open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ирина Вострикова

**Ирина Анатольевна Вострикова** (1970 елның 30 августы, Түбән Кама, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия җиңел атлетчысы, күп төрле ярыш буенча белгеч. 1990 нчы елларда җиңел атлетика буенча Россия җыелма командасы өчен чыгыш ясаган. Бинада Европа чемпионатларының көмеш һәм бакыр медальләре иясе, шәхси һәм команда зачётларында Европа Кубогы җиңүчесе, Бөтенроссия беренчелекләре чемпионы һәм призёры. Татарстан данын яклаган. Россиянең халыкара класслы спорт мастеры. Җиңел атлетика буенча тренер.

## Тормыш юлы
Ирина Вострикова 1970 елның 30 августында Татарстан АССРның Түбән Кама шәһәрендә туа.

Балачактан ук гимнастика белән шөгыльләнгән, җиңел атлетикага 1980 елда ун яшендә күчкән. Профсоюзлар (Түбән Кама) өчен чыгыш ясаган.

Өлкәннәр арасында бөтенроссия дәрәҗәсендә 1994 ел сезонында Владимир шәһәрендә узган Россия ачык чемпионатында бакыр медаль яулый. Россия милли җыелма командасы составына кереп, Лионда узган Европа Кубогында чыгыш ясаган — шәхси зачётта сигезенче урынны ала һәм хатын-кызлар команда зачётында җиңү яулый. Шулай ук Санкт-Петербургта узган Игелекле ихтыяр уеннарында ил данын яклаган.

1995 елда Чиләбедә узган кышкы Россия чемпионатында һәм Мәскәүдә узган җәйге Россия чемпионатында бакыр медаль яулый. Хелмондта узган Европа Кубогында шәхси беренчелектә дүртенче була һәм команда беренчелегенең бакыр призёры була.

1996 елда Липецк шәһәрендә узган кышкы Россия чемпионатында, Елена Лебеденкодан гына калышып, биш төрле ярышта көмеш медаль яулый. Стокгольмда узган Европа чемпионатында бакыр медаль ала.

1997 елда Липецк шәһәрендә узган кышкы Россия чемпионатында бакыр медаль яулый. Шәхси рекорд 6390 очко белән Краснодарда узган җәйге Россия чемпионатында җиңә. Оулуда узган Европа Кубогының шәхси һәм команда зачётларында җиңә, Катаниядагы Универсиадада көмеш медаль яулый. Афинадагы дөнья чемпионатында катнашкан — 6277 нәтиҗә белән сигезенче урынны ала.

1998 елда Таллинда узган Европа Кубогында чыгышны вакытыннан алда тәмамлый.

1999 елда Прагада Европа Кубогында шәхси зачётта өченче була һәм ватандашлар белән бергә команда зачётында җиңү яулый. Севильяда узган дөнья чемпионатында 6153 нәтиҗә белән 13 нче урынны яулый.

2000 елда Гентта узган Европа чемпионатында җиде төр ярышта көмеш медаль ота — монда алман Карин Эртльдән генә калышкан.

Күренекле спорт нәтиҗәләре өчен «Россиянең халыкара класслы спорт мастеры» дигән мактаулы исемгә лаек була.

Казан университетының икътисад факультетын тәмамлаган. Җиңел атлетика буенча балалар тренеры булып эшләгән.

## Искәрмәләр


Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстан спортчылары
Төркем:Түбән Камада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1970 елда туганнар
Төркем:30 август көнне туганнар
Пародонтоз

Пародонтоз пародонт тукымаларының гомумиләшкән (генерал изованный) дистрофик зарарлануы белән характерлана. Урт акрынлап утыра, теш тамырлары ачыла; ялкынсыну процессы гадәттә үзен бик сиздерми, ләкин тиешенчә дәваламаганда өстәмә газаплану тудырырга мөмкин. Бу авыру урта һәм өлкән яшьтәге кешеләрдә ешрак очрый.

Организмда пародонт авыруларын барлыкка китерүгә ашказаны-эчәк тракты, йөрәк-кан тамырлары, нерв системасы авырулары да булышлык күрсәтә. Моннан кала пародонт авырулары матдәләр алмашы бозылу, нерв-трофик процесслар һәм авитаминоз нәтиҗәсендә барлыкка килә дип исәпләнә. Шулай ук авыруның формалашуына һәм үсешенә урынлы тискәре факторлар: урт читләрен ярсытучы теш ташлары утыру; уңайсыз ясалган теш протезлары, көйсез куелган пломбалар; тешләрнең дөрес урнашмавы шактый зур йогынты ясый.

Пародонт авыруларының профилактикасында, бигрәк тә башлангыч чорында, авыз куышлыгы гигиенасының дөрес оештырылган булуы зур роль уйный. Шуны да хәтердә тотарга кирәк: пародонт авыруларын ачыклау өчен үз вакытында табибка мөрәҗәгать итү генә бу авырулардан саклап калачак.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Стоматология
Этьемез (Кастамону)

**Этьемез** () — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Кастамону илчесенә караган бер авыл ().

## Географиясе
Этьемез Төркиянең башкаласы Әнкарадан турыдан 186 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре Истанбулдан 411 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Халык саны

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* [Турция // Большая российская энциклопедия : в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] 
* 
* Mahalle Nedir?
* Kısaltmalar Dizini
* 

Төркем:Кастамону илчесе авыллары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Төркия торак пунктлары
Төркем:Төркия авыллары
Алкоголь кардиомиопатиясе

Алкоголь белән кирәгеннән артык мавыгу бик еш йөрәкнең эчке зарарлануына китерә. Этанол турыдан-туры йөрәкнең миокардына тәэсир итеп, аның нерв регуляциясен һәм микроциркуляциясен боза.

Матдәләр һәм энергия алмашының бозылуы, миокардның урынлы яки ) диффуз дистрофиясенә, йөрәк эшенең ритмы үзгәрүгә, соңрак йөрәк ; җиткелексезлегенә китерә.

Туктаусыз эчүдән чирләгән сырхауларны йөрәк тирәсендә бик еш тынычсызлап торган авырту күп очракларда алкоголь кардиомиопатиясенең билгесе дә булып тора. Гадәттә мондый авыртулар бик күп — берничә көн буе спиртлы эчемлекләр кулланганнан соң күзәтелә. Акрынлап авырту йөрәгалдына тарала; ул сызлаучан, чәнчүчән, үзен даими рәвештә сиздереп торучан була, кайвакыт авырулар йөрәк тирәсендә яндыру тойгысына зарланалар. Авырту барлыкка килү физик йөкләнешкә бәйләнмәгән, стенокардия өянәгенә дә охшамаган була — күкрәк сөяге артында түгел кебек тоела. Авырту сәгатьләргә, тәүлекләргә сузылырга мөмкин һәм сулаганда һава җитмәү белән, йөрәк кагу, янбашлар туңу кебек билгеләр белән дә характерлана. Хәлен сорашканнан соң, стенокардиядән, инфаркттан аермалы буларак, башта авыруны кардиалгия белән чирли дип уйларга мөмкин.

Еш кына сырхау ыгы-зыгы килүчән була, зарларын стенокардия белән авыручыдан аермалы буларак, бик күп чит сүзләр кертеп сөйли, йөзе кызарып тора, аның бите, гәүдәсе тиз тирләүчән, дымлы куллары калтырый. Алкоголь кардиомиопатиясенең морфологик нигезе булган миокард 5 дистрофиясе кардиосклероз, миокардның кыскару сәләте бозылуы һәм йөрәк җиткелексезлеге симптомнары белән чагыла. Йөрәк җиткелексезлеге белән катлауланган алкоголь кардиомиопатиясе вакытында сырхау спиртлы эчемлекләрдән озак вакытка тыелып торса, йөрәкнең кыскару функциясе яхшырырга мөмкин. Кагыйдә буларак, эчкече яман гадәтләрен дәвам итсә, болар йөрәк җиткелексезлегенә, тик торганда тын бетүгә, вакыты-вакыты белән буылу өянәгенә, озак саклана торган тахикардиягә, шешенүләр, ә кайвакыт корсак куышлыгында сары су җыелуга китерә.

Йөрәк зурая, пульс басымы кими. Бу авыруларга спиртлы эчемлекләрдән бөтенләй баш тартырга кирәк. Аларга аксымга бай ризык белән туклану һәм В группасы витаминнары кабул итү ярдәм итәргә мөмкин.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Мәйдан авыл җирлеге

**Мәйдан авыл җирлеге** () — Россия Федерациясе Татарстан Республикасы Югары Ослан районындагы муниципаль берәмлек.

Административ үзәге булып Мәйдан авылы тора.

## Тарихы

Авыл җирлегенең статусы һәм чикләре «Югары Ослан муниципаль районы "муниципаль берәмлегенең һәм аның составындагы муниципаль берәмлекләрнең территорияләре чикләрен билгеләү һәм аларның статусы турында" 2005 елның 31 гыйнварындагы 19-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы белән билгеләнгән.

16 гасырның беренче яртысында җирлек территориясе Казан ханлыгы составына кергән. 1552 елда Рус дәүләте составында. 1553 елдан башлап кушылган җирләр уездларга бүленә башлый: тау ягы Свияжск уездына керә. Шул килеш алар 18 гасырның 20 елларына кадәр торалар. Югары Ослан районының Казан ханлыгы чорыннан соң беренче унъеллыкларында салынган рус авылларының күбесе татар, чуваш, мордва җирлекләрендә барлыкка килүе мәгълүм. 1917 елгы вакыйгалардан соң Советлар власте урнаша. Бөек Октябрь революциясе нәтиҗәсендә пролетариат диктатурасы эпохасы башлана. Авылларда авыл советлары оеша. Советларның барлык берләшмәләре гомуми тигез туры сайлаулар аркылы яшерен тавыш бирү нигезендә барлыкка килә. Урындагы власть авыл территориясендәге дәүләт власте статусын йөртә. Ул мәдәни, икътисадый, хуҗалык, төзелеш эшләрен җитәкли, үзенә буйсынган идарә органнарының эшчәнлеген контрольдә тота, авыл җирлегендәге тәртипне оештыра.

Мәйдан кешеләре истәлекләренә караганда, алар Пётр I җибәргән тыңламаган “бунтарьлар” нәселеннән. Авыл халкы башта бу урынны бик уңайсыз, җир эшкәртүче халык өчен уйланылмаган урын дип саный. Чын крестьяннар тигезрәк һәм уңайлырак башка территорияне сайлап алган булырлар дмп саный.

Мәйдан авылы кешеләре үзләренең “а” лаштырылган сөйләме белән хәзергә кадәр аерылып торганнар.

## Халык саны

## Авыл җирлеге составы

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан авыл җирлекләре
Төркем:Югары Ослан районы авыл җирлекләре
Дьяконов

**Дьяконов** ― фамилия.
* Владислав Дьяконов (1928—2017), Уфа моторлар төзү җитештерү берләшмәсе генераль директоры (1978―1986). Социалистик Хезмәт Каһарманы (1980).
* **[[Герман Дьяконов]]** :
** Герман Дьяконов (1907―1953), җылыту технологиясе белгече, техник фәннәр докторы (1946), профессор (1947), ТАССР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1953).
** Герман Дьяконов (1964), химия фәннәре докторы (1994), профессор (1995). КМТТУ ректоры (2007–2017). ТР ФА әгъза-мөхбире (2002). С. Г. Дьяконовның улы.
* Сергей Дьяконов (1937), техник фәннәр докторы, профессор. КДТУ ректоры (1988—2007). ТР ФА академигы (1991). ТАССР (1984), РСФСР (1988) атказанган фән һәм техника эшлеклесе.
----
* Ирина Дьяконова (1917―), невропатолог, медицина фәннәре докторы (1969), профессор (1970), ТАССР атказанган фән эшлеклесе (1990).

Төркем:Фамилияләр
Герман Дьяконов

**Герман Дьяконов** :
* Герман Дьяконов (1907―1953), җылыту технологиясе белгече, техник фәннәр докторы (1946), профессор (1947), ТАССР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1953).
* Герман Дьяконов (1964), химия фәннәре докторы (1994), профессор (1995). КМТТУ ректоры (2007–2017). ТР ФА әгъза-мөхбире (2002). 
## Чыганак
* Д ― Дьяконов // Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: ТР ФА Татар энциклопедиясе институты, 1997, 90нчы бит.
Вячеслав Исаков

**Вячеслав Вячеславович Исаков** (**Slame** (Слейм) тәхәллүсе астында танылган; 1994 елның 18 декабре, Әлмәт, Татарстан) — Россия рэперы, Black Star лейблы артисты.

## Тормыш юлы
Вячеслав Исаков 1994 елның 18 декабрендә Татарстанның Әлмәт шәһәрендә туган.

Вячеслав үзе сөйләвенчә, 13 яшендә беренче тапкыр 50 Cent, Эминем, Смоки Мо һәм «25/17»ны ишеткәч, рэп белән кызыксына башлаган. Бер елдан соң ук текстлар яза һәм дусларына үз җырларын башкара башлый.

Мәктәпне тәмамлагач, 2012 елда Казан дәүләт архитектура-төзелеш университетына укырга керә. Әлмәттә фатирны сатып, әнисе белән Казанга күчә. Уку белән бер үк вакытта телемаркетолог булып эшли. 2016 елда университетны тәмамлагач, бөтен вакытны музыкага багышлый башлый.

2012 елда беренче тапкыр социаль челтәрдә үз җырын урнаштырган. Шул ук елны биш җырдан торган үзенең беренче мини-альбомын («Больше огня») тәкъдим итә. Икенче мини-альбом — «Hello» — ике елдан соң чыга.

Берничә тапкрыр тәхәллүсен алыштырган: башта Рэм, аннары Крайм булган. Нәтиҗәдә, үзен SlavaSlame дип атый башлаган.

2015 елдан башлап даими рәвештә төрле музыкаль (хип-хоп) конкурсларда һәм рэп-баттлларда (KFC Battle һәм Beats and Vibes кебек) катнашкан.

2017 елдан башлап үз эшләрен YouTube каналында урнаштыра башлаган.

2018 елның көзендә «Песни»ның икенче сезоны кастингында катнашкан. Сезон «ТНТ» телеканалында 2019 елның 16 февралендә старт ала. Вячеслав Исаков Тимати командасына эләккән. Нәтиҗәдә, финалга чыга һәм финалда җиңеп, Black Star Inc лейблы белән контракт һәм алты миллион сум күләмендәге төп приз ала.

## Дискография

### Альбомнар

* «Избранное» (2018).

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлмәттә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1994 елда туганнар
Төркем:18 декабрь көнне туганнар
Павел Пронягин

**Павел  Пронягин** (1916-1997) - Совет офицеры һәм партизан, Шорс исемендәге отряд командиры.

## Биография

Пронягин  Павел Васильевич 1916 елның 28 гыйнварында Рәсәй империясенең Казан губернасы Антоновка авылында крестьян гаиләсендә туа (хәзерге - Татарстан Республикасының Кама Тамагы районы Антоновка ). Казан университетының математика факультетында укыган. 1939 елда Кызыл Армиягә алына.

