open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Леван Силагадзе

**Леван Силагадзе** (, ,  — , ) — Гөрҗистан футболчысы (сакчы), Гөрҗистан милли футбол җыелмасы әгъзасы (1998-2001), РФның 1 нче дивизионы җиңүчесе (2002), Россия чемпионатының бронза призчысы (2003).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Мойше Сигал

**Мойше Сигал** (, ,  — , ) — җәррах-онколог, медицина фәннәре докторы (1964), профессор (1965), ТАССРның һәм РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1973, 1981), Казан ГИДУВының хриургия һәм онкология кафедрасы мөдире (1967-1990).
Эбрима Силла

**Эбрима Силла** (, ,  — , ) — Гамбия футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче), Гамбия милли футбол җыелмасы әгъзасы (1998-2011), Россия чемпионатының бронза призчысы (2003).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Алексей Симаков

**Алексей Симаков** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Симон (Виноградов)

**Симон** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Шаңхай епискобы (1922-1931), Пекин архиепискобы (1931-1933).

## Искәрмәләр
Дики Симпкинс

**Дики Симпкинс** (, ,  — , ) — АКШ баскетболчысы, Милли баскетбол лигасы чемпионы (1996-1998).
Игорь Симутенков

**Игорь Симутенков** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ футболчысы (һөҗүмче), футбол тренеры, Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы (1994-1998), Россия чемпионатларының көмеш (1994) һәм бронза (1992-1993) призчысы, Россия куогы иясе (1994/95).
## Искәрмәләр

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Николай Синдряков

**Николай Синдрәков** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1943).
Василий Сигов

**Васили Сигов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Михаил Синёв

**Михаил Синөв** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ футболчысы (сакчы), РФнең 1 нче дивизионы җиңүчесе (2002), Россия чемпионатының бронза призчысы (2003).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Дмитрий Синцов

**Дмитри Синцов** (, ,  — , ) — математик, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1914), УССР ФА академигы (1939), УССРның атказанган фән эшлеклесе (1935), Харковь университетының математика һәм механика фәнни-тикшеренү институты директоры (1929-?).

Төркем:Математиклар
Иван Синцов

**Иван Синцов** (, ,  — , ) — геолог, палеонтолог, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1890), Новороссия университеты профессоры.

Төркем:Геологлар
Сәвия Сираева

**'

**Сәвия Сираева*' (Сәвия Гыймаделислам кызы Сираева, ,  — , ) — актер, театр педагогы, [[Башкортстанның халык артисты|Башкортстан АССРның]] (1989) һәм [[Татарстанның халык артисты|Татарстанның]] (2000) халык, Россиянең [[Россия Федерациясенең атказанган артисты|атказанган]] (2007) артисты. 
== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* 2021 ― «Уфа шәһәренең шәрәфле шәхесе» ― *Уфа шәһәре алдындагы күпьеллык иҗади, мәдәни эшчәнлеге һәм зур казанышлары һ. б. өчен''.
* 2023 ― «Дуслык» ордены (Татарстан)  
* 2024 ― Халыклар дуслыгы ордены (Башкортстан)
* 2024 ― «Башкортстан Республикасы алдындагы хезмәтләре өчен» ордены
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның халык артистлары
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Русиянең атказанган артистлары
Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:«Нур» театры
Төркем:Дуслык ордены (Татарстан) кавалерлары
Төркем:БР Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:«Башкортстан Республикасы алдындагы хезмәтләре өчен» ордены кавалерлары
Антанас Сирейка

**Антанас Сирейка** (, ,  — , ) — СССР һәм Литва баскетболчысы, баскетбол тренеры, Литва милли баскетбол җыелмасының (2001-2006), Казан УНИКСының (2006-2007) баш тренеры.
Алексей Сицкий

**Алексей Сицки** (, ,  — , ) — Рус патшалыгы дәүләт эшлеклесе, кенәз, баяр (1615), Казан сарае приказы башлыгы (1617-1619).
Андрес Скотти

**Андрес Скотти** (, ,  — , ) — Уругуай футболчысы (сакчы), Уругуай милли футбол җыелмасы әгъзасы (2006-2013), Америка кубогы иясе (2011), Уругуай чемпионы (2002, 2011/12), Россия чемпионатының бронза призчысы (2003).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Анатолий Скочилов

**Анатоли Скочилов** (, ,  — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе, Арзамас өлкә шурасының башкарма комитеты рәисе (1954-1957), ТАССР авыл хуҗалыгы министры (1957), СБКФнең Татарстан өлкә комитетының 2 нче сәркәтибе (1960-1961), СБКФнең Сембер өлкә комитетының 1 нче сәркәтибе (1961-1977).
Әлмәт торба заводы

**Әлмәт торба заводы** акционерлар оешмасы — Россия сәнәгать предприятиесе, «Берләшкән металлургия компаниясе» ХАҖ составында акционерлар җәмгыяте, иске бакыр эретү заводы. 
Директор — Александр Токарев.

Торба продукциясе төрле челтәрләр төзелешендә кирәк. Бу завод илдә торба продукциясен эшләп чыгара торган иң эре заводлар сафында тора. Хезмәт җитештерүчәнлеге буенча ул торба сәнәгатендә иң яхшыларның берсе. Предприятиедә һәр эшче елына 8 млн сумлык продукция чыгара. Биредә 1 меңгә якын кеше эшли.

2017 елда Әлмәт торба заводы үзенең уку-укыту үзәген ачты.
## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан ширкәтләре
Аккредитацияләү буенча федераль хезмәте

**Аккредитацияләү буенча федераль хезмәте** ()-бердәм милли аккредитация системасы һәм аккредитацияләнгән затларның эшчәнлеген контрольдә тоту  федераль башкарма хакимият органы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Россия Федерациясе федераль хезмәтләре
Гыйләҗ Ганиев

**'

**Гыйләҗ Ганиев''' (Гыйләҗетдин Камалетдин улы Ганиев, ,  — , ) — фирка-дәүләт эшлеклесе.

## Хезмәт юлы

* 1927-1928 — Үгез авыл шурасы (БАССР, Уфа кантуны, Шәрип вулысы) сәркәтибе.
* 1928-1929 — Үгез авыл шурасы рәисе.
* 1929-1939 — БАССРның Кушнаренко, Дүртөйле, Кырмыскалы, Мишкә, Миякә районнарында фирка эшендә.
* 1939-1940 — Казакъстан коммунистлар (большевиклар) фиркасе үзәк комитетының кадрлар бүлеге мөдире.
* 1940-1942 — КазССР  урынбасары.
* 1942-1944 — ВКП(б) ҮК каршындагы фирка контроле комитетының КазССР буенча  урынбасары.
* 1944-1947 — ВКП(б) ҮК каршындагы фирка контроле комитетының ТАССР буенча вәкаләтлесе урынбасары.
* 1947-1948 — ВКП(б) ТӨКның кадрлар бүлеге мөдире урынбасары.
* 1947-1959 — ТАССР Югары Шурасы депутаты.
* 1948-1952, 1953-1957 — ТАССР авыл хуҗалыгы министры. ТАССР авыл хуҗалыгы министры булып эшләгәндә, Татарстанда авыл хуҗалыгының матди-техник базасы ныгытылган, МЭТ исәбе 11%ка, дуңгызлар исәбе 161%ка, сарыклар исәбе 64%ка арткан; ит җитештерү 52%ка, сөт җитештерү 35%ка арткан.
* 1952-1953 — ВКП(б)ның Казан өлкә комитетының 1 нче сәркәтибе.
* 1957-1959 — ТАССР җиңел сәнәгать министры.

## Искәрмәләр
Константин Ситкин

**Константин Ситкин** (, ,  — , ) — Россия Федерация каһарманы (2000).
Николай Сиротинин

**Николай Сиротинин** (, ,  — , ) — патофизиолог, УССР ФАнең мөхбир әгъзасы (1939), СССР медицина фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы (1957), УССРНың атказанган фән эшлеклесе (1941), Казан медицина институтының патологик физиология кафедрасы мөдире (1929-1934).
Тензометрия

**Тензометрия** (латин теленнән  — көчәнеш и metron — үлчәү) — конструкциялә булган көчергәнешле исәпләү ысулы. Көчергәнешне тензодатчик белән исәплиләр.

Төркем:Метрология
Яджамана

Һинд дине традициясендә, яджамана ул ритуаль патрон, аның хакына каһин, гадәттә брамин тарафыннан яджна ритуалы башкарыла.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Астика (Һинд дине)

Гаиләсе: Җараткару (әтисе) һәм Манаса (әнисе).

**Астика** борынгы Һинд дине ришисы (хәкиме) булган, ул Җараткаруның елан ана Манасадан - Васуки бөек елан патшаның туганыннан - улы булган. "Махабхарата" буенча ул Патша Джанамеджая II Сарпа Сапта корбанын оештырганда, анда ул әтисе Парикшит үлемен үч алу өчен еланнар корбан чалуын эшләгән, Такшака еланының тормышын саклап калган. Соңында ул патшаны еланнар расасын бетерүдән туктаткан. Ул көн Шраван аеның Шукла Пакша Панчами булган, бу вакытта Наг Панчами фестивале бәйрәме ителә.

## Искәрмәләр

**[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]* (ISBN 0-500-51088-1) by Anna L. Dallapiccola

## Әдәбият
*

Төркем:Һинд дине
Михаил Скрементов

**Михаил Скрементов** (, ,  — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1945, 1946).
Константин Скрыльников

**Константин Скрыльников** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (ярымсакчы), ФМЛ беренчелеге җиңүчесе (2012/13).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Екатерина Скулкина

**Екатерина Скулкина** (, ,  — , ) — Россия кино актеры, КВНның «Четыре татарина» такымы әгъзасы.
Кронид Славянский

**Кронид Славянский** (, ,  — , ) — акушер, гинеколог, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1886), Казан университетының акушерлык һәм гинекология кафедрасы мөдире (1876-1879).
## Искәрмәләр
Александр Сладковский

**Александр Сладковский**, Александр Виталий улы Сладковский (, ,  — , ) — дирижер, Татарстан дәүләт симфоник оркестрының баш сәнгать җитәкчесе һәм баш дирижеры (*2010 елдан*), ТРның халык (2020), РФның атказанган (2005) һәм халык (2016) артисты.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2005 — РФ атказанган артисты
* 2016 — РФ халык артисты
* 2015 — «Дуслык» ордены (*[[Татарстан]]*)
* 2016 — Татарстан мәдәниятендә «Ел кешесе» (*[[Радик Юлъякшин|Р. Юлъякшин]] белән бергә, «Бизнес Онлайн» үткәргән тавыш бирү нәтиҗәләре буенча*)
* 2020 — ТР халык артисты
* 2025 — «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены ― *мәдәният һәм сәнгать үсешенә зур өлеш керткәне, күпьеллык нәтиҗәле иҗади эшчәнлеге өчен*
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Россиянең халык артистлары
Төркем:Дирижерлар
Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Санкт-Петербург консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның халык артистлары
Төркем:Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен ордены кавалерлары
Тензодатчик

thumb|300px|Тензодатчик

**Тензодатчик** резистор(,  — карышу) - конструкциялә булган көчергәнеште исәпләү өчен җигаз. Аның каршылыгы көч салган вакытта аерыла. Тензодатчикны сыналган кормала яки әйбергә беркәтелә. Корылыш яки әйбернең формасы үзгәргән вакытта Тензодатчик бу теркәлеп бара. Ялсыз, чыгыр, күпер, ярты күпер схема буенча тензорезисторлар кулланыла.

Көчергәнешне теркәү өчен Тензодатчик - махсус корылма **тензостанция** дип атала.

1980-елларга кадәр ул үзе язучы комплекс кебек булган. Датчик сигналларны кагызда теркәп барган.

Компьютерлар барлыкка килгәч тензостанция эшләү ысулы үзгәрә.

Хәзер тензостанция бер вакытта сигналларны теркәү һәм тикшереп бара, хәвефле хәбәр булса искәртү бирә, кирәк булса кагызга бастыру мөмкинлеге бар.

Тензорезисторлар эше электр ток үткәргечләрнең эчке каршылыгы үзгәрә алу үзенчәлегендә нигезләнә (тензоэффект). Тензорезистор элементларны бигрәк нечкә проволокадан (D=10....25 км) яки фольгадан (колач 10....25 мкм) эшлиләр.
Александр Сливко

**Александр Сливко** (, ,  — , ) — СССР галиме, Омск педагогия университетының беренче ректоры (1932-1937).
## Искәрмәләр
Моисей Слоним

**Моисей Слоним** (, ,  — , ) — табиб, укытучы, Ташкәнт университетына нигез салучыларның берсе, ҮзССР ФАнең мөхбир әгъзасы (1943).
Николай Слугинов

**Николай Слугинов** (, ,  — , ) — физик, Казан университетының физика кафедрасы профессоры (1886-1897), Казан университетының метеорология һәм магнит лабораторияләре мөдире (1888-1893).

Төркем:Физиклар
Александр Смагин

**Александр Смагин** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (сакчы), Ижау «Ижстале»нең баш тренеры (2006-2011).
Соломон Смеркович

**Соломон Смеркович** (, ,  — , ) — инженер, кораблар төзүче, СССР дәүләт премиясе лауреаты (1949), Казан газ аппаратурасы заводы директоры (1963—1968).

## Искәрмәләр
Александр Смирнов (1857)

**Александр Смирнов** (, ,  — , ) — илаһиятче, Казан руханилар академиясе профессоры, Казан губернасыннан IV чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
## Искәрмәләр
Алексей Смирнов (1899)

**Алексей Смирнов** (, ,  — , ) — тарихчы, археолог, тарих фәннәре докторы (1944), профессор (1951), ЧАССРның һәм ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1958, 1959).
1930—1960-елларда Болгар экспедициясе җитәкчесе. Шәкерте һәм дәвамчысы — тарих фәннәре кандидаты Тамара Хлебникова.
## Искәрмәләр
Анатолий Смирнов (1911)

**Анатолий Смирнов** (, ,  — , ) — СССР дәүләт эшлеклесе, Дзержинск шәһәр башкарма комитеты рәисе (1950-1956).
## Искәрмәләр
Николай Смирнов (1824)

**Николай Смирнов** (, ,  — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, хакыйкый яшерен киңәшче (1896), Синод обер-прокуроры урынбасары (1878-1892), РИ сенаты әгъзасы (1892-1905).
## Искәрмәләр
Николай Смирнов (1918)

**Николай Смирнов** (, ,  — , ) —  Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1945, 1945).
## Искәрмәләр
Лидия Смирнова

**Лидия Смирнова** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ кино һәм театр актеры, СССРнең халык әртисе (1974), Сталин премиясе лауреаты (1951).
Виталий Смольянинов

**Витали Смольянинов** (, ,  — , ) — Казакъстан хоккейчесе (һөҗүмче), Югары хоккей лигасы чемпионы (2011).
Иван Смородинов

**Иван Смородинов** (, ,  — , ) — СССР гаскәрбашы, генерал-полковник (1941).
Аполлон Смирнов

**Аполлон Смирнов** (, ,  — , ) — фәлсәфәче, мантыйкчы, Казан университетының тарих-филология кафедрасы деканы (1897-1901), Казан университетының атказанган профессоры (1898).
## Искәрмәләр
Георгий Смирнов

**Георги Смирнов** (, ,  — , ) — Россия Федерациясе каһарманы (2008).
Вениамин Снегирёв

**Вениамин Снегирёв** (, ,  — , ) — илаһиятче, Казан руханилар академиясе профессоры.
Вадим Соколов

**Вадим Соколов** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ футболчысы (ярымсакчы, сакчы), футбол тренеры.
## Искәрмәләр

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Владимир Соколов (1871)

**Владимир Соколов** (, ,  — , ) — юрист, чиркәү хокукы докторы (1912), дәүләт киңәшчесе (1913), Казан университеты профессоры.
## Искәрмәләр
Вәли Ибраимов

**Вәли Ибраимов** (, ,  — , ) — кырымтатар дәүләт эшлеклесе, Кырым АССР эшче-керәстиян инспекциясе халык комиссары (1921-1924), Кырым АССР Үзәк башкарма комитеты рәисе (1924-1928).
## Искәрмәләр
Гади көтүче энәсе

**Гади көтүче энәсе** () —  яранчалар гаиләлегеннән бер яки икееллык үләнчел үсемлек.

## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Аю табаны

**Аю табаны** (*аконит*, *аю көпшәсе,* *бүре буган уты*, ) —  казаякчалар гаиләлегеннән (Ranunculaceae) агулы күпъеллык үсемлекләр ыругы.

## Таралулар һәм төрләр
300 гә якын төре Төньяк ярымшарның уртача поясында таралган. Татарстанда бер төре – биек аю көпшәсе очрый.

## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Бакра гөле

**Бакра гөле** (*петуния*, ) — пасленчалар гаиләлегенә караган күпъеллык үләнчел яки ярымкуак үсемлекләр ыругы.

## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Угыл уты

**Угыл уты** (*мелисса*, *[[лимун]] бөтнеге*, ) — ирен чәчәклеләр гаиләлегеннән күпъеллык үләнчел үсемлек.

## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Талгөл

**Талгөл** (*олеандр*, ) — кәндерчәләр гаиләлегенә караган чәчәкле үсемлек.

## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Зәйтүн гөле

**Зәйтүн гөле** (*канна*, ) — канначалар гаиләлегенә караган күпъеллык үләнчел үсемлек.

## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Полимербетон

**Полимербетон** — яңа типтагы бетондар исеме. Полимербетон бәйлек матдә (цемент, силикат) тулыынча полимер белән алмаштырыла. Полимер – полиэфир ысмала яки эпоксид ысмала булырга мөмкин. Полимербетон синонимы – **архитектура бетоны**.
Полимербетон төрләре:
* "'Полимербетон"'. 
**1-се рецептура. Төп матдә - полиэфир ысмала. Цемент һәм су кулланылмый.
**2-се рецептура. Төп матдә - полиэфир ысмала. Цемент кулланыла, су кулланылмый.
* "'Полимербетон полиэфир ысмала нигезендә"' мрамор бөртек (85%), бәйлек матдә - полиэфир ысмала (15%), махсус өстәмәләр (модификаторлар) һәм буяу төс. Цемент һәм су кулланылмый. Су сеңү 0,2%.
* "'Полицмен бетон"' 
* "'Пластын"' 
* "'Белополье"'
Бхринги

Һинд эпослары буенча **Бхринги** борынгы хәким (риши) булган һәм Ходай Шиваның бөек тугърысы булган,. Эпослар буенча барлык ришилар Шивага да, аның хатыны Парватига табынганнар, әмма Бхринги Парватига табынмаган, ә үзен бары тик Шивага багышлаган.

Хикәядә сөйләнгәнчә, Бхринги бер көнне Кайлаш Тавына, Шиваның сыену урынына килгән һәм Шиваны әйләнеп узарга теләвен белдергән (ихтирам билгесе). Ул әйләнеп барганда, Шиваның хатыны, Шакти "Син аны әйләнеп уза алмыйсың. Син мине дә әйләнеп узарга тиеш. Без шул ук хакыйкатьнең ике яртысы.”

Шулай да, Бхринги Шивада шулкадәр концентрацияләнгән булган ки, аның Шактины әйләнеп узарга теләге булмаган. Моны күреп Шакти Шиваның тезләренә утырган һәм Шиваны гына әйләнеп узарга читен иткән. Бхринги Шива тирәли әйләнеп узарга теләп Бхринг (Кара Бал Корты) формасын алып алар арасында узмакчы булган.

Моны тамаша итеп күреп, Шива Шактины тәненең яртысы иткән - Шиваның мәшһүр Ардханаришвара формасы. Бу бер яртысы Алиһә булган Ходай булган. Әмма Бхринги нык булган. Аның Шиваны гына әйләнеп узасы килгән. Шулай итеп ул күсе формасын алган, кайберәүләр бал корты диләр, һәм алар икесе арасында кимерә башлаган.

Бу Алиһәне шулкадәр ачуландырган ки, ул "Бхрингиның анасыннан килгән бар тән буыннары югалсын" дип әйткән. Һинд алхимия мәктәбе - Тантрада, тәннең нервлар һәм сөякләр кебек каты һәм сыгылмаучан өлешләре әтидән килә, шул ук вакытта ит һәм кан кебек йомшак һәм агылучы тән өлешләре анадан килә дип санала. Шундук, Бхринги барлык итен һәм канын югалтып сөякләр капчыгына әйләнгән. Ул идәнгә авып тора алмаган.

Бхринги юләрлеген аңлаган. Шива һәм Шакти бербөтенне тәшкил итәләр. Алар аерым асыллар түгел. Берсе икенчесеннән башка яши алмый. Берсе булмаса, беркем дә булмаячак. Ул гафу үтенгән.

Шулай итеп, дөнья бу сабакны беркайчан да онытмый. Бхринги мәңгегә итсез һәм кансыз калгын. Аңа төз басу өчен өченче аяк бирелгән булган, шулай итеп аның аяклары трипод итеп хезмәт иткән.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Саар Җирендә Шри Махамариамман Гыйбадәтханәсе

**Саар Җирендә Шри Махамариамман Гыйбадәтханәсе** ул Саар федераль  җиренең Зульцбах-Альтенвальдта Һинд дине гыйбадәтханәсе.

## Тарихы

Гыйбадәтханә 1994 елда элеккеге ресторан җирендә төзелгән булган. Һинд диненә карый торган Германиядә беренче гыйбадәтханәләрнең берсе һәм көньяк-көнбатышта мәйданы буенча иң зурысы. Даирәсенә Саарланд (Заарланд), Люксембург һәм Франциянең чиктәш урыннары, Баден-Вюртемберг һәм Рейнланд-Пфальц керә. Гыйбадәтханә иң мөһим Һинд дине Алиһәсенә Шри Маха Мариамманга багышланган. Ышанучылар Алиһәдә үзләренең анасын күрәләр. Ул муллык, сәламәтлек өчен җаваплы, авыр көннәрдә ярдәм итә. Шри Маха Мариамман мәйданның зур матур урынында утыра. Аның киемнәре матур һәм ул чәчәкләр белән бизәлгән. Монда изге урыннарда шулай ук Ганеша, Муруган, Шива, Вайравар һәм Наваграхаларга ихтирам күрстәтелә.

## Сылтамалар
* Daten (englisch)

## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шактизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Утлавык урамы (Казан)

**Утлавык урамы** () — Казанның Киров районында, Игумный (Лагир) бистәсендә урнашкан урам.
## Географиясе
Кызылтау урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Киров районы урамнары
Уракчы урамы (Казан)

**Уракчы урамы** () — Казанның Киров районында, Игумный (Лагир) бистәсендә урнашкан урам.
## Географиясе
Аркылы Сугышчан урамы белән ксиелештә бетә, юл 2 нче Уракчы урамы булып дәвам итә.
## Тарих
Хәзерге исемен 1936 елдан йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Киров районы урамнары
Яр буе урамы (Казан, Киров районы)

**Яр буе урамы** () — Казанның Киров районында, элекке Зур Игумный бистәсендә урнашкан урам.
## Географиясе
Сугышчан урамнан башланып, Горький тимер юлының Адмираллык бистәсе - Лагерный участкасына барып җитеп тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен ким дигәндә 1977 елдан йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Киров районы урамнары
Денис Соколов

**Денис Соколов** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (һөҗүмче), Россия чемпионатларының бронза призчысы (2002, 2008).
## Искәрмәләр
Дмитрий Соколов

**Дмитрий Соколов** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы, Россия чемпионатларының алтын (2009/10), көмеш (2006/07) һәм бронза (2008/09) призчысы, 20 яшькәчә яшьләр арасында Европа чемпионы (2005).
## Искәрмәләр
Леонид Соколов

**Леонид Соколов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1943).
## Искәрмәләр
Максим Соколов

**Максим Соколов** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (капкачы), Россия чемпионы (2004), дөнья чемпионатларының көмеш (2002) һәм бронза (2005) призчысы.
## Искәрмәләр
Илья Соларёв

**Илья Соларёв** (, ,  — , ) — Казакъстан һоккейчесе (һөҗүмче), Азия уеннары чемпионы (2011).
Зиновий Соловьёв

**Зинови Соловьёв** (, ,  — , ) — табиб, РСФСР сәламәтлек саклау халык комиссары урынбасары, Кызыл Армиянең хәрби-санитар хезмәте башлыгы (1920-1928).
Упадеша

**Упадеша** (Санскрит телендә: उपदेश), "тәгълимат", "күрсәтмә", рухи укытучы яки гуру тарафыннан тәэмин ителгән рухи җитәкләү.

## Этимологиясе
*Упадеша* төшенчәсенең төрле мәгънәләре бар:
* "мәгълүмат", "ачыклау",  "тәгаенләү"
* "вәгазь сөйләү" "күрсәтмә"
* "күрсәтмә", "җитәкләү", "төбәп күрсәтү"
* "инициация" "инициация мантрасы яки формуласы турында әңгәмә кору"

## Рухи җитәкләү
Һиндстанның диннәрендә Һинд динендә дә, Буддизм динендә дә, *упадеша* гуру тарафыннан тәэмин ителгән рухи күрсәтмә:

Гуру өйрәнчеген биремне үтәргә генә сорамый; ул аңа аның янәшәсендә калып һәм аны җитәкләп ярдәм итә, чынлыкта ул аның йөрәгенә якын кала һәм өйрәнчеккә тормышында барырга тиеш юлын күрсәтә.}}

Төшенчә шулай ук Буддист Абхидхамна өчен һәм башка дини комментарлар өчен кулланылырга мөмкин.

## Шулай ук карагыз
* Упадешасахасри - Ади Шанкараның тексты, мең өйрәтмәсе
* Рамана Махариши

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Ишваризм

**Ишваризм** Һинд дине агымнарының берсе, Брахманизм, Локаята, шулай ук Джайнизм һәм Буддизм белән янәшә тора.
## Ишвара
Һинд фәлсәфәсенең борынгы текстларында, контексттан чыгып "Ишвара" иң олы җанны, хөкем сөрүчене, раббыны, патшаны, патшабикәне яки ир кешене аңлатырга мөмкин. Урта гасыр Һинд дине текстларында Һинд дине мәктәбенә карап, "Ишвара" Ходай, Иң Олы Җан Иясе, шәхси Ходай яки махсус Атман (Үз) дигәнне аңлата. Свами Вивекананда фикер йөрткәнчә, Ведалар буенча Ишвара ул иң олы Ходай һәм Галәмне барлыкка китерүче. Шулай ук "Ишвара" сүзен "хуҗа" дип тәрҗемә итәргә мөмкин.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Геннадий Сорокин

**Геннадий Сорокин** (, ,  — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе, икътисадчы, СССР ФАнең мөхбир әгъзасы (1962), СССР Дәүләт планы рәисе урынбасары (1941-1945, 1952-1953, 1955-1957), СССР ФА дөнья социализм системасы икътисады институты директоры (1961-1969).
## Искәрмәләр
Егор Сорокин

**Егор Сорокин** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (сакчы).
## Искәрмәләр

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Надежда Сорокина

**Надежда Сорокина** (, ,  — , ) — СССР хирургы, РСФСРнең атказанган табибы (1958), Свердловск шәрһәренең шәрәфле ватандашы (1973).
Авенир Софьин

**Авенир Софьин** (, ,  — , ) — документаль кино операторы, РСФСҖнең атказанган сәнгать эшлеклесе, Сталин премиясе лауреаты (1943).
Александр Солуянов

**Александр Солуянов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1984).
Алекс Соң

**Алекс Соң** (, ,  — , ) — Камерун футболчысы (ярымсакчы), Камерун милли футбол җыелмасы әгъзасы (2005-2014), Африка милләтләр кубогының көмеш призчысы (2008), Испания чемпионы (2012/13), Испания суперкубогы иясе (2013).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Алексей Сперанский (1888)

**Алексей Сперански** (, ,  — , ) — табиб, физиолог, патолог, СССР ФА (1939) һәм СССР медицина фәннәре академиясе (1944) академигы, Сталин премиясе лауреаты (1944), СССР ТФАнең гомуми һәм эксперименталь патология инситуты директоры (1945-1954).
Матвей Спиридонов

**Матвей Спиридонов** (, ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, Чуаш АӨ өлкә мәхкәмәсе рәисе (1922-1925), Чуаш АССРның баш мәхкәмәсе рәисе (1925-1926), Чуаш АССР Үзәк башкарма комитеты сәркәтибе (1926-1927), Чуаш АССР игенчелек халык комиссары (1927-1928).
## Искәрмәләр
Моисей Спиридонов

**Моисей Спиридонов** (, ,  — , ) — рәссам, ЧАССРның һәм РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1935, 1940), ЧАССРның атказанган рәссамы (1960), Чуаш үзәк өлкәне өйрәнү музее мөдире (1921-1950), Чуаш дәүләт сынлы сәнгать галереясы директоры.
## Искәрмәләр
Алексей Спиридонов (1988)

**Алексей Спиридонов** (, ,  — , ) — Россия волейболчысы, Россия чемпионатларының алтын  (2014/15, 2015/16) көмеш (2008/09, 2012/13) һәм бронза (2011/12) призчысы, Европа чемпионы (2013), Дөнья лигасы җиңүчесе (2011, 2013).
## Искәрмәләр

Төркем:Волейболчылар
Ногман Чәләбиҗиһан

**Ногман Чәләбиҗиһан** (, ,  — , ) — сәясәтче, җәмәгать эшлеклесе, Кырым Халык Җөмһүрияте хөкүмәте рәисе (12.1917-1.1918), Кырым, Литва, Польша һәм Беларус мөселманнары мөфтие (03.1917-1.1918), 1991 елда кырымтатар халкының милли гимны итеп кабул ителгән «Ant etkenmen» () шигыре авторы.

## Хәтер
* 2018 елның 22 февралендә Украинаның Чернигов өлкәсе Ичня шәһәре вокзал бинасында мөфти, милли каһарман Ногман Чәләбиҗиһанга истәлек тактасы ачылды.
* 2019 елның 1 сентябрендә Кырымның Джанкой районы Кучук-Алкалы (Завет Ленинский) авылында (*туган авылы Сонак инде юкка чыккан булу сәбәпле*) кырымтатар җәмәгатьчелеге җыйган акчага бронзадан коелган сын ачылды (*һәйкәлнең авторы - кырымтатар сынчысы Айдер Алиев*).

## Искәрмәләр


Төркем:Кырым татарлары
Лад Хан Гыйбадәтханәсе

**Лад Хан Гыйбадәтханәсе** Шива Ходаена багышланган, ул Һиндстанда, Карнатака штатында урнашкан иң борынгы Һинд дине гыйбадәтханәләрнең берсе. Ул 5-енче гасырда Чалукья династиясе патшалары тарафыннан төзелгән булган. Ул Айһоледа, Дурга гыйбадәтханәсеннән көньякта урнашкан. Гыйбадәтханә Лад Хан исемле шәхес хөрмәтенә аталган, ул бу гыйбадәтханәне кыска период эчендә үзенең резиденциясенә әверелдергән һәм бу Айһоледа иң борынгы гыйбадәтханә.

## Структурасы

Гыйбадәтханә изге урыннан тора, (*[[гарба гриха]]*) аның алдында мандапа тора. *Мукха мандапа* изге урыннан алда тора һәм 12 кисеп бизәлгән баганадан тора. "Сабха мандапа" "маха мандапа"га алып бара һәм баганалар ике концетрик квадрат формасында урнашкан. Стеналарда флора үрнәкләре бар һәм тәрәзәләрдә рәшәткә төньяк стильдә эшләнгән. Изге урынга төбәлеп зал үзәге өстеннән кечкенәрәк изге урын урнашкан, аның тышкы стеналарында күп киселгән сурәтләр бар.

Башта бу гыйбадәтханә Вишнуга багышланган булган, хәзер изге урында Нанди үгезе белән Шива Линга урнашкан. Гыйбадәтханә Панчаятана стилендә урнашкан, ул гыйбадәтханә төзелешендә бик иртә тәҗрибәләрне күрсәтә. Бу гыйбадәтханәнең махсус хасияте шунда ки, ул турыпочмак структурасы белән башлана һәм квадрат структура белән бетә. Агач төзелеш конструкциясенә нигезләнеп, квадрат һәм турыпочмак планның текә түбәсе бар, ул агач стильләрнең ташта адаптациясе.

*Маха мандапа* экстерьерга баганалар арасында зур тәрәзәләре белән ачык. "Маха мандапа" өстендә түбәдә манарачык күрсәтелгән ул киләчәк шихара манараларының һәм виманаларның беренче юрамасы.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* http://www.karnataka.com/aihole/

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Александер Әхмәтович

**Александер Әхмәтович** (, ,  — , ) — хокукчы, Польша, Литва, Беларус һәм Украина татарлары берлеге рәисе (1917-1918), Кырым Халык Җөмһүриятенең юстиция министры (1917-1918), Польша сенаты әгъзасы (1928-1930).
## Искәрмәләр
Мәҗит Гафуриның мемориаль йорт-музее

**Мәҗит Гафуриның мемориаль йорт-музее** () — Башкортстанның халык шагыйре Мәҗит Гафуриның Уфадагы музее, Башкортстан Республикасының милли әдәбият музее филиалы.

## Тарих
Мәҗит Гафуриның мемориаль йорт-музее Башкортстандагы әдәби музейларның беренчесе булып тора. Ул 1948 елның 5 мартында Мәҗит Гафури 1923 — 1934 елларда яшәгән йортта ачыла. Бу бина — XIX гасырның архитектура һәйкәле. Музейда алты зал бар. Кунак бүлмәсендә, йокы бүлмәсендә һәм эш кабинетында шагыйрь фатирындагы мохит тергезелгән

## Тасвирлама
Төп экспозиция Башкортстанның халык шагыйре Мәҗит Гафуриның тормышы һәм иҗат юлы турында сөйли. Йортта әдипнең кулъязмалары һәм документлары гына түгел, XX гасыр башы интерьеры детальләренең, мохитының саклануы да игътибарга лаек. Ул Октябрь революциясеннән соң Россиядә оештырылган тәүге әдәби музейларның берсе. Музей фондларында Мәҗит Гафуриның мемориаль әйберләре, кулъязмалары саклана.

Алты залның өчесендә Габделмәҗит Нургали улы гаиләсе белән яшәгән еллардагы интерьер сакланган. Калган өч залның экспозициясе шагыйрьнең ижатын һәм тормыш юлын бар нечкәлекләре белән җентекле чагылдыра.

## Махсус штемпель
2018 елда Башкортстанда почта әйләнешенә Мәҗит Гафуриның мемориаль йорт-музеена багышланган яңартылган махсус штемпель кертелде. Ул Россия Почтасының Башкортстан филиалы башлангычы буенча чыгарылды һәм йорт-музейның 70 еллыгына багышланды. Келәймәдә Советлар чорында башкорт һәм татар әдәбияты классигы соңгы 11 ел яшәгән (хәзер анда музей), «Мәҗит Гафури йорт-музее» дигән язу урнашкан йорт сурәте төшерелгән. Истәлекле тамгалау музейда үтте. Яңартылган махсус келәймәнең даими теркәлү адресы булып, М. Гафури урамындагы 450076 почта бүлекчәсе тора.

## Галерея

Majit Gafuri museum 2.jpg|
Паспорт Мажита Гафури.JPG|
Паспорт с личной подписью Мажита Гафури.JPG|
Паспорт Мажита Гафури. Башкир.JPG|
Majit Gafuri museum 3.jpg|
Majit Gafuri museum 4.jpg|
Majit Gafuri museum 5.jpg|
Majit Gafuri museum 6.jpg|
Majit Gafuri museum 7.jpg|
Majit Gafuri museum 8.jpg|
Majit Gafuri museum 9.jpg|


## Искәрмәләр

Төркем:Уфа музейлары
Төркем:Мәҗит Гафури
Каси Вишванатх Гыйбадәтханәсе

**Каси Вишванатх гыйбадәтханәсе** Бангалорда, Кадугодида урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе, Ходай Шивага багышланган. Гыйбадәтханә Чола Патша вакытына карый - Раджендра Чола Периоды.

Бу гыйбадәтханә урман үзәгендә төзелгән даирәнең исеме "Кадугоди" булган, шулай итеп - Каду исеме (Каннадада урман мәгънәсендә) һәм Гудҗ (Каннададагы гыйбадәтханә мәгънәсендә).
Ваасту һәм Архитектура Көнбатыш Ганга Династиясенә карый, ул Чолага кадәр булган. Гыйбадәтханәнең нигезендәге язмаларда Ходайга "Раджадхи Раджа Бхангисварамхов" дип дәшелә. Иң беренче Шива Линга бу язмаларда искә алынган, ул урланган булган һәм аннан соң аны Варанасидан яңа белән алыштырганнар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

http://m.economictimes.com/magazines/panache/roots-up-south-kadugodi-got-its-name-from-temple-cholas-helped-build/articleshow/51822043.cms

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шиваизм
Үзәнбаева Тәнзилә Хәмит кызы

**Үзәнбаева Тәнзилә Хәмит кызы** (2 гыйнвар 1953) ()— башкорт җырчысы (сопрано), югары мәктәп укытучысы. Россия Федерациясенең (2004) һәм Башкорт АССР-ының (1986) атказанган, Башкортстан Республикасының халык (1994) артисты.

## Биографиясе
Тәнзилә Хәмит кызы Үзәнбаева 1953 елның 2 гыйнварында Башкорт АССР ы Мәләвез районы Түләк авылында туа.

* 1960-1970 елларда Мәләвез шәһәренең 2-се санлы мәктәбендә ярославль өлкәсе владимир өлкәсе Хәзерге 1-се санлы гимназия. ярославль өлкәсе,владимир өлкәсе белем ала.
* 1971 елда «Җыр безгә яшәргә һәм төзергә ярдәм итә» совет һәм халык җырларын әйтү башкаручылар конкурсында I абруйлы диплом яулый.
* 1971-1975 елларда Уфа сәнгать училищесының ялгыз җыр бүлегендә укый. Аны кызыл дипломга тамамлый.
* 1973 елда Изге Әлмөхәмәтов исемендәге җөмһүрият яшь җырчылар конкурсында лауреат исемен яулый.
* 1975-1980 елларда Уфа дәүләт сәнгать институтының вокал бүлегендә белем ала. Аны шулай ук кызыл дипломга белем ала.
* 1980 елда Башкорт дәүләт филармониясына эшкә килә. 1981-2006 елларда филармониянең «Ядкәр» фольклор-мәйданчык группасындә солистка.
* 1985 елда «Ядкәр» ансамбле белән белән бергә Мәскәү шәһәрендә узган XII бөтендөнья яшьләр һәм студентлар фестивалендә катнаша һәм диплом белән бүләкләнә.
* 1987 елда 1991 елга кадәр Уфа кала Советы депутаты була.

Хәзерге көндә үзе киметү сыккан Уфа сәнгать училищесында булачак җырчыларны укыта.

Тәнзилә Үзәнбаева — Тамъян кабиләсе бие, башкорт кенәзе һәм тархан Шагале Шакман варисы.
Шри Данду Мариамман Гыйбадәтханәсе, Бангалор

**Шри Данду Мариамман Гыйбадәтханәсе** Шиваджинагар, Бангалор шәһәрендә урнашкан һәм Мариамман Алиһәсенә багышланган (Һинд дине Алиһәсе Шакти яки Парвати).

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шактизм
Галирәшит Алиевич

**Галирәшит (Алирашыд) Алиевич** (, ,  — , ) — , Гданьск порты башлыгы урынбасары (1987-2010).
## Искәрмәләр
Әмир Байрашевски

**Әмир Байрашевски** (, ,  — , ) — хәрби имам, *«Komunikat»*, *[[Манарадан тавыш (журнал)|«Głos z Minaretu»]]* журналлары нашире, чит илләрдә яшәүче Польша мөселманнарының баш имамы (1949-?).

## Искәрмәләр
Чамундешвари Гыйбадәтханәсе

**Чамундешвари Гыйбадәтханәсе** Һиндстанда, Карнатака штатында Майсор сарай шәһәреннән якынча 13 км да Чамунди калкулыкларында урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Чамунда яки Дурга хөрмәтенә аталган, бу Шактиның ярсулы формасы, гасырлар буена Майсор Махараджалары тарафыннан хөрәмәт ителгән саклаучы Алиһә.

## Кроунча Питам
Чамундешвари Гыйбадәтханәсе Шакти Пита буларак таныла һәм 18 Маха Шакти Питалар арасында. Бу "Кроунча Питам" буларак мәгълүм, Пураник вакытларда Кроунча Пури буларак мәгълүм төбәк.

## Тасвирлама
Чыганак изге урыны Хойсала хөкемдарлары тарафыннан 12-енче гасырда төзелгән булган, шул ук вакытта манара Виджаянагар хөкемдарлары тарафыннан 17-енче гасырда төзелгән булган. 1659 елда 3000 футлы калкулык өстенә илтүче бер мең баскычлы юл төзелгән булган.
Гыйбадәтханәдә берничә Нанди үгезе сурәте (аңа Шива Ходае атлана). Кечкенә Шива гыйбадәтханәсе каршында 800 баскычта бераз читтәрәк гаять зур гранит Нанди бар. Бу Нанди 15 фут озынлыкта һәм аның муены тирәле асыл чаңнар урнашкан.

## Автобус Маршруты
* Шәһәр Автобус Тукталышы
* Сарай
* Хардинге Түгәрәге
* Гандхи Вана. Полиция Парады Мәйданчыгы
* Зоо Бакчалар
* Race Course. Майсор Сәүдә Үзәге
* Административ Өйрәтү Үзәге
* SDM IMD
* Чамунди Калкулыгы

## Галерея

File:Chamundeshwari Temple atop Chamundi Hills.jpg|Чамунди Калкулыкларында Чамундешвари Гыйбадәтханәсе
File:Chamundi Temple.2016.jpg|Кырыйдан күренеш
File:Entrance to Chamundeshwari Temple.jpg|Төп керү
File:Lakshmi narayana swamitemple.jpg|Лакшми Нараяна Свами Гыйбадәтханәсе


## Искәрмәләр


## Тышкы сылтамалар

*
* 
* Sree Chamundeeswari of Mysore 
* Mysore Temple dedicated to Sri Chamundeswari 
* Mysore Nature | Chamundi Hill Reserve Forest 
* Chamundi hill map 
* Official website 

Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Марикамба Гыйбадәтханәсе, Сагар

"Марикамба Гыйбадәтханәсе" Карнатакада, Сагар Шәһәрендә урнашкан. Анда Алиһә Марикамба сурәте бар, ул Дурга яки Парватиның формасы. Бу гыйбадәтханә шәһәр үзәгендә Наяк Венкатаппа хөкеме вакытында төзелгән булган, ул Келади һәм Иккери патшалыкларында 16-ынчы гасырда хөкем сөргән.

## Тарихы
Һинд дине изгесе Ади Шанкарачарья Көньяк Һиндстанга бер сәфәре вакытында Сагарга зиярәт кылган. Шәһәрдә булган вакытта аның төшенә Марикамба Алиһә кергән һәм шул урында гыйбадәтханәне нигезләргә кушкан. Ул шуннан соң Алиһәнең аяк баскан эзләрен шәһәрнең тышкы чикләрендә изгеләштергән. Бу период вакытында (1596), Кадамаб, Чалукья һәм Хойсала династияләре бер берсенә каршы сугышканнар. Бу вакытта, Венкатаппа Наяка, Келади һәм Иккери патшалыкларның хөкемдары, бу Ходайны үзенең гаилә Алиһәсе итеп кабул иткән, ул бәрелешләрдә җиңүләргә ирешергә теләгән. Бәрелештә җиңгәннән соң, ул аяк эзләренең урыннарын читтәге даирәләрдән шәһәрнең үзәгенә күчергән һәм аяк эзләре өчен гыйбадәтханә төзегән.
Иртә 1950-енче еллар башында гыйбадәтханәне үзәгендә тышкы чикләргә күчерергә хәрәкәт булган. Ул вакытта шәһәрдә чума кизүе булган, моның сәбәбен гыйбадәтханәне күчерүдә күргәннәр. 

## Чара даталары

## Ярминкә
Һәр өч ел, февраль аенда, бу гыйбадәтханәнең җыелыш урынында 10-көнлек ярминкә үткәрелә.Ул "Марикамба Джатхра" буларак мәгълүм (‘*Джатхра*’ “ярминкә” дигәнне аңлата), бу Карнатакада иң төп фестивальләрнең берсе. Аның иҗтимагый-дини әһәмияте бар һәм аңа Карнатаканың барлык төбәкләреннән тугърылар килә. On this occasion, a  high chariot, colourfully decorated and carrying the image of the idol, is taken out on a procession.

## Галерея

Image:Sagara Marikamba Devi.jpg|Сагара Марикамба Дэви
Image:Sagara Jatre Time.jpg|Сагара Джатре Вакыты
Image:Sagara Marikamba Jatre.jpeg|Сагара Марикамба Джатре
Image:Devi Meravanige.jpg|Дэви Мераваниге (Процессиясе)
Image:Marikamba Devi Sagara.jpg|Марикамба Дэви Сагара
Image:Jatre Wheel.jpg|Гаять зур көпчәк
Image:Jatre Mantapa.jpg|Джатре Мантапа
Image:Sagara Jatre.jpg|Сагара Джатре
Image:Marikamba Sagara.jpg|Марикамба Сагара


## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шактизм
Уфа мөселман зираты

**Уфа мөселман зираты** () башка исеме **Татар зираты** — Уфада, Агыйделнең югары ярында урнашкан мөселман зыяраты; Алтай һәм Кече Ахтыр урамнарына чиктәш. Кәмендә биш кабер катламы билгеле. Зират мәйданында "Гофран мәчете" эшли.

Шәһәр тарихын өйрәнүчеләр фараз итүенчә, елга ярындагы зират XIX гасырның 30 нчы елларында барлыкка килә.

Озак еллар барча зират табигать комарткысы булып тора. Көньякка караган тау битендә ташлы дала өчен хас утыздан артык үсемлек төре үскән, шул исәптән сирәк һәм реликт үсемлекләр дә: тычкан койрыгы, терескен үләне һ.б.  Хәзерге вакытта аларның күбесе юкка чыккан.

Төркем:Россия зиратлары
Төркем:Уфа биналары һәм корылмалары
Төркем:Татар зиратлары
Төркем:Уфа мөселман зираты
Һулимаву мәгарә гыйбадәтханәсе

Һулимав мәгарә гыйбадәтханәсе Һиндстанда, Карнатакада, Бангалор районында, Баннергатта Юлында, Хулимавуда урнашкан. Монда Шива, Ганеша, Дэви Ходайларына табыналар, Махашиваратри фестивале уздырыла, 1500-1600-енче елда тәмамланган, ясаучысы - Шри Шри Балагангадарасвами матт.
**Һулимав мәгарә гыйбадәтханәсе**', шулай ук "Һулимаву Шива Мәгарә Гыйбадәтханәсе" буларак, яки гади генә "Мәгарә Гыйбадәтханәсе" буларак мәгълүм, Карнатакада, Баннергатта Юлында, Һулимавуда урнашкан, BGS Милли Җәмәгать мәктәбеннән бик якын. Мәгарә Гыйбадәтханәсе белән Шри Шри Бала Гангадарасвами Матха җитәкчелек итә. Шри Рамананд Свамиджи мәгарәдә күп еллар медитация (тапас) эшләгән һәм аның самадхисы шулай ук эчтә булган дип раслана.  
Эчтә төп өч Ходайларга табыналар. Үзәкне Шива Лингам алып тора, бер якта Дэви поты һәм башка якта Ганеша потының изге урыны. Мәгарәнең башка ягында дхьяна мандап бар. Мәгарә 2000 ел ялгыз таш мәарәсе дип игълан ителгән. Гыйбадәтханә ташлар эчендә табигый мәгарәдә урнашкан. Гыйбадәтханәнең тәфсилле тарихы мәгълүм түгел, әмма гыйбадәтханәгә 400-500 ел дип раслана һәм аны Шри Шри Балагангадарасвами нигезләгән.

Зиярәт кылучылар мәгарә эчендә һәрбер Ходай турында беләләр һәм аларны әйләнеп чыгалар. Изгенең фотосурәте белән самадхи шулай ук анда. Беленмәгән сәбәпләр аркасында мондый гыйбадәтханәләр публик булмаган, гәрчә белгән кешеләр аңа бик еш зиярәт кылалар.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Наганнатхасвами Гыйбадәтханәсе, Кеезхаперумпаллам

```Наганатха Свами Гыйбадәтханәсе``` яки ```Кетху Стхалам``` ул Пумпуһардан ике километрда, Кижаперумпаллам авылында Һинд дине гыйбадәтханәсе. Төп Ходае булып күләгә планетасы Кету тора. Шулай да, гыйбадәтханәнең төп поты "Наганатха Свами" яки Шива.
Гыйбадәтханәнең 2-яруслы раджагопурамы бар ул ике "пракарам" тарафыннан уратылган (гыйбадәтханәнең ябык тирәсе).

Кижаперумпаллам тугыз Каувери Дельтасы регионында тугыз "Наваграха стхалалар"ның берсе күләгә планетасы Кетуга багышланган.

## Искәрмәләр

* 
* 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Бакырташ

**Бакырташ** - ювелир әйберләре эшләү яки бакыр алу өчен чимал буларак файдаланыла торган ачык яшел минерал.
Лакшмиканта Гыйбадәтханәсе, Калале

**Лакшмиканта Гыйбадәтханәсе** Калаледа Һинд дине (Вайшнава) гыйбадәтханәсе, Һиндстанда, Карнатака штатында Майсор районында Нанджангуд талукта авылда урнашкан. Гыйбадәтханә кимендә 18-енче гасырга карый һәм типик "Дравид" стилена карый. Гыйбадәтханә Карнатака штаты Һиндстанның Археологик Тикшерүе бүлегендә сакланып тора торган һәйкәл.

## Тарихы
Лакшмиканта гыйбадәтханәсе Майсор Патшалыгы Патшалары яклавы астында булган. Ул Майсорның Водеяр династиясенең Патша Додда Кришнараджа I тарафыннан якынча 1732 елда киңәйтелгән булган һәм грантлар алган. 18-енче гасыр башында куәтле Калале гаиләсенең "Далавой" (феодаль лорды) Девараджия Рама Һинд дине Ходаеның массив металлик фигурасын соңгы елларында бүләк иткән. Хәбиб, Хәсән һәм Сампатх буенча, 1791 елда, Майсорның де факто хөкемдары, Типу Султан көмештән дүрт чокырны, тәлинкәне һәм төкерү савытын ("падига"ны) бүләк иткән. Хәбиб һәм Хәсән раслаганча бүләкләрдә язмалар үзләре бүләкләр "Типу Султан Бахшаһ" тарафыннан ителгәннең шәһиде булып тора.

## Галерея

File:Lakshmikantha temple at Kalale.JPG|Калаледа Лакшмиканта гыйбадәтханәсенең *[[Гопура]]*сы (керү өстеннән манарасы)
File:Dravidian style shrine and superstructure in Lakshmikantha temple at Kalale.JPG|Калаледа *[[Дравид архитектурасы]]* стиленда изге урын һәм суперструктура
File:View of Lakshmikantha temple and related structures at Kalale.JPG|Калаледа Лакшмиканта гыйбадәтханәсе һәм шуңа бәйле структураларның манзарасы


## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Иван Спрыгин

**Иван Спрыгин** (, ,  — , ) — ботаник, Урта Идел буе табигатен өйрәнүче, Русиядә табигать саклау эшенә нигез салучыларның берсе, Урта Идел тыюлыгы директоры (1927-?).
Иосиф Срезневский

**Иосиф Срезневски** (, ,  — , ) — фәлсәфәче, Беренче Казан ирләр гимназиясе укытучысы, Казан университеты профессоры.
Виталий Стаин

**Витали Стаин** (, ,  — , ) — хоккейче, хоккей тренеры, 1987-1988 елларда «Урицкий ис. спорт клубы»ның баш тренеры.
Антон Станиславский

**Антон Станиславски** (, ,  — , ) — юрист, яшерен киңәшче (1876), Казан һәм Харковь университетлары профессоры.
Борис Станкевич

**Борис Станкевич** (, ,  — , ) — физик, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1917), Варшава, Казан, Мәскәү һәм Әстерхан университетлары профессоры.

Төркем:Физиклар
Яков Староверов

**Яков Староверов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1943).
Дмитрий Стахеев

**Дмитри Стахеев** (, ,  — , ) — рус телендә иҗат иткән язучы, 1 гилдия сәүдәгәре, гәҗит-журналлар мөхәррире.
Томаш Староста

**Томаш Староста** (, ,  — , ) — Словакия һоккейчесе (сакчы), Словакия чемпионы (2004), Гагарин кубогы иясе (2011), дөнья чемпионатының көмеш призчысы (2012).
Андрей Стась

**Андрей Стась** (, ,  — , ) — Беларус һоккейчесе (һөҗүмче), Россия чемпионы (2015).
Фёдор Стахеев

**Фёдор Стахеев** (, ,  — , ) — инженер-механик, РИ Дәүләт шурасы әгъзасы (1910-еллар).
Пётр Степанов

**Пөтр Степанов** (, ,  — , ) — Социалистик Хезмәт каһарманы (1971).
Стефан (Знамировский)

**Стефан** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Шадрин (1924-1926), Калуга һәм Боровск (1927-1928), Вәтке һәм Слободской (1929-1930) һәм Сембер (1933) епискобы, Вологда һәм Тотьма архиепискобы (1933-1936).
Александр Стецюк

**Александр Стецүк** (, ,  — , ) — көйязар, педагог, Украинаның атказанган сәнгать эшлеклесе.
Райан Стоа

**Райан Стоа** (, ,  — , ) — АКШ һоккейчесе (һөҗүмче), юниорлар арасында дөнья чемпионы (2005).
Пол Столл

**Пол Столл** (, ,  — , ) — Мексика баскетболчысы, Мексика (2011/2012) һәм Исраил (2012/2013) чемпионы, Америка чемпионы (2013), Панамерика уеннарының көмеш призчысы (2011).
Геннадий Столяров

**Геннади Столяров** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Нәсимә Столярова

**Нәсимә Столәрова** (Нәсимә Кәлим кызы Столәрова, ,  — , ) — РФ сәясәт эшлеклесе, РФ дәүләт думасы (1995-1999) һәм ТР дәүләт шурасы (2004-2009) депутаты.
Василий Степанченко

**Васили Степанченко** (, ,  — , ) — авиатөзүче, Социалистик Хезмәт каһарманы (1971), Омск авация заводының баш инженеры (1949-1954), Киев авиация заводы директоры (1954-1958, 1965-1979).

## Биографиясе

1914 елның 22 мартында  Россия империясе Курск губернасы  Рыльск өязенең Веселое Глухово авылында  күп балалы  ( 6 бала була) украин гаиләсендә туа.

1931 елда Воронеж авиация техникумына укырга керә, ул «бишле»гә укый.

1940 елда шулай ук Казан авиация институтын уңышлы тәмамлый һәм Казан авиазаводында эшли, анда мастердан алып производство башлыгы урынбасарына кадәр хезмәт юлы уза.

1949-1954 елларда - Омск авиазаводының баш инженеры, ул вакытта анда беренче «Ил-28»реактив бомбардировщикларын серияле җитештерү җайга салынган.

1954-1958 елларда - «Авиант» Киев  авиация заводы генераль директоры.

1954-1965 елларда-Киев совнархозы рәисенең беренче урынбасары.

1965 елда яңадан Киев авиазаводы генераль директоры вазифасына билгеләнә.

В. А. Степанченко 1995 елның 7 сентябрендә вафат була:Авиазаводның юбилее якынлаша. Степанченко кулъязманы тәмамларга да өлгергән. Аңа тантаналы кичәдә сүз бирәләр. Василий Алексеевич хисле, оптимизм белән самолет төзүчеләргә нык сәламәтлек тели һәм көтмәгәндә егылып төшә башлый, аны кызы тотып кала.
## Гаиләсе

* Кызы-Галина Степанченко (1945 елда туган), сәнгать белеме кандидаты, Киев милли композиторлар берлеге рәисе урынбасары, украин.
* Оныгы  - Ольга Нежиборец,, «Балалар йөрәге» Халыкара хәйрия фонды директоры урынбасары.
## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре
* Социалистик Хезмәт Герое (1971).
* Ике Ленин ордены (1949, 1971), 
* өч Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
*  Октябрь Инкыйлабы ордены
* «Хөрмәт Билгесе» ордены (1945),
* Күп санлы  медальләр 
* Украина Дәүләт премиясе лауреаты  («Ан-24 " пассажир компаниясен булдыруда катнашкан өчен).
## Хәтер
* «Авиант» заводының административ корпусында мемориаль такта урнаштырылган, завод музеенда Василий Алексеевичка багышланган экспозиция бар.
* 2007 елда Киев  шәһәренең Святошинский районындагы  Служебный урамын Василий Степанченко урамы дип үзгәртәләр.
## Сылтамалар
* 
* Авиастроитель от Бога
* Літати можна й на землі
* Його епоха
Стефан (Архангельский)

**Стефан** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Сумы (1920-1904) һәм Могилев һәм Мстиславль (1904-1911) епискобы, Курск архиепискобы (1911-1914).
Андрей Стрельцов

**Андрей Стрельцов** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (сакчы, ярымсакчы), Россия чемпионы (2001), Россия чемпионатларының бронза призчысы (2002, 2003).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Михаил Стрижевский

**Михаил Стрижевски** (, ,  — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1907), Пермь вице-губернаторы (1904-1906), Казан губернаторы (1906-1913).
Олег Строкин

**Олег Строкин** (, ,  — , ) — генерал-майор, РФ ДИХнең Брянск өлкәсе буенча идарәсе башлыгы (2009-2014).
Андрей Студенцов

**Андрей Студенцов** (, ,  — , ) — ветеринар, Сталин премиясе лауреаты (1950), РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1960), Бөтенсоюз авыл хуҗалыгы фәннәре академиясенең мөхбир әгъзасы (1956), КВИнең акушерлык кафедрасы мөдире (1930-1967).
## Искәрмәләр
Зәңгәр якут

**Зәңгәр якут** - Зәңгәр (күк) төстәге асылташ, корундның бер төре.
Котипалли

**Котипалли** шулай ук **Коти Тиртхам** буларак мәгълүм Һиндстанның Андхра Прадешның Көнчыгыш Годавари даирәсенең Рамачандрапурам бүлегендә урнашкан *К. Гангаварам мандал*. Гыйбадәтханәләр шәһәрчеге Панчарама Кшетраларның "Кумарарама"сы буларак мәгълүм һәм Амалапурамнан 15 км да урнашкан. Һәр елны бу авылда "Махашиваратри", "Висакха Суддха Экадаши", "Двадашига Асваюджа Суддха Падьями" һәм "Кширабди Двадаши Теппотсавам" фестивальләре бәйрәм ителә.

Ходай Шивага монда Сомесварасвами яки Котешварасвамига буларак хатыны Парвати Раджаджешвари Дэви буларак белән табыналар. Котипалли Гаутами-Годавари елгасының ярларында урнашкан, ул елга Годавари елгасына коя. Котипалли "Котипалли-Муктешварам" өчен мөһим паром ноктасының берсе булып тора башка икесе - "Бодасакурру-Пасарлапуди" һәм "Сахинетипалли-Нарасапурам" - Конасима төбәгендә.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Степан Стрелков

**Степан Стрелков** (, ,  — , ) — табиб, УАССРның атказанган фән эшлеклесе (1938), Ижау медицина институтының һоспиталь хирургиясе кафедрсы мөдире (1937-1953).
## Искәрмәләр
Степан Стрекалов

**Степан Стрекалов** (, ,  — , ) — РИ хәрби-дәүләт эшлеклесе, хакыйкый яшерен киңәшче (1843), Казан губернаторы (1831-1841).
Наталия Орейро

**Наталия Мариса Орейро Иглесиас Поджио Бурье** (; , Монтевидео, Уругвай) — Уругвай актрисасы, җырчы һәм дизайнер. Аргентинаның «Кыргый фәрештә» сериалындагы төп роле аңа дөньякүләм танылу китерде. 2011 елдан - Юнисефның Рио-де-Ла-Плата (Аргентина һәм Уругвай) регионында ирекле ихтыяр илчесе.

## Дискография
### Студия альбомнары
* *Natalia Oreiro* (1998)
* *Tu Veneno* (2000)
* *Turmalina* (2002)

### Саундтреклар
* 1998: *Un Argentino en New York*
* 2010: *Miss Tacuarembó*
* 2016: *Gilda: No Me Arrepiento de Este Amor*

### Сингллар
* 1998 — Que si, que si
* 1998 — De Tu Amor
* 1998 — Cambio dolor
* 1998 — Me Muero De Amor
* 2000 — Tu Veneno
* 2000 — Rio De La Plata
* 2000 — Como Te Olvido
* 2002 — Que digan lo que quieran
* 2002 — Cuesta arriba, cuesta abajo
* 2007 — Esclava
* 2010 — What A Feeling
* 2013 — Todos Me Miran
* 2014 — Me muero de amor
* 2016 — No Me Arrepiento de Este Amor
* 2016 — Corazón Valiente
* 2018 — United by Love (Russia 2018)
* 2018 — Mi pobedim (Мы победим!) (Без җиңәчәкбез!)

## Сылтамалар
* рәсми сайт
Дисперс системасы

**Дисперс системасы** — бирү яки ике яки күберәк санлы, үз арасында бөтенләй буталмый, кушылмаган фазалар (матдәләр) торган система.