open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты

**** (, ) — Санкт-Петербургта урнашкан югары белем бирү оешмасы, илкүләм тикшеренү университеты.

## Тарихы
Рәсми рәвештә 2002 елның 8 октябрендә РФА Президиумының 290нчы карары нигезендә РФА академик физика-технология университеты (РФА АФТУ) буларак нигез салына. Ул 1997 елда, Россия һәм чит ил югары һәм югары уку йортыннан соңгы белем бирү системаларының иң яхшы казанышларын кулланып, югары квалификацияле фәнни кадрлар әзерләү максаты белән, югары квалификацияле фәнни кадрлар әзерләү максатыннан, нигезләнә.

2009 елда университет аңа Россия Фәннәр академиясенең Санкт-Петербург физика-технология фәнни-белем бирү үзәген, физика-техник институты каршындагы «физика-техник мәктәп» лицеен кушу юлы белән үзгәртеп корылган.

2010 елда милли тикшеренү университеты статусына ия була.

2010 елда РФ Мәгариф һәм фән Министрлыгы конкурсы нәтиҗәләре буенча, профессор П.Певзнер җитәкчелегендә геномнарны секвенлау һәм җыю методларын эшләүгә мегагрант бирелгән.

2019 елда РФ Мәгариф һәм фән министрлыгы боерыгы белән университетка физика буенча Нобель лауреаты Жорес Алферов исеме бирелә.

## Төзелеше
РФАнең СПбАУ ректоры - нигез салучы академик Жорес Иванович Алферов була, ул аннан соң әлеге университетны 2019 елның 1 мартына кадәр җитәкли. Яңа җитәкче турында мәсьәлә хәзерге вакытта хәл ителә. 2020 елның 16 мартыннан ректор вазифаларын вакытлыча башкару физика-математика фәннәре докторы, доцент Алексей Владимирович Филимоновка йөкләнә.

Академия университетында башта магистрлар әзерләү буенча ике еллык программа: физика һәм наноструктуралар технологияләре, нейтрон физика, астрофизика, математик һәм мәгълүмати технологияләр буенча белем бирүче дүрт кафедра оештырылды. 2008 елдан фәлсәфә һәм чит телләр кафедрасы, 2009 елдан — теоретик физика кафедрасы, 2010 елдан — конденсацияләнгән халәт физикасы (формаль булмаган рәвештә, каты тән физикалары) өстәлә.

Рәсми рәвештә, академия университеты түбәндәге программалар буенча магистрлар әзерли:

* Алгоритмик биоинформатика.
* Теоретик информатика.
* Эшләү программа белән тәэмин итү.
* Түбәнәйтелгән структураларның физикасы.

Университет коллективы тарафыннан гомуми һәм гамәли физика, астрофизика, атом-төш физикасы, квант һәм каты электроника, радиофизика, материал белеме, биофизика, биохимия, физиология, эксперименталь медицина һәм теоретик информатика өлкәләрендә фундаменталь һәм гамәли фәнни тикшеренүләр, фәнни-техник һәм тәҗрибә-конструкторлык эшләре үткәрелә.

2019 елның 28 августыннан университет мөстәкыйль рәвештә галимнәр бирү хокукына ия.

Университетның бүлекчәсе булып «физик-техник мәктәп» академия лицее тора.

## Шәхесләр
### Ректорлар
### Укытучылар

### Тәмамлаучылар

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Официаль сайты.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

* Россия югары уку йортлары исемлеге

Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Россия университетлары
Төркем:1997 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:2002 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Санкт-Петербург университетлары
Тум (Алмания)

**Тум** () — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Тышкы сылтамалар

* Алмания коммуналары, 2008 елның гыйнвары (Excel: Таблица SA61)

## Искәрмәләр

Төркем:Алмания шәһәрләре
Төркем:Саксония шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Грузия аграр университеты

**Грузия аграр университеты** () — Тбилиси шәһәрендә урнашкан авыл хуҗалыгы профилендәге шәхси югары уку йорты. 1929 елда ачылган.

## Тарихы

1917 елда Югары техник институтның авыл хуҗалыгы бүлегендә ике авыл һәм урман хуҗалыгы факультеты эшли. 1919 елда Дәүләт университетында авыл хуҗалыгы факультеты ачыла, 1-21 елда яңа ачылган факультет нигезендә агрономия факультеты оештырыла.

1929 елда Тбилиси дәүләт университетының агрономия факультеты базасында Грузия авыл хуҗалыгы институты төзелә.

1932 елда авыл хуҗалыгы институтыннан зоология факультеты аерылып чыга һәм аның базасында Зоотехника ветеринария институты төзелә. Бу институт 1959 елда Грузиянең Ветеринария тикшеренүләр институтына тапшырыла һәм Зоотехния-ветеринария уку-тикшеренү институты исемен ала.

1970 елга Грузия авыл хуҗалыгы институтында түбәндәге факультетлар эшли: агрономия, җиләк-җимеш, йөземчелек һәм авыл хуҗалыгы продуктлары технологияләре; ефәк; урман хуҗалыгы; авыл хуҗалыгын механикалаштыру һәм электрификацияләү; тышта торып уку һәм авыл хуҗалыгы белгечләренең квалификациясен күтәрү факультеты.

1999 елда югары уку йорты Грузия Дәүләт зоология һәм ветеринария академиясе исемен ала. 2003 елдан Грузия Дәүләт зоология-ветеринария университеты дип исеме үзгәртелщ. Соңрак университетка Батуми дәүләт университетының авыл хуҗалыгы факультетының бер өлеше, шулай ук төбәк учреждениеләре һәм филиаллары керә. 

2011 елдан Грузия аграр университеты дип атала.
 
1946 елда Грузия авыл хуҗалыгы институты Хезмәт Кызыл Байрагы ордены белән бүләкләнә.

2015 елга Грузияның бик популяр ун университеты арасында Грузия аграр университеты дүртенче урында була.

## Әдәбият
* Грузинскому зоотехническо-ветеринарному учебно-исследовательскому институту 50 лет. Тбилиси : Сабчота Сакартвело, 1983.

## Сылтамалар
* * Официальный сайт 

Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Педагогика академиясе

**Педагогика академиясе** — 1907 елда ачылган Россия югары мәгариф-гыйльми педагогик учреждениесе. Педагогика академиясе Россия империясенең җәмгыяви уку йортлары арасында гыйльми әһәмияттә төп урынны алып торган.

## Тарихы
1904 елда ГУВЗДның (Главное управление военно-учебных заведений) Педагоглык музеенда Педологика курслары ачыла. 1907 елда Педологика курслары базасында Санкт-Петербургта Мәгариф Лигасында Педагогика психологикасе буенча Бөтенроссия съезды карары нигезндә Педагогика академиясе төзәлә.

1907 елда расланган устав нигезендә, Педагогика академиясе гыйльми-педагогик үзәк булып тора һәм халыг мәгарифы министры П. М. Кауфманга буйсына. Педагоглык академиясенең җитәкче звеносы булып Совет тора.  Совет профессор-укытучылар һәм җитәкчелек составыннан сыйлаган. 1907 елда Педагогика академиясенең беренче президенты А. Н. Макаров була, беренче вице-президенты М. М. Ковалевский , секретары А. П. Нечаев.  А. Ф. Лаврский, А. С. Лаппо-Данилевский, С. Ф. Ольденбург, Н. И. Кареев, Г. А. Фальк и И. М. Грев була. Профессор-укытучылар составында төрле елларда В. И. Вернадский, И. П. Тамагы Павлов, Е. В. Тарле, А. А. Корнилов, Н. А. Гредескул, И. X. Озеров, А. А. Шахматов, И. А. Бодуэн-де-Куртенэ, Д. Н. Овсянико-Куликовский, С. А. Венгеров, Л. И. Петрик, Н. О. Лаосский кебек төрле фән өлкәсендә эшләгән педагоглар Педагогика академиясе Советы әгъзалары булып торалар.

## Укыту барышы
Педагогика академиясе Россия империясенең халык мәгарифе министрлыгы ведомствосының «педагогик мәсьәләләр буенча тәҗрибәле һәм белүче экспериментаторлар», халык мәгарифенең төрле мәсьәләләре буенча югары квалификацияле экспертлар, уку йортлары директорлары, педагоглар, мәктәптән тыш белем бирүне оештыручылар һәм мәктәп табиблары гигиенистларын әзерләү өчен «югары курслары» булып тора

Педагогика академиясенә Россияда яки чит илдә югары белем алган егетләр һәм кызлар кабул ителгән. Дине һәм милләтенә әһәмият бирелмәгән. Уку процессын өч юнәлештә барган: педагоглык, мәктәп белеме, педагогик психологика һәм мәктәп гигиенасы кебек төп категория; физиологика, психологика, анатомия, фәлсәфә; сәнгать һәм әдәбият тарихын үз эченә алган өстәмә махсус, уку йортларында уку предметларын укыту тарихын һәм методикасы.

1910 елда Педагогика академиясендә Санкт-Петербург эксперименталь педагоглык җәмгыяте структурасына кергән эксперименталь мәктәп ачыла. 1916 елдан Педагогика академиясе Санкт-Петербург җәмгыяте эксперименталь педагоглык оешмасына керә. Педагогика академиясе төрле белгечләр әзерләү буенча Бөтенроссия укытучылар курсларын оештыру һәм үткәрү өчен күп эшли. Укытучылар арасында «Педагоглык академиясе очерк һәм монографияләрдә» кебек академиягә хезмәтләре популярлык ала.

## Чыганаклар

* Большая российская энциклопедия / научно-редакционный совет: председатель - Ю. С. Осипов и др. - Москва: БРЭ, Т. 25, 2017: П — Пертурбационная функция, 2017 г. — 2017 г. — 764 с. — ISBN 978-585270-362-0
* Иванов А. Е. Высшая школа Российской империи начала XX века // Вестник Российской Академии наук. — 1997. — Т. 67. — С. 265—274.

Төркем:Россия мәгарифе
Төркем:Әлифба буенча академияләр
Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты

**Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты** (рус. *Уральский государственный архитектурно-художественный университет* (УрГАХУ)) — шәһәр төзелеше, архитектура, дизайн, сынлы сәнгать өлкәсендә Россия югары уку йорты. 1972 елда **Свердловск архитектура институты** буларак нигез салынган, Екатеринбургта урнашкан.

## Тарих
Институт 1947 елда архитектор К.Т. Бабыкин тарафыннан барлыкка килгән Урал индустриаль институтның төзелеш факультетының архитектура кафедрасы буларак башлангыч ала. 1967 елда кафедра Мәскәү архитектура институтының Урал филиалына кертелә. 1972 елда филиал Свердловск архитектура институты итеп үзгәртелә. 1967 елдан башлап филиал һәм институт ректоры булып Н.С. Алфёров эшли. 1992 елда институт Урал архитектура-сәнгать институты дип үзгәртелә, ә 1996 елда академия статусына ия була. 2015 елда академиягә «Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты» исеме бирелә.

Университетта  академигы Г.И. Белянкин, ның әгъза-корреспондентлары В. Г. Десятов һәм А.А. Стариков, архитектура докторлары Н.С. Алфёров һәм Л.П. Холодова, Россиянең Атказанган архитекторлары А.В. Овечкин, Г.И. Дубровин, Ю.А. Владимирский һәм башкалар эшләгән һәм эшләвен дәвам итә. Уралның архитектура һәм сәнгать тарихы (нигез салучы — проф. Н.С. Алфёров), архитектура семиотикасы (нигез салучы — проф. А.Э. Коротковский), архитектура фәлсәфәсе (нигез салучы — проф. Ф.Т. Мартынов), климатология архитектурасы (нигез салучы — проф. Б.Б. Давидсон) фәнни мәктәпләре, Урал дизайн мәктәбе (нигез салучы — проф. Ю.А. Владимирский) үсеш ала. 

## Структурасы
Университет структурасына 5 факультет һәм 1 институт керә:

* Архитектура факультеты
* Дизайн факультеты
* Сынлы сәнгать институты
* Университетка әзерләү факультеты
* Өстәмә профессиональ белем алу факультеты
* Көндезге һәм читтән торып (кичке) укыту факультеты

Университетта аспирантура эшли.

## Архитектура һәм дизайн музее
Университет бүлекчәләренең берсе булып шәһәрнең тарихи үзәгендә, Екатеринбург тимер-бетон заводы урынында урнашкан Архитектура һәм дизайн музее тора. 2015 елда музейны реконструкцияләү төгәлләнә һәм хәзерге вакытта музей даими рәвештә күргәзмә, укыту һәм башка чаралар уздыру урыны булып тора. Бинада индустриаль дизайнга һәм тау заводы техникасы тарихына багышланган экспозиция, шулай ук «Таш поясы архитектурасы»: Уралның уникаль һәйкәлләренең макетлары, сызымнары һәм фотосурәтләре урнаштырыла.

## Искәрмәләр



## Сылтамалар
* Урал дәүләт архитектура-сәнгать университетының рәсми сайты
* ВНИИТЭ. Уральская школа дизайна (главный редактор — директор ВНИИТЭ)
* WebИРБИС: УрГАХУ
* Вуз обучал дизайну
* Google-книги сайтында
* Маёвка Свердловского архитетурного института.

## Моны да карагыз

* Россия югары уку йортлары исемлеге

Төркем:Россия университетлары
Төркем:Архитектура-төзелеш югары уку йортлары
Төркем:1972 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Екатеринбур
Музыка фәннәре дәүләт институты

**Музыка фәннәре дәүләт институты** — музыка гыйлеменең төрле өлкәләрендә фундаменталь академик тикшеренүләр үткәрүгә юнәлтелгән, 1921 елдан алып 1931 елга кадәр Мәскәүдә эшләп килгән институт. Мәскәү, Мясницкая урамы, 49 адресы буенча, элекке сәүдәгәр хатын Н. И. Аплаксина йортында урнашкан булган.

## Тарихы
1921 елның 1 ноябрендә ачылган музыка фәннәре дәүләт институты Наркомпрос һәм Мәскәү Пролеткультының музыкаль бүлекләренә караган музыкаль-фәнни оешмалар базасында оештырыла. Аның төп максаты — акустика, музыка белеме, этномузыка белеме, яңа музыкаль инструментлар булдыру һәм башка мәсьәләләрне үзәкләштереп тикшерү.

Музыка фәннәре дәүләт институты директоры итеп Н. А. Гарбузов сайлана. Институтның структурасы берничә тапкыр үзгәрә; вакыт-вакыт аның эчендә музыка фәненең аерым проблемалары буенча вакытлы комиссияләр төзелә. Шулай ук институтта музыка теориясе китапханәсе, акустик лаборатория, музыка уен кораллары остаханәсе һәм лабораториясе булдырыла. Институтта төрле фәнни эзләнүләр уздырыла, эксперименталь музыка инструментлары булдырыла, мәкаләләр басыла. Институт исә музыка фәненең төрле өлкәләрен мөмкин кадәр тулы итеп һәм һәрьяклап колачлавы белән билгелелек алган. Аның әгъзалары Леонид Сабанеев, Лев Термен, Николай Бернштейн, Эмилий Розенов һәм башкалар кебек күп кенә күренекле галимнәр һәм уйлап табучылар булган.

1923 елның 10 февраленнән 10 ноябренә кадәр Музыка фәннәре дәүләт институты Россия сәнгать фәннәре академиясе белән вакытлыча берләшкән, аннары ВУЗ яңадан мөстәкыйль статус алган. Әмма институт штаты кыскартыла, ә аның структурасында чираттагы үзгәртүләрдән соң биш бүлек: физик-техник, физиологик психология, этнография бүлекләре һәм ике эксперименталь-педагогик бүлек калган. Үзгәртеп коруда Николай Гарбузов, Арсений Авраамов һәм Михаил Гнесин катнашкан. Шулай булуга карамастан, иститутны оештыручы Авраамов исеме рәсми документларда телгә алынмый.

1931 елның 6 октябрендә музыка институты таркатыла. 1933 елда Н. А. Гарбузов, Мәскәү дәүләт консерваториясе каршында, соңыннан Музыкаль акустика лабораториясе буларак танылачак яңа Фәнни-тикшеренү музыка институты оештыра..

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Русская духовная музыка в документах и материалах. Том V. Александр Кастальский. Статьи, материалы, воспоминания, переписка / С. Г. Зверева —  М:  Знак, 2006. — 1032 б.
* Андрей Смирнов, Любовь Пчёлкина Поколение Z. Пионеры музыкальных технологий в России 1910-1930-х // Политехнический музей. — 2011.
* Пионеры звука // Центр современного искусства ВИНЗАВОД. — 2015.
* Федосюк Ю. А. Москва в кольце Садовых. Путеводитель —  М:  АСТ, 2009.

Төркем:1921 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Музыка оешмалары
Төркем:Әлифба буенча институтлар
Мәскәү югары фирка мәктәбе

**Мәскәү Югары фирка мәктәбе** () — фирка-сәяси югары уку йорты, 1978 елда фирка һәм совет кадрларын әзерләү, шулай ук массакүләм мәгълүмат чаралары җитәкчеләрен әзерләү өчен КПСС Үзәк Комитеты эгидасы астында төзелгән югары уку йорты.

## Тарихы
1978 елда КПСС Үзәк Комитеты һәм ССРБ Министрлар Советы карары нигезендә Мәскәүдә КПСС Үзәк Комитеты каршындагы Югары фирка мәктәбенең укыту-методик җитәкчелеге астында Мәскәү Югары фирка мәктәбе дип аталган югары фирка-сәяси оешма төзелә, ошмага фирка һәм совет кадрларын әзерләү, шулай ук ярдәмне чаралары җитәкчеләрен әзерлә бурычы куела.

КПСС-ның Мәскәү өлкә комитеты һәм КПСС Мәскәү шәһәр комитеты кушуы буенча Мәскәү Югары фирка мәктәбенә КПСС-та әгъза стажы кимендә өч ел, югары белемле һәм кырык яшкә кадәр булган совет, фирка һәм идеология хезмәткәрләре кабул ителгән.

## Уку структурасы
Мәскәү Югары фирка мәктәбендә, югары фирка мәктәпләренең бөтен системасындагы кебек, ике бүлек булдырылган, югары уку өчен ике еллык белем беренче бүлектә укыган, бүлекне тәмамлаучы югары фирка-сәяси белемле була. Урта белем алу  өчен, югары гомуми һәм фирка-сәяси белем алу өчен дүрт еллык икенче бүлек бар. Мәскәү Югары фирка мәктәбенең укыту структурасында читтән торып уку бүлеге, совет һәм фирка кадрларының квалификациясен күтәрү курслары,. шулай ук төп профилле 11 кафедра булган:

* КПСС тарихы кафедрасы
* Политэкономия кафедрасы
* Марксистик-ленин фәлсәфәсе кафедрасы
* Фәнни коммунизм кафедрасы
* Фирка төзелеше кафедрасы
* Совет дәүләте төзелеше һәм ихтыяр кафедрасы
* Халыкара коммунистик, эшчеләр һәм милли-азатлык хәрәкәте кафедрасы
* Икътисад һәм сәнәгать җитештерүен оештыру кафедрасы
* Икътисад һәм авыл хуҗалыгы җитештерүен оештыру кафедрасы
* Журналистика кафедрасы
* Рус теле һәм әдәбияты кафедрасы.

## Яңа тарих
1990 елның 31 октябрендә "Мәскәү Югары фирка мәктәбен үзгәртеп кору турында" РСФСР Үзәк комитеты карарына ярашлы Мәскәү Югары фирка мәктәбе базасында РСФСР Коммунистлар фиркасе Үзәк комитетының иҗтимагый-сәяси проблемалар институты төзелә. 1991 елның 27 мартында институт Россия КП РСФСР Үзәк Комитеты каршындагы Россия социаль-сәяси институты дип үзгәртелә. 1991 елның 25 ноябрендә Россия Федерациясе Хөкүмәтенең 15 нче карары нигезендә РСФСР КП Үзәк комитеты каршындагы Россия социаль-сәяси институт дип исемләнә, 1994 елның 1 июленнән Мәскәү дәүләт социаль университеты исемен йөртә башлай. 2004 елның 1 июлендә Мәскәү дәүләт социаль университеты Россия дәүләт социаль университеты дип атала.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 

Төркем:Әлифба буенча университетлар
Майкл Алдрич

**Майкл Алдрич** (1941 елның 22 августы – 2014 елның 19 мае) – Инглиз уйлап табучысы, инноватор һәм эшмәкәр булган. 1979 елда ул кулланучылар һәм бизнес арасында яки бер һәм башка бизнес арасында онлайн күчерү процессын эшләтер өчен онлайн шоппингны уйлап чыгарган, соңрак ул технология электрон коммерция буларак мәгълүм булган. 1980 елда ул Телепьютерны уйлап чыгарган, бу компьютер, телевизор һәм Телеком ятьмәсе технологиясе кушылмасы булган күп максатлы өй мәгълүмат тамаша үзәге булган. 1981 елда ул массакүләм телевидение базары өчен асаба элмәк интерактив киң тасма кабель телевидениесе концепциясен уйлап чыгарган. 
Шулай ук ул Honeywell һәм Burroughs Corporation (хәзер Unisys) ширкәтләре өчен эшләгән.
## Искәрмәләр

Төркем:Электрон сәүдә
Төркем:Интернет-эшкуарлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Васил Гарифуллин

**Васил Гарифуллин**,  Васил Заһит улы Гарифуллин (*[[1961 ел]]ның [[1 октябрь|1 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Саба районы]], [[Югары Кибәхуҗа]]*) — журналист, галим, филология фәннәре докторы (*[[1999 ел|1999]]*), профессор (*[[2000 ел|2000]]*), Казан (Идел буе) федераль университетының Социаль-фәлсәфи фәннәр һәм гаммәви бәйләнешләр институтының Журналистика һәм медиакоммуникация югары мәктәбенең милли һәм глобаль медиа чаралары кафедрасы мөдире (*[[2018 ел]]дан*). Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (*[[2008 ел|2008]]*), Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (*[[2012 ел|2012]]*).

## Тормыш юлы
Васил Гарифуллин 1961 елның 1 октябрендә Саба (1991 елдан Теләче) районы Югары Кибәхуҗа авылында туа. 1978 елда Югары Кибәхуҗа урта мәктәбен алтын медальгә тәмамлаганнан соң, Казан дәүләт университетының журналистика бүлегенә укырга керә. Студент елларында татар филологиясе бүлеге галимнәре Фәрит Юсупов, Хатыйп Миңнегулов, Флера Сафиуллина җитәкләгән диалектологик һәм фольклор экспедицияләрендә катнаша. Интервью жанрының тел-стиль үзенчәлекләрен өйрәнүгә багышланган диплом эше яклый. 1983 елны университетны кызыл дипломга тәмамлый һәм шул ук елны Татарстан телевидениесенең авыл хуҗалыгы тапшырулары редакциясендә эшли башлый. Мәскәүдә Бөтенсоюз телевидение һәм радио хезмәткәрләренең белемен күтәрү институтында белемен камилләштерә. 1986 елда В. Гарифуллин Казан дәүләт университетына аспирантурага укырга керә. 1990 елның февралендә Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институты каршындагы советта "Хәбәри жанрларның композицион-сөйләм төзелеше" темасына кандидатлык диссертациясе яклый. 1994 елдан татар журналистикасы кафедрасы доценты булып эшли. 1998 елның гыйнварында КДУның татар журналистикасы кафедрасы мөдире итеп сайлана. 2000 елның март аенда профессор дигән гыйльми исем бирелә. 2002 елның гыйнвар аенда В. З. Гарифуллин Казан дәүләт университетының журналистика, социология һәм психология факультеты деканы итеп сайлана.
Казан (Идел буе) федераль университетының Социаль-фәлсәфи фәннәр һәм гаммәви бәйләнешләр институтының Журналистика һәм медиакоммуникация югары мәктәбенең милли һәм глобаль медиа чаралары кафедрасы мөдире (*[[2018 ел]]дан*).

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2008 — Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре 
* 24.01.2019 — Татарстан Республикасы Президенты Рәхмәте
* 2012 — Татарстанның атказанган фән эшлеклесе
----
* 2022 — «Бәллүр каләм» (Хрустальное перо) Татарстан журналистикасы премиясе Гран-прие («Лада» автомобиле).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Гарифуллин Васил Загитович . Сайт К(П)ФУ 

Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Профессорлар
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Татарстан журналистлары
Төркем:Шәхесләр:Казан университеты
Төркем:РФ югары һөнәри мәгарифенең мактаулы хезмәткәрләре
Төркем:«Бәллүр каләм» бәйгесе җиңүчеләре
Берләштерелгән Украина дәүләт университеты

**Берләштерелгән Украина дәүләт университеты (ОУГУ)** () — 1942 елдан 1943 елга кадәр Казакъ Совет Социалистик Республикасы Кызылурда шәһәрендә эшләп килгән югары уку йорты. Бөек Ватан сугышы елларында ССРБ Хөкүмәте эвакуацияләнгән Киев һәм Харьков университетларын берләштерү турындагы карары нигезендә барлыкка килгән.

## Тарихы
1942 елның февралендә ССРБ-ның Халык комиссарлары комитеты (Совнарком) каршындагы Югары мәктәп эшләре буенча Бөтен союз комитеты карары нигезендә Берләштерелгән Украин дәүләт университеты (УГУ) оештырыла, университетны Киев университеты ректоры профессор А.Брусько җитәкли.

Берләштнрнлшәг Украина дәүләт университетында алты факультетта (физика-математика, химия, биология, филология, тарих һәм юридик факультетлар) 331 студент укыган, ә 1943 елның ноябрендә - 636 студент булган.

Укыту һәм фәнни-тикшеренү эшләрен 23 кафедрада башкарыла. Профессор-укытучылар составында 83 кеше, шул исәптән 8 профессор һәм 28 доцент, фән кандидатлары булган. Уку һәм фәнни эшләрне УССР  ссср Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты К.Синельников, атказанган фән эшмәкәре М. Барабашова, фән докторы, профессор Е. Узинский, А. Введенский, Е. Хоинский, Г. Костюк, С. Данко, А .Астр һәм башкалар алып барган.

Казахстан ССР Хөкүмәте университетка бина, китапханә фонды, яшәү урыны белән кирәкле ярдәм күрсәткән, терлекчелек фермасы булган җир участогы бүлеп биргән. Уку срогы сугышка тиклемгекебек булган.

1942 елдан аспирантура тергезелгән. 30 профессордан һәм укытучыдан торган ОУГУ гыйльми советы эшләгән. Докторлык һәм кандидатлык диссертацияләре якланган. Студентларның фәнни түгәрәкләре эшләп килгән. Берләштнрнлгән Украина дәүләт университеты эшләгән вакытта барлыгы 263 белгеч әзерләнгән.

Харьков һәм Киев шәһәрләре азат итнлгәннән соң, 1943 елның ахырында университет эшен туктаткан, ә коллективлар азат ителгән шәһәрләрдә эшли башлаган.

ОУГУ-ның эвакуациядагы эше Казахстан ССР Югары Советы Президиумының Мактау грамотасы белән билгеләнгән.

## Искәрмәләр

Төркем:1942 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Феодосия укутучылар институты

**Феодосия укытучылар институты** — Россия империясе Феодосия шәһәрендә югары педагогия уку йорты, соңрак ССРБ-да урта махсус уку йорты. 1874 елдан 1941 елга кадәр институт төрле оешма формасында эшләп килде.

## Тарихы

### Революцияга кадәр чор
Феодосия укытучылар институты 1874 елның гыйнварында шәһәр мәктәпләренә укытучылар әзерләү өчен ачыла. Институтка 16 яше тулган, семинарияны, өяз яки шәһәр училищеларын тәмамлаучыларны кабул иткәннәр. Уку вакыты 3 ел булган. Студентлар саны 90 кешегә җитә. Чыгышы буенча алар хезмәткәрләр, мещаннар, крестьян гаиләләреннән булган. Аена 14 сум степендия алганнар. 1915 елда институт финанс сәбәпләр белән ябылган элеккеге Халиков әрмән училищесенең өч катлы бинасына күчә.

Институтның беренче директоры дини академиягә тәмамлаган С. Ю. Богоявленский була. Рус теле һәм әдәбиятен П. Н. Колбин, табигать фәннәрен - В. Ф. Долгополов, математиканы К. И. Гросс, астрономияне һәм тарихны - Д. А. Марков (вакытында В. И. Ключевский лекцияләрен тыңлаган укутучы), рәсем һәм сызма дәресләрен  рәссам Липкин укыткан.
Институтта башлангыч мәктәп укытучыларын әзерләү буенча берьеллык курслар эшләгән.

Институт студентлары шәһәрдә күп кенә мәдәни чаралар оештырган, театр һәм үзешчәнлек белән шөгелләнгәннәр, шәһәрдә концертлар күрсәткәннәр.
Халиков йортындагы якыннан соң (1915 елда) Институт Феодосия ирләр гимназиясенә күчерелә.

### Совет чоры
Феодосиядә совет власы урнашканнан соң, Укытучылар институты Педогогия институты дип үзгәртелә, ә 1920 елда инде  Халык мәгарифе институты дип үзгәртелә..

1923 елның көзендә институт авыл мәктәпләре укытучыларын әзерләүче педагогия колледжы итеп үзгәртелә.

Укытучылар һәм мәктәпләр өчен башка категориядәге педагогик хезмәткәрләрне әзерләүдәге җитешсезлекләрне аңлап, Кырым АССР-ның мәгариф комитетының белем бирү органнары карары нигезендә чаралар кабул ителә. 1924 елның гыйнварында РСФСР-ның Баш гыйльми Советы (ГУ) президиумы "Педагогик белем бирү нигезләрен" раслый. Бу документта педагогик уку йортларының төп бурычлары билгеләнә.

Кырым мәгариф комитеты техникум җитәкчелегенә укыту процессын үзгәртеп корырга тәкъдим итә. Кырым Мәгариф министрлыгы сайты карарында педагогия техникумының максаты — мәктәпкәчә учреждениеләр, 1-се дәрәҗә мәктәпләр, балалар йортлары өчен социаль тәрбия бирү хезмәткәрләрен әзерләү дип күрсәтелә.

Педагогия техникумына җидееллык мәктәпне тамамлаучылар яки тиешле белеме булсалар алына. Педагоглык техникумында уку срогы 4 ел. Студентлар беренче һәм икенче курсларда бердәм хезмәт мәктәбе курсын һәм төп предметларны укыту методикасын өйрәнәләр. Шуның белән беррәттән, сайлаган һөнәренә тиңдәш производствоны оештыру алымнарын да өйрәнергә тиеш булалар. Өченче курстан мәктәпкәчә учреждениеләрдә, 1-се дәрәҗә мәктәпләрдә, балалар йортларында һәм политагарту йортларында эшләү линиясе буенча махсуслаштырылган белгечләр әзерләү булган.

1935 елда Феодосия педагогия техникумында яһүд һәм алман бүлекләре була, милли авыл мәктәпләре өчен укытучылар әзерләнә.
Уку йорты 1941 елга кадәр эшли.

## Искәрмәләр

Төркем:Россия империясе уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Джон Кленсин

**Джон Си Кленсин** – ул галим-сәясәтче һәм информатика белгече, хәзер ул Интернетка кагылышлы проблемалар буенча актив эшли.
## Карьерасы
Ул Массачуссетс Технология Институтында тикшерүче галим буларак эшләгән, шул исәптән Берләшкән Милләтләр Университетында INFOODS проекты координаторы буларак, MCI World Com – да Интернет архитектурасы вице-президенты буларак; хәзер ул бәйсез консультант булып тора.
## Искәрмәләр

Төркем:Интернет
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Украина коммунистик журналистика институты

**Украина коммунистик журналистика институты** () — Украинаның
Харковь шәһәрендә урнашкан югары уку йорты. 1926 елдан 1941 елга кадәр эшләгән. Артём исемендәге Коммунислар университетының журналистика факультеты базасында ачылган.

## Тарихы
Совет чорында Украинада югары журналист белеме беренче тапкыр Харковьдагы Артём исемендәге Коммунистлар университетында укытылган. Коммунистлар университеты КП(б)У Үзәк Комитетының 1922 елның 1 апрелендәге карары нигезендә Харковь КП(б)У Үзәк Комитетының үзгәртеп корылган Югары фирка мәктәбе базасында фирка һәм профсоюз кадрлары әзерләү өчен оештырыла.

1926 елда Артём исемендәге Коммунистлар университеты журналистика факультеты базасында матбугат хезмәткәрләрен әзерләү өчен махсус югары уку йорты — өч ел уку срогы булган журналистиканың Украина коммунистик институты оештырыла.

Яңа вузда эшчеләр факультеты булган, шулай ук төп һөнәри курс буларак, совет журналистикасы теориясе һәм практикасы, полиграфия һәм нәшрият эше нигезләре кебек фәннәр укытылган.

1933-1939 елларда институтта украин теле филология өлкәсендәге билгеле галим Ю. В. Шевелев эшләгән.

1941 елда немецлар Харковьга якынайган вакытта Украина коммунистик журналистика институты Алматыга эвакуацияләнә. Казакъстан университетына журналистика факультеты буларак кереп китә һәм вуз үзаллылыгын югалта.

## Билгеле остазлар һәм тәмамлаучылар
Укытучылар: Ю. Шевелев-Шорох, А. Финкель, П. Гуюк, В. Сухин-Хоменко, А. Грузинский һәм башкалар.

Институт тәмамлаучы билгеле язучылар һәм журналистлар: А. Борак, Ф. Ицик, А. Хорунжий, М. Нагнибеда, М. Зарудный, И. Реку, М. Шаповал, И. Тура, И. Планк, П. Резников, И. Цюпа, Д. Рилюк, П. Шафран, М. Белогуров, Д. Шлапак, П. Цыбульский, А. Зозуля, П. Гуюк, М. Романченко, А. Однородно, М. Кузнецов, Иван Савич, А. Деркач, М. Полян, Б. Бабий, И. Первак һәм башкалар.

## Искәрмәләр

Төркем:Журналистика
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Эчке эшләр министрлыгының Воронеж институты

**Эчке эшләр министрлыгының Воронеж институты** () — Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгы сайты органнары өчен офицер кадрларын хәзерләүче югары хәрби укый йорты. 1978 елның 5 апрелендә нигезләнгән. Россия Федерациясендә ведомстводан тыш сак хезмәтенә кадрлар җитештерүче бердәнбер вуз.

## Тарихы
1978 елның 5 апрелендә ССРБ Министрлар Советының 651-р номерлы карары нигезендә Воронеж шәһәрендә ССРБ Эчке эшләр министрлыгының ведомстводан тыш сак системасында урта техник белемле хезмәткәрләр әзерләү өчен Воронеж ССРБ Эчке эшләр министрлыгы  махсус урта урта мәктәбе ачылды. 1979 елның 1 октябрендә, мәктәпнең мәгариф һәм административ бинасын төзеп беткәннән соң, укырга 190 курсант алына. Мәктәпнең беренче начальнигы итеп полковник П. В. Вернигорова билгеләнә..

Мәктәпнең уку структурасына җиде уку циклы кергән: хәрби, махсус, гомуми техник һәм юридик дисциплиналар, махсус техника, ведомстводан тыш сак хезмәте, физик әзерлек, җәмәгать фәннәре һәм махсус техника, шулай ук квалификация күтәрү курслары булдырылган. 1979 елдан мәктәпнең өч курсында биш йөздән артык курсант белем алган. 1982 елның 31 июлендә Воронеж ССРБ Эчке эшләр министрлыгы сайты махсус урта урта мәктәбе беренче чыгарылышы була һәм читтән торып уку бүлегенә беренче тыңлаучы кабул ителә. 1983 елда Воронеж ССРБ Эчке эшләр министрлыгы  махсус урта урта мәктәбенә шәхси штандарт тапшырылды.

1992 елның 15 июлендә Россия Федерациясе Хөкүмәтенең 489 нчы номерлы карары нигезендә *ССРБ Эчке эшләр министрлыгы милициясенең Воронеж махсус урта мәктәбе* исеме Россия Эчке эшләр министрлыгының Воронеж югары мәктәбенә дип үзгәртелде.

1999 елның 25 гыйнварында Россия Федерациясе Хөкүмәтенең 153-р номерлы карары нигезендә Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Воронеж югары мәктәбе базасында Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Воронеж институты ачыла. Институтның структурасына биш факультет һәм төрле дисциплиналар буенча егерме кафедра керә. 2002 елда институтта 117 фән кандидаты һәм 17 фән докторы эшли. Россиядә ведомстводан тыш сак белгечләре, балигъ булмаган балалар арасында җинаятьчелекне профилактикалау һәм югары технологияләр өлкәсендәге җинаятьчелеккә каршы көрәш  бүлекчәләре ("Р" идарәсе) әзерләү буенча бердәнбер уку йорты дип санала.

## Структурасы

### Факультетлар

* Юридик факультет
* Профессионал әзерлек факультеты
* Радиотехника факультеты
* Квалификация күтәрү һәм кабаттан әзерләү факультеты
* Читтән торып уку факультеты

## Җитәкчеләре

* 1979—1987 — полковник П. В. Вернигорова
* 1987—1998 — генерал-майор А. Я. Мазуренко
* 1998—1999 — генерал-майор В. Ф. Воробьев
* 1999—2006 — генерал-майор А. В. Зарев
* 2006—2014 — генерал-майор А. В. Симоненко
* 2014 елдан — генерал-майор А. П. Нахимов

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *МВД России : Энциклопедия* / Гл. ред. В. Ф. Некрасов. —  : Обед. ред. МВД России : ОЛМА-Бастыргыч, 2002 г. — 623 с. — ISBN 5-224-03722-0
* *Воронежский институт МВД России: исторический формуляр* / А. И. Назаров и др.; под общ. ред. А. В. Симоненко. — Воронеж : ООО "Евростиль", 2011 г. — 317 с. — ISBN 978-5-9902333-5-5

Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:1978 елда барлыкка килгәннәр
Мәскәү зоотехния университеты

**Мәскәү зоотехния институты** () — Русиядә 1920 елга кадәр белемле мал караучылар-агрономнар, 1929 елдан югары квалифкацияле зоотехниклар һәм ветеринарлар әрерләүче бердәнбер югары уку йорты.

## Тарихы
1918 елның 19 июнендә РСФСР Халык Комиссарлары Советы «Нәселле терлекчелек турында» декрет кабул итә. Бу декрет нигезендә нәселле барлык маллар яшь Совет Республикасы милке дип игълан ителә. Шулай ук декрет терлекчелек хәләтен күтәрү, дәүләт нәселле хуҗалыкларын, токым үсентеләрен булдыру һәм зоотехния буенча гыйльми эш алып бару буенча планлы чараларга да башлангыч бирә. Бу чараларны бшкару өчен югары квалификацияле зоотехниклар кирәк була һәм 1919 елда (башка мәгълүматлар буенча 1920 елда) Мәскәүдә Мәскәү югары зоотехния институты (МВЗИ) ачыла. 1920-1921 елларда оештыру комитеты рәисе, профессор М.М. Щепкин була.Студентлар саны аз булган Мәскәү зоотехника институты өч бинада урнашкан: бер өч катлы һәм ике катлы биналар Мәскәү институтының барлык биналары да бик бай җиһазланмаган. Әммә аның эчтәлеге, аның профессорлык башлангычы, уку курсының кызык программасы, якшы хуҗалык, күп югары уку йортлары булган Мәскәү кебек гаҗәеп мәдәни үзәк белән аралашу мөмкинлеге — былар барсы да институтны аеруча уңай хәлгә куйды. Бу хәлгә институт, Мәскәү авыл хуҗалыгы җәмгыяте янында урнашу да ярдәм итте, ул иң алдынгы авыл хуҗалыгы фәне, авыл хужалыгын алып баруның иң яхшы практикасы белән танышу мөмкинлеге бирде, җәмәгать утырышларында, даими рәвештә үткәрелә торган иң яхшы лекторлар — профессор Д.Н. Прянишников, профессор Фортунатов, Петровский кебек профессорларның лекцияләре белән танышу мөмкин булды. Кыскасы, мин талантлы оештыручы Маргарита Васильевна Фофанова оештырган ис киткес мәктәпкә эләктем.
1923 елда Мәскәү югары зоотехния институты  Смоленск бульвары, 57 нче йорт адресы буенча урнашкан булган.

1925 елда ветеринария факультеты ачыла, ә институт Мәскәү зоотехника институты (МЗИ) исемен ала.

1929 елда институт составына Казаннан күчерелгән, 1925 елда нигез салынган хәрби-ветеринария бүлеге керә.

1929 елда МЗИ составында Главпрофобр (Главное управление профессионального образования) карамагында ике факультет — зоотехника һәм ветеринария ачыла..

1930 елда, Халык комитеты комиссарлары карары нигезендә, Мәскәү зоотехния институты үзгәртеп корыла, аның нигезендә 4 махсус институт төзелә: атчылык, эре мөгезле терлекчелек, сарыкчылык һәм зооветеринария институтлары.

1930 елда Мәскәү зоотехния институты соңгы зоотехникларны әзерләп чыгара.

## Җитәкчеләре

* М. М. Щепкин, (1919(20)-1921)
* Н. А. Михин (1921-1922)
* М. В. Фофонов (Фофанова)(1922-1925)
* В. Н. Соколов

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Справочник Вся Москва на 1923 год;
* Справочник Вся Москва на 1925 год.;
* Вся Москва — 1929 год.
* Московский зоотехнический институт. Опытная станция. — Изд. Московского зоотехнигы института, 1926;
* Справочник председателя колхоза . — М.: ОГИЗ, Гос. издательство колхозной и совхозной литературы, «Сельхозгиз», 1941;
* *Иванова Н. К. * Академик Михаил Федорович Иваново.— М.: Гос. изд-во с.-х. литературы, 1949 год;
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Мәскәү университетларыТөркем:1920 елда нигезләнгән уку йортлары
Столбово солыхы

**Столбово солыхы**  — 1617 елның  27 февралендә (9 мартында)  Столбово (Тихвин янында) имзаланган солых килешүе, ул 1610-1617 еллардагы русия-швед сугышына нокта куя.

Тынычлык солыхы Рус патшалыгы (патша Михаил Федорович) һәм Швед короллеге (король Густав II Адольф) арасында, инглиз короле Яков I арадашчылыгы ярдәмендә, төзелә. Алдан сөйләшүләрне руслар ягыннан кенәз Данило Мезецко́й, шведлар ягыннан Якоб Делагарди үткәрә.

## 1617 елгы тынычлык килешүе
1616 елның гыйнварында, Рус патшалыгы һәм Швеция корольлеге арасында хәрби хәрәкәтләр туктаганнан соң, Рус һәм Швеция делегацияләре Иске Руссада тынычлык сөйләшүләре үткәрергә җыелалар. Арадашчы булып Англия кешесе Джон Мерик һәм Голландия илчеләре чыгыш ясый. Әммә ике айдан соң, каршылыклар аркасында, сөйләшүләр өзелә, һәм февраль аенда делегация әгъзалары үз илләренә кайтып китә. Якынча бер ел үткәч, 1616 елның декабрендә швед ягы инициативасы буенча, алар Тихвин янындагы Столбово авылында яңадан җыелалар. Бу юлы Джон Мерик бердәнбер арадашчы була.

1617 елның гыйнварында кызу бәхәсләр белән үткән ике айдан соң сөйләшүләр тәмамлана, ә шул елның 27 февралендә имзаланган кәгазь Столбово трактаты (шартнамәсе) исемен ала.

Шартнамә тексты нигезендә Новгород җирләре ике дәүләт арасында бүленгән: Смута елларында яулап алынган Бөек Новгород һәм бөтен Новгород вотчинасы, шул исәптән Иске Русса, Ладога, Порхов, Гдов өязләре белән, шулай ук Сумер районы һәм шведлар тарафыннан бу территорияда яулап алынган хөкүмәт һәм чиркәү милке кире кайтарыла; Швед короллегенә Ивангород, Ям, Копорье, тулысынча Нева һәм Орешек өязләре китә. Моннан тыш, Мәскәү шведларга аена 20 000 көмеш тәңкә түләргә мәҗбүр була (XVII гасыр башында бер сум 49 грамм көмеш тоткан, димәк, 20 000 көмеш тәңкә 980 кг көмешкә тигез булган). Мәскәү Ливония һәм Карелия җирләренә дәгъвалардан баш тарта.

Столбово солыхы Россияне Балтыйк диңгезеннән тулысынча өзә, бу Густав Адольфка Швеция армиясе һәм дипломатиясе өчен зур җиңү дип санарга мөмкинлек бирә.

XVII гасыр башының катлаулы халыкара һәм ил эчендәгә шартларда, әле яңа гына илне милли һәлакәт чигенә куйган смута вакытының драматик чоры тәмамлангач, Столбово солых яхшы, Россиянең төньяк-көнбатыш чикләрендә тотрыклануының вакытлы этабы була. Шведлар тарафыннан яулап алынган рус җирләренең язмышы хәл ителми кала. Әмма Россиянең Балтыйк диңгезе ярларына чыгу өчен көрәше башлана гына әле. Һәм Столбово шартнамәсе моңа кыйммәтле башлангыч адым була.

## Чыганаклар
* Никифоров Л. А. Внешняя политика России в последние годы Северной войны. Ништадский мир. М., 1959
* Жуков К. История Невского края (с древнейших времён до конца XVIII века). СПб., 2010, с.138. ISBN 978-5-210-01565-5
* Похлёбкин В.В. Внешняя политика Руси, России и СССР за 1000 лет в именах, датах, фактах. Справочник. — Международные отношения, 1995. — 782 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-7133-0801-4.
* Рудаков, В. Е. Столбовский договор // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Төркем:Швеция тарихы
Төркем:Карелия тарихы
Төркем:Эстония тарихы
Төркем:Псков тарихы
Төркем:Әлифба буенча килешүләр
Төркем:Рус-швед сугышлары
Россия ислам университеты (Уфа)

**Россия ислам университеты** (*[[Башкорт теле|башк.]] Рәсәй ислам университеты*) — Россия Федерациясе Уфада урнашкан мөселманнарның Үзәк диния нәзарәте каршындагы дәүләтнеке булмаган югары уку йорты.

1989-1999 елларда уку йорты Уфа шәһәренең беренче Җәмигъ мәчете бинасында урнашкан.

## Тарихы

1989 елда СССР Министрлар Кабинетының Дин эшләре буенча Советы карары нигезендә Уфада беренче Җәмигъ мәчете базасында Ризаэтдин Фәхретдин исемендәге мәдрәсә ачыла.

1999 елда Ризаэтдин Фәхретдин исемендәге Россия ислам институты итеп үзгәртелә.

1999-2005 елларда уку йорты Лалә-Тюльпан мәчете бинасында урнашкан..

2001 елда Башкортстан Республикасы хөкүмәте һәм Уфа шәһәр Советы Президиумы карары нигезендә, мөселманнарның Үзәк Диния нәзарәте милке дип танылган «Галия» мәдрәсәсе бинасы кайтарыла.

2001 елдан уку йорты элеккеге "Галия" мәдрәсәсендә урнашкан.

2003 елда Россия мөселманнары Үзәк Диния нәзарәтенең Россия ислам университеты итеп үзгәртелә.

## Төзелеше
Россия ислам университеты составында 3 факультет бар: теология-педагогика факультеты, дин нигезләре һәм ислам тарихы факультеты; яңадан әзерләү, квалификация күтәрү һәм өстәмә белем бирү факультеты.

Моннан тыш, вуз 7, шул исәптән Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты белән берлектә ике вузара кафедрадан тора.

Университетның китапханә, компьютер сыйныфлары, шулай ук редакция-нәшрият бүлеге бар. 2009 елдан уку йортының редакция-нәшрият бүлегендә монографияләр, укыту-методик әсбаплар чыгарыла. РФ, Мисыр, Сүрия, Төркиянең дини һәм дөньяви югары уку йортлары белән хезмәттәшлек итә.

## Укыту
Укулар көндезге, кичке һәм читтән торып, ир-атлар һәм хатын-кызлар бүлекләрендә алып барыла.

Россия ислам университеты имам-хатыйблар, имам-мөхтәсибләр, мөгаллимнәр, ислам фәннәре һәм гарәп теле укытучылары әзерли.

Чыгарылыш сыйныф укучыларына уку йорты специалист, бакалавр яки магистр квалификацияләре бирә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Старостин А. Н. РИУ ЦДУМ: Как живёт сегодня первый мусульманский вуз новой России.// Исламский информационный портал «Islam.ru»
* Якупов Р. И. Российский исламский университет. // Башкирская энциклопедия. Том V. Уфа, 2009. С. 326—327.

Төркем:Уфа университетлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Әстерхан дәүләт консерваториясе

**Әстерхан дәүләт консерваториясе** - Әстерханда урнашкан дәүләт югары музыкаль уку йорты.

## Тарихы
Әстерхан консерваториясе 1969 елда ачыла. Аны оештыруда профессор М. А. Этингер, композиторлар А. Н. Холминов һәм М. П. Максакова мөһим роль уйный.

1971 елда консерваторияне В.С. Кузнецов җитәкли.

1974 елда студентларның беренче чыгарылышы була.

1975 елда консерваториядә орган урнаштырыла.

1980 елдан 1981 елга кадәр консерватория белән В. А. Воронов җитәкчелек итә.

1998 елда аспирантура ачыла.

Хәзерге вакытта консерватория җитәкчелегендә РФ атказанган артисты, профессор, элекке чыгарылыш сыйныф укучысы А.В. Мостыканов тора.

Консерватория штатында (2019 елга) — 4 фән докторы (сәнгать фәннәре докторы, музыка теориясе һәм тарихы кафедрасында эшләүче профессор Л. В. Саввина, профессор Л. П. Казанцева, доцент П.П. Сладков, доцент В. О. Петров), 9 фән кандидаты (сәнгать фәннәре кандидаты — музыка теориясе һәм тарихы кафедрасы доцентлары И. М. Некрасова, О. И. Поповская, М. Г. Хрущева, соло җырлау кафедрасы доценты С. В. Тарасов, махсус фортепиано кафедрасы профессоры Г. В. Бескровная, кыл кораллары кафедрасы профессоры И. А. Барабанова, философия фәннәре кандидаты - гомумиуманитар фәннәр кафедрасы доценты Е.Б. Борисова, психология фәннәре кандидаты — гомумиуманитар фәннәр кафедрасы доценты О. А. Лучинина, социология фәннәре кандидаты — гомумиуманитар фәннәр кафедрасының өлкән укытучысы Е. А. Соболева) бар.

## Консерватория каршындагы сәнгать коллективлары
1992 елда консерваториянең иң танылган һәм танылган иҗат коллективы «Скиф» квартеты оештырыла.

1994 ел «Лик» квартерты оешу елы була (сәнгать җитәкчесе һәм дирижер, РФ атказанган артисты, профессор С.Е. Комяков). Коллективның төрле концерт репертуарында халык җырлары, рус, чит ил музыкасы, заманча композиторларның җыр-хор иҗаты, Әстерхан авторларының вокаль-хор музыкасы бар.

1996 елда «Концертино» фортепиано квинтеты булдырыла (сәнгать җитәкчесе профессор М. А. Бесценная) — Бөтенроссия камера ансамбльләре конкурс-фестивале лауреаты.

1997 елда сәнгать җитәкчесе В.Смиховский (кларнет, саксофон), А. Бакшеев (кларнет), А. Смиховская (аккордеон), И. Шубенин (гитара), Е. Хачиров (контрабас) һәм солистлар т. Важорова, Л. Сазонова составында «Ретро» ансамбле оеша.

## Ректорат
* Ректоры - Александр Валентинович 
* Фәнни эш буенча проректор - Саввина Людмила Владимировна
* Укыту эшләре буенча проректор - Поповская Ольга Ивановна
* Иҗади эш буенча проректор - Тарасова Наталья Ким кызы

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Официальный сайт консерватории
* Виртуальный тур по Астраханской государственной консерватории

Төркем:Әстерхан университетлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Әлмән

**Әлмән** — топоним.

* Әлмән — Курган өлкәсенең Әлмән районында авыл.
* *Әлмән* яки Тарлар — Новосибирск өлкәсенең Кыштау районында авыл.
* Әлмән — Чуашстанның Урнар районында авыл.
* Әлмән — Чуашстанның Кузлаука районында авыл.
Стив Чен

**Стивен Шиһ Чен** (традицион Кытай иероглифлары белән: 陳士駿; гадиләштерелгән Кытай иероглифлары белән: 陈士骏, пиньин белән: Chén Shìjùn;
1978 елның 25 августында туган) видео уртаклашу веб-сайты YouTube-ның нигезләүчедәшләренең берсе һәм элеккеге баш технология хезмәткәре булган Америкалы Интернет эшмәкәре.

AVOS Systems, Inc. ширкәтенең нигезләүчедәше булганнан соң, ул MixBit видео уртаклашу кушымтасын төзегән һәм 2014 елда Google Ventures ширкәтенә кушылган.
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Интернет-эшкуарлар
Карл Маламуд

**Карл Маламуд** (1959 елның 2 июле) - Америкалы технология белгече, автор һәм публик домен яклаучысы, Public.Resource.Org фонды өчен мәшһүр. Ул Internet Multicasting Service-ны нигезләгән.
Төркеме белән булган вакытта ул Интернет-радио станциясен нигезләү, АКШ Саклык һәм Алмашу Комиссиясенең EDGAR мәгълүматын online кую һәм Интернет 1996 Дөнья Экспозициясен барлыкка китерү өчен җаваплы. 
Маламуд сигез китапның авторы, Exploring the Internet (Интернетны гизгәндә) һәм A World's Fair (Дөнья Ярминкәсе)н кертеп. Ул MIT Media Laboratory-да визит-профессор булган һәм Internet Software Consortium-да элеккеге рәис булган. Ул шулай ук Invisible Worlds-ның нигезләүчедәше һәм "Америка Прогрессы Үзәге"ндә катнашкан һәм табышсыз Mozilla Foundation өчен идарә әгъзасы.
## Искәрмәләр

Төркем:Язучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Интернет
Элекке шәһәр мещан училищесы бинасы (Мәскәү)

**Элекке шәһәр мещан училищесы бинасы (Мәскәү)** — Мәскәү шәһәрендә урнашкан иске кала мещан училищесы бинасы. XIX гасыр башында Д. Н. Лопухин заказы буенча архитектор А. Н. Бакаев төзегән. Бина  берничә тапкыр милекчесен үзгәртә һәм яңыртып корыла. 1835 елдан 1918 елга кадәр бинада шәһәр мещан училищесы урнаша, аннары — Тау академиясе. Хәзерге вакытта бинаны МИСиС составында Тау институты биләп тора.

## Тарихы

### Д. Н. Лопухин йорты
Бина төзелгән урында XVIII гасырда татар зираты булган. 1771 елда зират ябыла, ә зират җирләрен һәм тирә-ягындагы Волынский җирләрен граф А.Г. Орлов-Чеченский сатып ала. 1799 елда ул җирләрен кайнеше Д. Н.Лопухина сата.

Шул ук 1799 елда, Д. Н.Лопухин өчен утар комплексы төзелә башлый. А. Н. Бакаев архитектор була. Фасад ягы Калуга урамына караган фигелле ике катлы йортлар берр катлы бина белән тоташкан. Төзелеш эшләре 1803 елда тәмамлана.{{sfn|Рогачев|2015

1809 елда Лопухин вафат була һәм йорт аның туганының кызы, графиня А. А. Орлово-Чесменскаяга күчә. Ул, үз чиратында, бинаны Полторацкий гаиләсенә сата. Яңа милекчеләр бинаны В. П. Стасов проекты буенча үзгәртеп корырга тотыналар. 1812 елгы Мәскәүдә янгын вакытында бина зыян күрмәгән, әммә соңрак, 1815 елда, агачтан төзелгән бина барыбер янган. Шуңа карамастан, французларны Мәскәүдән куып чыгару хөрмәтенә, 1914 елда тап шушы йортта Парижны алу хөрмәтенә тантаналы кичә үтә. 

## Шәһәр мещан училищесы бинасы
1832 елда Мәскәү сәүдәгәрләр җәмгыяте Полторацкийларның барлык биләмәләрен сатып ала. Йортта берни кадәр вакыт саузагәр Андреев бүлеге урнашкан була. 1835 елда усадьбаның төп бинасы Мәскәү мещаннар җәмгыйәтенең ирләр медицина училищесына күчә. Ремонт эшләре 1836 елдан 1839 елга кадәр М. Д. Быковский җитәкчелегендә алып барыла; йортның гомуми күренеше бөтенләй үзгәртелә. Моннан тыш, үзгәртеп кору вакытында гөмбәзле йорт чиркәве, шулай ук гыйбадәтханәгә керү ишеге эшләнә.

1843 елда бинада хатын-кызлыр медицина училищесы да эшли башлый[5]. Укучылар саны даими рәвештә үсә, шуңа күрә XIX гасырның икенче яртысында бина, архитекторлар П.С. Кампон һәм А. С. Каминский җитәкчелегендә, киңәйтелә һәм реконструкцияләнә. 1867 елда училище территориясе Калуга урамы эченнән чуен койма белән кәртәләп алына.[4][2]

## Тау институты бинасы
Октябрь революциясеннән соң , 1918 елда мещан училищесы корпусы Тау академиясенә тапшырыла.[3][2] 1930 елда академия берничә уку йортына таркала. Элеккеге мещан училищесы бинасында Тау институты урнаша. 1932 елга кадәр бина өч катлы булса, ике елдан фасады үзгәртелә һәм биш катлы итеп төзелә. [4]. Проект белән В. Ф. Краинский һәм А. М. Рухлядев җитәкчелек итә. Төп керү порталын сигез таучы статуясы белән Б. М. Иоан бизи.[4][2] Иске йорт флигельләре шулай ук югары уку йортларына тапшырыла: сул ягында нефть институты, ук ягында корыч институты.

Хәзерге ваытта бинада Мәскәү дәүләт тау университеты урнашкан, 2014 елдан бирле Милли тикшеренү технология университеты эшли. Бина региональ әһәмияттәге мәдәни мирас объекты булып исәпләнә.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 
* 
* 
Төркем:Мәскәү дәүләт тау университетыТөркем:Русия мәдәни мирасы объектлары