### Сугыш вакытында
1941 елның 26 июнендә лейтенант Пронягин, разведка взводы җитәкчесе булып, сугышка керә, яралана, һәм чолганышта калалар. Алар көнчыгышка  үзләренең ягына фронт сызыгы аша  кире кайта алмыйлар, шуңа күрә алар урманнарга китеп, партизанлык эшчәнлеге белән шөгыльләнәләр. 1941-1942 елның авыр кышыннан соң, язын Пронягин командованиесе астында партизаннар төркемнәрен — әйләнә-тирәдәгеләрне һәм җирле халыкны берләштергән шактый зур отряд барлыкка килә.Алар Белоруссия урманнарында немецларның олауларына һөҗүм итә һәм зур булмаган отрядларга засадалар оештыра. 

1942 елның августында партизаннар Коссово авылына һөҗүм итә, аны комендатура  белән берлектә кулга алдылар һәм берникадәр тоткарлыйлар. Косово геттосыннан 200дән артык яһүдне коткаралар.  Пронягин отряды шулай ук бер төркем яһүдләргә Слоним геттосыннан  .качарга ярдәм итә.Аннан соң коткаручылар партизан отрядларына керә һәм оккупантлар белән сугыша.

Шулай ук Пронягин отрядында Брест геттосыннан качкан күп кенә яһүдләр дә сугыша  .

### Сугыштан соңгы еллар
Сугыштан соң, ТатАССР ның Югары Ослан,   Барановичи янында Бөек Луки мәктәпләрендә директор булып эшли. Брестта вафат була.

## Шәхси тормыш
Партизан отрядында гаиләсе була. Кызганычка каршы  баласы  урманда үлә, кәләше Дина сугыштан соң АКШка эмиграцияләнә. Гомеренең азагында алар бер-берсе белән күрешә,хат алышалар

Сугыштан соң  отрядтагы  кызга - Анастасия Петровна Новикка өйләнә. Гомере буе аның белән яши. Аларның ике баласы була - Валентина һәм Виктор. Аларның шулай ук ике оныгы булган - Татьяна һәм Анастасия. Павел Васильевичның ике абыйсы булган, бертуганның улы калган (2011 елда ул әле исән була).

## Мемуар

* Пронягин П. В. У самой границы / Лит. запись А. М. Припотнева. — Минск: Беларусь, 1979. — 207 с.[ком 1].

## Бүләкләре

* Кызыл Байрак  ордены (1944) 
* 1 дәрәҗә "Ватан сугышы Партизанына" медале  (1944) 
* Брест шәһәренең мактаулы гражданины (1974)  .

## '''Хәтер'''
*  Брест һәм Косово шәһәрләрендәге бер урам Павел Пронягин исемен йөртә.
* Брестның Павел Пронягин яшәгән Киров урамындагы йорт фасадында   мемориаль такта урнаштырылган  .

## Сылтамалар

* 
* 
* 
* Пронягин Павел Васильевич // Партизаны Беларуси: Специальный проект Издательского дома «‎Беларусь сегодня» и Национального архива Республики Беларусь.
* 
* Почётные граждане: Пронягин Павел Васильевич // Брестский городской исполнительный комитет.

## Аңлатмалар

## Искәрмәләр

Төркем:Бөек Ватан сугышы партизаннары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Байрак ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1997 елда вафатлар
Төркем:1 декабрь көнне вафатлар
Төркем:Кама Тамагы районында туганнар
Төркем:1916 елда туганнар
Төркем:28 гыйнвар көнне туганнар
Константин Майоров

**Константин Владимирович Майоров** (1988 елның 25 мае, Әлмәт, Татарстан АССР) — Россия хоккейчысы, Югары хоккей лигасында чыгыш ясаучы «Сокол» клубы һөҗүмчесе.

## Карьера
Константин Майоров Әлмәт хоккеенда тәрбияләнүче. 14 яшендә Тольяттига Виктор Степанц чакыруы буенча күчеп килә. 2005 елдан 2009 елга кадәр «Лада» һәм аның «Лада-2» фарм-клубы өчен чыгыш ясаган. 2005/06—2007/08 сезоннарында Суперлигада, ә 2008/09 сезонда яңа оешкан КХЛда уйный.

2008/09 ел сезон уртасында «Лада»дан китә, Әлмәтнең «Нефтяник» Югары лига клубына күчә. Аннан соң «Дизель» һәм «Буран» өчен Югары хоккей лигасында уйный. 2012 елда Түбән Новгородның «Торпедо» командасы белән контрактка кул куйса да, бер генә матчны да уйнамыйча, гаилә хәлләре буенча Пензага кайта. «Дизель» составында 2010/11 һәм 2011/12 кебек ЮХЛ чемпионатларының бакыр призёры, шулай ук 2010/11 сезонында 20 алка белән команданың иң яхшы бомбардиры була.

2016 елдан 2018 елга кадәр КХЛда «Югра» өчен чыгыш ясый, ә 2018 елдан 2020 елга кадәр янә «Лада» уенчысы һәм капитаны була. 2020 елның 11 декабрендә «Зауралье»га күчә. 2021 елдан Красноярскның «Сокол» клубы өчен чыгыш ясый.

## Шәхси тормыш
2009 елдан Карина Майоровага өйләнгән.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Профиль «Лада» ХК рәсми сайты.
* Профиль КХЛ сайты.

Төркем:Русия хоккейчылары
Төркем:Әлмәттә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1988 елда туганнар
Төркем:25 май көнне туганнар
Агародники (Баранавицкий районы)

**Агародники** () — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.

## Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т. 3, Кн. 1. Брэсцкая вобласць / под научн. ред. А. И. Локотки. — Минск: БелЭн, 2006. — 528 с. — ISBN 985-11-0373-X. (белор.)
* В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Минск: Белорусский Государственный Университет, 1974. — 448 с.

Төркем:Беларусия авыллары
Төркем:Брест өлкәсе торак пунктлары
Төркем:Баранавицкий районы торак пунктлары
Рамакришна Миссиясе, Дәһли

**Рамакришна Миссиясе, Дәһли** - ул 1897 елда Свами Вивекананда тарафыннан нигезләнгән рухи оешма Рамакришна Миссиясенең Дәһлидә тармагы. Дәһли тармагы Рамакришна Маргта 1927 елның 4 маенда нигезләнгән булган.
## Тарихы
Дәһли миссиясе 1927 елда 966, Гарстэн Бастион Юлында арендаланган йортта ачылган Рамакришна Матһыннан килеп чыккан. Хәзерге биналарның төзелеше 1934 елда, беренче нигезләү кирпече Белур Матһтан китерелгән һәм Шри Рамакришнаның туры өйрәнчеге һәм Рамакришна Матһның һәм Рамакришна Миссиясенең икенче президенты Свами Шивананда тарафыннан изгеләштерелгән вакытта башланган булган. Шуннан соң, Дәһли Үзәге рәсми рәвештә 1935 елда ачылган булган.  Соңыннан Рамакришна Матһның һәм Миссиянең 13-енче президенты булып киткән һәм Падма Вибһушан бүләген алган Свами Ранганатһананда Дәһли Миссиясенең сәркатибе булып 1949 елдан 1962 елга кадәр сәркатибе хезмәт иткән. Свамилар Шарвананда, Сатпракашананда, Сваһананда, Будһананда, Вандананда һәм Гокулананда шулай ук Дәһли Миссиясе белән ассоциацияләнгән булган.
2013 елда Миссия Үзәк Урта Белем Оешмасы (Central Board of Secondary Education) белән VII, VIII һәм IX сыйныф укучыларына кыйммәтләргә нигезләнгән белем бирүне тәэмин итәр өчен эшли башлаган.

## Транспорт
Миссиягә Дәһли Метросының Рамакришна Ашрам Марг метро тукталышыннан килеп була.
## Искәрмәләр

* 
* 
## Тышкы сылтамалар
* Ramakrishna Mission Delhi, Official website
* Swami Vivekananda 150th Birth Anniversary Celebrations website 
* 
* Ramakrishna Mission, Delhi on *[[Flickr]]*
Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Дәһли оешмалары
Караташ (Адана)

**Караташ** () — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесенең Адана иленә караган бер илчәдер.

## Географиясе
Караташ Төркиянең башкаласы Анкарадан көньяк-көнчыгышка таба 430 чакрым ераклыкта урнашкан..

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* 

*
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Адана иле илчәләре
Төркем:Төркия илчәләре
Илчә

**Илчә** (*район, дистрикт*, ) — Төркия Республикасының идари бүленешендә илдән соң килгән, Татарстан һәм башка иске Советлар Берлеге илләрендәге районга тиң идара берәмлеге. 

Илчәнең идарә башлыгы - каймакамдыр. «Илчә» сүзе «ил» сүзенә кечерәйтүче «-чә» кушымчаны өстәп ясалган. Бу туры мәгънәдә "кечкенә ил" дигәнне аңлата. Илчәнең иске атамасы казадыр. Илчәнең идари үзәге булган һәм илчә оешмалары урнашкан торак пункт илчә мәркәзе дип атала. Илчә үзәге зур шәһәр булырга мөмкин. Төркиядә, идари берәмлек һәм бу идари берәмлекнең үзәге булган торак пункт, гадәттә, бер үк исемгә ия. Ләкин, элеккеге идари берәмлекнең (илчәнең) исеме һәм аның үзәгенең (илчә мәркәзе) исеме төрле булырга мөмкин.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* İller İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından hazırladığı İlçeler genel listesi

Төркем:Административ бүленеш
Төркем:Төркия илчәләре
Муруганның алты сыену урыны

**Муруганның алты сыену урыны** (Тамил телендә: *Āṟupadai veedu*) Көньяк Һиндстанда Тамил Наду штатында урнашкан алты гыйбадәтханә. Ходай төрле гыйбадәтханәләрдә төрле исемнәр астында мәгълүм, мәсәлән, Картикейя, Канда, Вадивела һәм Муруган. Муруганның алты иң изге сыену урыны Тамил сангам әдәбиятында искә алынган, Наккеерар тарафыннан язылган "Тһирумуругатрупадаи"да һәм Арунагирантһар тарафыннан язылган "Тһируппугаж"та. Алты сыену урыны булып Тһирупаранкундрам, Тиручендур, Палани, Свамималаи, Тһирутһани һәм Пажамудирчолаи тора.
## Муруган
Ходай Муруганның хикәясе Сканда Пуранада тасвирланган. Риваять буенча борынгы заманда Ходай Вишну һәм Ходай Брахмага зарланырга барган Дэваларны Сурападман шәйтаны газаплаган. Илаһлар Камадэваны Ходай Шиваны аскезасыннан уятырга билгеләгәннәр һәм Шива соңрак Картикейяга тормыш биргән. Картикейя Сурападманны үтергән һәм Дэваларны коткарган. Муруга мәхәббәт һәм сугыш Ходае буларак тасвирланган. Картикейя мәхәббәт буенча Валлига өйләнгән һәм Тиручендурда сугышта җиңеп Деиваянаига өйләнгән. Тамил әдәбиятендә биш тип җир аңлатыла. Алар Куринҗи (таулы төбәк), Муллаи (урман төбәге), Марутһам (авыл хуҗалыгы төбәге), Неитһал (яр буе төбәге) һәм Палаи (чүл төбәге). Бу җир төрләре өчен аерым Ходайлар турында Сангам әдәбиятында аңлатып сөйләнә. Әдәбият буенча Ходай Муруга Куринҗи әдәбиятының җитәкчесе булып тора.
## Дини әһәмияте
15-енче гасыр Тамил шагыйре Арунагиринатһар Тируваннамалаида туган булган. Ул яшь чагын фетнә ясап һәм хатын-кызлар вәсвәсә итеп уздырган. Сәламәтлеген хәрабә иткәч, ул Аннамалияр Гыйбадәтханәсенең төньяк манарасыннан ташланып үзенә кул салып караган, әмма Ходай Муруган мәрхәмәте буенча ул коткарылган булган. Ул нык тугъры булып киткән һәм Муруганга дан җырлана торган Тамил гимннарын инша иткән, иң билгелесе булып *Тһирупугаж* тора. Арунагиринатһар төрле Муруган гыйбадәтханәләренә зиярәт кылган һәм Тируваннамалаига кайткан юлында Паланига зиярәт кылган һәм Сваминатһасвами турында дан җырлаган. Тирупарамкундрам алты сыену урынының беренчесе дип таныла. Бу Ходай Муруган урынына абһишекам Велга башкарыла торган бердәнбер гыйбадәтханә булып тора. Палани Ходай Муруганың иң мәшһүр сыену урыннары дип таныла.

## Традицияләр
Алты гыйбадәтханәләрнең төп традицияләрнең берсе булып Палани илаһына охшатып чәченнән баш тарткан тугърыларның чәчен кыру тора. Тагын берсе булып баш Ходай потына гыйбадәтханә көн өчен ябылганда кичен сандал пастасы ягу тора. Төн буе торган паста медицина хасиятләренә ия була дип әйтелә һәм *раккала чанданам* буларак тугърыларга өләшелә. Тугърылар чәчәкләр, глазурьлы кәгазь, мишура белән бизәлгән *кавади* атлану корылмасын алып баралар һәм киң таралган башкарыла торган табыну практикасы булып охра төстә киемнәрне кию булып тора.

## Исемлек

## Төбәкләр Ходае
Тамил сангам әдәбияты буенча биш төр җир күренә, биредә Ходай Муруга Таулы Төбәкләрнең Ходае.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Скандага табыну
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Тамилнадта Һинд дине гыйбадәтханәләре
Арпа (мәгънәләр)

**Арпа** ― күп мәгънәле сүз.
; Авыл хуҗалыгы
* Арпа ― бөртекле культура, үләнчел үсемлек.
* Арпа ― кыяклылар гаиләлегеннән бер һәм күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы.
; Медицина
* Арпа ― күз авыруы, күзнең май бизләре эренләп шешүе.
; Гидроним

* Арпа ― елга, Аракс кушылдыгы (Әрмәнстан).
* Арпа ― елга, Маханади кушылдыгы (Көнчыгыш Һиндстан).
; Топоним
* Арпа ― Әрмәнстанның Вайоцдзор өлкәсе Арени авылының элеккке исеме. 
; Башкалар
* Арпа ― Тянь-Шаньдагы үзән (Кыргызстан).
* Арпа ― футбол клубы (Ехегнадзор, Вайоцдзор өлкәсе, Әрмәнстан).
Рәсүлев

**Рәсүлев** ― фамилия.
* Атилла Рәсүлев (*[[Атилла Расих]]*, 1915―1996), язучы, Тукай премиясе лауреаты (1981).
* Габдрахман Рәсүлев (1889―1950), дин әһеле, Эчке Россия һәм Себер мөселманнарының Диния нәзараты мөфтие (1936―1950).
* Зәйнулла Рәсүлев (*Зәйнулла Рәсүли*, 1833—1917), дин әһеле, ишан, Троицкидагы Рәсүлия мәдрәсәсе мөдәррисе.
* Җәббар Рәсүлев (1916—1982), Таҗикстан Коммунистлар партиясе үзәк комитетының беренче сәркәтибе (1961―1982).
----
* Фәридә Рәсүлева (1948―2022), шагыйрә. А. К. Рәсүлевның (*[[Атилла Расих]]*) кызы.
## Моны да карагыз
* Рәсүлия мәдрәсәсе
* З. Рәсүлев урамы

Төркем:Фамилияләр
Дмитрий Кастальский

**Кастальский Дмитрий Иванович**   (26 октябрь (7 ноябрь) 1820, Дмитров — 26 ноябрь (8 декабрь) 1891, Мәскәү) — рус дин белгече, православие рухание, Мәскәүдә протоиерее, композитор А.Д. Кастальскийның әтисе.

## Биографиясе
Дмитрий Иванович Кастальский Дмитров шәһәренең Введение чиркәве диаконы  Иван Егорович Данилевский гаиләсендә туа. 

Вифан рухи семинариясендә  һәм Мәскәү руханилар академиясендә укый.

Дин гыйлеме магистры дәрәҗәсен «О домашнем употреблении Библии у славян» эше өчен ала.

1844—1848 елларда Казан руханилар академиясендә патрология һәм грек теле укыта. 1848 елдан Мәскәү руханилар семинариясендә патрология, логика, психология, латин һәм немец телләрен укыта. Константиновка межа институтында, Император югары техник училищесында, Филарет епархия училищесында Аллаһы Канунын укыткан. Семинария, училищеларда, шулай ук Басман  Петропавловск чиркәвендә  настоятель була.

Гомер азагында Кызыл мәйданда Казан соборы настоятеле була.

Дини журналларда кайбер мәкаләләр һәм «О богослужении» китабын бастырып чыгара (М., 1874; 2 изд. 1880)

3 нче һәм 4 нче дәрәҗә Изге Владимир орденнары белән бүләкләнгән. Нәселдән килгән дворянлыкка исәпләнгән

Миус зиратында күмелгән.

## Гаиләсе
Абыйсы протоиерей Афинский, Платон Иванович (1816 — 1874).

Хатыны — Ольга Семеновна Грузова (1830 — 1870) — Мәскәү протоиереенең кызы, Александр институтын көмеш медаль белән тәмамлый

Балалары:

* Всеволод (1851—?) —инженер, Мәскәүдә канализация урнаштыру белән шөгыльләнә
* Николай (1852—?) — инженер. Аның оныкчыгы — Михаил Васильевич Уржумцев
* Владимир (1854—?)
* Александр (1856—1926) - композитор, хор дирижеры, фольклорчы, музыка белгече, педагог
* Анна (1867—1943) - академия буенча Кастальскийның сабакташы  В. И. Богословский-Платоновның улы В. И. Богословскийда кияүдә
* Екатерина (1864—1899) — табиб
* Сергей (1866—?) инженер
* Семён (1872—?)

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* 
* 
* 

## Сылтамалар

* Кастальский Дмитрий Иванович на «Родоводе». Дерево предков и потомков
Төркем:Казан руханилар академиясе укытучылары
Төркем:Мәскәү руханилар академиясен тәмамлаучылар
Төркем:IV дәрәҗә Изге Владимир ордены кавалерлары
Төркем:III дәрәҗә Изге Владимир ордены кавлерлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:1891 елда вафатлар
Төркем:8 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1820 елда туганнар
Төркем:7 ноябрь көнне туганнар
Леман

**Леман** ― күп мәгънәле сүз.
;Фамилия
* Альберт Леман (1915—1998), композитор, пианист, профессор (1961), РСФСР (1957), Чуаш АССР (1962) атказанган сәнгать эшлеклесе, РСФСР халык артисты (1968).
* Эдуард Леман (1849–1919), фармаколог, Томск университеты профессоры.
;Топоним
* Леман,  Франциядә коммуна (Югары Рейн департаменты).
* Леман, Франциядә коммуна (Эн департаменты).
* Леман, Польшадагы авыл.
* Леман, елга, Кама кушылдыгы.
* Леман, елга, Кама кушылдыгы.
;Башкалар
* Леман, кратер.

Төркем:Фамилияләр
Рождественский

**Рождественский** ― күп мәгънәле сүз.
; Фамилия
* Василий Рождественский (1839—1917), Рус православие чиркәве рухание, язучы, Санкт-Петербург университеты профессоры, «ЭСБЕ» авторларының берсе.
* Евсевий (Рождественский) (1886—1937), Рус православие чиркәве рухание, архиепископ. 
* Роберт Рождественский (*Роберт Петкевич*; 1932―1994), шагыйрь һәм тәрҗемәче, җырлар авторы.
; Топоним
* Рождественский, БР Уфа районы авылы.
* Рождественский, ТР Норлат районы авылы.
; Башкалар
* Рождественский, кратер.
* (5360) Рождественский, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Олег Никишин

**Никишин Олег Геннадьевич** (1965, Казан) —  Россия фотографы, «Эпсилон» фотоагентлыгына нигез салучы, күп тапкырлар премияләр лауреаты: Россия «ПрессФотоРоссия» һәм Американың «Picture Of the Year» NPA/National Press Photographers Association.

## Биографиясе
Олег Геннадьевич Никишин  1965 елда Казан шәһәрендә туа. 1985 елдан фотография белән профессиональ рәвештә шөгыльләнә башлый. Берничә ел  Качалов исемендәге драма театрында эшли,  актерларны, спектакльләрне төшерә. 1987 елдан «Вечерняя Казань» газетасында эшли. 1990 елдан Франс Пресс и Sygma агентлыгы  белән хезмәттәшлек итә  һәм Мәскәүгә күчеп килә. 1994 елдан ЕРА /AFP  агентлыгының  штатлы фотографы булып эшли. 1996 елда күпмедер вакыт «Известия» газетасында эшли һәм шул ук елны Associated Press  агентлыкка күчә һәм 1999 елга кадәр эшли. 1999 елда ул  фрилансер буларак эшли һәм, нигездә, TIME һәм LIFE журналлары белән хезмәттәшлек итә. Бу елларда Олег  Азәрбайҗан, Грузия, Таулы Карабах, Приднестровье, Абхазия, Осетия, Югославия, Таҗикстанда, Үзбәкстанда, Чечняда эшләп өлгөрә. Югославиядә сугыштан соң  Нью-Йоркка китә. 1999 елның кышында аңа яңа гына оешкан Getty Images агентлыгында штатлы фотограф булып эшләү өчен Мәскәүгә кайтырга тәкъдим ителә.  Фотограф буларак, Getty Әфганстандагы сугышны 2001 елда һәм 2002-2003 елларда Гыйракта көндәлек тормышны яктырткан өчен халыкара танылу алган. 2005 елда «Прессфотос» шәхси Россия фотоагентлыгы оештыра, соңрак ул «Эпсилон» дип атала.

## Конкурсларда бүләкләр

* 1996 ел —  "тарих" категориясендә беренче урын, Интерфото
* 1998 ел — мәдәният категориясендә өченче урын, Фоторепо рфот)
* 2001 ел — Magazine News, NPPA категориясендә беренче урын
* 2001 ел — Magazine News Story (Picture Of the Year)
* 2002 ел — яңалыклар категориясендә беренче урын, Фоторепортаж
* 2003 ел — Magazine Feature, NPPA категориясендә өченче урын
* 2003 ел — Magazine Feature Picture Story, NPPA категориясендә кызыксындыру премиясе

## Басмалары
JQ, Русский Репортер, Glamour, Русский Newsweek, Pro Sport, Total Football, Time, Marie Clare, New York Time, Sunday Times, International Herald Tribune, Life, Los Angeles Times, Daily Telegraph, The New York Times, The Washington Post, The Boston Globe, NRC Handelsblad, Focus, Stern, Paris Match, Известия, Итоги, Огонек, Досуг, Le Monde, Le Figaro.

## Күргәзмәләре
"Яшәү мохите - өлкәннәр. Россиядә балачак» (UNICEF/«Объектив чынбарлык» фонды, Мәскәү, Санкт-Петербург, 2001).

## Сылтамалар

* Фотоагентство «Эпсилон»
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Казан фоторәссамнары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:1965 елда туганнар
Төркем:16 апрель көнне туганнар
Чамлыяйла

**Чамлыяйла** () — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесенең Мерсин иленә караган бер илчәдер.

## Географиясе
Илче мәйданы — .

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* 

*
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Мерсин иле илчәләре
Төркем:Төркия илчәләре
Андрей Генералов

**Генералов Андрей Иванович**  (2 март 1964 ел,  Минзәлә Татар АССР, РСФСР, СССР) — Россия сәясәтчесе, беренче чакырылыш  Россия Федерациясе  Федераль Җыелыш Дәүләт Думасы депутаты. 

## Биографиясе
Андрей Иванович Генералов 1964 елның 2 мартында Татар АССР-ның Минзәлә шәһәрендә туган. 1981 елдан 1982 елга кадәр Углич район халык судында суд утырышлары секретаре булып эшли. 1987 елда Ярославль дәүләт университетында юридик факультетта югары белем ала. 1987 елдан 1991 елга кадәр Ярославль өлкәсе Тутаев районара прокуратурасы прокуроры ярдәмчесе булып эшләгән.

"Халык фронты", "Демократик Россия" хәрәкәте эшчәнлегендә катнаша.

1992 елдан милек белән идарә итү комитеты рәисе урынбасары булып эшли, 1993 елдан Тутаев шәһәре Сәүдә-сәнәгать палатасы президенты була.

1993 елда «Выбор России» блогының федераль исемлеге буенча беренче чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Җыелыш Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана һәм шул ук исемдәге фракциягә керә. 1994 елның мартында Россиянең демократик сайлавы партиясен булдыру буенча инициатив төркем әгъзасы. 1995 елның 14 мартында фракциядән чыга һәм "Тотрыклылык" депутат төркеменә керә, 1995 елның 3 октябрендә "Россия" төркеменә күчә, Дәүләт думасының оборона комитеты әгъзасы була.

## Сылтамалар

* Федеральное Собрание России (Совет Федерации. Государственная Дума). Биографический справочник. М., 1995.

## Искәрмәләр

Төркем:Минзәләдә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1964 елда туганнар
Төркем:2 март көнне туганнар
Иван Казанков

**Иван Иванович Казанков** (1942 елның 1 апреле, Сиктерме, Әлки районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия сәясәт эшлеклесе, җитештерүне оештыручы.

Өченче чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты (1999—2003).

## Тормыш юлы
Иван Казанков 1942 елның 1 апрелендә Татарстан АССРның Әлки районы Сиктерме авылында чуаш гаиләсендә туган. 1965 елда Казан ветеринария институтын тәмамлый.

Татарстанда һәм Чуашстанда зоотехник булып эшләгән. 1972 елдан Мари Элда. Юрино районының «Ветлужский» совхозында зоотехник булып эшләгән. 1974—1979 елларда Бәрәңге районының «Елеевский» совхозы директоры булып эшли. 1979—1999 елларда «Звениговский» совхозы директоры, 2003 елдан — АХК рәисе, 2007 елдан — «Звениговский» АХК директоры.

Мари Эл Республикасы Дәүләт Советы депутаты (1996—2000, 2004 елдан). 1999—2003 елларда — Россия Федерациясе Дәүләт думасы депутаты. 19 нчы Мари бермандатлы сайлау округыннан (Мари Эл Республикасы) сайланган.

2000 елдан КПРФның Мари республика комитеты беренче секретаре.

## Бүләкләр

* «Хөрмәт Билгесе» ордены (1979);
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (1984);
* Мари Эл Республикасының атказанган зоотехнигы (1994);
* Мари Эл Республикасының дәүләт премиясе (1995).

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* Казанков Иван Иванович // Кто есть кто в Марий Эл / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2002. — С. 241. — 2000 экз. — .
* *Мочаев В. А.* Казанков Иван Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 186. — 606 с. — 1500 экз. — .

## Сылтамалар

* Казанков Иван Иванович // enc.cap.ru

Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:РФКФ әгъзалары
Төркем:Әлки районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1942 елда туганнар
Төркем:1 апрель көнне туганнар
Виктор Савельев (1963)

**Виктор Алексеевич Савельев** (1963 елның 1 гыйнвары, Әлмәт, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия дәүләт эшлеклесе. Удмуртия Республикасы Хөкүмәте рәисе (2014 елның 10 октябреннән 2017 елга кадәр). Геология-минералогия фәннәре докторы, профессор.

## Тормыш юлы
Виктор Савельев 1963 елның 1 гыйнварында Татарстан АССРның Әлмәт шәһәрендә туган.

1985 елда «нефть һәм газ ятмаларын разведкалау һәм геологиясе» белгечлеге буенча Казан дәүләт университетын тәмамлый. 1991 елда ССРБ Фәннәр академиясе каршындагы Геология һәм янучан казылма эшкәртү институты аспирантурасын тәмамлый. Геология-минералогия фәннәре кандидаты.

1985—1986 елларда — Колпашево нефть-газ разведка экспедициясе геологы (Тум өлкәсе).

1986—1987 елларда — «ТатНИПИнефть» институтының (Бөгелмә, Татарстан АССР) эзләнү геологиясе бүлегенең инженеры, өлкән инженеры. 1988—1994 елларда — «ТатНИПИнефть» институтының кече фәнни хезмәткәре, фәнни хезмәткәр, өлкән фәнни хезмәткәр, лаборатория мөдире. 1994 елдан геология лабораториясе мөдире. 1995 елдан 1999 елга кадәр — «УдмуртНИПИнефть» институтының (Ижау, Удмурт Республикасы) фәнни эшләр буенча директор урынбасары, яңа методлар һәм табышны интенсификацияләү бүлеге мөдире.

1999 елдан 2000 елга кадәр — Удмуртия Республикасының ягулык, энергетика һәм элемтә министры. 2000—2006 елларда Удмуртия Республикасы Хөкүмәте рәисе урынбасары вазыйфасында эшли. 2006 елдан «Руснефть» НК ААҖндә Геология һәм нефть ятмаларын эшкәртү буенча вице-президент вазыйфасында эшли. 2008 елның мартында «Газпромнефть фәнни-техник үзәк» ҖЧҖен җитәкли. 2009 елның февралендә «Газпром нефть» ААҖнең Геология һәм эшләү дирекциясе җитәкчесе вазыйфасына күчкән. 2011 елда «Газпром нефть»ААҖнең геологик эзләнүләр һәм ресурслар базасын үстерү дирекциясен җитәкли. 2012—2013 елларда — «Славнефть» ААҖ нефть чыгару һәм геология буенча вице-президенты. 2013 елдан — «Геосервис» компанияләр төркеме ҖЧҖ президенты.

2014 елның 1 мартыннан 10 октябренә кадәр Удмуртия Премьер-министры вазыйфаларын башкаручы. 2014 елның 10 октябреннән 2017 елга кадәр — Удмуртия Республикасы Хөкүмәте рәисе.

## Исемнәр
Россия Табигый фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты, Халыкара минералогия ресурслары академиясе академигы, РФ тау фәннәре академиясе әгъза-корреспонденты, Россия һәм Халыкара инженерлык академияләренең әгъза-корреспонденты.

## Искәрмәләр


Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Геология-минералогия фәннәре кандидатлары
Төркем:Әлмәттә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:1 гыйнвар көнне туганнар
Виктор Савельев

**Виктор Савельев:**
* Виктор Савельев (1810—1882), нумизмат һәм археолог. 1863 елдан Казан унверситетында: экзекутор, идарә рәисе, казначы.
* Виктор Савельев (1963), Удмуртия Республикасы Хөкүмәте рәисе (2014—2017).
Рамил Хуҗин

**Рамил Әсхәт улы Хуҗин** (1972 елның 26 феврале, Әлмәт, Татарстан АССР, ССРБ — 1996 елның 8 марты, Чечня, Россия) — Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының эчке гаскәрләре рядовое. Беренче чечен сугышы вакытында хезмәт вазыйфаларын башкарганда һәлак булган, Батырлык ордены кавалеры (үлгәннән соң).

## Тормыш юлы
Рамил Хуҗин 1972 елның 26 февралендә Татарстан АССРның Әлмәт шәһәрендә туа. Әлмәтнең 7 нче урта мәктәбен тәмамлый, аннары һөнәри училищега керә, кранчы белгечен ала. «Восокмонтажгаз» трестының блок җайланмаларын җыю һәм комплектлау буенча махсуслаштырылган идарәнең төзелеш идарәсендә металл конструкцияләр җыю буенча слесарь булып эшләгән.

1994 елның 15 декабрендә Хуҗин Әлмәт район хәрби комиссариаты тарафыннан Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының эчке гаскәрләренә алына. Оператив билгеләнештәге 34 нче аерым бригадада хезмәт итә. Граната ыргытучы хәрби белгечлеген үзләштергән. 1995 елның июлендә рядовой Рамил Хуҗин Чечня Республикасына, Төньяк Кавказда конституциячел тәртипне торгызу буенча контртеррористик операция зонасына җибәрелә. Сепаратистларның законсыз кораллы формированиеләренә каршы хәрби хәрәкәтләрдә катнаша, разведка ротасының разведчик-граната ыргытучысы була. Хәрби хәрәкәтләрдә катнашучы солдатларны һәм офицерларны планлы алыштыру барышында ирекле рәвештә Чечняда икенче срокка калырга чакырылган.

1996 елның 8 мартында Хуҗин бронетранспортёрда разведчиклар төркеме белән колонна узуны тәэмин итү буенча командование биремен үти. Черноречьеның көньяк өлешендә колонна дошманның зур көчләренә һөҗүменә дучар була. Бу сугышта ул аягына яралана, әмма сугышуны снайпер атып үтергенче дәвам итә.

Татарстан Республикасының Әлмәт шәһәрендәге 2 нче зиратта җирләнгән.

Россия Федерациясе Президенты Указы белән рядовой Рамил Хуҗин үлгәннән соң Батырлык ордены белән бүләкләнә.

## Хәтер

* Хуҗин хөрмәтенә Әлмәт шәһәрендә урам аталган.
* Хуҗин истәлегенә аның ватанында истәлекле чаралар үткәрелә.

## Искәрмәләр


Төркем:Батырлык ордены кавалерлары
Төркем:Чечняда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1996 елда вафатлар
Төркем:8 март көнне вафатлар
Төркем:Әлмәттә туганнар
Төркем:1972 елда туганнар
Төркем:26 февраль көнне туганнар
Казанков

**Казанков** — фамилия.
* Иван Казанков (1942), III чакырылыш Россия Дәүләт думасы депутаты.
* Павел Казанков (1926—2018), җиңел атлетикачы, тренер.
* Сергей Казанков (1972), икътисад фәннәре кандидаты (2006), VIII чакырылыш Россия Дәүләт думасы депутаты. И. И. Казанковның улы. 

Төркем:Фамилияләр
Исаков

**Исаков** — фамилия.
* Вячеслав Исаков (1994), рэпер.
* Сапар Исаков (1977), Кыргызстан премьер-министры (2017—2018).

Төркем:Фамилияләр
Ежов

**Ежов** — фамилия.
* Илья Ежов (1987), хоккейчы (капкачы).
* Николай Ежов (1895—1940), совет фирка һәм дәүләт эшлеклесе, НКВД генераль комиссары.
* Роман Ежов (1997), футболчы (ярымсакчы).

Төркем:Фамилияләр
Анисимов

**Анисимов** — фамилия.
* Артем Анисимов (1976), хоккейчы (сакчы).
* Артур Анисимов (1992), футболчы (капкачы)
* Василий Анисимов (1878—1938), II чакырылыш РИ Дәүләт думасы депутаты.
* Николай Анисимов (1861—1947), православ дин эшлеклесе.
* Сергей Анисимов (1922—2005), фәлсәфәче, фәлсәфә фәннәре докторы (1967).
* Яков Анисимов (1906—1944), Советлар Берлеге каһарманы (1945).
----
* **[[Анисимова]]**

Төркем:Фамилияләр
Үңәч дискинезиясе

**Дискинезия** — куыш әгъзаларда мускуллар кыскаруы бозылу, ә ашкайнату дискинезиясе—шома мускуллы ашкайнату органнарының тонусы һәм  перистальтикасы бозылуын күрсәтүче функциональ авыру. Бу язмада үңәч, ашказаны, үт чыгару юллары, эчәклек кебек органнарның дискинезиядән зарарлануы каралыр. г Үңәчнең спастик дискинезиясе, башка төрле әйткәндә, эзофагоспазм — билгеле бер вакыт узган саен үңәчнең кысылуы. Үңәч функциясе регу­ ляциясенең кортикаль бозылышлары нәтиҗәсендә барлыкка килгән эзофагоспазм беренчел, ә җәрәхәт, үт ташы авыруы һәм башка авырулардан соң барлыкка килгән эзофагоспазм — икенчел дип атала.

Аларга еш булмаган дисфагия (йоту акты бозылуының гомуми атамасы), йотканда күкрәк сөяге артында авырту сизелү характерлы. Авыруның, диагнозы рентген белән тикшергәндә раслана. Тикшерү вакытында рентген нурлары контрастлы матдә аша узып, үңәчнең спастик деформациясен күрсәтә. Күп вакытта чир озак дәвам итә. Катлаулануы: үңәчнең үзендә I чын дивертикуллар ясалуы, диафрагманың үңәч тишегендә аксиаль (күчәр) бүсер барлыкка килүе ихтимал.

Икенчел эзофагоспазм авыруын дәвалаганда, беренче чиратта, аңа китер­ гән төп авыруны дәваларга кирәк. Көненә 4-6 тапкыр регуляр туклану, диета тотарга киңәш ителә. Бар очракларда да эчке әгъзаларның шома мускулларының спазмын бетерүче дарулар (спазмолитиклар), холинолитик чаралар, тынычландыручы медикаментлар билгеләнә.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Үт юллары дискинезиясе

**Үт юллары дискинезиясе** ул — үт куыгы һәм үт юлларының тонусы һәм моторикасының (организм яки әгъзаның хәрәкәт активлыгы) функциональ зарарлануы.

Дискинезияне гипертоник-гиперкинетик һәм гипотоник-гипокинетик формаларга аералар. Гипертоник-гиперкинетик формасы үт куыгының гипертоник халәте белән характерлана. Гипотоник-гипокинетик формасына үт куыгының һәм Одди сфинктерының гипотоник халәте характерлы. Бу авыру хатын-кызларда ешрак очрый. Аны гомуми неврозның урынлы чагылышы дип карарга була. Авыр йогышлы авырулар кичерү, авитаминоз, начар туклану, төрле тышкы һәм эчке агуланулар үт юлларының дискинезиясенә китерергә мөмкин. Конституциональ бирешүчәнлек, тормыш үзенчәлеге (аз хәрәкәтләнү, азыкны зур интерваллар белән рациональ ашамау, әче ашамлыклар белән мавыгу һ.б.) зур әһәмияткә ия. Үт юлларының гипертоник-гиперкинетик дискинезиясе уң як кабырга астында сызлаучан яки кинәт кенә башлана торган авыртулар белән харак­ терлана. Авырту үт ташы авыруы вакытында булган кебек, уң як калак сөягенә, җилкәгә, йөрәк тирәсенә бирелә һәм бу вакытта вегетатив реакция я булуы ихтимал. Авырту өянәге берничә минуттан берничә көнгә кадәр сузыла. Өянәк булган чорда корсак киеренкелеге, шулай ук өянәк булганнан соң тәнгә сары төшү, бизгәк тоту, лейкоцитоз, СОЭ (эритроцитлар утыру тизлеге) күтәрелүе күзәтелми.

Гипотоник-гипокинетик дискинезия вакытында симптомнар көчле си­ зелми. Диагноз кую өчен өстәмә тикшерү методлары кулланырга туры килә.

Гипертоник-гиперкинетик дискинезияне дәвалаганда туклану режимын нормальләштерү, ял һәм эш вакытын җайга салу таләп ителә, тыныч­ ландыручы дарулар, физиотерапевтик дәвалау кулланыла.

Гипотоник-гипокинетик дискинезияне дәвалаганда диета саклау, үт куучы чаралар, шулай ук үсемлек төнәтмәләре (шиңмәс чәчәк сыгынтысы яки шулпасы, кукуруз авызчыгының төнәтмәсе яки шулпасы) ярдәм итә.

Үт юлларында рефлектор дискинезия булганда төп авыруны дәвалау мөһим.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Сергей Яковлев

**Яковлев Сергей Юрьевич** (30 декабрь 1963, Чистай, Татар АССР — 16 гыйнвар 1987, Парван, Әфганстан) — СССР Кораллы Көчләре лейтенанты, Әфганстандагы сугышта катнашучы, хезмәт вазыйфаларын башкарганда һәлак булган, Кызыл Йолдыз ордены кавалеры (үлгәннән соң).

## Биографиясе
Сергей Юрьевич Яковлев 1963 елның 30 декабрендә Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасының Чистай шәһәрендә туа. 1 нче Чистай урта мәктәбен тәмамлый.

1981 елның 5 августында СССР Кораллы Көчләренә алына. 1986 елда Омск югары гомуми хәрби команда училищесын тәмамлый, сентябрь аенда Әфганстан Демократик Республикасына хезмәт итү өчен җибәрелә. Мотоукчылар полкының 3 нче мотоукчылар ротасы взводы белән җитәкчелек итүне кабул итә.

1987 елның 16 гыйнварында лейтенант Яковлев взводы Чәрикәр зеленкасы» дип аталган җирдә — Чәрикәр шәһәре янындагы тигезлектә, Кабул һәм Хәйратонны тоташтыручы юлдан көнчыгышка таба урнашкан сакчылар заставасына әфганчыларның һөҗүмен кире кагуда катнаша.  Ул вакытка килешү турында игълан ителә, шуңа күрә взвод беренче булып ут ача алмый. Боевиклар аның взводы сугышчылары булган машинаны аткач, Яковлев түгәрәк оборона оештыра. Сугышта 5 әфган солдатын юк итә, ләкин снайпер тарафыннан атып үтерелә.

Татарстан Республикасының Чистай шәһәрендә шәһәр зиратында җирләнә.

1987 елның 23 июлендәге СССР Югары Советы Президиумы Указы белән лейтенант Яковлев үлгәннән соң Кызыл Йолдыз орденына лаек була.

## Хәтер

* Яковлев хөрмәтенә Чистай шәһәрендә урам аталган.

## Искәрмәләр

Төркем:Әфганстанда вафатлар
Төркем:1987 елда вафатлар
Төркем:16 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Чистайда туганнар
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:30 декабрь көнне туганнар
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Диспепсия

Эчәклек дискинезиясе үз эченә эчәклек неврозын һәм ашкайнату сис­ темасының башка бүлекләрен (җәрәхәтле авырулар, холецистит, үт ташы авыруы, аппендицит, арт юлның ярасы һ.б.), башка орган һәм система (бөер ташы авыруы, аднексит) авыруларын ала.

Психик киеренкелек, гаилә, көнкүреш низаглары, бигрәк тә рациональ булмаган тәртипсез туклану (ашыгып бик кайнар, әче, тупас ризыклар ашау) эчәклекнең нервлардан булган дискинезиясенә китерүче факторлар булып тора. Биз сыекчасы аз бүленеп чыккан атрофияле гастрит белән авыручыларның эчәклекләрендә функциональ бозылышлар булырга мөмкин. Бу очракта ашказаны эчендәге эшкәртелеп бетмәгән ризык­ ның эчәклеккә чыгышы бозыла һәм эчәклекнең лайлалы тышчасы эш­ кәртелмәгән ашамлык массаларыннан ярсый, шунлыктан эчәклекнең перистальтикасы көчәеп китә.

Эчәклекнең функциональ бозылышлары булганда еш кына эч китү (тиреотоксикоз белән авырганда) һәм эч кибү (калкансыман биз җиткелексезлеге вакытында) күзәтелә. Шулай ук төрле үзәк һәм периферик нерв системасының авырулары вакытында (паркинсонлык, сирингомиелия, арка мие шеше һәм җәрәхәте булганда) очрый.

Эчәклекнең тоталь дискинезиясе вакытында тәрәт бозылып тора (тәрәт вакытында кан, лайла бүленеп чыкмый), корсакта авырлык, аппетит югалу, авызда начар тәм сизү күзәтелә. Рентген белән тикшергәндә уникеилле эчәктә барийның тоткарлануы, эчәкнең төрле өлешләрендә спазм, киңәю һәм контрастлы матдәнең эчәкнең проксималь өлешенә ыргытылуы күренә.

Юан эчәк дискинезиясе күп вакытта ашказаны-эчәклек йогышлы авы­ рулар кичергәннән соң һәм туклану тигезлеге югалу сәбәпле барлыкка килә.

Юан эчәкнең хәрәкәткә китерүче функциясе бозылу, ягъни аның тоник кыскаруларының көчәюе яки вакыты озынаюы бозылу — эчәктә булган массаның йөреше акрынаю яки эчәкнең атониясе белән характерлана.

Юан эчәк дискинезиясе булгач, эч китү яки эч кибү күзәтелә, тик бу оч­ ракта тәрәттә кан, лайла булмый, эч каткан вакытта тәрәт 1 -2 атна булмый торырга мөмкин.
Юан эчәк бозылуының үзенчәлекле формасы булып, эчәк коликасы тора.

Бу халәт вакытында даими рәвештә эч авырту өянәге була һәм ул тышка чыкканда шактый дәрәҗәдә лайла белән бүленеп чыга. Лайланы микроскоп белән тикшергәндә шактый күләмдә эозинофиллар һәм Шарко-Лейден кристалларын табырга була.

Дәвасы — туклану режимын һәм характерын җайга салырга кирәк. Сә­ ламәт тормыш күренеше, физкультура белән шөгыльләнү, тынычландыра торган дарулар, транквилизаторлар куллану зарур. Спастик дискинезия булганда зур булмаган курслар белән (2-3 атна) холинолитик чаралар, ә гипотоник дискинезияне дәвалау өчен корсакка үзең массаж ясарга өйрәнү, дәва физкультурасы, организмны ныгыту ярдәм итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар