open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Агыр

**Агыр (Зур Агыр)** – Россия территориясеннән ага торган елга. Чиләбе өлкәсе, Башкортстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Уй елгасының уң ярыннан 411 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 34 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Тубыл елгасы, Уй елгасы инешенән тамагына чаклы, Өял елгасын кертмичә. Кече елга бассейны – Тубыл, елга бассейны – Иртеш.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 14010500212111200000683
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 111200068
* Бассейн коды – 14.01.05.002
* ГӨ буенча  – 11
* ГӨ буенча чыгарылышы – 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Чиләбе өлкәсе елгалары
Төркем:Башкортстан елгалары
Кече Кызыл (елга)

**Кече Кызыл** — Җаек елгасы кушылдыгы. Башкортстан, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Агаповка районында, Җаек елгасының уң ярыннан 2172 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 113 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы, Верхнеуральск гидротөененнәнМагнитогорски гидротөененә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 12010000212112200001657
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112200165
* Бассейн коды — 12.01.00.002
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Төркем:Чиләбе өлкәсе елгалары
Әмәнбай

**Әмәнбай**,  – Олы Караган елгасы кушылдыгы. Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Олы Караган елгасының уң ярыннан 37 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 36 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Җаек елгасы, Магнитогорск гидротөененнән  Ириклинск гидротөененә чаклы. Кече елга бассейны – бассейны юк, елга бассейны – Җаек (су бассейнының Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 12010000312112200002226
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды – 112200222
* Бассейн коды – 12.01.00.003
* ҺӨ буенча  – 12
* ҺӨ буенча чыгарылышы – 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Чиләбе өлкәсе елгалары
Ленинск районы

**Ленинск районы** () — Волгоград өлкәсенең көньяк-көнчыгышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Ленинск шәһәре.

## География

## Тарих
Хәзерге Ленинск районының Царёв авылы янында урта гасырларда Алтын Урда башкаласы — Сарай-Бәркә шәһәре урнашкан.

Ленинск районы 1928 елның 23 июльдә Түбән Идел крае Сталинград округы составында оештырыла. Район составына элекке Әстерхан губернасы Ленинск өязенең Ленинск һәм Царёв волостьлары җирләре кертеләләр.

1934 елдан — Сталинград крае, 1936 елдан — Сталинград өлкәсе (соңрак — Волгоград өлкәсе) составында.

## Халык

### Милли состав

Милли состав ягыннан Ленинск районы Волгоград өлкәсендәге иң «татар» районы дип санала.

Татарлар Маляевка, Бахтияровка авылларда күпләп торалар.

## Административ бүленеш
# **[[Ленинск (Волгоград өлкәсе)|Ленинск шәһәр җирлеге]]**
# Бахтияровка авыл җирлеге
# Заплавное авыл җирлеге
# Ильич авыл җирлеге
# Каршевитое авыл җирлеге
# Колобовка авыл җирлеге
# Коммунар авыл җирлеге
# Маляевка авыл җирлеге
# Маяк Октября авыл җирлеге
# Покровка авыл җирлеге
# Рассвет авыл җирлеге
# Степной авыл җирлеге
# Царёв авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* http://volgoduma.ru/mestnoe-samoupravlenie/goroda-i-rajony/162.html 

Төркем:Волгоград өлкәсе районнары
*
Аер (Йөрүзән кушылдыгы)

**Аер (Зур Аер)** — Йөрүзән  елгасы кушылдыгы. Башкортстанның Салават районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Йөрүзән елгасының сул ярыннан 122 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010201112111100023521
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111102352
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

 

Төркем:Башкортстан елгалары
Әри (Бисерт кушылдыгы)

**Әри** – Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе һәм Пермь крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Бисерт елгасының сул ярыннан 35 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 28 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 10010201112111100021275
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды – 111102127
* Бассейн коды – 10.01.02.011
* ҺӨ буенча  – 11
* ҺӨ буенча чыгарылышы – 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Свердловск өлкәсе елгалары
Төркем:Пермь крае елгалары
Әртә (бистә)

**Әртә** () — Свердловск өлкәсенең Әртә шәһәр округы составына керүче шәһәр тибындагы бистә. Атама Әртә елгасы исеменнән алынган.

## География
Атиг  Урал тауларының көнбатыш битләвендә, Әртә елгасында, Кызылъярдан 62 километр көньяк-көнчыгышрак, Екатеринбургдан 203 километр көньяк-көнчыгышрак урнашкан.

## Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Русиянең Аурупа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

## Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусны 1929 елдан йөртә.

## Халык

Милли состав (2002):  урыслар – 93,2%, чирмешләр – 3,9%, татарлар – 1,7%.

## Искәрмәләр

Төркем:Әртә шәһәр округы торак пунктлары
Төркем:Свердловск өлкәсе торак пунктлары
Төркем:Свердловск өлкәсенең шәһәр тибындагы бистәләре
Җаналды

**Җаналды**, **Яналды** — Караидел елгасы кушылдыгы. Коры җәйләрдә елганың тамагы Кече Өлпе күленә күчә. Елга озынлыгы 32 км. Нуриман районы буйлап ага.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Павловка сусаклагычынан Шакша бистәсендәге су үлчәүпостына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010201212111100023889
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 111102388
* Бассейн коды — 10.01.02.012
* ҺӨ буенча  — 11
* ҺӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Сем (Караидел кушылдыгы)

**Сем** – Чиләбе өлкәсе һәм Башкортстан Республикасының Иглин районы биләмәләрендә ага торган елга. Тамагы Караидел елгасының сул ярыннан 145 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Караидел елгасы, Павловка сусаклагычынан Шакша бистәсендәге су үлчәүпостына чаклы. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 10010201212111100023773
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 111102377
* Бассейн коды – 10.01.02.012
* ГӨ буенча  – 11
* ГӨ буенча чыгарылышы – 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Чиләбе өлкәсе елгалары
Төркем:Башкортстан елгалары
Хар (Чулым кушылдыгы)

**Хар (Лейдега)** — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулым   елгасының уң ярыннан 74 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010400312115200022473
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115202247
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Тум өлкәсе елгалары
Төркем:Кемерово өлкәсе елгалары
Холыповка

**Холоповка** — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Понга елгасының уң ярыннан 52 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300312110000015297
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001529
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буенча  — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Омск өлкәсе елгалары
Төркем:Вологда өлкәсе елгалары
Төркем:Түбән Новгород өлкәсе елгалары
Ар-Хара

**Ар-Хара** — Россия территориясеннән ага торган елга. Калмык Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шарын-Сала елгасының сул ярыннан 45 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Терек елгасы, Тын һәм Идел елгаларының агымсыз тармаклары. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек су бассейныннан алып РФ-ның Каспий диңгезенең елгалары.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 07040000112108200000583
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 108200058
* Бассейн коды — 07.04.00.001
* ГӨ буенча  — 08
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Калмыкия елгалары
Улан-Зуха

**Улан-Зуха** — Россия территориясеннән ага торган елга. Калмык Республикасы, Ростов өлкәсе, Ставрополь крае биләмәләрендә ага. Елга  Улан-Зуха елгасы тармагына 28 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 38 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Маныч  елгасы башыннан Пролетарск сусаклагычына кадәр,   Калаус һәм Егорлык елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Северский Донец тамагыннан түбән, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 05010500712107000016309
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 107001630
* Бассейн коды — 05.01.05.007
* ГӨ буенча  — 07
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Калмыкия елгалары
Төркем:Ростов өлкәсе елгалары
Төркем:Ставрополь крае елгалары
Карапуз

**Карапуз** — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сартлан күле урнашкан. Елга озынлыгы 75 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чаны күле һәм Омь елгасы арасындагы агымсыз су объектлары. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Об және Иртеш елгалары аралықтарындагы агынсыз аймАгыйдел.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13020000612115200053107
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115205310
* Бассейн коды — 13.02.00.006
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Новосибирск өлкәсе елгалары
Эйбза

**Эйбза (Азипс, Зыбза)** — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Коры Аушедз елгасының уйсу яры урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Крюковск гидротөене су объектлары. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Кубань.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 06020001812108100005755
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 108100575
* Бассейн коды — 06.02.00.018
* ГӨ буенча  — 08
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Краснодар крае елгалары
Каймар (елга)

**Каймар** — Россия территориясеннән ага торган елга. Татарстан биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Казансу елгасының уң ярыннан 28 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Куйбышев сусаклагычының Казан каласыннан Кама Тамагы бистәсенә чаклы Идел участогы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010000112112100003359
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100335
* Бассейн коды — 11.01.00.001
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Татарстан елгалары
Бәтке

**Бәтке** елгасы, Көнбатыш Кама алды төбәгендә. Чулманның уң кушылдыгы. Озынлыгы 32,3 км, бассейнының мәйданы 375 км2. Балык Бистәсе районы территориясеннән ага. Елга башы Яңа Арыш авылыннан 4 км төньяк-көнчыгыштарак, тамагы Балык Бистәсе авылыннан 2 км көнбатыштарак. Елга башының абсолют биеклеге 160 м, тамагыныкы - 53 м. Елга бассейны аз гына көньякка авышкан калкулыклы тигезлек. Су җыелу мәйданының урманлылыгы 13%. Бәткенең 17 кушылдыгы бар, иң зур уң кушылдыклары - Пановка (11,4 км) һәм Укмас (19,5 км) елгалары.

Елга челтәренең тыгызлыгы 0,32 км/км². Бәткенең үзәне асимметрияле елга тамагы өлешендә киңлеге 2-3 км га кадәр, сулъяк ярлары биек һәм текә. Тугае тар. Елга юлы бормалы, киңлеге 6-8 м. Елганың тирәнлеге 1 м га кадәр, сай урыннарда 0,2-0,4 м. Елга режимы 1935-88 елларда Яншык авылы янындагы су үлчәү постында өйрәнелә. Елга күбесенчә кар сулары исәбенә туена. Җир асты сулары белән туену модуле елганың өске агымында 5-10 л/с•км2, елга тамагына таба 0,26-0,5 л/с•км2 га кадәр. Елганың гидрологик режимы ташу вакытында су муллыгы һәм җәен нык саегуы белән үзенчәлекле. Язгы ташу вакытына еллык су агымының 70% чамасы туры килә. Яншык авылы янында су биеклегенең уртача еллык тирбәлеше 2,7 м (макс. 4,3 м). Бассейнда еллык су агымының уртача күпьеллык катламы 190 мм, ташу агымы катламы 130 мм. Язгы ташу, гадәттә, апрельнең беренче көннәрендә башлана. Елга ноябрь башында туңа. Кыш ахырына бозның калынлыгы 83 см га җитә. Елга тамагында суның иң аз вакыттагы уртача күпьеллык чыгымы 0,067 м3/с. Яншык авылы янында уртача еллык су чыгымы 0,99 м3/с тәшкил итә. Суның иң зур чыгымы - 128 м3/с - 1979 елның язында билгеләнә. Суы сульфат-гидрокарбонат-кальцийлы, язын чагыштырмача каты (3-6 мг-экв/л), кышын һәм җәен бик каты (9-12 мг-экв/л). Гомуми минеральләшүе язын 200-250 мг/л, кышын һәм җәен 1000 мг/л га кадәр. Ташу вакытында елгада суның болганчыклыгы 1500 г/м3 га җитә. Елга утырмаларының уртача еллык агымы 50 мең т га тигез. Бәтке бассейнында гомуми күләме 1,8 млн. м3 булган 3 буа бар. Су ресурслары сугару өчен кулланыла. Бәтке бассейнының уңъяк яр буе Мишә аучылык тыюлыгына керә. Бәтке - ТРның табигать истәлеге (1978).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Татар энциклопедиясе. Казан, 2008.
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Татарстан елгалары
Бырыс

**Бырыс**  елгасы, Көнбатыш Кама алдында. Чулманның уң кушылдыгы. Озынлыгы 32,2 км, бассейнының мәйданы 331,8 км². Елга башы Питрәч районының Яңа Питрәч авылыннан 3 км көньяк-көнбатыштарак, аз гына Балык Бистәсе районы территориясеннән ага, тамагы Лаеш районының Имәнкискә авылыннан 2 км көнчыгыштарак. Елга башының абсолют биеклеге 150 м, тамагыныкы - 53 м. Су җыелу мәйданы - кушылдыкларының киң үзәннәре белән бүлгәләнгән, көньякка аз гына авышкан, гадәти эрозия тигезлеге. Су җыелу мәйданының урманлылыгы 12%. Бырыс елгасының 2,1 дән алып 10,4 км га кадәр озынлыктагы 9 кушылдыгы бар, иң зурысы - Сикец елгасы (уң кушылдык). Елга челтәренең тыгызлыгы 0,45 км/км². Күбесенчә кар сулары исәбенә туена. Җир асты туендыру модуле 0,11-0,5 л/с•км². Елганың гидрологик режимы ташу вакытында су муллыгы һәм җәен нык саегуы белән характерлана. Бассейнда еллык су агымының уртача күпьеллык катламы 80 мм, ташу агымы катламы 66 мм. Язгы ташу, гадәттә, апрельнең беренче көннәрендә башлана. Елга ноябрь башында туңа. Елга тамагында суының иң аз вакытындагы уртача күпьеллык чыгымы 0,053 м³/с. Язын суы чагыштырмача каты (3-6 мг-экв/л), кышын һәм җәен бик каты (9-12 мг-экв/л). Гомуми минеральләшүе язын 200-300 мг/л, кышын һәм җәен 700-1000 мг/л га кадәр. Бырыс бассейнында гомуми күләме 0,7 млн. м³ булган 2 буа бар. Су ресурслары сугару өчен кулланыла.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Татар энциклопедиясе. 2008. 
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Татарстан елгалары
Таежный Айдат

