Рюрик шәһәрчеге

**Рюрик шәһәрчеге** (*Рюриково городище, Городище*) — Ильмен буеның сәүдә-һөнәрчелек һәм хәрби-административ үзәге, шәһәрчек, IX гасыр археология һәйкәле, шәһәр үзәгеннән көньякка таба 2 км ераклыкта, Ильмень күленнән (Юрьев монастыре каршында) Волхов елгасы башында урнашкан. Шул исәптән, борынгы Русиянең күп кенә танылган сәяси эшлеклеләренең исемнәре бәйле Новгород князьләре резиденциясе буларак билгеле.

## Тарихы

Рюрик шәһәрчеге иртә металл беренче чорыннаналып — иртә тимер чорыннан билгеле, безнең эраның беренче гасырларына караган штрихланган керамикалы мәдәни катламга ия.

Рюрик шәһәрчеге 2 VII—VIII гасырлардагы шәһәрчек калкулык тибындагы шәһәрчек була, ул баскычлы эскарплар белән ныгытылган. Көнчыгыш Илмән буе шәһәрлегенең баскычлы ныгытмалары белән охшашлыгы аеруча зур.

Рюрик шәһәре 3  хәрби әһәмиятен югалта, ә аның үзәк өлеше ачыла. Благовещение казылышында борынгы ныгытма археологлар славян керамикасы һәм янгын эзләре булган кечкенә шәһәрчекнең мәдәни катламы табылган. Катлам VIII — IX гасырның беренче яртысында даталана.

Рюрик шәһәрчегенең 4нче катламы бары тик шома керамикалы мәдәни катламга ия.

Валда агач дивары булган Илмән словен шәһәре IX-X гасырларда хәзерге Бөек Новгород районында беренче шәһәр җирлеге булып санала, ул рус елъязмаларының иң борынгы «яңа шәһәр» булып тора. Авыл җирлеге калкулыкның Түбән утравында урнашкан борын өлешен биләп тора. Җирлекнең башлангыч мәйданы 1-1, 2 га кадәр, XII гасырда ул 4-7 га кадәр үскән. Городищенский валының киңлеге сигез метрга җитә, ә биеклеге биш метрга җитә ала. Рюрик авылының үзәк өлеше 5 нче авыл эчендәге агач конструкцияләр булган чокыр һәм вал белән ныгытыла. Казу вакытында үрелгән орнамент белән капланган мөгез җыелмасы һәм кулъяулык табылган. Рюрик шәһәрчеген ныгытуның инженерлык ягыннан зур су ягына ачылган су асты валы булган шәһәрчекне ныгыту ягыннан, су астында калган яр буе кишәрлеге белән әйләндереп алынган җирлеккә кертелгән, Висла белән Эльба арасында Түбән елга ярларында төзелгән D-образлы көнбатыш славян ныгытмалары, шулай ук Рептонда, Уимблингтонда, Шиллингтонда, Аннагассанда ярымкулдан ясалган Викинг ныгытмалары белән охшаш. Рюрик шәһәре, Веряждагы Георгий һәм Сергов шәһәрчеге кебек үк, чынлыкта ныгытылган корабль стоянкаларыннан гыйбарәт.

862 елда князь Рюрик кенәзенең новгородлылар тарафыннан чакырылу турындагы «вакытлы еллар повесте» аңлатмасының бер версиясе нигезендә, кенәз резиденциясе нәкъ менә Городищеда урнашкан булган (ләкин, «Вакытлы еллар повесте»не укуның икенче версиясе буенча, бу язма Ладогага карый). Мөгаен, Рюрик Иске Ладогада да, Рюрик шәһәрчегендә дә булгандыр.

Рюрик шәһәре 6 унынчы гасырда чәчәк ата.

IX-XI гасырларның археологик тикшеренүләрендә скандинавларның (варягларның) хәрби кирәк-яраклары һәм кием-салым табылдыкларының күп булуы, туз грамотасы, XII—XV гасырларның алты кенәзе мөһере, гарәп, Византия һәм Көнбатыш Европа тәңкәләре, шул исәптән өч дирхем клады табылган, аларның икесе 850 ел азагында һәм 860 ел азагында даталана, ә өченчесе-850 ел азагында. Көнбатыш славяннары өчен хас булган икенчел ике төрле ук очкычлары саны буенча Рюрик шәһәре Көнчыгыш Европаның урман зонасы һәйкәлләре арасында аерылып тора.

X гасыр ахырында шәһәрчек, резиденция ролен саклап, Ильмененың социаль-икътисади үзәге ролен саклап, барлыкка килгән христиан комплексы һәм епископ сарае (Новгород кирмәне) тирәсендә үскән яңа җирлеккә оттыра.

Ныгытмалар X-XI гасырларда җимерелә, ә XII гасыр башына шәһәр рельефында тулысынча югала.

1103 елда, Новгород елъязмаларында, Новгород кенәзе Мстислав Благовещенский храмы — София Новгородтан соң икенче эре князь храмы төзелүгә бәйле рәвештә, шәһәрчек турында искәрмәләр бар. Төзелеш өчен чокыр салынган һәм элеккеге ныгытманың валы өлешчә киметелгән.

1999 елда Новгород өлкә Думасы карары белән («Новгород шәһәренең шәһәр сызыгына үзгәрешләр кертү турында» гы 261-ОД номерлы карар) Рюриков шәһәрчеге территориясе Бөек Новгород шәһәре чикләренә кертелгән.

2000 елның гыйнварында Новгород шәһәр Думасы карары белән Городище торак пункты «Городище тарихи-географик территориясе» дип атала.

2018 елга Рюрик шәһәрендә аерым торак йортлар саклана. 2019 елга торак йортлар ташлана.

## Чыганаклар
* Еремеев И. И. Планиграфия и хронология древнейших этапов жизни Рюрикова Городища по материалам исследований 2013–2016 гг. / Studia Slavica et Balcanica Petropolitana, 2019. No 2 (26). Июль—Декабрь // Славяно-русская археология: открытия и гипотезы (памяти Е. Н. Носова)
* Рюриково Городище — статья из Большой советской энциклопедии. 
* Янин В. Л., Алешковский М. Х. Происхождение Новгорода (К постановке проблемы) // История СССР № 2, 1971, стр. 32—61.
* «Русь в IX–X веках: археологическая панорама / Отв. ред. Н. А. Макаров. РАН. Институт археологии», 2012
* Михайлов К. А. Реконструкция древнейших укреплений Старокиевского городища // Археологiя i давня iсторiя Украiни. Випуск 1. Киiв, 2010. 308 - 315
* Носов Е. Н., Плохов А. В., Хвощинская Н. В. Рюриково городище. Новые этапы исследований. СПб.: Дмитрий Буланин, 2017. (Труды ИИМК РАН. Т. XLIX)

Төркем:Бөек Новгород
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар