open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Экнатх

**Экнатх** (1533—1599) — Варкари традициясенә караган Маратхи телендә иҗат иткән XVI гасыр Һиндстан Вайшнав шагыйре һәм изгесе.  Пайтханада (Махараштрада) туган һәм тормышының күп өлешен уздырган. брахман гаиләсеннән килеп чыккан.
Үзеннән соң гаять зур мирас калдырган. Днянешвар тарафыннан элек «Бхагавад Гита»га язылган комментарийны нәшер иткән; иртә Сант матларның биографияләрен язган, Санскрит теленнән а 2-ю скандху «Бхагавата Пурана»ның 2-нче скандхасын тәрҗемә иткән (ул Маратхи телендә «Экнатхи-бхагавата» буларак киң мәгълүм); «Рукмини-сваямвара» (1571) поэмасын язган, анда Кришнаның Рукминига өйләнүе тасвирланган. Экнатхның башка поэмасы, «Бхавартха-Рамаяна» тәмамлаган булып калган һәм аны аның өйрәнчеге Гаваба тәмамлаган. 
Күп җырлар язган, алар аннан соң «Экнатхигатха» тупланмасына берләштерелгән булган. Перу Экнатхның шулай ук икеләтә мәгънә – дөньяви һәм рухи – белән күп драматик поэмалары бар. Бу поэмаларда Бхакти фикерләре чагылдыручылары булып кошлар, этләр,фахишәләр, кагылырга ярамас кешеләр, сукбайлар һәм башкалар булып тора. Экнатх шулай ук шигырьләрдә фәлсәфи әсәрләрне язган, шулай итеп ул Ведантаны популярлаштырган. Туган теле Маратхидан башка, ул Санскрит телендә, Гарәп телендә, Фарсы телендә, Урду һәм Һинди телендә иркен сөйләшкән.
## Сылтамалар
* Sant Eknath

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Braziliä gagauzları

**Braziliä gagauzları** () — gagauzlarnıñ Braziliädäge diasporası.

Törki telle Gagauzlar diasporasınıñ kübese San Paulu şähärendä yäşi.

Gagauz milläteneñ Argentina häm Braziliä däwlätenä küçenä başlawı 1922nçe yılda Bessarabiä Rumıniä tarafınnan idarä itelgän zamanda buldı. 

## Tanılğan Braziliä gagauzları
* *Afanasio Yazaci*  
* *Dimitri Dyakov* — Kiriyet awılında tuğan bu keşe istälege xaqına São José dos Campos şähäreneñ ber uramı atalğan 
 
## Çıganaqlar
* Документальный фильм о гагаузах Бразилии
* Фильм о гагаузах Бразилии

Төркем:Гагаузлар
Төркем:Бразилия халыклары
Кама таңнары (мәгънәләр)

**Кама таңнары**  — күп мәгънәле сүз.
* «Кама таңнары» — БР Кызыл Кама районының татар телендә чыгучы газетасы.
* «Кама таңнары» — Чаллыда чыккан күптиражлы газета.
* «Кама таңнары» — Түбән Камада 1968 елда оешкан әдәби берләшмә.
* «Кама таңнары» — Түбән Камада басылучы әдәби альманах.
* «Кама таңнары» —  Мәхмүт Хәсәнов романы.
Антуан-Леонар Шези

**Антуа́н-Леона́р Шези́** (Француз телендә: Antoine-Léonard Chézy); 1773 елның 15 январе, Нёйи-сюр-Сен — 1832 елның 31 августы, Париж ) — Франция шәркыятьчесе, Француз теленә Санскрит әдәбиятының классик әсәрләрен беренче булып тәрҗемә итүчесе.

## Биографиясе һәм хезмәтләре

Франция милли китапханәсендә кулъязма бүлеге буенча китапханәче булган.
Габдрахман Җәминың: «Лейлә һәм Мәҗнун» («Les amours de Medjneun et Leila», 1807) поэмасы тәрҗемәсен нәшер иткән; шуннан соң бары тик Санскрит белеме белән мәшгуль булган һәм Коллеж де Франста янә нигезләнгән Санскрит теле кафедрасында эшли башлаган (1814).
Аның өйрәтүе балкучы нәтиҗәсен биргән; аның җитәкчелеге астында Бопп, Бюрнуф, Лассен һ.б. кебек Санскрит белгечләре туган.
Шези Санскрит әдәбияты буенча түбәндәге хезмәтләрне бастырган:
* «Analyse du Megha Doutah, poème de Kâlidasa» (1817),
* «Episode de la Mort de Yadjânadatta (Ramayana)» (1826),
* «La Reconnaissance de Sacountala» (1830)
* *d’Apudy* тәхәллүсе астында: «Amarou Satnaka. Anthologie érotique d’Amarou» (1831).
Сильвестр де Сасиның “Гарәп хрестоматиясе”ндә гарәп натуралисты Закария Казвининың өзеген тәрҗемә иткән.
Кулъязмаларда Фарсы хрестоматиясен, Фарсы антологиясен, Санскрит хрестоматиясен, Санскрит грамматикасын, Санскрит-Француз сүзлеген, Рамаяна анализын, мемуарларны һ.б. калдырган.
1832 елның 31 августында вабадан үлгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
 Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Санскрит белгечләре
Tatarica (энциклопедия)

**Tatarica. Татар энциклопедиясе** — ТР ФА Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты тарафыннын төзелгән мультимедиалы универсаль интернет-ресурс. 6 томлы «Татар энциклопедиясе» нә нигезләнеп, «Татар халкының милли үзенчәлеген саклау (2014 – 2019 еллар)» проекты кысаларында төзелә. Энциклопедия даими яңартылып тора һәм татарларның хәзерге халәтен чагылдыра.

## Партнерлары
* Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы
* Татарстан Республикасының Архив эше буенча дәүләт комитеты
* «Яңа гасыр» телерадиокомпаниясе
* Татарстан Республикасы Милли музее
* Татарстан Республикасы Дәүләт сынлы сәнгать музее 
* Татарстан Республикасы Милли китапханәсе

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Tatarica энциклопедиясе мәкаләләре исемлеге

Төркем:Татарча энциклопедияләр
Mia Xälifä

**Mia Xälifä** yaki **Mia Khalifa** Livan çıgışlı pornografik Film Aktrisası Amerika Kuşma Ştatlarında yäşäwçe Amerika ilendä  kayber porno filmnär töşerä

1993nçe yılnıñ 10nçı fevralendä Livannıñ Bäyrut şähärendä dönyaga kilde gailäse Katolik bulgan Mia 2001nçe yılda könyak Livannan Amerika Kuşma Ştatlarına küçende şunıñ säbäbe Livanda bulgan dinnärgä bäyle grajdanlık sugışı ide 2014nçe yılnıñ oktäber ayında porno filmnärdä uynıy başladı noyäber ayında pornhub jurnalınıñ iñ küp kürelgän aktrisası buldı. Xicab kiyep porno film töşergäne öçen urta könçıgış illärendä tänkıytlände sine üteräçäkmen dip kurkıtıp şantaj yasagannar buldı Porno filmnärdä eşläwne taşlap advokat sekreterı bulıp eşli başladı.

## İskärmälär

Төркем:Порнографик актрисалар
Төркем:Шәхесләр:Бәйрут
Төркем:Шәхесләр:АКШ
Азамат Тасимов

**Тасимов Азамат Өтепбиргән улы**; 18 март, 1984,  Кинелле, Әстерхан өлкәсе — 28 декабрь, 2003, Дагстан) — россияле хәрби, граната атучы, Россия Герое (2004).

## Биографиясе

Әстерхан өлкәсенең Кинелле дигән йорт татарлары авылында туган.

Киләче урта мәктәбен тәмамлаган. 2002 елда хәрби хезмәткә алына. Разведчик-гранатомётчик булып хезмәт итә. 2003 елның декабрендә Руслан Гелаев бандасын күреп беренче булып ут ача, боевиклар белән булган әлеге бәрелештә снайпер тарафыннан үтерелә. Каһарманлыгы өчен 2004 елда  Россия Герое исеменә лаек була. 2004 елның 18 гыйнварында туган авылында җирләнә.

### Гаиләсе

Атасы — Өтепиргән Үтәгән улы Тасимов (1997 елда үлгән).

Анасы — Ардахте Ибраһим кызы Тасимова.

* Өч кыз туганы.
* Кызы- Диана Тасимова

## Хатирә

* Азамат Тасимов исеме Келәче авылында фронтта һаләк булганнарга куелган һәйкәлдә уелып язылган.
* Келәче мәктәбенә 2004 елның 1 сентябрендә Азамат Тасимов исеме бирелә һәм мәктәп каршында мемориаль такта урнаштырыла.

## Искәрмәләр

Төркем:Татар хәрбиләре
Әхмәтҗан Хәмәдишин

**Әхмәтҗан Хәмәдишин**, Әхмәтҗан Хәсән улы Хәмәдишин (*псевдонимы* **Әхмәт Дусайлы**, *[[1949 ел]]ның [[20 август]]ы, [[СССР|ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Дусай (Мөслим районы)|Дусай]] — [[2020 ел]]ның [[16 июнь|16 июне]], [[РФ]], [[ТР]], [[Мөслим районы]], [[Салавыз-Мухан]]*) — язучы, шагыйрь, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы (*[[1997 ел]]дан*). С. Сөләйманова исемендәге премия (*[[2010 ел|2010]]*), «Белем җәүһәрләре» халыкара интернет-проектлар бәйгесе лауреаты (2010). Татар язучылары турында мәгълүмат тупланган «Adiplar.belеm.ru» http://adiplar.belem.ru|«Adiplar.belеm.ru» порталын оештыручы. 
 
## Тәрҗемәи хәле

1949 елның 20 августында Татарстан АССР Мөслим районы Дусай авылында туган. Әбисе Миңлеямал һәм бабасы Мөхәммәтҗан Гатиннар тәрбиясендә үсә. Дусайда башлангыч мәктәптә, 7 чакрымдагы Күбәк урта мәктәбендә укыганда Гатин фамилиясе белән йөри.
Мөхәммәдишаны авылда Хәмәдиша карт дип йөрткәч, балалары да, онык-оныкчыклары Хәмәдишин фамилиясен йөртә.
 
**Шәҗәрәсе**: *бабасы* Мөхәммәдиша → *Мөхәммәдишаның әтисе* Дәүләтәша → *аның әтисе* Җиһанша → *аның әтисе* Япай «алпавыт» → *аның әтисе* Рәҗәп → *аның әтисе* Миңлегол.

Яшьтән үк хезмәт чыныгуы алып үсә: йөкчедән алып инженер-технологка кадәр күп һөнәрләр үзләштерә. 1980-еллар башында КамАЗда кыручы булып эшләгәндә беренче хикәясен яза. Иҗатында төп юнәлеш итеп проза жанрын сайлый. Беренче хикәяләре, очерк язмалары Мөслим һәм Тукай районнары газеталарында, «Ялкын», «Казан утлары», «Аргамак», «Идел» журналларында, «Әфган кызалаклары» (1991) күмәк җыентыгында дөнья күрә. 1992 елда «КамАЗ» нәшриятында повесть һәм хикәяләре тупланган «Аймыл» китабы басылган. «КамАЗ» АҖ «Нур» газетасында бүлек мөхәррире булып эшли. Соңрак «Рәхмәт, мизгел» хикәяләр җыентыгы дөнья күрә.

1994 елда Яр Чаллы журналистлары белән берлектә «Хәерле иртә» исемле газета, 1995 елда әлеге газета каршында «Хәерле иртә» хосусый нәшрияты оештыра. Газетаның да, нәшриятның да җитәкчесе була. Әлеге нәшриятта 2000 елга кадәр төбәк язучыларының дистәләгән шигырь һәм проза китаплары дөнья күргән.
Чаллыда «Аргамак» журналы оешкач (1991), Айдар Хәлим аны басманың җаваплы сәркатибе итеп чакыра.

2001 елда Мөслим районының «Авыл утлары» газетасы редакциясенә компьютерлар кайткач, верстальщик итеп чакыралар һәм ул Чаллыдагы эшен, фатирын калдырып, туган ягына кайта. Соңгы  вакытта Мөслим районы Салавыз-Мухан авылында яшәгән.

2020 елның 16 июнендә вафат. Мөслим районы Баек авылында җирләнә.

## Иҗаты
*   Әхмәт Дусайлының рәсми сәхифәсе
 
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2010 — С. Сөләйманова исемендәге премия

## Әдәбият
# *[[Флүр Баһаутдинов|Ф. Н. Баһаутдинов]]*. Без Мөслим балалары. К.: «Идел-Пресс», 2006 ел, 500-501нче бит. ISBN 5-85247-005-4

## Сылтамалар
*  Әхмәт Дусайлы.  Әхмәт Дусайлының шәхси порталы
*  Әхмәт Дусайлы. ТР Язучылар берлеге сайты
* *Рузилә Мөхәммәтова*. Язучы Әхмәт Дусайлы вафат. Татар-информ, 16.06.2020

## Искәрмәләр


Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Төркем:Татар язучылары
Төркем:Татарстан язучылары
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:Шәхесләр:КамАЗ
Төркем:Нәширләр
Кама Аланы гербы

**Кама Аланы гербы** () — Татарстанның Түбән Кама районы  Кама Аланы шәһәр тибындагы бистәсенең рәсми символларының берсе (*[[герб]]*). Бистә гербы турында нигезләмә һәм гербның тасвирламасы 2007 елның 1 мартында Түбән Кама муниципаль районы район шурасының 5нче карары белән раслана. 
 РФ дәүләт геральдика регистрына 3152нче сан белән теркәлгән.
 Татарстанның геральдика реестрына 94нче сан белән теркәлгән.
## Тасвирлама
 Зәңгәрсу кырда дүрт ян-якка сузылган канатлары белән алтын төсендәге тактадан эшләнгән, ябык, ике якка ачыла торган ишеге булган җил тегермәне сурәте, ул ташлардан өелгән нигездә басып тора 
## Символлар нигезләмәсе
Герб символлар теле белән һәм аллегорияләр аша бистәнең мәдәни, табигый һәм икътисади үзенчәлекләрен чагылдыра.
Гадәттә тегермән () уңдырышлылык, уңыш, тырышлык, хезмәт символы булып тора. Шуңа күрә гербтагы алтын төсендәге тегермән җирле халыкның хезмәт сөючәнлеген, аларның булдыклылыгын, һөнәрмәнлеген аллегорик рәвештә күрсәтә. Бу — үҗәтлек, алга хәрәкәт итү, кыенлыкларны җиңү һәм уңышка ирешү символы. Моннан тыш, биредә тегермән — торак пунктның бай тарихи мирасы образы.
Кама Аланы шәһәр тибындагы бистәсе XVI гасырдан билгеле булган, XVIII гасыр — XIX гасырның беренче яртысында  беркетелгән дәүләт крестьяннары яшәгән *Полянки* авылы урынында барлыкка килә. Авыл бай һәм бөтен тирә-юньгә тегермәннәре күп булу белән дан тоткан, алар 12дән дә ким булмаган. Кама Аланына он тартырга тирә-юнь авыллардан халык җыела торган була. XX гасыр башында авылның шулай ук Кама елгасында ел саен 300 мең потка кадәр төрле тауар (күпчелек утын, икмәк) озатырга сәләтле пароход пристане булган. Авыл шул вакыттан Кама Аланы исемен алган. Хәзер дә җирле халык соңгы тегермәннең кайда торганын хәтерли һәм күрсәтә ала.
Алтын – байлык, тотрыклылык, ихтирам һәм акыл символы.
Кырның зәңгәрсу төсе, су киңлекләре символы, җирлеккә үз исемен биргән Кама елгасына күрсәтә. Шулай ук зәңгәр төс аллегория аркылы табигать байлыгын, җирлекнең экологик чисталыгын чагылдыра.
## Авторлар
Байрак Татарстан Республикасы Президентының Геральдика шурасы һәм РФ Геральдистлар берлеге тарафыннан эшләнгән. 
#### Идея авторлары
* Дамир Гыйззәтуллин (*[[Кама Тамагы]]*)
* Рәшит Шиһабетдинов (*[[Кама Тамагы]]*)
#### Геральдик яктан төгәлләү төркеме
* Рамил Хәйретдинов (*[[Казан]]*)
* Радик Салихов (*[[Казан]]*)
* Илнур Миңнуллин (*[[Казан]]*)
* Константин Мочёнов (*[[Химки]]*)
* Оксана Афанасьева (*[[Мәскәү]]*)
* Кирилл Переходенко (*[[Конаково]]*)
## Моны да карагыз
* Түбән Кама районы гербы
* Кама Аланы байрагы
## Әдәбият
# Татарстан Республикасының геральдик мирасы. Геральдическое наследие Республики Татарстан. М.: Регионсервис, 2012, стр. 270—273. ISBN 978-5-9902751-2-6
## Сылтамалар
*  ТАТАРСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТҮБӘН КАМА МУНИЦИПАЛЬ РАЙОНЫНЫҢ "КАМА АЛАНЫ ШӘҺӘР ТИБЫНДАГЫ ПОСЕЛОГЫ" МУНИЦИПАЛЬ БЕРӘМЛЕГЕ ГЕРБЫ.  Союз геральдистов России
*  Герб Камских Полян.  Рәсми Татарстан порталы
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча герблар
Төркем:Татарстан герблары
Төркем:Түбән Кама районы
Төркем:Кама Аланы
Хәмәдиев

**Хәмәдиев** — фамилия.
* Габбас Хәмәдиев, сугыш һәм хезмәт ветераны.
* Дамир Хәмәдиев (1981), спортчы (*мини-футбол*) (*[[Екатеринбург]]*).
* Дарвис Хәмәдиев (1947), спортчы (*футбол*) (*[[Екатеринбург]]*).
* Рәшит Хәмәдиев (1947—2003), хуҗалык эшлеклесе, Зәй (1993 елдан), Чаллы шәһәрләре администрация башлыгы (1999-2003). 
* Ривнур Хәмәдиев (1946), ветеринар-микробиолог, фән докторы (1992), ТР атказанган фән эшлеклесе.
## Моны да карагыз
* Хәмәдишин
* Хәмматов

Төркем:ШәхесләрТөркем:Фамилияләр
Тасимов

**Тасимов** — фамилия.
* Азамат Тасимов (1984—2003), хәрби,  РФ Каһарманы (2004, вафатыннан соң).
* Исмәгыйль Тасимов (XVIII гасыр), тау сәнәгатьчесе, Россия империясендә тау сәнәгатен оештыручыларның берсе.

Төркем:ШәхесләрТөркем:Фамилияләр
Tawlı Qarabax nizağı

Tawlı Qarabax Probleması Azerbaycan belän Ärmänstan arasında Tawlı Qarabax häm anın  tiräsendäge Ärmännär tarafınnan yawlap alıngan Azerbaycan cirlärendä barlıqqa kilgän Problema bulıp sanala. 

Tawlı Qarabax Cömhüriäte çınlıqta bäysez il läkin Ärmänstannan başqa ber dä il anı räsmi räweştä tanımıy yägni ul turıdan turı Ärmän okkupatsiäsendäge cir disäk yalgış bulmıy. Şul cirdäge berence bäreleş yegermençe gasırnıñ berençe yartısında buldı Sovetlar Berlege başçısı Yosıf Stalin tawlı qarabax rayonın Ärmännärneñ kübräk bulganı ayırım avtonom oblast yasarga tırıştı 1988nçe yılda Ärmänstan Sovet Cömhüriäteneñ , Qarabax rayonın , Azerbaycan Sovet Cömhüriyätennän alınıp Ärmänstannıñ üzenä birelüen soragannan soñ berençe konflikt başladı. Sovet Sotsialist Cömhüriätlär Berlege tarqalgaç bäysez bulgan ike cömhüriät arasında Böyek sugış başladı , annarı tınıçlıq öçen kileşü imzalansa da 2016nçı yılda qaytadan bäreleş buldı şul kileşüdän bügengä qädärge iñ böyek sugış ide. 

## Şulay uq qaragız
*Xocalı suyışı
* Qarabax suğışı 
* Berençe çäçän suğışı
* Sumğayıt suyışı 

## İskärmälär

## Çığanaqlar
* http://www.aljazeera.com.tr/dosya/oncesi-ve-sonrasiyla-karabag-savasi 
* https://www.trt.net.tr/tatarca/torki-don-ya/2019/04/11/tawli-qarabax-problemasi-qarala-1181443
* https://modern.az/articles/24924/1/
* https://cebhe.info/p_strong_pasinyanin_ldquo_qarabag_d_ouml_y_uuml_s_uuml_rdquo_span_style_color_e74c3c_g_uuml_c_uuml_t_uuml_kenir_span_strong_p-158846 

Төркем:Карабаг низагыТөркем:Әрмәнстан тарихыТөркем:Азәрбайҗан тарихыТөркем:Таулы Карабаг тарихы
Татар музыкасы хрестоматиясе (мәгънәләр)

* Татар музыкасы фонохрестоматиясе — 11 дисктан торган татар халык һәм профессиональ музыка тупланмасы.
* Татар фортепиано музыкасы буенча хрестоматия — татар композиторларының фортепиано өчен язылган һәм фортепиано өчен эшкәртелгән башка әсәрләренең ике кисәктән торган тупланмасы.
* ТР композиторларының музыка антологиясе —  2013 елда Александр Сладковский тарафыннан төзелгән татар композиторларының һәм татар мәдәниятенә кайсыдыр ягы белән караган башка композиторлар әсәрләре җыентыгы.

## Шулай да карагыз

* Татар поэзиясе антологиясе (мәгънәләр)

Төркем:Хрестоматияләр
Төркем:Антологияләр
Төркем:Китаплар
Төркмәнчай килешүе

**Төркмәнчай  килешүе** (, ) — 1826-1828 еллардагы рус-фарсы сугышын тәмамлаучы Россия империясе һәм Фарсыстан (Иран) арасындагы тынычлык килешүе. 1828 елның 10 (22) февралендә Төркмән авылында (Тәбриз янында) имзаланган. Килешү шартларын төзүдә Александр Грибоедов катнашкан.

## Мөһимлеге
Килешү Россия империясының 1813 елгы Гөлистан тынычлык килешүенә тиешле территориаль кушылулар раслаган. Шулай ук, Төркмәнчай килешүе буенча Россиягә әрмәннәр һәм әзербайҗаннар яшәгән Эриван һәм Нахичеван ханлыклары күчкән. Шулай ук, Фарсыстан әрмәннәрнең Россиягә күченүнә комачауламаска бурычлы булган. Фарсыстанга көмеш белән 20 миллион сум контрибуция салынган. Россия империясе белән килешүгә кул куйган принц Аббас-Мирзаны Фарсыстан тәхетенең варисы итеп таныган. 

Тынычлык килешүе белән бер үк вакытта сәүдә килешүе дә имзаланган, шуңа күрә рус сәүдәгәрләре Иранның бөтен территориясендә ирекле сәүдә итәргә хокук алган.

Килешү Россиянең Кавказ аръягындагы сәясәтен ныгыткан, Урта Көнчыгышта Россиянең йогынтысы көчәя башлаган һәм Фарсыстанда Британия империясенең позицияләрен какшаткан. Мәсәлән, килешү Каспий диңгезендә рус сәүдә корабары өчен ирекле йөзү раслаган һәм биредә Россиягә генә хәрби флот ачарга хокук биргән. Россия һәм Иран подданыйлары арасындагы хөкем эшләре Иран хөкүмәте тарафыннан каралырга тиеш була, әммә биредә рус миссис яки консуллык вәкилләре мәҗбүри катнашырга тиеш булган

Килешү Фарсыстанда яшәүче әрмәннәр өчен зур әһәмияткә ия булган.

## Чыганаклар
* https://www.kojaro.com/2016/4/7/118257/torkmanchay-deal/

* https://www.mashreghnews.ir/news/303286/متن-کامل-عهدنامه-ترکمنچای-با-روسیه

* http://nedaesfahan.ir/7881/عهدنامه-ترکمن-چای-در-چه-سالی-شروع-شد-و-د.htm 

* https://1905.az/ru/туркменчай-и-армяне/ 

* https://www.turantoday.com/2016/04/caucasian-persian-azerbaijan-map-baku-1920-amir-eyvaz.html

## Искәрмәләр

Төркем:Рус-фарсы сугышы (1826-1828)
Төркем:Иран тарихы
Төркем:Әрмәнстан тарихы
Төркем:Азәрбайҗан тарихы
Төркем:Иранның халыкара килешүләре
Төркем:Русия империясенең халыкара килешүләре
Рәшит Хәмәдиев

**Рәшит Хәмәдиев**, Рәшит Сәет улы Хәмәдиев (*[[1947 ел]]ның [[20 май|20 мае]],  [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Аксубай районы]], [[Батыр (Аксубай районы)|Батыр]] — [[2003 ел]]ның [[3 август]]ы, [[РФ]], [[ТР]], Аксубай районы, [[Батыр (Аксубай районы)|Батыр]]*) — административ-хуҗалык хезмәткәре, ТР һәм РФ атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре. Яр Чаллы шәһәренең  (*2004, вафатыннан соң*). Минзәлә һәм Зәй районнары хакимияте башлыгы (1983—1999 елларда), 1999—2003 елларда — Яр Чаллы шәһәре администрациясе башлыгы һәм халык депутатларының шәһәр шурасы рәисе. Социология фәннәре кандидаты.

## Тәрҗемәи хәле
1947 елның 20 маенда ТАССР Аксубай районы Батыр авылында район газетасы мөхәрриренең ун балалы гаиләсендә өлкән бала булып туган. Казан ветеринария институтын тәмамлаган (1970). Мәскәү гуманитар-икътисад институтында (*1992—2012 елларда В. С. Черномырдин исемендәге Мәскәү дәүләт ачык университеты*) юрист-хокук белгечлеге алган.

## Хезмәт юлы
Хезмәт эшчәнлеген 1971 елда Зәй районының «Рассвет» колхозында баш зоотехник булып башлаган.
 
1976—-1979 елларда Зәй районының «Заветы Ильича» совхозы һәм 1979—1982 елларда «Искра» күмәк хуҗалыгы белән җитәкчелек итә (*ул вакыт өчен республикада иң яшь күмәк хуҗалык рәисе*).

1982—1983 елларда КПСС Зәй шәһәр комитетының икенче сәркатибе, 1983—1985 елларда Зәй районы башкарма комитеты рәисе.

1985—1990 елларда КПСС Минзәлә райкомының беренче сәркатибе, 1990—1991 елларда Минзәлә районы шурасы рәисе, 1991—1993 елларда Минзәлә районы хакимияте башлыгы.

1993—1999 елларда Зәй районы һәм Зәй шәһәре администрациясе башлыгы, 1995 елдан халык депутатларының Зәй районы берләштерелгән шурасы рәисе.
 
1999 елның апрелендә РФ авыл хуҗалыгы министры урынбасары булып Мәскәүгә күчеп киткән Чалллы мэры Рәфгать Алтынбаев урынына, Чаллы шәһәре администрация башлыгы итеп билгеләнгән. Чаллы шәһәр шурасы рәисе итеп сайланган.

1нче һәм 2нче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.

2003 елның 3 августында туган ягы Аксубай районында инфарктка күчкән йөрәк өянәгеннән вафат. Туган авылында җирләнгән
.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* ТР атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре
* РФ атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре
 
## Гаиләсе
Хатыны Роза, ике кызы, улы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Рашит Хамадеев. «Республика Татарстан», 05.08.2003
*  Эпоха Хамадеева.  «Вечерние Челны», 16.05.2007

## Моны да карагыз

Төркем:Казан дәүләт ветеринария институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:Россиянең атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:Район башлыклары
Төркем:Мэрлар
Төркем:КПСС әгъзалары
Төркем:Социология фәннәре кандидатлары
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:В. С. Черномырдин исемендәге Мәскәү дәүләт ачык университетын тәмамлаучылар
Төркем:Яр Чаллының шәрәфле ватандашлары
Төркем:Миокард инфарктыннан үлүчеләр
Түркән Шорай

**Түркән Шорай** (; 25 июнь, 1945 ел, Төркия, Истанбул) — Төркия киноактрисасы, сценаристы һәм режиссеры. Түркән Шорайны «Көнчыгыш Элизабет Тейлоры»» дип тә атыйлар. Русиядә Т. Шорай «Чалы кошы» (, 1966) фильмындагы Фәридә роле буенча билгеле.

## Биографиясе
Түркән Шорай 1945 елның 28 июнендә Истанбулда Хәлит Шорай һәм Мәлихә Шорай гаиләсендә туган. Гаиләдә тагын ике кыз була: Назан һәм Фигән. Тиздән әти-әнисе аерылыша. Кыз  әнисе  белән кала. Түркән Фатих кызлар лицеендә белем ала. Мәлихә Шорай кызлары белән Төркиянең башлангыч актрисаларының берсе  ханымның фатирында яши. Нәкъ Эмель Түркәнгә кино юлын күрсәтә: ул кызны   алып килә. Озакламый Түркән студия белән контракт төзи.

2016 елдан Шорай Ауразия академиясе әгъзасы була.

## Искәрмәләр

## Искәрмәләр


Төркем:Төркия актрисалары
Төркем:Төркия сценаристлары
Төркем:Төркия режиссерлары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Anatolia mädäniätläre muzeye

**Anatolia mädäniätläre muzeye**   Ankaranıñ Altıntaw ölkäseneñ olıs rayonında urnaşkan Tarix häm Arxeologiä Muzeye bula Anatoliäneñ arxeologik tabıldıkları kürgäzmädä muzey Ankara nıgıtmasınıñ tışkı divarınıñ könyak könçıgış poçmagında yaña funksiä birep oyıştırılgan ike Gosman binasında urnaşa şul binalarnıñ berse Wäli Mahmud Paşa tarafınnan tözelgän Mahmud Paşa Bädästäne yägni Yabık Bazarı ikençese Rum Mehmed Paşa tarafınnan tözelgän Korşınlı Kunakxanäse 

## Eçendägelär

berençedän muzeydä tik gına Hitit arxelogik tabıldıkları bulgan läkin soñrak başka da äyberlär çıgarılıp muzeydä kürgäzmägä kuyıldı şuna kürä Hitit Muzeye iseme Keçe Aziä mädäniätläre Muzeye dip annarı üzgärtelgän. 1997nçe yılda Avrupa Muzeye Forumı tarafınnan yıl muzeye bülägenä layık buldı muzeydä bulgan Çatalhöyük şähär planı kartası dönyanıñ iñ iske kartası dip kabul itelgän. 

## Çığanak
* https://muze.gov.tr/muze-detay?SectionId=AMM01&DistId=AMM

## İskärmälär

Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Әнкара музейлары
Төркем:Археологик музейлар
Татар поэзиясе антологиясе (1992)

**Татар поэзиясе антологиясе** — татар шигъриятенең X гасырдан 1987 елга кадәрге тарихын чагылдырган тупланма.

## Тарих

Беренче басмасы Мөхәммәт Гайнуллин тарафыннан тезелә һәм 1956 елда Татарстан китап нәшриятында бастырыла. 1957 елда антологиянең рус телендәге тәрҗемә варианты да дөнья күрә. Әмма утыз елдан соң, татар әдәбияты фәне нык үскәнкәнгә һәм сәяси вазгыять йомшаруга күрә, яңа тупланманы бастыруга, бер яктан, ихтыяҗ һәм, икенче яктан, мөмкинлек туа. Яңа 1992 елда Татарстан китап нәшриятында дөнья күргән басма ике кисәктән төзелә һәм күләме буенча беренчесеннән гаять аерылып тора.

Башта антология бер китапта гына хәзерләнә, әмма полиграфик мөмкинлекләр ягыннан чикләнү сәбәпле, соңыннан ике китапка бүленә һәм искәрмәләр белән аңлатмалар икенче китапка күчерелә. 

## Тасвирлама
Тупланма X гасырдан 1987 елга кадәрге иң таныклы мәгълүм булган татар әдәбиятының ядкарьләрен кертүгә дәгъва итә. Татар әдәбияты дүрт зур бүлеккә төркемләнгән:

Ядкарьләр тарих битләрендә тоткан әһәмиятлелеге нигезендә сайланалар һәм озын катлаулы татар поэзиясенең тарихы бер генә антология битләренә сыймау нәтиҗәсендә, күп әсәрләр кыскартылып китерелә. Борынгы ядкарьләрнең зур өлеше басма өчен махсус хәзерләнә: гарәп имлясеннән кирилл имлясенә күчерелә, сүзләрнең хәзерге транскипцияләренә якынайтылып бирелә, китапның ахырындагы бүлектә архаизмнарга карата байтак искәрмәләр китерелә.

## Чыганаклар

* 
* 
* 

## Искәрмәләр


## Шулай да карагыз

* Татар музыкасы фонохрестоматиясе
* Татар әдәбияты
* Татар музыкасы хрестоматиясе

Төркем:Антологияләр
Төркем:Әлифба буенча китаплар
Төркем:Татарча китаплар
Рагхавендра стотра

**Рагһавендра стотра** ул гуруына дан җырлап, аның тугърысы Аппаначарья инша иткән гимн (*[[стотра]]*) . Ул шулай ук **[[Шри]] Рагһавендра стотра**, яки **Гуру стотра** буларак мәгълүм. 32 шлокадан торган Санскрит шигырьне хәзерге вакытта Рагһавендра Свами һәм башка Двайта Вайшнавлар җырлыйлар.
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
*
*

Төркем:Һинд дине
Нагалингам (фильмы)

***Нагалингам*** ул Һиндстан Тамил телендә тугъры фильмы, аның сценариен язучысы һәм режиссёры булып Бабу Ганеш торган, ул шулай ук төп рольдә уйнаган. Роль уйнау һәм режиссёр булудан кала, Бабу Ганеш шулай ук сценарийны язган, музыканы иҗат иткән һәм мөхәррирләү һәм хореография буенча эш белән җитәкчелек иткән. Төп рольләрдә шулай ук Равали, Нина һәм Баблу Притһивираҗ уйнаган фильм 2000 елның 23 июнендә чыккан булган.
## Актёрлар
*Нагалингам буларак Бабу Ганеш
*Прийя буларак Равали
*Нагаканни буларак Нина
*Раджа буларак Баблу Притһивирадж
## Чыгарылуы
Такым фильм дәвамында хуш исләр белән беренче Тамил фильмы булачак дип игълан иткән. Бу пиратлыкны чикләр өчен эшләнгән булган һәм такым сәхнә вакытында ис ясау өчен роза таҗ яфраклары, камфора, самбрани һәм жасминны әзерләгән. Бабу Ганеш Гиннесс Рекордлар Китабына кермәкче булган һәм бу алым аэрозоль принцибының гади адаптациясе булачак дип аңлаткан.

## Релиз
Фильм яхшы булмаган тәнкыйтькә дучар булган, тәнкыйтьчеләр “әгәр дә хикәядә һәм сценариендә шундый җитешсезлекләре булган фильмны карасак, ул комедия буларак каралачак, гәрчә моны режиссёры мөгаен максат итеп куймаса да”  дип бәһа биргәннәр.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине фильмнары
Шивашаране Намбекка

***Шивашаране Намбекка*** (“Шивага ышану” дип тәрҗемә ителә) ул режиссёры П. Нилакантан булган 1955 ел Каннада теле фильмы.
## Планы
Фильмның сюжетында Ходай Шиваның бөек тугърысы Изге Намбиякка турында сөйләнә.
## Актёрлар
*Б. Р. Пантһулу
*М. В. Раджамма
*Дикки Мадһава Рао
*Реватһи
## Җитештерелүе
Фильм Б. Р. Пантһулу турында үз баннеры Padmini Pictures астында җитештерелгән булган һәм аның режиссёры булып П. Нилакантан торган.
Фильмга ***Шивашакти*** атамасы астында Тамил теленә дубляж ясалган булган һәм ул 1956 елда чыгарылган булган.
## Саундтрэк
Каннада һәм Тамил юрамаллары өчен дә музыканың композиторы булып T. G. Lingappa булган.
;Каннада телендәге җырлар
#"Parama Jaanavara" - Jikki - 03:05
#"Shambho Mahaadeva" - Seergazhi Govindarajan - 03:25
;Тамил телендәге җырлар
#"Sundara Vadhaname" - N. L. Ganasaraswathi - 03:13
#"Maayaa Valaiyil Veezhndhu" - N. L. Ganasaraswathi - 03:38
#"Jeeva Paripalana" - Jikki - 2:51
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине фильмнары
Төркем:Һиндстан фильмнары
Хәзинә (мәгънәләр)

**Хәзинә** — күп мәгънәле сүз.  — җиргә күмелгән яки башка ысул белән яшерелгән акча яки башка кыйммәтле әйберләр, шулай ук капитал.
* «Хәзинә» — Казан кирмәнендә урнашкан милли сәнгать галереясы. Татарстанның сынлы сәнгать музее бүлекчәсе.
* «Хәзинә» — Гариф Ахунов романы (*[[1963 ел|1963]]*).
* «Хәзинә» — «Татнефть» АҖ татар телендә нәшер итүче атналык газета.
* «Хәзинә» () —  Гариф Ахунов романы буенча 1975 елда төшерелгән нәфис фильм.
Бхишма (1936 ел фильмы)

***Бхишма***, шулай ук ***Бхишма Пратигна*** буларак мәгълүм (турыдан-туры мәгънәдә: Бхишма Анты) режиссёры П.Й.Алтекар булган 1936 ел Һиндстан Һинду риваять фильмы. Ул Һинд эпосы *[[Маһабһаратам]]*нан Бхишма персонажына нигезләнгән.
## Сюжеты
Шантһану маһараджа туганда җиде кызын батыра торган елга Алиһәсе Гангага гашыйк. Аларның сигезенче бала булып Бхишма тора. Атасын канәгатьләндерер өчен һәм әнисенә вәгъдәсен тотар өчен Бхишма өйләнмәскә ант итә.
## Актёрлар
* Шантһану маһараджа буларак М.С. Дамодара
* Ганга буларак Кантһиматһи Баи
* Сатһьяватһи буларак Т.С.Джайя

## Режиссура
*Бхшима* Һинд эпосы  *[[Маһабһаратам]]*нан Бхишмага нигезләнгән беренче Тамил фильмы. Аның режиссёры булып П.Й.Алтекар булган һәм җитештерүчеләре булып Salem Films булган. Фильмның башка атамасы *Бхишма Пратигна*. Фильм Калькуттада нигезләнгән East India Film Studios-та эшләнгән булган.

## Саундтрэк
Фильмның музыка директоры һәм шигырьләре турында мәгълүмат юк, гәрчә фильм тарихчысы Рандор Гай ышануынча, икесен дә Папанасам Шива эшләгән. Барысы бергә 23 җыр булган, берсендә *аччһа* (яхшы), *куши* (бәхет) һәм *беш беш* кебек Һинди сүзләре булган .

## Чыгарылуы һәм кабул ителүе
Рандор Гай буенча фильм “күбесенчә мәгълүм хикәясе һәм җырлары” булган өчен нигезле уңышлы итеп кабул ителгән.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине фильмнары
Төркем:Һиндстан фильмнары
Аксыл көрән төс

**Аксыл көрән** (, ) — сыек көрән төс.

## Шулай ук кара

Төркем:Төс
Татар поэзиясе антологиясе (1956)

**Татар поэзиясе антологиясе** — 1956 елда Казанда Таткнигоиздатның матур әдәбият редакциясе тарафыннан нәшер ителгән, төрле авторларның иң күренекле лирик әсәрләре (*тулысынча, яки әсәрдән өзекләр*) тупланган җыентык (). Татар поэзиясенең Галидән  (*[[Кол Гали]], якынча [[1183 ел]]да туган*) башлап, Гамил Афзалга (*[[1921 ел]]да туган*) кадәрге чорын эченә алган. 

## Мөхәррирләр
Төзүчеләре һәм махсус редакцияләүчеләре (мөхәррирләре)
* Мөхәммәт Гайнуллин
* Хатип Госман
* Әхмәт Исхак
* Шәйхи Маннур
* Х. Мөхәметов
* Әхмәт Юныс
* Хәмит Ярми
Издательство редакторлары
* Хисам Камалов
* Сәхаб Урайский
* Салих Хәким

## Тасвирлама
Антология ТАССР мәдәният министрлыгының Татполиграф типографиясендә (*[[Казан]], [[Миславский урамы (Казан)|Миславский урамы]], 9*) 8 мең тираж белән басылган.

Китапка кереш сүзне («Татар поэзиясе») филология фәннәре кандидаты (1951), Казан дәүләт педагогия институтының Көнбатыш Европа әдәбиятлары кафедрасы өлкән укытучысы Хатип Госман язган (1956).

Тупланма XI гасырдан билгеле булган кайбер татар халык авыз иҗаты әсәрләреннән (*«Борынгы җырлар»*) башланып, яшь шагыйрь Гамил Афзалның (*1921—2003*) башлангыч иҗатын (*«Тәнкыйть сүзе», 1954; «Әсмабикә җаным, ахирәт», 1956*) кертеп тәмамлана.

Татар поэзиясе антологиядә дүрт бүлеккә кертелгән:

«Татар халык поэзиясе», «Совет чоры халык поэзиясе»  бүлекләренә кертелгән әсәрләр ССРБ ФА Казан филиалы Тел-әдәбият һәм тарих институты фольклор материал фондыннан, Таткнигоиздатта 1954 елда нәшер ителгән «Татар халык иҗаты» җыентыгыннан алынган.

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999, стр. 36. ISBN 0-9530650-3-0

## Әдәбият
* *[[Дания Заһидуллина|Д. Ф. Загидуллина]]*. История татарской литературы. *Китапта*: Татар әдәбияты. Урта махсус уку йортлары өчен дәреслек-хрестоматия. К.: «Мәгариф», 2010, 7нче бит. ISBN 978-5-7761-2046-6
* 
* 

## Искәрмәләр


## Шулай ук карагыз
* Татар поэзиясе антологиясе (1992) 
* Татар балалар поэзиясе антологиясе (1980)
* Татар музыкасы фонохрестоматиясе

Төркем:Антологияләр
Төркем:Әлифба буенча китаплар
Төркем:Татарча китаплар
Татар поэзиясе антологиясе (мәгънәләр)

**Татар поэзиясе антологиясе**:
* Татар поэзиясе антологиясе (1956)
* Татар поэзиясе антологиясе (1992)
* Татар балалар поэзиясе антологиясе (1980)

## Шулай да карагыз

* Татар музыкасы хрестоматиясе (мәгънәләр)

Төркем:Антологияләр
Бурган-Даа

**Бурган-Даа** (башка исемнәре *Бурган Даа, Богда Даа, Будда Даа*) — ул Тывада Чаа-Хөл кожуунында Сүме-Бели дигән тауда мәгарә эчендә Авыдай Бурган поты торган изге урын..
## Урнашуы
Чаа-Хөл кожуунында Сүме-Бели тавының өстендә зур мәгарә эчендә урнашкан. Ул Саян-Шушенск ГЭСының сусаклагычы янында урнашкан.
Сусаклагыч киңәеп күтәрелеп бу урынның мәйданына килеп җитә: тугыз айда (июнь-март) су дәрәҗәсе астында була, калган өч айда (апрель-июнь) ул судан чыккан килеш тора.
XII-XIII гасырлар белән даталана. 
Совет чоры башланганнан соң, бу урынны ламалар карап торуын дәвам иткәннәр.
Тыва АССР министрлар хуралы 1977 елда карары белән бу урын “Мәгарәдә изге сурәт (XI-XIII гасырлар)” дип атала. 
1921 елда Тыва Ойрот Республикасы революцион ССРБ һәм Монголия дәүләтләренең соравы буенча Буддачылык динен дәүләттән аерганнар. Шуннан соң 1930 елдан бирле Тывада гыйбадәтханәләр бетерелгән булган, лама һәм башкылар кимсетелгән, аларны күзәткәннәр, кайчак төрмәгә утыртканнар.
Тыва халкы, Чаа-Хөл, Улуг-Хем халкы Сүме тавындагы Изге Будда Борханына бергәләп дога укып ихтирам иткән.
XX гасырда Саян-Шушенск ГЭС-ының тирән урыннары 240 метрга җиткән.

## Корылышы
Уртада Авыдай Бурган тора. Янында ике пот Авалокитешвара (Тыва телендә *Ченрезиг* дип атала) белән Махастхамапрапта (Тыва телендә *Тхучентхув* дип атала) бодхисаттвалар. Тышта ераграк ике локапала тора - Авыдай Бурганның уң ягында (көньяк якның сакчысы) Вирудхаки, сул якта Вирупаксы (көнбатыш якның сакчысы, Һинд динендә исә ул Вамана яки Тривикрама буларак билгеле) тора.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
#Ном. Кара-оол В.Х. "Ыдык күштүг Будда Бурган". 2013ч., Ю.Ш. Күнзегеш аттыг Тываның ном үндүрер чери, 308 ар.

Төркем:Буддизм
Төркем:Тыва мәдәнияте
Шри Панимула Дэви Гыйбадәтханәсе

**Шри Панимула Дэви Гыйбадәтханәсе** ул Көньяк Һиндстанда, Кералада, Тһируванантһапурам районында, Потһенкодеда урнашкан 7-нче гасыр мәгарә Дэви гыйбадәтханәсе. . Фестиваль Кумбһам аенда бәйрәм ителә, бу чара тирәли бөтен шәһәр җыела. Урамнар бәйрәм көннәрендә төсле йөрешләр белән төсле ителә, шул ук вакытта урамны бизәү өчен шулай ук кокос ботаклары һәм плантан саплары кулланыла. Бу урында Брахмашри Джагадгуру һәм Шри Рама Даса Миссиясе җитәкчесе Свами Сатьянанда Сарасвати туган булган. Гыйбадәтханәдә көненә өч пуджа була: Уша Пуджа, Уча Пуджа һәм Атһажа Пуджа, шул ук вакытта гыйбадәтханәдә булган иң әһәмиятле тәкъдимнәр булып Бһагаватһи Сева, Пушпанджали, Чембупаясам һәм Панапаясам тора.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һиндстанда Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шактизм
Мандагапатту Тримурти Гыйбадәтханәсе

**Мандагапатту Тримурти Гыйбадәтханәсе** ул Һиндстанда, Тамилнадта Вилуппурам районында Мандагапатту авылында урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Таштан Паллава хөкемдары Маһендраван I тарафыннан Брама-Шива-Вишну өчлегенә ихтирам күрсәтер өчен киселеп, таштан киселгән мәгарә гыйбадәтханәсе Тамилнадта ачылган һәм даталанган иң борынгы мәгарә гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Грантһа язуы белән язылган иң иртә мәгълүм таштан киселгән Санскрит язмасы өчен мәшһүр. Ул Паллава патшасы Маһендраварман I-гә (безнең эраның 600–630 елы) карый.
Язмада шулай дип язылган:
:*EtadanishTamadrumamalOhamasudham vichitra chitEna nirmA pitanrupENabrahmEsharaviShNulakSitAyanam*
Дэванагари язмасына транслитерация:
:अतद्निष्टकंद्रुं(मलो)-
:हमसुधं (विचित्रचि)त्तेन
:निम्मर्पितन्न्रपे(ण) ब्रह्मो –
:श्वरविष्णुल(क्षि)तायनं
Тәрҗемәсе:
:"Брахма, Шива һәм Вишнуга багышланган гыйбадәтханә Вичитрачитта тарафыннан кирпеч, агач, металл һәм эремә кулланмыйча казылган булган". 
## Галерея

File:7th century Mandagapattu Trimurti Hindu temple, rock cut cave, Grantha script Sanskrit inscription.jpg|Санскрит язмасы
File:Mandakapattu Inscription.jpg|Язма, 2-D принт
File:7th century Mandagapattu Trimurti Hindu temple, rock cut cave, bays and pillars.jpg|Мукья һәм ардһа мандапалар
File:7th century Mandagapattu Trimurti Hindu temple, rock cut cave, middle sanctum 2.jpg|Өч sanctum-нарның берсе

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һиндстанда Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Шиваизм
Төркем:Брахмага табыну
Төркем:Санскрит
NGC 3002

**NGC 3002** — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

## Тарихы

Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.

## Чыганаклар

* VizieR
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* 
## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз

* Яңа гомуми каталог
* Мессье җисемнәр исемлеге

3002
3002
Яңа гомуми каталог

**Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогы** ( яки *NGC*) — һәвәскәр астрономиядә ерак галәм җисемнәренең иң танылган каталогы.

Бүгенге көнгә 7840 галәм җисемен колачлый.

Каталог 1880 елларда Джон Людвиг Эмиль Дрейер тарафыннан нигездә Уильямт Гершель күзәтүләре буенча төзелә. Соңыннан ике Индекс-каталог белән тулыландырыда, бу ике каталог белән 5326 җисем өстәлә.

