Наваратна

***Наваратна*** (Санскрит телендә:नवरत्न) ул Санскрит тезмә сүзе, аның мәгънәсе "тугыз асылташ" яки "ратна". Бу стильдә ясалган зәркән әйберләренең күп көньяк, көньяк-көнчыгыш Азия мәдәниятләрендә байлык символы, статус буларак әһәмияте зур һәм аның шулай ук байлыкка һәм мул тормышка талисманик алкышлары бар. Ташларның тупланмасының мистик куәтләре бар дип әйтелә, ул астрологиягә, мифологиягә бәйле һәм  Һиндстанда таралган Һинд дине, Җәйничелек һәм Буддизмга асыл яктан бәйле. Тугыз асылташ артында әһәмиятнең борынгы килеп чыгышның эзләрен табып булмый, әмма эчке яктан алар космология тирәли мифологик концепцияләргә һәм астрологиягә һәм “Наваграха"га яки "тугыз күк Илаһы"на бәйле.
Ташларны еш алтын яки көмеш зәркән әйберләр итеп һәм үзәк өлешендә Кояшны чагылдыручы рубин белән эшкәртәләр. Рубин тирәли һәр өстәмә таш  Кояш системасында башка күк җисемен яки төенне чагылдыра һәм шуңа өстәп яхшы язмыш һәм дини шәхесләрнең хасиятләрен чагылдыра. Традицион максатлар һәм сәламәтлек өчен ташларның корылышы һәм аларның тәнгә торышы һәм асылташларның сыйфаты аеруча әһәмиятле.
## Телләр һәм мәдәниятләр буенча Наваратна
Наваратна сүзенең түбәндәгечә эквивалент тәрҗемәләре бар һәр мәдәният ташларның һәм аларның әһәмиятенең шул ук төп концепцияләрен чагылдыра. Ташларның кайбер хасиятләре билгеле илләрдә уникаль символ булып тора, гәрчә бу тугыз асылташның комбинациясенә шулкадәр әһәмият бирелә ки, алар Азиянең Һиндстанны, Непалны, Шри-Ланканы, Сингапурны, Мьянманы, Камбоджаны, Вьетнамны, Индонезияне, Таиландны һәм Малайзияне кертеп барлык илләрендә дини яки мәдәни аермага карамастан изге булып карала.
### Наваратна тәрҗемәсе
**Navaratna* - Сингал телендә , Санскрит телендә, Һинди телендә, Непал телендә, Каннада телендә, Бирма телендә һәм Индонезия телендә
**Navaratinam* - Тамил телендә
**Navaratnalu* - Телугу телендә
**Navaratnam* - Малаялам телендә
**Navaratna* - Сингал телендә
**Nawaratna* - Малай телендә
**Nawarat* яки *Noppharat* Таи телендә
### Таиландта танылуы
Таиландта Наваратна патшаның милли һәм патша символы буларак таныла. Патша тарафыннан бирелә торган югары бүләк "Ноппһарат Ратчаварапһон" (Борынгы Алкышлы Тугыз Асылташ Ордены) дип атала.

The decoration consists of a single class (Knight). Язмада шулай дип язылган:
* Тугыз Асыл Таш асмасы, кызыл, зәңгәр һәм яшел  бизәү белән алтын кушак, уң җилкә аша киелә (ир кешеләр өчен). Хатын-кызлар өчен Тугыз Асыл Таш асмасы ефәк тасмага беркетелә һәм сул җилкәгә киелә.
* Күкрәкнең сул ягында кию өчен Тугыз Асыл Таш йолдызы
* Алтын Тугыз Асыл Таш боҗрасы, ир кешеләр өчен уң атсыз бармакта кияр өчен.
## Асылташлар һәм планеталар
Соңрак чор Таи астрологы *Һорачарн* Тһеп Сарикабутр бу тугыз асылташның мәгънәсен үзенең *Паричад-Джатака*сында (2 бүлек, 21 шигырь, 35–36 битләр) аңлата, бу түбәндәгечә тәрҗемә ителә:
*"Югары сыйфатлы һәм камил асылташ Кояш өчен асылташ, табигый энҗе Ай өчен, кызыл мәрҗән Марс өчен, зөбәрҗәт Меркурий өчен, сары сапфир Юпитер өчен, бриллиант Венера өчен, зәңгәр сапфир Сатурн өчен, гессонит Раху (менүче ай төене) өчен һәм хризоберилл Кету өчен (төшүче ай төене)."*
Бу цитата Санскрит телендәге "Бриһат Джатак"ка күрсәтелә һәм шулай ук "Мани-мала"да 575 биттә, 79 шигырьдә С.M. Тагор (1879) тарафыннан цитаталана һәм шулай ук Шри Ваидьянтһа Дикшитар җыйган борынгы "Джатака Париджата"да 2 бүлектә, 21 шлокада цитаталана

һәм Санскрит телендә түбәндәгечә укыла:

Тәрҗемәсе:
* Якут (māṇikyaṃ) Сурья (taraṇeḥ) (Кояш) өчен,
* Энҗе (muktāphalaṃ) Чандра (Ай) өчен,
* Кызыл мәрҗән (vidrumaṃ) Мангала  өчен (māheya)  (Марс),
* Зөбәрҗәт (maratakaṃ) Будһа өчен (saumya) (Меркурий),
* Сары сапфир (puṣparājaṃ) Брихаспати өчен (devejya) (Юпитер),
* Бриллиант (vajraṃ) Шукра өчен (asurācārya) (Венера),
* Зәңгәр сапфир (nīlaṃ) Шани өчен (Сатурн),
* Гессонит (gomeda) Раху (менүче ай төене) өчен
* Хризоберилл (vaidūryaṃ) Кету (төшүче ай төене) өчен,
"...бу асылташлар затлы һәм камил булырга тиеш."
## Урнаштыру тәртибе

Бу тугыз асылташның традицион куелышы һәм тәртибе иллюстрациядә күрсәтелгән. Кояшны чагылдыручы якут һәрвакыт үзәктә, аның тирәли (өстән сәгать угы йөреше юнәлешендә) бриллиант, табигый энҗе, кызыл мәрҗән, гессонит, зәңгәр якут (сапфир), сары якут (сапфир) һәм зөбәрҗәт. Бу Нава-граһа Янтрадагы кебек үк куелу тәртибе.
Традицион рәвештә тугыз асылташ куелуында үзәктә кызыл якуттан яки кызыл шпинельдән башка асылташ куелмый. Болай эшләү табигать агымына каршы эшләү дип ышаныла. Кояш Кояш системасы үзәгендә булганга күрә аның асылташы Наваратна талисманы үзәгендә урнаштырыла.
Муенсада урнаштырылган наваратна мисалы өчен Таиландның  "Патшабикә Сирикит Наваратна"сын карарга мөмкин. 
## Наваратна асылташ сафлыгы
Өстәге *шлока*да *sujatyam-amalam* сүзләре (*sujati*=затлы гаиләдән һәм *amala*= тулаем саф яки камил) әһәмияткә ия. Азия ышанулары системалары буенча бары тик саф, югары сыйфатлы асылташлар алкышлы булып таныла.
Бу күбесенчә өйрәнелгән сүзләрне тәэмин итеп Һинду "*[[Гаруда Пуранам]]*" да, 68 бүлектә, 17 шигырьдә, бу сөйләүче Шри Сута Госвами тарафыннан раслана:
" *Саф, камил асылташларның алкышлы көчләре бар, алар шәйтаннардан, еланнардан, авырулардан, гөнаһлы реакцияләрдән һәм башка куркынычлардан саклый ала, ә кимчелекле ташлар капма-каршы эффектка ия*."
Һәм борынгы " *[[Агни Пурана]]* "дан, chapter 246 бүлек, 7 һәм 8 "шлокалар":
"*Барлык саф булмаулардан азат һәм хасиятле эчке яктыртуын балкый торган асылташ яхшы уңыш китерә торган итеп каралырга тиеш; җимереге булган, балкышы булмаган яки тупас яки комлы кыяфәтле асылташ гомумән кулланылырга тиеш түгел*."
## Йогананданың [[Йоги автобиографиясе]]ндә асылташ терапиясе буенча хәзерге фикерләр
"Йорт яшен сугуын иңдерер өчен бакыр таяк белән җайлаштырылырга мөмкин булган кебек, тән ашрамы да төрле саклау чараларыннан җай күрергә мөмкин. Гасырлар элек йогиннар саф металллар астраль яктылык балкуын күреп алганнар, ул планеталарның тискәре тартуларына көчле каршы торучан. Галәмдә даими рәвештә кечкенә электрик һәм магнит балкышлары әйләнеп тора [...] Бу проблема безнең ришилар игътибарын җәлеп иткән; алар металлар комбинациясенең генә түгел файдасын, ә шулай ук үсемлекләрнең һәм иң эффективы ике караттан да азрак булмаган барлык кимчелеге булмаган асылташларның ярдәм күрсәтүен тапканнар. Астрологиянең саклау кулланылышлары Һиндстаннан тыш сирәк өйрәнелгән булган. Бер аз мәгълүм булган факт булып камил асылташлар, металлар яки әзерләнгән үсемлекләр, алар тиешле микъдардан әзрәк һәм тән янында киелмәсә файдасыз булуы тора."
## Сидереаль астрологиядә асылташлар
Һинду астрология (Джйотиша) буенча җирдә тормышка *[[Наваграха]]лар* яки тугыз тәэсир итүче йогынты ясый. Берәүнең йолдызнамәсендә *наваграһа*ларның урнашуы шәхеснең бөтен тормышына йогынты ясый дип фараз ителә. Тугыз асылташны кию киючегә астрологик баланс һәм алкышлар тәэмин итә дип әйтелә. Һинду астрологиясе шулай ук бу асылташлар кеше тормышына уңай да, тискәре йогынтысы да бар һәм астрологик асылташлар бары тик асылташлар буенча мәгълүм Ведик астролог белән киңәшкәннән соң гына киелергә тиеш дип өйрәтә. Шәхеснең сидереаль гороскобына нигезләнеп, алкышлы планеталардан алкыш алыр өчен, яки зыян китерә торган планеталарга каршы тору өчен я бердәнбер асылташ, я яраклы асылташлар комбинациясен кияргә киңәш ителә. Асылташларны киюнең яки аларны бүләк итүнең фараз ителгән "астрологик" яки "пьезоэлектрик" алкышын фәнни рәвештә микъдары каралмаган иде.
### Наваратнаны таный торган диннәр
* Буддачылык 
* Һинд дине 
* Җәйничелек 
## Тышкы сылтамалар
*The Planetary Gemologists Association website
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине астрономиясе
Төркем:Һинд дине космологиясе