Розалина Шаһиева (1945)

**Розалина Шаһиева**, Розалина Гомәр кызы Шаһиева (*[[1945 ел]]ның [[28 июнь|28 июне]], [[ТАССР]], [[Юдино районы]], [[Бикет]] ― [[2024 ел]]ның [[13 май|13 мае]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) — сәнгать белгече, шагыйрә, тәрҗемәче, рәссам. Татар һәм рус телләренә Гомәр Хәйям, Хафиз, Юныс Әмрә, Карачы Угълан әсәрләрен тәрҗемә иткән. Казан тарихы буенча китапларның гыйльми мөхәррире, тарихи пьесалар, либреттолар, мюзикллар, җырлар  авторы. «Казан» милли-мәдәни үзәгендә Казанның 1000 еллыгына багышланган музейны оештыручы. ТР рәссамнар (*[[1990 ел|1990]]*), язучылар (*[[2004 ел|2004]]*) берлекләре әгъзасы. ТР атказанган сәнгать эшлеклесе (*[[1993 ел|1993]]*). «Казан утлары» һәм «Сөембикә» журналлары мөхәрририяте әгъзасы. «Казан» милли-мәдәни үзәге директорының фән буенча урынбасары (*[[2008 ел]]га кадәр*). 
Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (*[[2017 ел|2017]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1945 елның 28 июнендә Татарстан АССР Юдино районы (*хәзерге* Яшел Үзән районы) Бикит авылында туган. Әтисе Гомәр Казан музыка укуханәсендә укыган, әнисе Маһирәҗәп. 1950 елда Шаһиевлар гаиләсе Казанга күчә. Сеңлесе Кәүсәрия белән Казандагы ул вакыттагы бердәнбер татар мәктәбендә укый. Урта мәктәпне алтын медальгә, «*филолог*» белгечлеге буенча Казан дәүләт университетының рус филологиясе бүлеген кызыл дипломга (*[[1969 ел|1969]]*), «*әдәбият белеме*» белгечлеге буенча Тел, әдәбият һәм сәнгать институты аспирантурасын (*[[1981 ел|1981]]*) тәмамлаган. «*Татар әдәбияты һәм сынлы сәнгатьнең бер-берсенә йогынтысы*» () темасына кандидатлык диссертациясе яклаган. Бер ел Казан дәүләт педагогия институтында рус әдәбиятыннан укыта. 25 ел ТР дәүләт сынлы сәнгать музеенда башта татар милли мәдәнияте бүлеге мөдире, соңрак өлкән фәнни хезмәткәр булып эшли. «Казан» милли-мәдәни үзәге директорының фән буенча урынбасары (*[[2008 ел]]га кадәр*) булып эшли. Хәзерге көндә «Хәзинә» милли сәнгать галереясендә хезмәт куя.

2024 елның 13 маенда 78 яшендә Казанда вафат. «Курган» зират комплексында җирләнгән. 

## Иҗаты
Кечкенәдән шигырьләр яза. 7нче сыйныфта укыганда шигырьләрен «Ялкын» журналы бастырып чыгара. 1966 елда Гомәр Хәйям шигырләрен татар һәм рус телләренә тәрҗемә итә башлый (*[[2003 ел]]да гына басылып чыкканнар*). Берничә шигырь җыентыгы («Кара муенса» (*[[1997 ел|1997]]*), «Ниса» (*[[2003 ел|2003]]*)), «Чыңгызхан» һәм «Ефәк юлы» поэмалары авторы. Этнография буенча хезмәтләр яза, татар милли мәдәниятен пропагандалый, дөнья буйлап (Әбу-Даби (*[[1995 ел|1995]]*), Багдад, Мәскәү, Истанбул, Баку, Будапешт (*[[1993 ел|1993]]*), Петербург, Париж (*[[2000 ел|2000]]*), Һелсинки (*[[2003 ел|2003]]*) һ.б.) татар рәссамнарының күргәзмәләрен оештыручы-кураторы була, тәнкыйть мәкаләләре яза, көнчыгыш әдипләрен татарчага, татар шагыйрьләрен (*[[Мөхәммәд Әмин]], [[Кол Шәриф]], [[Мөхәммәдьяр]], [[Дәрдмәнд]]*) русчага  тәрҗемә итә.

## Гыйльми эзләнүләре
Тикшеренү даирәсе: Татар китабы сәнгате, шамаилләр, хәзерге заман сынлы сәнгате. Татарстан сынлы сәнгатенә һәм аның аерым вәкилләренә багышланган уннан артык монографиясе, 200дән артык мәкаләсе бар.

## Китаплары

## Гаиләсе
Ике тапкыр кияүдә булган, ике ире дә — рус милләтеннән булган 
*кызы* Карина (Булычева), журналист, шагыйрә, үз җырларының автор-башкаручысы, сценарийлар язучы, «Казан хәзинәсе» мюзиклы авторы.
:*оныгы* Дельфина
*улы* Радик, КХТИ тәмамлаган.
*кызы* Ирина-Иркә (Кулакова), филолог, икътисадчы белемнәре алган, хәзер Америкада яши.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1993 Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе
* 2017 Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе — «Мәңгелек гөлләре. Розы вечности» китабы (*Казан: «Заман», 2015*) өчен.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Әдипләребез: биобиблиографик белешмәлек. 2 томда (*төзүчеләре* Р.Н. Даутов һәм Р.Ф. Рахмани). Казан: ТКН, 2009.
# Татарстан язучылар берлегенең рәсми сәхифәсендәге бите

## Сылтамалар

*  «Лица России» сайтында 
*  С любовью к художнику. «Республика Татарстан», 02.04.2013 
* «Казань»,  2004 ел, гыйнвар; 2009 ел, март.
* «Сөембикә», 1999 ел, ноябрь; 2002 ел, декабрь; 2004 ел, июнь. 
* «Казан утлары», 1998 ел, апрель; 2004 ел, март. 
*  «Татар дөньясы», 2008, № 8 .

## Моны да карагыз

Төркем:Татар шагыйрьләре
Төркем:Татар язучылары
Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Тәрҗемәчеләр
Төркем:Сәнгать фәннәре кандидатлары
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Төркем:Хатын-кыз рәссамнар
Төркем:Хатын-кыз журналистлар
Төркем:Хатын-кыз тәрҗемәчеләр
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр