open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ярмөхәммәт Кадермәтов

**Ярмөхәммәт Кадермәтов** (1721 ел; башка чыганаклар мәглүмәтләре буенча, 1722 ел - билгесез) -  Патша Россиясенең крәстияннәргә карата алып барган сәясәтенә каршылык күрсәтеп, 1773—1775 еллардагы крәстияннәр күтәрелешендә катнашучы. Күтәрелеш башлыгы Е. Пугачев гаскәренең полковнигы. Чыгышы белән типтәрләрдән.

## Биографиясе
Россиянең Усы даругасы Ижбулды авылында (хәзерге Башкортстанның Яңавыл районына карый) 1721 елда (башка мәгълүматлар буенча 1722 елда) туган. 1773 елның ноябрендә, патша сәясәте белән риза булмаенча крәстияннәр күтәрелешенә кушылып китә.
Каранай Моратов белән Ярмөхәммәт Кадермәтов отрядлары 1773 елның декабрендә Казан губернасының Сарапул шәһәре өчен сугыша һәм шәһәрне басып ала. 
1774 елның яз һәм җәй айларында аның отрядлары Бәхтеяр Канкаев отрядлары белән бергә Башкортстанның төньяк‑көнбатышында каты сугыш алып бара. Ул үзе, халык арасында йөреп, күтәрелеш җитәкчесе Емельян Пугачевның төп халык гаскәренә Казан һәм Уфа губерналары кешеләрен үгетләп җыя.
1774 елның июнь—сентябрь айларында Ярмәхәммәт Кадермәтов гаскәре Бөре каласын алуда катнаша. А. А. Якубович җитәкчелегендәге Рус армиясе гаскәрләренә каршы Бөре шәһәре өчен алышта, Казан өчен барган каты сугышларда катнаша. Ярмөхәммәт Кадермәтов шулай ук Усы даругасыҖәлдәк волосте Мүзәк авылы (хәзерге Башкортстанның Краснокама районы) янында барган И. Г. Штерич җитәкчелегендәге патша хөкүмәте гаскәрләренә каршы көрәштә дә катнаша. 1774 елның ноябрендә Ярмәхәммәт Кадермәтов патшахакимияте алдындагы гаебен таный һәм патша гаскәренә үзе теләп бирелә. Күтәрелешнең актив катнашучысы Ярмөхәммәт Кадермәтов озак вакытлар Казан яшерен комиссиясе тикшерүе астында була.
1775 елның 31 маенда Россия Сенатының Яшерен экспедициясе карары белән төрмәдән азат ителә. Киләсе язмышы тарихчыларга билгесез калган.

## Чыганаклар

* Йәрмөхәммәт Ҡәҙермәтов // Башҡорт энциклопедияһы —  Өфө:  «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Башкорт ихтилаллары җитәкчеләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Башкортстан
Төркем:1721 елда туганнар
Төркем:Татарстан тарихы
Килмәк Нурышев

**Килмәк Нурышев** (XVII гасырның икенче яртысы — XVIII гасыр уртасы)) — Нугай даругасы Юрматы волосте башкорт феодалы, 1735-1740 еллардагы башкорт күтәрелеше җитәкчеләренең берсе. Халык арасында Килмәк батыр һәм мөгалим-абыз сыйфатында танылу ала.

## Башкорт күтәрелешләрендә катнашуы
Килмәк Нурышев 1704-1711 еллардагы күтәрелештә катнашучы баш күтәрүчеләрнең илчелеге составында Кырым ханлыгына һәм 1706-1707 елларда Госман империясенә барган.

1734 елда баш күтәрүчеләр, шул вакытта Петербургта булучы старшина һәм мулла Тукчура Алмакова Ырынбур экспедициясе әзерләнүе турында хәбәр алалар. Хат Килмәк Нурышевка юнәлтелгән була. Килмәк Нурышев 1734 елның декабрь аенда Казый мәчетендә бөтен башкорт королтаен оештыручыларның берсе була. Бу корылтайда, патша хөкүмәтенең башкортларның асабалык хокукын, шулай ук дини һ.б. традицияләрен бозу, салым түләүне арттыру, салым җыючы рус чиновникларының салымны үз файдасына куллану һ.б. сәбәпле, күтәрелеш башларга карар кабул ителә. Шулай да төп сәбәп Ырынбур экспедициясе эшчәнлегендә була.

Килмәк Нурышев Нугай даругасы башкортларыннан өч мең кешелек отряд җыя, 1735 елның июнендә отряд ихтилалга күтәрелә. П. И. Рычковның раславы буенча,«...бөтен көч белән Ырынбур (хәзерге Орск шәһәре) каласын төзүгә каршы чыгалар, чөнки аннан башкортларга бернинди азатлык булмаячак».Аңлашылуынча, баш күтәрүчеләрнең төп максаты — Ырынбур экспедициясенең эшчәнлеген туктату була. Экспедиция рәисе И. К. Кириллов ставкасына Килмәк Нурышевтан ике илче килә һәм, башкортлар бөтен көч белән экспедициянең план үтәлешенә комачаулыячакларын хәбәр итеп, бу проектны туктатуны таләп итәләр. Әммә алар икесе дә каты сорау алуга һәм җәзалауга дучар ителәләр, нәтиҗәдә бер илче вафат була. Кириллов өстәмә көчне көтмәскә һәм Ор елгасына юл алырга карар итә. Күтәрелеш җитәкчеләренең нияте буенча, алар зур көч белән Кирилловка һөҗүм ясагач, аның Ор елгасына хәрәкәтен туктатырга тиеш булалар. Әммә башкорт отрядлары бергә тупланып өлгермәү сәбәпле, план гамәлгә ашырылмый.

1736 елның 1 июлендә Җиргән тавы (хәзерге Башкортстан Республикасының Мәләвез районы) янында Килмәк Нурышев үзенең группасы белән Уфадан Ырынбур экспедициясенә кушылу өчен җибәрелгән 5 драгун ротасының хәрәкәтен тукталуга ирешәләр. Шушы ук елның 6 июлендә, Кириллов драгуннар ротасына ярдәмгә көчле команда озата. Килмәк җитәкчелеге астындагы баш күтәрүчеләр, ике фронтка сугыша алмаенча, чигенергә мәҗбүр булалар. Нәтиҗәдә драгуннар ротасы Кирилловның төп көчләренә кушыла.

1737 елның февраль башында Килмәк Нурышев Табын калачыгында кулга алына һәм башта Уфага, аннары Минзәләгә, 1738 елда Санкт-Петербургка озатыла. Киләсе язмышы билгесез.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *[[Пётр Рычков|Рычков П. И.]]* История Оренбургская. Оренбург, 1896.
* *[[Ирек Акманов|Акманов И.Г.]]* Башкирские восстания XVII — нач. XVIII вв. Уфа, 1993.
* *Алтын С. Доннелли. * Завоевание Башкирии Россией. Тәрҗемә с английского Л. Р. Бикбаевы. Уфа, 1995.
* *[[Ринат Камал|Камал Р.]]* Килмәк абыз // Ватандаш. — 2011. — № 2. — Б. 113-148.

Төркем:Башкорт ихтилаллары җитәкчеләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Минзәлә
Леонид Пушкарёв

**Леонид Васильевич Пушкарев** (10 июнь, 1926, Югары Ослан, Свияжск кантоны, Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы, СССР - 7 ноябрь, 1995, Түбән Новгород, Түбән Новгород өлкәсе, Россия ) - капитан, РСФСР елга флоты министрлыгының Идел берләштерелгән елга пароходчылыгы остазы, Социалистик Хезмәт Герое (1966).

## Биографиясе
Леонид Васильев 1926 елның 10 июнендә Татарстан АССРның (хәзерге Татарстан Республикасының Югары Ослан районы), Югары Ослан авылында (башка мәгълүматлар буенча Түбән Ослан авылында), нәселле елгачы Василий Дмитриевич Пушкарев гаиләсендә туа.

1941 елда «Иркутск» пароходына матрос булып урнаша, кышын, «Советская республика» пассажир пароходының боз тоткыныннан чыгарганда, аякларын өшетә. 1951 елда «Иркутск» капитаны була. 1953 елның 28 августында яңа «Адмирал Ушаков» теплоходы капитаны була. Судноларны этәрүнең (буксир тросында баржпны йөртүгә алмаштыру) нәтиҗәле методын эшләгән, ул состав хәрәкәтен 15% ка тизләтә, ягулык һәм майлау чыгымын бер тоннага киметә, составларның курста тотрыклылыгын арттыра һәм аларны йөртүнең зур куркынычсызлыгын тәэмин итә торган була. Соңрак метод илнең барлык елга пароходларында кулланыла башлый.

1960-1964 елларда «Волго-Дон-1» теплоходы капитаны, бер рейс эчендә Владимировкадан Дзержинскига 7,6 мең тонна тоз ташыган. Тизлекне арттыра һәм рациональ балластировка хисабына юлда вакытны кыскарта алган.

1963 елда И.П. Кулибин исемендәге Горький елга училищесын барлык төркем судларында капитан вазыйфасын биләү хокукы белән тәмамлый. 1964 елдан Идел Берләшкән елга пароходчылыгының капитаны-остазы.

СССР Югары Советы Президиумының 1966 елның 14 сентябрендә кабул ителгән «елга транспортын үстерү буенча җидееллык план биремнәрен вакытыннан алда үтәгән һәм күренекле җитештерү уңышлары өчен» Указы белән Социалистик Хезмәт Герое исеменә, Ленин ордены һәм «Серп и Молот» алтын медаленә лаек була.

1971 елда читтән торып «эчке су юлларында суднолар йөртү» белгечлеге буенча Горький су транспорты инженерлары институтын (ГИИВТ) инженер-судно җитәкчесе квалификациясе белән тәмамлый. 1973 елдан — Идел Берләшкән елга пароходчылыгының суднолар йөрү инспекциясе башлыгы. 1987 елда лаеклы ялга китә. «Идел-Кама һәм Дон бассейннарының махсус секциясе», «Боз шартларында судноларны үткәрү» эшләре авторы.

1990 елдан — Түбән Новгородта яши, 1995 елның 7 ноябрендә вафат була, «Марьина Роща» җирле зиратында җирләнә.

### Гаиләсе
Хатын, ике улы, кызы, оныклары һәм оныкчыклары бар.

## Хәтер
Герой исемен «Капитан Пушкарев» теплоходы йөртә (элекке КПССның XXI съезды»).

## Искәрмәләр

Төркем:Нижгар югары уку йортларын тәмамлаучылар
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:«Аеруча хезмәт күрсәткән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1995 елда вафатлар
Төркем:7 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Югары Ослан районында туганнар
Төркем:1926 елда туганнар
Төркем:10 июнь көнне туганнар
Челюскин урамы (Казан)

**Челюскин урамы** — Казан шәһәренең Авиатөзелеш (элеккеге Ленин) районындагы Соцшәһәр, Яңа Карабай, Северный шәһәр бистә һәм микрорайоннардагы урам.

Көньяктан төньякка таба ТЭЦ урамыннан Леонид Черкасов урамына кадәр бара. ТЭЦ, Тимирязев, Лядов, Белинский, Индустриаль, Социалистик, Тар Урам, Побежимов, Максимов, Беломорск, Шатурская, Симонов, Челюскинцев, Айдаров, Төньяк полюс, Лянгузов, Ударная, Вологда, Граничная, Зур Заречная, Аркылы-Зур һәм Леонид Черкасов урамнары белән кисешә.

## Тарих
Урам рус поляр тикшеренүчесе Семён Иванович Челюскин хөрмәтенә аталган (1700-—1766)

Урамның барлыкка килүе 1930 елларда авиация комбинаты («Казмашстрой») төзелеше белән бәйле рәвештә үсеш алган «Орджоникидзе Бистәсе» (Соцшәһәр) һәм «Свердлов Бистәсе» белән бәйле.

Башта урам «Иркутск урамы» исемен йөрткән.

Бүгенге көнгә кадәр урамның күп өлеше сакланып калган.


Файл:Участок ул. Челюскина от ул. Тимирязева до ул. Лядова (г. Казань).JPG|Тимирязев урамыннан Лядов урамына кадәр Челюскин урамы өлеше
Файл:Ул. Челюскина - ул. Индустриальная (12-15).JPG|Челюскин ур. / Индустриаль ур., 12/15
Файл:Ул. Челюскина, д. 17.JPG|Челюскин урамы, 17


## Заманча торышы һәм объектлар

3721 метр озынлыктагы урамда 117 йорт урнашкан.

### Балалар бакчалары

* Казан шәһәре Авиатөзелеш районының «172 нче номерлы балалар бакчасы» Муниципаль бюджет мәктәпкәчә белем бирү учреждениесе (Челюскин ур., 1), 1961 елда барлыкка килгән;
* Казан шәһәре Авиатөзелеш районының «268 нче номерлы балалар бакчасы» Муниципаль автоном мәктәпкәчә белем бирү учреждениесе (Челюскин ур., 1а), 1960 елда барлыкка килгән;
* Казан шәһәре Авиатөзелеш районының «26 нчы номерлы катнаш төрдәге балалар бакчасы» Муниципаль бюджет мәктәпкәчә белем бирү учреждениесе (Челюскин ур., 33а), 2011 елда барлыкка килгән .

### Дәвалау оешмалары

* «7 нче балалар шәһәр клиник хастаханәсе» Дәүләт автоном сәламәтлек саклау учреждениесе (1 нче поликлиника бүлеге) (Челюскин ур., 4/13). .

### «Китап йорты»
Челюскин урамы 4/3 йорты буенча «Китап йорты» сәүдә челтәренең китап кибете урнашкан.

### Казан православие руханилары семинариясе
Челюскин урамы 31а йорты буенча Казан православие руханилары семинариясе урнашкан.

### Дини объектлар

#### [[Урыс Православ Чиркәве|Рус Православ Чиркәве]]

* 1996 елның 20 декабрендә изгеләштерелгән Казан православие руханилары семинариясе каршындагы Изге Иоанн Кронштадтский гыйбадәтханәсе (Челюскин ур., 31а);
* Казан православие руханилары семинариясе каршындагы Казан Изгеләре йорт гыйбадәтханәсе (Челюскин ур., 31а) (2014 елга кадәр — Казан епархия идарәсе каршындагы йорт гыйбадәтханәсе).

### Янгын бүлеге
Челюскин урамы 51 адресы буенча 5 нче Янгын бүлеге урнашкан.

### Полиция бүлеге
Челюскин урамы 56 адресы буенча «Авиатөзелеш» ОП-1 полиция бүлеге урнашкан.
Файл:Перекрёсток ул. Челюскина и ул Лядова (г. Казань).JPG|Челюскин һәм Лядов урамнары чаты
Файл:Ул. Челюскина от ул. Лядова до ул. Белинского.JPG|Лядов урамыннан Белинский урамына кадәр Челюскин урамы өлеше
Файл:Ул. Челюскина (Казань) - 2.JPG|Челюскин, Шатурская һәм Симонов урамнары киселеше


## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Авиатөзелеш районы урамнары
Төркем:Казан урамнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Апас районы флагы

**Татарстан Республикасы Апас муниципаль районы флагы** — муниципаль берәмлекнең рәсми символы булган танып-белү-хокукый билгесе. Флаг 2006 елның 30 сентябрендә расланган һәм теркәү номеры 2736 булган Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына һәм 76 нче номерлы Татарстан Республикасы Дәүләт геральдика реестрына кертелгән.
## Тасвирлама
«Киңлеге озынлыгына 2:3 нисбәттәге, горизонталь буенча бормаланган сары–кызгылт-сары икмәк башаклары үреме белән тигез булмаган ике — кызыл һәм яшел өлешләргә бүленгән туры почмаклы тукыма; яшел өлеш бормаланган һәм тукыманың аскы читенә юнәлгән тасма белән бәйләнгән сары–кызгылт-сары чәчәк бәйләме тагылган (үрем өстеннән) тигезлек уртасындагы стильләштерелгән тау хасил итә».

## Символиканың нигезләнүе
Апас муниципаль районы флагы Апас районы гербы нигезендә эшләнгән, герб символлар теле белән һәм районның табигый-географик, икътисади һәм үзенчәлекләре белән билгели.

Апас районы Татарстан Республикасының көнбатышында урнашкан. Районның рельефы формалашуга Зөя елгасы үзәне зур йогынты ясады. Күп санлы чокырлар һәм калкулыклар Татарстанның бу төбәгенең исемен Идел елгасының уң як ярында — Тау ягы дип билгеләделәр. Биредә Каравыл, Ислам — тау, Гран-тау таулары урнашкан. Бу урыннар җирле халык арасында зур популярлык казана, алар турында күп санлы риваятьләр һәм риваятьләр тупланган.

Башаклар һәм веноклар белән әйләндереп алынган тау байрагында сурәтләнгән рәсемнәр район ландшафтының гомуми үзенчәлекләрен һәм Апас районының авыл хуҗалыгы районы булуын символлаштыра.

Флагтагы ак буй Апас районы аша үтүче һәм аның уникаль табигый байлыкларының берсе булган Зөя елгасын сурәтли.

Сары төс (алтын) — уңыш, байлык, акыл һәм хөрмәт символы.

Ак төс (Көмеш) — чисталык, камиллек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы.

Кызыл төс — батырлык, көч, хезмәт сөючәнлек, матурлык һәм бәйрәм символы.

Яшел төс — табигать, сәламәтлек, яшьлек, тормыш үсеше символы.
## Моны да карагыз
Апас районы гербы
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:2006 ел байракларыТөркем:Әлифба буенча байракларТөркем:Татарстан байракларыТөркем:Апас  районы
Торак мәйданы (микрорайон)

**Торак мәйданы** (*Жилплощадка*) — Татарстанның башкаласы Казан шәһәрендәге микрорайон һәм  шәһәрнең торак массивы. Казанның Мәскәү районына карый. Микрорайон халкы саны 18 меңгә якын кеше тәшкил итә. Микрорайон үзенең элеккеге оешкан җинаятьчел төркеме белән данлыклы.

## Урнашуы
Микрорайон шәһәрнең төньяк-көнбатышында һәм районның төньягында урнашкан, Авиатөзелеш районының Яңа Карабай бистәсенең көнчыгыштан урнашкан шәхси торак секторына якын урнашкан һәм Казан шәһәренең иң ерак эксклавсыз өлешләренең берсе булып тора. Микрорайон үз составында төньяктан көньякка таба урнашкан 3 кварталдан тора.

Микрорайоннан көнбатышка һәм төньякка таба «Казаноргсинтез» һәм «Татхимфармпрепараты» заводлары урнашкан, көньяктан «Казан вертолет заводы» белән чиктәш. Шуңа бәйле рәвештә, 1950-1960 елларда «Оргсинтез» белән бергә барлыкка килгән микрорайон әлеге эре предприятиеләр хезмәткәрләре өчен тарихи яктан «йокы торак районы» булып тора. «Оргсинтез» сәнәгать зонасыннан микрорайон зур яшел үсентеләре булган киң саклагыч яшел зона белән аерылып тора.

«Майский» комплексы теплицаларына якын булу сәбәпле, төнлә торак мәйданы өстендә күк кызгылт сары, кызыл төсмердә яктыра.

## Инфраструктура
Микрорайон нигездә «хрущевка» тибындагы торак биналар белән төзелгән. Гомумшәһәр әһәмиятендәге социаль объектлар, үсеш алган транспорт инфраструктурасы бар.

Микрорайон үз эченә Гудованцева, Химиклар, Беломорская, Моисеев, Обнорский урамнарын кертә. Социаль объектлардан "Юность" мәдәният йорты, Универсиада-2013 объекты булган Химиклар урамындагы «Форвард» боз аренасы булган универсаль спорт комплексы, Казан машина төзелеше техникумы, Казан нефть химиясе көллияте, 32нче татар балалар музыка мәктәбе, 15 нче номерлы «Смена» шәһәр балалар-яшүсмерләр хоккей, өстәл теннисы, милли көрәш буенча спорт мәктәбе, Милли балалар сәнгать мәктәбе белән 5нче шәһәр татар гимназиясе, 66 нчы, 130 нчы мәктәпләр, № 234, 291, 317, 326, 339, 403 балалар бакчалары , 11нче номерлы сырхауханә, Мәскәү районы ТКХ ИК буенча бердәм исәп-хисап үзәге бүлеге, локаль базар, кибетләр, почта һ. б. бар.

## Транспорт
Микрорайон аша  шәһәр үзәгендәге тимер юл вокзалына кадәр 2008 елдан 1 нче трамвай маршруты (№9 2013 елга кадәр аның урынына 1966-2008 елларда Каравай һәм КАПОга кадәр 10 нчы номерлы кыска гына маршрут, ә 2011-2012 елларда монда шулай ук 13 нче номерлы Халитов урамына кадәр булган маршрут хезмәт иткән) һәм автобус маршрутлары уза. № 29, 43, 60, 62, 89. 5 нче троллейбус маршруты (Мәскәү базарына кадәр, 1964 елдан башлап) 2008 елда гамәлдән чыгарылган, элемтә челтәре демонтажланган.

## Социаль-мәдәни әһәмияте
Микрорайон 1970-2000 елларда Казанда, Татарстанда һәм Мәскәүдә эшләп килгән оешкан җинаятьчел төркем белән билгеле.

Микрорайонга берничә музыкаль композиция багышланган:

* N-W side — «Жилка - бу безнең район»
* «Жилка» оешкан җинаятьчел төркеме.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Казан бистәләре
Займище (Казан)

**Займище** - Казандагы шәһәр торак пункты һәм торак массивы.

Шәһәрнең Кировский районына кушылыр алдыннан ул Татарстанның Яшел Үзән районы авылы була.

Ул шәһәр һәм район чигендә һәм көнбатышында урнашкан. Яшел Үзән районының Октябрьский торак поселогыннан (Обсерватория) көнбатыштарак, ә, Яңа Юдино, Юдино, һәм Хуҗәмәт  бистәләреннән көньяк-көнбатыштарак урнашкан. Төньяктан Мәскәү—Казан тимер юлы, Идел елгасы яры белән көньякта чикләнгән, аның кырые буйлап көнбатыштан көнчыгышка таба сузылган. Займище автоюл күперенә якын килә торган урын бистәне төньяктан көньякка таба икегә (зуррак өлеше көнчыгышта кала) бүлә.

Аз катлы торак һәм башка биналар һәм шәхси секторның аерым йортлары, шул исәптән җәйге коттеджлар белән төзелгән. Якын арада гына Казан вертолет заводының "Займище" ял итү үзәге урнашкан.

Бистәдә ком һәм гравий катнашмасы җитештерүче завод, үсемлек үстерү белән шөгыльләнә торган "Займище" җимеш питомнигы һәм пристань бар.

Бистә урамнары: Береговая, Займищенская, Лучевая, Майкопская, Путейская, Садовая, Сиреновая (элеккеге Рабочая), Торговая; тыкрыклар: Бирюзовый, Дачный, Займищенский.

 трассасы авыл аша уза, ул Казанны урап узучы юлның бер өлеше булып Идел елгасы аша уза торган Займище күперенә барып тоташа.

Поселокта Горький тимер юлының Казан филиалының шәһәр яны поездлары өчен Займище платформ-сы, һәм Займище белән Яңа Юдино (Беляевский) авыллары арасында ВЧД платформасы бар.

Поселок тирәсендә А. Х. Халиков  тарафыннан 1950-53 елларда тикшерелгән неолит һәм бронза чоры торак пунктлары калдыклары табылган Займище археологик комплексы бар.

Поселокның төньяк-көнбатышындагы тимер юл артында урман паркы зонасы һәм Казан университетының В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе урнашкан.  Аның нигезендә заманча мәгариф һәм күңел ачу комплексы булган Казан планетарие һәм астропарк төзелеп килә.

Күпер урнашкан якның көнчыгышында (Көньяк Займище, «Юдинский» совхозы, Хуҗәмәт яшел зонасы һәм Хуҗәмәт) Казан үзәгенә Идел акваториясе буенча түләүле автотрасса салу өчен, шулай ук яңа торак участоклар өчен җир юдырыла. Идел акваториясендәге утрау һәм юдыргыч җирләрдә урнашкан күпердән халыкара су курорты проектланган, ләкин проект 2008-2009 елгы кризис аркасында кичектерелгән.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарский энциклопедический словарь/ Под. ред. М. Х. Хасанова. — Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1998. — 703 с.

## Сылтамалар

Төркем:Казан тарихы
Төркем:Казанның Киров районы
Төркем:Казан бистәләре
Владимир Камелин

**Камелин Владимир Васильевич** (05.01.1935, Калуга шәһәре — 2008 ел, Түбән Кама) — Татарстан Республикасының халык депутаты, Түбән Кама шәһәренең мактаулы гражданины.

## Биографиясе

Камелин Владимир Васильевич 1939 елның 5 гыйнварында Калуга өлкәсенең Калуга шәһәрендә туа. 1946 елда Свердловск шәһәрендә урта мәктәпкә укырга керә. 1956 елда Мәскәү шәһәрендә урта мәктәпне тәмамлый. 1956 елда Мәскәү автомобиль-юл институтына механика факультетына укырга керә, ул 1961 елда уңышлы тәмамлый.

1961 елның сентябрендә Түбән Кама промузелы төзелешенә килә һәм 7 нче «Лениногорскстрой» трестының 46 нчы СМУ-46сына башка краннар буенча механик вазыйфасына эшкә керә. 1965 елга кадәр «Татэнерго» системасында мастер, механик, өлкән механик булып эшли.

1965 елда яңа ачылган тимер-бетон эшләнмәләр һәм конструкцияләр заводының ремонт-механика остаханәләре башлыгы булып эшли, аннары «Камэнергостройпром» берләшмәсе дип үзгәртелә. "Камгэсэнергострой" ААҖендә арматура цехы башлыгы, баш механик урынбасары, баш механик, баш инженер булып эшли.

1970 елда төзелешне механикалаштыру идарәсенә баш механик булып эшкә күчә.

1979 елда УМС башлыгы итеп билгеләнә, ә 1987 елда - «Строймеханизация» тресты белән идарә итүче булып билгеләнә, ул җир, җир асты коммуникацияләре, автомобиль юлларын, трамвай юлларын төзекләндерү һәм төзү эшләрен башкара.

1990 елда Башкарма комитет рәисе һәм халык депутатларының Түбән Кама шәһәр Советы рәисе итеп сайлана һәм бу вазыйфаларда 1995 елга кадәр эшли. Татарстан Республикасының халык депутаты итеп сайланган. 1995-1997 елларда Камелин В.В. «Ак Барс» банкның Түбән Кама вәкиллеген җитәкли. Аның турыдан-туры җитәкчелегендә вәкиллек бинасын үзгәртеп кору һәм аны РФ ҮБ таләпләренә туры китерү буенча эш кыска вакыт эчендә башкарыла. Бүгенге көндә Түбән Кама филиалы-банкта әйдәп баручыларның берсе. 2000 елга кадәр «Ак Барс» Банкының Түбән Кама филиалы директоры булып эшли.

2006 елдан «Трансмех» ҖЧҖ директоры, «Нефтегазинжиниринг» ҖЧҖ директоры урынбасары, «Нефтегазинжиниринг» ҖЧҖнең база мөдире булып эшли.

Камелина В.В. барлык хезмәт эшчәнлеге, мастер вазыйфасыннан башлап, идарәче тресттан башлап, Түбән Кама шәһәренең нефть химиясе гигантларын төзү белән бәйле.

Камелин В.В. 2008 елның декабрендә Түбән Кама шәһәрендә вафат була.

## Бүләк һәм премияләре

Түбән Кама халык депутатларының берләштерелгән советы президиумының 1998 елның 29 декабрендә кабул ителгән 43 нче номерлы карары нигезендә, Түбән Кама шәһәренең социаль-икътисади үсешенә һәм мөһим сәнәгать объектларын төзүгә зур өлеш керткән өчен, Владимир Васильевичка «Түбән Кама шәһәренең Мактаулы гражданины» исеме бирелә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Түбән Кама муниципаль районының рәсми сайты. 

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Түбән Кама шәһәренең шәрәфле ватандашлары
Төркем:Мәскәү автомобиль-юл институтын тәмамлаучылар
Төркем:Түбән Камада вафатлар
Төркем:Калугада туганнар
Побежимов урамы (Казан)

**Побежимов урамы** — Казан шәһәренең Авиатөзелеш районындагы (элекке Ленин) урам. Карабай, Соцшәһәр, Яңа Карабай микрорайоннарында урнашкан.

Ул Годовиков урамыннан Ашгабат һәм Глинка урамнары киселешенә кадәр бара. Годовиков, Трамвай, Лукин, 2 нче Ленинград, Ленинград, Копылов, Дәвалау, Чапаев, Челюскин, Караганда, Аркыры-Әстерхан, Үзәк-Мариуполь, Кече Армавир, Зур Армавир, Кубан, Краснодар урамнары, Побежимов, Кубан тыкрыклары һәм Ашхабад, Глинка һәм Ашхабад урамнары белән кисешә

Янәшәдә генә Побежимов тыкрыгы (90 метр озынлыкта) бар, ул Побежимов урамыннан Любовь Швецова урамына кадәр уза.

## Тарих
Урам мәшһүр совет очучысы Григорий Трофимович Побежимов (1897—1937) Советлар Союзы Герое  С.А.Леваневский җитәкчелегендәге экипаж составында Мәскәүдән Төньяк Полюс аша Фэрбанкска ( АКШ ) очыш вакытында эзсез югалган 

Урамның үсеше авиация заводы (Казмашстрой) төзелеше һәм аның янында Свердлов һәм «Юнгородок» исемендәге торак пунктларның барлыкка килүе белән бәйле.

1930 еллардан башлап, хәзерге 2-нче Ленинград-Максимов-Лукин-Побежимов урамнары тирәсендә «Юнгородок " торак комплексы формалаша

Шул ук вакытта якында Свердлов бистәсе барлыкка килә. Шушы ике бистә Побежимов урамының һәм аның белән янәшәдәге урамнарның беренчел тарихи йөзен билгели.

Бүгенге көнгә кадәр Побежимов урамында тарихи биналарның бер өлеше сакланган. Беренчел төзелештәге торак йортларның күбесе авария хәлендә.
Файл:Улица Побежимова (г. Казань) - 2.JPG|Побежимов урамы, 28нче йорт
Файл:Улица Побежимова (г. Казань) - 4.JPG|Побежимов урамы / Ленинград урамы, 30 / 15 йортлар һәм  Побежимов урамы, 32 нче йорт
Файл:Улица Побежимова (г. Казань) - 6.JPG|Побежимов урамы, 34нче йорт


## Хәзерге торышы
Урамның гомуми озынлыгы 2393 метр. 
Файл:Улица Побежимова (г. Казань) - 3.JPG|Побежимов, Копылов һәм  Ленинград урамнары киселеше
Файл:Улица Побежимова (г. Казань) - 5.JPG|152нче балалар бакчасы (Побежимов урамы, 40 нчы йорт)
Файл:Улица Побежимова (г. Казань) - 7.JPG|Побежимов урамы, 55 А


## Объектлар
Побежимов, Лиза Чайкина, Олег Кошевой һәм Годовиков урамнары арасында 2009—2010 елларда төзелгән «Триумф» спорт һәм ял итү комплексы - XXVII Бөтендөнья җәйге универсиада объектларының берсе урнашкан.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Авиатөзелеш районы урамнары
Төркем:Казан урамнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Арча районы флагы

**Арча районы флагы** — Татарстан Республикасы Арча муниципаль районы рәсми символы булган танып-белү-хокукый билгесе.
Арча район Советының 55нче утырышы карары белән 2006 елның 17 мартында расланган.

Герб 2259 номерлы теркәү номеры астында Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына һәм 50 номерлы астында Татарстан Республикасы Дәүләт геральдика реестрына кертелгән.
## Тасвирлама
 «Киңлеге озынлыгына 2:3 нисбәттә, уртасына сары бүрәнәле кальга, читләре буйлап 14 сары башак һәм 14 ак кашкарый чәчәкләре урнаштырылган туры почмаклы яшел тукыма».

## Символиканы нигезләү
Арча районы флагы Арча районы гербы нигезендә эшләнгән һәм 2006 елның 17 мартында Татарстан Республикасының Арча район советында кабул ителгән.

Татарстанның Арча районы — Казан ханлыгының иң борынгы төбәкләреннән берсе булуы белән билгеле. Биредә хакимнәрнең һәм аксөякләрнең шәхси биләмәләре урнашкан булган. Бу җир гасырлар дәвамында Казан ханнарының ышанычлы терәге булгып хезмәт иткән. Арча тарихы татар халкының дәүләтчелеген торгызуда төп роль уйнаган күпсанлы вакыйгалар белән бәйле төбәк. Хәзерге Арча районы үзәге — Арча шәһәренә урта гасырда чик буе ныгытмасы-форпост буларак нигез салына. Ныгытма күп еллар дәвамында тыныч халыкны дошман яуларыннан саклап, үз функциясен уңышлы башкарып килде. 1781 елның 18 (29) октябрендә расланган Арча өяз шәһәре гербыннан алынган сары (алтын) ныгытма образы төбәкнең тарихи үзенчәлекләрен чагылдыра. Ныгытма сурәте шулай ук шәһәр һәм районның үзара бәйләнешен ассызыклый.

Икмәк башакларыннан һәм кашкарый чәчәкләреннән эшләнгән кайма авыл хуҗалыгын районның хәзерге икътисады нигезен аңлата. Кашкарый чәчәге кояшны һәм озак яшәүне гәүдәләндерә. Ак төс (көмеш) - чисталык, камиллек, иминлек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы.

Сары төс (алтын) - уңыш, байлык, тотрыклылык, интеллект һәм хөрмәт символы.

Яшел төс - табигать, сәламәтлек, тормыш үсеше символы.

## Моны да карагыз
Арча районы гербы
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:2006 ел байракларыТөркем:Әлифба буенча байракларТөркем:Татарстан байракларыТөркем:Арча  районы
Академик Павлов урамы (Казан)

**Академик Павлов** урамы — Казан шәһәре Авиатөзелеш районының Карабай микрорайонында урнашкан урам.

## Исемнең килеп чыгышы
Академик Павлов урамы иң зур физиолог, кеше һәм хайваннарның югары нерв эшчәнлеге турында өйрәнүне оештыручы, Нобель премиясе лауреаты академик Иван Петрович Павлов ( 1849—1936 )  хөрмәтенә аталган.

## Урнашуы
Урам Дементьев урамы белән киселештәге трамвай боҗрасы янында башлана һәм  Лукин урамы белән киселештә Айдаров урамына күчү белән тәмамлана.   Машиналар йөрү өлешендә һәр юнәлештә ике полоса бар, анда  трамвайлар йөри. 1966 елда елда Карабай бистәсеннән «Оргсинтез» заводына кадәр 10 нчы маршрут өчен трамвай линиясе төзелгән.

Урамдагы торак төзелеше зур дәрәҗәдә «Казмашстрой» үсешенә бәйле. Төзелешкә төрле урыннардан күп санда эшчеләр һәм белгечләр җәлеп итү сәбәпле, «торак мәсьәләсе» кискен торды, бу, үз чиратында, авыл инфраструктурасын эшчеләр бистәсенә алыштыруга китерде. «Казмашстрой» башлыгы 1934 елның 7 августында АТСР Халык Комиссарлары Советы утырышында «1934 елның 1 яртыеллыгында Казмашстройның төзелеш планын үтәү турында» гы мәсьәлә буенча фикер алышканда, торак фондын үзгәртеп кору кирәклеге турында сөйләде .

## Транспорт

Автобус76

Трамвай : 9, 13

Тукталышлар: Карабай, Академик Павлов, Годовиков

## Урамдагы объектлар

Авиатор, кунакханә
ТР Сәламәтлек саклау министрлыгының СПИД һәм йогышлы авыруларны профилактикалау һәм аларга каршы көрәш буенча республика үзәге
Авиатөзелеш районының 11нче балалар музыка мәктәбе
368 нче балалар бакчасы
«М.П.Симонов исемендәге ОКБ»  НПО АҖ  (элеккеге  "Сокол" тәҗрибә-конструкторлык бюросы ААҖ)
Кадрлар әзерләү өчен региональ укыту үзәге (НОУ РУЦПК)

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Авиатөзелеш районы урамнары
Төркем:Казан урамнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
2-нче Ленинград урамы (Казан)

**2-нче Ленинград урамы** (элеккеге **2-нче Сталинград ур.)** —  Казанның Авиатөзелеш  (элекке Ленин) районындагы Карабай микрорайонындагы урам. 

Көньяктан төньякка таба Побежимов урамыннан Максимов урамына кадәр, параллель рәвештә Ленинград (көнбатыш) һәм Лукин (ул көнчыгыштарак) урамнары арасында бара.

## Тарих
Элегерәк урам "2-нче Сталинград урамы" дип аталган .

1930 еллардан алып, хәзерге 2-нче Ленинград урамы —  Максимов — Лукин -  Побежимов урамнары районнарында «Юнгородок»  торак комплексы барлыкка килде

«Юнгородок»та  йортларны төзү барышында, гадиләштерелгән «өзелгән» фронтоннар һәм волюталар кулланылган, алар 2-3 катлы ике секцияле торак биналарны гадиләштерелгән архитектурасы белән  яраштырылган

Хәзерге вакытта аның территориясендә урнашкан иске йортларның бер өлеше сүтелгән, ә калган йортларның күбесе авария хәлендә.

## Хәзерге торышы
Урамның гомуми озынлыгы  338 метр тәшкил итә .

Казанның Авиатөзелеш районындагы 26-нчы номерлы Лицей  урамның сул як ягыннан зур өлешен алып тора, ул Ленинград урамының машиналар йөри торган өлеше һәм Ленинград урамының 2-нче өлеше арасында урнашкан. Лицей каршында Советлар Союзы Герое, Ленин премиясе лауреаты Муса Җәлил бюсты (1906—1944) урнаштырылган.

Уң ягы нигездә торак йортлар били.

2-нче Ленинград  урамында  4, 4 а, 6, 8, 10, 12, 14 номерлы йортлар бар.

## Урамда объектлар
Адрес: Ленинград урамы, 6 нчы бина, "Рубин-2" футбол клубы бар    .
ЕВА-studio,электроэпиляция студиясе, 2-нче Ленинград урамы, 4.
Сигнал, җитештерү-коммерция фирмасы, 2-нче Ленинград урамы, 4, Казан
26нчы лицей

## Фотолар

Файл:Улица 2-я Ленинградская (Казань) - 2.JPG|2-нче Ленинград урамы (машина юлы)
Файл:Улица 2-я Ленинградская (Казань) (дом 4).JPG|2-нче Ленинград урамы, 4
Файл:Улица 2-я Ленинградская (Казань) (дом 8).JPG|2-нче Ленинград урамы, 8
Файл:Улица 2-я Ленинградская (Казань) - 3.JPG|2-нче Ленинград урамы Максимов урамы белән кисешкән урында.


## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Авиатөзелеш районы урамнары
Төркем:Казан урамнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Төркем:Шәһәрләр хөрмәтенә аталган урамнар
Баулы районы флагы

**Баулы районы флагы** — муниципаль оешманың рәсми символы, муниципаль  берәмлекнең рәсми символы булган танып-белү-хокукый билгесе; Татарстан Республикасы Баулы муниципаль районының рәсми символы. 2007 елның 2 мартында гамәлгә куелган.
Герб 3150 номеры белән Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына һәм Татарстан Республикасы Дәүләт геральдика реестрына № 52 астында кертелгән.

## Тасвирлама
«Киңлеге озынлыгына 2:3 нисбәттәге, ике тигез өлешле горизонталь яшел һәм кызыл буйлардан торган, уртасына район гербының ак, кара, сары, яшел һәм күк төсләрдәге фигуралар урнаштырылган туры почмаклы тукыма».
## Символиканы нигезләү

Флаг Баулы районы гербы һәм символлар һәм аллегорияләр теле нигезендә эшләнгән һәм Баулы районының табигый, икътисадый һәм тарихи үзенчәлекләрен чагылдыра.

Герб уртасындагы көмеш фигурала  рус киеменендәге хатын-кызлар кокошникын сурәтли һәм районда яшәүче славян халыкларын символлаштыра. Лалә чәчәге белән бергә Кокошник (Татар орнаменты элементы) Татарстан һәм Россия бердәмлеген символлаштыра.

Лалә эчендәге үсемлек үсеше — тормышны, ә чиксез билгесезлек билгесе вакыт циклларын: тәүлек, атна, ел фасыллары һәм башка кабатлануны символлаштыра.
Бодай башаклары һәм нефть фонтаны район байлыклары символы булып тора,  ә таулар һәм алар өстеннән чыгып килүче Кояш Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан икәнен сүрәтли һәм районның таулы рельефнын чагылдыра.

Яшел төс — яз, сәламәтлек, табигатьне, өметне гәүдәләндерә.

Кызыл төс — батырлык, көч һәм матурлык, бәйрәм символы.

Ак төс (көмеш) — ачыклык, ачыклык, татулык, гаепсезлек символы.

Кара төс — акыллы, зирәклек, тыйнаклык, гаделлекне гәүдәләндерә.

Сары төс (алтын) — уңыш, байлык, тотрыклылык, хөрмәт һәм акыл символы.

Зәңгәр төс — югары омтылышлар, намус, дан, тугрылык, үлемсезлек символы.

## Моны да карагыз
Баулы районы гербы
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Россия Геральдистлары Союзы

Төркем:2006 ел байракларыТөркем:Әлифба буенча байракларТөркем:Татарстан байракларыТөркем:Баулы  районы
Арча районы гербы

**Арча районы гербы** — Татарстан Республикасы Арча муниципаль районының рәсми символы булган танып-белү-хокукый билгесе.

Герб Арча район Советының 55нче утырышы карары белән 2006 елның 17 мартында расланган.

Герб 2258 номерлы теркәү номеры астында Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына һәм 50 номерлы астында Татарстан Республикасы Дәүләт геральдика реестрына кертелгән.

## Гербның тасвирламасы
«Яшел җирлектә — почмакларда өстән күренүле дүрт кашкарый чәчәге белән чиратлашкан, сабаксыз алтын башаклар белән каймаланган тешле өч манаралы һәм үтәли ачык, бусагасыз, капка аркалы бүрәнәләрдән салынган алтын кирмән».

## Герб символикасы

Арча районы — Казан ханлыгының иң борынгы төбәкләреннән берсе. Биредә хаким һәм аксөякләрнең шәхси биләмәләре урнашкан булган. 
Бу җир гасырлар дәвамында Казан ханнарының ышанычлы терәге булган. Арча тарихы татар халкының дәүләтчелеген торгызуда төп роль уйнаган күпсанлы вакыйгалар белән бәйле.
Район үзәге — Арча шәһәренә урта гасырда чик буе ныгытмасы-форпост буларак нигез салына. Ныгытма күп еллар дәвамында тыныч халыкны дошман яуларыннан саклап, үз функциясен уңышлы башкара. 1781 елның 18 октябрендә расланган Арча өяз шәһәре гербыннан алынган сары (алтын) ныгытма образы төбәкнең тарихи үзенчәлекләрен чагылдыра. Ныгытма сурәте шулай ук шәһәр һәм районның үзара бәйләнешен ассызыклый.

Икмәк башакларыннан һәм кашкарый чәчәкләреннән ясалган кайма авыл хуҗалыгын — районның хәзерге икътисадының нигезен билгели.

Кашкарый кояш һәм озын гомерне гәүдәләндерә.

Ак төс (көмеш) — чисталык, камиллек, иминлек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы.

Сары төс (алтын) — уңыш, байлык, тотрыклылык, акыл һәм хөрмәт символы.

Яшел төс — табигать, сәламәтлек, тормыш үсеше символы.

## Герб тарихы
Гербның идеясе: Атлас Солтанов (Арча).

Район гербы Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Геральдика Советы тарафыннан Россия геральдистлар Союзы белән берлектә эшләп бетерелде:

Рамил Хәйретдинов (Казан), Радик Салихов (Казан), Илнур Миңнуллин (Казан), Константин Моченов (Химки), Кирилл Переходенко (Конаково), Галина Русанова (Мәскәү).

## Моны да карагыз
Арча районы флагы
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:Әлифба буенча гербларТөркем:Татарстан гербларыТөркем:Арча районы
Соллерс — Яр Чаллы

**«Соллерс  —  Яр Чаллы» ҖАҖ** — Татарстан Республикасының Яр Чаллы шәһәрендә автомобиль төзелеше компаниясе

## Тарих
Компаниянең төп предприятиесе-аз литражлы автомобильләр заводы (ЗМА). Завод 1987 елда «КАМАЗ " ААҖнең бүлендек предприятиесе буларак нигез салынган һәм ВАЗ 11113-ОКА микролитражлы автомобилен җитештерү белән шөгыльләнгән, алар Алабуга җиңел автомобильләр заводында (ЕлАЗ) күпләп җитештерү күздә тотыла, (тотрыксыз Кама трактор-техник заводында), ләкин  Алабугада бу тормышка ашырылмый.

2005 елга әлеге предприятие автомобильләр чыгару буенча тулы җитештерү циклы булган автомобиль җыю предприятиесе була.

2005 елның 3 июнендә «ЗМА» ААҖ «Северсталь-Авто» ААҖ компаниясе идарәсе астында «Северсталь-групп» составына керә.  2008 елның маеннан акцияләрнең 100 проценты  «Соллерс" ААҖнеке

2005 елдан башлап «ЗМА» ААҖ SsangYong Rexton автомобилләрен  җитештерә

2006 елдан предприятие Fiat Albea, Fiat Palio һәм Fiat Doblò автомобильләрен чыгару турында лицензияле килешү төзеде.

Яңа автомобильләр җитештерүне эшләтеп җибәрү проектын гамәлгә ашыру кысаларында заводта яңа логистика һәм таможня инфраструктурасы булдырылды, автомобильләрне җыю процессларына өйрәтү өчен уку куәтләре булдырылды, үз компрессор станциясен эшләтеп җибәрә. Җитештерү процессын оештыру өчен предприятиедә алдынгы дөнья фирмаларының яңа эретеп ябыштыру, җыю һәм сынау җиһазлары урнаштырылган, буяу линиясе киңәйтелгән һәм модернизацияләнә .

Соллерс - Яр Чаллы заводының җитештерү куәте елына 110 мең машина . 2000— 2010  еллар  чигендә заводны алга таба илдәге иң эре автомобильләрнең берсенә кадәр үстерү, елына ярты миллион автомобиль эшләп чыгару буенча киң колачлы планнар турында игълан ителде.

2019 елга завод Ford Fiesta һәм Ford Ecosport аз литражлы продукция чыгара. 2019 елның июнендә Ford компаниясенең Россия җиңел автомобильләр базарыннан китүенә бәйле рәвештә заводта җитештерү туктатылды  Завод сатылыр дип көтелә. 

## Продукция

Файл:Automobil Oka (2004).jpg|Ока
Файл:Rexton II 2.7 XDI 186 cavalli 2008.jpg|SsangYong Rexton
Файл:Fiat Albea Sole (Istanbul).jpg|Fiat Albea
Файл:Fiat Doblo Facelift 20090712 front.JPG|Fiat Doblò


## Сылтамалар

* Рәсми сайт "Соллерлар"

## Искәрмәләр

Төркем:КамАЗ
Төркем:Татарстан ширкәтләре
Төркем:Яр Чаллы предприятиеләре
Люк Росслер

**Люк Росслер** (; 28 март 2007, Ванкувер, Британия Колумбиясе, Канада) — канада актеры. Ул актерлык карьерасын 2013 елда башлаган, һәм 2015 елдан фильмнарда уйный башлаган. Ул "Ул: Икенче Бүлек", "Начар Орлык", "Мисс Раштуа", "Минем өчен үле", "Легион" кебек фильмнардагы рольләре белән танылган.

## Тәрҗемәи хәле
Люк 2007 елның 28 мартында Канаданың Ванкувер шәһәрендә туган. Аның Милисса Росслер () апасы бар. Ул шулай ук ​​актриса, ләкин Люк белән чагыштырганда азрак танылган.

## Фильмографиясе

## Бүләкләр һәм номинацияләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* Люк Росслер Instagram сайтында

Төркем:Әлифба буена актерлар
Лебедев урамы (Казан)

**Лебедев урамы** — Казан шәһәренең Идел буе районындагы урам. Модельная урамыннан Тимер Юл урамына кадәр бара.

Модельная, Учительская, Пригородная һәм Тимер Юл урамнары белән кисешә.

## Тарих
Элек урам «Аек» дип аталган.

1953 елның 1 октябрендә урам хәзерге исемен ала — рус физигы, Россиядә беренче фәнни физик мәктәп оештыручы, Мәскәү Император университеты профессоры П. Н. Лебедев хөрмәтенә (1866—1912).

## Заманча торышы
Урамның гомуми озынлыгы 1668 метр тәшкил итә.

Лебедев урамында түбәндәге номерлы йортлар бар: 1, 1а, 1 к. 1, 1 к. 2, 1 к. 3, 1 к. 4, 1 к. 5, 1 к. 6, 1 к. 7, 1 к. 8, 2, 2 к. 1, 4, 13, 18.

## Объектлар

### Казан синтетик каучук заводы
Лебедев урамында Казан синтетик каучук заводы урнашкан (Лебедев ур., 1).

Казан синтетик каучук заводына («СК-4») 1931 елда нигез салына. 1935 елдан предприятие «С. М. Киров исемендәге синтетик каучук заводы» дигән исем ала. 1936 елның 17 ноябрендә файдалануга тапшырыла. 1939 елның маенда заводта дөньядагы иң арзан каучук чыгарыла. 1940 елда заводның тулы реконструкциясе тәмамлана, ул егәрлекне 3,5 тапкырга арттырырга мөмкинлек бирә. 1949 елда латекс, каучук җитештерелә башлый, махсус билгеләнештәге уникаль каучуклар сериясе гамәлгә кертелә.

Хәзерге вакытта «Казан синтетик каучук заводы» ГАҖ («С. М. Киров исемендәге синтетик каучук заводы» фәнни-җитештерү дәүләт предприятиесен үзгәртеп кору нәтиҗәсендә барлыкка килгән) — Россиянең алдынгы нефть химиясе сәнәгате предприятиеләренең берсе.

### 18 нче төзәтү колониясе
Лебедев урамы, 1 адресы буенча «Казан шәһәренең "ФКУ ИК-18" төзәтү колониясе №18» урнашкан (беренче тапкыр хөкем ителгәннәр өчен катгый режим колониясе).

1958 елда контрагент башлангычында гомуми режимлы ир-атлар колониясе буларак оештырылган «ИТК-7» «ИК-18»нең алдагысы булган. Биредә башта 300, аннары 500, соңрак Казанның сәнәгать һәм социаль объектларын төзүдә катнашкан 1200 хөкем ителүчеләрне сак астында тотканнар. Алга таба производство оештырыла, предприятие статусы раслана һәм товар продукциясен чыгару планы билгеләнә. 1982 елдан 1988 елга кадәр учреждение 13 тапкыр ТАССР Эчке эшләр министрлыгының күчмә Кызыл Байрагын яулый һәм өч тапкыр СССР Эчке эшләр министрлыгының ИТК арасында өченче урынга лаек була.

1989 елдан 1993 елга кадәр «ИТК-7» ябылган була һәм катгый режимлы «ИТК-18» буларак ачыла.

### Компанияләр һәм учреждениеләр
Лебедев урамында шулай ук урнашкан:

* «Мустанг ойл» АЗС;

* «Мотор-мастер компаниясе;

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Идел буе районы урамнары
Төркем:Казан урамнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар
Василий Филиппов (1958)

**Василий Николай Филиппов** (1958 елның 9 гыйнвары, Пермь өлкәсе, Добрянский районы, Түбән Красное поселогы) — Түбән Кама шәһәре җәмәгать эшлеклесе, Түбән Кама муниципаль районы Советы депутаты.
 
## Биографиясе

Филиппов Василий 1958 елның 9 гыйнварында Пермь өлкәсенең Добрянский районы Түбән Красное поселогында туган.

Хезмәт эшчәнлеген 1976 елда «Түбән Кама нефть химиясе комбинаты» ҖБ ремонт-механика цехының 2 разрядлы котельнигы булып башлый. Нефть химиясе комбинатында КИПиА слесаре, кабельле көч челтәрләре электромонтажнигы булып эшли. 1981-1988 елларда «Таттрансуправление» АТТДА өлкән инженер-технолог, ОТЭР төркеме өлкән инженер-җитәкчесе булып эшли. 1988 елда шәһәр сәламәтлек саклау бүлегенең АТХДА автотранспорт хуҗалыгы башлыгы итеп билгеләнә. 2012 елда «Түбән Кама шәһәренең төзелеш, торак-коммуналь хуҗалык һәм төзекләндерү Департаменты» МУП җитәкчелек итә. 2020 елда Филиппов В.Н. табигатьтән файдалану өлкәсендә күзәтчелек буенча федераль хезмәтнең Идел-Кама Төбәкара идарәсенең дәүләти экологик күзәтчелек бүлеге башлыгы урынбасары итеп билгеләнә.

Филиппов Василий Николаевич актив иҗтимагый эшчәнлек алып бара. Түбән Кама шәһәр Советының 4 чакырылыш депутаты итеп сайланган. 3 чакырылыш Түбән Кама шәһәр Советының шәһәр төзелеше, торак сәясәте, төзекләндерү, коммуналь хуҗалык һәм транспорт мәсьәләләрен алып баручы даими комиссиясен җитәкли. Түбән Кама шәһәр Советында «Бердәм РОССИЯ» фракциясе составында актив эшли.

Филиппов В. Н.җирле үзидарәне торгызуга һәм үстерүгә зур өлеш кертте, дәүләт хакимияте һәм җирле үзидарә органнары арасында конструктив хезмәттәшлек, Түбән Кама шәһәре һәм Түбән Кама муниципаль районының социаль-икътисадый үсешенә юнәлдерелгән чаралар кабул итүгә актив ярдәм итә.

## Бүләк һәм премияләре

Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Рәхмәт хаты, ТР сәламәтлек саклау министрлыгының Мактау грамоталары, ТР Транспорт һәм юл хуҗалыгы министрлыгының Мактау грамотасы, «РФ Сәламәтлек саклау отличнигы» күкрәк билгесе, ТР сәламәтлек саклау министрлыгының Мактау грамотасы, «Казан шәһәрендәге 2013 елгы XXVII Бөтендөнья җәйге универсиадасы» истәлекле медале, «2014 елда Казанда узачак XXII Кышкы Олимпия уеннары һәм XI Параолимпия кышкы уеннары» истәлекле медале белән бүләкләнгән. Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгының Рәхмәт хаты белән бүләкләнде. «Татарстан Республикасының Атказанган транспорт хезмәткәре» дигән мактаулы исем, «Татарстан Республикасының Мактаулы сәламәтлек саклау ветераны» исеменә лаек була.

Түбән Кама шәһәр Советының 2020 елның 21 февралендәге 11 номерлы карары белән Түбән Кама шәһәренең социаль-икътисади үсешенә, Түбән Кама шәһәре территориясендә җирле үзидарәне торгызуга һәм үстерүгә зур өлеш керткән, Түбән Кама шәһәр советында актив депутатлык эше, киң иҗтимагый-сәяси эшчәнлек өчен «Түбән Кама шәһәренең Мактаулы гражданины» исеме бирелә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Түбән Кама муниципаль районының рәсми сайты. 

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Түбән Кама шәһәренең шәрәфле ватандашлары
Төркем:Пермь өлкәсендә туганнар
Хәй Сәйфуллин

**Сайфуллин Хай Игтисам улы** — хезмәт батыры, Ватан сугышы ордены иясе.

## Биографиясе
Сайфуллин Хай Игтисам улы Татарстанның Лениногорск районы Сугышлы авылында 1926 елның 15 мартында туа. 1941 елда авылның 7еллык мәктәбен тәмамлый. 1941-1943 елларда колхозда эшли. 1944 елның апрелендә Шөгер военкоматыннан сугышка алына һәм 1945 елның 9 маена кадәр сугыш хәрәкәтләрендә катнаша. Хай абый гвардия старший сержанты.

Башта Беренче Белоруссия фронтының 169 нчы дивизиясе 680 полк составында телефонист булып хезмәт итә.  Сугыш беткәнне Германиядә ишетә. Җиңү көнен Берлин шәһәреннән 150 км ераклыкта Эльба елгасы буенда каршылый. Эльба буенда 3 ай торалар. Америка, Англия солдатлары белән очрашалар. Аннары аннан Белоруссиянең Витебск шәһәренә кайталар. Юлда 2 ай ярым булалар. 2000 км ны җәяү баралар. Көн дә 45-50 км юл узалар. 1946 елның манда Брест шәһәренә күчерәләр. Хай абый анда 1950 елга кадәр хезмәт итә. 1950 елның ноябрендә генә туган авылы Сугышлыга катып җитә. 

1951-1954 елларда буровойда дизелист була, 1954-1959 елларда карьерда таш вата. 1959 елның 15 сентябреннән алып 1981 елның 3 февраленә кадәр Лениногорск шәһәрендә ВПЧ-11, Ромашкиноның ВПЧ-20 янгын сүндерү частьларында хезмәт итә. 28 ел хәрби, 15 ел гражданский стажы бар.
 
1955 елда Валиева Агиян Зәки кызы белән  тормыш корып җибәрәләр. 3 кыз тәрбияләп үстерәләр.
 
## Медальләре
* “Ватан сугышы ордены”
* “Германияне җиңгән өчен” медале
* “Берлинны алган өчен” медале
* “Бөек Җиңүнең 20, 25, 30, 40, 50, 60 еллыгы” медальләре
* “СССР Кораллы көчләренең 50, 60, 70 еллыгы” медальләре
* “Хезмәт ветераны” медале
* “I дәрәҗә мактауга лаеклы хезмәте өчен” билгесе
* “Отличник пожарной охраны” билгесе.

## Чыганаклар
* Хәй Сайфуллинның шәхси архивыннан алынды.

Төркем:Хезмәт Батырлары
Төркем:Икенче бөтендөнья сугышында катнашучылар
Төркем:Лениногорск районында туганнар
Фоат Шәйхелмәрданов

**Фоат Шәйхелмәрдан улы Шәйхелмәрданов** (20.10.39, Татарстан АССР, Актаныш районы, Иске Әгъбәз — 2002, Түбән Кама) — Түбән Кама шәһәре хезмәт батыры, «Түбән Кама нефть химиясе» ҖБ ветераны, СССРның мактаулы нефть химигы.
 
## Биографиясе

Шәйхелмәрданов Ф.Ш. 1939 елның 20 октябрендә ТАССРның Актаныш районы Әгъбәз авылында туа.

Хезмәт эшчәнлеген 1959 елда еракта, үзбәк колхозында башлый. 1966 елда «Нефтехимкомбинат»ында эшли башлый, анда тиз арада алдынгылар сафына чыга. Коллектив лидерларының берсе була, кешеләрне үз артыннан рухландыра һәм алып бара. Гомере буе ул бер эш урынында – ремонт-механика заводында фрезеровщик – зуборезчик булып эшли.

Металл эшкәртү методларын камил белә. Аңа иң ашыгыч һәм катлаулы детальләр әзерләүне йөклиләр. Ул күпьяклы хезмәт күрсәтү инициаторы була, аны гамәлгә кертүдән хезмәт җитештерүчәнлеге 20 процентка арта.

Фоат Шәймәрдан улы яшь эшчеләрнең остазы була, алар югары класслы «металлчы»булганнар. Күп еллар рәттән алдынгы тәҗрибә мәктәбен алып бара.

Фоат Шәйхелмәрдан улының хезмәт кенәгәсендә бүләкләү һәм бүләкләр, шулай ук эш разрядын күтәрү турында сөйли торган язмалар белән генә язылган. Югары квалификацияле эшче, чын "профессор" үз эшендә, ул үз цехында гына түгел, үз заводында да зур абруй казанган.

Шәймәрданов Ф.Ш. 2002 елда Түбән Кама шәһәрендә вафат була.

## Бүләк һәм премияләре

Предприятиене үстерүгә керткән зур өлеше өчен ул ВЦСПС премиясе белән, югары дәүләт бүләкләре – Ленин ордены һәм Халыклар Дуслыгы ордены белән бүләкләнә.

«Унберенче бишьеллык ударнигы» билгесе белән бүләкләнгән.

Шәйхелмәрдановка Ф.Ш. «СССРның мактаулы нефть химиячесе» исеме бирелә. Аның исеме 1985 елның 31 июлендә социалистик ярышта югары нәтиҗәләргә ирешкән, план биремнәрен һәм социаль йөкләмәләрне уңышлы үтәгән өчен СССР нефть эшкәртү һәм нефть химиясе сәнәгате министрлыгының Мактау китабына кертелә.

КПССның Түбән Кама шәһәр комитеты бюросы һәм халык депутатларының шәһәр Советы башкарма комитетының 1981 елның 18 сентябрендәге 398 номерлы карары нигезендә, Түбән Кама шәһәренең нефть химиясе сәнәгате үсешенә һәм югары нәтиҗәләргә ирешүгә зур өлеш керткәне өчен Шәйхелмәрданов Фоат Шәйхелмәрдан улына «Түбән Кама шәһәренең Мактаулы гражданины» исеме бирелә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Түбән Кама муниципаль районының рәсми сайты. 

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Түбән Кама шәһәренең шәрәфле ватандашлары
Төркем:Актаныш районында туганнар
Төркем:Нефтьчеләр