**Тайга Айдаты** — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Айдат  елгасының сул ярыннан 30 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010400212115200019474
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201947
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Кемерово өлкәсе елгалары
Төркем:Красноярск крае елгалары
Төркем:Тум өлкәсе елгалары
Артельная (елга)

**Артельная** — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Баренцев диңгезе урнашкан. Елга озынлыгы 33 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — яр сызыгының 03.04.00 гидрографик берәмлеге эчендәге, РФ-ның су территориялары һәм эчке диңгез суларындагы Баренцев диңгезендге утраузар, Колгуев утрауын керетеп. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03040010012103000091818
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103009181
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буенча  — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Ненец АО елгалары
Арпы-Яха

**Арпы-Яха** — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кара диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — яр сызыгының 15.02.03 гидрографик берәмлеге эчендәге, РФ-ның су территориялары һәм эчке диңгез суларындагы Кара диңгезе утраулары (Ак утравын кертеп). Кече елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020310012115300080317
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115308031
* Бассейн коды — 15.02.03.100
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Ямал-Ненец АО елгалары
Олы Козаш (Нөгеш кушылдыгы)

**Олы Козаш** — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортостан Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Нөгөш елгасының уң ярына тамагыннан 191 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 21 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кама су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы —  Нөгөш  елгасы башыннан  Нөгөш сусаклагычына кадәр  . Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Кама.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010200312111100017811
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111101781
* Бассейн коды — 10.01.02.003
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Башкортстан елгалары
Абак (елга)

**Абак** — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Курган өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАР/Об/1162/1016/320 урнашкан. Елга озынлыгы 38 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ишем елгасы, РФ белән Казакъстан чигеннән тамагына чаклы, Зур Ухватны кертмичә. Кече елга бассейны — Ишем (бассейнның Россия өлеше), елга бассейны — Иртеш.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010300212115300011507
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115301150
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Төмән өлкәсе елгалары
Төркем:Курган өлкәсе елгалары
Төркем:Омск өлкәсе елгалары
Куватал

**Куватал (Зур Куватал)** — Россия территориясеннән ага торган елга. Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Азяш елгасының сул ярыннан 4,8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, инештән Долгобродск сусаклагычына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010200812111100020120
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111102012
* Бассейн коды — 10.01.02.008
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

 

Төркем:Чиләбе өлкәсе елгалары
Акишевка

**Акишевка** — Россия территориясеннән ага торган елга. Волгоград өлкәсе, Воронеж өлкәсе, Тамбов өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хопер елгасының уң ярыннан 148 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 49 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Хопер, Ворона елгасы кушылган урындан тамагына чаклы, Савала һәм Бузулук елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Хопер, елга бассейны — Тын (су бассейнының Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 05010200512107000007568
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 107000756
* Бассейн коды — 05.01.02.005
* ГӨ буенча  — 07
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Волгоград өлкәсе елгалары
Төркем:Воронеж өлкәсе елгалары
Төркем:Тамбов өлкәсе елгалары
Азенга

**Азенга** — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пежма елгасының уң ярыннан 96 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300212103000028438
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103002843
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буенча  — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Архангельск өлкәсе елгалары
Төркем:Вологда өлкәсе елгалары
Абадим

**Абадим (Обадым)** — Сердоба елгасы кушылдыгы. Пенза өлкәсе, Сарытау өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың башы Петровск районында, тамагы Сердоба елгасының сул ярыннан 94 км ераклыкта, Екатериновка районында урнашкан. Елга озынлыгы 30 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Хопер елгасы, инештән Ворона елгасы кушылган урынга чаклы. Кече елга бассейны — Хопер, елга бассейны — Тын (су бассейнының Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 05010200112107000005407
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 107000540
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буенча  — 07
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Пенза өлкәсе елгалары
Төркем:Сарытау өлкәсе елгалары
Кызыкчуль

**Кызыкчуль** — Россия территориясеннән ага торган елга. Красноярск крае, Хакас Республикасы, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кызылка (Кызыл)  елгасының уң ярыннан 9 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, инештән Әчинск каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010400112115200014883
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201488
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Красноярск крае елгалары
Төркем:Хакасия елгалары
Төркем:Кемерово өлкәсе елгалары
Дубовая (Киров өлкәсе)

**Дубовая** () — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (10%), руслар (90%).

## Искәрмәләр

Төркем:Советск районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Аба-Сырма

**Аба-Сырма** — Чуел елгасы кушылдыгы. Чуашстанның Вурнар районы, Әлек районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 23 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чуел елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел кушылдыктары куйылысу аралыгында, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010400412112100000117
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100011
* Бассейн коды — 08.01.04.004
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Чуашстан елгалары
Барсучка

**Барсучка** — Россия территориясеннән ага торган елга. Тамбов өлкәсе, Мордовия Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кашма елгасының уң ярыннан 100 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Цна елгасы, Тамбов каласыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ука.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 09010200312110000029218
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110002921
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буенча  — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Тамбов өлкәсе елгалары
Төркем:Рязань өлкәсе елгалары
Төркем:Пенза өлкәсе елгалары
Төркем:Мордовия елгалары
Грязнуха (Синюха кушылдыгы)

**Грязнуха** — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Синюха елгасының сул ярыннан 93 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чамлык елгасы . Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Кубань.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 06020000812108100003952
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 108100395
* Бассейн коды — 06.02.00.008
* ГӨ буенча  — 08
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Краснодар крае елгалары
Бармошурка

**Бармошурка (Сивашур)** — Россия территориясеннән ага торган елга. Удмуртия, Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чүпче елгасының сул ярыннан 234 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чүпче елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010300112111100033315
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111103331
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Удмуртия елгалары
Төркем:Киров өлкәсе елгалары
Волья (Сылвица кушылдыгы)

**Волья (Зур  Волья)** — Россия территориясеннән агучы елга. Пирeм крае , Свиpлау өлкәсе  биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сылвица  елгасының уң ярыннан 57 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны бүᴫᴦеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусовая, Кын авылы янындагы су үлсәү посынан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча :
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100712111100011030
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111101103
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Пирeм крае елгалары
Төркем:Свиpлау өлкәсе елгалары
Рогна

**Рогна** — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кулой елгасының сул ярыннан 128 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300212103000028698
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103002869
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буенча  — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Архангельск өлкәсе елгалары
Төркем:Вологда өлкәсе елгалары
Кече Запорная

**Кече Запорная** — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга   Вах елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13011000112115200040883
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115204088
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Хант-Манси АО елгалары
Синега (станция)

**Синега** () — Архангельск өлкәсенең Вельск районы составына керүче тимер юл станциясе.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

## Халык
2010 елда биредә 53 кеше яшәве билгеле.

2010 елгы җанисәп буенча авылда руслар (92%), украиннар (8%) яши.

## Искәрмәләр

Төркем:Вельск районы торак пунктлары
Червленная (Карповка кушылдыгы)

**Червленная** — Россия территориясеннән ага торган елга. Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Карповка елгасының сул ярыннан 36 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 37 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Червленная елгасы, инештән Береславск сусаклагычына чаклы. Кече елга бассейны — Тын елгасы Хопёр һәм Северский Донец елгалары кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Тын (су бассейнының Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 05010300612107000009520
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 107000952
* Бассейн коды — 05.01.03.006
* ГӨ буенча  — 07
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Волгоград өлкәсе елгалары
Егорова Каменка

**Егорова Каменка** — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы № 1061 Черноисточинск сукоймасы урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара, инештән Черноисточинск сусаклагычына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010501312111200005219
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111200521
* Бассейн коды — 14.01.05.013
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Свердловск өлкәсе елгалары
Ампылак

**Ампылак** — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Золотой Китат елгасының уң ярыннан 114 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны бүлгeында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Зырәнское (Тум өлкәсе)Зырәнское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010400312115200020684
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115202068
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Тум өлкәсе елгалары
Төркем:Кемерово өлкәсе елгалары
Анбуй

**Анбуй (Андуй)** — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шола  елгасының уң ярыннан 29 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны бүлгeында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Шексна елгасыинештән Шекснинск ГЭС-ына чаклы, Аккүлде (Вологда өлкәсе ) керетеп. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы елгалары бассейндары, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010200312110000009046
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110000904
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буенча  — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Вологда өлкәсе елгалары
Артъелга

**Артъелга́** (Ардъюлга, Сосновка) — Көнбатыш Кама аръягындага елга. Каргалы елгасының (Чишмә елгасы бассейны) сул кушылдыгы. Озынлыгы 19,9 км, бассейнының мәйданы 90,5 км². Чистай районы территориясеннән ага. Елга башы Татар Сарсазы авылыннан 2 км көнбатыштарак, тамагы Исләй авылыннан төньяк-көнбатыштарак. Елга башының абсолют биеклеге 150 м, тамагыныкы — 66 м. Су җыелу территориясендә асылда урманнар очрамый диярлек.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чишмә елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.

Артъелганың 2,3 тән алып 6,7 км га кадәр озынлыктагы 3 кушылдыгы бар. Елга челтәренең тыгызлыгы 0,39 км/км². Туклануы катнаш, күбесенчә кар сулары исәбенә туена. Җир асты туендыру модуле 0,1-0,2 л/с•км². Гидрологик режимы ташу вакытында су муллыгы һәм җәен нык саегуы белән характерлана. Бассейнда еллык су агымының уртача күпьеллык катламы 109 мм, ташу агымы катламы 106 мм. Язгы ташу, кагыйдә буларак, апрельнең беренче көннәрендә башлана. Елга, гадәттә, ноябрь башында туңа. Елга тамагында суының иң аз вакытындагы уртача күпьеллык чыгымы 0,009 м³/с. Язын суы каты (6-9 мг-экв/л), кышын һәм җәен бик каты (9-12 мг-экв/л). Гомуми минеральләшүе язын 100-200 мг/л (тамагында 300-400 мг/л га кадәр), кышын һәм җәен 500-700 мг/л. Елгада гомуми күләме 102 мең м³ булган буа бар. Су ресурслары сугару өчен кулланыла.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010000212112100003921
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100392
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* ТР Фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе институты
* Татар энциклопедиясе. Казан, 2008. 

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Татарстан елгалары
Кузай (елга)

{Елга
|исем                   = Кузай
|үзисем                = 
|рәсем                 =  
|рәсем киңлеге        =  
|рәсем язуы            =  
|карта                  = 
|карта киңлеге        = 
|карта язуы           =  
|озынлык               =  13 
|бассейн мәйданы        = 106 
|бассейн               =  Урман Чишмәсе елгасы, инештән тамагына чаклы 
|елгалар бассейны      = Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы 
|су чыгымы күләме      = 
|үлчәү урыны          =  
|баш                    =
|елга башының урнашкан урыны = 
|елга башының биеклеге  = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
|тамак = Урман Чишмәсе елгасының уң ярыннан 21 км ераклыкта 
|тамакның урнашкан урыны = 
|тамакның биеклеге =
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
|елганың авышлыгы  = 
|ил  = Россия 
|регион  = 
|Commons =  
}}

**Кузай** — Татарстанның Лениногорск районы территориясеннән агучы кече елга биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Урман Чишмәсе  елгасының уң ярыннан 21 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чишмә елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча :
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010000212112100003570
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100357
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буенча саны (номеры) — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы 

Төркем:Татарстан елгалары
Баган (елга)

**Баган** — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Алтай биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ивановка күле урнашкан. Елга озынлыгы 364 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тополь күле һәм Бурла елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Об белән Иртеш елгалары кушылан урын.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13020000412115200052768
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115205276
* Бассейн коды — 13.02.00.004
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Новосибирск өлкәсе елгалары
Төркем:Алтай Республикасы елгалары
Кокши (Киров өлкәсе)

**Кокши** () — Киров өлкәсенең Лебяжье районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.

## Искәрмәләр

Төркем:Киров өлкәсенең юкка чыккан торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсенең Лебяжье районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Буынтыкаяклылар

**Буынтыкаяклылар** (), умырткасызлар тибы. 5 классы, Җир шарында таралган 2 млн артык төре билгеле. Ярым типлары: трилобитсыманнар (юкка чыккан трилобит классы белән бергә); хелицерлар (меростомлар һәм үрмәкүчсыманнар класслары белән бергә); саңак аша тын алучылар (кысласыманнар классы белән бергә); трахея аша тын алучылар, яки парлы мыеклылар (кыргаяклар һәм бөҗәкләр класслары белән бергә). 

## Төзелешләре
Гәүдәсе баш, күкрәк һәм корсактан тора; ике яклы симметрияле, саклагыч панцирен барлыкка китерүче хитин кутикула (аңа эчке мускуллар ябешә) белән капланган. Тән куышлыгы катнаш типлы (миксоцель). Гетероном сегментацияле. Эволюция процессында куыш, буынтыклы аягы авыз аппаратына, йөрү аягына, йөзү әгъзасына һ.б. әверелгән яки редукциягә бирелгән. Эчәклеге хитин белән капланган эктодермаль алгы һәм арткы эчәкләрдән һәм энтодермаль урта эчәктән [аның белән кайсы бер буынтыкаяклылар аш сеңдерү (бавыр-ашказан асты) бизләре, яки бавыр көпшәләре тоташкан] тора. Саңаклар (кысласыманнар), үпкәләр һәм (яки) трахеяләр (үрмәкүчсыманнар һәм бөҗәкләр) аша тын ала. Нерв системасы 3 пар тоташкан йоткылык өсте ганглиеннан (баш мие) һәм корсак нервы чылбырыннан тора. Күп буынтыкаяклыларның катлаулы фасеткалы күзе, механик һәм хеморецепторлары, ишетү әгъзалары һ.б. бар. Кан тамырлары системасы йомык түгел (аорта һәм артериялар сакланган), йөрәге метамер, артериаль. Бүлеп чыгару әгъзалары — метанефридия, яки мальпиги тамыры (җир өсте формаларының). Аягы буынтыклы, күчеп йөрү, тын алу, эләктерү һ.б. функцияләр башкара. 

Күпчелек буынтыкаяклылар аерым җенесле. Җенси юл белән үрчи, кайсы вакыт партеногенез хас. Үсеше тулы булмаган (курчак стадиясе юк) яки тулы метаморфозлы. Буынтыкаяклылар көбәсен салган вакытта үсә. Фитофаг, сапрофаг, ш. ис. детритофаг, некрофаг, ерткыч, паразит һ.б. 

## Табигатьтә урыны
Буынтыкаяклылар — экосистемалардагы туклану чылбыры компоненты, күп төрләрен (креветкалар, лангустлар, елга кыслалары, омарлар һ.б.) кеше азык итеп куллана. Үсемлекләрне серкәләндерә, яшәү эшчәнлеген кыйммәтле продуктларын (бал корты балавызы, бал, ефәк һ.б.) эшли, үрчетү объектлары (бал корты, тут ефәк күбәләге), кеше һәм хайван паразитлары (борча, бет, корчаңгы бетчәсе), инфекцион авыруларны таратучылар (малярия черкие, энцефалит талпаннары һ.б.), авыл хуҗалыгы һәм урман культуралары корткычлары булып тора.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Башкорт энциклопедиясе 

## Сылтамалар

Төркем:Буынтыкаяклылар
Төркем:Әлифба буенча хайваннар
Сёна

**Сёна (Кече Сёна)** — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кулой елгасының уң ярыннан 160 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300212103000028681
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103002868
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буенча  — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Архангельск өлкәсе елгалары
Төркем:Вологда өлкәсе елгалары
Түбән Чура (елга)

**Түбән Чура (Чура)** — Россия территориясеннән ага торган елга. Удмуртия, Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лекма елгасының сул ярыннан 36 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 39 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны бүᴫгеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чүпче елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010300112111100033391
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111103339
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Удмуртия елгалары
Төркем:Киров өлкәсе елгалары
Узун-Оюк (Чулышман кушылдыгы)

**Узун-Оюк** — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай җɵмһүрᴎятсы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулышман  елгасының уң ярыннан 182 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны бүᴫгеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Телец күле су бассейны. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010100112115100001616
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115100161
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Алтай җɵмһүрᴎятсы елгалары