Әфганстан гимны

Оркестр башкаруында, гимнның җыйнак варианты

Әфганстанның 2021 елда талибаннар кабат хакимияткә килгәнче 2006 елдан башлап гамәлдә булган дәүләт гимны  нәкъ шулай атала иде — “**Милли гимн**” (пушту телендә ملی سرود‎ — ***Millī Surūd***; фарсы (дари) телендә سرود ملی‎ —***Surūde Millī***). Тагын бер исеме — “**Милли җыр**” (ملي تـﺮانه). Аның сүзләрен АКШта яшәүче әфган шагыйре Габделбари Җаһани (عبدالباري جهاني) язган. Ә көен, Әфганстанда туса да, 1980 елдан бирле Алманиядә яшәүче һәм 1996 елда бу илнең ватандашы булып киткән көйязар, дирижёр һәм хор җитәкчесе Бабрак Васса (Babrak Wassa) иҗат иткән.

## Гимн тексты

## Әфган гимннарының тарихы

Сәяси, иҗтимагый, милләтара һәм дини тормышы һәрвакыт кайнап торган Әфганстан — дөньяда үз дәүләт гимнын еш алмаштыручы санаулы илләрнең берсе. Моңа кадәр бу илдә, идарә системасы һәм режимнар алмашынган саен, кагыйдә буларак, төп милли җырны да үзгәртеп торалар иде.
Монархия чорының 1926–1943 елларында “**Кыйралны сәламләү**” гимны гамәлдә булса, 1943–1973 елларда аны “**Безнең кыю һәм намуслы шаһыбыз**” (икенче исеме — “**Бөек сәламләү**”) мәдхиясе алмаштырды. Икесе дә сүзсез иде.
1978 елда Әфганстанда социалистик инкыйлаб оештырылды һәм илдә советчыл идарә режимы урнашты. Һәм 1992 елга кадәр Әфганстан Демократик Җөмһүриятенең гимны “**Ялкынлан, гел ялкынлана бар**” (گرم شه، لا گرم شه) дип аталган иде. Бусы текстлы булды, сүзләре фарсы-дари телендә язылып, башка телләргә күчерелде.
Советларның Әфганстандагы сугышы тәмамланып, коммунист Нәҗибулла бәреп төшерелгәч, хакимияткә мөҗәһидләр (талиплар) килде, һәм Әфганстан, гади генә итеп гимнны һәм аның төп нөсхәсе телен  алмаштыру аша, бер мәлдә “**Ислам терәге, Азия үзәге**” (قلعه اسلام قلب اسیا‎) булып китте. Бу җыр инде пушту телендә язылган иде. Ә илдәге кан коюлы ватандашлар сугышы, 1978 елда ничек башланган булса, шулай дәвам итте. Ә 1999 елда “үтә диндар һәм динчел” хакимнәрнең аңы бөтенләй томаланып китте: Исламда музыка булырга тиеш түгел дип, әлеге гимнны тыйдылар. 2002 елда гына аңлашыла башлады: милли һәм дәүләт символлары аша үз кыйбласын табып берләшә алмаганнарга Күкләрдән ярдәм килеп ирешми икән. Ләкин яңадан кайтарылган “Ислам терәге, Азия үзәге” җыры күпмилләтле, күпмәзһәбле һәм җәмгыять тормышы җайга салынмаган илне барыбер берләштерә алмады.

Ниһаять, Әфганстан җитәкчелеге “радикаль символик чишелеш” тапты. Башта дәүләт конституциясен алмаштырдылар: ил парламенты (**Бөек Шура**, пуштуча لويه جرګه, Луйа Җәргъә) яңа төп канунның 20 нче маддәсендә “Әфганстан гимны пушту телендә языла һәм аңарда илдә яшәүче бөтен милләтләрнең исемнәре атала”, дип язып куйды. Һәм әле тагын гимн азагында тәкбир әйтелгән булырга тиеш иде. 2006 елда нәкъ шулай эшләделәр дә. 
Шуның белән Әфганстанда “гимннар парады” тәмам булыр кебек тоелды. Ләкин... аңы катып калган үтә диндарлар тагын дәгъва белдерделәр: “Аллаһы әкбәр” сүзләре җырда җырланырга тиеш түгел! Телдән генә әйтергә! Бу нәрсә илдә милли каршылыклар китереп чыгарачак”. Согуд Гарәбстанының дәүләт гимнында да тәкбир әйтелгән бит, югыйсә. Хәтта талипларның 1992 елда кабул ителгән текстында да тәкбир һәр куплет саен өч мәртәбә кабатлана иде. Юк, әфган динчеләренең үз туксаны туксан. Теләк булса, сәбәп табыла инде ул... 
Әфганстан Ислам Җөмһүрияте җимерелеп, хакимияткә яңадан “талиплар” килгәч, соңгыларының 1992-2006 елларда булган иске гимны кире кайтты. “Бу — батырлар йорты“ исеме астында. Аның көе дә, музыкасы да юк, чөнки “диндарлар” моны харам дип саныйлар. Бу нәшидне ирләр хоры гадәти тәкрарлау рәвешендә генә башкара. Галәм тулы моң, ә боларның йортларында — пышылдавыклы шомлык...

**БУ — КЫЮЛАР ВАТАНЫ**

## Сылтамалар

Төркем:Илләр буенча гимннар
Төркем:Әфганстан