open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рәфкать Ибраһимов

**Рәфкать Исмәгыйль улы Ибраһимов** -  “Аксакаллар шурасы”, “Сугыш чоры балалары” ветераннар оешмасы әгъзасы, “Безнең гәҗит”, “Татарстан яшьләре”, “Мәдәни җомга” гәҗитләрендә илдәге сәясәткә һәм милли мәсьәләләргә багышлап язылган мәкаләләр авторы.

## Тәрҗемәи хәле
Рәфкать Исмәгыйль улы Ибраһимов 1936 нчы елның 16 нчы маенда (факт. 21.03.1936 ел) Питрәч районының Салкын Чишмә авылында колхозчылар гаиләсендә туган. Сугыш чоры баласы. 1944-1948 нче елларда авылдагы башлангыч  мәктәптә укый. Авыл мәктәбен сүтеп,  үзәк саналган Апакай (Ленино-Кокушкино) мәктәбенә кушып салганнан соң, анда ачылган 7 еллык мәктәпне 1952 нчы елда тәмамлый. Колхозда төрле эшләрдә эшли. Җәй көннәрендә колхозда ике ел бригадир ярдәмчесе, армиягә китәсе елда трактор бригадасында учётчик була.1955-1958 нче елларда армиядә хезмәт итә.

1959-1961 нче елларда Донбасс шахталарында забойщик булып эшләп кайтканнан соң, Әмәт бистәсендә шәхси йорт сатып алгач, авылдагы бөтен гаиләсе белән күчеп килеп, Казанда яши башлый.

1961-1965 нче елларда, Павлюхин урамындагы Механика заводында (хәзерге “Вакууммаш”) токарь булып эшләгәндә, шофёрлыкка укып права алганнан соң, пенсиягә чыкканчы, 30 елга якын мелиорация системасында шофёр булып эшли..

1963 нче елда хатыны Нәсимә белән кавышып, бер малай һәм бер кыз үстерә. Алар икесе дә , оныклары да югары белемлеләр, үз тормышлары белән яшиләр.

## Бүләкләре

* 1970 нче елда “В. И. Ленинның тууына 100 елга багышланган юбилей медале”;
* 1977 нче елда “III Дәрәҗәдәге хезмәт Даны ордены”;
* 1986 нчы елда “Хезмәт ветераны медале”;
* 2005 нче елда “Казанның 1000 еллыгына багышланган юбилей медале”;
* 1985 нче елда ”Унберенче биш еллык ударнигы” билгесе;
* 1974-1973 нче елда “Социалистик ярышта җиңүче” билгесе;
* 3 мәртәбә коммунистик хезмәт ударнигы, күп санлы мактау грамоталары бирелә.

## Актив җәмәгать эшлеклесе
Хәзерге вакытта җәмәгать эшләрендә катнашып, “Бөтен татар иҗтимагый үзәгендә” һәм “Аксакаллар шурасында” катнаша..

Фирая ханым Фәрит кызы җитәкчелегендә эшләп килүче “Сугыш чоры балалары” ветераннар оешмасында катнашып, көннәрен күңелле итеп үткәрергә тырыша. Һәрбер бәйрәмнәргә багышлап кафеларда чәйле кичәләр һәм дә җырлы-биюле концертлар оештырыла.

## Журналистика өлкәсендәге хезмәтләре
2010 нчы елдан башлап журналистика белән шөгыльләнә башлый.“Безнең гәҗит”, “Татарстан яшьләре”, “Мәдәни җомга” гәҗитләрендә илдәге сәясәткә һәм милли мәсьәләләргә багышлап язылган мәкаләләрдән барлыкка китерелгән өч китабы чыгарыла: "Тормыш вакыйгалары" (2015), "Тормыш дәвам итә" (2017), "Кыерсытылган миллилек" (2018). Мәкаләләре бастырылу әле дә дәвам итә.

## Сылтамалар
http://madanizhomga.ru/index.php/news/an-avazyi/rfkat-ibraimov-agulangan-syast  

Төркем:Татар милли хәрәкәте шәхесләре
Илнур Кәримов (1976)

**Илнур Кәримов**, Илнур Ринир улы Кәримов (*[[1976 ел]]ның [[20 май|20 мае]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) — спортчы, спорт хөкемдары, тренер. Карате буенча (*киокушинкай / кёкусинкай стиле*) РФ һәм Европа чемпионы. Бөтендөнья каратечылары оешмасының 6нчы  һәм  дәрәҗәсенә ия. Татарстанда әлеге югары исемнәр ике генә спортчыда: Илнур Кәримовның тренеры Борис Беловта (*[[2013 ел|2013]]*), Илнур Кәримовның үзендә.

## Тәрҗемәи хәле
1976 елның 20 маенда Казанның Нагорный бистәсендә туып үскән. Әтисе Ринир — Казан оптика-механика заводының әйдәүче , әнисе — Фәрзанә. Илнур Кәримов Казанның 131нче физика-математика лицеен (*[[1993 ел|1993]]*), Казан дәүләт университетының физика-математика факультетын (*[[1998 ел|1998]]*) тәмамлаган. 1998 елдан Казан урта мәктәбендә математика укыта, кичке якта Казанның мәдәният сарайларында үсмерләр һәм өлкәннәр өчен карате түгәрәкләрендә тренерлык эшен алып бара. 2018 елдан Казанның Совет районы «Дәрвишләр бистәсе балалар иҗаты үзәге»ндә (*420075 ТР, [[Казан]],  [[Правда урамы (Казан)|Правда]] урамы, 21а*) «Яшь каратечы» () спорт түгәрәген җитәкли.

## Каратечы
5 яшеннән әтисе белән иртән Нагорный бистәсендәге аллеядан йөгереп кайта башлый. Кышын әтисе улын Комсомол күле янында урнашкан «Моржлар клубы»на яздыра. Карате спорты белән, китаптан карап, үзлегеннән өйрәнә. Үз тирәсенә унлап үсмер иптәшен дә тарта. Каратега өйрәтү тыелган чорда ирекле көрәш белән дә мавыгып ала: РФ чемпионатларында призлы урыннар яулый. Бераздан тренеры — Борис Александр улы Белов җитәкчелегендә карате белән генә шөгыльләнә башлый. Ел саен Татарстанның һәм РФнең төрле шәһәрләрендә карате буенча (*кекусин карате*) өлкәннәр арасында узган ярышларда катнаша. Спорттагы уңышлары:
* 2007 елгы РФ чемпионаты (*[[Казан]]*) — каратеның ката төре — көмеш медаль.
* 2007 елгы Европа беренчелеге — алтын медаль.
* 2008 елгы РФ чемпионаты (*[[Мәскәү]]*) — көмеш медаль.
2008 елдан башлап, Европа беренчелекләренә баш хөкемдар итеп чакырыла, мәсәлән, 2019 елның гыйнварында Голландиянең Бреда шәһәрендә узган Европа чемпионатында хөкемдар була.

## Гаиләсе
Кәримовлар гаиләсе спортчылардан тора. Хатыны Ләйлә, инглиз теле укытучысы, йөгерү буенча спорт остасы. Ләйләнең әтисе Рәфкать, әнисе Рузалина — Арча районы Ашабаш авылыннан. Ләйлә Рәфкать кызы 2018 елдан Казанның Совет районы «Дәрвишләр бистәсе балалар иҗаты үзәге»ндә «Җиңел инглиз теле» () түгәрәге алып бара .

Балалары: *[[кыз]]лары* Агилә, триатлон буенча мастерлыкка кандидат (*[[2015 ел|2015]]*); *[[ул]]лары* Әмил, йөзү буенча 2нче разряды бар.

## Әдәбият
# *Ирек Нигъмәти*. Илнур Кәримов: «Спорт — көрәшчеләр юлы». «Гаилә һәм мәктәп», 2019 ел, август, 2-5нче бит.

## Сылтамалар
*  Илнур Каримов. «Вконтакте» сәхифәсе
*  Ильнур Каримов. «Одноклассники» сәхифәсе

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Европа чемпионнары
Төркем:Россия чемпионнары
Төркем:Россия спортчылары
Төркем:Татарстан спортчылары
Төркем:Казан спортчылары
Төркем:Каратечылар
Төркем:Тренерлар
Төркем:Спорт хөкемдарлары
Төркем:Укытучылар
Дамир Йосыпов

**Дамир Касыйм улы Йосыпов** (*[[1977 ел]]ның [[15 сентябрь|15 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Красноярск крае]], [[Игарка]]*) — гражданнар авиациясе очучысы, Россия Федерациясе Каһарманы (2019).

2019 елның 15 августында «Урал һава юллары» авиаширкәте Airbus A321 очкычының командиры буларак һәлакәткә эләккән очкычны Жуковский янында кукуруз кырында утырта ала, барлык юлчылар һәм экипаж исән калган. Күрсәткән батырлыгы, кыюлыгы, 233 кешене (*226сы ― пассажир, 7се ― экипаж әгъзалары*) коткарган өчен 16 августта Россия Каһарманы мактаулы исеменә лаек булган.

## Тормыш юлы
1977 елның 15 сентябрендә Красноярск крае Игарка шәһәрендә өч балалы татар гаиләсендә дөньяга килә. Әтисе дә Ми-8 боралагында эскадрилья командиры булып эшләгән.

1993 елда гаилә Сызрань шәһәренә күчә. 1996 елда Дамир Сызрань политехник көллиятен тәмамлый, армиядә танк гаскәрендә хезмәт итә.

Беренче тапкыр очучы укуханәсенә керә алмый, чөнки күзе белән медкомиссияне узмый. 2005 елда, читтән торып, Чабаксардагы И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университетының юридик факультетнын тәмамлый, юрист булып эшли.

2013 елда  филиалы ―  тәмамлый.

Сызраньдә эшләгәндә татар милли-мәдәни автономиясе җитәкчесенең урынбасары була, юридик мәсьәләләрдә күп булыша.

2018 елда, читтән торып,  (аэронавигация) тәмамлый,  Сембердә укыганда Дамир мәчеттә торган, җирле мәхәлләнең актив кешесе булган.

2019 елның 16 августында РФ президенты карары буенча күрсәткән батырлыгы өчен очкыч командиры Дамир Йосыповка һәм икенче пилот Георгий Мурзинга Россия Федерациясе Каһарманы мактаулы исеме бирелә.

## Гаилә хәле

Әтисе Касыйм Камил улы Йосыпов тумышы белән Идел буеннан. Очучылар училищесын тәмамлагач, Сызраньнан котыпка ― Красноярск крае Игарка шәһәренә китеп бара, вертолетта оча. Әнисе Мөнзилә Абделхәй кызы аэропортта фельдшер булып эшли. Гаиләдә өч ул үстерәләр. Әти-әнисе, туганнары Сызраньда яши.
* Беренче никахыннан туган уллары ― Ильяс (2002 елгы), Исмаил (2008 елгы). Сызраньда яшиләр.
* Икенче хатыны Наталья Александровна. Уртак уллары Динислам (2017 елгы). Натальяның кызы Анна (2013 елгы).

## Кинодагы образы
* 2022 ― 2019 елның августындагы чын вакыйгалар буенча, Дамир Йосыповның 231 пассажирны коткару тарихына нигезләп эшләнгән «На солнце, вдоль рядов кукурузы» (*[[:ru:На солнце, вдоль рядов кукурузы|ru]]*) нәфис фильмы төшерелгән (фильмның режиссеры , төп рольдә актер , прокатка 2023 елның 16 мартында чыга).
* 

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Расиха Фаизова*. Россия Каһарманы. «Гаилә һәм мәктәп», 2022 ел, февраль, 2-5нче бит.

## Сылтамалар
*«В рубашке родились»: как «истинный татарин» спас две сотни пассажиров аэробуса

Төркем:Русия очучылары
Төркем:Россия Федерациясе Каһарманнары
Төркем:Чуаш дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Сембер югары гражданнар авиациясе авиация училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Санкт-Петербург гражданнар авиациясе университетын тәмамлаучылар
Галиябану (мәгънәләр)

**Галиябану** — күп мәгънәле сүз. *Галиябану* — татар хатын-кызлары исеме.
* «Галиябану» — татар халык җыры (*Тәрәзә төбем каты бал / ашыйсың килсә ватып ал...*)
* «Галиябану» (*беренче исеме* «Сәгъдәтбану») —  Мирхәйдәр Фәйзи пьесасы (*[[1916 ел|1916]]*).
* «Галиябану» — 1917 елдан татар театрлары тарафыннан күп мәртәбәләр сәхнәләштерелгән спектакль (*музыкаль драма*).
* «Галиябану» — симфоник сюита (*[[1933 ел|1933]]*). Композитор Александр Ключарев.
* «Галиябану» — опера (*[[1940 ел|1940]]*). Композитор Мансур Мозаффаров.
̃Һинду Аикья Веди

Һинду Аикья Веди (**Hindu Aikya Vedi** (**HAV**) яки **Hindu United Front**) Һиндстанда, Керала штатында эшләүче Һинд дине оешмасы.

## Тарихы
HAV-ның беренче рәисе булып Свами Сатьянанда Сарасвати булган.

## Тәнкыйть
Соңгы вакытта HAV оешмасы Махараштрада сыер итен тыю буенча комментарийлар белән ассоциацияләнгән булган.

## Билгеләмәләр


## Өстәмә укырга мөмкин
*The Hindu : Kerala / Thiruvananthapuram News : Withdraw award for Hussain: Hindu Aikya Vedi 

Төркем:Һинд дине
Нёнокстагы радиацион һәлакәт

**Нёнокстагы радиацион һәлакәт** - 2019 елның 8 августында Архангельск өлкәсенең Северодвинск шәһәреннән 40 чакрымда урнашкан "Нёнокс" хәрби-диңгез флоты ракета полигонында узган радиацион һәлакәт нәтиҗәсендә 7 кеше һәлак була һәм ионлаштыручы нурланыштан югары дозаны алган 6 кеше зур зыян күрә.

## Вакыйга
Иртәнге 9 сәгатьтә Ак диңгезнең Двина култысында Сопка авылы янында диңгез платформасында шартлау нәтиҗәсендә  Россия тәҗрибәләр физикасы фәнни-тикшеренү институтының 5 хезмәткәре һәләк булган, 2 хәрби һәм тагы 6 кеше югары нурлану дозасын алган. Норвегия сейсмик үзәге (Тромс) шартлауны теркәгән.

Северодвинск шәһәрендә 11:50 - 12:20 вакытында радиацион фон 0,11 мкЗв/сәг дәрәҗәсеннән 2 мкЗв/сәг дәрәҗәсенә кадәр арткан, соңрак кыска вакыт яши торган радионуклидлар: Sr-91, Ba-139, Ba-140 табылган.

## Сәбәпләр

Росатом ширкәте һәм РФ Саклану министрлыгы буенча полигонда сыеклык ракета йөрткече шартлаган, анда радиоизотоп тәэмин итү чыганагы кулланылган. Кайбер көнбатыш белгечләр буенча атом-төш җайланмасы белән "Буревестник" канатлы ракетасын сынап карау вакытында шартлау булган.

АКШ күзләү мәгълүматы буенча атом-төш ракетасын океан төбеннән күтәрү чаралары вакытында шартлау булган.

12 августа 5 һәләк булган һәм 3 зыян күргән галимгә Батырлык ордены бирелә.

Хәзерге вакытта Росгидромет һәм Норвегия тикшерү үзәге буенча радиацион фон (бета һәм гамма нурланыш) куркыныч дәрәҗәдән ким була. 
## Сылтамалар
*https://ria.ru/20190811/1557395195.html?in=t

Төркем:Һәлакәтләр
Төркем:Радиоактивлык
Email һәм анти-спам буенча конференция

**Email һәм анти-спам буенча конференция** Microsoft тарафыннан спонсорлана, ул Email куллану һәм дөрес кулланмау (гади рәвештә "спам" буларак мәгълүм) темаларына карый. Бу киңәшмәдә E-mail спам фильтрлары буенча бәйге була, ул CEAS Live Spam Filter Challenge буларак мәгълүм.

Беренче киңәшмә 2004 елның 30-31 июленда булган, конференциянең урыны һәрвакыт Калифорниядә булган, я Маунтин Вьюда, я Стэнфорд Университетында. Веб-сайтның хостингы Стэнфорд Университетында. CEAS-ның алтынчы конференциясе Маунтин Вьюда, Калифорниядә булган. Һәм җиденче конференция Редмондта, Вашингтонда булачак.

## Тышкы сылтамалар
* Conference on Email and Anti-Spam
* CEAS Live Spam Filter Challenge

Төркем:Конференцияләр
Бабаойо

**Бабаойо** () — Иквадурның Лос-Риос правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## [[Тарих]]
1756 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Эквадор шәһәрләре
Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте Гыйбадәтханәсе Патна

**Шри Шри Радһа Банке Биһари Җи Мандир**, гадәттә **[[ИСККОН]] Патна Гыйбадәтханәсе** буларак мәгълүм, Һиндстанда, Патнада Буддһа Маргта гыйбадәтханә.
Гыйбадәтханәнең төзелеше 2007 елда башланган булган. Биредә өч Илаһ булырга тиеш, атап ук әйткәндә, *Шри Шри Гаур Нитай*,
*Шри Шри Радһа Банке Биһари Җи* һәм *Шри Шри Рам Дурбар*.

## Шулай ук карарга мөмкин
*ИСККОН Гыйбадәтханәсе Дәһли
*ИСККОН Гыйбадәтханәсе Катхвада
*ИСККОН Гыйбадәтханәсе Висакхапатнам
*ИСККОН Гыйбадәтханәсе Бангалор
*ИСККОН Гыйбадәтханәсе Ченнай
*ИСККОН Гыйбадәтханәсе Сидней
*Вишнуизм

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 
* ISKCON Organization

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
SIGINT (конференциясе)

**SIGINT** конференциясе 2009-ынчы һәм 2013-енче еллар арасында цифрлы җәмгыятьнең иҗтимагый һәм техник аспектлары буенча ел саен уза торган өч көнлек конференция булган. Ул Хаос Санак Клубы тарафыннан оештырылган булган һәм Кёльнда, Германиядә уздырылган булган. Конференциядә төрле темаларга лекцияләр һәм мастер-класслар булган. Биредә игътибар аеруча технологиянең һәм хакерлыкның иҗтимагый һәм сәяси аспектларына игътибар бирелгән. Конференция рәсми рәвештә 2014 елның январенда ябылган булган.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Хаос Коммуникация Конгрессы
* Хаос Коммуникация Лагере

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Archived version of the conference website
* Video recordings are available from the majority of talks: SIGINT13, SIGINT12, SIGINT10, SIGINT09
Сантьяго-де-Куба

**Сантьяго-де-Куба** () — Кубаның Сантьяго-де-Куба правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## [[Тарих]]
1515 елда нигезләнгән.
## Халык

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Куба шәһәрләре
Шонталы (мәгънәләр)

**Шонталы** — күп мәгънәле сүз, топоним.
## Ойконим
* Шонталы — Самар өлкәсе торак пункты, тимер юл станциясе бистәсе, район үзәге.
## Һидроним
* Шонталы — Татарстанның Алексеевск районы биләмәләрендә агучы елга.
## Моны да карагыз
* Шонталы районы
* Шонталы вулысы

Төркем:Топонимнар
Төркем:Һидронимнар
Patinho Feio

**Patinho Feio** (португал телендә *«Ямьсез Үрдәк Баласы»*, бу «Ямьсез Үрдәк Баласы» әкиятеннән алынган) тулысынча Бразилиядә конструкцияләнгән һәм җитештерелгән беренче минисанак булган. Ул 1971 һәм 1972 еллар арасында Сан Паулу Университетының Политехник Мәктәбендә Цифрлы Системалар Лабораториясендә эшләнгән булган (хәзерге вакытта ул Санак Инженериясе һәм Цифрлы Системалар Департаменты дип атала).

## Технологиясе
Patinho Feio 8-битлы минисанак булган, аның хәтере 8 килобайт булган һәм инструкция циклы 2 микросекунд булган. Ул ассемблер телендә программаланган булган.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Zezinho

## Искәрмәләр


Төркем:Бразилия фәне
Кониамман Гыйбадәтханәсе

**Кониамман Гыйбадәтханәсе** ул Кониамман Алиһәсенә багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе, Һиндстанда, Тамилнадта, Коимбатореда, Таун Холлда урнашкан. Кониамман шәһәрнең сакчы Илаһы булып тора.

## Тарихы
Җитәкче Койян табынган Койамма Кониаммага эволюцияләгән һәм шәһәрнең исеме "Койямбутхур" "Ковиамма"дан алынырга мөмкин булган. Гыйбадәтханә безнең эраның 16-ынчы гасырына карый. 84 фут (26 м) лы гопурам, төбәктә иң биек булып торып 2011 елда тәмамланган булган, аның бәясе US$250,000 булган.
 Кониамман шәһәрнең саклаучы Илаһы булып тора.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Һинд дине
Төркем:Шактизм
ИСККОН Гыйбадәтханәсе Висакхапатнам

**ИСККОН Висакхапатнам Гыйбадәтханәсе** Һиндстанда, Висакхапатнамда Сагар Нагарда гыйбадәтханә. Гыйбадәтханә төзелеше Сагар Нагарда Акшайя Тритияда 2005 елда башланган. 

## Хезмәтләр
ИСККОН Висакхапатнам җәмәгатенә төрле хезмәтләр тәэмин итә.

* Бушлай Гомео Клиникасы
* Патша Джордж Хастаханәсе, Висакхапатнам Бушлай Тулай Торагы
* Төрмәдә һәм Хастаханәдә Дәгъва кылуы
* Визианагарамда Мәктәп
* Төшке аш
* Җәйге лагерь бхакти-йогасы
* Food for Life программасы
* Визианагарам Фермасы
* Гошалал
* Кунакханә
* Гомер буе әгъзалык
* Китап тарату
* Рухи Ятра
* Джанмаштами һәм Ратхаятра

## Шулай ук карарга мөмкин

*Вишнуизм

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* ISKCON Organization
*iskcon
*Visakhapatnam

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Adobe MAX

**Adobe MAX** Adobe Systems тарафыннан Төньяк Америка, Европа һәм Япониядә ел саен уздырыла торган чара. Чараның максаты булып санак дизайнында һәм үстерү индустрияләрендә эшләүчеләргә Adobe-ның соңгы релизларын алга сөрү.

Чарада шулай ук Adobe MAX Award-ның җиңүчеләре игълан ителә. 6 төркемнән 6 MAX Award бүләге җиңүчеләре бар:

* Реклама һәм Брэндинг
* Коммуникация һәм Хезмәттәшлек
* Бизнес
* Мобильлек һәм Җайланмалар
* Җәмәгать Секторы
* Бай Интернет Кушымталары

## Урыннары
**Төньяк Америка**
* 2018–2019: Лос Анжелес, Калифорния
* 2017: Лас Вегас, Невада
* 2016: Сан Диего, Калифорния
* 2009–2015: Лос Анжелес, Калифорния
* 2008: Сан Франциско, Калифорния
* 2007: Чикаго, Иллиноис
* 2006: Лас Вегас, Невада
* 2005: Анаһайм, Калифорния (Macromedia/Adobe MAX)
* 2004: Яңа Орлеан, Луизиана (Macromedia MAX)

## Искәрмәләр



## Тышкы сылтамалар
* Adobe MAX
Ясная Поляна (Мөслим районы)

**Ясная Поляна** — Татарстанның Мөслим районында юкка чыккан торак пункт. Икенче атамасы — *Коммуна*. 1929—1982 елларда авыл булып яшәгән. Хәзер авыл урынында Яңа Усы авыл җирлеге кешеләренең печәнлек җирләре.
## Геграфия
Ясная Поляна авылы Мөслим районы Яңа Усы авылыннан көньякка таба 4 *км* ераклыкта, Үрнәк суы буена урнаша. 
## Этимология
Су буендагы якты аланга урнашканга күрә, исемен (*ойконим*) Ясная Поляна (*Якты Алан*) дип атаганнар.
## Тарих
Авылга 1929 елда Яңа Усы авылы керәшен татарлары нигез сала . Күчү сәбәбе — чәчүлек җирләрнең ерак урнашуы. Иң беренче булып, Павел, Михаил Григорьевлар, Терентьевлар, Тазов, Николаев, Шишкиннар күченә.
## Коммуна
Мөслим районының байтак авылларыннан аермалы буларак, башта күмәк хуҗалык урынына  оеша (*авылның икенче исеме дә шуннан*). Аерым хуҗалыклар малларын коммунага тапшырып, аларны бергәләп карыйлар. Ашханә оештырып, шунда бергә ашыйлар. Азык-төлек гаилә әгъзалары санына карап бүленә. Балаларны ясле, бакчада карыйлар. Коммуна әгъзалары үзләре өчен барак тибындагы йортлар төзи, гаиләләре белән шунда яши. Авылда клуб, дүртьеллык мәктәп (*4 сыйныф тәмамлаган балалар Яңа Усыга йөреп укый*), кибет, медпункт ачыла. Шәфкаь туташы — Ольга Никонова. 
Коммунаның беренче рәисе — Демьян Николаев, бригадир — Григорий Глухов. Коммунарлар басуда бөртекле ашлык (*[[арыш]], [[бодай]]*) иккән, бәрәңге үстергән. Яшелчә бакчасында кыяр, шалкан, кәбестә мул уңыш биргән. 
## Күмәк хуҗалык
Коммуна урынына «Яшьлек» күмәк хуҗалыгы оеша. Игенчелек тармагына мал-туар, кош-корт асрау, умартачылык өстәлә. Күмәк хуҗалыкта дуңгыз, сарык фермалары төзелә.  Гаиләләр үз бакчаларына алмагач утырта.
## Таралу
ТАССР Югары шурасы президиумының «Кече авылларны берләштерү юлы белән авылларны эреләндерү турында» 1965 елда чыккан указы нигезендә, хуҗалыкларны эреләндерү кампаниясе башлангач, Ясная Поляна (*Коммуна*) авылы тарала. Аны Яңа Усыга кушалар (*кире кайтаралар*). Иң беренче булып Николай Петров күчә. Ә соңгы кеше булып Владимир Николаев, Маркел Мартемьяновлар кузгала (*[[1976 ел|1976]], [[1982 ел|1982]]*). 
## Бөек Ватан сугышы
Бөек Ватан сугышы башланганда авылда 41 хуҗалык була. Сугышка 36 кеше китә: 28 ир-ат, 8 хатын-кыз (Елена Павел кызы Григорьева, Лидия Семен кызы Петрова, Анна Семен кызы Петрова, Зинаида Собина, Александра Демьян кызы Николаева, Ольга Захар кызы Шадрина, Клавдия Тазова, Евгения Собина).
## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. К.: Институт Татарской энциклопедии Академии наук РТ, 1993.
# Татарская АССР: Административно-территориальное деление на 1 января 1948 года (*сост. Г. С. Губайдуллин*). Казань: Татгосиздат, 1948.
# Географические названия по Татарской АССР. *Китапта*: Татарско-русский словарь. М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1966 г., стр.788-804.
## Әдәбият
# *[[Әхмәдулла Әхмәтгалиев]]*. Мөслим төбәге. Тарихи сәхифәләр. Чаллы: «Яр Чаллы типографиясе» ДУП , 2003, 220-221нче бит.
## Сылтамалар
*  Татарстан Республикасының югалган авыллары 
## Шәхесләр

## Искәрмәләр


Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Төркем:Мөслим районы
Борынгы Македония

**Борынгы Македо́ния** () — Көньяк Европа дәүләте, Моннан Искәндәр Зөлкарнәйн Персиягә хәрби сәяхәтен башлый.
## Тарихны күзәтү
### Македония Барлыкка Килү
«Македония» сүзе «μακεδνός (*makednós*)» грек теленнән килеп чыга, бу дигәнне «югары» дип аңлата.
Беренче Македония дәүләтенең нигезе VIII гасырда безнең эрага кадәр салына

### Башлангыч патшалык
Македония дәүләтенең мифик нигез салучысы дип Каранны атыйлар.
## Македониянең күтәрелеше

Филипп II патша вакытында (359—336 безнең эрага кадәр) Македония территориясе киңәйде
Херонее янындагы бәрелештән соң, барлык материктагы Эллада,, Спартадан башка, Македония патшасыннан бәйлелеген таныды.

## Македон империясе

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Урта мәктәпнең 5-6 нчы класслары өчен дәреслек. проф. А.В.Мишулин редакциясендә. Казан, Татгосиздат, 1941.
* Гыйззәтов К.Т. Нәфасәт: Ике китапта. Беренче китап. Мәгариф, 2004 ел. 496 бит.

*
Төркем:Балканның тарихи дәүләтләре
Санкти-Спиритус

**Санкти-Спиритус** () — Кубаның Санкти-Спиритус правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## Тарих
1514 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
Төркем:Куба шәһәрләре
Леон (Мексика)

**Леон** () — Мексиканың Гванахвато штатында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1576 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Мексика шәһәрләре
Рассвет (Мөслим районы)

**Рассвет** — Татарстанның Мөслим районында юкка чыккан торак пункт. 1924—1970-елларда авыл булып яшәгән. Хәзер авыл урынында Яңа Усы авыл җирлеге кешеләренең печәнлек җирләре.
## Геграфия
Рассвет авылы Мөслим районы Яңа Усы авылыннан көньяк-көнчыгышка таба 4 *км* ераклыкта, Вәли чокырының ике ягына урнаша. Чокыр уртасыннан кечкенә инеш — Вәли инеше ага, күп санлы чишмәләр була. Авыл ике урамлы була, икесе дә бер яклы.
## Этимология
Көньяк-көнчыгышка урнашканга күрә, авылның исемен (*ойконим*) «Рассвет» (*[[Таң]] ату*) дип атаганнар.
## Тарих
Авылга 1924—1925 елларда Яңа Усы авылы руслары нигез сала. Күченү сәбәбе — чәчүлек җирләрнең ерак булуы. Беренчеләрдән булып, Киршиннар, Осипов, Куяновлар күченә.
## Күмәк хуҗалык
Коллективлашу башлангач, 1929—1930 елларда авылда «Рассвет» күмәк хуҗалыгы оештырыла. Беренче рәисе — Хлюпин, аннан соң — Матросов. Авылды шәхси хуҗалыкларның йортларыннан тыш, башлангыч мәктәп, кибет була. Шәхси хуҗалыкларда сыер, сарык, дуңгыз, каз, тавык асрыйлар, ат асрарга рөхсәт булмый — атлар күмәк хуҗалыкта гына була.
## Таралу
ТАССР Югары шурасы президиумының «Кече авылларны берләштерү юлы белән авылларны эреләндерү турында» 1965 елда чыккан указы нигезендә, хуҗалыкларны эреләндерү кампаниясе башлангач, Рассвет авылы тарала. Авыл халкы Яңа Усыга, Мөслимгә, Горбуновка авылларына күченә.
## Бөек Ватан сугышы
Бөек Ватан сугышы башланганда авылда 45 хуҗалык исәпләнә. Сугышка  киткән А. Ф. Осипов хәбәрсез югала, П. Куянов, А. Кукаркин яу кырында ятып кала.
## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. К.: Институт Татарской энциклопедии Академии наук РТ, 1993.
# Татарская АССР: Административно-территориальное деление на 1 января 1948 года (*сост.: Г. С. Губайдуллин*). Казань: Татгосиздат, 1948.
# Географические названия по Татарской АССР. *Китапта*: Татарско-русский словарь. М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1966. стр.788-804.
## Әдәбият
# *[[Әхмәдулла Әхмәтгалиев]]*. Мөслим төбәге. Тарихи сәхифәләр. Чаллы: «Яр Чаллы типографиясе» ДУП, 2003, 221нче бит.
## Сылтамалар
*  Татарстан Республикасының югалган авыллары 
## Шәхесләр

## Искәрмәләр


Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Төркем:Мөслим районы
Рассвет (мәгънәләр)

**Рассвет** (*[[Таң]] ату*) — күп мәгънәле сүз, топоним.
## Ойконим
#### Татарстан
* Рассвет — Мөслим районы (*юкка чыккан*) авылы.
#### Башкортстан
* Рассвет — Бәләбәй районы авылы.
* Рассвет — Бүздәк районы авылы.
* Рассвет — Дәүләкән районы авылы.
* Рассвет — Иглин районы авылы.
* Рассвет — Мәләвез районы авылы.
* Рассвет — Миякә районы авылы.

#### Киров өлкәсе
* Рассвет — Санчурск районы авылы.
#### Свердловск өлкәсе
* Рассвет — Туринская Слобода районы авылы.
#### Сембер өлкәсе
* Рассвет — Мәләкәс районы авылы.
#### Чиләбе өлкәсе
* Рассвет — Нагайбәк районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Per Günt

***Per Günt*** (Norvegiä telendä: [ˈpeːr ˈɡʏnt]) - Norvegiä dramaturğı Henrik İbsennıñ 5 pärdädän torğan şiğri äsäre, 1867 yılda basılğan. 1875 yılda İbsen teläge buyınça Norvegiä kompozitorı Edvard Grig äsärgä dönyaküläm tanıqlı muzıka yazğan.
Җаганнатх Гыйбадәтханәсе, Дһаракоте

**Дһаракоте Гыйбадәтханәсе** (Орисса телендә: ଧରାକୋଟ ମନ୍ଦିର) ул Һиндстанда, Ориссада урнашкан Җаганнатх гыйбадәтханәсе. Ул Җаганнатх Гыйбадәтханәсе, Пурига күп хасиятләре белән охшаш. Ул биредәге кешеләр арасында Экадаши Арба фестивале өчен мәшһүр. Дһаракоте Рушикулья елгасыннан, Аска, Ганҗамнан 12 километр төньяк-көнбатышрак һәм "Ефәк шәһәре" Браһмапурдан 55 км да урнашкан.
 

## Дһаракоте Раджалары исемлеге
* Раджа ХАДУ СИНГХ 1476-1540
* Раджа РАЙ СИНГХ 1540-1602
* Раджа НАРАЯН СИНГХ 1602-1647
* Раджа ПУРУШОТТАМ СИНГХ 1647-1699
* Раджа РАМ ЧАНДРА СИНГХ 1699-1731
* Раджа ДЖАЙ СИНГХ 1731-1748
* Раджа РАДЖЕНДРА СИНГХ 1748-1780
* Раджа ДАМОДАР СИНГХ 1780
* Раджа КРУШНА СИНГХ 1780-1788
* Раджа ДЖАГАНАТХ СИНГХ 1788-1830
* Раджа РАГХУНАТХ СИНГХ 1830-1863
* Раджа БРАДЖА СУНДАР СИНГХ 1863-1880
* Раджа МАДАН МОХАН СИНГХ ДЕО 1880-1937
* Раджа БРАДЖКИШОРЕ СИНГХ ДЕО 1937-1938
* Раджа ПАДМАНАБХ СИНГХ ДЕО 1946-1949
* Раджа АНАНТ НАРАЯН СИНГХ Део 1974-2003
* Раджа КИШОРЕ ЧАНДРА СИНГХ Део 2003-2010
* Раджа СУЛАХАНА ГИТАНДЖАЛИ ДЭВИ 2010 елдан алып хәзергәчә

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Holmes (санак)

**Holmes** ул Һиндстан технология ширкәте Wipro тарафыннан барлыкка китерелгән һәм 2016 елда игълан ителгән когнитив санак системасы. Аның исеме IBM-ның Watson санагына сылтама булып тора һәм "Heuristics and Ontology-based Learning Machines and Experiential Systems" сүзтезмәсенең кыскартылмасы булып тора.
Аның кулланылышларына цифрлы виртуаль агентлар үстерү, алдан әйтү системалары, когнитив процесс автоматизациясе, визуаль санак кулланылышлары, белем виртуализациясе, роботика һәм дроннар керә. 
HOLMES платформасы Рампрасад К.Р (Рампи) тарафыннан барлыкка китерелгән булган, ул Wipro-да ясалма интеллект буенча баш технолог булып тора.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
International Display Technology

**International Display Technology** (**IDTech**) Тайваньның Чи Мей белән IBM Япония арасында партнёрлык булган. Аның җитештерүче фабрикасы Sonyга 2005 елда сатылган булган. Штаб-фатиры хәзерге исемен CMO Japan Co., Ltd. 2006 елда алган. Ул башка продуктлар арасында IBM T220/T221 LCD мониторларын җитештергән.

## Тышкы сылтамалар
* Official Website (site already down) 
* SONY TO ACQUIRE IDTECH'S YASU LCD MANUFACTURING FACILITY Acquisition Will Serve As Second Manufacturing Base of Low-Temperature Polysilicon TFT LCD Display Panel for Mobile-Products

Төркем:Ширкәтләр
Төркем:IBM
Үзе

*
*'Үзе** (''чын исем-фамилиясе'' **Хәйдәр Сәлимов*', *1884 ел, Самар губернасы, Ставрополь өязе, Мукшы Күле — билгесез*) — укытучы, журналист, сатирик шагыйрь, фельетончы.

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1884 ел]]да [[Самар губернасы]] [[Ставрополь өязе (Самар губернасы)|Ставрополь өязе]] (*хәзерге* [[Сембер өлкәсе]] [[Мәләкәс районы]]) [[Мукшы Күле]] авылында керәстиян гаиләсендә туа. Башта авыл мәктәбен, аннан [[Самар]] шәһәрендә [[җәдитчелек|җәдиди]] [[мәдрәсә]] тәмамлый. [[1905 ел]]гы [[Беренче Рәсәй инкыйлабы|инкыйлабтан]] соң, авылда [[укытучы]] булып эшли. [[1917 ел]]гы [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң, [[Самар]]га кайта. [[Русия коммунистлар фиркасе (большевиклар)|РКП (б)]] җирле органы булган [[Яңа көч (гәҗит)|«Яңа көч»]] гәҗите мөхәрририятендә эшли башлый. Шушында «Үзе» имзасы белән үткен сәяси темаларга язылган күп санлы сатирик шигырьләрен (*мәсәлән, «Нужа-Буржуа» (1920)*) һәм фельетоннарын бастыра. [[Русия ватандашлар сугышы|Ватандашлар сугышы]] тәмамлангач, Х. Сәлимов авылларда беренче коммуналар оештыруда катнаша. [[1930-еллар|Утызынчы елларда]] янәдән укытучылык эшенә кайта, лаеклы ялга чыкканчы шул эшендә кала.

== «Нужа-Буржуа» ==
<blockquote>
Бар кеше хәлдән тая-арый, пешә, тирли иде,<br/> 
Көн вә төн – газап эчендә, бер рәхәт күрми иде.<br/>
Аптырагач, Нужаны әрли иде, тирги иде,<br/>
Әмма Нужа кемлеген һичберсе дә белми иде.

Инде ул хәзер беленде, кем, – дисәгез, - ул нужа,<br/>
Ул әнә шул: җилкәгездә типтерүче буржуа.<br/>
Ул авыр корсак белән менгән дә халык өстенә,<br/> 
Күзләре тонган халыкның, күрмәгәннәр берсе дә.

Күрмәгән халык; сукыр ат төсле, тик тарткан гына,<br/>
Җилкә кимереп, кан имеп йөргән буржуй арттан гына.<br/>
Йончыган халык һаман да әрләгән дә тиргәгән, <br/>
Әмма әрләүләр дә, тиргәүләр дә файда бирмәгән.

Соңгы елларда кызыллар  ул мошенникны сизеп,<br/>
Йөргәнен күреп халыкның күкрәгеннән кан имеп,<br/>
Иң элек тартып төшерделәр очыртып җилкәдән,<br/>
Соңра салдылар җәһәннәмгә җанын, башын кисеп.<br/>
(*1920'').

## Әдәбият
# Татар поэзиясе антологиясе. Казан: Таткнигоиздат, 1956 ел, 423-425нче бит.
# Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: Татар энциклопедиясе институты, 1997 ел, 213нче бит.

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр
Төркем:Укытучылар
Төркем:Мәдрәсә тәмамлаучылар
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Татар шагыйрьләре
Сөендек (мәгънәләр)

**Сөендек** — күп мәгънәле сүз, топоним. 
## Ойконим
#### Татарстан
* Сөендек — Азнакай районы авылы.
* Сөендек — Тәтеш районы авылы.

#### Башкортстан
* Сөендек — Бакалы районы авылы.
* Сөендек — Караидел районы авылы.
* Сөендек — Учалы районы авылы.
* Сөендек — Шаран районы авылы.

## Һидроним
* Сөендек — Чиләбе, Ырынбур өлкәләре, БР биләмәләреннән агучы елга.

Төркем:Топонимнар
Төркем:Ойконимнар
Төркем:Һидронимнар
Прасанна Венкатеса Перумал Гыйбадәтханәсе, Тханджавур

**Прасанна Венкатеса Перумал Гыйбадәтханәсе** ул Һиндстанда, Тамилнадта, Тханджавур шәһәрендә урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Төп Ходай булып Вишну тора. Гыйбадәтханә Тханджавур Маратха патшасы Пратапсингх тарафыннан 18-енче гасырда төзелгән булган.
Гыйбадәтханә Карнатик музыка композиторы Мутхусвами Дикшитар тормышы белән бәйле, ул монда күп җырларын язган. Аның хәтеренә Тамил ае Аадида ел саен "кутчери"лар уза.

## Искәрмәләр
* Prasanna Venkatesa Perumal Temple
* Thanjavur Palace Devasthanam: Prasanna Venkatesa Perumal Temple
* http://www.hindu.com/2009/01/08/stories/2009010857500300.htm 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Кһудала Гыйбадәтханәсе

**Кһудала Гыйбадәтханәсе** ул Һиндстанда, Раджастханда Кһудала авылында урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе.
Порвал сызыгының һәм Налдхарның Рамдевның улы Сорашаһ бу гыйбадәтханәне төзегән. Потта язмадан ул Викрам эрасының 1243 елында төзелгәнен белергә була. Пот штукатуркаланган. Вайшакха аеның караңгы яртысының алтынчы көнендә байрак эленеп куела.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Кһудала

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Böyekbritaniäneñ Cämğiät pulatı

**Böyekbritaniäneñ Cämğiät pulatı** (inglizçä *House of Commons*), tulı isem: **Böyekbritaniä häm Tönyaq İrlandiä berläşkän patşalığı möxtäräm cämğiätläre**  (*The Honourable the Commons of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland in Parliament assembled*) — Böyekbritaniäneñ parlamentı tübän pulatı.

Urta ğasırlarda barlıqqa kilgän parlament. Patşa idärä itkän zamanda patşalıq şura çirkäw, asılzatlar wäkillärennän torğan häm patşa täqdim itkän salımnarnı raslağan. Waqıt belän bu şura qanun çığaruçı xakimiätkä äylängän.

## Tärtip

Cämğiät pulatı majoritar sistema nigezendä ğomumi  tawış birüdä saylana. Saylaw bülgesendä küpçelek tawışlar alğan nämzat parlament mandatın ala.

Çit il keşeläre, Lordlar pulatı äğzaları, däwlät häm xärbi xezmätkärläre, däwlätkä xiänät öçen ğäyeplängännär, psixik awıru belän intekkännär, bankrotlar häm saylawlarda qaraqlıq öçen ğäyeplängän şäxeslär Cämğiät pulatına kerä almıy.

Cämğiät pulatında 650 äğza bar, wäqälätläre waqıtı - 5 yıl.

## Sıltamalar
* Räsmi säxifäse
* Pollard, Albert F. (1926). *The Evolution of Parliament*, 2nd ed. London: Longmans, Green and Co.
* Porritt, Edward, and Annie G. Porritt. (1903). *The Unreformed House of Commons: Parliamentary Representation before 1832.*

Төркем:Бөекбритания
Гвадалупе (Нвево-Леон)

**Гвадалупе** () — Мексиканың Нвево-Леон штатында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1816 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Мексика шәһәрләре
Акапулько

**Акапулько-де-[[Бенито Хуарес|Хварес]]** () — Мексиканың Герреро штатында урнашкан шәһәр.

## Географиясе
Шәһәр илнең көньяк өлешендә, Атлантик океан яр буенда, Мехикодан 380 км көньяк-көнчыгштарак урнашкан.

## Тарих
16 нчы гасыр башларында нигезләнгән. XVI гасыр урталарында Филипин белән сәүдә итү нәтиҗәсендә Акапулько Яңа Испаниянең Веракрустан соң мөһимлеге буенча икенче портына әйләнде.

## Халык

## Икътисад
Акапулько – халыкара туризм үзәге. Азык-төлек, күн һәм текстил сәнәгатьләре предприятияләре бар. Балыкчылык үсеш алган.

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Мексика шәһәрләре
Кызыл дөнья (гәҗит)

**«»** (1920 елның 11 июленә кадәр «»'') — РКП (б) Самар губерна комитеты каршындагы татар-башкорт бюросы һәм Идел аръягы хәрби округы органы.

## Тарих
РКП (б) Самар губерна комитеты каршындагы татар-башкорт бюросы һәм Идел аръягы хәрби округы сәяси идарәсе тарафыннан Самарда 1918 елның 18 октябреннән 1920 елның 11 июленә кадәр 1 ел да 8 ай «Яңа көч» исеме белән татар телендә нәшер ителгән. 1920 елның 11 июленнән 14 декабренә кадәр 5 ай «Кызыл дөнья» исеме астында чыгарылган. Барлыгы 98 саны чыккан. Гәҗиттә нигезләнү көненнән башлап, татар шагыйре, укытучы Хәйдәр Сәлимов эшли,  басмада «Үзе» имзасы белән үткен сәяси темаларга язылган күп санлы сатирик шигырьләрен һәм фельетоннарын бастыра. 

## Чыганаклар
* Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999, с.314.
* Татар поэзиясе антологиясе. Казан: Таткнигоиздат, 1956 ел, 423-425нче бит.
* Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: Татар энциклопедиясе институты, 1997 ел, 213нче бит.

## Искәрмәләр


Төркем:Татарстаннан читтәге татар гәҗитләре
Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркем:Самар гәҗитләре
Вайшья

**Вайшья** Һиндстанда Һинду иҗтимагый тәртибенең дүрт *[[варна]]*ларының берсе. Вайшьялар дүрт Һинду касталар аеруында өченче булып торалар, алар күбесенчә сәүдәгәрләрдән, эшмәкәрләрдән һәм сәүдә һөнәрләреннән торалар. 

## Традицион вазифалар
Һинду дини текстлары Вайшьяларга авыл хуҗалыгында һәм терлек тотуда традицион рольләрне билгеләгән, әмма вакыт узу белән алар җир биләүчеләр, сәүдәгәрләр һәм рибачылар булып киткән. Шулай итеп алар югары катлау кешеләрен тәэмин иткәннәр, чөнки алар түбәнрәк сыйныфтан булганнар. Вайшьялар, Брамин һәм Кшатрия варналары әгъзалары белән, *[[двиджа]]* статусын игълан итәләр ("ике мәртәбә туганнар", икенче яки рухи туу), Һинд теологиясендә бу инициация булып тора. Һинд һәм Непали сәүдәгәрләр Көньяк-Көнчыгыш Азия һәм Тибетка кадәр төбәкләрдә Һинд мәдәниятен таратуда зур өлеш кертү өчен билгеле.

Тарихи рәвештә, Вайшьялар традицион көтүчелек, сәүдә һәм коммерциядән тыш рольләр үтәгәннәр. Тарихчы Рам Шаран Шарма буенча, Гупта Империясе Вайшья династиясе булган, ул "бастыручы хөкемдарларга каршы реакция буларак барлыкка килергә мөмкин булган".

## Хәзерге җәмәгатьләр

Вайшья җәмәгате берничә джати яки субкастадан тора, аларга Аграһари, Аграваллар, Барнваллар, Гаһойлар, Касуадһаннар, Кһанделвал Вайшьялар, Лоһаналар, Маһешварилар, Осваллар, Арья Вайшьялар, Конкан һәм Гоаның Вайшья Ванилары һәм көнбатышның Модһ һәм алар гына түгел керә.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Бали каста системасы

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 
* All India Vaish Federation 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Ruby (программа тәэминатын тасвирлау теле)

**Ruby** ул якынча 1990 елда барлыкка китерелгән аппарат тәэминатын тасвирлау теле, аны эшләүнең максаты булып микросхемалар үсеше һәм билгеләвен җайлаштыру булган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

*Ruby homepage

Төркем:Программа белән тәэмин ителеш
Worldwide Developers Conference

**Apple Worldwide Developers Conference (WWDC)**&nbsp;— Apple платформаларында эшләүчеләр өчен Бөтендөнья конференциясе. Ел саен Калифорниядә (АКШ) үткәрелә.

## Тарих
Беренче WWDC 1983 елда Монтеррейда (Калифорния, АКШ) узган. 2002 елга кадәр WWDC май уртасында үткәрелә. Ләкин 2002 елдан 2005 елга кадәр ул июнь аена күчерелә. Соңгы вакытта WWDC платформа һәм яңа җайланмаларның яңа функцияләрен тәкъдир итүгә юнәлдерелгән.

### WWDC 2008
Конференция 9—13 июнь көннәрендә Сан-Францискода Moscone Center West күргәзмә үзәгендә узды.

### WWDC 2009
Конференция 8—12 июньдә Сан-Францискода Moscone Center West күргәзмә үзәгендә узды. Ачылыш тәкъдимен Стив Җобс түгел, ә Apple ширкәтенең маркетиң буенча өлкән вице-президенты Фил Шиллер үткәрде.

Тамашачыларга өченче буын iPhone тәкъдим ителде. Рәсми исеме iPhone 3GS. Күрсәтелгән функцияләр арасында: автофокуслы 3 мегапиксельле камера, видео, тавыш белән идарә итү, санлы компас. Шулай ук күрсәтелде: Mac OS X 10.6, Safari 4.0, яңартылган ноутбуклар сызыгы&nbsp;— MacBook Pro.

### WWDC 2018
Конференция 4—9 июньдә McEnery Convention Center (Сан-Хосе) конференц-үзәгендә узды. Презентациядә операцион системларның яңа юрамалары игълан ителде: iOS 12, watchOS 5, tvOS, macOS Mojave һәм яңа Mac App Store кушымталар кибете. Анда фреймворкларның яңа юрамаларына аерым игътибар бирелде: ARKit 2&nbsp;— куллану өчен өстәмә чынбарлык һәм Core ML 2&nbsp;— нейрон челтәрләр төзү өчен.

## Шулай ук карагыз
* Apple Design Awards

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* WWDC-ның рәсми сайты

Төркем:Apple Inc. хезмәтләре
Төркем:Әлифба буенча фестивальләр
Төркем:Конференцияләр
Кызылъяр (Мөслим районы)

**Кызылъяр ** — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы торак пункт. Симәк авыл җирлегенә карый. Әлегә муниципаль статусы — авыл (федераль классификатор буенча).
Халык саны — 124 (*[[2003 ел|2003]]*). 
## География
Район үзәгеннән 17, җирле үзидарә урнашкан Симәк авылыннан 7 км ераклыкта, Корылшат инеше буенда урнашкан.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 81 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98,77%,
башка халыклар — 1,23%.

## Этимология
Авыл янында кызыл ярлы зур чокыр булган, шуңа карап авылны «Кызылъяр» дип исемләргә булганнар. Хуҗалыкларга җир бүлеп бирүче кеше рус милләтеннән булган, рәсми кәгазьләргә авыл исемен «Краснояр» дип кертеп җибәргән.
## Тарих
Авылның төзелә башлау еллары — 1922-1924 еллар. Авылны Сасыборын (*хәзерге* Елгабаш) авылыннан күчеп килгән кешеләр нигезли. Беренче күченеп килгән кешеләрнең исемнәре сакланып калган: Камал, Шәйхетдин, Газетдин Фәрдиев, Габдулла.
## Күмәк хуҗалык

1930 елда күмәк хуҗалык төзү эшендә Мөхәммәтгали Арсланов, Вәҗетдин Минһаҗев, Шәрхемулла Әхмәтшин, Шәйхетдин Садретдинов, Гәрәйхан Мирзаханов башлап йөри. 1932 елда «Ялкын» күмәк хуҗалыгы оешып бетә. Беренче рәисе — Шәйхетдин Садретдинов, бригадир — Вәҗетдин Минһаҗев.
4 гаиләне (*Гыйзетдин Сабиров, Камал карт, Фазулла, Рәхмәтулла Габдрахманов гаиләләре*) кулак дип авылдан сөрәләр. Кулак Рәхмәтулланың олы улы Мөхәммәтхарис авыл шурасы рәисе була, күмәк хуҗалыкка әгъза булып керми, аны, хөкем итеп, Минзәлә төрмәсенә озаталар. 1943 елдан күмәк хуҗалык рәисе — Шәех Фәттахов. Аннары Гыйният Хәмидуллин, Нурулла Шәрифуллин рәис булып эшли. 1951 елда «Ялкын» күмәк хуҗалыгын Елгабаштагы күмәк хуҗалык белән берләштерәләр, уртак күмәк хуҗалыкка «Мәгариф» исеме бирәләр. Күмәк хуҗалыклар таралганчы, «Мәгариф» күмәк хуҗалыгының бер бригадасы булып тора.
1976—1983 елларда күмәк хуҗалык рәисе — Галимҗан Кәримов. Үгезләр өчен кирпечтән торак, сарык фермасы төзелә. Артезиан коесы казып, авылга су китертелә, урамнарга су колонкалары куела.
## Мәгариф
1930-еллардан балаларны укыту башлана. Мәктәп 1932 елда ачыла. Башлангыч мәктәпнең беренче мөдире — Бари Насыйров. Кечкенә авыл мәктәбендә укып, соңыннан югары уку йортларын тәмамлаучылар: Марсель, Расих, Флүр Габидуллиннар, Мәгъфүрә Саматова, Азат Саматов, Миңнулла Абдуллин.
2019 елның сентябрь аена: авылда мәктәп юк, якындагы башлангыч мәктәп — Симәктә (*Мөслим урта мәктәбенең филиалы*).
## Дин
Авылда мәчет булмый. Муллалык эшен Габдулла Габсаттаров башкара, ул 93 яшендә вафат була.
## Социаль инфраструктура
2003 елда 35 хуҗалыкта 124 кеше яшәгән, башлангыч мәктәп, клуб, медпункт эшләгән. Авылда бер урам (*Декабристлар урамы*). 2016 елда Симәк авыл җирлеге территориясендә бюджет оешмалары (*башлангыч мәктәп-балалар бакчасы, мәдәният йорты-китапханә, почта*), шәхси кибет Симәк авылында гына калган.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.
## Әдәбият
# *[[Әхмәдулла Әхмәтгалиев]]*. Мөслим төбәге. Тарихи сәхифәләр. Чаллы: «Яр Чаллы типографиясе» ДУП , 2003, 190нчы бит.
## Сылтамалар
## Искәрмәләр
Бхактиведанта Институты

**Бхактиведанта Институты** (Инглиз телендә: Bhaktivedanta Institute) 1976 елда Бхактиведанта Свами Прабхупада фикере буенча фән, җәмгыять һәм дин арасында бәйләнешләрне өйрәнү өчен өйрәнү һәм мәгариф институты буларак нигезләнгән булган. Нигезләү моментыннан бирле һәм 2006 елга кадәр институтның халыкара мөдире булып Сингх, Тудам Дамодара (Бхактисварупа Дамодара Свами) булган. Институтта якынча 80 даими хезмәткәр бар һәм Мумбаи, Сан-Франциско, Париж, Тирупати һәм Калькуттада филиаллары бар һәм күп дөнья илләрендә һәм шулай ук Россиядә тармаклары бар.

Институтның төп эш юнәлеше булып фәндә дә, диндә дә кирәк булган альтернатив парадигмаларны өйрәнү, микъдар фаразлары ясап булмый торган аспектларны өйрәнү һәм аңлау өчен - аеруча тормыш һәм аң табигатенә карый торганнарын. Бу өлкәдә институт эшчәнлегенә китаплар, интервьюлар һәм монографияләр бастыру һәм шулай ук семинарлар һәм конференцияләр оештыру керә. Институт шулай ук студентлар өчен махсус программалар үткәрә, мәсьәлән, уку йортларында лекцияләр, озын әзерләү курслары, җәйге лагерьлар, дискуссияләр һәм эссе язу бәйгеләре. 1986 елда Мумбаида үткән "Фән һәм дин синтезы" Бөтендөнья Конгрессы - ул Бхактиведанта Институты тарафыннан оештырылган һәм үткәрелгән беренче халыкара конгресс. Соңыннан Институт шундый конгрессларны оештырган:

* Хәзерге фәндә аңны өйрәнү буенча беренче халыкара конгресс. (Калифорния университеты, Сан-Франциско, 1990 ел)
* «Фән һәм Дин Синтезы» Икенче халыкара Конгрессы. (Калькутта, 1997)
* Тормыш һәм аның сәбәпләре турында Икенче халыкара конгресс. (Рим, 2004)

## Әдәбият
* Rothstein, Mikael. Belief Transformations: Some Aspects of the Relation Between Science and Religion in Transcendental Meditation (TM) and the International Society for Krishna Consciousness (ISKCON). — Aarhus: Aarhus University Press, 1996. — 227 p. — (RENNER Studies on New Religions). — ISBN 8772884215.
* Zeller, Benjamin E. Prophets and Protons: New Religious Movements and Science in Late Twentieth-Century America. — New York; London: New York University Press, 2010. — x, 227 p. — (The New and Alternative Religions Series). — ISBN 0814797210.

## Сылтамалар
* Филиал в Мумбаи/Беркли 
* Филиал в Алачуа (Флорида) 
* Филиал в Колкате 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һиндстан фәнни оешмалары
Мәхмүдә Мозаффария

*
*'Мәхмүдә Мозаффария*', Мәхмүдә Хуҗаәхмәт кызы Мозаффарова-Урманчиева (*1893 ел, РИ, Казан губернасы, Казан — 1969 ел, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Казан*) — шагыйрә, мәдәният һәм мәгариф эшлеклесе.

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1893 ел]]да [[Казан]]да [[Нурулла мәчете|Печән базары мәхәлләсендәге Юныс мәчетенең]] имамы Хуҗаәхмәт ахун Мозаффаров гаиләсендә туган. Әнисе — мөгаллимә, шагыйрә [[Маһруй Мозаффария]] (*1873—1945*). Энесе — композитор [[Мансур Мозаффаров]] (*1902—1966*). Казан шәһәрендә кызлар өчен [[Фатиха Аитова мәктәбе]]ндә укыган. [[1907 ел]]дан  [[Әл-ислах (газета)|«Әл-ислах»]] гәҗитендә шигырьләре басыла башлый («Уйганыйк, ханымнар!», «Остазбикә абыстайларга», «Ханымнар» (*өчесе дә – 1907*) һ. б.). Ирония белән язылган әсәрләрендә татар кызларының мәдәнияткә, ирекле якты тормышка омтылуларын чагылдыра, мәктәп-мәдрәсәләрдә [[кадимчелек|иске]] укыту методына һ. б. каршы чыга. [[1917 ел]]гы [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң Казанда төрле мәдәният һәм мәгариф оешмаларында хезмәт итә.

== «Остазбикә абыстайларга» ==
<blockquote>
Ярый, ярый, сез яшәгез искелектә,<br/>
Болакның да даны чыккан искелектә.<br/>
Без яшь кызлар бервакытта куәт табып,<br/>
Җиһан тулыр безнең илә эшлеклектә.

Иҗек илә башыбызны катырдыгыз,<br/>
,  батырдыгыз,<br/>
Юк инде, сезгә хәзер юл бирмибез,<br/>
Вакыты илә сез дә бик шәп акырдыгыз.

Иҗек-миҗек, «Кисекбаш»тан туйдык инде,<br/>
Искелекне җилкәсеннән суйдык инде.<br/>
Тәгәрәтеп тәбарәклә гүргә аны,<br/>
Ясин берлә бастырып та куйдык инде.<br/> 
(*1907'')

## Әдәбият
# Татар поэзиясе антологиясе. Казан: Таткнигоиздат, 1956 ел, 235-239нчы бит.
# Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: Татар энциклопедиясе институты, 1997 ел, 164нче бит.

## Искәрмәләр


Төркем:XX гасыр шагыйрьләре
Төркем:Татар шагыйрьләре
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Мозаффария

**Мозаффария**:
* Маһруй Мозаффария (1873-1945), мөгаллимә, шагыйрә.
* Мәхмүдә Мозаффария (1893-1969), шагыйрә, мәдәният һәм мәгариф эшлеклесе. Маһруй Мозаффарияның кызы.
----
* **[[Мозаффаров]]**

Төркем:Фамилияләр
Ачык Программа Тәэминаты һәм Open Source Симпозиумы

**Ачык Программа Тәэминаты һәм Open Source Симпозиумы** ул Канадада, Сенека Колледжында ел саен уза торган чара, аның игътибар үзәгендә бушлай софт һәм ачык чыганаклы софт тора. Чара 2001 елдан бирле уздырыла. Зиярәт кылучыларга студентлар да, IT сәнәгате һөнәриләре дә керә.
2008-енче ел өчен спикерларга Mozilla, Fedora, Google, IBM, SourceForge, OpenOffice.org, Novell, Eclipse һәм Creative Commons әгъзалары кергән. 2008 елда Open Source @ FSOSS укыту программасы өстәлгән булган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* FSOSS – FSOSS home

Төркем:Конференцияләр
Сьюдад-Лопес-Матеос

**Сьюдад-Лопес-Матеос** () — Мексиканың Мехико штатында урнашкан шәһәр.
## Тарих
1874 елда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Мексика шәһәрләре
Веракрус

**Веракрус** (), рәсми исеме **Эройка-Веракрус** () — Мексиканың Веракрус штатында урнашкан шәһәр.

## Географиясе
Шәһәр Мексика култыгы яр буенда, Тамаулипас түбәнлегендә урнашкан.

## Тарих
1519 елда Эрнан Кортес тарафыннан Ви­лья-Ри­ка-де-ла-Ве­ра-Крус (*Villa Rica de la Vera Cruz*) исеме астында нигезләнгән. 1599 елда хәзерге урынга күчерелгән. Шәһәр 1838 һәм 1861 елларда франсузлар, 1847 һәм 1914 елларда америкалар тарафыннан кыска гына вакытка басып алына.

## Халык

## Икътисад
Икътисад нигезе – хезмәт күрсәтү сферасы.

### Транспорт
Тимер һәм автомобил (Тампико – Веракрус – Минатитлан – Кампече – Мерида; Веракрус – Халапа – Пвебла – Мехико, Веракрус – Кордова – Орисаба – Пвебла – Мехико) юллары төене. Мөһим диңгез порты. Эриберто Хара исемендәге халыкара һава лиманы (1969 елдан гамәлдә).

## Мәдәният

### Архитектурасы

Сан-Хван-де-Улва кирмәне (1528-1565 еллар), рәтүш бинасы (1627), инквизиция йорты (18 йөз азагы), Ла-Асунсьон (Күккә ашу, 1721-1734), Ла-Пастора (1783) чиркәүләре, һ.б.
Файл:5601-Catedral de Nuestra Señora de la Asunción-Veracruz, Veracruz, México-Enrique Carpio Fotógrafo-EDSC07115.jpg|Күккә ашу чиркәве
Файл:CastilloSanJuandeUlua.jpg|Сан-Хван-де-Улва кирмәне
Файл:CustomsVeracruz.JPG|Тамгаханә бинасы
Файл:Veracruz.jpg|Диңгез порты


### Мәгариф
Югары уку йортлары: технология институты (1957); Веракрус университеты (Халапа) кампусы; дәүләтнеке булмаган Христофор Колумб ис. университет (1969). Хәрби-диңгез мәктәбе (1897); сәүдә флоты академиясе.

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Мексика шәһәрләре