Надежда Кужельная

**Кужельная Надежда Васильевна**  (6 ноябрь 1962, Алексеевское, Татар АССР  — Россия космонавты-сынаучысы, "Энергия" НПО 12 нче җыелмасы. Космик очулар тәҗрибәсе юк.

## Биографиясе
Надежда Васильевна Кужельная 1962 елның 6 ноябрендә Алексеевское шәһәр тибындагы поселогында рус гаиләсендә туган.

* 1981 елда 86 нчы Криворож урта мәктәбен тәмамлый.
* 1984 ел — Днепропетровск инженер-төзелеш институтының 3 нче курсын тәмамлый һәм бер курсны югалту белән Мәскәү авиация институтына күчә.
* 1988 ел — Мәскәү авиация институтын  «Очыш динамикасы һәм идарә итү" белгечлеге буенча инженер-система техникасы квалификациясе белән тәмамлый.
* 1988 елның 31 маеннан -178 нче бүлек инженеры, 1989 елның 21 декабреннән — 103 нче бүлек, 1990 елның 1 маеннан-33 нче бүлек инженеры. 1990 елның 1 ноябреннән — «Энергия» НПО 33 нче бүлегенең инженер-математигы. «Мир» орбиталь станциясенең фәнни аппаратурасын проект документациясен һәм программа белән тәэмин итүне эшләгән.

### Космонавтлар отрядында хезмәте

* 1993 елда Медицина-биология проблемалары институтында (ИМБП) медицина комиссиясе узды һәм Баш медицина комиссиясе (ГМК) тарафыннан махсус тренировкаларга рөхсәт ала. 1994 елның 1 апрелендә Дәүләт ведомствоара комиссиясе (ГМВК) карары белән РКК "Энергия" космонавтлар отрядына сайлап алына.
* 1994 елның 16 июнендә дәүләт оборона сәнәгате комитетының 169 номерлы боерыгы белән «Энергия» РКК космонавтлар отрядының космонавт-сынаучылары вазыйфасына кандидат итеп билгеләнә (291 нче бүлек).
* 1994 елның җәеннән 1996 елның апреленә кадәр Ю.А. Гагарин исемендәге космонавтларны әзерләү үзәгендә гомумкосмик әзерлек уза. 1996 елның 25 апрелендә зачетлар тапшырганнан соң Ведомствоара квалификация комиссиясе карары белән «космонавт-сынаучы»квалификациясе бирелә.
* 1996 елның 13 июнендә  РКА генераль директорының 83 нче боерыгы белән «Энергия» РКК космонавтлар отрядының космонавт-сынаучы вазыйфасына билгеләнә (291 нче бүлек).
* 1996 елның июнь-сентябрь айларында ОС «Мир»программасы буенча Космонавтлар төркеме составында әзерлек бара.
* 1996 елның июнь-сентябрендә "Мир" орбиталь станциясе программасы буенча космонавтлар төркеме составында әзерлек уза.
* 1997 елның 28 июлендә Дәүләт ведомствоара комиссиясе карары белән Тәлгать Мусабаев белән  МКСка бару буенча («Союз ТМА» кораблен сынау һәм «Союз» транспорт корабын алыштыру максаты белән - «МКС-Такси» программасы (МКС-Т)) 1 нче Россия экспедициясенең төп экипажы бортинженеры итеп  раслана.
* 1997 елның августыннан алып 1998 елның ноябренә кадәр төркем составында «МКС-Т» программасы буенча әзерлек уза. 1998 елның 21 ноябрендә, бала туу сәбәпле, декрет ялы аркасында, әзерлекне туктата. 1999 елның апрелендә декрет ялыннан чыга.
* 1999 елның 12 маеннан яңадан «МКС-Т» (ЭП-1) программасы буенча МКСка килүнең 1 нче Россия экспедициясенең төп экипажы бортинженеры сыйфатында әзерлек узды. 2000 елның маена кадәр Тәлгать Мусабаев («Дербент — 2» чакырылышы) белән, ә 20 июльдән 2000 елның 26 ноябре — белән Виктор Афанасьев ("Дербент-2» чакырылышы)
* 2000 елның декабрендә экипажлар яңадан оешуга бәйле рәвештә төп экипаждан чыгарылган: 2000 елның 28 декабрендә төп экипажның яңа составы билгеләнүгә бәйле рәвештә (Тәлгать Мусабаев — Юрий Батурин).
* 2001 елның маенда - МКСка Сергей Залётин белән бергә 2 нче (дублирующий экипаж) экспедициясенә бортинженер итеп билгеләнгән. 2001 елның маеннан октябренә кадәр МКС (ЭП) 2 нче Россия экспедициясе программасы буенча очуга әзерлек уза. 2001 елның 21 октябрендә «Союз ТМ-33» ТК кабатлау экипажына керә («Енисей-2» чакырылышы), Константин Козеевны кабатлый
* 2004 елның 27 маенда Федераль космик агентлык (ФКА) җитәкчесе боерыгы белән, тиешле еллар эшләү буенча пенсиягә китү сәбәпле, космонавт-сынаучы вазыйфасыннан азат ителә.

### Киләсе эшчәнлеге

* 2004 елда  Ульяновск югары авиация училищесын  тәмамлый.
* Училищены тәмамлаганнан соң, «Аэрофлот» авиакомпаниясендә Ту-134 (5 ел) самолетының икенче пилоты булып эшли, ә аннары Airbus А320 һәм Airbus A330 самолетларында эшли.

## Яхшылык һәм казанышлар

* Самолет спорты буенча 1 нче разряд (П.О. Сухой исемендәге ОКБ каршындагы «Карлыгачлар» хатын-кызлар пилотаж төркеме әгъзасы);
* Планер спорты буенча 2 нче разряд;
* Парашют спорты буенча 3 нче разряд.

## Өстәмә мәгълүмат

* Уку очышларының берсендә бер урынлы  Су-26да югары пилотаж сынын башкарганда 9g га артык басым ясалу сәбәпле, май бакында бөкене ташлый.  Самолет фонаре тыгыз май элпәсе белән тула. Самолеттан китмичә,  аны сукыр килеш диярлек утырта
* Як-52, Як-55, Су-26, Су-29, Л-39, Як-18Т, Ту-134, Airbus А320 һәм  Airbus A330 самолетларында оча. 
* Хатын-кызларны - очу экипажлары әгъзаларын берләштерүче "Авиатрисс" клубы әгъзасы булып тора.
* 2002 елның октябрендә "Соңгы герой" реалити-шоуында катнашты.

## Гаиләсе

* Әтисе — Кужельный Василий Иванович (1937)
* Әнисе — Кужельная (Козлова) Людмила Ивановна (1937)
* Энесе — Кужельный Виктор Васильевич (1967)
* Энесе — Кужельный Алексей Васильевич (1976)
* Ире — Морозов Владимир Георгиевич, хәрби очучы, Хәрби-һава көчләре космонавтларын әзерләү үзәгенең очу хезмәте башлыгы урынбасары булып хезмәт иткән, запастагы полковник.
* Кызы — Морозова-Гапонова Екатерина Владимировна (1999)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Советские и российские космонавты. 1960—2000 / Москва: ООО Информационно-издательский дом «Новости космонавтики», 2001. — 408 с. ISBN 5-93345-003-0.

* Надежда Васильевна Кужельная.
* Надежда Васильевна Кужельная.
* Космическая пилотесса.
Төркем:Русия очучылары
Төркем:Русия космонавтлары
Төркем:Алексеевскоеда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1962 елда туганнар
Төркем:6 ноябрь көнне туганнар