open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хориоидаль җыерчыклар

**Хориоидаль (хориоретиналь) җыерчыклар** — ясалуында хориоидеяның эчке катламнары, Брух мембранасы, ПЭС һәм кайчакта сенсорлы челтәркатлау катнашкан параллель чокырчык яки буразналар. Хориоидаль тамырлар тыгыз урнашу, склераль җыерчыклар ясалу һәм Брух мембранасы тартылу аларның ясалу механизмы була ала.

Еш сәбәпләр арасында түбәндәгеләрне аералар.

1.	**Идиопатик җыерчыклар **билгесез сәбәптән ике күздә дә сәламәт гиперметропик рефракция белән гадәти яки аңа якын күрү үткенлеге белән кешеләрдә барлыкка килә ала.

2.	**Орбита чирләре**, мәсәлән эндокрин офтальмопатия яки ретробульбар шеш, хориоидаль җыерчыклар сәбәбе булып, күрү начарлануга китерә ала.

3.	**Хориоидея шешләре**, мәсәлән меланома, хориоидеяның күрше тукымасын механик күчереп, җыерчыкларга китерә ала.

4.	**Башка сәбәпләр** — КНД хроник шешүе, арткы склерит һәм челтәркатлау кубарылуы хирургиясендә склераль пломбалар.
## Диагностика
1. Метаморфопсияләр белән **билгеләнә**, әмма пациент зарланмаска да мөмкин. Башлангыч күрү дисфункциясе челтәркатлауның фоторецепторлары урнашуы бозылуы белән бәйле. Алга таба ЧПЭ һәм сенсорлы челтәркатлауда тотрыклы үзгәрүләр барлыкка килә ала. 

2.	**Күрү үткенлеге** гадәти яки төрле дәрәҗәдә кимегән була ала. 

3.	**Билгеләре** 

•	Параллель сызыклар, чокырчыклар яки буразналар, кагыйдә буларак, горизонталь юнәлеш белән күзнең арткы котыбында урнаша, (рәс. 17.32а), әмма вертикаль, кыек яки дөрес урнашмаганнар да була ала. 

•	Сары төстәге «кикрикләр» (күтәренке өлеше) ЧПЭ тартылу һәм юкару өчен әзрәк пигментланган булып, ә чокырлар — ЧПЭ катламы кысылу өчен караңгырак күренә. 

4.	**ФАГ **күчүчән гипер- һәм гипофлюоресценция буйларын ачыклый (рәс. 17.32б). «Кикрикләргә» туры килгән гиперфлюоресценция ЧПЭ катламы тартылу һәм юкару нәтиҗәсендә астагы хориоидеяның флюоресценциясе арту нәтиҗәсе. Гипофлюоресценция ЧПЭ катламы калынаю һәм кысылу өчен хориоидаль флюоресценция бикләнү нәтиҗәсендәге чокырларга туры килә. 
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел
Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Витреомакуляр тракцион синдром

1.	**Патогенез**. Пыяласыман җисемнең кортикаль катламы фовеа һәм КНД беркетелгән, әмма фовеадан чигә ягынарак һәм макулопапилляр бәйләм өстендә челтәркатлауга ирекле урнаша. Пыяласыман җисемнең тулы булмаган арткы кубарылуында макула үзгәрешләренә китергән, фовеа өлкәсендә тотрыклы алгы тракция барлыкка килә.

2.	Кагыйдә буларак өлкән яшьтә күрү начарлану, метаморфопсияләр, фотопсияләр һәм микропсияләр белән билгеләнә.

3.	**Билгеләре**

•	Пыяласыман җисемнең өлешчә арткы кубарылуы.

•	Макулада челтәркатлау өслеге җыерчыклыгы, тамырларның бормалы юлы, эпиретиналь мембрана яки КМШ күренергә мөмкин.

4.	**ОКТ **диагнозны раслау өчен кулланалар (рәс. 17.34).

5.	Pars plana витрэктомиясе кергән дәвалау белән макуляр тракцияне юк итү еш уңышлы була.
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел
Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Гипотониядә макулопатия

**Гипотониядә макулопатия** сәбәбе глаукома буенча фильтрацион операцияләр, аеруча өстәмә антиметаболитлар куллану өчен бик түбән күз басымы (кагыйдә буларак, 6 мм тк. бг. кимрәк) санала. Халәт шулай ук җәрәхәт яки хроник алгы увеиттан соң барлыкка килә ала. Чагылган һәм дәвамлы гипотония күз алмасы субатрофиясенә һәм күрү югалтуга китерә ала. 

Хроник ялкынсыну керфексыман җисем мембранасы үсешенә китерә ала, ул керфексыман үсентеләргә тракцияне таратып, керфексыман җисемнең секретор эпителиен турыдан-туры зарарлап, күз эче сыекчасы эшләп чыгаруын киметә. Вакыты белән гипотония, керфексыман үсентеләр склерозы һәм атрофиясенә китереп, үзе зарарлаучы йогынты ясый ала.

1.	**Билгеләре**

•	Этиологиясенә карап сай алгы камера белән бергә була алган бик түбән күз эче басымы.

•	Күрү нерв дискыннан тармаклана башлаган радиаль урнашу тенденциясе белән хориоретиналь җыерчыклар (рәс. 17.33).

•	КНД шешү — таралган симптом.

•	Кичектерелгән күз басымын нормальләштерү макулада тотрыклы үзгәрешләр һәм күрү начарлануга китерә ала.

2.	**Дәвалау** сәбәпкә бәйле. Глаукома буенча операциядән соң гипотониядә склераль корамага икенчел җөйләр кую яки аутологик кан инъекциясе кирәк булырга мөмкин. Медикаментоз терапия ялкынсыну чыгарган гипотониянең башлангыч чорларында җитәрлек була ала, әмма рецидивлы барышта хирургик катнашу кирәк булырга мөмкин — күз алмасының субатрофиясен булдырмау өчен керфексыман үсентеләрнең тракцион мембранасын кисеп алу. Газ яки силиконлы майны операциядән соң тампонада өчен кулланырга мөмкин. Керфексыман үсентеләрнең чагылган атрофиясендә, АКШ галимнәре мәгълүматы буенча, уңышлы хирургик катнашу шикле.
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел
Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Макуланың кояшлы пешүе

1.	**Патогенез**. Челтәркатлау зарарлануы кояшның туры яки туры булмаган йогынтысы нәтиҗәсендә («кояш тотылу» ретинопатиясе) кояш нурланышының фотохимик тәэсиренә бәйле.

2.	Йогынтыдан 1-4 сәг. үткәннән соң бер яки ике күздә дә үзәк күрү начарлану һәм кечкенә үзәк скотома белән **билгеләнә**.

3.	Күрү үткенлеге йогынты чагылышына бәйле.

4.	**Күз төбе**

•	Фовеолада берничә атна дәвамында юкка чыга торган кечкенә зурлыктагы сары яки кызыл тап (рәс. 17.35).

•	Тап ламелляр ертылуга яки дөрессез кырлар белән төгәл чикләнгән фовеоляр кимчелеккә алмашына.

5.	**ОКТ** челтәркатлауның тышкы катламнарында түбән чагылдыру мөмкинлеге белән локуска күрсәтә.

6.	**Дәвалау юк**, системалы стероидларны куллану нәтиҗәсе расланмаган.

7.	Күбесенчә **фараз** яхшы. Гадәти яки гадәтигә якын күрүгә кайту 6 ай дәвамында бара, әмма кайбер симптомнар саклана ала.

## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел
Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Идиопатияле хориоидаль неоваскуляризация

**Идиопатияле хориоидаль неоваскуляризация (хориоидаль тамырлану, ХТ)** — 50 яшьтән яшьрәк пациентларда очрый торган сирәк чир. ХТ башка мөмкин очракларын, шулардан ЯБМД, ангиоидлы сырлар, югары миопия һәм гистоплазмозның расланган күз формасы очракларын төшереп калдыру диагнозы санала. Идиопатияле ХТ ЯБМД белән бәйле ХТ караганда күрү мөмкинлекләренә карата яхшы фаразлы була һәм кайбер очракларда үзеннән-үзе бетә ала.

Бу чирдә ХТ 2 типка карый һәм күбесенчә ЧПЭ өстендә урнаша

## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел
Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Ваджин Армстронг

**Ваджин Армстронг** (туганда исеме *Люк Армстронг*; 1980 елның 12 мае) — Яңа Зеландия, Крайстчёрчтан ультрамарафон йөгерүчесе. Армстронг Шри Чинмой өйрәнчеге. Ул һәм аның хатыны Прашаста музыка кораллары кибете тоталар.
## Йөгерүләр һәм нәтиҗәләр
*2010–2012 Кеплер Чакыруы, 1-енче
*2012 Америка Елгасы 1-енче 
*2013 Швейцария Альп Марафоны, 2-нче 
*2013 Цугшпиц Ультра Трейлраннингы, 2-нче 
*2014 Реголит платформада литификацияләнгән таш кыя 50 Ультра, 1-енче 
*2014 Баффало Масс-Старта Марафоны, 1-енче 
*2015 Ике бухта 56 км трейлраннингы, 1-енче 
*2016 Швейцария Альп Марафоны, Давос, 1-енче 

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Video : Ultra-Runner Vajin Armstrong, srichinmoy.tv, 21 August 2016
*Video : Vajin Armstrong Pre-2014 Tarawera Ultramarathon Interview , iRunFarMedia, 13 March 2014
*Video : Interview with NZ runner Vajin Armstrong, srichinmoy.tv, 15 May 2012

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шри Чинмой Үзәге
Лаласель

**Лаласель** () — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
## Халкы

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Франция шәһәрләре. 

Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Орн департаменты коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Миңнәхмәт Сәхапов

**Миңнәхмәт Җәмил улы Сәхапов** (1957 елның 12 августында —  2020 елның 8 октябрь) — «Мирас» журналының баш мөхәррире.
Татарстан Республикасының Әлмәт районы Түбән Абдул авылында туган. «Татарстан яшьләрендә», соңрак Татарстан китап нәшриятында эшли. Ул 1991-2010 елларда «Мирас» журналының баш мөхәррире булып эшли.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «Мирас» журналының баш мөхәррире булып эшләгән Әхмәт Сәхаповның үлүе билгеле булды - Татар-Информ, 15 октябрь 2020
* «Әхмәт Сәхаповка әле яшисе дә, яшисе иде» - Хатыйп Миңнегулов 

## Шулай ук карагыз
 

Төркем:Татар журналистлары
Санган

**Санган** — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.

## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — .

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Бразилия картасы
* Бразилия муниципалитетлары порталы

Төркем:Санта-Катарина штаты муниципалитетлары
Төркем:Бразилия муниципалитетлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Одена

**Одена** () — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Datos del registro de Entidades Locales  Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas

Төркем:Испания муниципалитетлары
Төркем:Барселона провинциясе муниципалитетлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Каниника Джанакова

**Каниника Джанакова** (туганда исеме Тереза Джанакова, 1970) ул ультра марафон дистанция йөгерүчесе, ул чыгышы белән Сеница, Словакия янында Церова яныннан. Ул Нью Йорк шәһәрендә ун ел яшәгән. Джанакова Шри Чинмой өйрәнчеге булып тора. Аңа күрә, ул Каниника исемен кабул иткән, ул “эчке күзнең күрү матурлыгы” дигән Санскрит сүзе..
## Биографиясе
Башлангыч мәктәптә ул бик яхшы йөгермәгән, әмма социализм чорында олы сыйныф мәктәбендә укыганда ул алтын билге алган. Аның 1996 елда беренче марафоны аның иң яхшы тамашасы түгел иде, ул 4 сәгать 45 минут вакыт күрсәткән. Кошицкий марафонында ул 4:05 вакыт белән яхшырак нәтиҗә күрсәткән. Аннан соң ул озынрак йөгерүләргә барырга җөрьәт иткән. 1998 һәм 2014 еллар арасында ул 6, 12, 24 һәм 48 сәгать йөгерүләрендә катнашкан. 2001 елда ул беренче мәртәбә 6 көн йөгерешләрдә катнашып караган. Шуннан соң ул 700 миль, 1000 миль йөгерешен һәм 10-көн йөгерешләрен башкарып караган. 2015 елда ул үзенең беренче 3100 миль йөгерешенә керешкән, ул 52 көн дәвам иткән. 

“Күп ультра яки күп көн йөгерешләре спортсменнары бик тыйнак һәм гади кешеләр”.
*Каниника Джанакова*


## Йөгерүләр һәм нәтиҗәләр
* 2001 һәм 2006 еллар арасында ул дүрт 6-көн йөгерүен тәмамлаган. Аңа 6 көнгә 713 км, 10 көнгә 1170 км, 15 көн, 19 сәгатьтә 1000 миль. Барлык өчесе Словакия ил рекордлары булып билгеләнгән.
* Топ Ун Рейтинг Исемлеге 2010  Үз-Трансценденция 6- & 10-көн йөгерүе, 1-енче
* Дөнья Рейтингы 48 сәгать, хатын-кызлар, 2011, тугызынчы
* Дөнья Рейтингы 6 көн, хатын-кызлар, 2014, дүртенче
* 2017 Үз-Трансценденция 3100 Миль Йөгерүе , 1-енче, Дөнья Рекорды
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* perfectionjourney.org, 2017
* perfectionjourney.org, 2016
* Video : RTVS, 8/ 2017 (Slovak)
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шри Чинмой Үзәге
Васу Дужий

**Васу Дужий** (рус телендә: Васу Дужий , туганда исеме Николай Дужий, 1965) улРоссиядән Санкт-Петербургтан ультрамарафон йөгерүчесе. Дужий Шри Чинмой өйрәнчеге һәм аннан Васу исемен алган. Ул агач төзелеш материаллары ширкәтендә остаз булып эшли.
## Йөгерүләр һәм нәтиҗәләр
* 2018 ел 3100 миля үз-трансценденция йөгерүе җиңүчесе
* 2017 ел 3100 миля үз-трансценденция йөгерүе
* 2013 ел 3100 миля үз-трансценденция йөгерүе җиңүчесе
* 2012 ел Үз-Трансцеденция 6- & 10-көн йөгерүендә икенче

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Video : 3100 Mile Race, 2017
* Video : 3100 Mile Race, 2014
* Video : 3100 Mile Race, 2012
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шри Чинмой Үзәге
Архангел зираты (Казан)

**Архангел зираты** () — Казан шәһәренең  Идел буе районыныда урнашкан.
 
Беренче Бөтендөнья сугышы вакытында әсирлектә үлгән Германия һәм Австро-Венгрия армиясе сугышчыларының каберләре.  Үзәк өлешендә Бөек Ватан сугышы чорында  Казанның төрле эвакуация госпитальләрендә үлгән сугышчылар, Казан гарнизоны һәм башка хәрби частьләрнең хәрбиләре дә җирләнгән. Репрессияләр чорында атылганнарны җирләү урыны булып хезмәт иткән. Монда күпме кеше күмелгәне әле дә төгәл ачыкланмаган. 1998 елда бу зиратта сәяси репрессияләр корбаннары истәлегенә Казандагы тәүге мемориал барлыкка килде.

## Сылтамалар
* Казан зиратларына баргач нәрсә карарга?.  

Төркем:Казан зиратлары
Тынычлык бистәсе зираты

**Тынычлык бистәсе зираты** - Казанның Идел буе районында урнашкан. 

Төркем:Татар зиратлары
Төркем:Казан зиратлары
Картик Кларк

**Картик Кларк** (туганда исеме Александр Кларк, 1966 елның 26 августы) ул Шотландиядән, Эдинбургтан Инглиз култыгы (Ла-Манш) йөзүчесе һәм ультра дистанция йөгерүчесе. 
## Тормышы
Кларк 1989 елда Эдинбург Университетында психология буенча MA Hons дәрәҗәсенә ия һәм 2011 елда Глазго Университетында LLB дәрәҗәсенә ия. Ул Инглиз теле укытучысы һәм мотивация һәм аралашу сәләтлре буенча эшләгән. Кларк илһамлану һәм бугазда йөзү һәм эшләп караулар өчен Шри Чинмой җитәкчелеге астында илһамлану өчен медитация өйрәнә. Картикейя ул Шри Чинмой тарафыннан бирелгән Һинд дине рухи исеме, аның мәгънәсе "сугышчы".
Ул 1994 елда Инглиз Каналында йөзүдә беренче йөзеп каравында уңышка очрамаган. Әмма шуннан соң ул ике йөзеп чыгудан соң тәмамлаган беренче Шотландия шәхесе булып тора, хәзер ул Инглиз Каналын 11 йөзеп чыгуны тәмамлаган.  Инглиз Каналы Йөзү һәм Пилотлау Федерациясе Майкл Орам шулай дип әйтеп: "Бик аз кешеләр Каналны аша ун мәртәбәдән артык йөзеп чыкканнар һәм Мистер Кларкның үз рухи мотивацияләре бар, башкалар бу чакыру белән мотивацияләнә."
## Инглиз Каналын Йөзеп Чыгулар

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* KarteekClarke.com 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шри Чинмой Үзәге
Люше-сюр-Бриу

**Люше-сюр-Бриу** () — Франциянең Де-Севр департаментында урнашкан коммуна.
## Халкы

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Франция шәһәрләре. 

Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Де-Севр департаменты коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Шампань

**Шампань** (, ) — Франциядә шәраб җитештерү традицияләре белән данлыклы тарихи өлкә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 

Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Эр һәм Луар департаменты коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Санджай Равал

**Санджай Равал** (1974 елның 30 октябрендә туган) ул Нью-Йоркта яши торган Һиндле Американ документаль фильм режиссёры. 2014 елда Берлин Фильм Фестивалендә Кулинария Кино Программасында 2014 ел аның *[[Азык Чылбырлары]]* фильмы премьерасы булган. һәм аның Америка Кушма Штатларында премьерасы Трайбека Фильм Фестивалендә булган 
*Ризык Чылбырлары* фильмының продюссерлары булып Смрити Кешари, Ева Лонгория, Эрик Шлоссер һәм Раваль үзе булганнар. Сөйләүче булып Форест Витэйкер булып тора. Раваль *Азык Чылбырлары* өчен 2015 ел Махсус/Документаль Джэймс Бэард Фонды Бүләге җиңүчесе булган. Фильм үзе 2016 ел Британия Документаль Йогынтысы Бүләген уртаклашкан.
Ул төньяк Калифорниядә үскән булган, анда аның әтисе помидор үстерүче булган һәм шулай итеп Раваль яшь чагында авыл хуҗалыгына кабул ителгән булган. Ул 2011 елда *Азык Чылбырлары* фильмын Флорида басуларында тигезсезлекне күргәч башлаган. 2016 ел мартында Раваль Сандерсның  "Tenemos Familias" дип аталган рекламасында кулланылган видеосы өчен Берни Сандерз тарафыннан рәхмәт әйтелгән булган." Раваль зур ризык монополиярләре көченә каршы чыккан һәм басуларда кеше хезмәтенә хокукларына дустанә чишелешләрне алга сөргән.
Равальның икече документаль фильмы, *[[Чакыручы мөмкин булмау]]*ның премьерасы 2011 Трибека Фильм Фестивалендә булган  һәм якынча 70 күбрәктә уйналган.Ул Atlanta Shortsfest-ны кертеп берничә фильм фестивалендә бүләкләр откан. Аның беренче фильмы *Океан Монахы* Сент-Луис Халыкара Фильм Фестивалендә Иң Яхшы Документаль Кыска Бүләген откан.
Режиссёр булганга кадәр Раваль халыкара үсештә тирән катнашкан булган һәм 40-тан артык дәүләттә проектлар алып барган  Ул проектлар өстендә Вайклеф Жан һәм Донна Каран кебек мәшһүр шәхесләр белән эшләгән. Раваль шулай ук тынычлыкка, саклыкка һәм хатын-кыз проблемаларына карый торган эшчәнлек алып барган—ул Җиңү Көне өчен беренче ир-кешеләр комитетында хезмәт иткән.
2018 елда режиссёры Раваль булган *[[3100: Run and Become]]* документаль фильмы чыккан булган. Фильм берничә подкастта күрсәтелгән булган Ролл, Майнд Памп һәм Доктор Ранган Чатерджины кертеп.  “Йөгерү безне берләштерә. Бер яктан Җирдә һәр мәдәният йөгерүенә нигезләнгән. Ул безнең ДНК-га пешереп куелган,” – дип әйткән Раваль. Фильм гомумән уңайлы сыйфатламалар алган, шулар арасында Лос Анжелесның Los Angeles Times-тан Кимбер Майерсныкын кертеп. "Равалның яхшы төшерелгән фильмы катнашырга өнди - аеруча йөгерүдә һәм/яки медитациядә кызыксынганнарны," кертеп. Тәнкыйтьче Памела Пауэлл дәвам итеп шулай дип язган "3100: Run and Become матур итеп күзләрен йома, сулыш ала торган һәм йөрәкләрен тормышка ала торганнарның йөрәген һәм илһамлануын алып тора."

Аның күпчелек эшләре рухи остазы Шри Чинмой тарафыннан илһамландырылган булган һәм ул җитәкчесенең китапларын мөхәррирләгән һәм нәшер иткән— *America the Beautiful*-ны кертеп, ул аудио китап буларак Ричард Дрейфусс тарафыннан укылган булган.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 
* ''Food Chains'' 
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шри Чинмой Үзәге
Ла-Валле

**Ла-Валле** — Италиянең Трентино — Альто-Адидже төбәгендә урнашкан коммуна.  провинциясе составына керә.

## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.  коммуналары белән чиктәш.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Cтатистика милли институты
* Cтатистика милли институты 

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Италия коммуналары
Төркем:Трентино — Альто-Адидже төбәге шәһәрләре
Шупрабһа Бекйорд

**Шупрабһа Бекйорд** (1956 елда туган) ул Вашингтоннан ультрамарафон йөгерүчесе.  Ул сувенирлар кибете хуҗасы булып тора. Ул Шри Чинмой өйрәнчеге.
## Тарихы
1986 елда ул 7 км йөгерә башлаган. Аның беренче марафоны Вермонтта марафон булган. Ул күп көнлек йөгерүләр ясый башлаган, аларга җиде көнлек йөгерүләр һәм 1300 мильгә йөгерүләр кергән. Аның турында "Йөгерүче Рухы" (2009) исемле кыска документаль фильмда сөйләнелгән булган.

## Язмалар
Дөньяның иң озын сертификацияләнгән йөгерүен тәмамлаган бердәнбер хатын, 3100 миля үз-трансценденция йөгерүен  2009 елга кадәр җиңүче булып тәмамлаган.


"Әгәр дә акылларын шуңа бирсә, моны тәләсә-кем эшли ала."
*Шупрабһа Бекйорд*


## Йөгерү Тарихы

## Искәрмәләр



## Тышкы сылтамалар
*Video: The Spirit of a Runner Documentary

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шри Чинмой Үзәге
BTS

**BTS** Көньяк Корея төркеме - 2013-нче елда Big Hit Entertainment премьерасы. Бу төркем, гадәттә K-pop башкара.

## Төркем составы
*Jin
*Suga
*J-Hope
*RM
*Jimin
*V
*Jungkook

## Искәрмәләр

Төркем:2013 елда оешкан музыкаль коллективлар
Төркем:Көньяк Корея поп-төркемнәре
Төркем:Көньяк Корея идол-төркемнәре
Самарра (Саламанка)

**Самарра** () — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Datos del registro de Entidades Locales  Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas

Төркем:Испания муниципалитетлары
Төркем:Саламанка провинциясе муниципалитетлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Оливар де Кинтос (метро станциясе)

**Оливар де Кинтос** () — Севилья метрополитены станциясе, Испаниянең Севилья провинциясендә урнашкан «Dos Hermanas» муниципалитеты өлеше.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Datos del registro de Entidades Locales  Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas

Төркем:Испания муниципалитетлары
Төркем:Севилья метрополитены станцияләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Деса

**Деса** — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл.  коммунасына карый.

## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 
* 

## Тышкы сылтамалар
* 
* 

Төркем:Румыния авыллары
Төркем:Долж жудецы авыллары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Дипали Каннингһэм

**Дипали Каннингһэм** (1958 елның 27 августында туган), Австралиядән, Мельбурннан, хәзер ул  Америка Кушма Штатларында, Нью-Йоркта яши, ул  ультрамарафон хатын йөгерүчесе. Дипали утыз ел Шри Чинмой рухи остазының өйрәнчеге булып тора.
## Тарихы
Ул күп көн йөгерүендә катнашуын Нью-Йоркта, Куинста, Флашинг Медоуда, 1991 елда Шри Чинмой 7 көн йөгерүе белән башлаган.
## Язмалар
Каннингһэм Үз-Трансцеденция 6- & 10-көн йөгерүенең, 1998 елда башлануыннан соң һәрберсендә җиңеп тора. 2009 елда ул үзенең Дөнья 6 көн юлы рекордын яңарткан.

* 1993 1000 Мильгә Йөгерү –Беренче Урын (Австралия рекорды) – 15 көн+12:52:02 
* 1997 1000 Мильгә Йөгерү-Беренче Урын (Австралия рекорды) – 13 көн+20:18:40 
* 1998 хатын-кызлар арасында дөньяда иң яхшы нәтиҗә 504 мильгә алты көнгә юлда.
* 2001 хатын-кызлар арасында дөнья рекорды, 510 мильгә алты көн юлда.
* 2004 45-49 яшьтәге хатын-кызлар төркемендә дөньяда иң яхшы нәтиҗә  479 мильгә алты көндә.
* 2009 хатын-кызлар арасында иң яхшы нәтиҗә 513 мильгә алты көн юлда.


“ Минем фикеремчә, миңа күпме яшь икәне акылда икәне күрсәтелә. ” 
Дипали Каннингһэм


## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Dipali Cunningham page 
* Video: Report, 1:30 - 2:40, New York Times
* Video: Sri Chinmoy Marathon Team, 2015 
*Report, 2010

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шри Чинмой Үзәге
Наталья Легонькова

**Наталья Легонькова**  (1982 елның 27 декабрендә туган) ул Украина марафон йөгерүчесе.

## Биография
Легонькова Казакъстанда туган, әмма 1998 елда Бережани, Украинага әнисенең туган шәһәренә күчкән. Ул 1995 елдан бирле Шри Чинмой рухи остазының өйрәнчеге булып тора. Ул Шри Чинмойдан Саммунати исемен алган  (биеклекне, экзальтацияне һәм муллыкны чагылдыручы Санскрит сүзе). Ул беренче марафонын 16 яшендә откан  һәм 2013 ел Белфаст Марафонын, 2015 ел Дублин Марафонын һәм 2016 ел Лос Анжелес Марафонын откан. Ул 2016 елда Олимпия Хатыннар Марафонын 87-нче булып тәмамлаган.
## Йөгерүләр һәм Нәтиҗәләр

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Facebook Account
* Video: Samunnati on meditation and running, SC TV, 2017
* Video: Los Angeles Marathon, 2016
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шри Чинмой Үзәге
Кулья

**Кулья** () — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.

## Географиясе
Кулья Эстониянең башкаласы Таллиннан көньяк-көнбатышка таба 2745 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Реформы и местные самоуправления в Эстонии. Министерство финансов (11.12.2018).

Төркем:Эстония авыллары
Төркем:Ида-Вирумаа  өязе авыллары
Сунжа (елга)

**Су́нжа** (, , , , ) — Төньяк Осетия, Чечня һәм Ингушетия территориясеннән ага торган елга.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сунжа елгасы, Грозный каласыннан Аргун елгасы кушылганга чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек һәм Идел арасындагы Каспий диңгезе елгалары бассейны.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 07020001212108200005825
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 108200582
* Бассейн коды — 07.02.00.012
* ГӨ буенча  — 08
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Агымы

## Сунжа буенда урнашкан шәһәрләр
Сунжа буенда урнашкан:
* шәһәрләр — Магас, Назрань, Сунжа, Карабулак, Грозный, Гудермес.

## Искәрмәләр

Төркем:Чечня елгалары
Төркем:Ингушетия елгалары
Төркем:Төньяк Осетия елгалары
Су үлчәү посты

**Су үлчәү посты** -  - елгаларда, күлләрдә, диңгезләрдә, каналларда, шулай ук бу җайланмалар урнашкан урында гидрологик үлчәү һәм күзәтүләр өчен төрле җиһазлар һәм кораллар җыелмасы.

Тар мәгънәдә, су үлчәү посты - гидрологик күзәтүләр үткәрә торган учреждение. Дөньядагы төп рәсми гидрологик постларга гидрологик кодлар бирелгән. Русиядә, гидрологик постларның  күпчелеге Росгидромет карамагында һәм Гидрометүзәкнең"су үлчәү посты - гидросистема станциясе - гидросистема обсерваториясе "   челтәре чылбырында  аскы звено булып тора. Ләкин шулай ук суүткәргечләрдә, гидроэлектростанцияләрдә һ.б. ведомство постлары бар.

## Постларның төрләре һәм рәтләре
Күзәтелгән объектка һәм күзәтелгән күләмгә карап, гидрологик постларның билгеле бер төре һәм категориясе бар:

* Елгаларда һәм каналларда гидрологик постлар - ГП. Алар ГПларга бүленәләр: 1 нче (күзәтүләрнең тулы күләмен алып баручы) һәм 2,3 нче категория (су дәрәҗәсен үлчәү постлары һәм кыскартылган программа буенча эшләүче)
* күлләрдә һәм сусаклагычларда күл гидрологик постлары - ОГП
* диңгездәге диңгез гидрологик постлары - МГП

## Күзәтү төрләре
Гидрологик постта түбәндәге төр күзәтүләр үткәрелә:

: су объектындагы су дәрәҗәсе (барлык төрләр)
: су өслеге кыры (ГП-1)
: елгада яки каналда су агызу (ГП-1)
: су температурасы (барлык төрләр)
: су болганчыклыгы (ГП, ОГП)
: агып килгән һәм су төбеннән күченгән утырмалар  күләме (ГП-1)
: дулкынлану (МГП, ОГП)
: акваторияләрдә рейд үткәрүләр (ОГП, МГП)
: су тозлылыгы (МГП)
: су пычрануының мониторингы (барлык төрләр)

Моннан тыш, кайбер постларда метеорологик күзәтүләр дә: һава температурасы, явым-төшем, карны тикшерү һ.б. үткәрелә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Водомерный пост // Бөек Совет энциклопедиясе : [30 томда] / ч. ред. Прохоров А.М. - 3 нче басма. - М. : Совет энциклопедиясе, 1969-1978.
* Гидрометеорологическая сеть / В. А. Жук // Гермафродит - Григорьев. - М. : Бөек Россия энциклопедиясе, 2007. - ( Бөек Россия энциклопедиясе : [35 томда] / ч. ред. Os.С. Осипов ; 2004-2017, т. 7). - ISBN 978-5-85270-337-8 .
Төркем:Гидрология
Төркем:Гидротехника
Кали (асурасы)

**Кали** (Санскрит телендә:कलि, IAST:kāli) — Һинд дине мифологиясендә соңгы хәзер булучы Кали-юга дөнья эпохасының  шәйтан кыяфәтендә чагылышы..
Шакмаклы комарлы уенда Кали ул отылу чагылышы.. Кали  «Маһабһаратам»ның Нала һәм Дамаянти турында мәшһүр эпизодта катнаша: ул шуның йогынтысы астында бертуганы Пушкара белән Нала патшалыгын отттырган — гандхарва.
Ул Калкиның (Вишнуның унынчы мессия  аватары) төп дошманы.
## Изге текстларда һәм эпоста
«Вишну-пурана» буенча Кали асурасы шәйтан ярдәмчелләре белән бу дөньяның җимерелүе сәбәбе булып тора.
«Калки-пурана»да Кали бөтен явызлыкның чыганагы булган шәйтан буларак тасвирлана.
«Маһабһаратам»да Дамаянти аннан өстен Наланы күргәне өчен рәнҗетелгән Кали аларның икесеннән дә үч итә һәм Наланың ялгышын кулланып аңа керә, аның җанына ия була һәм оттырырга мәҗбур итә һәм шуннан соң  Дамаянтины чүлдә ташларга күңеленә сеңдерә..

## Чагылышлар
Калиның иң мәгълүм чагылышы —  Кауравларның патшазадәсе Дурьодхана.
## Аналоглар
Айявари мифологиясендә Калиның аналогы булып  Крони шәйтаны һәм аның чагылышы Калиян тора.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Places of Kali — подкаст истории Кали из «Бхагавата-пураны».
* Как Парикшит встретил век Кали «Бхагавата-пурана», глава 16
* Наказание и помилование Кали «Бхагавата-пурана», глава 17
Төркем:Асуралар
Стэнфорд Марк Джаддери

**Стэнфорд Марк Джаддери** (1971 елның 8 марты – 2015 елның 13 январе) *[[The Canberra Times]]* өчен Австралия фрилэнс журналисты, авторы, юмористы һәм колонка язучысы булган. Аның эшләре *[[The Australian]]* һәм *[[The Sydney Morning Herald]]* гәзитләрендә пәйда булган һәм шулай ук *[[The Bulletin (Australian periodical)|The Bulletin]]*, *[[Empire (magazine)|Empire]]*, *[[Inside Sport]]*, *[[Mad Magazine]]* һәм *[[Griffith Review]]*-ны кертеп журналларда. Ул шулай ук радио һәм телевидение өчен комедия скетчларын язган, ул аларның дөнья буйлап режиссурасын эшләгән һәм башкарган.
## Биографиясе
Бернчиә ел буена тәнкыйтьче һәм язучы һәм шулай ук National Film and Sound Archive өчен публицист булып Джаддери 2003 елда Fabjob Books өчен кино турында мәкаләләр белән электрон китап белешмә язган. Кинолар, популяр мәдәният һәм юмор белән бергә аның күп язмалары Көнчыгыш рухилыгында кызыксынуны ачкан. 19 яшендә ул медитация остазы Шри Чинмойдан өйрәнгән һәм даими рәвештә медитацияләгән.
Йөзләрчә мәкаләләр белән беррәттән Джаддери *1975 – Australia's Greatest Year* (John Wiley and Sons, 2005), *Busted! The 50 Most Overrated Things in History* (Random House, 2008)  һәм *Best. Times. Ever* (Hardie Grant Books, 2014) китапларын язган, барысы да Австралия базары өчен. 2010 елда *Busted!* АКШ базары өчен Нью-Йоркта Perigree Books (a division of Penguin Books-ның бүлеге) автор тарафыннан әһәмияткә ия торган итеп яңа караштырылып һәм янә язылып янә *Overrated: The 50 Most Overhyped Things in History* яңа атамасы белән янә нәшер ителгән булган. Бернчичә бүлекнең янә урыны алыштырылган иде, кайберәүләре Америка укучыларына темаларга булганга күрә (мәсьәлән, Галлиполи).
Джаддери Австралиядә, Канберрада яшәгән, анда ул 2007 елдан бирле *The Canberra Times* өчен популяр атна саен колонканы алып барган. 2014 ел башында нәкъ аның *Best. Times. Ever* китабы чыкканчы аңа рак диагнозы куелган булган. "Минем рак әһәмиятле генә түгел, әмма ул хәттә гадел дә түгел," – дип язган. "Шулай итеп ул миңа еллар буена мине җәрәхәтләгән кешеләр турында, мине контрольдә тотарга теләгәннәр турында, миңа һөҗүм ясаганнар турында, мине куркытканнар турында искә төрешә. Минем бу юньсезләргә каршы көрәшергә максатым бар. Минем аларны җиңәсе килә." Ул 2015 елның 13 январендә 43 яшендә рактан үлгән.
Ул "The Canberra Times"та журналист булган Брюс Джаддериның (1941–2003) улы булган.

## Библиография
### Китаплары
*
*
* Revision of *Busted!*.
*
### Эсселары һәм репортажлары
*
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Марк Джаддериның блогы
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шри Чинмой Үзәге
Новоозерное

**Новоозерное** (, , )&nbsp;— Кырым ярымутравының көнбатышында урнашкан курорт-бистә. Кырым Республикасы Кизләү шәһәр шурасына керә. Халык саны - 4998 кеше (2014 ел).

## Тарихы

1971 елны нигезләнгән.

## Халык үзгәреше
Халык саны - 4998 кеше (2014 ел).



## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* Рәсми сайт 

Төркем:Кырым шәһәрләре
Төркем:Русия курортлары
Муниципалитет (Испания)

**Муниципалитет** (исп. municipio) — Испания административ-территориаль берәмлеге. Испания җирле үзидарәсе турындагы закон нигезендә (Ley reguladora de las Bases del Régimen Local) муниципалитет дәүләт территориаль оешмасының төп субъекты булып тора, үз максатларына ирешү өчен хокукка һәм вәкаләтләргә ия; аның элементлары -территория, халык һәм җирле администрация..

Астурия автоном берләшмәсе муниципалитетлары рәсми рәвештә concejo  (*астур. Conceyu*) исемен йөртә.

Испаниядә барлыгы 8124 муниципалитет исәпләнә, аларның 47 %ында - 500 кеше, 44 % - 500дән 10 000 кеше, 8 % - 10 000нән 100 000 кеше һәм, ниһаять, 145 муниципалитетта 100 000 кеше яши.

## Искәрмәләр

Төркем:Испания муниципалитетлары
Чия (муниципалитет)

**Чия** () — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Datos del registro de Entidades Locales  Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas

Төркем:Испания муниципалитетлары
Төркем:Уэска провинциясе муниципалитетлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Якимово (Болгария)

**Якимово ** — Болгариянең Монтана өлкәсендә урнашкан авыл.  җәмгыяте (общинасы) составына керә.

## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Болгария авыллары
Төркем:Монтана өлкәсе авыллары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Брестовец

**Брестовец** — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл.  коммунасына карый.

## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 
* 

## Тышкы сылтамалар
* 
* 

Төркем:Румыния авыллары
Төркем:Тимиш жудецы авыллары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Богданица

**Богданица** () — Сербиянең Моравич округы  җирлегендә () урнашкан торак пункт.

## Географиясе
Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Климаты
Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11&nbsp;°C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.

## Демография

2022 елгы җанисәп буенча биредә 114
кеше яши.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Никифоров К. В. Сербия на Балканах. XX век. — Москва: Индрик, 2012. — 176 с. — ISBN 978-5-91674-209-1.
* Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь / отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002. — 512 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-001389-2.
* Љубоја, Бранко. Организација власти у локалној самоуправи у Републици Србији. — Београд: Стална конференција градова и општина — Савез градова и општина Србије, 2013. — 57 с. — ISBN 978-86-88459-08-2.
* Ђурић В., Танасковић Д., Вукмировић Д., Лађевић П. Етноконфесионални и језички мозаик Србије. — Београд: Републички завод за статистику, 2014. — 209 с. — ISBN 978-86-6161-126-1.

Төркем:Моравич округы торак пунктлары
Төркем:Сербия торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Паййян династиясе

**Паййян династиясе** ул Аййяважи гыйбадәтханәсе  Свамитһопе патһины белән идарә торган һәм анда җитәкчелек булган гаилә. 
## Арул Нулда Паййян
Арул Нулда цитата Патһирамда 'Паййян'га карый.
## Искәрмәләр
* *Akilattirattu Ammanai* published by T.Palaramachandran Nadar, 1989, 9th impression
* N.Elango & Vijaya Shanthi Elango *Ayya Vaikuntar the light of the world*, 1997, The Gurukulam
Төркем:Һинд дине
Төркем:Аййяважи
IC 405

**IC 405** —   чикләрендә урнашкан .

## Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда  буларак та сурәтләнә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* VizieR
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* 
## Әдәбият
* Tully R. B. Galaxy groups: a 2MASS catalog (англ.) // Astron. J. / J. G. III, E. Vishniac — IOP Publishing, American Astronomical Society, University of Chicago Press, AIP, 2015. — ISSN 0004-6256; 1538-3881 — doi:10.1088/0004-6256/149/5/171 — arXiv:1503.03134

Төркем:IC объектлары
Төркем:Әлифба буенча галактикалар
Абрантиш

**Абрантиш** () — Португалиядә урнашкан шәһәр, Сантарен округына карый торган шул ук исемдәге муниципалитет үзәге.

## Тарихы

Шәһәр 1179 елда нигезләнгән. 1936 елдан алып 1976 елга кадәр Португалиянең тарихи Рибатежу провинциясенә караган.

## Географиясе

Мәйданы — . Муниципалитет составына  фрегезияләре керә.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Португалия // Все страны мира / авт.-сост. Т. К. Варламова. М.: РИПОЛ классик, 2008. — 608 с. — (Библиотека энциклопедических словарей). ISBN 9785386009687 С. 120
* Португалия муниципалитетлары.

Төркем:Сантарен округы муниципалитетлары
Төркем:Португалия шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Агуа-де-Пена

**Агуа-де-Пена** — Португалиянең Мадейра округына керә торган фрегезия.  муниципалитетына карый.

## Географиясе

Агуа-де-Пена Португалиянең башкаласы Лиссабоннан көньяк-көнбатышка таба 931 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Халык саны
2001 елда биредә 1759 кеше яшәгән.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Португалия // Все страны мира / авт.-сост. Т. К. Варламова. М.: РИПОЛ классик, 2008. — 608 с. — (Библиотека энциклопедических словарей). ISBN 9785386009687 С. 120

Төркем:Мадейра районнары
Төркем:Португалия фрегезияләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Messerschmitt Bf.109

**Мессершмитт Bf 109** (,  ССРБ  — **Ме-109**) — Икенче бөтендөнья сугышы вакытының алман бермоторлы очкыч-истребителе.
## Модификациялары

### Bf 109B
### Bf 109C

### Bf 109D

## Очу-техникалык бәяләмәләре
{| class="standard"
|- style="background-color:#ddb"
! Бәяләмәләре
! Bf.109B-2
! Bf.109C-1
! Bf.109D-1
! Bf.109E-1
! Bf.109F-2
! Bf.109F-4
! Bf.109G-6
! Bf.109 G-14
! Bf.109K-4
|-
| valign="top" | Озынлыгы || align="center" | 8,55 || align="center" | 8,55 || align="center" | 8,55 || align="center" | 8,64 || align="center" | 8,64 || align="center" | 8,94 || align="center" | 9,02 || align="center" | 9,02 || align="center" | 9,02
|-
| valign="top" | Канат киңлеге, м || align="center" | 9,85 || align="center" | 9,85 || align="center" | 9,85 || align="center" | 9,85 || align="center" | 11,08 || align="center" | 9,92 || align="center" | 9,92 || align="center" |9,92|| align="center" | 9,97
|-
}}

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Messerschmitt Bf.109E Martin C. Windrow. Aircraft profile 40. 1967 год Перевод А. Плахова, редакция В. Моисеева
* Messerschmitt Bf.109F Martin C. Windrow. Aircraft profile 184. 1970 год Перевод А. Плахова, редакция В. Моисеева
* Messerschmitt Bf 109G J.R. Smith & I. Primmer. Aircraft profile 113. 1969 год Перевод А. Плахова, редакция В. Моисеева
* Alfred Price, Mike Spicik — Great Aircraft Of WWII. Abbeydale Press. ISBN 1-86147-130-0
* Bill Gunston — History Of Military Aviation. Chancellor Press. ISBN 0-7537-0824-8
* D. A. Lande — Messerschmitt 109 (Warbird History). Motorbooks International. ISBN 0-7603-0803-9
* David Donald — Air Combat Legends: Supermarine Spitfire; Messerschmitt Bf 109. AIRtime Publishing. ISBN 1-880588-74-9
* Вольфганг Дитрих. Бомбардировочная эскадра «Эдельвейс». Москва, Центрополиграф, 2005. ISBN 5-9524-1996-8
*  Авиация Люфтваффе. 2000, ISBN 985-433-891-6
* Кудишин И. В. Палубные истребители Второй мировой войны. Москва, ООО «Издательство Астрель», 2001. ISBN 5-271-01879-2
* А. А. Фирсов «Мессершмитт Bf109» М., «Астрель», 2001
* «Bf 109 D mit Jumo 210 D, Kurzbetriebsanleitung Juni 1940» pdf. 13 MB

Төркем:Мессершмитт очкычлары
Төркем:Алмания очкычлары
Майн-д’Агуа (Параиба)

**Майн-д’Агуа ** — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.

## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — .

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Бразилия картасы
* Бразилия муниципалитетлары порталы

Төркем:Параиба штаты муниципалитетлары
Төркем:Бразилия муниципалитетлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Матаян

**Матаян** Көньяк Һиндстанда Керала штатында Каннур районында булган Мутһаппан гыйбадәтханәсе белән идарә торган бердәнбер җитәкче.
## Шулай ук карарга мөмкин
*Шри Мутһаппан
*Мутһаппан гыйбадәтханәсе

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Лузерна

**Лузерна** — Италиянең Трентино — Альто-Адидже төбәгендә урнашкан коммуна.  провинциясе составына керә.

## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.  коммуналары белән чиктәш.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Cтатистика милли институты
* Cтатистика милли институты 

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Италия коммуналары
Төркем:Трентино — Альто-Адидже төбәге шәһәрләре
Абсдорф

**Абсдорф** — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна.  округы составына керә.

## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.  коммуналары белән чиктәш.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Административно-территориальное деление Австрии по ISO.
* Адм.-терр. деление Австрии, географическое положение — Google map.

Төркем:Түбән Австрия шәһәрләре
Төркем:Австрия шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Рец

**Рец** — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл.  коммунасына карый.

## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 
* 

## Тышкы сылтамалар
* 
* 
Төркем:Румыния авыллары
Төркем:Хунедоара жудецы авыллары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
ANKRD50

**ANKRD50** () —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Степанов В.М. (2005). Молекулярная биология. Структура и функция белков. Москва: Наука. ISBN 5-211-04971-3.
* Bruce Alberts, Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, Peter Walter (2002). Molecular Biology of the Cell (вид. 4th). Garland. ISBN 0815332181.

Төркем:Әлифба буенча аксымнар
Офена

**Офена** — Италиянең Абруцци төбәге  өязендә урнашкан торак пункт.

## Географиясе
Офена Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

## Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.

## Халкы

2011 елда биредә 454
кеше яшәгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Gino Moliterno, ур. (2003). Encyclopedia of Contemporary Italian Culture. Routledge; Routledge World Reference. ISBN 0415285569.
* Catherine B. Avery, ур. (1972). The New Century Italian Renaissance Encyclopedia. Simon & Schuster. ISBN 0136120512.
* Италия // Италия — Кваркуш. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 11).

Төркем:Абруцци төбәге торак пунктлары
Төркем:Италия торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Палу

**Палу** () — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесенең Элазыг иленә караган бер илчәдер.

## Географиясе
Палу Төркиянең башкаласы Анкарадан төньяк-көнбатышка таба 1939 чакрым ераклыкта урнашкан..

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* 

*
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Элазыг иле илчәләре
Төркем:Төркия илчәләре