«Адмирал» сәүдә үзәгендә янгын

**«Адмира́л» сәүдә үзәгендә янгын** 2015 елның 11 мартында Казанда була. Утка биш балллы шкалада дүртенче авырлык саны бирелде. Янгын нәтиҗәсендә 19 кеше һәлак булды, 70 тән артык кеше зыян күрә

## Вакыйгалар барышы
2015 елның 11 мартында 12: 55 (UTC+3) 112 системасы буенча коткаручыга Казанның Киров районындагы «Адмирал» сәүдә үзәгендә янгын турында хәбәр килде. Ут 4 мең квадрат метрга якын мәйданда таралды .

Бинадан 650-дән артык кеше эвакуацияләнә. Кайбер эшкуарлар, эвакуациягә карамастан, үз товарларын саклап калырга тырышалар. Һәлакәт нәтиҗәләрен бетерүгә 305 кеше һәм 76 берәмлек техника җәлеп ителгән (шул исәптән Россия ГТХМ нан — 194 кеше һәм 42 берәмлек техника). Янгынны сүндерү өчен шулай ук янгын поезды һәм өч Ми-8 вертолеты җәлеп ителә.

21: 30 сәгатьтә ачык янгын сүндерелә

Бинаның конструкциясе өлешчә җимерелде. 12 мартта бинаны мәҗбүри рәвештә җимерү турында карар кабул ителә, чөнки ул коткаручылар өчен куркыныч тудырды Шул ук көнне иртәнге сәгать 7гә кадәр залларга су сибү эшләре алып барылды. 14 мартта «Адмирал» фасады тулысынча демонтажланды

17 мартка кадәр коткаручылар сәүдә үзәге территориясендә эзләү эшләре алып бардылар, өемнәр астыннан үлүчеләрнең мәетләрен чыгардылар. Казанның гадәттән тыш хәлләр комиссиясе карары белән шәһәр территориясендә гадәттән тыш хәл режимы кертелде Янгын нәтиҗәләрен бетерүгә 1000нән артык кеше һәм 170 берәмлектән артык техника җәлеп ителде, шул исәптән Россия ГТХМ нан — 580 кеше һәм 70тән артык техника. Чүплекләрнең гомуми күләме 8 мең кубометрдан артык тәшкил итте.

## Һәлак булучылар һәм зыян күрүчеләр

Янгын нәтиҗәсендә 19 кеше һәлак булды, 70 тән артык тән җәрәхәтләре алды . Һәлак булучылар арасында-9 чит ил гражданы. 13 зыян к үрүченең гәүдәләре өемнәрне чистарту барышында табыла, дүрт кеше хастаханәдә үлә, тагын ике кеше хәбәрсез югала. Соңрак, югалганнар үлгән дип таныла .

11 нче мартта янгын сүндергәндә 3 ГТХМ хезмәткәре зыян күрде. Сәүдә үзәгенең җимерелгән җыелмасы астында гадәттән тыш хәлләр министрлыгы подполковнигы Сергей Костин һәлак булды, ул гадәттән тыш хәл урынына килгән янгын сүндерүчеләрнең беренче бүлекчәләре белән җитәкчелек иткән иде . Костин үлеменнән соң Батырлык ордены белән бүләкләнә .

Янгыннан соң 22 кеше хастаханәгә урнаштырылды. 15 апрельдә соңгы зыян күрүче-Эчке эшләр министрлыгы хезмәткәре хастаханәдән чыкты .

Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау Министры урынбасары Илдар Фатихов әйтүенчә, сәүдә үзәгендә утта үлгән кешеләрнең үлеме травматик шок һәм углерод газыннан агулану булган.

Чүп-чарны сүткәндә, Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы өч тере мәчене коткара .

## Тикшерү

### Сәбәпләре
Экспертлар бәяләмәсенә караганда, янгын 1 нче номерлы керү юлында бер катлы янкорманың түбәсендә түбә ябу эшләре аркасында килеп чыккан. Бинадагы янгынның техник сәбәбе полиуретан күбек сэндвич панельләрнең кабынуы була .

Тикшерү барышында шулай ук электр үткәргечтәге кыска ялганыш, газ баллонын детонацияләү һәм ут төртү кебек сәбәпләр каралды .

#### Сәүдә үзәгендә янгын куркынычсызлыгы кагыйдәләрен бозу
РФ Тикшерү комитетында хәбәр итүләренчә, сәүдә үзәгендә янгын куркынычсызлыгы таләпләрен бозу очраклары күп булган, аларга үзәк хуҗалары һәм контрольлек итүче органнар аңлы рәвештә күз йомган: әйтик, эчендә металл антресольләр урнаштырылган, аларның ут төрлелеге нибары 15 минут кына тәшкил итә : мәсәлән, эчке якта металл антресольләр урнаштырылган иде, аларның янгынга каршы тору 15 минут була. СК мәгълүматлары буенча, янгын башлануга ук металл конструкцияләр җимерелгән һәм кешеләр өчен качу юлларын каплый .

2007 елда миллиардер Алексей Семин һәм «УК „АС Менеджмент“» ЯАҖ (генераль директор Роберт Хәйруллин) Казанның Клара Цеткин урамы буенча элек «Урак һәм Чүкеч» заводына караган җитештерү биналарын сатып ала. Кайбер процедуралардан соң биналарга сәүдә комплексы исеме бирелә, алга таба алар «Заря» фирмасы җитәкчелегенә сәүдә үзәге сыйфатында тар махсуслашкан җитештерү цехларын куллану мөмкинлеген ялгыш юлга керткән .

Тикшерү версиясе буенча, 2013 елдан сәүдә үзәге бинасы законсыз рәвештә капиталь төзелеш объектын файдалануга тапшыру (реконструкция) рөхсәтеннән башка, янгынга каршы кагыйдәләрне тупас бозу белән эксплуатацияләнә. Шуңа күрә янгын кисәтү системалары җиһазландырылмый, кешеләрне эвакуацияләүне шактый кыенлаштырган, шулай ук төтен һәм ут төтененең тиз таралуына ярдәм иткән планировкалар ясалды.

### Җинаять эшләре
Янгын факты буенча берничә җинаять эше кузгатылды. Беренче җинаять эше Россия Федерациясе Җинаять кодексының 219 маддәсенең 3 өлешендә каралган («саксызлык аркасында кеше үлеменә китергән янгын куркынычсызлыгы таләпләрен бозу») һәм 12 мартта РФ Тикшерү комитетының Татарстан буенча Тикшерү идарәсе тарафыннан РФ Тикшерү комитетының Татарстан буенча Тикшерү идарәсе тарафыннан эшләнелә .

Җинаять эшен тикшерү барышында "Заря « ҖЧҖ директоры (сәүдә комплексы арендаторы) Гусейн Гаһраманов, аның куркынычсызлык техникасы буенча урынбасары Николай Каекин кулга алына. Гаһраманов һәм Каекинны сәүдә үзәгенең куркынычсызлык хезмәтчәннәрен кешеләрне эвакуацияләү эшләрен тиешенчә оештырмаганнар һәм куркынычсызлык чаралары күрсәтмәгәннәр дип шикләнәләр . 2015 елның сентябрендә Гаһрамановка карата шулай ук РФ ҖК 199 статьясының 2 өлешендәге „б“ пунктында каралган җинаять билгеләре буенча („оешмадан аеруча зур күләмдә салым түләүдән качу“) җинаять эше кузгатылган..

Шулай ук җинаять эшенең фигурантлары-Россия Суд приставлары федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе региональ идарәсенең Суд приставлары районара бүлеге суд приставы-башкаручы Минзилә Сафина һәм суд приставларының районара бүлеге башлыгы Жанна Алпарова. Сафина РФ Җинаять кодексының 286нчы стаьяның 3нче өлеше „в“ пунктында һәм 293нче статьяның 3 өлеше („ваемсызлык аркасында 2 һәм аннан да күбрәк кеше үлеменә китергән“ ваемсызлык») каралган җинаять кылуда шикләнелә, Алпарова-33 статьясындагы 4 нче өлеше, 286 статьясындагы 3 өлешенең «в» пункты («авыр нәтиҗәләр китереп, вазифаи вәкаләтләрне арттыруга омтылыш»); . Тикшерү фаразлаганча, 2013 елда прокуратура сәүдә үзәген эксплуатацияләгәндә янгын куркынычсызлыгына тикшерү үткәргән, аның нәтиҗәсендә күп санлы хокук бозулар ачыкланган. Судка аларны бетерү турында дәгъва гаризасы җибәрелгән, соңыннан ул канәгатьләндерелгән. Алпарова үз кул астындагысына, пристав-башкаручы Сафинага, янәсе, фактик үтәлешенә бәйле, башкарма производствоны тәмамларга, шул ук вакытта күпчелек хокук бозуларның бетерелмәвен аңлап, законсыз күрсәтмә биргән.

Тагын бер шикләнелүче — Татарстан Дәүләт төзелеш күзәтчелеге инспекциясенең өченче разрядлы белгече Галия Исаева. Ул 293 статьяның 3 өлеше буенча җинаять кылуда шикләнелә («ваемсызлык, ваемсызлык аркасында 2 яки күбрәк кеше үлеменә китерү»). Соңрак Исаевага һәм аның хезмәттәше Роман Юдинга каршы РФ Җинаять кодексының 286нчы статьясының 3нче өлеше («авыр нәтиҗәләр китереп, вазифаи вәкаләтләрне арттыру») буенча тагын бер җинаять эше кузгатыла. Тикшерү комитеты мәгълүматларына караганда, Исаев белән Юдин элек «Адмирал» бинасын тикшереп, анда законсыз рәвештә үткәрелгән реконструкция билгеләрен ачыкламаган .

15 мартта тагын ике эш фигуранты билгеле булды — «Адмирал» милекчесе миллиардер Алексей Семин һәм «АС Менеджмент» компаниясе генераль директоры Роберт Хәйруллин . Семин читтән торып кулга алына, ләкин соңыннан бу карар юкка чыгарыла . 2016 елның февралендә бизнесменны җинаять җаваплылыгына тарту «җинаять эшендә гаепсезлеге өчен» туктатыла .

17 мартта өч эшче кулга алынды — Наил Габдулхаев, Фирдинат Улданов һәм Альберт Халиков. Алар РФ ҖК 216 статьясының 3 өлешендә каралган җинаять кылуда шикләнелә («саксызлык аркасында 2 һәм аннан да күбрәк кеше үлеменә китергән эшләрне алып барганда куркынычсызлык кагыйдәләрен бозу») Тикшеренүләр күрсәтүенчә, бу көнне алар сәүдә үзәге территориясендә газ баллоннары һәм пешергечләр кулланганнар .

1 апрельдә Татарстан Прокуратурасы «Заря» ҖЧҖ директоры урынбасары Гүлгөсәйн Наджафовны —  Гусейн Гаһрамановны әтисен җинаять җаваплылыгына тартуны таләп итте. Нәҗафовның гамәлләрендә 219 статьяның 3 өлешендә («саксызлык аркасында ике һәм аннан да күбрәк кешенең үлеменә китергән янгын куркынычсызлыгы таләпләрен бозу») һәм РФ ҖК 238 статьясындагы 3 өлешендә («саксызлык аркасында ике һәм аннан да күбрәк кешенең үлеменә китергән хезмәт күрсәтү») каралган җинаять билгеләре карала.

21 апрельдә тикшерү тагын ике затның исемнәрен игълан итте, аларга карата җинаять эше кузгатылган — болар-«техник инвентаризация бюросы РДУПнең кадастр эшчәнлеге, геодезия, картография һәм җир контроле методологиясе һәм оештыру идарәсенең әйдәп баручы инженеры Галина Уланова һәм кадастр һәм картография федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсенең юридик затларның һәм юридик затларның хокукларын дәүләт теркәве бүлегенең баш белгеч-эксперты Людмила Кулагина. Уланова РФ ҖК 201 статьясының 2 өлешендә каралган („коммерция оешмасында идарә функцияләрен башкаручы зат тарафыннан әлеге оешманың законлы мәнфәгатьләренә каршы үз вәкаләтләрен куллану“), Кулагина — РФ ҖК 293 статьясының 3 өлешендә („ваемсызлык аркасында ике һәм аннан күбрәк кешенең үлеменә китергән“) җинаять кылуда гаепләнә. Тикшерүчеләр мәгълүматларына караганда, 2009 елның 23 гыйнварында Уланова законсыз рәвештә Клара Цеткин урамы буенча сәнәгать цехлары бинасын кадастр паспортына керткән, (анда алга таба „Адмирал“ урнашкан»). Тикшерүчеләр әйтүенчә, 2009 елның 23 гыйнварында Уланова Клара Зеткин урамында (соңрак Адмирал урнашкан урында) сәнәгать остаханәләре бинасының кадастр паспортына, шулай ук кушылган ситуация планында, аны үзгәртеп кору түгел, ә үзгәртеп кору нәтиҗәсендә булган мәйданны арттыру факты турында дөрес булмаган мәгълүматларне керткән. Кулагина 2011 елның җәендә күчемсез милеккә хокукларны һәм аның белән алыш-бирешләрне дәүләт теркәве тәртибен бозып, элегрәк теркәлгән биналарга хокукларны туктатты, шуннан соң «АС Менеджмент» ЯАҖ сәүдә комплексы бинасына милек хокукын теркәде, аның мәйданы законсыз реконструкция нәтиҗәсендә арттырылды.

Хәзерге вакытта янгын белән бәйле җинаять эшләре буенча 12 кеше уза, аларның дүртесе — сак астында, җидесе-өй аресты астында, берсенә карата килү турындагы йөкләмә рәвешендә чара кулланылган . Гомумән алганда, 500-дән артык корбан һәм 300-дән артык шаһит сорау алына . Җинаять эшен тикшерү кысаларында шулай ук «АС Менеджмент» милкенә, аерым алганда, Россия Федерациясе территориясендә 500 дән артык күчемсез милек һәм җир кишәрлекләренә арест салынды.

2019 елның 23 маенда суд 12 гаепләнү эше турында карар чыгарды. Алар гомуми режим колониясендә 4,5 елдан 13 елга кадәр хөкем ителделәр .

#### Дәгъвалар
"Адмирал"дагы янгын турындагы эш буенча 600 зыян күрүче уза, аларның 586сы матди зыянны 1 миллиард 444 миллион сумга компенсацияләү турында дәгъва белдергән .

## Эземтәләр
Россия төбәкләрендәге «Адмирал» дагы янгыннан соң, сәүдә үзәкләрендә янгын, шәһәр төзелеше, җир, санитар һәм эпидемиологик, хезмәт һәм миграция законнары үтәлешен тикшерү оештырылды . Мондый тикшерүләр барышында бөтен ил буенча сәүдә үзәкләрендә автомат янгын сигнализациясе, янгын вакытында кешеләрне эвакуацияләү һәм эвакуацияләү буенча хәбәр итү һәм идарә итү системалары, төтен вентиляциясе булмаган очракта, эвакуация һәм аларны кудыру юлларында сәүдә итүне тормышка ашыруда, янгынга каршы тышкы су белән тәэмин итүне тиешле дәрәҗәдә үткәрмәүдә, янгынга каршы су белән тәэмин итүне тиешле дәрәҗәдә оештырмау очраклары ачыкланды. . Татарстан Республикасында гына, вакыйгадан соң, 680 җәмәгать бинасы тикшерелде, 78 объект эше туктатылды .

2015 елда Татарстан парламенты Думага сәүдә үзәкләренә, кешеләр күпләп җыела торган урыннар буларак, янгынга каршы контрольне көчәйтү турында өч закон проектын кертте. Шул исәптән, күп кенә сәүдә үзәкләренең кече предприятиеләр категориясенә эләгүе һәм күзәтчелек каникуллары һәм кече бизнесны яклау кысаларында ташламалар аркасында кирәкле тикшерүләрдән качуы күрсәтелде. Әмма өч закон проекты да 2016 ел башында кире кагылды. 2015 елда тәкъдим ителгән сәүдә үзәкләрен контрольдә тоту чараларын көчәйтү турында 2018 елда Кемерово фаҗигасеннән соң кабат РФ Гадәттән тыш хәлләр министрлыгында сөйләштеләр

## Реакция

### Россия
Россия Хөкүмәте Рәисе Дмитрий Медведев Казандагы сәүдә үзәгендә булган фаҗигадә һәлак булганнарның гаиләләренә тирән кайгысын уртаклашты .

Татарстан Республикасында 14 март матәм көне дип игълан ителә .

Татарстан президенты Рөстәм Минниханов корбаннарның гаиләләренә һәрберсенә 1 миллион сум түләргә кушты, янгын нәтиҗәсендә җәрәхәтләнгән кешеләргә 200 дән 400 мең сумга кадәр акча бүлеп бирелде .

Мәскәү һәм Бөтен Русь Патриархы Кирилл Рөстәм Миңнехановка һәм Казан һәм Татарстан митрополиты Анастасийга кайгы уртаклашу телеграммасы җибәрде. Патриарх шулай ук дәүләт киләчәктә мондый очракларны булдырмау өчен кирәкле барлык чараларны да кулланыр дигән өметен белдерде РФ Тикшерү комитетының рәсми вәкиле Владимир Маркин Советтан соң Россиядә корбаннар саны буенча иң зур янгын булган «Хромая лошадь» клубында булган янгын белән чагыштырды .

### Башка дәүләтләр
Әрмәнстан президенты Серж Саргсян Россия Президенты Владимир Путинга кайгы уртаклашу телеграммасы җибәрде, анда ул корбаннарның туганнарына һәм дусларына юаныч һәм ярдәм сүзләре җиткерде, шулай ук җәрәхәтләнгәннәрнең тиз сәламәтләнүен теләде .

Кыргызстан президенты Алмазбәк Атамбаев утта кешеләрнең үлеме белән бәйле кайгы уртаклашты, һәм шулай ук корбаннарның тиз арада сәламәтләнүен теләде .

## Монда карагыз

* Пожар в клубе «Хромая лошадь»
* Пожар в торговом центре «Зимняя вишня»

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* 

Төркем:Казандагы вакыйгалар
Төркем:Россиядә һәлакәтләр
Төркем:Татарстанда вакыйгалар
Төркем:Казан тарихы