open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Майя Румянцева

**Майя Александровна Румянцева** (1928 елның 27 декабре, Мәскәү, ССРБ — 1980 елның 21 марты, Тамбов, ССРБ) — совет шагыйрәсе. ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы.

## Тормыш юлы
Майя Румянцева 1928 елның 27 декабрендә Мәскәүдә туган.

Бишенче сыйныфны тәмамлаганнан соң, Бөек Ватан сугышы башлангач, Майя эшче яшьләр мәктәбендә эшли һәм белем алуын дәвам итә. Йөк төяүче, лаборант, мелиоратор булып эшли. Мәктәпне тәмамлаганнан соң Тимирязев академиясендә, аннары А. М. Горький исемендәге Әдәбият институтында укый.

1957 елда аның Балтыйк буе хәрби округының «За родину» газетасында беренче шигырьләре барлыкка килә. Аннары «Смена», «Крестьянка», «Подъём» һәм башка журналларда басыла. 1961—1966 елларда Майя Румянцева Липецк шәһәрендә яши, 1962 елда аның «Йөкче» исемле беренче шигырьләр җыентыгы дөнья күрә. Монда ул Липецк Язучылар оешмасын җитәкли. 1967 елдан шагыйрә Тамбовта яши — 1968 елдан башлап гомере ахырына кадәр Тамбов өлкә язучылар оешмасының җаваплы секретаре була.

1980 елның 21 мартында Тамбовта вафат була, анда ул Воздвиженское зиратында җирләнә.

Майя Румянцева Халыклар дуслыгы һәм Хөрмәт Билгесе орденнары, шулай ук «Фидакарь хезмәт өчен» медальләре белән бүләкләнә. Зоя Космодемьянская исемендәге өлкә премиясе лауреаты исеменә лаек була.

## Кайбер китаплары

* Грузчица: стихи. — Липецк: Кн. изд-во, 1962. — 41 с.
* Дымок: стихи для детей. — Липецк: Кн. изд-во, 1963. — 16 с.
* Девичья фамилия: стихи. — М.: Молодая гвардия, 1964. — 78 с.
* Чайка: стихи. — М.: Правда, 1965.
* Доверие: стихи. — Воронеж: Центр.-Чернозём. кн. изд-во, 1966. — 80 с.
* Твоё имя…. — М.: Советская Россия, 1969. — 79 с.
* Размах: стихи разных лет. — М.: Современник, 1971. — 95 с.
* Война: стихи и поэма. — Воронеж: Центр.-Чернозём. кн. изд-во, 1972. — 95 с.
* Характеры: стихи. — Воронеж: Центр.-Чернозём. кн. изд-во, 1977.
* Дорога, встреча, любовь…: кн. стихов. — М.: Современник, 1978. — 159 с.

Үлгәннән соң аның шигырьләре җыентыклары басыла — «Очрашулар һәм аерылышулар» (1991), «Куәтлелек» (2002), «Ачылмаган тирәнлек» (2006).

## Әдәбият

* Зорин В. Грузчица-чайка: [липецкий поэт о своей встрече с М. Румянцевой] // «Петровский мост». — 2008. — № 2. — С. 109—110.
* Липецкая энциклопедия. — Липецк, 2001. — Т. 3. — С. 184.
* Славные имена земли Липецкой: биографический справочник об известных писателях, ученых, просветителях, деятелях искусства. — Липецк, 2007. — С. 189—190.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Румянцева Майя Александровна (1928—1980) 
* Моя Майя Румянцева
* Тамбовские писатели — детям

Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:ССРБ шагыйрьләре
Төркем:ССРБ Язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:Әдәбият институтын тәмамлаучылар
Роман Бусаргин

**Роман Викторович Бусаргин** (1981 елның 29 июле, Зур Сакма авылы, Саратов өлкәсе, РСФСР, ССРБ) — Россия сәяси һәм дәүләт эшлеклесе. 2022 елның 10 маеннан Саратов өлкәсе губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы.

## Тормыш юлы
Роман Бусаргин 1981 елның 29 июлендә Саратов өлкәсенең Кызыл Партизаннар районы Зур Сакма авылында туган. 2003 елда Вавилов исемендәге Саратов дәүләт аграр университетын, 2017 елда Россия кооперация университетын тәмамлый.

2005 елдан 2008 елга кадәр Саратов районы администрациясендә эшли. 2008—2009 елларда Саратов районы администрациясе башлыгының беренче урынбасары була.

2009 елдан 2011 елга кадәр Бусаргин Энгельс муниципаль районының Идел буе муниципаль берәмлеге хакимияте башлыгы урынбасары булып эшли. 2011 елның гыйнварында Энгельс шәһәре муниципаль берәмлеге администрациясе башлыгы урынбасары итеп билгеләнә. 2013 елдан 2018 елга кадәр Энгельс муниципаль районы администрациясенең ТКХ, ТЭК, Транспорт һәм элемтә комитеты рәисе вазыйфасын башкара.

2018 елда «Саратов шәһәре» муниципаль берәмлеге администрациясенең ТКХ комитеты рәисе булган, Саратов администрациясе башлыгының шәһәр хуҗалыгы буенча урынбасары вазыйфасын башкарган.

2018 елның октябрендә Саратов өлкәсе Хөкүмәте рәисе урынбасары итеп билгеләнә. 2020 елның 21 октябрендә Саратов өлкәсе хөкүмәте рәисе — вице-губернаторы вазыйфасына билгеләнә.

Социология фәннәре кандидаты.

### Саратов өлкәсе губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы
2022 елның 10 маенда Россия Президенты Владимир Путин Бусаргинны Саратов өлкәсе губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы итеп билгели. 2012 елдан төбәкне җитәкләгән өлкәнең элеккеге җитәкчесе Валерий Радаев отставкага киткән.

## Шәхси тормыш
Өйләнгән, ике бала тәрбияли.

## Бүләкләр
2021 елда Бусаргин II дәрәҗә «Ватан алдындагы хезмәтләре өчен» ордены медале белән бүләкләнә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Бусаргин Роман Викторович // Правительство Саратовской области
* Врио губернатора Саратовской области назначен Роман Бусаргин // Взгляд-инфо

Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Сарытау дәүләт аграр университетын тәмамлаучылар
Максим Егоров

**Максим Борисович Егоров** (1977 елның 23 мае, Горький, РСФСР, ССРБ) — Россия дәүләт эшлеклесе. 2021 елның 4 октябреннән Тамбов өлкәсе администрациясе башлыгы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы. 2021 елның 10 декабреннән «Бердәм Россия» партиясенең Тамбов төбәк бүлеге секретаре.

Россия Федерациясенең баш дәүләт торак инспекторы (2019 елның 11 декабреннән 2021 елның 4 октябренә кадәр).

I класслы РФ Дәүләт Киңәшчесе.

## Тормыш юлы
Максим Егоров 1977 елның 23 маенда Горький шәһәрендә туган. 1999 елда Идел дәүләт су транспорты академиясен тәмамлый.

1999—2000 елларда Түбән Новгородның Ленин районы администрациясенең икътисад, сәнәгать һәм планлаштыру бүлегендә эшли.

2000 елдан 2005 елга кадәр «Нижновэнерго» АҖдә төрле вазыйфалар били, 1 нче категорияле икътисадчы, икътисад буенча директор урынбасары — план-икътисад бүлеге башлыгы була.

2005—2015 елларда электр энергетикасы тармагында бәя хасил итүне җайга салу һәм контрольдә тоту идарәсендә бүлек башлыгы, аннан соң Федераль тарифлар хезмәтендә электр энергетикасы тармагын җайга салу идарәсе башлыгы була.

2016 елдан 2018 елга кадәр Мәскәүдә Төмән өлкәсе хөкүмәте вәкиллегендә эшләгән, Төмән өлкәсе губернаторы Владимир Якушев киңәшчесе булган. 2018 елның июнь — декабрендә РФ төзелеш һәм торак-коммуналь хуҗалык министры В. В. Якушев киңәшчесе булган.

