open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эмма Дестинова

**Эмма Дестинова** яки **Эмми Дестинн** (чын исеме һәм фамилиясе - **Эмилия Павлина Киттлова**; ; 26 февраль, 1878, Прага - 1930 елның 28 гыйнвары, Ческе-Будеёвице) - күренекле Чехия опера җырчысы (сопрано).

## Биография
Ул аристократ гаиләдә туган. Мария фон Дрейгер Лоу-Дестин белән җырларга өйрәнә. Укытучысы исемен үзенә псевдоним итеп сайлый.

Инде 20 яшендә ул Берлиндагы операга укырга керә, анда ул уңыш казана. Аның зур сокланучысы шулай ук Германия императоры Вильгельм II була.

Дөньяның иң танылган опера сәхнәләрендә чыгыш ясады, мәсәлән, Дрезден Семпероперда, Берлиндагы Кролл операсында (1898-1909), Лондондагы Король театры Ковент бакчасында (1904-1914 һәм 1919), Нью-Йоркта операда (1908-1916 һәм 1920-1921).

1901-1924 елларда Прагадагы Милли театр сәхнәсендә (1908 елдан ул аның мактаулы әгъзасы була), Байрут фестивальләрендә катнашалар .

1908 елда г. Жорж Бизеның Кармен операсының беренче тулы язмасында төп рольне башкарды.

1910 елның декабрендә ул Дж.Пуччини операсында *Минни* ролен беренче булып алып бара. "Көнбатыш кызы" исемле әсәрен сәхнәләштерәләр. 

Эмма Дестинова 1911 елда Британия патшасы Георг V һәм патшабикә Марияның таҗында җырлау хөрмәтенә лаек була. Аның чыгышы шундый тәэсир калдырды: анда катнашучылар бер мизгелгә вакыйганың максатын оныттылар һәм җырчыны алкышладылар.

Ул шулай ук концерт чараларында катнаша, аеруча танылган җырчы Энрико Карузо белән дуэтлар башкара.

1915 елда ул туган ягына кайта. Беренче бөтендөнья сугышы вакытында үз халкының патриоты буларак, ул илдә һәм чит илләрдә каршылык хәрәкәте әгъзалары арасында арадашчы булган, шпионлык шикләре белән Австрия полициясе тарафыннан эзәрлекләнгән. 1915-1917 елларда ул үз сараенда өйдә кулга алына.

1917-1918 елларда ул милли хәрәкәттә катнаша, башка нәрсәләр белән беррәттән*, Чехия музыкантлары манифестын* булдыручы инициатор була.

Ул әдәби эшчәнлек белән шөгыльләнә. Китаплар, повестьлар, драма, шигырь һәм җыр текстлары авторы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* (57) Einträge zu Ema Destinová in der ''Datenbank der Tschechischen Nationalbibliothek'' (Databáze Národní knihovny ČR) 
* Радио Прага. Катерина Айзпурвит: Эма Дестиннова — голос эпохи
Төркем:Сопранолар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Праһада туганнар
Луция Вондрачкова

**Луция Вондрачкова** (, туган , Прага, Чехословакия) - Чехия җырчысы һәм актрисасы. Популяр Чехословакия һәм Чехия җырчысы Гелена Вондрачкованың икетуган сеңлесе .

## Биография
Луция Вондрачкова Прагада туган. Әтисе Иржи Вондрачек - актер, җырчы, композитор һәм музыкант, әнисе Гана Сорросова - шагыйрә һәм тәрҗемәче. Әнисе ягыннан бабасы Эквадорда туган.

Җырчы биш телне яхшы белә.

Прага консерваториясен (музыка һәм драма белгечлеге буенча) сәнгать мастеры дәрәҗәсе белән тәмамлаган.  2006 елда диссертация яклый, Чарльз университеты һәм фәлсәфә докторы исемен ала .

Ул 1990-нчы елда "Территория белого оленя" сериалындагы рольләрнең берсен уйнаган. Луциянең җырлау дебюты 1993 елда "Мармелада" ***(Мармалад)*** альбомы белән була. Луция Вондрачкованың репертуарындагы барлык җырларны диярлек аның әти-әнисе язган.

2011 елның 17 июненнән Луция Чехия хоккейчысы Томаш Плеканецка кияүгә чыга. Гаиләнең ике улы бар - Матьяш Плеканец (04.12.2011 елда туган) һәм Адам Плеканец (23.06.2015 елда туган). 2018 елда аерылышалар.

## Дискография

### 1990-нчы еллар

* 1993 — Marmeláda (Tommü Records)
* 1994 — Rok 2060 (Tommü Records)
* 1995 — Atlantida (Tommü Records)
* 1997 — Malá Mořská Víla (Tommü Records)
* 1998 — The Best Of English Version (Tommü Records)

### 2000-нче еллар

* 2000 — Manon (Tommü Records)
* 2003 — Mayday (Tommü Records)
* 2005 — Boomerang (Tommü Records)
* 2007 — Pel Mel 1993—2007 (Universal)
* 2008 — Fénix (Tommü Records) 2 CD set

### 2010-нчы еллар

* 2010 — Dárek (Tommü Records)
* 2013 — Oheň (Bonton)
* 2014 — Duety *(2 CD)* (Bonton)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* Lucie Vondráčková — Official Website

Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Праһада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1980 елда туганнар
Төркем:8 март көнне туганнар
Хулисса Вильянуэва

**Семма Вильянуэва Хулисса** (; 12 май 1972 ел, Тегусигальпа) — Һондурас прокуратурасының хөкем медицинасы департаменты җитәкләүче Һондурас табибы.

## Белеме
Хулисса Вильянуэва Һондурас  башкаласы Тегусигальпада  1972 елның 12 маенда туган. Әтисенең тартышу авыруыннан газап чигүен күреп, медицина өйрәнергә карар кыла. Һондураста квалификацияле хөкем медицинасы экспертлары җитешмәвен белгәч, Вильянуэва патологияда махсуслашырга була.

## Карьерасы
Вильянуэва 2002 елда хөкем патологы булып эшли башлый, 2013 елда ул Һондурас прокуратурасының хөкем экспертизасы департаментының директоры итеп тәгаенләнә. 2015 елда ул илнең хөкем эшмәкәрлеге эшендә фәнни темаларга багышланган "Revista Científica Forense en Honduras" фәнни журналын булдыру инициативасы белән чыга.

Вильянуэва Һондураста золым җинәйәтләреннән хатын-кызларны һәм балаларны яклау эшенә актив җәлеп ителә. Балаларга каршы җинаятьләр белән бәйле проблемаларны хәл итү максатында Испания белгечләре белән бергә ул DNA Prokids исеме астында программа әзерли. Вильянуэва Һондурас прокуратурасыннан сертификацияле хөкем-медицина экспертлары әзерләүгә ирешә. Шулай ук ул мигрантларның кәүдәләрен тану өчен ДНК анализы эшендә АКШ Дәүләт департаменты белән хезмәттәшлек итә. Вильянуэва илдә морглар өчен компьютерлаштырылган мәгълүмат базасы индерә. Вильянуэва Һондураста Арлингтон (АКШ, Вирджиния штаты) хәрби зираты өлгесендә беренче зират төзелә, аннан кирәк булмаган яки билгесез мәетләрне эксгумацияләргә һәм исбатлау сыйфатында кулланырга була. Ул бөтен ил территориясендә ачылмаган үтерүләр буенча мәглүмәтләрне эшләү өчен кешеләрнең идентификацион белешмәләренең тулаем милли реестрын эшли. Вильянуэва шулай ук Һондураста сексуаль бәйләнүләр яки шәфкатьсез мөгаләмә корбаннарына үз шәхесләрен ачмаенча гына судта күрсәтмәләр бирергә мөмкинлек тапшыручы Гезелл көзгеләр белән бүлмәләр булдыруга ирешә.

2018 елда ул АКШ дәүләт секретаренең ел саен бирелә торган «Батырлык өчен» халыкара хатын-кыз премиясына лаек була аны аңа Мелания Трамп тапшырды.

## Искәрмәләр

Төркем:Табиблар
Төркем:12 май көнне туганнар
Төркем:1972 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Шәхесләр:Һондурас
Зузана Наварова

**Зузана Наварова де Техада** (18 июнь, 1959, Градец Кралов - 7 декабрь, 2004, Прага) - Чехия җырчысы һәм җыр авторы.

## Биография
Ул Карлов университетында фәлсәфә факультетында укыган, педагог булып Чех һәм Испан телләрен өйрәнгән. Аны тәмамлагач, тел мәктәбендә испан укытучысы булып эшли башлый. 80-нче еллар ахырында ул консерваториядә спектакль һәм укуын берләштерә. 1980 елдан ул Нерез төркеме белән җырлый (), аның беренче шәхси альбомы 1992-нче елда дөнья күрә. 1994 елда ул Трес (), һәм Koa төркеме белән киләсе биш альбом () чыгаралар. Ул шулай ук спектакльләр өчен музыкалар язган. Продюсерлык эше белән шөгыльләнә. 90-нчы еллар башында ул "Надаце Живот умелце" ().

Озак вакыт Кубада яшәде, шунда ире белән таныша. Ул Куба музыкасы белән рухландырылган, аның мотивлары аның барлык җырларында.

Ул 45 яшендә яман шеш һәм бавыр циррозасыннан үлеп китә. 

Прага консерваториясендә аның хөрмәтенә Зузана Наварова исемле премия барлыкка килә.

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:2004 елда вафатлар
Төркем:7 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1959 елда туганнар
Төркем:18 июнь көнне туганнар
Магдалена Кожена

**Магдалена Кожена** (; туган 26 май, 1973, Брно) - Чехия җырчысы.

## Биография
Ул галимнәр гаиләсендә туган (әтисе - математик, әни - биолог). Аның әти-әнисе икесе дә Богемиядән. Әтисе аңа унбер яшь булганда үлә. Башта ул фортепианода уйнарга өйрәнә, ләкин алты яшендә кулы сынганнан соң, ул Брно филармония оркестры  хорына кушыла. Соңрак Кожена Брно консерваториясендә Нева Мегова һәм Йиржи Пеша белән, һәм Братиславадагы Юары музыка мәктәбендә Ева Блахова белән укый (1995 елда тәмамлаган). Шул ук елны ул Зальцбург фестивале лауреаты була. 1996 - 1997 елларда Вена Фольксопер солисты.

Кожена "гадәти" классик-романтик репертуардан тыш, барокко ("оригиналь") стилендә дә эшли. Ул Дж. Гардин белән хезмәттәшлек итә (2000), М. Минковски белән ул Гендель һәм Глюк музыкасын яздыра (1996-2003), барокко оркестры Musica antiqua (Кельн) белән Р.Гобель - Бах гаиләсенең сирәк кантаталары ( 2000-2003) булып тора.

2003 елда Кожена Франция әдәбияты һәм сәнгате ордены исеменә лаек була. Ул дирижер Саймон Рэттлга кияүгә чыга, аннан уллары Йонаш ( 2005 ), Милош ( 2008 ) һәм кызы Анежка ( 2014 ) туа.

## Бүләкләре

* 2001 Грамофон премиясе - әйдәп баручы вокал
* 2001 Чехия Бәллүр премиясе, Алтын Прага Халыкара Телевидение Фестивале - Концерт спектакленең иң яхшы язуы (Опера, Оперетта, Балет, Бию, Музыка), Магдалена Кожена һәм Тьерри Грегор, Чехия Телевидениесе, Брно Телевидение студиясе, Чехия 
* 2003 Франция хөкүмәте бүләк иткән әдәбият һәм сәнгать ордены командиры.
* 2004 Грамофон премиясе - Ел артисты

## Язмалары

* 2009 — Морис Равель, «Дитя и волшебство», дирижёр — Саймон Рэттл

## Чыганаклар

## Сылтамалар

* Официальный сайт 
* Обзор альбома Магдалены Кожены «Enchantment» Чарльз Т. Дауни (Ionarts-блог, от 17 сентября 2006)

Төркем:Меццо-сопрано
Төркем:Сәнгатьләр һәм әдәбият француз ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1973 елда туганнар
Төркем:26 май көнне туганнар
Марта Кубишова

**Марта Кубишова** (; туган 1942 елның 1 ноябре, Ческе Будеевице, Богемия һәм Моравия протекатлары) - Чехословакия (соңрак - Чехия ) җырчысы, кино актрисасы һәм хокук яклаучысы. 

## Биография

### Башлангыч еллары
Марта Кубишова 1942 елның  1 нче ноябрендә Ческе-Будеевице шәһәрендә туган. Аның әтисе кардиолог, әнисе хуҗабикә була. 1952 елда гаилә Подебрадига күченә. Гимназияне тәмамлагач, Марта институтка укырга керә алмый, шуңа күрә ул җирле пыяла заводына эшкә керә .

Мартаның җыр карьерасы Подебради оркестрының бию төркеме белән башланды, ул Нимбуркта көндезге чәй вакытларында чыгышлар ясады. 1961 елда ул "Яңа талантлар эзләү" конкурсында катнаша (), финалга кадәр барып җитә. 1962-нче елда заводтан куыла һәм ул үз уңышын театр сәхнәсендә сынап карарга була: Пардубицада тукталыш театры сәхнәсендә үз репертуры белән чыгыш ясады.

### "Прага язы" һәм "нормальләштерү" чоры
1968 елның август аенда Кубишева беренче җыры "Молитва для Марты"  () җырын "Песня для Рудольфа III" телесериалы өчен җырлый (). 

1970 елның февралендә илнең дәүләт хакимияте органнары Марта Кубишовага теләсә нинди сәхнә эшчәнлеген тыйды. Җырчыны гаепләүнең рәсми сәбәбе - фотомонтаж ярдәмендә ясалган порнографик эчтәлек өч фотосы. Чыннан да, бу фотомонтаж була. Рәсми булмаган сәбәп "1968 елның август вакыйгалары белән бик тыгыз бәйләнеш" дип атала. Берничә айдан соң Кубишова Супрафон рекорд компаниясе директорын судта җиңә, ләкин киләсе 20 ел эчендә бу аңа сәхнәгә кайтырга ярдәм итми.

1978 елда ул җир асты студиясендә альбом яздырды, анда Чехия халык җырлары, "Марта өчен танылган дога" һәм музыкант Ярослав Гутка белән дуэтлар. Альбом Швециядә дөнья күрде, һәм Чехословакиягә законсыз, контрабанда рәвешендә кайтарылды.

### Бәрхет революциясе
1988-нче елда, җәмәгатьчелек озак булмаганнан соң, Кубишова Бөтендөнья Кеше хокуклары Декларациясен кабул итүнең 40 еллыгына багышланган демонстрациядә пәйда булды, һәм ул үз иле гимнын җырлады.

### 1990-2000-нче еллар
1995 елның 28 октябрендә Чехиянең беренче президенты Вакцав Гавел кулыннан Кубишовага II дәрәҗә "Мактау өчен" медале бирелде.

2018 елның 1 гыйнварында Кубишова Словакия президенты Андрей Киска тарафыннан II дәрәҗә Ак Тәре ордены белән бүләкләнде.

### Шәхси тормышы
1969 елның көзендә Кубишова режиссер Ян Немецка кияүгә чыга. 1971-нче елда, дәүләт хезмәтләре порнографияне гаепләү белән бәйле стресслы хәл нәтиҗәсендә, җырчы йөклелекнең сигезенче аенда баласын югалта һәм клиник үлем кичерә. 1973-нче елда Кубишова АКШка күченгән Ян Немец белән аерылыша һәм режиссер Ян Моравекка кияүгә чыга. 1979 елның 1 июнендә парның Катержина исемле кызы туа.

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1942 елда туганнар
Төркем:1 ноябрь көнне туганнар
Власта Прухова

**Власта Прухова** (;  ел, Ружомберок -  ел, Прага) - Чехия джаз җырчысы .

Чехия джаз сәхнәсе легендасы. Чехия джазының пионеры.

## Биография
Карьерасы барышында ул Карел Готт, Карел Гала, Милан Хладил һ.б. кебек күренекле җырчылар белән чыгыш ясады. Ул Карл Краутгартнер оркестры белән җырлады, Карл Влач һәм Фердинанд Гавлик оркестрлары белән хезмәттәшлек итте.

Ул АКШта бер ел укыды.

1965 елда Власта Прухованың эше Прагада булган Луи Армстронг тарафыннан югары бәяләнде. Аннары җырчы аны кичке ашка чакырды, ул алып килгән чәчәк бәйләмен гомере буе саклады.

Композитор һәм музыкант Ян Хаммерның әнисе. 1968-нче елда улы Ян Хаммер мәҗбүри эмиграциядән соң, Чехословакиянең коммунистик хакимияте Пруховага җырлар яздырырга рөхсәт итмәде. Ул 1992-нче елда студиягә әйләнеп кайта.

2006 елда "Супрафон" 80 яшьлек юбилее уңаеннан Власта Прухованың CD дискын чыгарды.

## Бүләкләре

* 2002 - Йосыф Хвавек медале
* 2003 - Мактау медале

## Дискография

* Docela všední obyčejný den (Bonton 1997)
* Všechno je prosté (1961, Ян Хаммер (старший), в сопровождении TOČR)
* The Man I Love (1965, Гершвин, в сопровождении Junior Trio)
* Tonight (1992, в сопровождении Swinging Quintet)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Джаз җырчысы Власта Прухова вафат булды
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Праһада вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:2006 елда вафатлар
Төркем:16 июнь көнне вафатлар
Төркем:1926 елда туганнар
Төркем:12 июль көнне туганнар
Йиржина Седлачкова

**Йиржина Седлачкова** (; 14 май, 1914 ел, Австро-Венгрия (хәзер бу Бенешов районы, Чехия) - 12 апрель 2002, Прага-Көнчыгыш) - Чехия һәм Чехословакия актрисасы, җырчы, модель.

## Биография
Карьерасын танылган мода салоннарында модель буларак башлый. Озакламый хатын-кызларның мода журналлары ярдәмендә ул дан казана. Режиссер Карел Ламач аңа игътибарын җәлеп итә һәм аны "Ducháček to zařídi" комедиясендә (1938) Хеленка ролен уйнарга чакыра. Ул беренче ире Стерн фамилиясе белән искә алына.

Беренче никахы аерылышу белән тәмамлана. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында ул Esplanade кунакханәсе хуҗасы Ярослав Брандейска кияүгә чыга. Ул актерлыкны ташлап, үзен гаиләсенә багышлый, аның ике кызы бар.

## Иҗаты
1938 елдан ул киноларда төшә башлый.

Ике ел дәвамында ул унике фильмда уйнады, Хеленага охшаган төрле яшь һәм азат ителгән кызлар ролендә «Ideál septimy», «Umlčené rty», «Svět, kde se žebrá», «Manželka něco tuší nebo Slečna matinka» фильмнарында уйнады.

1939-нчы елда Седлачкова биш төп һәм ярдәмче роль уйнады - «Tulák Macoun» фильмында тегермәнче Вондракова, «Девушка из пригорода» комедиясендә флорист Текла Едличкова һәм «Белая яхта из Сплита» фильмында Фоби.

Ил экраннарындагы уңыш аны театр эшчәнлеген башлау идеясенә китерде. Башта ул Прагадагы Милли театр труппасы белән чыгыш ясады, аннары Яңа театрда, Заманча театрда һәм башкаларда Олдриж Новы белән уйнады. Чехословакия сәхнәләрендә җырлады.

## Фильмография

* 1938 — Ducháček to zařídí
* 1938 — Svět, kde se žebrá
* 1938 — Bílá jachta ve Splitu
* 1938 — Slečna matinka
* 1938 — Ideál septimy
* 1938 — Manželka něco tuší
* 1938 — Svět, kde se žebrá
* 1939 — Eva tropí hlouposti
* 1939 — Děvče z předměstí anebo Včecko příjde najevo 
* 1939 — Ženy u benzinu
* 1939 — Umlčené rty
* 1939 — Tulák Macoun
* 1942 — Valentin Dobrotivý

## Сылтамалар

* Jiřina Sedláčková 
* https://www.osobnosti.cz/jirina-sedlackova.php


Төркем:Википедия:Кулланылган геомәгълүмат чылбырында шик тудыручы урыннар булган битләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:2002 елда вафатлар
Төркем:12 апрель көнне вафатлар
Төркем:1914 елда туганнар
Төркем:14 май көнне туганнар
Милада Шубертова

**Милада Шубертова**, *Шубртова* (; туган 24 май, 1924, Лот авылы, хәзерге Хржич авылының бер өлеше () Пльзен янында - 2011 елның 1 августы) - Чехия җырчысы (сопрано), кайвакыт аны "Чехия Мария Каллас"ы дип атыйлар.

Пльзенда туган, Прагага күченгән. Ул Чехия теноры Зденек Книтл белән укыган. 1946-нчы елда беренче чыгышын ясый, 1948-нче елдан 1991-нче елга кадәр Прага Милли театры солисты була. 1954 елда ул Прага язы халыкара музыка фестивалендә беренче призга лаек булды (ул, аерым алганда, Гюстав Шарпентьеның "Луиза" операсыннан ария). Билгеле классик опералар - "Либуше" һәм «Чёртова стена» (Красава и Хедвика), Дворжакның "Русалка" һәм башкалар белән популярлашып китә.  Шулай ук Чайковскийның "Пиковая дама" дагы Лизасын, Пуччини операсындагы Турандотны җырлый һәм башка бик күп опера җырларын башкара. Алар барлыгы сиксәнгә якын өлеш. Ул шулай ук опереттада, аеруча Жак Оффенбах әсәрләрендә чыгыш ясады. Чехия дирижеры Ян Гус Тихига  кияүгә чыгаһәм аның җитәкчелегендә еш җырлый. Ул 1991-нче елда лаеклы ялга китә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Биография һәм фотолар )
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1 август көнне вафатлар
Төркем:2011 елда вафатлар
Төркем:24 май көнне туганнар
Төркем:1924 елда туганнар
Төркем:Сопранолар
Төркем:Праһада вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Фәния Нәбиуллина

**Нәбиуллина Фәния Мәҗит кызы** (1941 елның августында Салават районы Татар Малаязы авылында туган — 2020 елның ноябре) — Уфа начар күрүчеләр җәмгыяте сәнәгать уку предприятиесенең генераль директоры урынбасары, актив җәмәгатьче.

## Биографиясе
Фәния Мәҗит кызы Нәбиуллина 1941 елның авгусында Салават районы Татар Малаязы авылында туган. 

1943 елда әтисенең хәбәрсез югалуы турында хәбәр килә. 

5 яшендә, каты чирдән соң, Фәния күрү сәләтеннән мәхрүм була. Уфа күз авырулары фәнни-тикшеренү институтында 7 ай дәвалана. Аның күзләренә Одессадан килгән хирург профессор Одинцов операция эшли. 

Күрүе бераз тергезелгәннән соң, аны Уфа шәһәренең 5нче санлы балалар бакчасына урнаштыралар. Соңыннан ул Уфа шәһәре 8нче балалар йортында тәрбияләнә. Соңрак аны Начар күрүчеләр ширкәтенә эшкә күчерәләр.

## Тормыш һәм хезмәт юлы
1957 елда Фәния Нәбиуллина Начар күрүчеләр җәмгыятендә хезмәт юлын башлый. 

Фәния Мәҗит кызы 10 классны тәмамлый, урта белем ала. Күзләренә 10 операция ясыйлар. 

Кияүгә чыга, ике кызга гомер бүләк итә. Тормыш иптәше белән кызларына югары белем алырга ярдәм итәләр. 

Нәбиуллина Фәния Мәҗит кызы Башкортстан начар күрүчеләр җәмгыятендә Хатын-кыз советы рәисе булып эшли.

Начар күрүчеләр җәмгыятенең Мәскәү шәһәрендә узган 14 нче һәм 18 нче съезлары делегаты була. 

1999 елдан Уфа начар күрүчеләр җәмгыяте сәнәгать уку предприятиесенең генераль директоры урынбасары булып эшли. Ул һәр вакыт күрүләре тар зәгыйфләр коллективы мәнфәгатьләрен канәгатьләндерергә тырышып яшәде.

Инвалидлар (зәгыйфләр) иҗаты бинасын төзетүгә күп көч түкте. Актив җәмәгатьче булды.

Җөмһүрият халык иҗаты үзәге Мәдәният йортының «Күңел күзе» халык инклюзив театрының әйдәүче актрисасы булды.

1984 елда шигырлар җыентыгын бастырып чыгарды.

2020 елның ноябрендә вафат булды. 

## Гаиләсе
Тормыш иптәше белән ике кыз тәрбияләп үстерде. Кызлары югары белемгә ия булды. Үзләренең гаиләләрен корды.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* 1995 ел — «Башҡортстанның атҡазанган мәдәният эшлеклесее»
* Бөтен Рәсәй сукырлар җәмгыяте Почёт грамоталары һәм Дипломнары
* Бөтен Рәсәй сукырлар җәмгыятенең Башкортстан идарәлеге Почёт грамоталары һәм Дипломнары
* «Хезмәт ветераны» медале
* «Бөтен Рәсәй сукырлар җәмгыяте алдынгысы»
* «Үзешмәкәр сәнгаттә казанышлары өчен» билдәсе

## Шулай ук карагыз

* Татар Малаязы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Земля салаватка, земля батыра. / Автор-составитель: Сабирьянова С. Г. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2010. — 400 с.

## Сылтамалар

* Земля салаватка, земля батыра. / Автор-составитель: Сабирьянова С. Г. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2010. — 400 с.

* Фәния Нәбиуллина
* Өфедәге Төхвәтшин исемендәге сукырлар китапханәсе
Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:1942 елда туганнар
Төркем:Салават районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1941 елда туганнар
Марта Яндова

**Марта Яндова** (; 13 апрель, 1974 ел, Прага) - Die Happy немец металл төркеменең вокалисты. Чехия. Вацлав Нойд Барта белән берлектә ул Венада "Евровидение-2015" тә Чехияне "Hope Never Dies" җыры белән тәкъдим итте .

## Карьера башлангычы
Чехословакиядә Олимпия рок төркеме лидеры һәм биюче Яна Яндова (яман шеш авыруыннан үлә) һәм музыкант Петр Янда гаиләсендә туган. Мәктәпне тәмамлагач, Марта Америкага тәҗрибә алмашу студенты буларак инглиз телен өйрәнергә китә. 1993-нче елда, Германиягә күченгәч, ул Die Happy гитаристы Торстен Мевес белән таныша, ул Мартаны төркемгә вокалист булырга чакыра. Бу аның өчен немец телен өйрәнү өчен менә дигән мөмкинлек була һәм ул ризалаша.

## Дискография

### Die Happy төркемендә
Альбомнар:

* 1996 *Dirty Flowers*
* 2000 *Supersonic Speed*
* 2002 *Beautiful morning*
* 2003 *The weight of the circumstances*
* 2005 *Bitter to better*
* 2006 *No nuts no glory*
* 2008 *Six*
* 2010 *Red Box*
* 2014 *EverLove*

Җыентыклар:

* 2004 *Four & more unplugged* (запись акустического концерта)
* 2009 *Most Wanted* (сборник лучших песен)

### Хезмәттәшлек

* Dog Eat Dog (mit Marta) — Undivided
* Music Team Germany (mit Marta) — Won’T Forget These Days 2006
* Fußballjahr 2006 (mit Marta) — Nationalhymnen
* Zeichen der Zeit (mit Marta)- Ein weiterer Morgen
* In Extremo (mit Marta) — Horizont
* Aleš Brichta (mit Marta) — Legends never die
* Apocalyptica (mit Marta) — Wie weit/How far
* Letzte Instanz (mit Marta) — Kalter Glanz
* Letzte Instanz (mit Marta) — Gewissen
* Mädchen checken das (mit Marta)-Sing dein Leben
* Petr Janda feat Marta Jandová — Dotyky slávy
* Bap feat. Marta Jandova — Lena
* Oomph! feat. Marta Jandova — Traumst Du, а также англоязычная версия этой песни — Dream Here (With Me)
* Revolverheld feat. Marta Jandová — Halt Dich an mir fest

## Кызыклы фактлар

* Марта Яндова *Hlas Česko Slovenska* программасының икенче сезонында юл күрсәтүче була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Марта сайты
* MySpace бите
Төркем:Алмания җырчылары
Төркем:Праһада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1974 елда туганнар
Төркем:13 апрель көнне туганнар
Божена Шустрова

**Божена Шустрова** (тулы исеме - **Божена Йиндржишка Людвика Терезия Шустрова**) (;  ел, Наход, Австро-Венгрия (хәзерге Кралов өлкәсе, Чехия  -  ел, Каракас, Венесуэла) - Чехия һәм Чехословакия театр һәм кино актрисасы, җырчы.

## Биография
Дүрт яшеннән ул "Наход" театр ассоциациясендә балалар ролен популяр башкаручы була. Ул гимназиядә, монастырь мәктәбендә укыган. Аннары бизнес мәктәбендә укыган. Укытучы булырга теләсә дә, аның театрга булган мәхәббәте көчлерәк булып чыга. Хезмәттәшләре киңәше белән ул Прага консерваториясенә укырга керә. Анда ул "Шрамекның җәе" фильмындагы роле белән халык игътибарын җәлеп итә.

1937 - 1941 елларда Виноградахтагы Прага театры сәхнәсендә чыгыш ясый

1936 елдан ул киноларда уйный. Ул 19 фильмда уйнады, кино экраныннан җырлады. Алар әйтүенчә аны "кровь с молоком" дип атап йөрткәннәр. Аның нечкә фигурасы, йөзе дус һәм елмаюлы иде. Ул үз ролен гаҗәеп темперамент, ышаныч, көчле ишарәләр һәм ачык артикуляция белән уйнады.

1941 елдан соң, ниһаять, ул сәхнәдән һәм кинодан китте. Нацистлар басып алучылары белән хезмәттәшлектә гаепләнеп, ул Көньяк Америкага күченергә булды.

Б.Шустрова Чехия киносы тарихына яшь Чехия хатын-кызлары символы булып керде.

## Фильмография

* 1941 Rukavička
* 1940 Бабушка
* 1940 Любовница в маске
* 1940 Окошко в небе
* 1940 Panna
* 1940 Майская сказка
* 1939 Юмореска
* 1939 Счастье Лизы
* 1939 Muž z neznáma
* 1939 Праздник кредиторов
* 1939 Женщины на заправке
* 1938 Цех кутногорских дев
* 1938 Вторая молодость
* 1938 Непобедимая армада
* 1937 Děvče za výkladem
* 1937 Láska a lidé
* 1937 Девственность
* 1936 Верблюд в игольном ухе

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Božena Šustrová 
* Božena Šustrová
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:2008 елда вафатлар
Төркем:15 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1915 елда туганнар
Төркем:5 октябрь көнне туганнар
Төркем:15 октябрь көнне туганнар
Ольга Басистюк-Гаптар

**Ольга Ивановна Басистюк-Гаптар** (1950 елның 19 августында туган, Хмельницкий өлкәсе, Волочисский районы Поляна авылы, Украина ССР ) - украина җырчысы (сопрано ). Украина ССР халык артисткасы (1985). Украина герое.

## Биография
1974 елда Н.В.Лысенко исемендәге Львов консерваториясен тәмамлый.

1975 - 1984 - Львов филармониясе солисты.

1984 елдан - Республика Орган һәм Музыка Палатасы солисты (хәзерге вакытта - Украина Милли Орган һәм Палата Музыкасы).

1993 елда ул "Шевченконың маршы" нда катнаша: Оренбургта һәм Орскта (Россия) концертлар бирде, авыл кешеләре белән очрашты, Оренбург иҗтимагый институты Тарас Шевченко презентациясендә катнашучылар арасында иде .

1999 - 2003 елларда ул Украинаның Тарас Шевченко милли премиясен тапшыру комитеты әгъзасы.

### Репертуар

* украин һәм рус композиторлары әсәрләре (Н. Лысенко, Я.Степовой, М.Аркас, М.Глинка, С.Рахманинов, П.Чайковский)
* чит ил композиторлары (И. Бах, В. Беллини, Дж. Верди, Г. Гендель, Дж. Пуччини, Ф. Шуберт, Э. Вилла Лобос)
* махсус орган транскрипцияләрендә халык җырлары.

## Бүләкләре һәм исемнәре

* Украина Герое (Көч ордены премиясе белән, 21.8.2010 - *музыкаль мәдәниятне үстерүдә, милли җыр язуның халыкара абруен күтәрүдә, озак вакытлы иҗади эшчәнлектә һәм югары башкару осталыгында Украина дәүләтенә күрсәткән шәхси хезмәтләре өчен*). 
* 1995 елның 23 августында ул кенәз Ярослав Мудрый ордены белән бүләкләнде, V дәрәҗәсе  - яңа премия бирү турындагы беренче указ
* Т.Г.Шевченко (1987) исемендәге Украина ССР дәүләт премиясе *- соңгы елларның концерт программалары өчен*
* Рио-де-Жанейрода (1975, Гран-при; Бразилия) һәм Плевенда (1976, 1-нче приз, алтын медаль; Болгария) халыкара вокал конкурслары лауреаты, UNНЕСКО (1978) тарафыннан оештырылган Братиславада халыкара язу конкурсы.
* Украина ССР халык артисткасы (1985).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* БАСИСТЮК ОЛЬГА ІВАНІВНА 
* Історія України - БАСИСТЮК Ольга Іванівна  
Төркем:Сопранолар
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:Украина җырчылары
Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1950 елда туганнар
Төркем:19 август көнне туганнар
Наталия Бучинская

**Наталия Любомировна Бучинская** (; туган 1977, Львов, Украина ССР) - Украина җырчысы, Украина халык артискасы (2004) .

## Биография
Ул 1977 елның 28 апрелендә Львовта туган. Аннары аның гаиләсе Тернопольга күченә Наталия Бучинская мәктәп хорында җырлый, музыка училищесын тәмамлый һәм музыкаль белемен дәвам итәргә тели. Ләкин Тернопольда моның өчен бернинди мөмкинлек юк иде һәм Наталия Тернополь Милли Икътисад академиясенә укырга керә, музыка өйрәнүне дәвам итә.

1995 елда ул "Мисс академия" конкурсында җиңә. 1995 елның 18 февралендә Червона Рута фестиваленең сайлап алу турында җиңү яулый.

"Червона Рута" дан соң Наталия дистәләгән фестивальдә чыгыш ясады, алар арасында "Перлини Сезона" һәм "Песенный вернисаж 95-98". 1995 елда ул "Послухай, шелестять дощі" җыры белән җиңә. 1998 елда ул бу фестивальдә Украина Президентының Гран-присын яулады, һәм аның "В наметі" җыры "Ел җыры" дип игълан ителде.

Наталияга Украина Эчке эшләр министрлыгының Дәүләт җыр-бию ансамбленең солисты булырга тәкъдим иттеләр. 2004 елда ул Украина Эчке эшләр министрлыгын тәмамлады. Наталия - Украина Эчке эшләр министрлыгының майоры итеп билгеләнде.

2003 елда Наталья Косовога сәяхәт кыла.

Наталия Бучинская ике меңнән артык концерт бирде. Аның репертуарында 300 дән артык җыр бар, алар украин һәм рус телләрендә генә түгел, инглиз, француз, поляк, итальян, испан һәм әрмән телләренә дә тәрҗемә ителгән.

Җыр авторлары арасында Николо, Юрий Рыбчинский, Владимир Матецкий, Квинта, Руслан, Владимир Мельников  һәм Любаша бар . 

## Гаиләсе

* Кызы Екатерина.

## Бүләкләре

* 2004-нче елда Наталия Бучинская Украина Халык артискасы исемен алды һәм Украина тарихында бу титулның иң яшь иясе булды.
* 2006 елда ул "Халык танылуы" номинациясендә "Ел бренды 2005" Бөтен Украина рейтингында премия алды. 
* Ул хәйрия эше өчен Изге Бөек Шәһит Барбара ордены лауреаты.

## Дискография

* «Про те, чого не вимовиш словами…»
* «Дівчина — весна» — 2004 год.
* «Душа» — 2008 год.

## Ялгыз җырлары

* Наталия Бучинская и Геннадий Витер «Без тебя»

## Видеография

* «Моя Україна» (2003)
* «Дівчина-весна» (2004)
* «Перемога» (2004)
* «Грішна любов» (2005)
* «Первая любовь» (дуэт с Дмитрием Гордоном) (2006)
* «Душа» (2007)
* «Просто» (2008)
* «Последняя любовь» (дуэт с Иосифом Кобзоном) (2012)
* «Все для тебе» (2013)
* «Налейте шампанского» (2013)
* «Все сначала» (2015)

## Рәсми ресурслар

* Официальный сайт Наталии Бучинской 
* Наталия Бучинская @ Facebook
* Наталия Бучинская @ SoundCloud
* Наталия Бучинская на @ iTunes
* Наталия Бучинская @ Instagram
* Наталия Бучинская @ Google+
* Наталия Бучинская @ ВКонтакте
* Наталия Бучинская @YouTube

## Искәрмәләр

Төркем:Украинаның халык артистлары
Төркем:Украина җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Львовта туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1977 елда туганнар
Төркем:28 апрель көнне туганнар
Раиса Горбатенко

**Раиса Ивановна Горбатенко** (26 август, 1947, Новоукраина районы Кировград өлкәсе, Украина ССР ) - Украина музыканты, бандура уенчысы, җырчы (сопрано). Украина ССРының мактаулы артисткасы (1980). Украина халык артисткасы (1999).

1968 елда ул Украина ССР Бандура Дәүләт Капелласындагы студиядә укый, 1980 елда - Киев консерваториясен тәмамлый. 

1980 елдан - Украина ССРның мактаулы артисты .

Ул 1968-1974 елларда Л.О. Колос һәм Л.О. Криворотова белән Украина Бандура Триосы әгъзасы булып чыгыш ясый, 1968 - 1974 елдан - Украина ССРының бандура чиркәвендә, 1974 елдан - Киев филармониясендә, Украина Милли Филармониясенең бандура уенчысы була.

Р.Горбатенко репертуарында украин халык җырлары, украин композиторлары әсәрләре, чит ил җырлары бар. Трио кысаларында ул илдә һәм чит илләрдә гастрольләрдә булды. Ул Япония (1970), АКШ (1978), Канада (1978), Австрия (1971, 1987), Һиндстан (1980), Греция (1979, 1991), Кипр (1981), Финляндия (1975), Германия (1989), Польша (1974), Нидерланд (1981), Дания (1982), Швеция (1983), Бельгия (1984), Италия (1988), Швейцария (1986) һәм башка илләрдә чыгышлар ясады.

1999-нчы елда Раиса Горбатенко Украинаның Халык артисткасы исеменә лаек булды.

## Әдәбият

* Українські кобзарі, бандуристи, лірники. Енциклопедичний довідник. Жеплинський Б. М., Ковальчук Д. Б. — Львів: Галицька видавнича спілка, 2011, стор.- 53.

## Сылтамалар

* Українка, тріо бандуристок (Київ, Україна)  Архивная копия от 28 августа 2017 на Wayback Machine
* Горбатенко Раїса Іванівна  Архивная копия от 11 августа 2018 на Wayback Machine
Төркем:Украина җырчылары
Төркем:Сопранолар
Төркем:Украина ССР атказанган артистлары
Төркем:Украинаның халык артистлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Карточкада даталары кулдан викиләштергән мәкаләләр
Николай Талеев

**Николай Александр улы Талеев**, күбрәк **Шаман Коля** буларак билгеле (1969-ынчы елның 1 апрелендә Ненец автономияле округында Нельмин Нос бистәсендә туган) - буыннан тапшырылучы ак шаман, күрәзәчелек һәм дәвалау сәләтләре өчен дан казанган.
Ненец аграр-икътисади техникумында ветеринар белгечлеге буенча укыган, әмма тәмамламаган. Ерак Көнчыгышта Совет армиясендә хезмәт иткән.
Россиядә 2011 елның 11 октябрендә Михаил Зеленский белән "Туры эфир" телевизион тапшыруыннан соң мәшһүр булып киткән, әңгәмә темасы Һиндстан дини җитәкчесе һәм гуру Сатья Саи Баба турында булган.

## Иҗтимагый эшчәнлеге
2015 елның 10 апрелендә Николай Талеев Вайгач утравында "Ходай Йорты" изге урынында дөньяның төрле илләрендә һәм шәһәрләрендә җыелган явызлыкны күмү ритуалын үткәргән.
2015 елның 28 апрелендә Ненец автономияле округы делегациясе составында Федерация Советына барган, анда Валентина Матвиенко белән очрашкан.
Шаманны Ненец АО сенаторы Вадим Тюльпанов яклаган. Николай Талеев сенаторга киләчәкне алдан әйткән һәм үткәне турында сөйләгән.
2017 елдан бирле Николай Талеев Төмән өлкәсенең Заводоуковск шәһәрендә тора.

## Сылтамалар
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шаманизм
Мәрьям Кәримова

**Кәримова Мәрьям Гатаулла кызы** (1935 елның 7 февралендә Малаяз районы Илтәй авылында туган — 2015 елда вафат була) — укытучы, фирка һәм совет хезмәткәре.

## Биографиясе
Мәрьям Гатаулла кызы Кәримова 1935 елның 7 февралендә БАССР-ның Малаяз (хәзерге — Салават) районы Илтәй авылында туган. Кызга 12 яшь булганда, әнисе вафат була. Дүрт бала, Мәрьям һәм өч ир туганы, ятим торып кала. Көнкүрештә бөтен хатын-кыз эшен аңа башкарырга туры килә. 

Тырыш кыз бөтен авырлыкларны да җиңеп чыга, мәктәптә дә яхшы укый. 

1954 елда Белорет педагогия училищесында белем ала. Укуын тәмамлаганнан соң, Курган өлкәсенә эшкә килә.

## Тормыш һәм хезмәт юлы
1963 елга кадәр Шадрин (хәзерге — Әлмән) районы Тәңрекүл (*[[:ba:Тәңрекүл|ba]]*) мәктәбендә укыта. Директор урынбасары була, тормышка чыга.

Читтән торып Курган өлкәсендәге Шадрин педагогия институтында укый. Ике баласы дөньяга килә. 

1963-1969 елларда Салават районы Илтәй мәктәбендә укытучы, 

1969-1972 елларда — Илтәй мәктәбе директоры. КПСС ның Салават район комитетына агитация һәм пропаганда мөдире итеп эшкә чакыралар. 

1973-1990 елларда — КПССның Салават район комитетының өченче секретаре. 

2020 елның февралендә Салават районы җәмәгатьчелеге Мәрьям Гатаулла кызының 85 яшьлек юбилеен билгеләде.

## Гаиләсе
Ике бала әнисе. 

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* «Фидакар хезмәт өчен. В. И. Ленинга 100 яшь тулу уңаеннан» юбилей медале
* «Хезмәт ветераны» медале
* КПСС Үзәк Комитеты, ССРБ Министрлар Советы, ВЦСПС, БАССР Югары Советы, ВЛКСМ, Тынычлыкны яклау Совет Комитетының Мактау Грамоталары.

## Шулай ук карагыз

* Илтәй
* Салават районының мактаулы гражданнары

## Әдәбият

* Земля салаватская, земля батыра. / Автор-составитель: Сабирьянова С. Г. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2010. — 400 с.

## Сылтамалар

* Земля салаватская, земля батыра. / Автор-составитель: Сабирьянова С. Г. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2010. — 400 с.
* Хезмәт ветераны Кәримова М. Г. архив фонды

## Искәрмәләр

Төркем:7 февраль көнне туганнар
Төркем:1935 елда туганнар
Төркем:Салават районында туганнар
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Евдокия Зуиха

**Евдокия Никитична Сивак, Евдокия Зуиха** буларак билгеле (; 1 март, 1855, Кушинцы, Гайсинский өлкәсе, Подольск провинциясе, Россия Империясе - 1935 елның 19 гыйнвары, Зятковцы, Гайсинский өлкәсе, Виннития өлкәсе, Украина ССР) - Украина һәм Совет халык җырчысы, фольклористка.

## Биография
Ул белемсез була. 1883 елдан Гнатовцы авылда, 1910 елдан Зятковцы авылында яши. Вакытын Бессарабиядә һәм Херсон өлкәсендә үткәрә.

Ул сәләтле булып үсте, гаҗәеп хәтер һәм нечкә эстетик аңлауга ия, поэтик һәм җырлау сәләтенә ия булган бик аз халык җырчыларының берсе иде. Аның яхшы табигый тавышы һәм үзенчәлекле башкару ысулы бар иде. 

1888 елда ул күрше Гнатовка авылыннан Василий Олейникка кияүгә чыга. Дүрт бала таба. 51 яшендә ул тол калган. 1910 елда ул күрше Зятковцы авылында 73 яшьлек Д. Жукка кияүгә чыга. 1919 елда ул тагын тол кала.

1918-1930 елларда фольклорчы Игнат Танцюра аның тавышыннан 1008 җыр яздырды (календарь-ритуал, туй, гаилә һәм көнкүреш, тарихи, көлкеле, балладалар һ.б.), шулай ук 400 гә якын мәкаль һәм әйтем, 156 әкият, бик күп табышмаклар һ.б. (1965 елда бастырылган. Киевта "Евдокия Зуиха җырлары" исеме астында). Бу - бер милли башкаручыдан Украинада тупланган иң зур материал. Аның җыр репертуары аерым коллекциядә басылып чыга.

Г. Танцюра язмаларында "Евдокия Зуихи табышмаклары" (К., 1996) бастырыла. Тикшеренү эшенең "Зятковцы авылында туй" (К., 1998) әсәренә бик күп җырлар һәм йолалар кертелгән.

## Хәтер

* 2001 елда, Зяткивциы авылында аның хөрмәтенә мәрмәр һәйкәле куела.
* 2005 елда Кушинцы авылында җырчыга һәйкәл куела.
* Зяткивцы авыланда урамнарның берсе Евдокия Зуиха исемен йөртә.

## Әдәбият

* Юзвенко В. А., Яценко М. Г. Поетичний голос народу // НТЕ. 1965. № 5;
* Дмитренко М. Пісенний талант Явдохи Зуїхи // Там само. 1980. № 5;
* Хоменко Б. В. Зуїха Явдоха // Вінниччина фольклорна: Довід. В., 2003;
* Дмитренко М. Пісенний символ України: До 150-річчя від дня народж. Явдохи Зуїхи // Уряд. кур’єр. 2005, 5 берез.
* Пісні Явдохи Зуїхи / АН УРСР, Інститут мистецтвознавства, фольклору та етнографії ім. М. Т. Рильського; упорядкування, передмова та примітки В. А. Юзвенко, М. Т. Яценко; відп. ред. О. І. Дей; записав Г. Танцюра. — Київ: Наукова думка, 1965. — 810 сторінок: ноти. — (Українська народна творчість).

## Сылтамалар

* Явдоха Зуїха
* Явдоха Зуїха наспівала 1008 пісень
Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Украина җырчылары
Төркем:1935 елда вафатлар
Төркем:1855 елда туганнар
Төркем:1 март көнне туганнар
Лариса Зуенко

**Лариса Павловна Зуенко** (кыз - **Калина,** 1959 елның 14 декабрендә туган Карпов) - Совет һәм Украина опера җырчысы (сопрано). Одесса милли академик опера һәм балет театры солисты. Украинаның мактаулы артисты (2005), Украина халык артисткасы (2016) .

## Биография
Ул 1959 елның 14 декабрендә Одесса өлкәсенең Разделнянский районы Карпово авылында Павел Антонович һәм Галина Петровна Калиннар гаиләсендә туган. Аның сәнгатькә булган яратуы олы сеңлесе Валентина Давтяннан (Калина), ул Әрмәнстанда драмтург булып эшләгән.

Лариса башта Рузана Багдасарян классында Ереван консерваториясендә укыган, соңрак 1986 елда Одесса консерваториясен тәмамлаган (Г.А.Поливанова классы). 

1986 елдан ул Одесса милли академик опера һәм балет театры солисты. 1988 елда ул Халыкара вокал конкурсында икенче урынны ала. Ул Париж милли операсында, Альберт залында (Лондон) җырлый. Австрия, Франция, Германия, Бөек Британия, Канадада гастрольләрдә булды.

2008 елдан - доцент (профессор), Одесса милли музыка академиясенең ялгыз җырлау кафедрасы.

Ире - Сергей Тихонович Зуенко - җырчы (баритон), Одесса музыка академиясендә эшли .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Зуєнко Лариса Павлівна odma.edu.ua
* Державні нагороди України. Кавалери та лауреати (том VI) — Зуєнко Лариса Павлівна  who-is-who.ua
Төркем:Украинаның халык артистлары
Төркем:Сопранолар
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:Украина җырчылары
Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1959 елда туганнар
Төркем:14 декабрь көнне туганнар
Мийна Хярма

**Мийна Хярма** (; 1935 елга кадәр — **Мийна Херман**; 1864 елның 9 феврале — 1941 елның 16 ноябре) — эстон композиторы, органист, хор дирижёры.

## Тормыш юлы һәм иҗаты
Мийна Хярма укытучы һәм музыкант гаиләсендә туа. Мәктәпкә Тартуда йөри. 15 яшьтән башлап фортепиано уены һәм композиция дәресләрен Эстония композиторы һәм әдәбиятчысы Карл Август Херманнан (туганы түгел) ала.

1883 елдан 1890 елга кадәр Мийна Хярма  органга (Луи Гомилиуста) һәм композициягә өйрәнә. Укуын тәмамлагач, ул Санкт-Петербургта кала. Анда музыка укытучысы һәм органистка булып эшли. Чит илләрдә дә концертлар белән чыгыш ясый.

1894 елда Тартуга кайта. Анда органистка булып эшли һәм дәрәҗәле катнаш хорга нигез сала (1920 елдан «Miina Hermanni Lauluseltsi segakoor»).

1903 елдан 1915 елга кадәр Кронштадтта яши, анда нигездә музыкаль педагог булып эшли. Беренче бөтендөнья сугышы вакытында ул кире Тартуга кайта. 1917 елда ул хатын-кызлар гимназиясендә музыка укытучысы була, анда 1929 елга кадәр эшли. Шул үк вакытта ай саен чыга торган «Eesti Muusika Kuukirja» журналының баш мөхәррире һәм «Тарту музыка сәнгате ассоциациясе» () рәисе була. 1919 елда башка музыкантлар белән бергә Тартуда Югары музыка мәктәбенә нигез сала. 1939 елда ул  мактаулы докторы итеп сайлана һәм Таллин консерваториясенең мактаулы профессоры була.

Мийна Хярма Тартуда үз үлеменә кадәр яши. Раади зиратында җирләнгән. 1965 елда Эстония скульпторы Александр Эллер аның каберенә граниттан кабер таш куя.

1917 елдан бирле Мийна Хярма укыткан Тартудагы Хатын-кызлар гимназиясе (Яан Тыниссон ур., 3) 1964 елдан аның исемен йөртә. 1984 елда гимназия каршында аның һәйкәле куела. 2014 елда Мийна Хярманың 150 еллыгына багышланган Эстония евросының истәлекле тәңкә чыгарыла.

1999 елда язма һәм онлайн-тавыш бирү нәтиҗәләре буенча төзелгән XX гасыр Эстониянең 100 бөек эшлеклесе исемлегенә кертелә.

## Музыкаль әсәрләр
Мийна Хярма Эстониянең музыкаль тормышында актив катнашучы буларак кына түгел, барыннан да элек Эстониянең җыр бәйрәмнәрендә хор җитәкчесе буларак һәм композитор буларак та билгеле. Ул лирик тон белән аерылып торган 200ләп хор әсәре иҗат иткән. Моннан тыш, ул хорлар өчен өч җыр китабы, ун каватин, «Калев һәм Линда» кантатасы (1895), берничә танылган халык җырлары эшкәртүе һәм «Murueide tütar» зингшпиле (1902) язган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Мийна Хярма биографиясе

Төркем:Русия империясе композиторлары
Төркем:Санкт-Петербург консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Кулланылган геомәгълүмат чылбырында шик тудыручы урыннар булган битләр
Төркем:1941 елда вафатлар
Төркем:16 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1864 елда туганнар
Төркем:9 февраль көнне туганнар
Акан теле

**Акан теле** - ул Үзәк Тано теле һәм Гананың Акан халкының төп асаба теле; күбесенчә Гананың көньяк яртысыннан күбрәгендә сөйләшелә. Гананың якынча 80%-ы Акан телендә сөйләшә һәм якынча 44%-ы Ганалылар асаба сөйләшүчеләр булып торалар. Ул шулай ук Кот-д’Ивуар өлешләрендә сөйләшелә.
Аермалы орфографияләр белән әдәби стандарт буларак дүрт диалект булдырылган булган: Фанте, Боно, Асанте һәм Акуапем, бергә алар Тви буларак мәгълүм, алар гәрчә үзара аңлаешлы булса да, башка стандартларда сөйләшүчеләр өчен 1978 елда Акан Орфографиясе Комитеты тарафыннан күбесенчә Акуапем Твига нигезләнгән уртак Акан орфографиясе булдырылганга кадәр мөрәҗәгать итәрлек булмаган. Бу берләштерелгән орфография башлангыч мәктәпләрдә берничә башка Үзәк Тана телләрендә сөйләшүчеләр, мәсьәлән, Акьем, Аньи, Сеһви, Фанте, Аһанта һәм Гуанг телләре тарафыннан кулланыла. Акан Орфографиясе Комитеты стандарт орфографияне булдыру өстендә эшләгән.

Атлантикада коллар сату булганда тел Кариб һәм Көньяк Америкага кертелгән булган, бигрәк тә Суринамда, Ндьюка халкы тарафыннан сөйләшелә, шулай ук Короманти буларак мәгълүм. Суринам эчендә качкан колларның токымнарының һәм Ямайкада Маруннарның мәдәниятләре һаман да бу телләрдән йогынтыны саклый, мәсәлән, балалар туганнан соң атнаның икенче көнендә Акан исем кушу практикасын кертеп, ягъни малай өчен Акваси/Кваси яки якшәмбедә туган булса кызга Акосуа исеме. Ямайкада һәм Суринамда Ананси үрмәкүч хикәяләре һаман да киң мәгълүм.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Сәхәбетдинов

**Сәхәбетдинов** ― фамилия.
* Мәгаз Сәхәбетдинов (1938), спортчы (*классик көрәш*) һәм тренер, СССР спорт мастеры (1962), РСФСР атказанган тренеры (1978).
* Риф Сәхәбетдинов (1955), очучы, авиация генерал-майоры (2003), РФ каһарманы (2005), РФның атказанган хәрби очучысы (2005).
*Рифхәт Сәхәбетдинов (1955), техник фәннәр докторы (2001), профессор.
* Фәрдетдин Сәхәбетдинов (1919―1943), Бөек Ватан сугышында һәлак булган хәрби очучы, кече лейтенант.
* Юрий Сәхәбетдинов (1944), «Казан» санаториеның баш табибы, ТР Дәүләт премиясе лауреаты (1996).
----
* Роза Гомәр кызы Сәхабетдинова (1953), педагогика ветераны, Татарстанның атказанган укытучысы. 
## Моны да карагыз
* Роза Сәхәветдинова (1937), композитор, РФ (2003), Башкортстан ССР (1990) атказанган сәнгать эшлеклесе, БР халык артисты (1994).
* **[[Сәхабиев]]**
Төркем:Фамилияләр
Ладин теле

**Ладин теле** (шулай ук Тироль Ретороман, Доломит, Трентин теле, үз атамасы lingaz ladin) ― Ладиннар сөйләшә торган Инд-Европа телләр гаиләсенең роман төркеменең ретороман астөркеменә керә торган телләрнең берсе.
Шулай ук ладин теленә иң якын романш теле Швейцария ретороман теле һәм фриул теле белән бердәм ретороман тел юрамалары буларак карала. Италия төньягында Трентино-Альто-Адидже өлкәсендә - Тренто провинциясенең төньягында һәм Больцано провинциясенең төньягында таралган. Төркем сөйләшләрдән гыйбарәт, алар ладиннарның Итальян теле һәм Алман теле белән беррәттән төп аралашу чарасы булып тора. XX-XXI гасырлар чигендә стандарт ладин теле барлыкка китерү башланган (Ladin dolomitan һәм Ladin standard юрамаларында), ул ладиннар тарафыннан хәзер кулланылмый диярлек. Гомуми сөйләшүчеләр саны якынча 30 000 кеше.
## Диалектлар
Ладин теленә бу сөйләшләрне кертәләр:
* Гадер (Эннсберг) сөйләшләре, Валь-Гадера үзәнендә;
* Гарден (ладин) сөйләшләре, Валь-Гардена үзәнендә;
* Ливиналлонг сөйләшләре, Кордеволе елгасының агым буенча югары өлкәләрендә;
* Фассан сөйләшләре, Ломбард теленең трентин сөйләшләренә күчә торган;
* Комелик һәм ампецан сөйләшләре һәм шулай ук Эртан сөйләше фриул сөйләшләренә арадаш, Беллуно провинциясендә;
* Нонн (яки Ноннсберг) һәм Зульцберг сөйләшләре, Валь-ди-Соле үзәнендә, XX гасырга юкка чыккан;
* Лачес сөйләше, XIV-XVIII гасырларда Адидже елгасының агымы буенча югары төбәкләрендә, мөгаен, романш теленең Мюнстер ареалының дәвамы булган.
## Сылтамалар
* Ладин теленә багышланган сайт
* Ладиннар һәм аларның җирләре турында сайт
* Istituto Culturale Ladino e Museo Ladino di Fassa
* Lingua ladina e varianti
* Sito sulla Ladinia
* Ladinienatlas ALD-I
* Sprachatlas des Dolomitenladinischen und angrenzender Dialekte 
* Ладин теле // Европаның миноритар телләре

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Тетум теле

**Тетум теле** (Португаль телендә: Тетум Португаль әйтелеше: [ˈt̪et̪um],; Тетум: Тетун Тетум әйтелеше: [ˈt̪et̪un̪]) Тимор утравында сөйләшелә торган Австронезия теле. Ул Индонезия Көнбатыш Тиморында Белу Регентлыгында һәм Көнчыгыш Тиморда чик буйлап сөйләшелә, анда ул ике рәсми телнең берсе.
Чын төшенчәләрдә Тетумның тел буларак ике төп формасы бар:
* Тетум Терик, Тетум теленең күбрәк асаба формасы, ул башка сүзләр сайлавы белән билгеләнә, чит ил йогынтысы әзрәк һәм башка хасиятләр, мәсәлән, фигыль бәйләнеше.
* Тетум/н Праса (Португаль теленең praça сүзеннән алынган, мәгънәсе *шәһәрчек мәйданы*, Тетум телендә *базар* сүзе) яки Тетум/н Дили (Башкала Дилида киң таралганга күрә); ул Дилида колониаль хөкем вакытында үскән, чөнки асаба телдә сөйләшүче Португаль миссионерлары, сәүдәгәрләре һәм колониаль хөкемдарлары белән контакта кергән.
Көнчыгыш Тиморда Тетун Дили киң икенче тел буларак камил сөйләшелә.
Алдагы контактсыз Тетум Терик һәм Тетум Дили шунда ук үзара аңлаешлы түгел, чөнки Тетун Дилида күп санлы Португаль чыгышлы сүзләр бар. Күпмедер грамматика гадиләштерүеннән тыш, Тетун Дилига Көнчыгыш Тиморның икенче рәсми тел Португаль теленең сүзлеге һәм әз дәрәҗәдә грамматикасы йогынты ясаган.

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Голубцы

**Голубцы** — дөньяның төрле кухняларында таралган ризык, ул кәбестә яфракларына төрелгән ит яки яшелчә фаршы белән пешерелгән дөге һәм/яки карабодай ярмасыннан гыйбарәт.  Кәбестә яфрагыннан торган ризыклар Төньяк, Үзәк һәм Көнчыгыш Европада, Төркиядә, Әзербайҗан, Әрмәнстан, Балкан илләрендә, Казакъстанда, Молдавиядә, Урта Азия илләрендә, Төньяк Африка, Кытай һәм Кореяда киң таралган.

## Атамасы
«Голубец» сүзе бүрәнәле яки кабергә куелган ике яклы кыеклы һәм тәреле корылыш яки ике як кыеклы агач тәре дигәнне аңлата. Шушындый ук исем белән рус халык биюе дә бар. «Голубцы» блюдосы  заманында модада саналган француз аш-су йогынтысында барлыкка килгән дип санала. Ул чакта табынга кыздырылган  күгәрчен ите бирә торган булалар. Россиядә бу ризык шулай дип аталган да — «голуби» (күгәрченнәр). Якынча шул вакыттарак табынга итле фаршны кәбестәгә әйләндереп, «алдакчы күгәрченнәр» дә бирә башлыйлар. 

## Украинча
Карпатта голубцыны традицион рәвештә кукуруз ярмасыннан, Полтава өлкәсендә карабодай һәм эреткән туң майдан калган сызык  белән әзерлиләр. Украинада бу блюдоны тозлаган кәбестә яфрагыннан да пешерәләр. Көнбатыш Украинада кәбестә яфрагын берничә өлешкә бүлеп, зур булмаган кече генә голубцыларын әзерлиләр. Ә менә көньяк һәм көнчыгышта аны бөтен яфрактан зур итеп эшлиләр.  Карпат аръягында Сочельник бәйрәменә голубцыны тозлаган кәбестә яфрагыннан пешерәләр һәм анда дөге һәм гөмбә эчлеге күтәрәләр. 

## Моны да карагыз
* Галушкалар

## Әдәбият
* Кулинария: Суперкнига для гурманов. ISBN 5-88528-109-2
* Голубцы, долма, фаршированные блюда. Litres, 2013. ISBN 9785457409408

Төркем:Украин ризыклары
Төркем:Рус ризыклары