## Моны да карагыз
* Яңартылган яңа гомуми каталог

## Чыганаклар
* The NGC/IC project
* The top astro photos of the NGC catalog
* The Interactive NGC Catalog Online

Төркем:NGC
Төркем:Астрономия каталоглары
Ангкор Борей һәм Пһном Да

Борынгы Фунань патшалыгының **Ангкор Борей** (Кхмер телендә:អង្គរបុរី) һәм **Пһном Да** (Кхмер телендә:ភ្នំដា) урыннары көньяк Камбоджаның Такео Провинциясендә Ангкор Борей районында урнашкан. Бу урыннардан иң элек даталанган археологик материал безнең эрага кадәр якынча 400 елга карый. Аларда иң элек даталанган Кхмер язуы һәм Кхмер сынчылыгының иң иртә традициясе бар.  Пһном Да калкулыгында һаман да булган 11-енче гасыр гыйбадәтханәсе бар.
Соңгы елларда археологик урыннарга туристларның үсүче саннары килә башлаган. Шул ук вакытта даирәдә җитди проблема булып борынгы әйберләрне талау һәм законсыз трафиклау тора.
## Дөнья Мирасы статусы
Урын 1992 елның 1 сентябрендә мәдәни төркемгә ЮНЕСКО Дөнья Мирасы алдан исемлегенә кертелгән булган. Тәкъдим итү 2020 елның 27 мартында яңартылган булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Камбоджада Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Әлиева

**Әлиева** () — төрки фамилия.
* Арзу Әлиева (1989), кинопродюсер, режиссер, Илһам Әлиев һәм Меһрибан Әлиеваның кече кызы.
* Зәрифә Әлиева (1923—1985), табиб, профессор, Азәрбайҗан президентлары Һейдәр Әлиевның хатыны, Илһам Әлиевның әнисе.
* Ләйлә Әлиева (1984), җәмәгать эшлеклесе, мөхәррир. Илһам Әлиев һәм Меһрибан Әлиеваның өлкән кызы.
* Меһрибан Әлиева (1964), Азәрбайҗанның беренче вице-президенты (2017 елдан). Илһам Әлиевның хатыны.
* Сәкинә Әлиева (1925—2010), Нахчыван АССР Югары шурасы президиумы рәисе (1963—1990).
*Фазу Әлиева (1932—2016), авар шагыйрәсе, прозаик һәм публицист, Дагстан халык шагыйрәсе.
----
* **[[Әлиев]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Бһедабһеда

**Бһедабһеда Веданта** ул шәхси үз (*дживатман*) Брахман буларак мәгълүм ахыр чик чынлыктан аермалы да, аермалы булмаган да дип өйрәткән Веданта суб-мәктәбе.
## Этимологиясе
*Бһедабһеда* (Дэванагари язуы белән Санскрит телендә:भेदाभेद) ул "аерылу һәм аерылмау" дигәнне аңлатучы Санскрит сүзе.
## Фәлсәфә
Барлык төрле Бһедабһеда Веданта мәктәпләренең хасият позициясе булып шәхси үз (*дживатман*) Брахман буларак мәгълүм ахыр чиктән аерылып тору һәм аерылып тору тора. Бһедабһеда Веданта традициясендә һәр фикер йөртүченең “аерылып тору” һәм “аерылып тормау” фәлсәфи төшенчәләренең төгәл мәгънәләренең үз билгеле аңлавы бар". Бһедабһеда Ведантик фикерләре бик борынгы Ведантик текстларга бәйләнешен күрергә була, шулай ук, мөгаен, Бадараянаның *Брахма Сутра*сын да кертеп (безнең эраның 4-енче гасыры).
Бһедабһеда ике төп Веданта мәктәбенең карашларыннан алдан килә. *[[Адвайта]]* (дуалистик булмаган) Веданта шәхси үз Брахманга тулаем рәвештә идентик дип игълан итә һәм *[[Двайта]]* (дуалистик) Веданта (13-енче гасыр), ул шәхси үз һәм Брахман арасында тулаем аерманы өйрәтә.

## Йогынты
Бһедабһеда фикерләренең Һиндстанның урта гасыр чоры (Бһакти) мәктәпләренә гаять зур йогынтысы булган. Урта гасыр Бһедабһеда фикер йөртүчеләре арасында:
* Свабһабика Двайтадвайта мәктәбен нигезләгән Нимбарка (13-енче гасыр), ул Свабһабика  Двайтадвайта мәктәбен нигезләгән.
* Бһашкара (8-енче һәм 9-ынчы гасырлар), Аупадһика Бһедабһеда мәктәбен нигезләүче.
* Чайтанья Махапрабху (1485-1533), көнчыгыш Һиндстанның Көнбатыш Бенгалиядә Гаудия-вайшнавизм нигезләүчесе һәм Ачинтья Бһеда Абһеда теология нигезләүчесе.
Башка төп исемнәр булып Рамануджаның остазы Ядавапракаша  һәм Виджнабһикшу (16-ынчы гасыр).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* 

## Өстәмә укырга мөмкин
* 
* Complete English Translation of *Sri Subodhini jee*, published in *Collected Works of Sri Vallabhcharya series*, Sri Satguru Publications
## Тышкы сылтамалар
*Internet Encyclopedia of Philosophy, ''Bhedabheda''

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Төркем:Фәлсәфә
Прапанна

**Прапанна** тулаем бирелү/тугърылык өчен Санскрит сүзе.
Вишиштадвайта мәктәбеннән Рамануджа шәхес бары тик 'прапанна' булырга тиеш, ягъни Ходайга тулаем буйсынган булырга тиеш. Бу 'Прапатти' дигәнне аңлата. Әгәр дә шәхес тулысынча Ходайга ышанса һәм фикерендә, сүзендә һәм гамәлендә аңа тулысынча бирелсә, шуннан соң ул иң олы ноктага "Вишноһ Парамам Падам"га ирешә ала.
Прапанна күп мәртәбә Бхагавата Пуранада искә алына. Прапанна прапаттига ирешү өчен барлык яки биш анганы тәэмин итә дип фараз ителә. 'Прапанна' үзен Ходайга тулысынча биргән һәм сафлык юлыннан барып тормыш белән ничек эш иткәне турында әйтелә.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* www.srivaishnava.org gives an in depth view about the life a 'Prapanna' is expected to follow to attain moksha.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Кшама

***Кшама*** (Санскрит телендә:, *IAST:kṣamā*) ул түземлек, вакытны ирекле итү һәм хәзер гамәл кылуны аңлатучы Санскрит сүзе. А. А. Макдонелл аны түбәндәгечә билгели: "түземлек, тыелу, хәлгә керү (... карата)". Кшама шулай ук бик түземле булуны һәм кичерергә һәм онытырга сәләткә ия булуны күрсәтә.
Кшама концепциясе ун традицион яманы яки чикләүләрне формалаштыра, алар Шандилья Упанишада һәм Вараха Упанишада һәм Горакшанатханың Хатха-йога-прадипикасын кертеп күп язмаларда кодлаштырылган.
Ул кайвакыт исем булып та кулланыла.
## Шулай ук карарга мөмкин
* Forgiveness (Hinduism)
* Shama (Equanimity)
* Dama (Temperance)
* Dhyana (Serenity)
* Ānanda (Happiness)
* Titiksha (Forbearance)
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Төркем:Фәлсәфә