2018 елның 29 декабреннән башлап төзелеш һәм торак-коммуналь хуҗалык министры урынбасары вазыйфасын башкарган.

Бер үк вакытта 2019 елның 11 декабреннән башлап Россия Федерациясенең баш дәүләт торак инспекторы да була. Министрлыкта торак-коммуналь өлкәдә норматив-хокукый җайга салу буенча дәүләт сәясәтен тормышка ашыру, ТКХ өлкәсе торышына мониторинг һәм анализ, ТКХда дәүләт-шәхси партнёрлык, капиталь ремонт, авария хәлендәге торак фондын бетерү мәсьәләләре буенча җитәкчелек иткән.

2019 елның мартыннан Торак-коммуналь хуҗалыкны үзгәртеп коруга ярдәм итү фондының күзәтчелек советы әгъзасы булып тора.

2021 елның 4 октябрендә Тамбов өлкәсе администрациясе башлыгы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы итеп билгеләнә.

## Шәхси тормыш
Өйләнгән, өч ул тәрбияли.

## Бүләкләр

* Россия Федерациясе Президентының мактау грамотасы;
* Россия Федерациясе Хөкүмәтенең Мактау грамотасы;
* Ягулык-энергетика комплексының мактаулы хезмәткәре;
* Бәя һәм тарифларны җайга салу органнарының мактаулы хезмәткәре.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Тамбов өлкәсе администрациясе сайтында 

Төркем:Идел дәүләт су транспорты университетын тәмамлаучылар
Павел Малков

**Павел Викторович Малков** (1980 елның 29 гыйнвары, Саратов, РСФСР, ССРБ) — Россия дәүләт эшлеклесе. 2022 елның 10 маеннан Рязань өлкәсе губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы.

Россия Федерациясенең I класслы хакыйкый дәүләт киңәшчесе.

## Тормыш юлы
Павел Малков 1980 елның 29 гыйнварында Саратов шәһәрендә туа. 2001 елда «Исәпләү техниканың һәм автоматлаштырылган системаларның программ тәэминаты» белгечлеге буенча Саратов дәүләт техник университетын тәмамлый. 2004 елда П. А. Столыпин исемендәге Идел буе дәүләт хезмәте академиясендә «Дәүләт һәм муниципаль идарә» белгечлеге буенча яңадан һөнәри әзерлек уза. 2008—2009 елларда МВА программасы буенча Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы халык хуҗалыгы академиясендә, «мәгълүмат менеджменты» белгечлеге буенча уку уза.

2003—2006 елларда Саратов өлкәсе хөкүмәтендә төрле вазыйфаларда эшли.

2006 елдан 2009 елга кадәр — Саратов өлкәсенең икътисади үсеш һәм сәүдә министры урынбасары.

2009—2010 елларда — «Сигнал» ЭҖБ сәнәгать предприятиесе директоры урынбасары.

2010 елда Саратов өлкәсен мәгълүматлаштыру буенча комитет башлыгы, шул исәптән Саратов өлкәсе хөкүмәте министры рангында.

2012 елда Саратов өлкәсе хөкүмәте рәисе урынбасары вазыйфаларын башкарган.

2012—2017 елларда — Россия Икътисадый үсеш министрлыгының Икътисадта дәүләт җайга салуы департаменты директоры урынбасары.

2017 елдан 2018 елга кадәр — Россия Федерациясе Икътисадый үсеш министрлыгының дәүләт идарәсе департаменты директоры.

2018 елның 14 декабреннән 2022 елның 10 маена кадә — Федераль дәүләт статистикасы хезмәте (Росстат) җитәкчесе.

### Рязань өлкәсе губернаторы
2022 елның 10 маенда Рязань өлкәсе губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы итеп билгеләнә. Рязань өлкәсе губернаторын сайлау бердәм тавыш бирү көнендә 2022 елның 11 сентябрендә планлаштырылган.

## Шәхси тормыш
Өйләнгән, ике бала тәрбияли.

## Бүләкләр
2018 елда II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Павел Малков Росстат сайтында
* Рязань өлкәсе администрациясе сайтында 

Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Саратов дәүләт техник университетын тәмамлаучылар
Владислав Шапша

**Владислав Валерьевич Шапша** (1972 елның 20 сентябре, Обнинск, Калуга өлкәсе, РСФСР, ССРБ) — Россия дәүләт һәм сәяси эшлеклесе. 2020 елның 16 сентябреннән Калуга өлкәсе губернаторы (2020 елның 13 февраленнән 16 сентябренә кадәр Калуга өлкәсе губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы). 2020 елның 13 июненнән «Бердәм Россия» партиясенең Калуга төбәк бүлеге секретаре.

Обнинск администрациясе башлыгы (2015 елның 27 октябреннән 2020 елның 13 февраленә кадәр; 2015 елның 18 сентябреннән 27 октябренә кадәр Обнинск администрациясе башлыгы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы).

## Тормыш юлы
Владислав Шапша 1972 елның 20 сентябрендә Калуга өлкәсенең Обнинск шәһәрендә туа. 1995 елда «Гамәли математика» белгечлеге буенча Обнинск атом энергетикасы институтын тәмамлый, инженер-математика квалификациясен ала. 2003 елда «Дәүләт һәм муниципаль идарә» белгечлеге буенча Дәүләт идарә университетын тәмамлый.

1995 елда Россия Федерациясе Кораллы Көчләре сафларына алына. Флотта Североморск шәһәрендә хезмәт итә. Запас офицеры.

1997 елда запаска киткәннән соң, Обнинск шәһәре мәшгульлек үзәгенә эшкә урнаша. Белгечтән директор урынбасарына кадәр юл уза.

2002 елда губернатор урынбасары консультанты сыйфатында Калуга өлкәсе губернаторы администрациясенә эшкә күчә.

Ике ел дәвамында, 2004 елдан 2006 елга кадәр, Калуга өлкәсенең «Знамя» газетасы башкарма директоры булып эшли.

2006 елда Обнинск шәһәре администрациясендә эшләр идарәчесе, башлык урынбасары булып эшли башлый.

Обнинск шәһәре территориаль сайлау комиссиясе рәисе һәм рәисе урынбасары булып эшли.

2015 елның 18 сентябрендә Обнинск шәһәре администрациясен вакытлыча башкаручы буларак җитәкләгән, ә аннары, 27 октябрьдә, әлеге вазыйфага Обнинск шәһәр җыены депутатлары тарафыннан сайлан (30 депутатның 29ы үз тавышларын аның өчен тавыш биргән).

«Бердәм Россия» партиясенең Обнинск җирле бүлекчәсе политсоветы әгъзасы.

2018 елда блогер Илья Варламовның «БДСМ» («Большая Дорога С Мэром») тамашасында катнашкан.

Калуга өлкәсе белән 20 елга якын җитәкчелек иткән Анатолий Артамонов отставкага китүеннән соң, 2020 елның 13 февраленнән — Калуга өлкәсе губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы.

2020 елның 13 сентябрендә бердәм тавыш бирү көнендә Калуга өлкәсе губернаторы сайлауларында 71,19% тавыш җыеп, җиңү яулый. 2020 елның 16 сентябрендә өлкә губернаторы вазыйфасына керешә.

2020 елның 21 декабрендә Россия Президенты указы белән ил Дәүләт Советы составына кертелә.

## Гаилә
Өйләнгән, бала тәрбияли.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Калуга өлкәсе администрациясе сайтында

Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:Обнинск атом энергетикасы институтын тәмамлаучылар
Төркем:Дәүләт идарә итү университетын тәмамлаучылар
Владимир Стремовский

**Владимир Стремовский** (15 май 1917 ел, Цибулево, Херсон губернасы, Россия империясе — 1983 ел, ССРБ) — совет галим-юристы, юридик фәннәр докторы, Кубань университетының җинаять процессы кафедра профессоры (1970-1980).

## Биографиясе
Стремовский Владимир Азарович 1917 елның 15 маенда (2 май) Россиянең Херсон губернасы Цибулево авылында туган.

1940 елда Харьков юридик институтын тәмамлый, аспирантурада кала.

Бөек Ватан сугышы башлану белән, Кызыл Армиягә чакырыла, Белоруссиядә оборона алышларында һәм Мәскәүне саклауда катнаша. Сугышны Көнчыгыш Пруссиядә тәмамлый. Фронтта «Мәскәүне обороналаган өчен», «1941 — 1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңгән өчен» медальләре һ.б. бүләкләнә.

1945-1960 елларда Харьков өлкәсе прокуратурасында тикшерүче һәм прокурор-криминалист булып эшли, бер үк вакытта Харьков юридик институтының җинаять хокукы һәм процессы кафедрасында, ССРБ КГБ югары мәктәбендә, ССРБ Генераль прокуратурасы тикшерүчеләрнең квалификациясен күтәрү курсларында укыта.

1955 елда «Совет җинаять процессында алдан карау (төп мәсьәләләр)» темасына диссертация яклый. 1960 елда тулысынча гыйльми һәм укыту эшенә күчә, Ростов дәүләт университетының җинаять хокукы һәм процессы кафедрасында булачак юристларны укыта. Биредә ул 1970 елга кадәр эшли.

1967 елда «Совет җинаять процесында алдан тикшерүнең асылы һәм катнашучылары» темасына докторлык диссертациясе яклый..

1970 елда Кубань дәүләт университетының (Краснодар) җинаять процесы кафедрасы профессоры вазыйфасын башкара.

Җинаять процессын, криминалистика, прокурор күзәтүе өлкәсендә 130 га якын гыйльми хезмәт (шул исәптән 14 монография һәм уку әсбабы) язган.

1983 елда вафат була.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* I дәрәҗә Ватан сугышы ордены
* «Мәскәүне обороналаган өчен» медале
* «1941 — 1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңгән өчен» медале.

## Библиографиясе

** Предварительное расследование в советском уголовном процессе (1958)
** Участники предварительного следствия в советском уголовном процессе (1966)
** Сущность и участники предварительного следствия в советском уголовном процессе (1967)
** Вопросы дальнейшего совершенствования законодательства о защите на предварительном следствии, структуре и деятельности следственного аппарата в СССР

## Искәрмә


## Сылтамалар

* СТРЕМОВСКИЙ ВЛАДИМИР АЗАРОВИЧ

Төркем:15 май көнне туганнар
Төркем:1917 елда туганнар
Төркем:1983 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:I дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:«Мәскәүне саклау өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Айдар Шияпов

**Айдар Шияпов**, Айдар Фәһим улы Шияпов (*[[1987 ел]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Минзәлә районы]], [[Аю авылы]]*) ― спортчы, гер спорты буенча 10 мәртәбә Татарстан чемпионы, дөнья чемпионы (2006), Россиянең спорт мастеры (2006).

## Тәрҗемәи хәле
1987 елда Минзәлә районы Аю авылында туган. Аю мәктәбендә укыган чагында гер спорты белән шөгыльләнә башлаган. Башта физкультура укытучысы Фәннур Газизов җитәкчелегендә шөгыльләнә, күп ярышларда катнашырга туры килә. Соңрак Минзәләнең «Олимп» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе тренеры Олег Иванович Петров кул астына күчә . Авыл җирлеге башлыгы Нурһади Золя улы Гыйльфанов зур ярдәм күрсәтә, мәсәлән, 10нчы сыйныфта укыганда, Томск шәһәрендә узган гер спорты ярышларына бару чыгымнарын түли, гер спорты белән шөгыльләнү өчен махсус форма – *штангетка* аның ярдәмендә сатып алынган. 

Спортның әлеге төре белән кызыксынуы әтисе Фәһим Шияповтан килә. Ул гер күтәрү белән яшьтән үк кызыксынган һәм балаларында да әлеге спортка карата мәхәббәт тәрбияли алган: Айдарның энесе Альберт та гер спорты белән шөгыльләнә.

## Күрсәткечләре
* 16 кг лы герләр белән – этәрү 187 мәртәбә, чөю 123 мәртәбә;
* 24 кг лы герләр белән – этәрү 45, чөю 90 мәртәбә;
* 32 кг лы герләр белән – этәрү 80, чөю 40 мәртәбә.
----
* 2006 елда Казанда үткәрелгән юниорлар дөнья чемпионатында 32 кг лы герне озын цикл белән 45 мәртәбә күтәреп, дөнья чемпионы исемен яулый һәм Россиянең спорт мастеры исемен ала.
* 2006 елның 25-27 ноябрендә Огре шәһәрендә (Латвия) уздырылган юниорлар дөнья чемпионатында 32 кг лы герне 70 мәртәбә этәрә, уң һәм сул куллары белән герне 39 тапкыр чөя, әлеге нәтиҗәләр белән икенче урынга чыга, көмеш медаль яулый.
* 2008 елның 14-17 ноябрендә Шетилон шһәрендә (Италия) узган XVI дөнья чемпионатында 65 кг авырлыкта чыгыш ясап, икенче урыннны яулый, көмеш медаль һәм Гер спорты буенча халыкара федерация кубогын ала. Минзәлә районы Тауасты Байлар авылыннан Ренат Хисамбиев шулай ук 65 кг авырлыкта чыгыш ясап, өченче урынны алып, бронза медаль яулаган. 15 илдән 300 спортчы катнашкан әлеге чемпионатка Татарстан Россиядән аерым команда куйган булган (эстафетада Татарстан җыелмасы, Украинадан гына калышып, икенче урынны алган). .
* 2013 елның мартында Казан шәһәрендә узган озын цикл буенча гер спорты буенча Татарстан чемпионатында II урын алган .

## Әдәбият
* *[[Юныс Йосыпов]]*. Спортчыларыбыз. // Юныс Йосыпов. Басу моңы яралган җирдә.. (Аю авылы тарихы сәхифәләре). Минзәлә: Минзәлә газетасы китапханәсе, 2010, 56нчы бит.

## Сылтамалар
*   Айдар Шияпов: «Наша команда – одна из сильнейших».  Официальный сайт Администрации г. Мензелинск и Мензелинского района

## Искәрмәләр

Төркем:Дөнья чемпионнары
Төркем:Россиянең спорт мастерлары
Төркем:Гер күтәрүчеләр
Төркем:Татар спортчылары
Төркем:Татарстан гер күтәрүчеләре
Веданта укытучылары исемлеге

Бу Һинд диненең Веданта фәлсәфәви системасы укытучылары исемлеге.

## XIX гасырга кадәр
*Васишта Маһариши 
*Шакти Маһариши 
*Парашара Маһариши
*Кришна Двайпаяна Вьяса
*Шри Шука Ачарья
*Бадараяна
*Гаудапада
*Говинда Бһагаватпада
*Ади Шанкара Бһагаватпада
*Сурешвара
*Падмапада
*Һастамалакачарья
*Тотакачарья
*Аппаййя Дикшитар
*Вачаспати Мишра
*Рамануджачарья
*Веданта Десика
*Мадһвачарья
*Видьяранья
*Нимбаркачарья
*Вишнусвами
*Валлабһачарья
*Чайтанья Махапрабху
*Дньянешвар
*Вьясатиртха
*Мадхусудхана Сарасвати
*Нимбарка
*Баладэва Видьябхушана
*Виджнанабхикшу
*Шриманта Шанкардэва
*Махадэвендра Сарасвати V

## XIX-XXI гасыр
*Баннандже Говиндачарья
*Рамакришна Парамахамса
*Рамана Махарши
*Шрила Прабхупада
*Вивекананда
*Махарши Даянанда Сарасвати
*Свами Шивананда Сарасвати
*Свати Сатьянанда Сарасвати
*Свами Чинмаянанда Сарасвати
*Свами Даянанда Сарасвати
*Свами Ганапати Саччидананда
*Свами Кришнананда
*Свами Партхасарати
*Свами Рама Тиртха
*Маннаргуди Раджу Шастри
*Джаендра Сарасвати
*Нисаргадатта Махарадж
*Саччидананда Шивабхинава Нарасимха Бхарати
*Чандрашехара Бхарати III 
*Бхарати Тиртха Свамигал
*Шри Видхусекара Бхарати
*Бхакти Хридайя Бон Свами
*Бхакти Праджнана Кешава Госвами
*Сатчидананда Сарасвати
*Парамаһанса Йогананда
*Саччиданандендра Сарасвати
*Свами Теджомаянанда
*Свами Ранганатхананда,Рамакришна Матх һәм Рамакришна Миссиясе
* Атмананда Кришна Менон
*Свами Чидаананда Пури

## Шулай ук карарга мөмкин
*Адвайта Веданта укытыучылары исемлеге (инглиз телендә)

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Төркем:Шәхесләр
Рыжов

**Рыжов** (Рыж**о́**в) ― фамилия.
* Иван Рыжов (1936—2006), язучы, Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре (1994).
* **[[Михаил Рыжов]]**
** Михаил Рыжов (1913—1946), Советлар Берлеге Каһарманы (1943).
** Михаил Рыжов (1922—1988), Советлар Берлеге Каһарманы (1946).
## Моны да карагыз
* (5343) Рыжов, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Михаил Рыжов

**Михаил Рыжов :**
* Михаил Рыжов (1913—1946), Советлар Берлеге Каһарманы (1943).
* Михаил Рыжов (1922—1988), Советлар Берлеге Каһарманы (1946).
Александр Соколов (1970)

**Александр Валентинович Соколов** (1970 елның 4 августы, Кострома, ССРБ) — Россия сәяси һәм җәмәгать эшлеклесе. 2022 елның 10 маеннан Киров өлкәсе губернаторы вазифаларын вакытлыча башкаручы. Россия яшьләр берлегенең мактаулы әгъзасы (2006).

III класслы чын Дәүләт киңәшчесе (2018). Сәяси фәннәр кандидаты (????).

## Тормыш юлы
Александр Соколов 1970 елның 4 августында Кострома шәһәрендә туа. 1992 елда Н. А. Некрасов исемендәге Кострома педагогика институтын тәмамлый. 2008 елда Россия Тышкы эшләр министрлыгының Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институтын тәмамлаган.

1991 елның сентябреннән 1992 елның апреленә кадәр Кострома шәһәренең 17 нче мәктәбендә озайтылган көн төркеме тәрбиячесе була.

1992 елның апреленнән 1997 елның июненә кадәр Кострома өлкәсе администрациясенең яшьләр, гаилә һәм балачак эшләр комитетының 1 нче категорияле белгеч, әйдәп баручы белгеч, бүлек мөдире була.

1992—1997 елларда— Россия яшьләр берлегенең Кострома өлкә комитеты рәисе урынбасары.

1997 елның июненнән 2005 елның сентябренә кадәр Россия яшьләр берлеге Үзәк комитеты секретаре, икенче секретаре вазифасын башкара.

2005 елның октябреннән 2011 елның июленә кадәр Россиянең Яшьләр һәм балалар берләшмәләренең Милли советы рәисе булып тора.

2008—2014 елларда — Россия Федерациясе Иҗтимагый палатасы әгъзасы. 2011 елның июленнән 2014 елның февраленә кадәр Халыкара хезмәттәшлекне үстерүгә ярдәм фонды президенты була.

2014 елның февраленнән июленә кадәр — Кострома өлкәсе губернаторы урынбасары. 2014 елның июленнән 2015 елның маена кадәр — Кострома өлкәсе губернаторының беренче урынбасары. 2015 елның 16 маеннан 15 октябренә кадәр, Кострома өлкәсе губернаторы итеп сайланган зат вазифасына керешкәнче, Кострома өлкәсе губернаторының беренче урынбасары вазифаларын вакытлыча башкаручы була. 2015 елның 16 октябреннән 2017 елга кадәр Кострома өлкәсе губернаторы урынбасары була.

2017 елда Россия Президенты эшләр идарәсенә Россия Федерациясе Дәүләт Советы эшчәнлеген тәэмин итү Департаментына эшкә күчә.

### Киров өлкәсе губернаторы вазифаларын вакытлыча башкаручы
2022 елның 10 маенда Россия Президенты Владимир Путин Александр Соколовны Киров өлкәсе губернаторы вазифаларын башкаручы итеп билгели.

2022 елның 11 маенда Киров өлкәсе хөкүмәтенә тәкъдим ителә.

## Бүләкләр

* Россия Федерациясе Президентының рәхмәте (2000).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Киров өлкәсе администрациясе сайтында 

Төркем:Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институтын тәмамлаучылар
Чиләбе өлкәсе мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте

**Чиләбе өлкәсе мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте** () ― Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте составындагы дини оешма. Йөздән артык җәмгыятьне берләштерә һәм структур бүлекчәләре (*мөхтәсибәтләр, ахунлык*) бар. 2005 елның декабреннән нәзарәт рәисе ― мөфти Ринат хәзрәт Раев.

## Тарих
1992 елның 8-10 ноябрендщ Уфада узган Россия мөселманнарының VI Гадәттән тыш корылтаенда «СССРның Европа өлеше һәм Себер  мөселманнарының Диния нәзарәтен Россия һәм БДБ илләре мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте итеп үзгәртү турында» карар һәм яңа устав кабул ителә. Яңа устав буенча, эре төбәк дини үзәкләре (мөхтәсибәтләр) мөселманнарның төбәк диния нәзарәтләре (мөфтиятләр) итеп үзгәртелә (хәзерге вакытта ҮДН составында илледән артык мөфтият исәпләнә) һәм Югары мөфти дәрәҗәсе кертелә, ул Тәлгать Таҗетдинга бирелә. Россия һәм БДБ Европа илләре мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте рәисе югары мөфти Тәлгать Таҗетдиннең 21.10.92 № 35 Указы белән Чиләбе мөхтәсибәте Чиләбе өлкәсе мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте (Чиләбе мөфтияте) итеп үзгәртелә.

## Структурасы
* Копейск мөхтәсибәте
* Троицк мөхтәсибәте
* Красноармейск мөхтәсибәте
* Аргаяш мөхтәсибәте
* Коншак мөхтәсибәте
* Югары Өфәле мөхтәсибәте
* Горнозаводск зонасы мөхтәсибәтләре ахунлыгы
* Кыштым мөхтәсибәте
* Магнитогорск мөхтәсибәте

## Җитәкчеләр
* Мөселман җәмгыятенең беренче җитәкчесе ― Ырынбур губернасы имам-ахуны шәех Әхмәт хаҗи Рахманкулов
* Ватандашлар сугышыннан соң ― Урал өлкәсе имам-мөхтәсибе Габдрахман Рәсүлев
* 1990 елдан ― Свердловск һәм Чиләбе өлкәләре имам-мөхтәсибе Гомәр Вәлиев (1938 елгы)
* 1992 елдан ― Чиләбе өлкәсе имам-мөхтәсибе Габдулла Шакаев
* 1992 елның 21 октябреннән ― Чиләбе өлкәсе мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте рәисе Габдулла Шакаев
* 2005 елның 29 декабреннән ― Чиләбе өлкәсе мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте рәисе мөфти рангында Ринат хәзрәт Раев (2008 елдан  УрФО баш мөфтие).
 
## Басма органы
2006 елдан «Һиләл» (Яшь ай) газетасы чыга, Магнитогорск шәһәрендә бушлай мөселман китапханәсе ачылган. Чиләбе телевидениесендә, ОТВ каналында атна саен Ислам турында «Хилял» телетапшыруы эфирга чыга.
## Резиденция
Мөфти резиденциясе Чиләбенең Ак мәчете комплексында урнашкан (Чиләбе шәһәре, Елькин ур., 16).
## Моны да карагыз
* Мөселманнарның Диния нәзарәте
## Сылтамалар
*  Официальный сайт РДУМ Челябинской области 
## Искәрмәләр


Төркем:Мөселманнарның Диния нәзарәтләре
Төркем:Чиләбе өлкәсендә ислам
Төркем:1992 елда нигезләнгән дини оешмалар
Малков

**Малков** (М**а́**лков) ― фамилия.
* Виктор Малков (1931—2019), хокук фәннәре докторы (1975), профессор (1978), ТАССР (1981) һәм РФ атказанган фән эшлеклесе.
* Павел Малков (1980), 2022 елның 10 маеннан Рязань өлкәсе губернаторы .

Төркем:Фамилияләр
Шапша

**Шапша** (Шапш**а́**) ― күпмәгънәле сүз.
;Фамилия
* Владислав Шапша (1972), 2020 елның 16 сентябреннән Калуга өлкәсе губернаторы.
;Топоним
* Шапша, авыл (Хант-Манси автономияле округы Ханты-Мансийск районы).
;Гидроним
* Шапша, елга, Вондожь кушылдыгы.

Төркем:ФамилияләрТөркем:Топонимнар
Сергей Матюшин

**Сергей Иванович Матюшин** (1943 елның 14 сентябре, Чернореченский, Коми АССР — 2012 елның 9 ноябре, Салават, Башкортстан) — язучы, тәрҗемәче. ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы (1983). Степан Злобин исемендәге республика әдәби премиясе лауреаты (2012). Салават шәһәренең Мактаулы гражданины.

## Тормыш юлы
Сергей Матюшин 1943 елның 14 сентябрендә Коми АССРның Тимер юл районы Весляна станциясендә туа.

1968 елда Калинин дәүләт медицина институтын тәмамлый. Институтны тәмамлагач, Салават шәһәрендә сырхауханәдә табиб-стоматолог булып эшли. 1999 елдан 2001 елга кадәр Мәскәүдә «Тридент» клиникасы табибы булып эшли.

Сергей Матюшин әдәбият белән кызыксынган. Медицина институтында укыганда ул әдәби түгәрәк эшендә катнаша, студентлар газетасын редактацияли.

1981 елда читтән торып Мәскәүдә А. М. Горький исемендәге Әдәбият институтын тәмамлый. 1983 елда Республика язучылар берлегенә кабул ителә.

Сергей Матюшинның беренче әсәрләре XX гасырның 80 нче елларында матбугатта пәйда була. Бу «Шомырт үзәне» (1981) хикәяләр җыентыгы була.

«Урал», «Север», «Уральский следопыт», «Крещатик», «Бельские просторы», «День и ночь», «Звезда», «Смена», «Москва» журналларында басыла.

Прозаның кече жанрларында ибат итә — лирик, психологик хикәяләр, романтик миниатюралар яза: «Төн», «Йолдыз», «Өметнең икенче канаты», «Готерн эффекты». Шулай ук шигырьләр яза һәм тәрҗемәләр белән шөгыльләнә — башкорт язучысы Давыт Юлтыйның «Әлимә, йәки Мырҙаш ҡарттың өйләнеүе» («Әлимә, яки Мырдаш картның өйләнүе») (1988) әсәрен рус теленә тәрҗемә итә.

Салават шәһәрендә яши. Сергей Матюшин 2012 елның 9 ноябрендә вафат була.

## Иҗади мирас
«Шомырт үзәне» хикәяләр җыентыгы (1981).

«Җилле көн», «Волков белән очрак», «Кечкенә, борынгы, күлле» һ.б. хикәяләр китаплары. «Ак вальс» һәм «Прототип» җыентыклары.

## Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр

2012 ел өчен Степан Злобин исемендәге республика әдәби премиясе лауреаты (үлгәннән соң ташырыла — бу премия тарихында уникаль очрак). Моннан тыш, Матюшин бу премиянең Уфадан булмаган ике лауреатының берсе.

Башкортстан Республикасының Салават шәһәренең Мактаулы гражданины.

## Иҗат

* Белый вальс: рассказы. — М., 1985.
* Плохая музыка (Добрая Весть). — Уфа, 2005.

**Тәрҗемәләр**

* *[[Давыт Юлтый|Юлтый Д.]]* Алима, или Свадьба старика Мырдаша: [Сборник]: Пер. с башк. — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1988. — 250 с. — ISBN 5-295-00114-8

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* Матюшин Сергей Иванович  // Башкирская энциклопедия. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2006. — Т. 4.
* // Выбор: газета. — 2013. — № 135—136 (17 сент.).

## Сылтамалар

* Друг премию получил . Сергей Матюшин турында.
* Сергей Матюшин. Башкортстан Республикасының әдәби картасы.
* Он всегда верил в торжество добра (к 70-летию со дня рождения писателя Сергея Матюшина). Кугарчинская ЦБС.
* Сергей Иванович Матюшин. Россия язучысы сайты.
Төркем:ССРБ Язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:2012 елда вафатлар
Төркем:9 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1943 елда туганнар
Төркем:14 сентябрь көнне туганнар
Төркем:ССРБ тәрҗемәчеләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкортстан язучылары
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әдәбият институтын тәмамлаучылар
Галимҗан Әхмәтшин

**Галимҗан Әхмәтшин**, Галимҗан Мөбәрәкша улы Әхмәтшин (*[[1947 ел]]ның [[1 октябрь|1 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Минзәлә районы]], [[Гөлек (Минзәлә районы)|Гөлек]]*) ― табиб, Алабуга үзәк хастаханәсенең районара травматология бүлеге мөдире (1980 елдан) , Татарстанның һәм Россия Федерациясенең атказанган табибы. 1990―1995 елларда Татарстан Югары Советы депутаты.

## Тәрҗемәи хәле
1947 елның 1 октябрендә Минзәлә районы (хәзер Урыс авыл җирлегенә керүче ) Гөлек авылында туган. Дәвек җидееллык, Күзкәй урта мәктәпләрен тәмамлаган. 1967-1968 елларда Архангельск өлкәсендә ракета гаскәрләрендә хәрби хезмәт үткән. С. В. Курашов исемендәге  Казан дәүләт медицина институтын «Дәвалау эше» белгечлеге, «хирург» квалификациясе буенча тәмамлаган (1975). 1978―1980 елларда Казан травматология һәм ортопедия фәнни-тикшеренү институтында () ординатура үтә. Югары уку йортын тәмамлагач, 1975―1978 елларда Алабуга медицина училищесында укыта һәм бер үк вакытта Алабуга районы үзәк хастаханәсендә табиб-хирург булып эшли. 1976 елның апреленнән аның тырышылыгы белән хастаханәдә аерым травматология бүлеге ачылган. 1980 елдан алып, Алабуга үзәк хастаханәсенең районара (*[[Алабуга районы|(Алабуга]], [[Мамадыш районы|Мамадыш]], [[Менделеевск районы|Менделеевск]] районнары һәм [[М7 «Идел»|М-7 трассасында]] (Е017 Европа маршруты) зыян күрүчеләр өчен*) травматология бүлеге мөдире, югары категорияле табиб-травматолог-ортопед .

## Җәмәгать эше
1990―1995 елларда ― XII чакырылыш Татарстан АССР Югары Советы депутаты .

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* СССР сәламәтлек саклау отличнигы
* Татарстанның атказанган табибы
* Россия Федерациясенең атказанган табибы
* «Россиянең иң яхшы кешеләре» китабына кертелгән .

## Гаиләсе
Өйләнгән, хатыны шәфкать туташы; ике баласы бар, улы Айрат, эшмәкәр, «Кровля» ҖЧҖ директоры .
Согуд Гарәбстанында хаҗда булган, намазлы.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *[[Юныс Йосыпов]]*. Шушы җирдән, шушы туфрактан без. // Юныс Йосыпов. Гөлегем – гомер бишегем (Авыл тарихыннан эпизодлар). Минзәлә: Минзәлә газетасы китапханәсе, 2009, 47-48нче бит.

## Сылтамалар

* Врач-травматолог из Елабуги Галимзян Ахметшин в профессиональный праздник расскажет о себе и своей работе.  Министерство здравоохранения Республики Татарстан, 20.05.2022.

## Моны да карагыз

Төркем:Травматологлар
Төркем:Татарстанның атказанган табиблары
Төркем:РФ атказанган табиблары
Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Алабуга
Гөлек

**Гөлек :**
;Башкортстан
* Гөлек (Дүртөйле районы)
;Татарстан
* Гөлек (Минзәлә районы)
Матюшин

**Матюшин** (Мат**ю́**шин) ― күпмәгънәле сүз, фамилия һәм топоним.
;Фамилия
* Владимир Матюшин (1945) — ССРБ һәм Россия инженеры, техник фәннәр кандидаты (1975). Россия Федерациясе Дәүләт премиясе[d] лауреаты (2001).
* Сергей Матюшин (1943—2012) — язучы, тәрҗемәче. Степан Злобин премиясе лауреаты (2012). Салават шәһәренең Мактаулы гражданины.

;Топоним
* Матюшин, авыл (Югары Ослан районы).

Төркем:Фамилияләр
Пётр Лебедев

**Петр Лебедев** (1885—1948) — совет геологы, СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты (1939 ел), Ростов дәүләт университеты ректоры  (1921-1922). 
## Биографиясе
* Пётр Иванович Лебедев 1885 елның 11 (23) августында Полтава губернасының Пирятин шәһәрендә укытучы гаиләсендә туган. Ул 1904 елда Омск гимназиясен тәмамлый. 
* 1904 елдан  1909 елга кадәр Петербург политехник институтында укый.
* 1912 елда Петербург университетының физика-математика факультетын тәмамлый.
* 1934 елда П. И. Лебедевка геология фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсе бирелә.
## Хезмәт эшчәнлеге
* 1913 елдан 1914 елга кадәр Дондагы Ростовта Төньяк Кавказ университетында Минералогия кабинетында эшли.
* 1920 елдан 1923 елга кадәр физика-математика факультеты деканы, Төньяк Кавказ дәүләт университеты ректоры, идарә әгъзасы була. 
* 1929 елдан 1931 елга кадәр Ленинград тау институтында эшли, минералогия буенча лекцияләр укый, 1936-1937 елларда Мәскәү нефть институтында петрография буенча лекцияләр  укый.
* 1934-1935 елларда СССР Фәннәр академиясенең Петрография институты директоры урынбасары булып эшли.
*  1935-1936 елларда - СССР Фәннәр академиясенең Геология төркеме рәисе урынбасары, 1936-1937 елларда СССР ФА Ерак Көнчыгыш филиалы Геология секторы башлыгы һәм рәис урынбасары булып эшли.
* 1939 елның 29 гыйнварыннан - петрология, минералогия, биохимия белгечлеге буенча СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты. 
1945 елдан 1948 елга кадәр  П. И. Лебедев СССР Фәннәр академиясенең Геология фәннәре институтының Минералогия һәм геохимия бүлеге мөдире булып эшли. Ростов дәүләт университетында белем бирә — Дондагы Ростов университетының геология-туфрак факультетында геохимия буенча  лекцияләр укый.
*  1945 елда СССР Фәннәр академиясенең  Зур Кавказ экспедициясен җитәкли.
Петр Иванович Лебедев 1948 елның 3 маенда Мәскәүдә вафат була.
## Бүләкләре
* Ленин ордены (27.08.1945)
* Хезмәт Кызыл Байрагы ордены (10.06.1945)
* «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале (1945)
* «Мәскәүнең 800 еллыгы истәлегенә» медале (1947)

## Хезмәтләре
•	Геолого-петрографические исследования Малого Хингана. — М.-Л.: Изд. АН СССР, 1939.

•	Петрографические исследования на острое Валааме. — СПб.: Тип. Шредера, 1913.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Лебедев Пётр Иванович // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* Белянкин Д. С. [и др.], Пётр Иванович Лебедев, «Известия Акад. наук СССР. Серия геологич.», 1948, № 6
* Пётр Иванович Лебедев, М., 1952 (Акад. наук СССР. Материалы к библиографии учёных СССР. Серия геологич. наук, вып. 10)

## Сылтамалар
* Лебедев Петр Иванович. | ИС АРАН

Төркем:Омск гимназиясен тәмамлаучылар
Төркем:СССР ФА әгъза-корреспондентлары
Төркем:Петербург политехник университетын тәмамлаучылар
Чар Дһам

**Чар Дһам** Непалда дүрт Һинду дини урыны булып тора. Алар Пашупат Кшетра, Мукти Кшетра, Руру Кшетра һәм Бараһа Кшетра.

## Пашупати Кшетра
 
Пашупат Кшетра Непалның башкаласы Катмандуда изге Багмати елгасы ярында урнашкан. Пашупатинатх гыйбадәтханәсе Пашупатинатх изге урынына хезмәт итүче мәшһүр һәм изге гыйбадәтханә.
Пашупати кшетраның урынында һариһар кшетра бар.

## Мукти Кшетра
 
Мукти Кшетра Мустанг районында урнашкан һәм ул Һинд дине тарафдарлары өчен дә, Буддачылык тарафдарлары өчен дә изге булып тора.

## Руру Кшетра
Руру Кшетра Кали-Гандаки елгасы ярында урнашкан. Һинд дине тарафдарлары бирегә Магһе Санкранти вакытында зиярәт кылалар һәм Кали-Гандаки елгасында изге коену алалар һәм мокша ирешүгә ышанып Ришикеш гыйбадәтханәсендә табыналар.

## Бараһа Кшетра
Бараһа Кшетра Сунсари районында Кока һәм Коши елгасы кушылуында урнашкан.

## Тышкы сылтамалар
*Char Dham of Nepal, Mina nath paudel

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Төркем:Буддизм
Һинду компаратив теологлар исемлеге

Бу күренекле Һинду чагыштырма теологлар исемлеге, Һинд дине компаратив дин өйрәнүе белән мәшгуль булган Һинд дине галимнәре яки дәгъвачылары.
*Ади Шанкарачарья
*Рам Моһан Рой
*Вивекананда
*Даянанд Сарасвати
*Рам Сваруп
*Сита Рам Гоэл
*Аруш Шури
*Сарвепалли Радһакришнан
*Гириш Чандра Сен
*Пандит Лех Рам

## Шулай ук карарга мөмкин
*Һинд дине турында язучылар исемлеге (инглиз телендә)

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Замятин

**Замятин** ( Зам**я́**тин) ― фамилия.
* **[[Евгений Замятин]]**
** Евгений Замятин (1884―1937), рус язучысы, тәнкыйтьче һәм публицист.
** Евгений Замятин  (1947—1993), шагыйрь һәм журналист, мөхәррир. СССР Язучылар берлеге әгъзасы (1979).
* Леонид Замятин (1922—2019), дәүләт эшлеклесе, Ленин премиясе лауреаты (1978), ТАСС генераль директоры (1970-1978), КПСС ҮК бүлек мөдире.

Төркем:Фамилияләр
Пһулһар

**Пһулһар** Һиндстанның Биһарның Митһила төбәгенең Мадһубани районында борынгы тарихи урын. Ул Рама Ходае һәм Сита Алиһәсе беренче мәртәбә очрашкан урын. Ул Митһиланың Ходай Джанаканың чәчәк бакчасы булган. Биредә Бһагвати Алиһәсенең Гириджа Стһан буларак мәгълүм бик мәшһүр гыйбадәтханәсе урнашкан. Бу урын борынгы Һиндстанның күп Һинду текстларында искә алынган. Бу урын Биһарның Хөкүмәте тарафыннан 2020 елда Һинду дини сәфәр кылучылары өчен туристик үзәк дип танылган булган. Бу урын Ходай Рама белән бәйле.

## Тасвирлама
Шри Рамчаритманас буенча Сунаянаа әнисе Сита принцессасын бу урынга Гириджа Алиһәсенә табыну өчен җибәргән. Шунда Ходай Рама һәм Лакшмана остазлары Вишвамитрага табыну өчен чәчәк җыяр өчен шулай ук килгән булганнар. Бакчада Ходай Рама һәм Сита бер-берсен гомерләрендә беренче мәртәбә күргәннәр. Бу Тулсидас инша иткән Рамаянасының Бал Кандта 227 номерлы Доһасында искә алынган Багһ Тараг буларак мәгълүм бик мәшһүр буа.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Рамаяна
Андрей Ушаков

**Андрей Ушаков** (13 декабрь 1900 ел — 25 май 1992 ел) — галим, педагог, Бөек Ватан сугышында катнаша, Советлар Союзы һәм Россия Федерациясенең җәмәгать һәм хуҗалык эшлеклесе, Уфа шәһәренең мактаулы гражданы (1987).

## Биографиясе
Андрей Артемьевич Ушаков 1900 елның 13 декабрендә Уфа губернасы Красноусол бистәсендә, хәзерге Башкортстан  Республикасы Гафури районында күп балалы тимерче гаиләсендә туа.

14 яшендә Богоявление пыяла заводында торбачы, мастер ярдәмчесе булып эшли башлый.

Гражданнар сугышы елларында Андрей Ушаков соңыннан регуляр Кызыл Армия сафына кушылган Богоявление эшчеләр отряды әгъзасы була. Сугыш тамамлангач, ике ел Петроград янында хезмәт итә. Аннан кайткач, Богоявление пыяла заводында  эшли.

1925 елдан Уфа шәһәрендә яши һәм профсоюз инструкторы булып эшли, бер үк вакытта Ленинградта югары белем ала.

1934 елдан тулысынча педагогик эшчәнлек белән шөгыльләнә.

Андрей Артемьевич Башкорт педагогика институтының кафедра мөдире, деканы, шулай ук ректоры була. Сугыш алдыннан аңа Уфа чит ил телләре институтын җитәкләүне ышанып тапшыралар.

1941 елның июлендә фронтка чакырыла. Бөек Ватан сугышында катнаша, аны башыннан ахырына кадәр гамәлдәге армиядә үтә. Легендар "катюша"ларны булдыруда катнаша, Волхов, Көнбатыш һәм Беренче Белоруссия фронтларында дивизия штабында хезмәт итә. 60 нчы укчылар дивизиясенең 1285-нче укчылар полкы штабы начальнигы була. Польшаны азат иткәндәге хәрби хәрәкәтләр өчен Кызыл Байрак орденына лаек була. Сугышны Одер янында подполковник дәрәҗәсендә тәмамлый. Каты яраланганнан соң демобилизацияләнә

Сугыштан соңгы тыныч тормышта укытучы булып эшли. Егерме ел чамасы Башкорт медицина һәм Уфа авиация институтларында укыта. Авиация институтында марксизм-ленинизм кафедрасы мөдире, шулай ук 1968 елдан 1972 елга кадәр фәнни коммунизм кафедрасы доценты була. «Белем» җәмгыятендә уникаль лекцияләр белән чыгыш ясый.

1987 елда Ушаков Андрей Артемьевичка «Уфа шәһәренең мактаулы гражданы» исеме бирелә.

Уфа шәһәрендә яши. 1992 елның 25 маенда вафат була.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Ленин ордены
* I дәрәҗә Ватан сугышы ордены
* Кызыл Байрак ордены
* Хезмәт Кызыл Байрак ордены,
* Хөрмәт Билгесе ордены
* «Сталинградны обороналаган өчен» медале
* «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңгән өчен» медале
* башка медальләр
* Уфа шәһәренең мактаулы гражданы (1987).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Кузнец своего счастья
* Участник войны — Ушаков А. А. 

Төркем:13 декабрь көнне туганнар
Төркем:1900 елда туганнар
Төркем:25 май көнне вафатлар
Төркем:1992 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:I дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Байрак ордены кавалерлары
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:Уфа шәһәренең мактаулы гражданнары
Төркем:ССРБ педагоглары
Төркем:Гафури районында туганнар
Ушаков

**Ушаков** (Ушак**о́**в) ― фамилия.
* Андрей Ушаков (1900—1992), галим, педагог, Бөек Ватан сугышында катнашкан.
* Сергей Ушаков (1893-1964), органик химия белгече, СССР ФА мөхбир әгъзасы (1943), СССР Дәүләт премияләре лауреаты (1942, 1950).
* Фёдор Ушаков (1745―1817), адмирал, Кара диңгез флоты башлыгы.
## Моны да карагыз
* (3010) Ушаков, астероид.
* '''Ушаков''' ордены

Төркем:Фамилияләр
Самар җәмигъ мәчете

**Самар җәмигъ мәчете** () ― Самар өлкәсе административ үзәге Самар шәһәрендә урнашкан мөселман гыйбадәтханәсе (җәмигъ мәчете). Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте составындагы Самар өлкәсе мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте карамагында. Самар җәмигъ мәчете ―  Россиядә иң зур мәчетләрнең берсе.

## Тарих
Самарда мәчет төзү өчен яраклы урынны озак билгели алмыйлар. Ул вакытта мәчетне Зубчаниновкада да, Партизан урамында да урнаштыру вариантлары карала.

1989 елның 17 сентябрендә Партизан һәм Борская урамнары кисешкән урында булачак мәчет нигезенә беренче таш салу тантанасы була. Тиздән әлеге мәйданчыкның Җәмигъ мәчете статусын күздә тоткан мондый масштабтагы уникаль мәдәни корылма төзү өчен бик үк туры килмәве ачыклана.

Җәмигъ мәчете проектын Самара архитекторы Рәсим Вальшин эшли. Проект нигезендә, мәчет 3600 квадрат метр мәйдан биләячәк, манарасы белән бергә 4 катлы мәчет бинасының биеклеге 67 метрга җитәргә тиеш була.

Проектның архитекторы Рәсим Вальшин сөйләвенчә, җентекле эзләнүләрдән соң, Стара-Загора һәм XXII Партсъезд урамнары киселешендәге участокка игътибар юнәлтелә. Кайчандыр бу участок ВЛКСМ өлкә комитеты бинасын төзү өчен бүлеп бирелгән булган, әмма планнарны тормышка ашырырга *перестройка* комачаулаган. Ләкин бу урында да мәчет төзелеше озак вакытлар башланмый торган: шәһәр җәмәгатьчелеге әлеге территориядә мәчет төзүгә каршы чыккан.

Котлованны әзерләү эшләре 1992 елның җәендә башлана, 1993 елның апрелендә беренче субай сугыла. 1995 елның 20 маенда тантаналы рәвештә әзер фундаментка беренче кирпеч һәм киләчәк буыннар өчен юллама салынган капсула салында. Шул вакытта төзелеп килүче мәчетнең Җәмигъ мәчете булачагы турында карар кабул ителә.

Самар җәмигъ мәчетенең рәсми ачылышы 1999 елның 28 ноябрендә була. Шул көнне төзелеп килүче мәчеттә манара күтәрү һәм ярымайлар урнаштыру уңаеннан бәйрәм-митинг уза.

## Бина
  
4 катлы мәчет бинасының манарасы белән биеклеге – 60 метр, төп гөмбәзнең диаметры 13,5 метр тәшкил итә. Гомуми мәйданы – 4800 квадрат метр, сыйдырышлыгы – бер үк вакытта 5000гә якын кеше. Мәчет комплексына 60 укучыга исәпләнгән «Нур»  мәдрәсәсе керә.

Диварлар корылышына 4,5 мең кубометр кирпеч тотылган, 2,5 мең кубометр мәйданда мәрмәрдән плитә җәелгән, 700 кубометр тимер-бетон эшләнмәләр, 36 тонна тимер эшләнмәләр файдаланылган.

Мәчет коймасы – комплекс композициясенең аерым архитектура элементы. Койма 500 метр озынлыкта һәм 2,5 метр биеклектә кызыл кирпечтән салынган, ул корылманың бөтен периметры буйлап җәмигъ мәчетенең барлык объектларын колачлый.  Коймада ярымай рәсеме төшерелгән декоратив рәшәткәләр, баганаларда ― кече гөмбәзләр урнаштырылган. Челтәрле капка урнашкан зур баганаларда «Аллаһ» һәм «Мөхәммәд» сүзләре язылган.

Мәчет территориясендә ял паркы булдырылган, алмагач, виноград үстерелә, мәчеткә керү юллары асфальт-бетон белән түшәлгән, алар янында куак агачлар һәм чәчәк түтәлләре утыртылган.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Мечети России
* Уникальный архитектурный комплекс Соборная мечеть г. Самара
## Моны да карагыз
* Самар тарихи мәчете

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Самар өлкәсе мәчетләре
Төркем:Самар гыйбадәтханәләре
Төркем:1999 елда төзелгән мәчетләр
Леонид Кузнецов

**Леонид Кузнецов :**
* Леонид Кузнецов (1927—2006), архитектор.
* Леонид Кузнецов (1947),  1998 елдан Россия Федераль иминлек хезмәтенең Красноярск крае буенча идарә начальнигы, генерал-лейтенант (1999).
Зиннәтуллина

**Зиннәтуллина** ― фамилия.
* Гөлнара Зиннәтуллина (1952―2020), журналист, телевидение редакторы, тапшырулар авторы һәм алып баручы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.
* Клара Зиннәтуллина (1935―2007), тел галиме, профессор (1997), ТР Дәүләт премиясе лауреаты (1994).
* Хәнифә Зиннәтуллина (1911―), әдәбият белгече, филология фәннәре кандидаты (1954), доцент (1956) (*[[Уфа]]*).
----
* Зиннәтуллин

Төркем:Фамилияләр
Владимир Владимиров

**Владимир Владимиров :**
* Владимир Владимиров (1837―1903), табиб-хирург, фән докторы.
* Владимир Владимиров (1975), сәясәтче, Ставрополь крае губернаторы.
Леонид Кузнецов (1927)

**Леонид Владимирович Кузнецов** (1927 елның 5 марты, Омск, Себер крае, ССРБ — 2006 елның 16 марты, Ростов-на-Дону, Россия) — совет архитекторы, Ростов-на-Дону шәһәр архитекторы. РСФСР атказанган архитекторы, Ростов дәүләт архитектура һәм сәнгать академиясенең шәһәр төзелеше кафедрасы профессоры, Архитекторлар берлегенең төбәк бүлеге әгъзасы.

## Тормыш юлы
Леонид Кузнецов 1927 елның 5 мартында Омскта туган. 1930 еллар уртасында әтисе репрессияләнә.

1943 елда Леонид Ростов һөнәр училищесына укырга керә, бер үк вакытта кичке мәктәптә укый. Укуны тәмамлангач, әвәләүче-модельщик белгечлеген ала һәм 1953 елның октябрендә ССРБ Сәнгать академиясенең Рәсем сәнгате, скульптура һәм архитектура институтына укырга керә. 1959 елда архитектура факультетын тәмамлап, Кузнецов Ростов-на-Донуга кайта, анда ССРБ көньягындагы иң эре проект институтларында — «Обпроект», «Ростовгипрошахт», «Ростовгражданпроект» әшли. 1960—1970 елларда ул Ростов өлкәсе — Новочеркасск, Красный Сулин, Матвеев Курган, Зерноград, Яңа Шахтинск, Чертково һәм башка шәһәрләрне һәм бистәләрне планлаштыру белән шөгыльләнә.

1968 елда «Ростовгражданпроект» институты архитекторы Норальд Нерсесьянц белән бергә Ростов-на-Дону генераль планын эшли, ул 1971 елда раслана. Бу проект 25-30 ел дәвамында шәһәр халкының санын миллион кешегә кадәр арттыруны күздә тоткан һәм аның төньяк һәм көнбатыш юнәлешендә үсешенең төп этапларын билгеләгән. Ростов-на-Дону үсешенең ахыргы варианты 1976 елда Леонид Кузнецов тарафыннан архитекторлар Норальд Нерсесьянц һәм Юрий Трухачёв белән берлектә башкарылган.

Леонид Кузнецов өчен мөһим темаларның берсе — хәрби мемориаль һәйкәлләр булдыру. 1960 елларда ул РСФСРның Сәнгать фонды белән хезмәттәшлек итә һәм Ростов өлкәсе өчен һәлак булган совет сугышчыларына уннан артык һәйкәл проектын, аерым алганда, Каменск-Шахтинскийдагы мемориаль комплекс һәм Ростове-на-Донудагы Комсомол мәйданы композициясен эшли, анда 1941—1943 елларда шәһәрне саклаган һәлак булган комсомолларга стела төзелә.

1980 еллар уртасында Ростове-на-Донуда Архитектура институты төзелә, соңрак Ростов архитектура һәм сәнгать академиясенә (хәзер — Көньяк федераль университет составында) үзгәртеп корыла. Леонид Кузнецов бу вузларда укыта, ә соңгы елларда шәһәр төзелеше кафедрасында профессор вазыйфасын башкара.

2006 елның 16 мартында вафат була.
Файл:RND-Komsomol Place.jpg|Ростов-на-Донуның Комсомол мәйданында стела
Файл:Kam-Memorial Place.jpg|Каменск-Шахтинскийда мемориаль комплекс


## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Леонид Владимирович Кузнецов
* Новочеркасские ведомости | Бедный всадник

Төркем:РСФСР атказанган архитекторлары
Төркем:Ростов-на-Донуда вафатлар
Төркем:2006 елда вафатлар
Төркем:16 март көнне вафатлар
Төркем:Омскида туганнар
Төркем:1927 елда туганнар
Төркем:5 март көнне туганнар
Төркем:Репин исемендәге институтны тәмамлаучылар
Чуашстанда Һинд дине

**Чувашиядә Һинд дине** турында сүз алып барганда чуаш халкының мәҗүси дине белән тарихи параллельләр үткәреп буладыр. Мәҗүсилек топонимикада да чагылган, мисал өчен, Алатыр шәһәренең атамасы Алатырь ташына табыну догасында искә алына, моны Һинд динендә кайвакыт таш формасын алган лингамга табыну белән чагыштырырга була. Һинд дине төшенчәләрен кулланып тасвирлаганда Лингам-сыман формаларга табыну Татарстан чуашларында һәм башка халыкларында да бар.
Гаудия-вайшнавизм традициясендә исә, бер яктан Бхактиведанта Свами Прабхупаданың комментарларында агачларга табынмыйча, күбрәк турыдан Кришна һәм башка Илаһларга табынырга өйрәтелеп, икенче яктан Туласи (изге рәйхан) агачына табыну бар. Бу чуваш халкының мәҗүси динендә Керемет агачына табыну белән охшаш.
Гомумән, чуаш мәҗүсилеге төшенчәләренең фин-угор, иран, семит һ.б. тел сүзләре булуы чуашларның дин өлкәсендә башка халыклар белән контактта торуының шәһадәте дип карарга буладыр. Чуаш мәҗүсилегендә борынгы Идел буе Болгары чорында да киң таралган Кояш Ходаена табынуның әһәмиятле роль алып торуы, мөгаен, Һинд дине белән уртак хасият булып торадыр.  
Чувашиядә Прабхупада Йорты төзелеше алып барыла һәм гаудия-вайшнавизм өндәүчеләре эшчәнлек алып бара.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Төркем:Чуашстанда дин