела» мәгълүмати-сәяси порталы

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Казан химия-технология институтын тәмамлаучылар
Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары
Климент Русаков

**Климент Русаков**, Климент Сергей улы Русаков (, *[[1904 ел]]ның [[4 февраль|4 феврале]], [[Казан губернасы]], [[Лаеш өязе]], [[Уракчы (Балык Бистәсе районы)|Уракчы]] — [[1996 ел]]ның [[27 май|27 мае]], [[Украина]], [[Винница]]*) — Бөек Ватан сугышында катанашкан яугир, полковник, Советлар Берлеге Каһарманы (*24.03.1945*).

## Тәрҗемәи хәле
1904 елның 4 февралендә Казан губернасы Лаеш өязе (*хәзерге* Балык Бистәсе районы) Уракчы авылында туган. Тулы булмаган урта белем алган. 1921 елның 2 сентябреннән Кызыл гаскәрдә. Мәскәүдә 2нче пехота мәктәбен (*[[1924 ел|1924]]*), командирлар составын камилләштерү курсларын (*[[1932 ел|1932]]*) тәмамлаган. 1937 елга кадәр Ярославльда урнашкан 18нче укчы дивизиядә взвод, рота, батальон белән җитәкчелек итә. Хәрби хезмәттән азат ителгәч, Ярославльда «Свободный труд» заводында ремонт бригадасында эшләгән.

1941 елда яңадан Совет Армиясе сафларында. 1942 елның февраленнән Бөек Ватан сугышында катнаша. 1нче Белоруссия фронтының 69нчы армия 117нче укчы дивизия 240нчы укчы полкы белән җитәкчелек итә. 1944 елның 31 июлендә полк Висла елгасын кичеп, Пулавы шәһәре (*[[Польша]]*) янында мәйдан яулап алган. Плацдармны саклау һәм киңәйтү өчен дошманның контрһөҗүмнәрен кире кагарга туры килә, дошманның күп сандагы техникасы һәм сугышчылары юк ителә.
1945 елның 24 мартында Советлар Берлеге Каһарманы исеме бирелә.

1947 елда М.В. Фрунзе исемендәге Хәрби академия каршындагы командирлар хәзерләү курсларын тәмамлаган. Мотоукчы дивизия командиры урынбасары, Винница шәһәрендәге  Б. Хмельницкий исемендәге хәрби-техник укуханәнең башлык ярдәмчесе булып хезмәт итә.

1957 елда хәрби хезмәттән азат ителә. Украинаның Винница шәһәрендә яши. 1996 елның 27 маенда шунда вафат. Шәһәрнең Үзәк зиратында .

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Советлар Берлеге Каһарманы (24.03.1945)
* Ике Ленин ордены (24.03.1945, 15.11.1950)
* Дүрт Кызыл Байрак ордены (27.12.1943, 30.06.1945, 06.05.1946, 30.12.1956)
* 3нче дәрәҗә Суворов ордены (25.08.1944)
* Александр Невский ордены (28.09.1944)
* 1нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены (11.03.1985)
* Кызыл Йолдыз ордены (03.11.1945)

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
# Татарская энциклопедия. В 6 т. Т.5 (Р-Т). Казань, 2010.
# Центральный Архив Министерства Обороны РФ, опись 690155, дело 6937, лист 59.

## Әдәбият
# Батырлар китабы. Казан: ТКН, 2000. ISBN 5-298-01001-6
# Герои огненных лет. Ярославль, 1985.
# Герои Советского Союза — наши земляки. К., 1985.
# *Трофимова М.И.* Рыбная Слобода. Живые голоса. К.: Идел-Пресс, 2006.ISBN 5-85247-063-5

## Сылтамалар
*  К.С. Русаков «Ватан каһарманнары» порталында
*  ТР Бөек Ватан сугышы виртуаль музее сайты
*  Институт Татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ 

## Искәрмәләр

Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Төркем:Полковниклар (ССРБ)
Татарстан Республикасының Халык укытучысы

**Татарстан Республикасының Халык укытучысы**  (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе.  

2004 елда булдырылган. Татарстан Рәисе тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 3 кеше (1.01.2015)

## Бүләкләнү нигезе
*мәгарифкә зур өлеш керткән һәм җәмәгатьчелектә киң танылган [[укытучы]]ларга, мөгаллимнәргә, тәрбиячеләргә һәм [[мәгариф]] учреждениеләренең башка хезмәткәрләренә, «[[Татарстан Республикасының Атказанган укытучысы]]» мактаулы исеме бирелгәннән соң, кагыйдә буларак, кимендә биш ел узгач бирелә*.

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Халык язучысы

**Татарстан Республикасының Халык язучысы** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 

1985 елның 9 сентябрь көнендә ТАССР ЮШ Президумы Указы нигезендә гамәлгә кертелә. 1991 елдан бирле Татарстан Рәисе тарафыннан тапшырыла.

Бүләкләнүчеләр саны — 8 кеше (1998), 15 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
иң күренекле, киң танылган сәнгать әсәрләре иҗат иткән шагыйрьләргә, язучыларга, драматургларга, прозаикларга бирелә.

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Төркем:Татарстан әдәбияты
Татарстан Республикасының Халык артисты

**Татарстан Республикасының Халык артисты** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 

## Тарихы

1940 елда  буларак ТАССР ЮШ указы нигезендә булдырылган. 1991 елдан соң яңа исем белән Татарстан Президенты тарафыннан бирелә, 2004 елда рәсмиләштерелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 250 кеше (1998), 395 кеше (1.01.2015).

## Бүләкләнү нигезе
Югары осталыкка ия булган, күренекле сәнгать образлары, спектакльләр, кинофильмнар, телеспектакльләр, телефильмнар, концерт, эстрада, цирк программалары, музыкаль, телевизион һәм радио әсәрләре иҗат иткән һәм республиканың сәнгати мәдәниятенә зур өлеш керткән, җәмәгатьчелеккә киң танылган артистларга, режиссерларга, балетмейстерларга, дирижерларга, хормейстерларга, музыкаль башкаручыларга һәм башка сәнгать әһелләренә. «Татарстан Республикасының Атказанган артисты» яисә «Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе» дигән мактаулы исемнәр бирелгәннән соң, кагыйдә буларак, кимендә 10 ел узгач бирелә (беренче партияләрне башкаручы балет артистларына кимендә биш ел узгач бирелә).

## Татарстан Республикасы ияләре (1992-)

## ТАССР/ТССР ияләре (1926-1991)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Татарстан Республикасының Халык шагыйре

**Татарстан Республикасының Халык шагыйре** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 

## Тарихы

1985 елда  буларак ТАССР ЮШ указы нигезендә булдырылган. 1991 елдан соң яңа исем белән Татарстан Президенты тарафыннан бирелә, 2004 елда рәсмиләштерелә.

## Бүләкләнү нигезе
Иң күренекле, киң танылган сәнгать әсәрләре иҗат иткән шагыйрьләргә, язучыларга, драматургларга, прозаикларга бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 4 кеше (1998).

## Татарстан Республикасы бүләге ияләре (1992-)

## ТАССР бүләге ияләре (1985-1991)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Төркем:Татарстан әдәбияты
Наил Замов

**Наил Замов** (Наил Кәлим улы Замов, , ) — математик, физика-математика фәннәре докторы (1991), профессор (1992), Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (1995). 1962 елдан Казан университетында, 1991 елдан уку-укыту эшләре буенча проректор, 2001-2002 елларда Казан университеты ректоры вазифаларын башкаручы, 2007 елдан КДУ перспектив үсеш үзәгенең аналитик бүлеге белгече.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
# КФУ сайтындагы профиль 

Төркем:Математиклар
Гөлсинә Җантимерова

**Гөлсинә Җантимерова** (Гөлсинә Хөснулла кызы Җантимерова, , ) — Оргсинтез заводы аппаратчысы (1961-1994). Химия сәнәгатен үстерүдәге күренекле казанышлары өчен 1976 елда Социалистик хезмәт каһарманы исеменә лаек булган.

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
## Искәрмәләр
Әлфия Җәмилова

**Әлфия Җәмилева** (Әлфия Әнвәр кызы Җәмилева, , ) — театр рәссамы, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе. 1978-1987 елларда Татар академия театрының баш рәссамы, 1995 елдан Казан сынлы сәнгать училищесы укытучысы. 60ка якын спектакльгә ясалган декорацияләр авторы, шул исәптә «Малаховны туктатыгыз» (В. Аграновский, 1977), «Сид» (П. Корнел, 1986), «Таһир һәм Зөһрә» (Ф. Борнаш, 1988).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
Татарстан Республикасының Халык рәссамы

**Татарстан Республикасының Халык рәссамы** (, ) —  дәүләт бүләге,  берсе. 

1948 елның 7 декабрь көнендә ТАССР ЮШ Президумы Указы нигезендә гамәлгә кертелә. 1991 елдан бирле Татарстан Рәисе тарафыннан тапшырыла.

Бүләкләнүчеләр саны — 29 кеше (1998), 66 кеше (1.01.2019).

## Бүләкләнү нигезе
Рәсем сәнгате, сынлы сәнгать, графика, монументаль, декоратив-гамәли, театр, кино һәм телевидение сәнгатендә иң күренекле әсәрләр иҗат иткән, республиканың сәнгати мәдәниятенә аерым өлеш керткән һәм җәмәгатьчелектә киң танылган күренекле рәссамнарга бирелә.

## Ияләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре
Төркем:Рәсем сәнгате