open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Катарда ислам

**Катарда ислам** () — Катар территориясендә ислам дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Катар халкының (2 млн 881 мең кеше) 77,50 % ы (1 млн 566 мең кеше) (бөтендөнья мөселманнарының 0,10 % ы) — Ислам дине тарафдары (*[[2020 ел|2020]]*). 
Ислам – Катарның дәүләт дине. Катар, Согуд Гарәбстаны белән беррәттән, мөселман дөньясындагы ике сәләфи дәүләтенең берсе.

## Тарих
Ислам дине гарәп илләре буенча VII гасырда таралган. Ислам килгәнче, Катар һәм Бәһрәйн халкы мәҗүси диндә булган. 628 елда Мөхәммәд пәйгамбәр үзенең тарафдары Әл-Галә Әл-Хәдрәмине тарихи Бәһрәйн идарәчесе Мөнзир Әт-Тамими янына юллаган, аны ислам динен кабул итәргә өндәгән. Мөнзир Мөхәммәднең тәкъдимен кабул итә һәм Бәһрәйн һәм Катарның барлык гарәп һәм фарсыларының исламга күчүе турында игълан итә.

VII гасыр ахырына Катар җирендә яшәгән күпчелек христианнар йә ислам динен кабул иткән, йә башка урыннарга күчеп киткән.

Катар мөселманнары баштагы чорда  булган. Хариҗиләр беренче хәлифләр Әбу Бәкер белән Гомәрне генә таныган (Госман, Гали ибне Әбү Талиб һ. б. хәлифләрне танымаганнар).

## Хәзерге заман
   
Катар — ислам ( агымы) дәүләт дине һәм халыкның күпчелеге мөселман булган ил. 

Катар — иммигрантлар төзегән дәүләт. Катар гражданнары (гарәпләр) халык санының 11,6 % ын, Катар ватандашы булмаган халык – ил халкының 88,4 % ын тәшкил итә: башка гарәпләр 13 %, һиндләр 24 %, непаллар 16 %, филипиннар 11 % (250 мең), шулай ук Бангладеш һәм Шри-Ланкадан килүчеләр 5 %. Илгә чит илләрдән (нигездә, Көньяк Азия Һәм Америкадан) ир-ат эшчеләр күп килү сәбәпле, хатын-кызлар халыкның нибары 25 % ын гына тәшкил итә. Соңгы елларда эшкә килгән Непал һ. б. илләрнең мөселманнары Катарда үз дини якташлык җәмгыятьләрен булдыра.

Катарның рәсми теле — гарәп теле, инглиз теле икенче тел буларак киң кулланыла.

Катарда яшәүче халыкның 70-75 % ы мөселманнар, христианнар — 13,8 %, һинд дине вәкилләре — 13,8 %, буддачылык тарафдарлары — 3,1 %, халык динендәгеләр 1 %, яһүдләр 1 %, башка диндәгеләр — 0,7 %.

2013 ел ахырында илдә 1848 мәчет теркәлгән.
## Мәчет
 
  
Имам Мөхәммәд Габделваһһаб мәчете — Катар башкаласы Доха шәһәрендә урнашкан мәчет. Рәсми рәвештә **Катар дәүләт мәчете** исемен йөртә. 2011 елда төзелеш тәмамланган. 

## Сылтамалар
*     Qatar Statistics Authority
*   Middle East:: Qatar.  The World Factbook (CIA)
*  Qatar's Second Largest Mosque Opens for Prayers.  marhaba.qa, 22.06.2014
*   Sheikh Abdulla Bin Zaid Al Mahmoud Islamic Cultural Center 

## Моны да карагыз
* Бәһрәйндә ислам
* Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә ислам
* Фарсы култыгы

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Катарда ислам
Төркем:Катарда дин
Марина Карягина

**Марина Фёдор кызы Карягина** (Кияүдә - **Степанова**) (16 октябрь, 1969, Иске Ахпүрт авылы, Батыр районы, Чуаш АССР, РСФСР) - чуваш шагыйрәсе, язучи, драматург, журналист.

Россия Федерациясе Язучылар берлеге әгъзасы (1996), Россия Федерациясе Журналистлар берлеге әгъзасы (1997).

Чуваш Республикасының әдәбият, мәдәният һәм сәнгать өлкәсендәге Дәүләт яшьләр премиясе лауреаты (1997); Митта исемендәге премия лауреаты; С.Эльгер исемендәге премия лауреаты. «Чĕнтĕнтĕрлĕ чаршав» Республика театр сәнгате конкурсы лауреаты (Бизәкле пәрдә, 2010); Бөтенроссия әдәби «ЛиФФт» фестиваленең (2017) көмеш медаленә лаек булды.

## Тәрҗемәи хәле
1969 елның 16 октябрендә Чуваш АССР Батырлар районы Иске Ахпүрт авылында туа. 1992 елда И.Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университетының чуваш филология һәм мәдәният факультетын тәмамлый. Шуннан бирле Чуваш дәүләт телерадиокомпаниясендә корреспондент, мөхәррир, алып баручы һәм "Воскресение" программасы авторы сыйфатында эшли.
## Әсәрләр
Аның сценарийларын халыкара фестивальләрдә бүләкләр алганнар(1996, 1997), 1998 елда "Шăпăпăрлансем" фильмы (барлык йортларда булмаганда) Гран-при алган.

*Карягина, М. Ф. Аптраман кӑвакал (Чын үрдәк: шигырьләр: кече яшьтәге мәктәп укучылары өчен)  – Чебоксар, 2013. – 30, [1] с.
*Карягина, М. Ф. Кӑтра хӗвел ҫаврӑнӑш (Куәтле Кояш түгәрәге: хикәяләр, әкиятләр: кече яшьтәге мәктәп балалары өчен) – Чебоксар, 2010. – 29, [2] с.
*Карягина, М. Ф. Кӗмӗл тумлӑ ҫар (Көмеш кием: Фаҗига шигъри)  – Чебоксар, 2012. – 81, [2] с.
*Карягина, М. Ф. Ҫӑкӑрпа сахӑр (Икмәк һәм шикәр)  – Чебоксар, 2018. – 47, [1] с.
*Карягина, М. Ф. Ҫур ҫӗр варринчи хӗвел(Төн уртасында кояш: поэма) – Чебоксар, 2009. – 158 с.
*Карягина, М. Ф. Тӑваткал тӗлӗксем (Квадрат төшләр). 1 китап : Пӗтӗ чӑмӑр : поэма  – Чебоксар, 2002. – 47 с.
*Карягина, М. Ф. Тӑваткал тӗлӗксем (Квадрат төшләр). 2 китап : Талай хули : Поэма  – Чебоксар, 2002. – 47 с.
*Карягина, М. Ф. Тӑваткал тӗлӗксем (Квадрат төшләр). 3 китап : Тӑваткал тӗлӗксем : поэма  – Чебоксар, 2002. – 47 с.
*Карягина, М. Ф. Тӑваткал тӗлӗксем (Квадрат төшләр). 4 китап : Чӗрӗлӗх ташши : поэма  – Чебоксар, 2002. – 47 с.
*Карягина, М. Ф. Хум пӑшӑлтатӑвӗ (Дулкын пышылдау)  – Чебоксар, 1995. – 128 с.
*Карягина, М. Ф. Хура тумлӑ арҫын (Кара киендерү ирләр)  – Чебоксар, 2007. – 205, [2] с.
*Карягина, М. Ф. Ыт-и – тӗкел-и?   – Чебоксар, 1999. – 43 с.
*Карягина, М. Ф. Ылтӑн пан улми (Алтын алма)  – Чебоксар, 2011. – 124, [3] с.
*Карягина, М. Ф. Золотое яблоко (Алтын алма)  – Чебоксар: Чувашия, 2014. - 159 с.

## Искәрмәләр


Төркем:Чуаш шагыйрьләре
Төркем:Чуаш журналистлары
Төркем:Чуаш язучылары
Төркем:Чуаш драматурглары
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Төркем:Хатын-кыз драматурглар
Төркем:Хатын-кыз журналистлар
Милана Бахаева

**Милана Зәйнетдин кызы Бахаева** (1979 елның 30 декабре, Орехово авылы, Чечен-Ингуш АССР, ССРБ) - чечен журналисты, язучы, хокук яклаучы. "Мемориал" хокук яклау үзәге хезмәткәре

## Тәрҗемәи хәле
Беренче Чечен сугышы вакытында аның гаиләсе туган авылыннан Грозныйга кача. Икенче чечен сугышы вакытында Милана һәм аның гаиләсе Ингушетиягә качкан. Сугыш тәмамланганнан соң Милана Грозныйны университетына укырга керә.

2003 елда "Чиксез уку" хокук яклау оешмасы тарафыннан чит илдә белем алу өчен сайланган сигез чечен студентының берсе булган. 2006 елда Милана абруйлы француз университетында - Париж Сәяси фәннәр институтында журналистик белем алган.

Аңа танылуны шул ук елда Милана Терлоева тәхәллүсе астында Danser sur les ruines. Une jeunesse tchere. дигән француз телендә чыккан китап китерде (руиналарда бию. Чечен яшьлеге), анда ул Европа халкына беренче һәм икенче чечен сугышлары вакытында кичергәннәре турында сөйләгән.

Милана чечен телен, шулай ук француз, инглиз һәм рус телләрен иркен белә, шулай ук гарәпчә дә укый ала. Рәсем сәнгате һәм рус әдәбияты белән кызыксына.

Парижда эшләү турындагы күпсанлы тәкъдимнәргә карамастан, Милана Грозныйга бәйсез басманы ачу өчен кайтырга карар кыла. Чечняда Европа мәдәни үзәге проектын төзеде һәм чечен хатын-кызы язмышына багышланган икенче китап өстендә эшләде.
## Искәрмәләр


Төркем:Чечен журналистлары
Төркем:Чечен язучылары
Төркем:Хокук яклаучылар
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз журналистлар
Төркем:Хатын-кыз хокук яклаучылар
Любимов

**Любимов** — фамилия.
* Григорий Любимов (1932—2023), физика-математика фәннәр докторы (1965), профессор (1973).
* Николай Любимов (1852—1906), патологоанатом, медицина докторы (1879), профессор (1885), Казан университеты ректоры (1905-1906).
* Юрий Любимов (1917—2014), театр режиссеры, РФ халык артисты (1992).
----
* Альбина Любимова (*[[Альбина Юрату]]*, 1959), шагыйрә, журналист, ЧР атказанган мәдәният хезмәткәре (2008).

## Моны да карагыз
* Любимовка, *[[топоним]]*.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Раиса Ахматова

**Раи́са Солтамура́д кызы Ахма́това** (30 декабрь, 1928, Грозный, РСФСР, ССРБ — 29 январь, 1992, Грозный, Россия) — чечен совет шагыйрәсе, Чечено-Ингуш АССР Халык шагыйрәсе (1977), Чечен-Ингуш АССР Язучылар берлеге рәисе (1961-1983), Чечен-Ингуш АССР Югары Советы рәисе (1963-1985).(1963—1985).

## Тәрҗемәи хәле
1928 елның 13 декабрендә эшчеләр гаиләсендә туа. 1943 елда Грозненск педагогия училищесын тәмамлый. Сөргене елларында, 1946 елдан 1956 елга кадәр, Казакстанда укытучы булып эшләгән. 1956 елдан журналист булып эшли башлаган. 1958 елда А. М. Горький исемендәге әдәби институтның Югары әдәби курсларына укырга кергән.

Аның дистәләгән китаплары басылып чыга һәм яңадан бастырыла. Ул — бердәнбер хатын "Чечен-Ингушетиянең халык шагыйрәсе" исеменә лаек булган. Чечен әдәбиятында беренче тапкыр аның героинялары җәмгыять тормышында актив катнашучы шәхес буларак күрсәтелгән. "Иң кыйммәтле" циклында ("Вәхи" җыентыгы) Әхмәтова Ватан, тынычлык һәм дуслык турында яза. Аның китаплары ССРБның күп халыклары телләрендә нәшер ителгән, шулай ук хинди, инглиз, француз, поляк һәм алман телләренә тәрҗемә ителгән.

Җәмәгать тормышында актив катнашкан. Чечен-Ингуш АССР Язучылар берлеге рәисе (1961-1983), ЧИАССРның Югары Советы рәисе (1963-1985), КПССның XII съезды делегаты, Бөтендөнья конгрессында бөтен нәрсәне бөлгенлеккә төшергән өчен катнаша. Күп еллар Советлар Союзының тынычлык саклау комитеты әгъзасы булды. Гомеренең соңгы елларында Совет мәдәният фондының республика бүлеген җитәкләде.

Кайбер тикшеренүчеләр аның әсәрләренең тулы архивы (600-дән артык папкасы) Беренче чечен сугышы вакытында юкка чыгарылуын күздә тота.

## Бүләкләр
*Халыклар Дуслыгы ордены (02.01.1979)
*Хөрмәт Билгесе ордены
*медальләр

## Истәлек
2012 елда ул, Лула Жумалаева белән беррәттән, чечен шигърияте вәкиле буларак Бөтендөнья хатын-кызлар шигърияте Антологиясенә кертелде.
## Искәрмәләр


Төркем:Чечен журналистлары
Төркем:Чечен язучылары
Төркем:Чечен шагыйрьләре
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Төркем:Хатын-кыз журналистлар
Валентина Эльпи

**Валентина Андрей кызы Эльпи** (паспортта - Андреева; 1913 елның 31 гыйнвар, Иске Буян, Цивильск өязе, Казан губернасы (хәзерге Чуашстанның Янтык районы) - 2014 елның 28 сентябрь, Чабаксар) - чуваш язучысы һәм драматургы. Чуваш АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1989)

## Тәрҗемәи хәле
Ярлы крестьян гаиләсендә туган. Башлангыч мәктәптә укыган, аннан соң Чувашиянең Ормар районы Ковали авылында сигезьеллык мәктәпне тәмамлаган. 1930 елда Чабаксар медтехникумына укырга керә, ләкин укуын тәмамлый алмаган.

Бер ел Урмара районының Бортас хастаханәсендә шәфкать туташы булып эшләгән. 1932-1934 елларда Козлов районы райгазетасы редакциясендә эшли. 1934 елда "Канаш" редакциясенә эшкә күчте (хәзер "Хыпар"). 1936-1938 еллар редакция хезмәткәрләрен әзерләү мәктәбендә белемнәрен арттырды. 1938-1968 елларда Чуаш АССР Совмины каршындагы радиотапшырулар һәм телевидение комитетының балалар тапшыруы мөхәррире вазифасына эшләгән.

## Китаплар
Валентина Эльби үз эшләрен балаларга багышлаган. Язучының беренче хикәяләре республика газеталарында һәм журналларында 1946 елдан башлап языла.

*«Куçса çӳрекен çурт» (Күчүче йорт - хикәяләр) (1956);
*«Вунтăваттă тултарас умĕн» (Ундүрт яшьлек алдыннан - повесть) ( 1959),
*«Калавсем» (хикәяләр)(1960);
*«Çав кунсен чапĕ çухалмĕ» (Бу көннәрнәң даны югалмый - драма) ( 1960);
*«Кочующий домик» (Күчүче йорт - хикәяләр)(1960);
*«Эпĕ халь телейлĕ» (Мин бәхетле хәзер) (1963);
*«Аппапа пĕрле» (Апасы белән бергә)(1963);
*«Тăрăр вăйă картине» (Уйнарга чыгыгыз - повестьлар, хикәяләр)(1964);
*«Чĕнтĕрлĕ кĕпер» (Челтәрле күпер - повестьлар)(1967);
*«Юратнă мăшăрсăр» (Ярату ишсыз - повестьлар, хикәяләр) (1983);
*«Пулас кинсем» (Киләчәк киленнәр - роман), (2013)

## Искәрмәләр


Төркем:Чуаш язучылары
Төркем:Чуаш драматурглары
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз драматурглар
Проклетие

**Прокле́тие** (*Черногори һәм Сербия территориясендә*; , , *«проклятие»*) / **Се́веро-Алба́нские А́льпы** (* Албания территориясендә*; ) — Балкан ярымутравындагы Албания, Черногория һәм Сербия (Косово) территориясендә  тау массивы. Динар тауының көньяк өлешендә урнашкан, көнбатыштан көнчыгышка таба 100 км озынлыкка сузылган.

Иң югары ноктасы — Езерца тауы (2692 м), башка тау пиклары: Радохина (2570 м), Джяравица (2656 м, Косовоның иң югары ноктасы), Шкельзени (2407 м), Тромеда (2366 м) һәм башкалар. Тау массивы Албания, Черногория һәм Сербия (Косово) чикләрендә урнашкан. Тау тирәләй Печ, Джяковица (Косово), Байрам-Цурри (Албания), Подгорица һәм Гусине (Черногория) шәһәрләре урнашкан.

Тау массивы Шкодра күленең төньяк-көнбатыш читеннән башлана. Тауның көньяк бите Дрин елгасы кушылдыклары, төньяк бите Лима кушылдыклары, төньяк-көнбатыш бите Морака елгасы кушылдыклары белән дендромлаштырылган.

Тау массивы известьташлардан, доломитлардан һәм шистлардан тора; шулай ук карст киң таралган. Тау битләре бүлгеләнгән һәм урманнар белән капланган. Диңгез биеклегеннән 1700—1800 м өстәрәк урман (имән, бук, клён, каштан, чыршы һәм  нарат), өстәрәк — альп болыннары, урыны белән кар катламы ята.

2009 елда, диңгез өстеннән 1980-2440 м биеклектә дүрт бозлык табылды. Алар кар бураннары һәм кар ишелмәләре концентрациясе югары региональ кар линиясеннән түбәндәрәк урнашкан[.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Prokletije — summitpost.org
* 

Төркем:Тау сыртлары
Төркем:Таулар
Төркем:Аурупа географиясе
Ахматова

**Ахматова** — фамилия.
* Анна Ахматова (1889-1966) - Рус шагыйрәсе
* Раиса Ахматова (1928-1992) - Чечен шагыйрәсе
----
* **[[Ахматов]]**
----
*Әхмәтов
----
* Ахматова, Чулпандагы кратеры.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Лула Жумалаева

**Лу́ла Изнаур кызы Жумала́ева** (**Лу́ла Куни**) (18 февраль, 1960, Грозный - 28 апрель, 2019, Грозный) — чечен язучысы, шагыйрә, публицист, тәрҗемәче, «Нана» журналына нигез салучы һәм баш мөхәррир, Чечен Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре, Чечен Республикасының атказанган журналисты, Россия Журналистлар берлеге әгъзасы, Чечня Журналистлар берлеге идарәсе әгъзасы, ПЕН-клуб әгъзасы.

## Тәрҗемәи хәле
1960 елның 18 февралендә Грозныйда туган. Чечен-Ингуш дәүләт университеты филология һәм журналистика факультетларын тәмамлаган.

1976 елдан башлап аның әсәрләрен җирле матбугатта: «Кадрлар өчен», «Грозненский рабочий», «Комсомольское племя», «Заветы Ильича»да бастыра башлыйлар.

Аның автордашлыгында «Җир яшәсен өчен», «Лирика-90», «Кыяр көйгән юллар» һ. б. шигъри җыентыклар басылып чыга. Соңыннан үзәк басмаларда: «Литературная газета», «Дружба народов», «Российский колокол», «Лира Кавказа», «Голос Кавказа» журналларында басыла. Төньяк Кавказ язучыларының "Тормыш озынлыгы сугыш" (Мәскәү, 2007) проза җыентыгының автордашы.

Чечен дәүләт университетының гомуми тел белеме кафедрасы укытучысы, «Стелаӏад» журналының сәнгать мөхәррире, «Ичкерия» әдәби-сәнгать журналы шигърият бүлеге мөхәррире, «Столица +» шәһәр газетасы журналисты, «Вайнах» журналының әдәби хезмәткәре булган. А. П. Чехов исемендәге Республика фәнни китапханәсенең әйдәүче методисты булып эшләгән.

2012 елда ул, Раиса Ахматова белән беррәттән, «Бөтендөнья хатын-кызлар шигърияте антологиясе»нә чечен шигърияте вәкиле буларак кертелгән .

2019 елның 28 апрелендә Грозныйда каты авырудан соң вафат булган.
## Искәрмәләр


Төркем:Чечен журналистлары
Төркем:Чечен язучылары
Төркем:Чечен шагыйрьләре
Төркем:Чечен университетын тәмамлаучылар
Төркем:ПЕН-үзәк әгъзалары
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Төркем:Хатын-кыз Вуз укытучылары
Төркем:Хатын-кыз журналистлар
Юрий Любимов

**Юрий Любимов** (), (1917—2014), театр режиссеры, РФ халык артисты (1992).
## Тәрҗемәи хәле
1917 елның 30 сентябрендә Ярославльда туган. Әтисе Пётр Захар улы, әнисе .
## Башкарган рольләре
#### Вахтангов театрында
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
## Искәрмәләр

Төркем:Режиссёрлар
Төркем:Театр режиссёрлары
Төркем:Әлифба буена актерлар
Халимат Байрамукова

**Халима́т Башчи́ кызы Байраму́кова** (кияүдә - Корбанова) (; 15 август, 1917, Хурзук — 8 ноябрь, 1996, Черкесск) - Совет карачай шагыйрәсе, язучы, драматург, Язучылар берлеге әгъзасы 1939 елдан.

## Тәрҗемәи хәле
улы Хузрук авылында крестьян гаиләсендә туады. Хурзук мәктәбен тәмамлаганнан соң, Xалим Бәйрәмукова Микоян-Шахарск (хәзерге Карачаевск) фельдшер-акушерлык мәктәбенә укырга керә. 1935 елдан «Къызыл Къарачай» өлкә газетасында әдәби хезмәткәр булып эшли башлый. 1936 елда өлкә газетасы битләрендә аның шигыре басылып чыга.

Аның беренче эре әдәби әсәре 1939 елда басылган «Ике йөрәк» пьесасы була. Шул ук елдан ул ССРБ язучылар берлегегә кабул ителгән.

thumb|left|180px|Халимат Байрамукова Сугыш елларда
Бөек Ватан сугышы чорында Х.Бәйрәмуков 2436 нчы эвакогоспитальда шәфкать туташы сыйфатында хезмәт иткән. Сугыш вакытында ул шулай ук совет кешеләренең батырлыгы һәм каһарманлыгы, азатлык һәм Ватан өчен көрәшүче бөек күпмилләтле совет халкының җиңелмәве аркасында барлыкка килгән шигырьләр, хикәяләр, очерклар язган.

Депортация елларында Казакстанда укытучы булып эшләгән.

1964 елда Халимат Бәйрәмукова А. М. Горький исемендәге Әдәбият институтын Аннан соң Мәскәүдә Югары әдәби курсларны тәмамлый.

1957 елдан (депортация тәмамланганнан) соң, Халимат Байрамукова әсәрләре актив рәвештә бастырыла башлый. Халимат Байрамукова - 14 шигъри җыентык авторы, дүрт роман, биш повесть һәм күп хикәяләр авторы, дүрт публицистик китап, «Соңгы куылган» беренче милли операсы либреттосы, шулай ук беренче карачай музыка комедиясе «Фамилиясез кәләш». Аның әсәрләре дөньяның 50 телендә басылган.

1982 елда аның «Онтерт джыл» ("Ундүрт ел") романы  басылып чыга - депортация вакыйгаларын тасвирлый торган беренче зур әдәби әсәр.

Халимат Байрамукова 1996 елның 8 ноябрендә Черкесск шәһәрендә вафат була.

## Бүләкләр
*Халыклар Дуслыгы ордены 
*Хөрмәт Билгесе ордены
*Фидакарь хезмәт өчен медаль

## Истәлек
*Халимат Бәйрәмукова исеме белән Карачай-Чиркәс Республикасының Дәүләт Милли китапханәсе аталган.
*Халимат Бәйрәмукованың бюсты Карачай-Чиркәс Республикасының Дәүләт Милли китапханәсендә урнаштырган.

## Сылматлар
*Халимат Башчиевна Байрамукова ВЕСЕННИЙ ПОЛДЕНЬ Стихи//Редактор Н. М. К а г и е в а Художественный редактор М. П. Бертник  Ставропольское книжное издательство. Черкесск. 1966 г. (русча)
*Халимат Башчиевна Байрамукова ВЕЧНЫЕ ВСАДНИКИ(русча)
*Халимат Башчиевна Байрамукова Утренняя звезда(русча)

## Искәрмәләр


Төркем:Карачай журналистлары
Төркем:Карачай язучылары
Төркем:Карачай шагыйрьләре
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Төркем:Хатын-кыз драматурглар
Төркем:Хатын-кыз журналистлар
Айдын (язучы)

**Айдын** (чын исеме - Манзура Сабирова) (; 1906 елның 20 ноябрендә,Ташкент - 1953 елның 30 маенда, Ташкент) - беренче үзбәк язучысы, шагыйрә һәм драматург.

## Тәрҗемәи хәле
1919-1923 елларда хатын-кызлар мәгариф институтында белем ала. 1933 елда Үзбәк педагогия академиясен тәмамлаган.

Журнал редакциясендә эшли. «Янги йўл» («Яңа юл») баш мөхәррир урынбасары. (1938-1941), мөхәррир, үзбәк радиосында (1941-1945) әдәби программалар бүлеге мөдире. «Oʻzbekiston xotin-kizlari» (1946-1953) журналының баш мөхәррире.

Үзбәкстан Язучылар берлеге секретаре (1932-1937). СБКФ әгъзасы 1940 елдан бирле.

## Иҗат
1924 елда басыла башлады. Үземә "Айдын" әдәби тәхәллүсен алдым, бу "ачык" дигәнне аңлата.

Айдын үз материалын тормыштан ала. Аңа бишенче байлар һәм ханнар астында ыңгырашкан хезмәт ияләренең газапланулары да, социалистик Үзбәкстанның якты тормышы да билгеле була.

1925 елда "Яна юлга" пьесасын хатын-кызны популярлаштыру турында бастыра. Шигырьләр, поэмалар яза («Таң җыры», 1931, «Акыллы куллар», 1932, «Шигырьләр», 1937), хикәяләр («Зөмрад, яки Шелтә», 1934, "Кызлар", 1943, "Ширин килде», 1944, «батырлык үлемсез», 1947, " Сөйкемле командир», 1950, «Хикәяләр», 1954), үзбәк хатын-кызлары турында пьесалар, хезмәт, мәхәббәт һәм гаилә турында. Элек турында язучының хикәяләрендә кеше шәхесен мыскыл итү хурланган.

Үзбәк хатын-кызы тормышыннан новеллалар һәм очерклар авторы, совет кешеләренең хезмәте һәм патриотизмы турында ("Итекче килде", "Килен бала тапты", "Гулсанам", "Батырлык-мәңгелек", 1947), тәнкыйди һәм публицистик мәкаләләр.

## Әдәбият
*Литературный энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия. Под редакцией В. М. Кожевникова, П. А. Николаева. 1987.
*Айдын // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962. — Т. 1. Аарне — Гаврилов.
*Zulfiya, Oydin Sobirova [ocherk], T., 1953; Mirzayev S, Oydin, Adabiy portret, T., 1965.

## Искәрмәләр


Төркем:Үзбәк драматурглары
Төркем:Үзбәк телле язучылар
Төркем:Үзбәк шагыйрьләре
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Төркем:Хатын-кыз драматурглар
Валентина Мишанина

**Валенти́на Ива́новна Миша́нина** () (25 ноябрь, 1950, Адашево, Кадошкин районы, Мордва АССР - мукшы язучы (прозаик, драматург).

## Тәрҗемәи хәле
1950 елның 20 ноябрендә Мордовиянең Кадошкин районы Адашево авылында туа. Адаш урта мәктәбен тәмамлый, аннары 1968 елда А. М. Горький исемендәге Әдәбият институтына укырга керә. 1972 елда, А.М. Горький исемендәге Әдәбият институты студенты буларак, «Юл башы» балалар өчен үзенең беренче китабын чыгара.

1973 елдан - Мордва китап нәшрияты мөхәррире, 1974 елдан - әдәби хезмәткәр, проза бүлеге мөхәррире, "Мокша" журналының җаваплы сәркатибе. 2000 елдан - Мордовия Язучылар берлеге идарәсе рәисе урынбасары.

ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы 1977 елдан бирлегән.

Мәктәп елларында ук шигырьләр, хикәяләр яза башлаган, «Мокша» журналында, «Мокшень правда» газетасында басылып чыккан. «Кить ушетксоц» («Юл башы») балалар хикәяләренең беренче прозаик җыентыгы 1972 елда, Әдәбият институтында укыганда чыга.

Китаплар авторы: «Сиянь ракакудня» («Серебряная ракакудня», балалар өчен китап, 1974), «Качаму шобдава» («Дымное утро», 1976), «Ки лангса ломатть» («Кешеләр юлда», 1985), «Вальмафтома куд» («Дом без окон», 2002) һәм башкалар.

Шулай ук драма әсәрләре жанрында да эшли. «Тройцянь карша» («Троица алдыннан»), «Озкс тумоть тарадонза» («Изге имән ботаклары»), «Эх, ломатть, ломатть» («Эй, кешеләр, кешеләр»), «Куйгорож», «Тят, шава, тят сала»(«үтермә, урлама»)», һәм башкалар. Күп кенә әсәрләр буенча Мордва милли театры сәхнәсендә спектакльләр куела, кайберләре рус теленә һәм Россия һәм якын чит ил халыкларының башка телләренә тәрҗемә ителә.

Мордовиядән язучы Татьяна Мокшанова, Евдокия Терёшкина, Тамара Баргова, Татьяна Разгуляева, Ольга Сусорева белән беррәттән Валентина Мишанина «Мордовиянең хатын-кызлар прозасы» авторлары исемлегенә керә.

## Сылматлар

*Мишанина Валентина Ивановна  —  «Библиотека Мордовской литературы» сайты

## Искәрмәләр


Төркем:Мукшы драматурглары
Төркем:Мукшы язучылары
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз драматурглар
Любовь Ненянг

**Любовь Ненянг** (паспортта - *Любовь Прокопьевна Комарова*) (15 ноябрь, 1931, Усть-Порт авылы, Усть-Енисей районы, Таймыр автономияле округы, Красноярск крае, РСФСР, ССРБ -13 октябрь, 1996) - ненец язучысы һәм шагыйрә. 

## Тәрҗемәи хәле
1931 елда туа. Усть-Порт авылының интернат-мәктәбендә, аннан соң Төньяк халыкларының Игар педагогика училищесында һәм А. И. Герцен исемендәге Ленинград педагогика институтында укый. Соңгысы тәмамлангач, ул рус телен һәм әдәбиятын укыткан Таймырга кайткан, "Советский Таймыр" газетасы редакциясендә эшләгән һәм җирле радиода ненецлы радиотапшырулар мөхәррире булган. 
Ненянгның беренче әсәрләре 1962 елда "Совет Таймыры" газетасында басылып чыккан. Кагыйдә буларак, ул тәхәллүс астында (Л. Сорокина, Л. Прокопьева, Л. Ямнина, Л. Аседа, Л. Северная, Л. Любина, Л. Неней) язган.1969 елда аның шигырьләре таймыр шагыйрьләренең «Беренче кояш» күмәк җыентыгында басылып чыга. 1974 елда Ненянг СССР Журналистлар берлегенең "Мин эзләр укыйм" очерклар сериясе өчен премиясе лауреаты булды. 1982 елда ул ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы була. 1980-90 нчы елларда Красноярскида аның «Утлы хөкем» (1981), «Нәрсә, ния, ни өчен» (1984) әсәрләре басылып чыга, «Тундра турында җырлыйм» (1988), рус һәм ненецк булмаган телләрдә шигырьләр җыентыгы «Салават күпере» (1989), ненецкий фольклоры җыентыгы «Әби әкиятләре генә түгел» (1992).Таймырның мактаулы гражданины

## Истәлек
*Дудинка шәһәрендә 1998 елның 13 ноябрендә өйнең фасадында (Бегичев ур., 12), анда ненец язучысы яшәгән йорт фасадында мемориаль такта урнаштырылган.

*2006 елда Усть-Портово урта гомуми белем бирү интернат мәктәбенә  Любовь Ненянг исеме бирелде,   мәктәп бинасында  (2014) мемориаль такта куелды.

## Сылматлар

*Моей судьбы все это продолженье... : к 85-летию со дня рождения ненецкой поэтессы, прозаика и публициста Любовь Прокопьевны Ненянг (Комаровой) / сост. А. А. Дагинтен, Н. О. Бабийчук, отв. за вып. К. И. Тлехугова; Центральная библиотека МБУК «Дудинская ЦБС».– Дудинка: [б. и.], 2016.

## Искәрмәләр


Төркем:Ненец шагыйрьләр
Төркем:Ненец язучылары
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Зоя Семендуева

**Зоя Юноев кызы Семендуева** (туадан фамилия - Хаимова; 1929 елның 20 октябрендә, Дербент, Дагстан АССР, ССРБ - 2020 елның 9 апрелендә, Нетания, Исраил) - тау-яһүд совет һәм Исраил шагыйрәсе.

## Тәрҗемәи хәле
1929 елның 20 октябрендә Дербентта туган. Махачкалада укыган. 1950 елда Дагкитапка мөхәррирә вазифасына эшкә кергән. Һәрвакыт иҗади тирәлектә булып, Зоя бервакыт үз көчен поэзиядә сынап карарга була. Беренче тәҗрибәләр инде Хизгил Авшалумов һәм Сергей Изгияев тарафыннан хупланган.

Беренче язма 1960 елда тау-яһүд телендә чыккан альманахның "Ватан Советиму" ("Совет Ватан") битләрендә узды. Беренче җыентык - «Войгей дуьл» («Йөрәк кушуы») - 1967 елда чыкты, ә Исраилгә репатриациягә кадәр Зоя Семендуева 10 шигырь җыентыгын чыгарды. Ул үзенең халкы, мәхәббәте, дуслыгы, сугыш һәм тынычлык турында яза.

Хизгил Ханукаев, Юно Авшалумов композиторлар, Зоя Семендуеваның шигыренә җырлар яздылар.

Дагстан Язучылар берлеге әгъзасы. Шагыйрьнең әсәрләре Мәскәү әдәби журналларында басылган. Рус телендә ике җыентык чыкты - «Народ-победитель» ("Халык-җиңүче"), «Песня, мечта и любовь» ("Җыр, хыял һәм мәхәббәт"). 1992 елның декабрендә Зоя Юноевна Исраилгә репатриацияләнгән. Исраилдә аның шигырьләре «Говлея - Избавление» җыентыгында басыла, ә 1998 елда ул шәһәр-яһүд телендә язылган әсәрләр һәм аның шигырьләрен рус теленә тәрҗемә иткән «У обелиска» исемле яңа шигырьләр җыентыгын чыгара. 2007 елда бер исемдәге пьеса һәм әкият кертелгән «Духдер эн дуь бебе» китабы чыкты. Зоя Семендуева Израиль әдәби-публицистик альманахында да "Мирвори" ("Энҗе") басылган.

1999 елдан язучылар берлеге әгъзасы - Кавказдан чыгучылар (Израиль).

2008 елдан Зоя Семендуева һәм аның ире Танаханы шәһәр-яһүд теленә тәрҗемә проектында катнаша (текстны редакциялиләр һәм төзәтәләр). Бу проект өстендә моның өчен Израильгә махсус килгән Люси Линкольн җитәкчелегендә АКШтан кешеләр төркеме эшли. Шәһәр-яһүд телендә зур белемнәр һәм Зоя Семендуеваның һәм аның иренең нәшрият эше тәҗрибәсе проектны уңышлы тормышка ашырырга ярдәм итә.

Кфар-Йонада яшәгән. 2020 елның 9 апрелендә Нетаниядә вафат булган.

## Әдәбият

*Мусаханова Г. Б. Татская литература: Очерк истории. 1917—1990. — Махачкала: Дагестанское книжное издательство, 1993. — 356 с.
## Сылматлар

* Стихи Зои Семендуевой (джури телендә)
## Искәрмәләр


Төркем:Тау-яһүд шагыйрәләре
Төркем:Дагстан шагыйрәләре
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Анна Неркаги

**Áнна Пáвел кызы Нéркаги** (15 февраль 1952, Урал буе районы, Ямал-Ненец автономияле округы, Төмән өлкәсе) — Россия ненец язучысы.

## Тәрҗемәи хәле
1952 (Кайбер чыганакларда — 1951) елның 15 февралендә чумда, Поляр Урал тауларында туган.

1970 елда Приураль районының Аксар бистәсендә урта мәктәп-интернатны тәмамлый, Төмән индустриаль институтына геология-разведка факультетына укырга кергән.
Сәламәт торышына карап, нибары ике курсны гына тәмамлаган. 1975 елдан 1976 елга кадәр Төмән өлкә мәдәният идарәсендә методист булып эшли, тундра кешеләре, Заполярье кешеләре һәм эшләре турында повесть яза.

1977 елда «Яшь гвардия» аның беренче «Анико из рода Ного» («Ного ыруыннан Анико») повестен чыгара (башлыкларның ял итүе 1975 елда «Самотлор» альманахында басылып чыга), аннары «Урал» журналы «Илир» повестен бастырып чыгара. Ике повесть соңрак "Современник" нәшриятында чыга.

Язучының чираттагы әсәре — "Ак ягель" повесте — шактый тәнәфестән соң (1995), башта кыскартылган вариантта ("Под сенью Нохар-Юха"), ә аннары тулысынча (1996) барлыкка килде. Бүгенгә соңгы Неркаги әсәре — «Молчащий» ("Дәшми торган",1996) повесте.

2014 елда "Ак ягель" повесте экранлаштырылган. Соңгы елларда Анна Неркаги иҗат форматын алыштырды — үз әсәрләрен ул кәгазьдә түгел, ә ташларда яза. Язучы Лаборовай факториясендә Урал буе Ямал районында — Ненец автоном округы факториясендә яши. Биредә аның карамагында тулы бер комплекс урнашкан, аңа фермер хуҗалыгы,  интернат-мәктәбе һәм Архистратиг Михаил хөрмәтенә православие гыйбадәтханәсе керә.

## Бүләкләр
*1996 елда — Н.М. Чукмалдин исемендәге әдәби премия лауреаты.
*2014 елда — «Краеведение» номинациясендә ЯНАО губернаторы әдәби премиясе лауреаты. 
*2015 елның мартында "Молчащий" повесте өчен "Проза" номинациясендә Урал федераль округының Әдәбият премиясе лауреаты булды.
*2015 елда Анна Павловна Неркаги Урал федераль университеты тарафыннан "проза мифологизмы һәм кече төньяк халкының мәдәни үзенчәлеген көчле саклау" өчен әдәбият буенча Нобель премиясен алуга номинацияләнгән.

## Искәрмәләр


Төркем:Ненец язучылары
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Ямайкада Һинд дине

Һинд дине Ямайкада азчылык дине булып тора, аны күбесенчә Һиндле Ямайкалылар тора. 2011 ел халык санын алу буенча, Һинд динен Ямайканың 0,07%-ы тота.
## Демография
2001 ел халык санын алу буенча Ямайкада 1453 Һинд дине тарафдары бар, ул 2011 ел халык санын алу буенча 1836-га кадәр арткан.

## Гыйбадәтханә
Санатан Һинд дине гыйбадәтханәсе Ямайка Хөкүмәте тарафыннан танылган бердәнбер Һинд дине гыйбадәтханәсе булып тора. Ул 1970-нче елларда 114B Hagley Park Road-да төзелгән булган. Хәзер ул табыну урыныда тора һәм барлык төп фестивальләр бәйрәм ителә.
## Хәзерге статусы
Ямайка Һиндуларының төп проблемасы – каһиннәр җитәрлек булмау. 2017 елда Ямайкада мөгаен бердәнбер Һинд дине каһине Натһан Пандит серле хәлләр булганда үтерелгән булган. Хәзерге вакытта Ямайкада ике Һинд дине каһине бар, Пандит Рамадар Марагһ һәм яңа билгеләнгән Пандит Лохан Натһан-Шарма. 2017 елда Ямайкада, Куинста беренче Һинду әзерлек мәктәбе башланган булган.
## Шулай ук карарга мөмкин
*Гайанада Һинд дине
*Панамада Һинд дине
*Реюньонда Һинд дине
## Искәрмәләр

Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Һинд дине
Екатерина Габашвили

**Екатерина Реваз кызы Габашвили** (); тумыштан — Тархнишвили(); (1851 елның 16 июнендә, Гори, Тифлис губернасы, Россия империясе — 1938 елның 7 августында, Ахалкалаки, Гөрҗи ССР, ССРБ) — гөрҗи язучысы һәм җәмәгать эшлеклесе. Беренче гөрҗи феминисткаларының һәм хатын-кызлар хокуклары өчен көрәштә активисткаларның берсе.

## Тәрҗемәи хәле
Аристократик гаиләдә туган, кенәз  нәселе Габашвили вәкиле.

Екатерина Габашвили — гөрҗи критик реализмының күренекле вәкиле. Беренчеләрдән булып гөрҗи әдәбиятына кече прозаик жанр — зур булмаган хикәя, эссе керткән. Язучының әдәби карашлары XIX гасырның рус ынкыйлабчылар демократлары һәм «алтмышынчы» кешеләре йогынтысында формалаша, аның иҗатына Илья Чавчавадзе зур йогынты ясаган.

Тбилисида Дидубия пантеонында җирләнгән.

Улысы — танылган гөрҗи публицисты һәм сәясәтчесе Реваз Габашвили.

## Иҗат
1870 елда  «Дроеба» («Вакыт») гәзитында прозаик буларак Дебютия ясаган. Берничә сентименталь роман авторы һәм революциягә кадәрге Грузиядә авыл укытучыларының һәм крестьян тормышының кайгылары турында хикәяләр.

Үз әсәрләрендә крестьян тормышын, гөрҗи авылының социаль һәм икътисадый каршылыкларын («Роман в Дидихеви», 1881, «Кона», 1881, «Орена и Куча», 1883) сурәтләгән, авыл интеллигенциясе вәкилләренең хезмәт крестьянлыгына үз көчләрен биргән образларын тудырган («Авыл укытучысы» повесте — «Соплис масвлецабели», «Гамарджвебули Нико» һ.б.). Берничә романда хатын-кызның социаль тигезсезлек шартларында фаҗигале язмышы сурәтләнгән ("Төрле туйлар" — "Гвари корцили схемасы схемасы", 1881, "Обеяшерен" — "Пртебдагледжи", 1912), грузин феодаль аристократиясенең ("Бенуар № 3", 1898).

Моннан тыш, Екатерина Габашвили балалар өчен хикәяләр дә язган («Лурджа Магданы», «Семья Мшиерадзе», «Тинас Лекури», «Чвени каклис хе» һ.б.). Бу фильм Каннада ХКФта (1956) һәм Эдинбургта ХКФта(1956) бүләкләре белән билгеләп үтелгән.

## Әдәбият
*Хаханов А. С. Очерки по истории грузинской словесности, в. 4. — М., 1906.
*Барамидзе А., Радиани Ш., Жгенти Б. История грузинской литературы. — Тб., 1958.
## Искәрмәләр


Төркем:Гөрҗи язучылары
Төркем:Россиянең феминизм эшлеклеләре
Төркем:Гөрҗи феминизм эшлеклеләре
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Җәвария Мәҗитова

**Җәвария Мәҗитова** (1913 елның 7 октябрендә, Чал Темир, Таврия губернасы, Россия империясе — 1992 елның 4 сентябрендә, Ташкент, Үзбәкстан) — кырым татар шагыйрәсе һәм педагог.

## Тәрҗемәи хәле
1913 елның 7 октябрендә Чал Темир авылында туады. Әти — Абдульмеджит — итче. Анасы — Ресимхан йорт хуҗалыгын алып барган. Гаиләдә барлыгы биш бала үскән.

Туган авылында мәктәпне бетергәч, Ялта педагогия техникумына укырга кергән. Керич металлургия заводында башлангыч сыйныфлар укытучысы булып эшләгән. Педагогик практика вакытында «Яш къувет» (Яшь көч) гәзитәндә басылган шигырьләр язган.

1935 елда М. В. Фрунзе исемендәге Кырым дәүләт педагогика институтының кырымтатар теле һәм әдәбияты факультетына укырга кергән. Соңыннан язучы Амет Мефаев, Юныс Темиряк, Риза Халид белән бергә укыган. Меджитов укыган вакытта фольклор белән мавыга. 1938 елда Мәскәү — Ерак Көнчыгышның камалышсыз очышына багышланган шигырь яза, аны «Къызыл Къырым» гәзитәндә бастырып чыгаралар, аннары «Красный Крым»(«Кызыл Кырым») гәзитәндә рус теленә тәрҗемә итеп бастыралар.

КДПИны тәмамлагач, 1939 елда аспирантурага керә һәм А. С. Пушкин исемендәге Тел һәм әдәбият фәнни-тикшеренү институтында эшли башлаган. Кече фәнни хезмәткәр «Кырым татар халкының фольклорында хатын-кыз образы» кандидатлык диссертациясе темасы өстендә ничек эшли һәм фольклор экспедицияләрендә катнаша.

Бөек Ватан сугышы елларында Такъыл авылында укытучы булып яшәгән. 1944 елда Ташкентка депортацияләнгән. Югары белем ярдәмендә «Продмаш» заводында икътисадчы вазифасын алган. Укытучылар җитмәү сәбәпле, авыл мәктәбендә рус теле укыта башлый. Аннары Орджоникидзе районында методист булып эшли, әмма аннан эшеннән азат ителә һәм биш ел дәвамында китапханәче булып эшләгән.

Меджитовның махсус җирлекләре режимын бетергәннән соң үзбәк һәм казак мәктәпләре завуч, директоры була. 1965 елда Чирчикка күчеп китә. «Ленин байрагъы» (Ленин байрагы) гәзитәнең даими авторы булган, шулай ук «Йылдыз» журналында басылган. «Онытылмаган битләр» (1970), «Яшел яфраклар арасында» (1972), «Яшел яфраклар арасында» (1974), «Тормыш төсләре» (1987) дигән дүрт шигырь җыентыгы чыгарды, ә 1980 елда «Минем тормыш бакчасы» дигән китап бастырган.

1992 елның 4 сентябрендә Ташкентта вафат булган.

## Әдәбият
* Кокиева А. Кусьмедим, акъикъат, йырладым сени (Не падала духом, оспівуючи правду) // Йылдыз. 1998. № 4;
* Усейнова Г. Джеваире — жемчужина современной крымскотатарской культуры // Голос Крыма. 2003, 17 окт.;
* Деятели крымскотатарской культуры; Къуртнезир.

## Сылматлар
* 105 лет со дня рождения писателя и педагога Джеваире Меджитовой
* Наджие Баталова. Таланты Керченского полуострова
* КЪЫРЫМТАТАР ХАЛКЪНЫНЪ ЗЕКЯЛЫЛАРНЫНЪ ХАТЫРАСЫНА

## Искәрмәләр


Төркем:Кырымтатар язучылары
Төркем:Кырымтатар шагыйрьләре
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Дурян Петрос

**Петро́с Абраами́ Дуря́н** (, настоящая фамилия **Змбая́н** (); 20 май 1851 — 21 гыйнвар 1872) — билгеле әрмән шагыйре.
## Тәрҗемәи хәле
Петрос Дурян 1851 елда Константинопольдә, Скютар районында, ярлы тимерче гаиләсендә туа. Алты яшендә Скютар училищесына укырга керә, аны 1867 елда тәмамлый. Уналты яшендә ярлы гаиләгә ярдәм итү өчен эшкә урнашырга омтыла. Башта Петрос фармацевт студенты, аннары секретарь һәм өйдә укытучысы булып эшли. Ләкин бу аның хыялы түгел иде. Петрос шагыйрь булырга һәм бары тик шигърият белән генә шөгыльләнергә, шигырьләр язарга һәм танылган булырга хыяллана. Мәктәптә дә ул әдәбият белән генә кызыксына, һәм ул гомеренең ахырына кадәр шигырь язарга тели. Ул үз тормышын театр белән бәйләгән вакытта, аның хыялы тормышка ашты диярлек. Тик  театрда да ул үзен ялгыз  кебек тойды. Хәер, театр начар кәеф алып килсә дә. Ул пьесалар яза һәм кайвакыт үзе дә сәхнәгә чыга.

1871 елда шагыйрьнең туберкулезның беренче симптомнары барлыкка килә. Башта ул авыруга игътибар итми һәм әсәрләрен язуны дәвам итә, ләкин авыру аны сындырды. Гомеренең соңгы елында ул түшәктә ятты.  1872 елның 21 гыйнвар төнендә шагыйрь вафат була.

## Әсәрләре
Петрос Дурян әсәрләре исемлеге зур түгел. Үзеннән соң ул түбәндәге шигырьләр калдырды:
*«Күл»
*«Ропоты»
*«Ул»
* «Минем тынычлык»
*«Минем үлем»
* «Миңа әйтәләр»
* «Хатын-кыз»

Тарихи трагедияләр:
*«Арташес Миродержец»
*«Чёрные земли»
*«Взятие Ани, столицы Армении»
*«Падение династии Аршакидов».
Шулай ук хәзерге заманнан социоль драма:
*«Театр, или отверженные».

## Библиография
* Армянская муза. — М.: Типо-литогр. Т-ва И. Н. Кушнерев и Ко, 1907.
* Петрос Дурян

## Чыганаклар
* «Массовка» министра-биолога и мучения Дуряна
## Искәрмәләр

Төркем:Әрмән шагыйрьләре‎
Атлантида (мәгарә)

**Атлантида** - Украинадагы  Збрюч елгасы үзәнлегендә, Хмельницкий өлкәсенең Каменец-Подольский өлкәсенең Завали авылыннан ерак түгел урнашкан карст мәгарәсе. 1975 елдан башлап, гомуми мәйданы 10 гектар булган территория белән берлектә, милли әһәмияттәге табигатьнең геологик һәйкәле. Хмельницкий туризм һәм экскурсияләр советы карамагында.
## Мәгарәнең тасвирламасы
Подолья буенда өч катлы корылма булган бердәнбер мәгарә. Түбән (беренче) кат биек һәм киң галереяләрдан тора, икенче кат — 1-1,5 метрги кадәр  тарайган, өченче кат — 5 метр биеклектә ике зур булмаган тармагы бар.  Беренче һәм икенче катлар галереяләре киселешендә урында  зур заллар бар (биеклеге 12 метрга кадәр). Мәгарә стеналарында, түшәмендә төрле төстәге гипсның агып төшкән формалары таратылган. Сталактитлар һәм сталагмитлар бар. Алар төс буенча үтә күренмәле ак, саргылт, алсу төстә,  һәм формасы буенча төрле-төрле чәчәкләр, йолдызчыклар һәм боз сөңгеләре формасында. Яктырылганда, алар төрле төсләр белән уйныйлар, искиткеч тәэсир тудыралар. Мәгарәнең аерым заллары (Маков, Алтын Көз, Шатлык, Көлү һәм башкалар), галереялары (Өч бәхетсез, Партизан),  һәм коридорлар (Иблис койрыгы) бар.  Мәгарәдә очучы ярканатларның сирәк төрләре бар.

## Тикшеренүләр тарихы
Мәгарә 1969 елда ачылган. Мәгарәне җитди өйрәнү 1979 елның көзендә башлана. Җентекле топографик төшерү Климчук А. Б. җитәкчелегендә спелеология отряды тарафыннан башкарылган.
## Чыганаклар
* *Кривошия В.* В галереях Атлантиди: Суботній репортаж // Прапор Жовтня (Кам’янець-Подільський). — 1980. — 2 серпня. — С. 4.
* *Цуканов М.* У залах «Атлантиди»: Маршрути — далекі і близькі // Прапор Жовтня. — 1983. — 15 жовтня. — С. 4.
* Геологічні пам’ятки України: Довідник-путівник. — К., 1985.
* Атлантида — підземна перлина Кам’янеччини // Недря Т. В. Печери Поділля: Туристичний путівник. — Кам’янець-Подільський: Рута, 2010. — С. 52—63.

Төркем:Мәгарәләр
Төркем:Украина географиясе
Тоушан Эсенова

**Тоушан Эсенова** (; 1915 елның 10 (23) ноябрендә, Юзбаш авылы, Каспий арты өлкәсе - 1988) - төрекмән совет шагыйрәсе, язучы, драматург, тәрҗемәче, Төрекмән ССРның атказанган шагыйре (1939), Төрекмән ССРның халык язучысы (1974). Беренче төркмән шагыйрәсе

## Тәрҗемәи хәле
Тимерюлчының күп балалы гаиләсендә туган. Ашхабадта интернат мәктәптә укыды, аннары педагогика техникумында. 1939 елда Ашхабад педагогика институтында ике еллык укуын тәмамлаган.

20 нче еллар ахырында милли театр белән эшли башлаган. 30нчы елларда «Советский Туркменистан» газетасында эшләгән. 1931 елда 15 яшьлек Эсенова пролетар язучылар ассоциациясенең I съездында катнашкан. 1934 елда Мәскәүгә СССР яшь язучылары курсларына җибәрелгән. 1935 елда Төркмәнстан кызларының республика ат чабышында катнашкан.

Төркмәнстанның беренче хатын-кыз-очучы, 1936 елда аэроклубны тәмамлаганнан соң ярты ярты ëт самолëт та башкарган.

1950-нче елларда «Sovet turkmenistany ayallary» беренче мөхәррире була, «Совет әдәбияты» журналында драма сәнгате бүлеген җитәкли. 1964-1966 елларда Т.Есенова - Төрекмәнстан Язучылар берлегенең әдәби консультанты булып эшләгән.

## Әдәбият
Автор:

*Шигырьләр җыентыглары:
**"Ленин Одены" (1938)
**"Көнчыгыш Хатын-Кызлары" (1951)
**"Кызыл чәчәкләр" (1962)
**"Ераклыкка караш" (1967)
**"Ленин һәм чабан кызы турында риваять» поэмасы (1958) һ. б.
*китап
**"Ай күтәрелсә-бөтен дөнья күрәчәк» (1973)
*пьесалар
**"Шемшат "(1938) рус тәрҗемәсендә» миллионер кызы", 1941)
**"Синең мәхәббәтең" (1969 елда Төркмән драма театрында куелган)
**Тюльпан (1968)
**"Югары белемле хатын" (1974))
*Төркмән ССР гимны текстының авторы.
Аңа шулай ук очерклар һәм публицистик мәкаләләр язылган. СССР һәм республика журналларында, аерым алганда, XX гасырның 70 нче еллары ахырында «Литературная газета»да бөтенсоюз дискуссиясен тудырган «Бу каһәр суккан калым» исеме астында узган «феодаль-байныкына» каршы публицистик мәкалә бастыра.

Эсенованың әсәрләре рус, үзбәк, казах, кыргыз, таҗик, эстон, балкар, кабардин, карел, мордва, татар һәм башка телләргә тәрҗемә ителгән. Эсенова үзе дә әдәби әсәрләрне төрекмән теленә тәрҗемә итү белән шөгыльләнгән (Н. Некрасов, Янки Купалы, В. Маяковский һ.б.).
## Бүләкләр
*Кызыл Байрак Хезмәт ордены
*Халыклар Дуслыгы ордены 
* Ике Хөрмәт Билгесе орденнары

## Әдәбият
* 105 лет со дня рождения писателя и педагога Джеваире Меджитовой
* Наджие Баталова. Таланты Керченского полуострова
* КЪЫРЫМТАТАР ХАЛКЪНЫНЪ ЗЕКЯЛЫЛАРНЫНЪ ХАТЫРАСЫНА

## Сылматлар
Тоушан Эсенованың кайбер шигырьләре (русча)
## Искәрмәләр


Төркем:Төрекмән язучылары
Төркем:Төрекмән шагыйрьләре
Төркем:Төрекмән драматурглары
Төркем:Хатын-кыз язучылар
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Король Габдулла I мәчете

**Король Габдулла I мәчете** (, *мәсҗит әл-Мәлик Габдуллаһ әл-әүвәл*) — Иордания башкаласы Амман шәһәрендә 1982 һәм 1989 еллар арасында төзелгән мәчет. Намаз бүлмәсендә берьюлы 3000 мөселман дога кыла ала. 2006 елга кадәр ул Амманның иң зур мәчете санала.

Мәчет архитектурасы зәңгәр мозаикалы гөмбәзе белән үзенчәлекле.

Мәчет комплексы — Амманның киң таралган туристлык үзәге.

## Тарих
1989 елда бабасы — Иорданиянең беренче короле (1946—1951) Габдулла ибне Хөсәен (1882—1951) хөрмәтенә Иордания короле  тарафыннан төзелгән.

2006 елның 11 апреленнән Король Габдулла I мәчете «Иордания Милли мәчете» булудан туктый. Ул исемгә 2004—2005 елларда Габдулла І нең әтисе Хөсәен ибн Гали әл-Хашими истәлегенә төзелгән  лаек булган.

## Сылтамалар
*   König Abdullah – Moschee 
*   مسجد الشهيد الملك عبدالله بن الحسين (Mosque of the Martyr, king Abdullah Ibn al-Hussein)
 
## Моны да карагыз
* Иорданиядә ислам

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Иордания мәчетләре
Төркем:Сөнни мәчетләре
Төркем:1989 елда төзелгән мәчетләр
Якшалар исемлеге

Биредә тәфсилле Якшалар исемлеге китерелгән, бу Һинд мифологиясендә антропоморфик рухлар. Кайсыберләре усал булып, кайберәүләре Дхарманың алкышлы яклаучылары булып тора.
**Якшалар** ир кешеләр, шул ук вакытта **Якшилар** яки **Якшинилар** хатын-кызлар.
Бу сүзләрне күрсәтүче дини традицияләр шундый тамгалар белән билгеләнгән:
*ॐ - Һинд дине
*☸ - Буддачылык
*卐 - Җәйничелек
## Әлифба тәртибендә исемлек
### A
*Амбика – Неминатһа Тиртһанкараның сакчы якшинисы 卐
*Анила – Бһаисаджьягуру Буддһаның унике күк генералының берсе  ☸
*Антила – Бһаисаджьягуру Буддһаның унике күк генералының берсе  ☸
### Б
*Баһупутрика – Манибһадра патшабикләләренең берсе ॐ
### В
*Ваджра – Бһаисаджьягуру Буддһаның унике күк генералының берсе ☸
*Ваджрапани – Будда һәм бодһисаттваларның сакчысы ☸
*Викала – Бһаисаджьягуру Буддһаның унике күк генералының берсе ☸
### Д
*Дһаранендра – Паршванатһа Тиртһанкараның сакчы якшинисы һәм Сараваги Җәйннәрнең яклаучы Алиһәсе 卐
### И
*Индала – Бһаисаджьягуру Буддһаның унике күк генералының берсе  ☸
### Й
*Яма – Якша Прашна хикәясендә якша буларак пәйда була ॐ
### K

*Кимбһира – Бһаисаджьягуру Буддһаның унике күк генералының берсе  ☸
*Кубера – якшаларның патшасы һәм байлык Ходае ॐ☸卐

### M
*Маһала – Бһаисаджьягуру Буддһаның унике күк генералының берсе  ☸
*Махадэва – Һаман бодһисаттва булганда Будда дәгъва иткән агачта яшәүче  ☸
*Манибһадра – Һинд динендә, Буддачылыкта һәм Җәйничелектә популяр фигура ॐ☸卐
*Манусьяякша – Җәйничелек Таттвартһа Бһасья да бирелгән “унөч якшаларның” берсе 卐
*Марича – Олы фикер иясе Агастья тарафыннан ракшаса булырга каргыш алган ॐ
*Мехила – Бһаисаджьягуру Буддһаның унике күк генералының берсе  ☸

### Н
*Налакувара ॐ☸
### П
*Падмавати – Паршванатха Тиртһанкараның сакчы якшинисы 卐
*Панчика – Вайшравана армиясенең һәм башкаларның баш гаскәр җитәкчесе. Һаритиның ире ☸
*Пайила – Бһаисаджьягуру Буддһаның унике күк генералының берсе  ☸
*Пурнабһадра – Манибһадраның энесе ॐ☸卐
### Р
*Рупаякша – Җәйничелек Таттвартһа Бһасьяда бирелгән “унөч якшаларның” берсе 卐
### С
*Сали – Арсланга әверелгән якша ॐ
*Сантһила – Бһаисаджьягуру Буддһаның унике күк генералының берсе ☸
*Саудаса – элекке тормышта Ангулимала ॐ☸
*Стһуна – Кубераның тугърысы, ул идентиклыгын Шихандин белән алыштыра ॐ
*Стһунакарна – Шихандины ир кешегә әверелдерә ॐ
*Сукету – Рамаянада якша патшасы ॐ
*Сулпани – Маһавираны аскетик практикалары вакытында борчулары өчен мәгълүм 卐

### T
*Татака – Олы фикер иясе Агастья тарафыннан ракшаса булырга каһәр алган ॐ
### Ч
*Чаундһула – Бһаисаджьягуру Буддһаның унике күк генералының берсе  ☸
*Чакрешвари – Ришабһанатһа Тиртһанкараның сакчы якшинисы һәм Сараваги Җәйннәрнең яклаучы Алиһәсе 卐
*Чидала – Бһаисаджьягуру Буддһаның унике күк генералының берсе  ☸
### Я
*Яма Радж якша буларак Якша Прашна хикәясендә очрый ॐ

### Җ
*Җваламалини – Чандрапрабһа Тиртһанкараның сакчы якшинисы 卐
### Һ
*Һарити – кайчандыр явыз һәм Буддачылык балалар яклаучысы әверелгән ☸
*Һарикеша – Пурнабһадраның улы һәм Шиваның тугърысы ॐ

## Шулай ук карагыз
* Википедия:Сайланган исемлекләр һәм порталлар
* :Төркем:Әлифба буенча сайланган исемлекләр

Төркем:Буддизм
Төркем:Һинд дине
Төркем:Җәйничелек
Төркем:Мифология
Ай тотылган төндә

* Ай тотылган төндә (фильм) — Мостай Кәрим әсәре буенча 1978 елда төшерелгән нәфис фильм, тарихи драма.
* Ай тотылган төндә — язучы һәм драматург Мостай Кәримнең 1963 елда язылган пьесасы.
* Ай тотылган төндә (спектакль) — Мостай Кәрим әсәре буенча куелган спектакль.
Александров

**Александров** (Алекса́ндров) — фамилия.
* Анастасий (Александров) (1861—1918), православие рухание, телләр белгече, илаһиятче, чиркәү тарихы докторы (1910), ректор.
* Анатолий Александров (1918—1969), кларнетчы, ЧАССР атказанган артисты (1967).
* Архип Александров (1921—1985), чуаш драматургы.
* Борис Александров (1947—2020), табиб-терапевт, эшмәкәр. «Б. Ю. Александров» брендын төзүче.
* Виктор Александров (1936—2012),  галим-механик, физика-математика фәннәре докторы (1972), профессор.
* Игорь Александров (1954—), физик-химик, фән докторы (1997), профессор (2002), БАССР атказанган фән эшлеклесе (2002), БР дәүләт премиясе лауреаты (2015).
* Михаил Александров (1908—1986), «Иркутсклес» комбинаты башлыгы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1957).
* **[[Николай Александров]]**
** Николай Александров (1908—1942), химик, фәннәр кандидаты (1940), Сталин премиясе лауреаты (1941).
** Николай Александров (1908—?), галим, электр изоляциясе өлкәсендә белгеч, Сталин премиясе лауреаты (1947).
** Николай Александров (1884—1915), карагруһ, «Казанский Телеграф» гәҗите мөхәррире, укытучы, публицист.
*Павел Александров (1896—1982), математик, физика-математика фәннәре докторы.
* Пётр Александров (1854—XX гасыр), генерал-майор, Казан (1905) һәм Плоцк (1905-1909) жандарм идарәләре башлыгы.
* Сергей Александров (1906—1978), хәрби эшлекле, генерал-майор (1942).
* Юрий Александров (1950), опера режиссеры, РФ халык артисты (2008), Тукай премиясе иясе (2020).
----
* Ольга Александрова-Гейнс (1847—1927), меценат, Казан шәһәренең шәрәфле гражданы (1914).

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр