Сидек чыгару юлы

## '''Ирләрнең сидек чыгару юлы''' ('''urethra masculina''')
·       Ирләрнең сидек чыгару юлы – сидек куыгы чигендә урнашкан эчке тишек (бу урында ихтиярсыз сидек чыгару юлының эчке сфинктеры урнашкан, сидек куыгын кара), һәм җенси әгъза башында урнашкан тышкы тишек арасында урнашкан көпшә.

·       Ирләрдә сидек чыгару юлы бәвел һәм сперманы чыгару өчен хезмәт итә.

·       Сидек чыгару юлы төрле анатомик әйберләрдән үтеп, шуңа күрә анда өч өлеш аералар – простатик, ярылы һәм көпшәк.

**Простата өлеше** (**pars prostatica**)

·       Ул беренче, сидек куыгына иң якын өлеш, простата аша үтә.

·       Простата өлешенең арткы тышчасында **сидек чыгару юлының сырты** (**crista urethralis**) һәм батынкылыгы - **простатик аналыкчасы** (**utriculus prostaticus**) белән **орлык таучыгы** (**colliculus seminalis**) урнашкан

·       Юлның бу өлешенә, арткы тышчасына орлык ташлап атучы юл һәм простата юлчыклары ачыла.

**Ярылы өлеше** (**pars membranacea**)

·       Юлның бу буынтыгы простатаның очы һәм җенси әгъзаның тамыры арасында урнашкан.

·       Ярылы өлеш сидек-җенес диафрагмасы (бот арасы кара) аша үтә һәм аркылы-буйлы ихтиярлы мускул бәйләме белән чолгап алынган – **сидек чыгару юлының тышкы** **сфинктеры** (**m. sphincter urethrae externus**).

·       Бу өлеш иң кыска һәм тар, аның турында ирләрнең сидек куыгына катетеризация ясаганда истә тотарга кирәк.

**Көпшәк өлеше** (**pars spongiosa**)

·       Бу өлеш җенси әгъза гәүдәсенең тукымасы белән урап алынган.

·       Сидек чыгару юлы җенси әгъза тамыры һәм башы янында киңәя. Җенси әгъза башындагы киңәю **каексыман чокырчык** (**fossa navicularis urethrae**) дип атала.

·       Көпшәк өлешенә (тамырга) бульбоуретраль биз юллары ачыла.

**Ирләрнең сидек чыгару юлының тараюлары**

·       Сидек чыгару юлының эчке тишеге.

·       Ярылы өлеш.

·       Сидек чыгару юлының тышкы тишеге.

**Ирләрнең сидек чыгару юлының киңәюләре**

·       Простата өлеше.

·       Җенси әгъзаның тамыры.

·       Каексыман чокырчык.

**Сидек чыгару юлының лайласы**

·       Юлның лайласында **уретраль бизләр** (**glandulae urethrales**) урнашкан.

·       Юлның алгы тышчасында күпсанлы чокырчыклар урнашкан – **уретраль лакуналар** (**lacunae urethrales**).

Сидек чыгару юл S-сыман бөгелгән. Җенси әгъзаны өскә күтәргәндә алгы бөгелеш турая һәм бер генә касык симфизына батынкылыгы белән караган бөгелеш кала. Әлеге ысулны урологиядә катетеризацияне башкарганда кулланалар

## '''Хатын-кызларның сидек чыгару юлы''' ('''urethra feminina''')
·      Хатын-кызларның сидек чыгару юлы 3-4 см озынлыктагы көпшә, сидек куыгыннан **сидек чыгару юлының эчке тишегеннән** (**ostium urethrae internum**) башлана.

·      Юлның арткы тышчасы җиңсәнең алгы тышчасы белән тыгыз бәйләнгән, юлның алдында касык симфизы урнашкан.

·      Очадан чыкканда сидек чыгару юлы сидек-җенес диафрагмасын  (бот арасы кара) тишеп чыга, анда ул аркылы-буйлы җепселле **сидек чыгару юлының тышкы** **сфинктеры** (**m. sphincter urethrae externa**) белән чолгап алынган.

·      **Сидек чыгару юлының тышкы тишеге** (**ostium urethrae externum**) җиңсә бусагасына җиңсә тишегеннән алдарак һәм өстәрәк ачыла. Бу юлның тар урыны.

**Хатын-кызларның сидек чыгару юлы тышчасы**

·      **Лайлалы катлау** буй җыерчаларын барлыкка китерә һәм анда **уретраль бизләр** (**glandulae urethrales**) бар.

·      **Көпшәкле катлау** (лайла астында) анда тамырлы үрелмәләр урнашкан.

·      **Мускуллы катлауда** ике катлам бар – тышкы әйләнмәле һәм эчке буй. Сидек чыгару юлының эчке тишеге тирәсендә әйләнмәле катлам калыная һәм ирексез **сидек чыгару юлының эчке сфинктерын** барлыкка китерә (сидек куышлыгы кара).

·      **Адвентиция.**

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Кеше анатомиясе фәненнән студентларга мөстәкыйль эш өчен уку-методик ярдәмлек. 2 нче өлеше. Спланхнология. /А.П. Киясов, Ә.А. Гомерова, Л.А. Емелина һәм б.к. / Русчадан И. С. Хаҗиев тәрҗ. - Казан: КДМУ, 2013. - 126 бит.

Төркем:Репродуктив система
Төркем:Кеше анатомиясе