open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Евгений Бикбов

## Тәрҗемәи хәле
1929-1936 елларда туган авылы колхозында, 1938-1942 елларда Эчке эшләр халык комиссарлыгының Нагайбәк районы бүлекчәсендә эшли. 1936 елдан Кызыл Армиядә. Хәсән күле янында япон гаскәрләренә каршы сугышта катнаша (1938). 1942 елдан Бөек Ватан сугышы фронтларында, 25 нче гвардияче танк бригадасы автоматчыларының моторлаштырылган батальонында бүлекчә (отделение) командиры (11 нче гвардияче армиянең 2 нче гвардияче танк корпусы). 3 нче Белоруссия фронты гаскәрләре составында Беларус (1944) һәм Көнчыгыш-Пруссия (1945) һөҗүм операцияләрендә катнаша. 1944 елның 30 июнендә Черневки авылы янында Березина елгасын кичкәндә (БССР, Минск өлкәсе Борисовский районы) батырлык күрсәтә: Бикбов командалыгындагы солдатлар каршы як ярда яна торган күпергә кереп, өч дзотны басып алалар, кул сугышы белән дошманның күп көчен юкка чыгарып, батальонга елга аша кичеп чыгарга булышлык итәләр. 1945-1947 елларда Нагайбәк районы милисәсе бүлегендә участок милисәнире, 1954 тән Югары Урал урман хуҗалыгының Арсин урманчылыгында эшли.

Ленин, Кызыл Йолдыз орденнары, мидәлләр, ССРБның Югары Шурасы Президиумы Мактау грамотасы белән бүләкләнә.

## Әдәбият
* Челябинская область: Энцикл. Челябинск, 2003. Т. 1; 
* Хакимов М.С., Сафаров М.А. Татары: Воины. Труженики. Патриоты. М., 2006.

## Сылтамалар
* Герой турында
* http://tatarile.org/maglumat/шәхес/бикбов-евгений-архипович

Төркем:Советлар Берлеге Каһарманнары
Хәмзә Богданов

### Сылтама
*Герой турында

Төркем:Сембер өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Гыймазетдин Вәҗетдинов

**Гыймазетдин Вәҗетдинов** 1907 елда ТР Мөслим районы Исәнсеф авылында туа. 5 классны тәмамлаганнан соң, колхозда эшли. 1929 елда Совет Армиясенә алына. 1938 елда кече лейтенантлар мәктәбен тәмамлый. 1939-1940 елларда Совет-фин сугышында катнаша.

1940 елның февралендә Төньяк-Көнбатыш фронтының 7 армиясе, 86 нчы укчы дивизиясенең 330 нчы укчы полкы рота командиры кече лейтенант Г.Вәҗетдинов сугышчан дуслары белән дошманның Выборгский районында ныгытылган тылына Фин култыгы бозы буйлап походка кузгала.

1940 елның 8 мартында совет сугышчылары һөҗүме вакытында дошман белән каты бәрелешләр була. Рота командиры үзе пулеметтан ут ачып, дошманның 2 пулемет ноктасын юк итә, шул рәвешле хәрби бурычны үтәүгә үзеннән зур өлеш кертә. Әлеге сугышта Гыймазетдин Вәҗетдинов һәлак була. Аңа үлгәннән соң, 1940 елның 21 мартында Советлар Союзы Герое исеме бирелә. Г.Вәҗетдинов Ленин ордены белән бүләкләнгән.

### Сылтама
* Мөслим районы рәсми-мәгълүмати сайты
*Герой турында

Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Абдулла Вәлиев

**Абдулла Хәби улы (Хәбибулла улы) Вәлиев** (1922 ел, Бакай — 1944 елның 24 гыйнвары) — Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренең кызылармеецы, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы (1943).

## Тормыш юлы
Абдулла Вәлиев 1922 елда Бакай авылында (хәзер — Башкортстанның Кушнаренко районы) туа. Милләте буенча татар. Башлангыч белем ала, колхозда эшли. 1941 елның сентябрендә Вәлиев Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренә хезмәткә алына. 1942 елның гыйнварыннан Бөек Ватан сугышы фронтларында.

1943 елның июленә кызылармеец Абдулла Вәлиев Үзәк фронтның 60 нчы армиясенең 1031 нче укчылар дивизиясе 1 нче укчылар полкының 1 нче укчылар батальонының танкка каршы мылтыгын исәпләүнең беренче номеры була. Курск дугасындагы сугышларда һәм Днепр өчен көрәштә аерылып тора.

1943 елның 13 июлендә Курск өлкәсенең Троснянск районында 257,0 биеклектән Вәлиев үз взводы составында танкка каршы мылтык һәм гранатлар ярдәмендә өч дошман һөҗүмен чагылдыра. Күп санлы өстенлеккә карамастан, немец бүлекчәләре биеклекне ала алмыйлар, 300гә якын солдатны һәм 3 офицерны югалталар. Вәлиев сугышта ике тапкыр яралана, әмма ныгытма килмичә, сугыш кырларыннан китми. Алдагы сугышларда Вәлиев үзенең танкка каршы мылтыгыннан 4 пулемёт һәм 17 дошман солдатын юк итә. 24-25 сентябрь төнендә Вәлиев төркем составында Днепр аша Украин ССРның Чернигов өлкәсенең Рыбный Промысел авылы тирәсеннән юл ала. Төркем плацдармны яулап ала һәм 12 дошман контратакасын чагылдырып, 42 сәгать дәвамында аны тотып тора ала. Шул сугышта Вәлиев 2 пулемёт һәм 9 немец солдатын юк итә.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1943 елның 17 октябрендәге Указы белән кызылармеец Абдулла Вәлиев Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Берлеге каһарманы исеменә лаек була.

1944 елның 24 гыйнварында сугышта һәлак була, Ленинград өлкәсенең Гатчина районының Туганицы авылында җирләнә.

## Бүләкләр

* Советлар Берлеге Каһарманы (1943 елның 17 октябре):
** «Алтын Йолдыз» медале
** Ленин ордены

## Хәтер
Бакай авылында Вәлиевка һәйкәл куелган, аның исеме белән мәктәп аталган.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
*Герой турында

Төркем:Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Гыйниятулла Гобәйдуллин

Чуашстан Республикасының Тукай авылында туган.

Балахна электр станциясендә һәм Горький автомобильләр заводында эшләгән.  Ерак көнчыгышта хәрби хезмәттә була. 

1941 елда үзе теләп сугышка киткән. 1942 елның февралендә өлкән сержант Гобәйдуллин җитәкләгән 6 разведчик тозакка эләгә. Бәрелешнең беренче минутларында ук иптәшләре һәлак була, берүзе сугышып, фашистлар взводын җиңә. Үзе дә яралана, бер ел дәвалана. Хәрби училищеда тизләтелгән курслар узып, Ленинград фронтында сугыша. Берлинны штурмлауда катнаша.

Советлар Союзы Герое (1942).

Сугыштан соң ГАЗда эшли, заводның профсоюз комитеты рәисе була.
## Сылтамалар
*http://www.nizgar.ru/modules.php?name=Encyclopedia&op=content&tid=48
*Герой турында

Төркем:Чуашстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Салих Вәлиев

**Салих Шәйбәк улы Вәлиев** (1912 елның 22 октябре, Иске Гомәр, Уфа өязе, Уфа губернасы, РСФСР — 1970 елның 12 октябре, Уфа, БАССР, РСФСР) —  Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренең өлкән лейтенанты, Совет-фин һәм Бөек Ватан сугышларында катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы (1943).

## Тормыш юлы
Салих Вәлиев 1912 елның 22 октябрендә Иске Гомәр авылында туган (хәзер — Башкортстанның Кушнаренко районы). Милләте буенча татар. 1923 елда башлангыч мәктәпне, 1937 елда тракторчылар һәм комбайнчылар курсын тәмамлый.

1940 елда Эшче-крестьян Кызыл Гаскәрләренә Башкорт АССРның Балакатай районы хәрби комиссариаты тарафыннан чакырыла. Совет-фин сугышында катнаша.

1941 елның июленнән — Бөек Ватан сугышы фронтларында. 1942 елда кече лейтенантлар курсын тәмамлый. 1943 елның сентябренә кече лейтенант Салих Вәлиев Воронеж фронтының 40 нчы армиясенең 957 нче укчы полкының 2 нче укчылар батальонының укчылар взводы белән җитәкчелек итә. Днепр өчен көрәштә катнаша.

1943 елның 23-24 сентябрендә Вәлиев үз төркемендә беренче булып Украин ССРның Киев өлкәсенең Балыко-Щучинка авылы тирәсендә Днепр аша уза. Төркем плацдармны ала һәм алдагы тәүлек эчендә тугыз дошман контратакасын җиңә. Сугышларда Вәлиев 30 дошман солдатын һәм офицерын шәхсән үзе юк иткән.

1943 елның 23 октябрендәге ССРБ Югары Шурасы Президиумы Указы белән кече лейтенант Салих Вәлиев Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале бирелеп, Советлар Союзы Каһарманы исеменә лаек була.

Сугыш беткәннән соң, өлкән лейтенант исемендә, Валеев запаска китә. Уфада яши һәм эшли. 1970 елның 12 октябрендә вафат була, Уфа мөселман зиратында җирләнә.

## Бүләкләр

* Советлар Берлеге Каһарманы (1943 елның 23 октябре):
** «Алтын Йолдыз» медале
** Ленин ордены
* II дәрәҗә Ватан сугышы ордены;
* Кызыл Йолдыз ордены (1943 елның 11 октябре).
## Хәтер
* Уфаның Калинин районындагы урамга исеме бирелгән.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
*Герой турында

Төркем:Башкортстан Сəʙитлар Берлеге Каһарманнары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Совет-фин сугышында (1939-1940) катнашучылар
Бари Габдрахманов

**Бари Гали улы Габдрахманов** (1912-1944) – Советлар Берлеге каһарманы.

## Тормыш юлы
Бари Габдрахманов 1912 елның 25 маенда Кармыш авылында туган. Бөек Ватан сугышында 1941 елның октябреннән. 2нче Украина фронтында сугышкан. 1944 елның 15 гыйнварында 233нче гвардия артиллерия полкының орудие төбәүчесе кече сержант Бари Габдрахманов Кировоград өлкәсенең Грузское авылы янындагы бәрелештә дошманның бер танкын, ике штурм орудиесен һәм ике пулеметын сафтан чыгара.
Орудие коручысы белән икәү калып, соңгы снәрәт беткәнчегә кадәр ут алып бара, ә аннан соң автоматтан һитлерчыларны кыра.
Бу сугышта кече сержант Бари Гали улы Габдрахманов авыр яралана һәм 1944 елның 23 гыйнварында аның гомере өзелә.
Кировоград шәһәрендә Мәңгелек Дан Пантеонында җирләнгән.
 
Командованиенең сугышчан бурычларын үрнәк төстә башкарган, батырлык һәм каһарманлык күрсәткән өчен СССР Верховный Советы Президиумының 1944 елның 13 сентябрендәге Указы белән кече сержант Бари Гали улы Габдрахмановка, үлгәннән соң, Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

## Сылтамалар
* Герой турында
* Бари Гали улы Габдрахманов 

Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Фазулла Габдрәшитов

**Фазулла Габдрәшитов**, Фазулла Габдулла улы Габдрәши́тов (*[[25 октябрь|12 [25] октябрь]] [[1903 ел|1903]], [[Иске Кандра]], [[Бәләбәй өязе]], [[Уфа губернасы]], [[РИ]] — [[5 апрель]] [[1975 ел|1975]], [[Бүздәк]], [[БАССР]], [[РСФСР]], [[СССР]]*) — Советлар Берлеге Каһарманы , Үзәк фронтның 61нче армия 7нче гвардия кавалерия корпусы 16нчы гвардия кавалерия дивизиясе 60нчы гвардия кавалерия полкының  2нче эскадроны пулеметчысы, гвардия рядовое.

## Тәрҗемәи хәле
1903 елның 12 (25) октбрендә Уфа губернасы Бәләбәй өязе (хәзерге БР Туймазы районы) Иске Кандра авылында татар гаиләсендә туган. Туймазы кулланучылар җәмгыятенең әзерләүләр конторасында эшли. 1941 елның декабреннән Кызыл Армиядә. 1942 елның августыннан Бөек Ватан сугышы фронтларында, 60-нчы гвардияче атлы гаскәр полкында (16-нчы атлы гаскәр дивизиясе, 61 нче армиянең 7 нче атлы гаскәр корпусы) станлы уксибәр төзәүчесе. Көньяк-Көнбатыш, Брянск, Үзәк, 1 нче һәм 2 нче Белоруссия, 1 нче һәм 3 нче Балтыйк буе фронтлары гаскәрләре составында Мәскәүне саклауда (1941-42), Биләүдән көньяктарак һәм көньяк-көнбатыштарак барган сугышларда (1942-1943), Чернигов-Припәт, Һомел-Речица (икесе дә - 1943), Калинковичи-Мозырь, Белоруссия, Рига (барысы да - 1944), Варшава-Познань, Көнчыгыш Померания һәм Берлин (барысы да - 1945) һөҗүм операцияләрендә катнаша. 1943 елда Нивки авылы янында (БССР, Һомел өлкәсе Брагин районы) Днепр елгасын кичкәндә батырлык күрсәтә: полкта беренче булып елганы кичә; полк бүлекчәләренә елганы кичүне тәэмин итә. Сугыштан соң Бүздәк районы кулланучылар җәмгыятенең әзерләүләр кантурында эшли.

Ленин ордены, медальләр белән бүләкләнә.

## Әдәбият
* Батырлар китабы - Книга Героев. Казань, 2000; 
* Славные сыны Башкирии. Уфа, 1966. Кн. 2. 
* Герои Советского Союза - наши земляки. Казань, 1982. Кн. 1; 
* Герои Советского Союза: Краткий биогр. словарь. М., 1987. Т. 1.

## Сылтамалар
*Герой турында
*http://tatarile.org/maglumat/шәхес/габдрәшитов-фәйзулла-габдулла-улы
* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.
## Искәрмәләр


Төркем:Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Хәмит Гаделшин

**Хәмит Габдулла улы Гаделшин** (1923 ел ― 2000 ел), Советлар Берлеге Каһарманы (1944).

## Тәрҗемәи хәле
Радиотелеграфчылар курсын (1941), сугыштан соң Ленинград хәрби укухансен һәм Ленинградтагы Советлар Берлеге Маршалы С.М. Будённый исемендәге Хәрби элемтә академиясен тәмамлый. 1941 елның августыннан Кызыл армиядә. 1941 елның октябреннән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 1449-нчы аерым элемтә ротасының (46-нчы армиянең 31 нче укчы дивизиясе) өлкән радиотелеграфчысы. Кавказарты, Төньяк Кавказ, Дала, 2 нче һәм 3 нче Украина фронтлары гаскәрләре составында ССРБ белән Төркия арасындагы дәүләт чикләрен һәм Кара Диңгез ярларын саклауда (1941-42), Зур Кавказ сыртының үзәк өлеше өчен барган бәрелешләрдә (1942), Кавказ һәм Днепр өчен барган сугышларда (1943), Уңъяк яр Украина, Румыния, Болгарияне азат итүдә (1944), Яссы-Кишинәү операциясендә, Дебрецен (икесе дә - 1944), Будапешт (1944-45), Вена һәм Прага (1945) һөҗүм оперцияләрендә катнаша. 1943 елның 27 сентябрендә Сошиновка авылы янында (Днепропетровск өлкәсе Югары Днепр районы) Днепрны кичкәндә батырлык күрсәтә. Сугыштан соң Совет армиясендә командирлык вазифаларын башкара (1969 га кадәр). Фрунзе (Бишкәк) шәһәрендә Фрунзе исемендәге һөнәр укуханәсендә хәрби җитәкче булып эшли. 
## Бүләкләре
Ленин ордены, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены, медальләр белән бүләкләнә.

## Әдәбият
* Батырлар китабы - Книга Героев. Казань, 2000; 
* Герои Советского Союза - наши земляки. Казань, 1982. Кн. 1; 
* Герои Советского Союза: Краткий биогр. словарь. М., 1987. Т. 1; 
* Славные сыны Башкирии. Уфа, 1966. Кн. 2.

## Сылтамалар
*Герой турында
*http://tatarile.org/maglumat/шәхес/гаделшин-хәмит-габдулла-улы
## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Вячеслав Гайнетдинов

### Сылтама
* Герой турында

Төркем:Диңгез буе крае Советлар Берлеге Каһарманнары
Мөхәммәтдин Гайнетдинов

**Гайнетди́нов Мөхәммәтдин (Дмитрий) Галентин улы** (17.8.1921, Григорьевка, Верхотурье өязе, Екатеринбур губернасы, РСФСР — 7.5.1993, Төмән шәһәре), Советлар Берлеге Каһарманы (30.10.1943), старшина. 
## Тәрҗемәи хәл
крестьян гаиләсендә туган. 7 сыйныфны бетергән.

1940 елдан Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре сафларында. Хәрәкәттәге армиягә 1943 елның февралендә алынган. 1943 елдан ВКП(б) әгъзасы.

43 нче укчылар полкының (106-нчы укчы төмәне, 65 нче гаскәр, Үзәк фронт) элемтә ротасы взвод командиры Мөхәммәтдин Гайнетдинов Днепр аша чыгу вакытында Лоев штб-ы  тирәсендә дошман уты астында елга аша кабельны үткәргән һәм моның белән 43 нче укчылар полкы штабының роталар белән элемтәсен тәэмин иткән.

 боерыкларны үрнәк булырлык итеп үтәү өчен һәм күрсәтелгән батырлык вә каһарманлык өчен старшина Мөхәммәтдин Гайнетдиновка Советлар Берлеге Каһарманы исеме бирелгән һәм Ленин ордены вә «Алтын Йолдыз» медале тапшырылган.

Сугыштан соң хәрби хезмәтне дәвам иткән. 1945 елда ул Харковь хәрби-сәяси укуханәсен, 1950 елда В.И.Ленин исемле хәрби-сәяси акдемиясенең ике курсны тәмамлаган. 1953 елдан запаста.

1958 елда Харковь дәүләт университетын тәмамлаган. Свердловск өлкәсенең Краснотурьинск һәм Качканар шәһәрләрендә эшләгән. 1993 елның 7 маенда Төмән шәһәрендә вафат булган.

## Сылтама
*Герой турында

Төркем:Свердловск өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Газинур Гафиятуллин

**Газинур Гафиятуллин**, Газинур Гафиятулла улы Гафиятуллин (1913―1944) ― Советлар Берлеге Каһарманы (1944, вафатыннан соң).
## Тәрҗемәи хәле
Газинур Гафиятуллин 1939 елда гаиләсен авылда калдырып, фин сугышына китә, аннан исән-сау кайта. 1941 елда фронтка китеп, тагын өч елга якын ут эчендә йөргәннән соң, 1944 елның 13 гыйнварында хәзерге Псков өлкәсе Овсище авылы өчен барган каты сугышта гитлерчыларның пулеметын күкрәге белән каплый. 

## Гаиләсе
Хатыны Гыйльмурый Гафиятуллина  3 бала  (Сәмига, Мөдәрис, ?) белән тол кала. 103 яшендә Бөгелмәдә вафат була 

## Шулай ук карагыз

### Сылтама
*Герой турында
## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Төркем:Амбразураны гәүдәсе белән каплаган сугышчылар
Абдулла Гыйззәтуллин

**Абдулла Гобәйдулла улы Гыйззәтуллин** (1904 елның 5 мае, Ибраһим, Уфа губернасы, Россия империясе — 1945 елның 15 марты, Устфав, Алмания) — совет солдаты, гвардия сержанты. Үзәк фронтның 61 нче армиясенең 16 нчы гвардия кавалерия дивизиясенең 7 нче гвардия кавалерия корпусының 60 нчы гвардия кавалерия полкы бүлекчәсе командиры. 1941 елның декабрендә Уфа шәһәрендә оешкан 112 нче Башкорт кавалерия дивизиясенең Советлар Берлеге каһарманы исеменә лаек булган 78 хәрбиләрнең берсе.

## Тормыш юлы
Абдулла Гыйззәтуллин 1904 елның 5 маенда Ибраһим авылында туа (хәзер — Башкортстанның Чишмә районы). Милләте буенча татар. Башлангыч белем ала. 1938 елдан ВКП(б) әгъзасы. Бөек Ватан сугышына кадәр Чишмә районының «Оршак» совет хуҗалыгында трактор бригадасы бригадиры булып эшли.

Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренә 1942 елның маенда Чишмә райвоенкоматы тарафыннан чакырыла. 1942 елның декабреннән Бөек Ватан сугышы фронтларында. 60 нчы гвардия кавалерия полкы бүлекчәсе командиры гвардия сержанты Гыйззәтуллин немец илбасарларына каршы сугышларда кыюлык һәм батырлык күрсәткән.

1943 елның 20 сентябрендә Гомель өлкәсенең Лопатино авылы өчен барган сугышта Гыйззәтуллин дошманның ике танк һәм пехотасы контратакын туктата һәм частьләрнең алга таба баруына комачаулаган дошманның пулемёт ноктасын үз бүлеге белән бергә туктата.

1943 елның 28 сентябрендә дошманның артиллерия һәм пулемёт уты астында Гыйззәтуллин эскадроннан беренче булып Днепр елгасының көнбатыш ярына чыга. Гомель өлкәсенең Брагинский районы Галки авылы янында плацдармны тотып калу өчен көрәштә ул дошманның ике пулемётын юк итә һәм шул рәвешле полкның калган бүлекчәләренә елганы уңышлы узу мөмкинлеге бирә. Авыр яраланганнан соң сугыш кырыннан китми.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1944 елның 15 гыйнварындагы Указы белән командованиенең хәрби биремнәрен үрнәк үтәү һәм немец-фашист илбасарларына каршы сугышларда күрсәткән батырлыгы өчен гвардия сержанты Абдулла Гыйззәтуллинга Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

1945 елның 15 мартында һәлак була. Устфав шәһәрендә (Алмания) җирләнгән.

## Хәтер

* Чишмә районында аның исемен урам йөртә. 
* Абдулла Гыйззәтуллин исеме Советлар Берлегенең 112 нче Башкорт кавалерия дивизиясенең барлык 78 Каһарман исемнәре белән бергә мемориаль такталарда алтын хәрефләр белән язылган. 
* Туган авылында мәктәп аның исемен йөртә (Габдулла Гыйззәтуллин исемендәге урта гомуми белем бирү мәктәбе муниципаль бюджет гомуми белем бирү учреждениесе).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
* Герой турында

Төркем:Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Хамазан Гыйззәтуллин

### Сылтама
*Герой турында

Төркем:Курган өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Гайфетдин Гыйльметдинов

**Гайфетдин Гыйльметдинов** — 1913 елның 13 гыйнварында Смәил авылында ярлы гаиләдә туган. Шушында башлангыч белем ала. Яшьли авыр авылның хәлле кешеләренә ялланып күп эшләргә туры килә. Авылда колхоз оешу белән Гыйльметдиновлар гаиләсе беренчеләрдән булып колхозга керә. Гайфетдин авылдагы комсомол ячәйкәсе секретаре, изба-читальня мөдире була. Ул авылда колхоз төзүне оештыручыларының иң активларыннан берсе.

Г. Гыйльметдинов утызынчы еллар уртасында Донбасс якларына китә, Горловка шахталарында күмер чаба. Шуннан ул Кызыл Армиягә алына. Аңа Хәсән күле янында япон империалистлары белән авыр сугышларда катнашырга туры килә. Күп тә үтми, финнәргә каршы сугышта катнаша.

Сугышлар тынгач кабат шахтага кайта. Әмма тыныч хезмәте озак дәвам итми — 1941 елның июлендә ул инде кабат фронтта. Өченче Украина фронты гаскәрләре сафында, 39-гвардия укчы дивизиясе составында сугыша. Гвардия сержанты Г. Гыйлметдинов пулемет отделениесе командиры була. Сугыштагы батырлыклары өчен Икенче дәрәҗә Ватан сугышы ордены, «Батырлык өчен» медале белән бүләкләнә.

Г. Гыйльметдинов үзенә сүнмәс дан китергән батырлыгын Бөек Ватан сугышы тарихына иң героик сәхифәләрнең берсе булып кереп калган Днепрны кичү вакытында эшли. 1943 елның 24 октябрендә аның отделениесе Днепропетровск шәһәре янында Днепрны беренче булып кичеп чыга һәм анда плацдарм яулап, ротаның кичүен каплап тора, алай гына да түгел, көтелмәгән җирдән кинәт дошман траншеяларына бәреп кереп, дошманны чигенергә мәҗбүр итә, Днепрны кичеп чыккан ротага киң платцдарм тәэмин итә. Г. Гыйльметдинов отделениесенең тиңсез батырлыгы дистәләгән дошманның башына җитә, зур елга кичүе вакытында була торган зур югалтулардан үзебезнең солдатларны коткара, дистәләгән совет солдатларының тормышын саклап кала. Менә шушы батырлыгы өчен аңа 1944 елның 19 март Указы белән Советлар Союзы Герое исеме бирелә.

Украина җирләрен азат итү сугышларының берсендә 1944 елның июнендә батырларча һәлак була

Смәел авылы мәдәният йорты каршындагы скверда Г. Гыйльметдиновның авылдашы, һәвәскәр сынчы Г. Гыйззәтуллин эшләгән бюсты куелды. Аның бюсты Балтачтагы Батырлар аллеясында да бар. Балтач һәм Смәел авылларындагы берәр урам батыр якташыбыз Г. Гыйльметдинов исемен йөртә.

### Сылтама
* Балтач энциклопедиясе. 
* Герой турында

Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Таҗетдин Гыйләҗетдинов

**Таҗетдин Баһаветдин улы Гыйләҗетдинов** 
— советлар союзы герое.

## Тәрҗемәи хәле
Борай районының Зур Бадрак исемле татар авылында туып үсә. Татар. Җиденче сыйныфны тәмамлагач, башта колхозда эшли, аннан соң, 1942 елның февраленә кадәр, Бадрак мәктәбендә укытучы була.

1942 елның 23 февралендә Кызыл армиягә чакырыла. 1942 елның декабрендә Гурьев хәрби пехота училищесын тәмамлый һәм хәрәкәттәге армиягә алына. Фронт юлларында бик күп батырлыклар күрсәтә. 1944 елның 9 маенда Севастополь шәһәре өчен барган сугышларда Т. Гыйләҗетдинов взводы ике танкны һәм ике штурм коралын юк итә. Берүзе исән калган яралы лейтенант Таҗетдин Гыйләҗетдинов дошманның тагын бер танкын шартлата. Элекке кыюлыклары һәм шушы батырлыгы өчен, 1945 елның 24 мартында лейтенант Т. Гыйләҗетдиновка Советлар Союзы Герое исеме бирелә, Ленин ордены һәм “Алтын йолдыз” медале тапшырыла.

1945 елның ноябреннән капитан Т. Гыйләҗетдинов тыныч тормышка кайта. Башкортстан дәүләт университетын тәмамлый, туган авылында укытучы, аннан соң район халык мәгарифе бүлеге мөдире, партиянең район комитетының икенче секретаре вазифаларын башкара. Соңгы елларда туган авылы Бадрак урта мәктәбенең директоры була.

2012 елның 14 августында Т. Гыйләҗетдинов туган авылында каты авырудан вафат.
## Сылтамалар
* Герой турында
* Башкортстанда батыр милләттәшебезне котладылар

File:Наградный лист присвоения героя Советского Союза Гилезетдинова.jpg|Советлар Союзы Каһарманы исемен бирү
File:Наградный лист Гилязетдинова Тазетдина Багаутдиновича.jpg| Кызыл Йолдыз ордены бирү


## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Габбас Гыйниятуллин

**Габбас Гыйниятулла улы Гыйниятуллин** (1905 елның 15 мае, Кызыл Ялан, Чистай өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 1968 елның 13 апреле, Кызыл Ялан, Чистай районы, Татарстан АССР, РСФСР, ССРБ) — Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы (1943).

## Тормыш юлы
Габбас Гыйниятуллин 1905 елның 15 маенда Казан губернасы Чистай өязенең Кызыл Ялан авылында (хәзер Татарстанның Яңа Чишмә районы) крестьян гаиләсендә туа. Татар. 4 сыйныф тәмамлый. Колхозда эшли. Эшче-крестьян Кызыл Гаскәрендә 1927—1929 елларда һәм 1941 елдан бирле хезмәт итә.

Воронеж фронтының 3 нче гвардия танк армиясенең 9 нчы механикалаштырылган корпусның 69 нчы механикалаштырылган бригадасының танкка каршы мылтыклары бүлеге командиры, сержант Габбас Гыйниятуллин 1943 елның 22 сентябренә каршы төндә беренчеләрдән булып Зарубинца авылы тирәсендә Днепр аша күчә. Аның бүлекчәсе Григоровка авылы өчен көрәштә катнаша, дошманның һөҗүмнәрен чагылдыра, 2 танкны һәм берничә дошманны юк итә. Днепр өчен барган сугышларда авыр яралана.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1943 елның 17 ноябрендәге Указы белән Габбас Гыйниятуллинга Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале белән Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

Госпитальдә озак дәваланганнан соң туган авылына әйләнеп кайта. 1968 елның 13 апрелендә вафат була.

## Бүләкләр

* 1943 — «Алтын Йолдыз» медале;
* 1943 — Ленин ордены;
* 1943 — Кызыл Йолдыз ордены;
* 1942 — Батырлык өчен медале

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
* 

Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Нургали Галиев

**Нургали Мөхәммәтгали улы Галиев** (1914 елның 25 мае, Сарманай — 1977 елның 28 апреле, Ашхабад) — Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренең кызылармеецы, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы (1943).

## Тормыш юлы
Нургали Галиев 1914 елның 25 маенда Сарманай авылында (хәзер — Ырынбур өлкәсенең Шарлык районы) крестьян гаиләсендә туа. Милләте буенча татар. Кечкенәдән әти-әнисез кала, балалар йортында тәрбияләнә. Башлангыч белем ала. Төрекмәнстан ССРда яши, Мари өлкә су хуҗалыгы идарәсендә ташчы булып эшли, Солтан-Бентта плотина төзүдә катнаша.

1941 елның октябрендә Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренә Иолотань район хәрби комиссариаты тарафыннан хезмәт итәргә чакырыла.

1942 елның мартыннан Бөек Ватан сугышы фронтларында. Воронеж, Дала, 2 нче Украин фронтларында барган сугышларда катнаша. Воронеж оборонасында, Курск сугышында, Украин ССРны азат итүдә катнаша. 1943 елның сентябренә кызылармеец Нургали Галиев Дала фронтының 7 нче гвардия армиясенең 213 нче укчылар дивизиясенең 387 нче аерым сапёр батальонының сапёры була. Днепр өчен көрәш вакытында аерылып тора.

1943 елның 26-27 сентябрь төнендә Галиев үз бүлекчәсе составында Украинаның Полтава өлкәсе Кобеляк районы Переволочна авылы (хәзер — Светлогорское) тирәсендә Днепр аша совет частьләрен күчерүне оештыра, паромда причальный вазифасын башкара, йөзүчеләргә ярдәм итә. Пушкаларны күчерү башкарылганда, ярдан йөз метр ераклыкта паром дошман снаряды кыйпылчыклары белән бәрдерелә. Бу хәл сугыш әйберләре, кораллар һәм кешеләр белән тулган паромның батуына китерергә мөмкин булган. Галиев суга ташлана һәм бату мөмкинлеген кичектереп, паромны аркан ярдәмендә ярга таба алып бара. Паром кичүе җиде тәүлек дәвамында бара һәм бу вакыт эчендә Галиев алмашсыз үзенең хәрби постында була.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1943 елның 26 октябрендәге «Днепр елгасын уңышлы кичү, Днепр елгасының көнбатыш ярында плацдармны ныгыту һәм киңәйтү» өчен кызылармеец Нургали Галиевка Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

1944 елның кышында Кривой Рог астында Недайвода авылы янында сугышканда Галиев авыр яраланып, күрү сәләтен югалта, шуннан соң демобилизацияләнә. Төрекмәнстанга кайта. Мары шәһәрендә, аннары Ашхабадта яшәгән. 1977 елның 28 апрелендә вафат була.

## Бүләкләр

* Советлар Берлеге Каһарманы:
** «Алтын Йолдыз» медале
** Ленин ордены
* Кызыл Йолдыз ордены.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
*Герой турында

Төркем:Ырынбур өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Баян Дәүләтов

**Баян Еркәй улы Дәүләтов** (1924 елның 8 марты, Татар АССРы — 1943 елның 21 октябре, Лоевск районы, Гомель өлкәсе) — Бөек Ватан сугышы ветераны, Үзәк фронтның 65 нче армиясенең 60 нчы укчы дивизиясенең 1281 нче укчы полкы взводы командиры, лейтенант. Советлар Союзы герое (1943, үлгәннән соң).

## Биографиясе
1924 елның 8 мартында Татар Әҗби авылында крестьян гаиләсендә туа. Татар.

Тулы булмаган урта мәктәпнең җиде сыйныфын тәмамлый. Колхозда эшли.

1942 елда Кызыл Армия сафларына алына. Хәрби училищены тәмамлый. Бөек Ватан сугышы сугышларында — 1943 елның маеннан. Үзәк фронтта сугыша. Курск сугышында катнаша.

1281-нче укчы полкының взводы командиры, Комсомол лейтенанты Баян Дәүләтов беренче взвод белән Днепрны үтеп чыга. 1943 елның 17 октябрендә Гомель өлкәсенең Лоевск районы Бывалки авылы өчен каты көрәш алып бара, дошманның пулеметларын юк итә, бу исә батальонның уңышлы хөңүм итүенә ярдәм итә.

1943 елның 21 октябрендә сугышта һәлак була. Бывалки авылында җирләнгән.

## Бүләкләре
СССР Югары Советы Президиумының 1943 елның 30 октябрендәге указы белән Днепрны утеп чыкканда һәм аның уң ярында плацдармны тотып калуда күрсәткән батырлыгы өчен лейтенант Баян Дәүләтовка үлгәннән соң Советлар Союзы Герое исеме бирелә.

Ленин ордены белән бүләкләнгән.

## Хәтер
Татарстан Республикасы Актаныш районының Актаныш авылындагы урам Герой исеме белән аталды.

Б. Е. Дәүләтов исемен Актаныш районы Татар Суксуы урта мәктәбенең пионерлар дружинасы йөртә.

### Сылтама
* Герой турында
* Давлетов Баян Еркеевич.
* Наши земляки — Герои Великой Отечественной войны .

Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Бәкер Дәүләтов

## Тәрҗемәи хәле
БАССР һәм Таҗикстан ССР төзелешләрендә эшли. 1941 елдан Кызыл Армия сафларында. 1942 елның октябреннән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 60-нчы гвардияче кавалерия полкында станоклы уксибәр командиры (61 нче армиянең 7 нче гвардияче кавалерия корпусы 16-нчы кавалерия дивизиясе). Брянск, Көнбатыш, Үзәк, 1 нче һәм 2 нче Белоруссия, 1 нче һәм 3 нче Балтыйк буе фронтлары гаскәрләре составында Биләүдән көньяктарак (хәзер Тула өлкәсендә) барган сугышларда (1942-43), Орёл, Чернигов-Припәт (икесе дә 1943), Белоруссия (1944), Варшава-Познань һәм Берлин (икесе дә 1945) һөҗүм операцияләрендә катнаша. 1943 елның 28-29 сентябрендә Днепрның аръягында Вялье һәм Талки авыллары (БССР, Гомель өлкәсе Брагинск районы) тирәсендәге сугышта батырлык күрсәтә: яуланган плацдармда дошманның контрһөҗүмнәрен кайтаруда катнаша. Сугыштан соң Регар шәһәрендә (хәзер Турсунзадә) эшли. Турсунзадә шәһәрендә бер мәктәп Дәүләтов исемен йөртә. 

Ленин ордены, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары һәм мидәлләр белән бүләкләнә. 

## Әдәбият
* Батырлар китабы - Книга Героев. Казань, 2000; 
* Навечно в сердце народном. Минск, 1984; 
* Сечкина Л.П. Твои Герои, Таджикстан. Душ., 1985; 
* Герои Советского Союза: Краткий биогр. словарь. М., 1987. Т. 1.

## Сылтамалар

*  http://tatarile.org/maglumat/шәхес/дәүләтов-бакир-рәхим-улы 
*Герой турында

Төркем:Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Барый Еналиев

## Тәрҗемәи хәле
1939-41 елларда Бакыда заводта слисер булып эшли. 1941 елның июленнән Кызыл Армиядә. 1941 елның октябреннән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 694-нче укчы полк автоматчысы (33-нче армиянең 383-нче укчы дивизиясе). Көнбатыш, 2-нче, 3-нче һәм 1-нче Белоруссия фронтлары гаскәрләре составында Мәскәү сугышында (1941-42), Ржев-Вязьма, Смоленск (1943) һөҗүм операцияләрендә, Белоруссия һәм Польшане азат итү сугышларында, Берлин операциясендә (1945) катнаша. 1945 елның 24 апрелендә Шпрее елгасын кичеп, Радинкендорф (Алмания) торак пункты тирәсендә барган сугышта батырлык күрсәтә: бер төркем сугышчылар белән дошманның ут ноктасын бастыра һәм, төп көчләр килгәнче, яуланган плацдармны кулда тота. Сугыштан соң Бакы шәһәрендә эшли. 

Ленин ордены, 2 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары, мидәлләр белән бүләкләнә.

## Әдәбият
* Батырлар китабы - Книга Героев. Казань, 2000;
* Золотые Звёзды Азербайджана. Баку, 1975;
* Герои и подвиги. Саратов, 1976. Кн. 3.

## Сылтамалар
*Герой турында
*http://tatarile.org/maglumat/шәхес/еналиев-барый-борис-муса-улы

Төркем:Пенза өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Фәхретдин Заһидуллин

**Фәхретдин Гыйльметдин улы Заһидуллин** (1911 елның 20 июне, Байлангар, Татарстан АССР — 1988 елның 7 гыйнвары, Кемерово, Россия) — Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренең сержанты, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы (1944).

## Тормыш юлы
Фәхретдин Заһидуллин 1911 елның 7 (яңа стиль буенча — 20) июнендә Байлангар авылында (хәзер — Татарстанның Кукмара районы) туа. Милләте буенча татар. 1933 елдан Кемеровода яши, завод базасын тәэмин итү башлыгы булып эшли. 1941 елның сентябрендә Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренә алына. 1944 елдан СБКФ әгъзасы.

1941 елның ноябреннән Бөек Ватан сугышы фронтларында. 1944 елның июненә сержант Фәхретдин Заһидуллин Карелия фронтының 7 нче армиясенең 4 нче укчылар корпусының 913 нче аерым сапёр батальоны бүлеге белән җитәкчелек итә. Свирск-Петрозаводск операциясе вакытында аерылып тора.

1944 елның 21 июнендә Заһидулин Ленинград өлкәсенең Лодейное Поле шәһәреннән көнбатышка Свирь елгасы аша 536 нчы укчылар полкының бүлекчәләрен күчерә. Аның резин көймәсе җәрәхәтләнгәч, Заһидуллин тиз арада суны суыртып ала һәм зыяннарны бетерә, шуннан соң дивизиядә беренче булып дошман урнашкан ярга җитә һәм пулемётчиклар взводын утырта. Шул көн эчендә Заһидуллин барлыгы 19 рейс башкарган, барлыгы 350гә якын сугышчы һәм командирларны, коралларны, 5 танкка каршы корал һәм сугыш әйберләрен җиткезгән.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1944 елның 21 июлендәге Указы белән «немец илбасарларына каршы көрәш фронтында командованиенең сугышчан биремнәрен үрнәк үтәү һәм күрсәткән батырлыгы өчен» сержант Фәхретдин Заһидуллин Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Берлеге каһарманы исеменә лаек була.

Сугыштан соң Заһидуллин демобилизацияләнә. Кемеровка кайта, автобазада моторчы булып эшли. 1998 елның 7 гыйнварында вафат була, 1 нче номерлы Кемерово зиратында җирләнә.

## Бүләкләр

* Советлар Берлеге Каһарманы:
** «Алтын Йолдыз» медале
** Ленин ордены
* I дәрәҗә Ватан сугышы ордены;
* III дәрәҗә Дан ордены.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
*Герой турында

Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Нәбиулла Зиннуров

**Нәбиулла Зиннуров** — Бөек Ватан сугышында катнашучы. Советлар Берлеге каһарманы (*[[1944 ел|1944]]*).

* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 января (№ 3 (263)). — С. 1===
*Герой турында

Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Мәгъсүм Имаметдинов

**Мәгъсүм Имаметдин улы Имаметдинов** (1898 ел, Кызылъяр, Яңавыл районы, Башкортстан, Россия империясе — 1945 елның 11 марты, Хилбердорф, Ополе, Польша) — 1 нче Украин фронтының 16 нчы штурм инженер-сапёр батальонының 76 нчы аерым штурмлы инженер-сапёр батальоны сапёры, рядовой. Советлар Берлеге каһарманы (1945).

## Тормыш юлы
Мәгъсүм Имаметдинов 1898 елда Уфа губернасы Кызылъяр өязе (хәзер — Башкортстанның Яңавыл районы) авылында крестьян гаиләсендә туа. Милләте буенча татар. Башлангыч белем ала, Яңавыл районының «Буй» колхозында балта остасы булып эшли.

Кызыл Гаскәр сафларына 1941 елның 30 октябрендә Башкорт АССРның Яңавыл райвоенкоматы тарафыннан чакырыла. 1942 елның февраленнән Бөек Ватан сугышы фронтларында.

76 нчы штурм инженер-сапёр батальонының сапёры (16 нчы штурмлы инженер-сапёр бригадасы, 1 нче Украина фронты) кызылармеец Имаметдинов Грошовиц торак пункты янындагы Одер елгасы аша 30 тонналы күпер төзегәндә батырлык кыла.

1945 елның 2 февралендә Мәгъсүм Имаметдинов башка сугышчылар белән бергә, салкын суда басып, елга фарватерына рамлы терәкләр куя. Дошманның көчле артиллерия һәм миномёт ату нәтиҗәсендә елгадагы боз ватылып бетә һәм йөзү чараларыннан башка рамнар урнаштыру мөмкин булмый. Имаметдинов бозлы суга ташлана һәм аның үрнәгенә ияргән башка сугышчылар белән бергә раманы урынга куя. Шул рәвешле авыр хәрби техника һәм пехота үткәрү өчен күпер төзү вакытыннан алда төгәлләнә.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1945 елның 10 апрелендәге Указы белән командование биремнәрен үрнәк үтәү һәм немец-фашист илбасарларына каршы сугышларда күрсәткән батырлыгы өчен Мәгъсүм Имаметдиновка Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

1945 елның 11 мартында ул сугышларның берсендә батырларча һәлак була.

Польшаның Ополе шәһәрендәге Хальбендорф авылында җирләнә.

## Бүләкләр

* Советлар Берлеге Каһарманы (1945 елның 19 апреле):
** «Алтын Йолдыз» медале
** Ленин ордены
* «Батырлык өчен» медале (1944 елның 22 сентябре)

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:«Батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Зиннәтулла Исхаков

**Зиннәтулла Гыйниятулла улы Исхаков** (1908 елның 17 августы, Яңа Урагар, Әлки районы, Татарстан, Россия — 1958 елның 5 июле, Пермь, РСФСР, ССРБ) — Совет Гаскәре полковнигы, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы (1945).

## Тормыш юлы
Зиннәтулла Исхаков 1908 елның 4 (яңа стиль буенча —  17) августында Яңа Урагар авылында (хәзер — Татарстанның Әлки районы) туа. Сигез сыйныфны тәмамлаганнан соң, Әстерхан районы башкарма комитеты рәисе урынбасары булып эшли. 1935 елда Исхаков Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренә хезмәткә чакырыла. Политсостав курсларын һәм хәрби-сәяси училищены тәмамлый.

1941 елдан Бөек Ватан сугышы фронтларында. 1942 елда Исхаков Политсоставның югары курсларын, 1943 елда «Выстрел» курсын тәмамлый. 1944 елның августына гвардия подполковнигы Зиннәтулла Исхаков 2 нче Украин фронтының 53 нче армиясенең 1 нче гвардия һава-десант дивизиясенең 13 нче гвардия һава-десант полкы белән җитәкчелек итә.

1944 елның 20 августыннан башлап, Исхаков полкы Румыния территориясендә дошманга зур югалтулар китереп, хәрби хәрәкәтләрне уңышлы алып бара. 1944 елның 24-25 октябрендә полк бүлекчәләре Тису елгасы аша Маҗарстанның Сольнок шәһәреннән төньякка уңышлы чыгалар һәм плацдармны алалар. Плацдармны биш көн тоталар, көн саен 6-7 дошман атакасын кичектереп торалар. 1944 елның 6 ноябрендә полк икенче тапкыр Тисуны Тисафюредтан көнбатышка таба кичә һәм ике атнадан соң Карпат тауларына чыга.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1945 елның 24 мартындагы Указы белән подполковник Зиннәтулла Исхаков Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Берлеге Каһарманы исеменә лаек була.

Сугыштан соң Исхаков Совет Гаскәрендә хезмәт итүен дәвам итә. 1950 елда М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академияне тәмамлый. Пермьдә яшәгән, Пермь хәрби авиация училищесын җитәкләгән. 1958 елның 5 июлендә вафат була. Пермьнең Егошиха зиратында җирләнгән.

## Бүләкләр

* Советлар Берлеге Каһарманы:
** «Алтын Йолдыз» медале
** Ленин ордены
* ике Кызыл Байрак ордены;
* Кызыл Йолдыз ордены;
* III дәрәҗә Суворов ордены;
* Александр Невский ордены.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Төркем:Александр Невский ордены (ССРБ) кавалерлары
Тамерлан Ишмөхәммәдов

** Тамерлан Ишмөхәммәдов ** (1919-1995) – гвардия өлкән лейтенанты, Советлар Берлеге Каһарманы (1946).

## Тәрҗемәи хәл
Ишмөхәммәдов Тамерлан Кәрим улы 1919 елны хәзерге Төмән өлкәсенең Яулытора районы Аслана авылында дөньяга килгән. 
1936 елда Свердловски татар-башкорт педагогия техникумын тәмамлый. Туган авылында колхоз яшьләр мәктәбендә укыта.

Эшче-крестьян Кызыл Гаскәрендә. Ырынбур хәрби авиация училищесен (1940), офицерлар составын камилләштерү курсларын тәмамлый (1943). 
1942 нең февраленнән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 43 нче гвардия штурм авиациясе полкының эскадрилья командиры урынбасары (4 нче һава армиясенең 230 нчы штурм авиациясе дивизиясе), Көньяк, Төньяк Кавказ, Кавказ аръягы һәм 2 нче Белоруссия фронтлары гаскәрләре составында Кавказ өчен барган сугышта (1943), Белоруссия (1944), Көнчыгыш Пруссия һәм Берлин (икесе дә - 1945) һөҗүм операцияләрендә катнаша. Сугыш ахырына кадәр 188 сугышчан очыш ясый, дошманның 60 тан артык орудиесен, 22 танкын, 49 автомашинасын, 9 бензин цистернасын, 14 вагонын, 5 дзотын, 6 катерын, һавада - 1, җирдә 14 самолётын, 7 кичүен юк итә. 1947 дән запаста. Төмән индустриаль институтында эшли. Ленин ордены, ике Кызыл Байрак, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары һәм медальләр белән бүләкләнә.

1995 елның 5 маенда Төмәндә вафат булган.

2014 елда батыр истәлегенә туган җире Аслана авылында һәйкәл урнаштырылды.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
*  tatfrontu.ru/сайтында 
* Герой турында 

Төркем:Төмән өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Төркем:Укытучылар
Искәндәр Даутов

## Тәрҗемәи хәле
Кызылъяр авыл хуҗалыгы техникумының ике курсын тәмамлый (1942). Кызылъяр ит комбинатында мастер булып эшли. 1942 елдан Кызыл Армия сафларында. 1943 елның маеннан Бөек Ватан сугышы фронтларында, 58 нче гвардияче кавалерия полкы пулемётчысы (61 нче армиянең 7 нче гвардияче кавалерия корпусы 16-нчы гвардияче кавалерия дивизиясе). Брянск һәм Үзәк фронтлар гаскәрләре составында Орёл һәм Чернигов-Припәт һөҗүм операцияләрендә (икесе дә 1943) катнаша. 1943 елның 26 сентябрендә Днепр елгасын кичеп, Нивки авылы (БССР, Һомел өлкәсе Брагинск районы) янында батырлык күрсәтә: беренче булып елганы кичә; сугышта һәлак була. Кызылъяр шәһәрендә Даутов бюсты урнаштырыла. Кызылъярда 26-нчы номерлы һөнәри белем бирү укуханәссе һәм Неданчичи авылы урамы аның исемен йөртә.

Ленин ордены, мидәлләр белән бүләкләнә.

## Әдәбият
* Батырлар китабы - Книга Героев. Казань, 2000; 
* Герои Советского Союза - казахстанцы. А.-А., 1968. Кн. 1; 
* Шлевко Г.М. Ради жизни на земле. Омск, 1972; 
* Навечно в сердце народном. Минск, 1984; 
* Герои Советского Союза: Краткий биогр. словарь. М., 1987. Т. 1.

## Сылтамалар
*Герой турында
*http://tatarile.org/maglumat/шәхес/даутов-искәндәр-садыйк-улы
* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Төркем:Омск өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Ибраһим Дубин

### Сылтама
*Герой турында

Төркем:Әстерхан өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Хәбибулла Ибраһимов (1912)

**Хәбибулла Ибраһим улы Ибраһимов** (1912 елның 18 гыйнвары, Куныр, Балтач районы, Татарстан АССР — 1975 елның 18 октябре, Казан, Татарстан АССР, РСФСР, ССРБ) — совет хәрби хезмәткәре, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы, Төньяк-Көнбатыш фронтның 7 нче армиясенең 86 нчы мотоукчылар дивизиясенең 128 нче танкка каршы дивизионы артиллерия батареясы командиры. Подполковник.

## Тормыш юлы
Хәбибулла Ибраһимов 1912 елның 18 гыйнварында Куныр авылында (хәзер — Татарстанның Балтач районы) крестьян гаиләсендә туа. Милләте буенча татар. 1940 елдан ВКП(б) әгъзасы. Җиде сыйныфны тәмамлагач, колхозда агач әзерләүдә үлчәүче булып эшли.

1934 елдан бирле Кызыл Армиядә. 1938 елда кече лейтенантлар курсын тәмамлый. 1939—1940 елларда Совет-фин сугышында катнаша.

Кече лейтенант Хәбибулла Ибраһимов җитәкчелегендә 128 нче танкка каршы дивизион батареясы (Төньяк-Көнбатыш фронт, 7 нче армия, 86 нчы мотоукчылар дивизиясе) 1940 елның 3-9 мартында артиллерия уты белән Вилайоки авылы (хәзер — Ленинград өлкәсенең Выборг районының Великое посёлогы) тирәсендә пехотаның баруына уңышлы ярдәм итә, аннары Фин култыгындагы боз буенча Выборг шәһәре янындагы дошманның ныгытылган районы тылына чыга һәм дошманның ут нокталарын юк итеп, пехоталарга бу шәһәрне яулап алуга булыша.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1940 елның 21 мартындагы Указы белән «фин ак гвардиясенә каршы көрәш фронтында командованиенең сугышчан биремнәрен үрнәк үтәгән һәм шул ук вакытта батырлык күрсәткән өчен» кече лейтенант Хәбибулла Ибраһимовка Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

Бөек Ватан сугышы елларында Хәбибулла Ибраһимов бронепоездлар отряды белән җитәкчелек итә, үзйөрешле-артиллерия полкы командиры урынбасары була. 1943 елда — офицерлар составын камилләштерү курсларын, ә 1947 елда Югары офицер бронетанк мәктәбен тәмамлый. 

1958 елдан подполковник Ибраһимов запаста. Казан шәһәрендә яшәгән. 1975 елның 18 октябрендә вафат була. Татарстанның Балтач районының Куныр авылында җирләнгән.

## Бүләкләр

* Советлар Берлеге Каһарманы:
** «Алтын Йолдыз» медале
** Ленин ордены
* I дәрәҗә Ватан сугышы ордены;
* Кызыл Байрак ордены;
* Кызыл Йолдыз ордены.

## Хәтер

* Балтач районының Куныр урта мәктәбе бинасында Россия хәрби-тарихи җәмгыяте тарафыннан Хәбибулла Ибраһимов истәлегенә мемориаль такта куелган.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
*Герой турында

Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Гыйлемхан Идрисов

**Гыйлемхан Идрис улы Идрисов** (1913 елның 16 сентябре, Яңа Абзан, Башкортстан — 1977 елның 5 феврале, Башкортстан, РСФСР, ССРБ) — 290 нчы гвардия укчылар полкы орудие командиры (95 нче гвардия укчылар дивизиясе, 5 нче гвардия армиясе, 1 нче Украин фронты), гвардия өлкән сержанты, Советлар Берлеге каһарманы.

## Тормыш юлы
Гыйлемхан Идрисов 1913 елның 16 сентябрендә Яңа Абзан авылында туа. Татар. Урта белем ала. Мәктәпне тәмамлаганнан соң, 1930—1937 елларда колхозда эшли.

Совет Армиясенә 1937—1939 елларда Благовар райвоенкоматы, шулай ук 1942 елның маенда Стәрлетамак райвоенкоматы тарафыннан чакырыла. 1942 елның ноябреннән Бөек Ватан сугышы фронтында. 1944 елдан СБКФ әгъзасы.

Гвардия өлкән сержанты Гыйлемхан Идрисов Польшаның Забожье авылы, Катки авылы өчен барган сугышларда аерылып тора.

1945 елның 12 гыйнварында дошманның оборонасын өзгәндә үзенең коралы белән өч пулемёт ноктасын һәм утыз гитлерчыны юк итә.

Польшаның Забожье авылы өчен барган сугышта ул ике кул пулемётын һәм дошманның егермегә якын солдат һәм офицерын юк итә. Шулай ук Пиньчув шәһәре (Польша) янындагы Катки авылыннан көнбатыштарак шәхси коралдан егермегә якын немец солдатын һәм офицерын юк итә һәм бишесен әсирлеккә ала.

Пиньчувдан көньяктарак Нида елгасын кичкәндә гвардия өлкән сержанты Идрисов ике пулемёт ноктасын һәм егермегә якын гитлерчыны юк итә, шул рәвешле ук укчылар бүлекчәләренә плацдармны яулап алуда һәм алга таба Одер елгасына килеп җитүдә ярдәм итә.

Крайцбург шәһәре (Ключборк) штурмында дошманның танклар һәм пехоталар контратакасын чагылдырганда Идрисов авыр үзйөрешле коралны, биш мотоциклчыны юк иткән, йөк һәм сугыш әйберләре салынган алты автомашинаны һәм ике җиңел автомашинаны алган.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1945 елның 10 апрелендәге Указы белән командование биремнәрен үрнәк үтәү һәм немец-фашист илбасарларына каршы көрәштә күрсәткән батырлыгы өчен гвардия өлкән сержанты Гыйлемхан Идрисовка Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

Сугыштан соң Гыйлемхан Идрисов демобилизацияләнә һәм үз авылына кайта. Авыл советы рәисе булып эшли.

1977 елның 5 февралендә вафат була, Башкортстанның Күмертау районында җирләнә.

## Бүләкләр

* Советлар Берлеге Каһарманы (1945 елның 10 апреле):
** «Алтын Йолдыз» медале
** Ленин ордены
* II дәрәҗә Ватан сугышы ордены  (1943 елның 30 октябре);
* III дәрәҗә Дан ордены (1944 елның 7 апреле);
* «Батырлык өчен» медале (1943 елның 3 гыйнвары);
* «Сталинградны саклаган өчен» медале.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:«Батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Хикмәтулла Кадыйргалиев

## Тәрҗемәи хәле
1942–43 елларда Чиләбе ремонтлау заводында кыручы (токарь) булып эшли. 1943 елның гыйнварыннан Кызыл Армия сафларында. 1944 елның февраленнән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 107 нче танк бригадасының моторлаштырылган батальоны автоматчылары отделениесе командиры (2 нче танк армиясенең 16-нчы танк корпусы). 2 нче Украина фронты гаскәрләре составында Украина, Польшане азат итү сугышларында, Берлинга һөҗүм операциясендә (1945) катнаша. 1944 елның 6 мартында Буки авылы (Черкас өлкәсе Маньков р-ны) янындагы сугышта батырлык күрсәтә: Горный Тикич елгасын беренчеләрдән булып кичеп чыга; дошман траншеясына бәреп кереп, уксибәр расчётын һәм күзәтү-эзәрлекләү барышында дошманның полк байрагы сакланган автомашинасын юк итә. Чиләбе шәһәрендә яши, вагоннар төзекләндерү депосында слисер булып эшли. 

Ленин ордены, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары һәм мидәлләр белән бүләкләнә.

## Сылтамалар
*Герой турында
* Село Кунашак отмечает свое 275-летие

Төркем:Чиләбе өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Шәрифҗан Казанбаев

### Сылтама
*Герой турында

Төркем:Пермь крае Советлар Берлеге Каһарманнары
Фәррах Камалетдинов

## Тәрҗемәи хәле
Мәскәү пехота укуханәсен тәмамлый (1940). Колхозда тракторчы, Көнбатыш Себер елга пароходчылыгында механик-моторист булып эшли. 1934 елдан Кызыл Армия сафларында. Совет-фин сугышында, Хәсән күле буенда япон милитаристларына каршы сугышта катнаша. 1941 елның июненнән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 410-нчы укчы полкта автоматчылар взводы командиры (13 нче армиянең 81 нче укчы дивизиясе). Көнбатыш, Үзәк, Воронеж һәм 1 нче Украина фронтлары гаскәрләре составында Смоленск (1941), Курск (1943), Днепр елгасы өчен барган сугышларда (1943), Украина һәм Польшане азат итүдә, Берлин һәм Прага (икесе дә — 1945) һөҗүм операцияләрендә катнаша. 1943 елның 5 июль төнендә Малоархангельск шәһәре (Орёл өлкәсе) янындагы сугышта батырлык күрсәтә: взвод белән дошманның һөҗүмен кире кайтара, 6 авыр һәм 1 җиңел танкны сафтан чыгара; яралы хәлендә взвод белән җитәкчелек итә. 1946 елдан Тимертау шәһәрендә (Казакъстан ССР Караганда өлкәсе) яши. 

Ленин ордены, Кызыл Байрак, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары һәм медальләр белән бүләкләнә.

## Әдәбият
* Их имена никогда не забудутся. Ставрополь, 1969. Кн. 2; 
* Ветераны в строю. М., 1981; 
* Герои Советского Союза: Краткий биогр. словарь. М., 1987. Т. 1.

## Сылтамалар
*Герой турында
*http://tatarile.org/maglumat/шәхес/камалетдинов-фәррах-гыймади-улы 

Төркем:Тум өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары