Буа (Татарстан)

**Буа** (, ) — Татарстан шәһәре, Буа районы үзәге.
Шәһәр статусын 1780 елда алган. Халык саны – 20 854 кеше. (2015)
## География
Карлы елгасы буенда урнашкан. Казаннан 137 километр, Сембердән 80 километр ераклыкта урнашкан.
## Тарих

Беренче тапкыр 1691 елда телгә алына.
1780 елдан Буа (*Архангельский* дип тә атала) авылына Сембер наместниклыгының (1796 дан - губерна) өяз шәһәре статусы бирелә. 1781 елда өяз мәхкәмәсе, хәйрия идарәсе, шәһәр башлыгы идарәсе, дворяннар опекунлыгы, земствоның түбән мәхкәмәсе, түбән хөкем органы, өяз казначылыгы, почта экспедициясе ачыла. 1800 елдан — рәтүш, 1832 елдан шәһәр магистраты эшли.
1859 елгы мәгълүматларга караганда, шәһәрдә 509 хуҗалык исәпләнә; чиркәү, мәчет, өяз һәм приход училищесе, шәһәр хастаханәсе, почта станциясе эшли. Халык төрле кәсеп — иген игү, терлекчелек, олаучылык белән шөгыльләнә, юлаучылар йортлары тота.
1913 елда Буада 829 хуҗалык, 2 чиркәү, 2 мәчет, хатын-кызлар гимназиясе, берничә училище һәм мәктәп, 2 мәдрәсә, земство хастаханәсе, гарипләр йорты була, пәнҗешәмбе саен — базар, ел саен Крещение (6-11 гыйнвар) һәм Покрау (27 сентябрь—5 октябрь) ярминкәләре үткәрелә.
1920 елда шәһәр өяз белән бергә ТАССР составына керә. 1920-30 елларда ТАССРның Буа кантоны, 1930 елның 10 августыннан Буа районы үзәге.
## Халык

Төп милләтләр: 
* 1989 елгы җанисәп буенча: татарлар — 62,3%, руслар — 25,5%, чуашлар — 10,9%.
* 2002 елгы җанисәп буенча: татарлар — 69,2%, руслар — 20,2%, чуашлар — 9,2%.
* 2010 елгы җанисәп буенча: татарлар — 71,1%, руслар — 19,2%, чуашлар — 8,4%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 19968 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 69,98%,
урыслар — 20,09%,
чуашлар — 8,42%,
башка халыклар — 1,05%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,47%.

## Икътисад
Спирт заводы, электромеханка заводы, шикәр заводы,  заводы, ит комбинаты, май-сыр ясау заводы, чүпрә заводы.
## Мәдәният
* Буа сатира театры. 2007 елда шәһәрдә яңа театр бинасы ачыла. Бүген труппада 15 тән артык кеше исәпләнә. Хәзер театр репертуарында 16 спектакль бар.
* Буа туган якны өйрәнү музее
## Мәгариф
Буада ветеринария техникумы, медицина училищесы, Социаль мәгариф академиясенең  филиалы, М. Вахитов исемендәге гимназия, Р.З. Сәгъдиев исемендәге урта мәктәп, 2нче лицей, 5нче гимназия, лицей-интернат (сәләтле балалар мәктәбе), мәктәптән тыш эш үзәге, сәнгать мәктәбе, 1нче сәнгать мәктәбе, «Арктика» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе, «Батыр» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе, «» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе эшли (*[[2017 ел|2017]]*).
## Буада туган күренекле шәхесләр

* Марат Садыйков (1970―2023), Татарстанның атказанган табибы, Татарстанның Дәүләт премиясе лауреаты, ТР министры. ТР ДС депутаты.
* Валентин Ефимов (1916-1981), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Александр Перов (1911-?), БЛКЯБ Татарстан өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1937-1940).
* Александр Казанкин (1900-1954), ССРБ Һава-десант гаскәрләре командиры.
* Әлфинур Галиәкбәрова (1965), ЯЧДПУ ректоры (2018 елдан).
* Рәшит Низамов (1957), техник фәннәр докторы, профессор. КДАТУ ректоры (2008 елдан).
* Гүзәл Гафарова, драма актрисасы, Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры артисты (2013 елдан).
* Зөлфәт Фәхразыев (1991), пианист,  педагогы, М. Җәлил исемендәге премия лауреаты (2025).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* БУА 
*Буа.рф 
## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстан шәһәрләре
Төркем:1780 ел
Төркем:1691 ел
Төркем:Татарстан район үзәкләре
Төркем:Буа (Татарстан)