open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Колумбия милли футбол җыелмасы

**Колумбия милли футбол җыелмасы** () — халыкара футбол ярышларында Колумбия вәкиле булып торучы милли такым. 

## Сылтамалар
*  Рәсми сайт
*  Facebook хисап язмасы
*  Twitter хисап язмасы

## Искәрмәләр

Төркем:Футбол җыелмалары
Төркем:Колумбия
Учалы байрагы

**Учалы байрагы**— Учалы шәһәренең рәсми символы. Канун буенча, "**Байрак үзәгендә башында курай чәчәге белән сары төстәге келтә**" сүрәтләнгән.

2013 елның 28 мартта Учалы шәһәренең депутатлары белән расланган.

## Искәрмәләр

Төркем:Учалы
Согуд Гарәпстаны милли футбол җыелмасы

**Согуд Гарәпстаны милли футбол җыелмасы** () — халыкара футбол ярышларында Согуд Гарәпстаны вәкиле булып торучы милли такым. 

## Сылтамалар
*  Рәсми сайт

## Искәрмәләр

Төркем:Согуд Гарәпстаны
Төркем:Футбол җыелмалары
Каюм Симаков

**Каюм Симаков** (Каюм Мөхәммәтҗан улы Симаков, ,  — , ) — фирка-дәүләт эшлеклесе.

## Хезмәт юлы
Тамбов эшчеләр факультетын (19??), Свердловск тау эше инситутын (1934) тәмамлаган.

* 1924-19?? — авыл шурасы , керәстияннәрнең үзара ярдәмләшү комитеты рәисе.
* 1934-1940 — Чимкәнт кургашын заводында инженер-конструктор, цех башлыгы.
* 1940-1948 — Лениногорск кургашын заводында баш инженер, директор.
* 1948-1956 — Чимкәнт кургашын заводы директоры.
* 1956-1957 — КазССР төсле металлургия министрының 1 нче урынбасары.
* 1957-1961 — Көнбатыш Казакъстан икътисади-административ районының халык хуҗалыгы шурасы рәисе.
* 1961-1968 — КазССР министрлар шурасы рәисе урынбасары (1965 елның март-октябрь айларында - беренче урынбасар)
* 1965-1968 — КазССР министрлар шурасы каршындагы дәүләт план комитеты рәисе.
* 1968 елдан пинсәдә.

## Искәрмәләр


## Тышкы сылтамалар

* http://kasimov.club/KauySimakov/kniga_vospominanie_o_bylom_ch.2.pdf
Юксыллар чаткысы (гәҗит)

**Юксыллар чаткысы** — атналык иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит. РКП(б)ның Төмән губерна комитеты органы. 1922-1923 елларда Төмән шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Ш. Мәхмүтов.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Юлдаш (журнал)

**Юлдаш** — иҗтимагый-сәяси, әдәби һәм фәнни журнал. РКП(б) ҮК каршындагы Үзәк татар-башкорт бюросы һәм РСФСР милләтләр эшләре халык комиссариаты органы. 1918-1923 елларда Мәскәү шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Алга (гәҗит, Кошва)

**Алга** — гәҗит.  1935 елда Кошва шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Гомәр Уразов.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төзү ударнигы (гәҗит)

**Төзү ударнигы** — гәҗит.  1931 елның 20 декабреннән 1935 елның 6 апреленә кадәр Чиләбе шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. 1932—1935 елларда җаваплы сәркатип булып Габдрахман Минский эшләгән.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Кызыл химик (гәҗит)

**Кызыл химик** — гәҗит.  1933 елдан 1935 елның 11 мартына кадәр Березники шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррирләр – Әһләмша Әхмәтшин, Һади Фәррахов, ?. Шәмсетдинов.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Юксыллар сүзе (гәҗит)

**Юксыллар сүзе** — атналык иҗтимагый-сәяси гәҗит. РКП(б)ның Ырынбур губерна комитетының үгетләү-пропаганда бүлеге органы. 1920 елның 14 маеннан 1921 елга кадәр Ырынбур шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Әфзал Таһиров.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яз (журнал)

**Яз** — сәяси, әдәби, юмористик һәм сатирик журнал.  1907 елның мартында Ырынбур шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 2 саны чыга. Нәшир һәм мөхәррир – Йосыф Мозаффаров.

Төркем:Татарча журналлар
Якты юл (журнал)

**Якты юл** — сәяси, фәнни, әдәби һәм педагогик журнал. Малмыж шәһәр халык мәгарифе бүлеге органы. 1920-1921 елларда Малмыж шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Ялкын (гәҗит)

**Ялкын** (1920 елга кадәр *«Ышаныч»*, 1924-1931 елларда *«Идел буе»*) — гәҗит.  1918-1932 елларда Сарытау, 1932-1935 елларда Әстерхан шәһәрләрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Газиз Исәев

**Газиз Исәев** (,  — , ) — фирка-дәүләт эшлеклесе.

## Хезмәт юлы
Тулы булмаган татар мәктәбен (1913), 4 сыйныфлы рус укуханәсен (1918), Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университетын (1924) һәм КХИКУ каршындагы лекторлык курсларын (1925) тәмамлаган.

* 1919 —  «Күмәк»  гәҗитендә әдәби тәрҗемәче.
* 1920-1921 — Төркистан коммунистик яшьләр берлегенең Нарын өяз-шәһәр комитетының җаваплы сәркәтибе.
* 1921-1922 — ТКЯБ ҮКнең икътисад-хокук бүлеге мөдире.
* 1922 — ТКЯБнең Сәмәрканд өлкә комитетының җаваплы сәркәтибе.
* 1925-1926 — КХИКУ укытучысы.
* 1926-1931 — Урта Азия коммунистик университетында: 1 нче курс мөдире (1926-1928), ректоның уку-укыту эшләре буенча ярдәмчесе (1928-1929), проректор (1929-1931).
* 1931-1932 — Кыргыз АССР мәгариф халык комиссары урынбасары.
* 1932-1933 — ВКП(б)ның Кыргыз өлкә комитетының агитация-масса эшләре бүлеге мөдире урынбасары.
* 1933-1934 — ВКП(б)ның Аламөден район комитетының 1 нче сәркәтибе.
* 1934-193?— ВКП(б)ның Кыргыз өлкә комитетының җитәкче фирка органнары бүлеге мөдире.
* 193?-1937— Кыргыз авыл хуҗалыгы мәктәбе ректоры.

## Искәрмәләр
Яңалиф (журнал, 1927)

**Яңалиф** — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби журнал. ТАССР ҮБК каршындагы Яңалиф дәүләт комитеты органы. 1927-1930 елларда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Фатих Сәйфи-Казанлы.

Төркем:Татарча журналлар
Яңалиф (журнал, 1930)

**Яңалиф** — сәяси, әдәби-нәфис һәм тәнкыйди-библиографик журнал. ТАССР мәгариф халык комиссариаты һәм Татар совет язучылары берлеге органы. 1930-1932 елларда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Галимҗан Нигъмәти.

Төркем:Татарча журналлар
Яңа авыл (гәҗит, Мәләкәс)

**Яңа авыл** — гәҗит. РКП(б)ның Мәләкәс өяз комитеты органы. 1923-1925 елларда Мәләкәс шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яңа авыл (гәҗит, Нижгар)

**Яңа авыл** — гәҗит. ВКП(б)ның Горьки край комитеты органы. 1930-1933 елларда Түбән Новгород (Горький) шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яңалиф газеты (гәҗит)

**Яңалиф газеты** — гәҗит. «Яңалиф» җәмгыяте шурасы органы. 1928 елның 16 мартыннан 1929 елның 17 ноябренә кадәр Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 85 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Дания милли футбол җыелмасы

**Дания милли футбол җыелмасы** () — халыкара футбол ярышларында Дания вәкиле булып торучы милли такым. 

## Сылтамалар
*  Рәсми сайт
*  Twitter хисап язмасы

## Искәрмәләр

Төркем:Дания
Төркем:Футбол җыелмалары
Фишт (стадион)

**Фишт** — Сочидә 2013 елда төзелеп беткән футбол стадионы. Стадион төзелешенә башта 800 миллион $ тотылган, 2018 елгы реконструкция бәясе — 4,7 млрд сум.

## Сылтамалар
* Сочи: подготовка к ЧМ по футболу и яхты Путина. varlamov.ru

Төркем:Стадионнар
Төркем:2018 елгы дөнья футбол чемпионаты
Төркем:Сочи
Капитан Америка: Ватандашлар сугышы

## Актерлары

## Төшерү төркеме

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Кристофер Маркус һәм Стивен МакФили сценарийлары буенча фильмнар
Төркем:2016 елның АКШ фильмнары
Төркем:АКШ-ның 3D фильмнары
Төркем:2016 елның 3D фильмнары
Төркем:Marvel кинематографик галәме фильмнары
Төркем:Капитан Америка турындагы фильмнар
Төркем:Тимер кеше турындагы фильмнар
Төркем:Үрмәкүч-кеше турындагы фильмнар
Төркем:Үч алучылар турындагы фильмнар
Төркем:Шымчылар турындагы фильмнар
Төркем:Триквел фильмнар
Төркем:2016 елның фантастик фильмнары
Төркем:2016 елның атышлы-чабышлы фильмнары
Төркем:Дисней фильмнары
Франса милли футбол җыелмасы

**Франция милли футбол җыелмасы** () — халыкара футбол ярышларында Франция вәкиле булып торучы милли такым, ике мәртәбә дөнья чемпионы (1998, 2018).

## Сылтамалар
*  Рәсми сайт
*  Twitter хисап язмасы

## Искәрмәләр

Төркем:Франция
Төркем:Футбол җыелмалары
Габдулла Тукай һәйкәле (Түбән Кама, 1992)

**Габдулла Тукай һәйкәле** — Татарстанның Түбән Кама шәһәрендә 1992 елда куелган һәйкәл. Авторы — Бакый Идрис улы Урманче (*[[1897 ел|1897]] — [[1990 ел|1990]]*). Башта (*[[1979 ел]]да*) әлеге һәйкәл Яңа Кырлайда куелган булган. Автор - сынчы рөхсәте белән, 1986 елның 24 октябрендә Яңа Кырлайдан Түбән Камага күчерелгән.

## Тарих
Габдулла Тукайның 100 еллыгын бәйрәм иткәндә (*[[1986 ел|1986]]*), Бакый Урманче эшен — музей алдына куелган бетон Тукай һәйкәлен металлдан койдырып, читкә утыртып куялар. Иске (*беренче*) һәйкәлне мәктәп артына күчерәләр. Һәйкәл хуҗасыз, кадерсез ята. Техник фәннәр докторы, ТР ФА мөхбир әгъзасы, ТР атказанган химигы Азат Зыятдинов (*[[1939 ел|1939]] — [[2017 ел|2017]]*), һәйкәлнең авторын күндереп, һәйкәлне Түбән Камага алып кайтып лаеклырак урынга урнаштыруны максат итә. Автор кадерсез яткан һәйкәлне алып китүгә карышмый.
 
Тукай һәйкәлен Түбән Камага күчерү тиз һәм профессиональ башкарыла. Түбән Кама шәһәр башкарма комитеты әрҗәсенә ком салынган, һәйкәлне төреп куярлык япкычы булган «КамАЗ» машинасы бирә. Арча районы хакимиятеннән Вәгыйз Минһаҗев һәйкәлне күтәреп машинага кую өчен кран сөйләшеп куя. Арча ПМКсы кранчысы Мансур Мөхәммәдьяров (*[[Кышкар]] авылыннан*) четерекле эшне (*һәйкәлне, ватмыйча, күтәреп машинага куюны*) зур осталык белән башкарып чыга. Шоферлар Ирек Зәйнуллин, Әсхәт Гәрәев һәйкәлне зур саклык белән Түбән Камага алып кайтып җиткерәләр.

1992 елда һәйкәл мәшһүр табиб Гамир Гариф улы Исмәгыйлев ярдәме белән Түбән Каманың хәзерге киң профильле үзәк район хастаханәсе (*элекке 3нче хастаханә, медсанчасть*) каршындагы бакчага (*Актүбә урамы, 9*) урнаштырыла.
 
Һәр елны Габдулла Тукай туган көнне — 26 апрельдә әлеге һәйкәл каршында үзәк район хастаханәсе коллективы һәм Түбән Кама медицина көллияте укучылары катнашында «Шигърият бәйрәме» уздырыла.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# *[[Азат Зыятдинов]].* Ил агасы белән очрашулар. *Китапта*: Баки Урманче и татарская культура (*составитель*  Ф. В. Ахметова-Урманче). К.: «Фән», 2005. 264-282 бит. ISBN 5-9690-0031-0

## Сылтамалар
*   Музей Габдуллы Тукая в селе Новый Кырлай
*   Тукай-Кырлай, музей Тукая. komanda-k.ru, 14.01.2017

## Моны да карагыз
* Габдулла Тукай һәйкәле (Түбән Кама, 1991)

Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр
Төркем:Язучыларга һәйкәлләр
Төркем:Тукайга һәйкәлләр
Төркем:Түбән Кама һәйкәлләре
Габдулла Тукай һәйкәле (Түбән Кама, 1991)

**Габдулла Тукай һәйкәле** — Татарстанның Түбән Кама шәһәрендә 1991 елда Габдулла Тукайга куелган (*беренче*) һәйкәл. Авторы — Бакый Идрис улы Урманче (*[[1897 ел|1897]] — [[1990 ел|1990]]*) (*бюст өлеше*), архитектор — Фирдәвис Гайнетҗан улы Ханов (* өлеше*). Түбән Каманың  Габдулла Тукай паркына (*башка исемнәре*: Г. Тукай исемендәге Ял һәм уку паркы, Мәгърифәт һәм ял паркы, Әкиятләр паркы) керү юлында, махсус эшләнгән милли орнаментлы áрка алдына урнаштырылган.

## Тарих
Тукай бюсты — Бакый Урманченың иҗат җимеше. Шагыйрьнең 75 еллыгына бронзадан эшләп тәмамлаган. Шәһәргә сынчы үзе исән вакытта бүләк итеп калдырган. 1986 елның февралендә техник фәннәр докторы, ТР ФА мөхбир әгъзасы, ТР атказанган химигы Азат Зыятдинов (*[[1939 ел|1939]] — [[2017 ел|2017]]*), сынчының Казандагы остаханәсеннән шагыйрь бюстын РАФ машинасында Түбән Камага алып кайтуны оештыра. Бюстны 1991 елның сентябрь аенда Кояшлы (*хәзерге* Тукай)    Тукай исемендәге китапханә янәшәсендәге бакчага (*скверга*) бастырып куйганнар. 2006 елда бюст яңартылган.

2015 елның 14 августында, «2015 ел — Татарстанда Парклар һәм скверлар елы» уңаеннан, Тукай һәйкәле тирәсе гүзәл паркка әйләндерелә. Паркның мәйданы 3,2 *га*. Парк белән беррәттән, янәшәдәге Тукай исемендәге шәһәр китапханәсенә дә республика бюджеты хисабына  үткәрелә.
 
Үзгәртеп корылган паркны һәм һәйкәлне ачу тантанасында ТР президенты Рөстәм Миңнеханов, ТР Дәүләт шурасы депутаты Разил Вәлиев һ. б. рәсми кешеләр катнаша.

## Тасвирлама
Биек алты кырлы гранит постаментка яшь Габдулла Тукайның бюсты урнаштырылган. Постаментның алгы ягында гарәп һәм кирилл хәрефләре белән шагыйрь турында мәгълүмат язылган мемориаль такта беркетелгән.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Архитектор Фирдәвис Ханов. Түбән Кама: ИПЦ «Гузель», 2016.
# *Ирина Гарипова.* Парк Тукая: здесь кипит жизнь. «Нижнекамская правда», 18 августа 2015 года.
#  Түбән Камада Тукай һәйкәле. Габдулла Тукайның тормыш юлына һәм иҗатына багышланган Интернет–портал
#    Достопримечательности Нижнекамска 
# Памятник Тукаю.  RuTraveller
#   Памятники. Официальный сайт Нижнекамского муниципального района РТ.
# *Таһир Сабирҗанов.*  Түбән Кама — Тукай варислары мәркәзе. «Мәгариф», 2017 ел, март.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Габдулла Тукай һәйкәле (Түбән Кама, 1992)

Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр
Төркем:Язучыларга һәйкәлләр
Төркем:Тукайга һәйкәлләр
Төркем:Түбән Кама һәйкәлләре
Яңа вакыт (гәҗит)

**Яңа вакыт** — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит.  1917 елның 1 ноябреннән 1918 елның 22 мартына кадәр Ырынбур шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Фатих Кәрими.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яңа дөнья (гәҗит)

**Яңа дөнья** — гәҗит. РКП(б)ның Самар губерна комитетының татар-башкорт бюросы органы. 1924-1925 елларда Самар шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яңа милли юл (журнал)

**Яңа милли юл** — иҗтимагый-сәяси һәм фәнни-әдәби журнал.  1928 елның 23 декабреннән 1939 елның октябренә кадәр Берлин, Варшава шәһәрләрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 136 саны чыга. Мөхәррир – Гаяз Исхакый.

Төркем:Әлифба буенча журналлар
Төркем:Татарча журналлар
Төркем:Алмания журналлары
Төркем:Польша журналлары
Яңа тормыш (гәҗит)

**«Яңа тормыш»** — атналык гәҗит. «Фикер» гәҗите варисы. 1907 елның ноябреннән 1908 елның мартына кадәр Җаек шәһәрләрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 20 саны чыга. Нәшир – Мөхәммәтгали Мусин, фактик мөхәррир – Камил Мотыйгый.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яңа фикер (гәҗит)

**Яңа фикер** — гәҗит. Эчке Россия мөселман эшләре комиссариатының Җаек бүлеге органы. 1920 елда Җаек шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яңа юл (журнал)

**Яңа юл** — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби-нәфис журнал.  1923-1924 елларда Уфа шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Давыт Юлтый.

Төркем:Татарча журналлар
Туган җир (журнал)

**«Туган җир»** () — Казанда 2017 елдан татар һәм рус телләрендә нәшер ителүче журнал, төбәкчеләр хәрәкәтенең матбугат чарасы. Елга дүрт тапкыр (*квартал саен бер сан*) чыгуга исәпләнгән. 
Басманың баш мөхәррире — тарих фәннәре докторы Дамир Мәүләви улы Исхаков.
Электрон варианты булачак.

## Тарих

2016 елның 13 февралендә Казанда төбәкчеләрнең (*төбәк тарихын өйрәнүчеләрнең*) Беренче оештыру җыены уза. Төбәкчеләр хәрәкәтенең Устав проекты кабул ителә. Идарә сайлана, төбәкчеләр хәрәкәтен галим-археолог Альберт Әхмәтҗан улы Борһанов җитәкли.

2017 елның 24-25 мартында «Казан» милли-мәдәни үзәге бинасында Татар төбәк тарихын өйрәнүчеләренең Беренче бөтенроссия корылтае уза. Корылтай кысаларында ТР ФА Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институты, Бөтендөнья татар конгрессы һәм Бөтенроссия татар төбәк тарихын өйрәнүчеләр җыены «Туган җир» журналының беренче санын нәшер итә. Журнал җыен делегатларына таратыла.

Төбәкчеләр хәрәкәте 3 ел эчендә зур үсеш ала. «Туган җир» журналы күтәрелеп киткән төбәкчеләр хәрәкәтенең күркәм үсеш дәвамы булып тора.

Журналга төбәк тарихын өйрәнүгә кагылышлы фәнни-методологик, фәнни, фәнни-популяр бүлекләр, мәктәптә төбәк тарихын куллану, тарихи чыганаклар һ. б. бүлекләр кертелгән.

## Танылган авторлары
* Дамир Исхаков
* Ильнар Гарифуллин
* Искәндәр Измайлов
* Мөнирә Сәгыйдуллина
* Зәйтүнә Тычинских
* Фәүзия Бәйрәмова
* Илсөяр Закирова
* Альберт Борһанов
* Лилия Мөхәммәтҗанова
* Ринат Гатауллин
* Рәшидә Хамзина
* Дамир Таҗиев
* Луиза Шәмсетдинова
* Шәйхи Маннур
* Мәгъсүм Акчурин
* Зәрия Хәбипова
* Луиза Сөрмәтова
* Эльвира Мозаффарова
* Кадерле Имаметдинов
* Руслан Айсин
* Равилә Кутумова
* 
* Вәли Идиатулла
* Ирек Биккинин
* Рөстәм Әминов
* Рәшидә Бакыева

## Әдәбият
# *Зәрия Хәбипова.* Туган җиреңне яратсаң... «Татарстан яшьләре»,  14.06.2018

## Сылтамалар
* *Рустем Аминов.*  Вышел первый номер краеведческого издания «Туган җир / Родной край». Сайт Института истории им. Ш. Марджани АН РТ, 13.04.2017
* Информация для краеведов. Бөтендөнья татар конгрессы сайты, 15.02.2018
* *Мөршидә Кыямова.*  Татарстанда «Туган җир» дигән яңа журнал чыга башлый — Дамир Исхаков.  «Татар-информ» МА, 21.03.2017
* «Туган җир», 2017 ел, 1нче сан.

## Искәрмәләр


Төркем:2017 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:Татарча журналлар
Төркем:Русча журналлар
Төркем:Татарстан журналлары
Яңа япун мөхбире (журнал)

**Яңа япун мөхбире** — айлык журнал.  1931-1945 елларда Токио шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Беренче елны «Япун мөхбире» дип чыккан, 1932 елдан «Яңа япун мөхбире» чыга башлаган. Журналга нигез салучы һәм башлыгы Токиода имам булып торган Габделхәй Корбангали. Журналның һәр санында Япония тематикасы мөһим урынны били  . Журнал Япония, Корея һәм Маньчжуриядә яшәгән татар мөһәрҗиләре арасында тарала. 
## Сылтамалар
* Яңа япон мөхбире / یاڭی یاپون مخبری 
## Искәрмәләр

Төркем:Татарча журналлар
Яңа юлда (журнал)

**Яңа юлда** — хатын-кызлар өчен журнал.  1929-1933 елларда Уфа шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Ярлы (гәҗит, Казан)

**Ярлы** — гәҗит. РКП(б)ның Казан комитеты органы. 1918 елның декабреннән 1919 елның сентябренә кадәр Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Тунис милли футбол җыелмасы

**Тунис милли футбол җыелмасы** () — халыкара футбол ярышларында Тунис вәкиле булып торучы милли такым. 

## Сылтамалар
*  Рәсми сайт
*  Twitter хисап язмасы

## Искәрмәләр

Төркем:Тунис
Төркем:Футбол җыелмалары
Ярлы тавышы (гәҗит)

**Ярлы тавышы** — гәҗит. РКП(б)ның Бәләбәй комитеты каршындагы мөселман бүлеге органы. 1918-1919 елларда Бәләбәй шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Ярлы халык (гәҗит)

**Ярлы халык** — гәҗит.  1918 елда Петроград шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 2 саны чыга. Мөхәррир – Камил Мотыйгый.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яшь авыл (журнал)

**Яшь авыл** — айлык журнал. РЛКЯБ ҮК каршындагы татар-башкорт бюросы органы. 1925 елда Мәскәү шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – С. Садыйков.

Төркем:Татарча журналлар
Яшь йөрәк (гәҗит)

**Яшь йөрәк** — гәҗит. РКЯБнең Башкорт губерна комитеты органы. 1921 елның августыннан 1922 елның июленә кадәр Стәрлетамак шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Доктор Стрәнҗ (фильм, 2016)

## Актерлары

## Төшерү төркеме

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:2016 елның АКШ фильмнары
Төркем:Доктор Стрәнҗ турындагы фильмнар
Төркем:Marvel кинематографик галәме фильмнары
Төркем:Инглиз телендәге фильмнар
Төркем:АКШ-ның атышлы-чабышлы фильмнары
Төркем:Нью-Йоркта төшерелгән фильмнарТөркем:2016 елның фантастик фильмнары
Төркем:Дисней фильмнары
Төркем:IMAX фильмнары
Төркем:Яңадан башланган фильмнар
Ярлылар тавышы (гәҗит)

**Ярлылар тавышы** — сәяси-әдәби гәҗит. РКП(б)ның Малмыж өяз комитеты каршындагы татар-башкорт секциясе һәм Үзәк мөселман комиссариатының җирле бүлеге органы. 1919 елның гыйнварыннан 1920 елның июленә кадәр Малмыж шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Н. Бәхтияров.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яшь коммунар (гәҗит, Әстерхан)

**Яшь коммунар** — гәҗит. РКЯБнең Әстерхан губерна комитетының Көнчыгыш бюросы органы. 1920-1921 елларда Әстерхан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 23 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яшь коммунар (гәҗит, Свердловск)

**Яшь коммунар** — гәҗит. БЛКЯБ ҮК Оештыру бюросы һәм БЛКЯБнең Свердловск өлкә комитеты органы. 1932-1935 елларда Свердловск шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркиядә президент сайлаулары (2018)

**Төркиядә президент сайлаулары** () — 2018 елның  24 июнендә парламент сайлаулары (*[[:tr:2018 Türkiye genel seçimleri|tr]]*) белән бервакытта үткәрелә. 2017 елның 16 апрелендә ил конституциясенә үзгәрешләр кертү буенча уздырылган референдум (*[[:tr:2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumu|tr]]*) нәтиҗәләре буенча, Төркия парламент җөмһүриятеннән президент җөмһүриятенә әверелә, ил президенты бер үк вакытта дәүләт башлыгы да, хөкүмәт башлыгы да булып тора. Премьер-министр вазифасы бетерелә.

## Рәсми кандидатлар
Төркиянең Югары сайлаулар шурасы () (*[[:tr:Yüksek Seçim Kurulu (Türkiye)|tr]]*) кандидатлар исемлеген рәсми рәвештә 13 майда игълан итә.




## Сайлау нәтиҗәләре

## Сылтамалар
*   June 24, 2018, Presidential Election Results

## Искәрмәләр


Төркем:2018 ел сайлаулары
Төркем:Төркия тарихы
Төркем:Төркиядә президент сайлаулары
Урал тавышы (гәҗит, Екатеринбур)

**Урал тавышы** — гәҗит.  1917 елда Екатеринбур шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Урал тавышы (гәҗит, Чиләбе)

**Урал тавышы** — гәҗит.  1918 елда Чиләбе шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яшь педагог (журнал)

**Яшь педагог** — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби журнал. Казан Көнчыгыш педагогика институтының ВКП(б) һәм БЛКЯБ ячәйкәләре органы. 1926-1929 елларда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 7 саны чыга. Мөхәррир – Г. Шәрәф.

Төркем:Татарча журналлар
Яшь эшче (гәҗит)

**Яшь эшче** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. БЛКЯБ ҮК каршындагы Үзәк татар-башкорт бюросы органы. 1921 елның 15 февраленнән 1922 елның 3 синтәбренә кадәр Мәскәү шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 35 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яшь эшче (журнал)

**Яшь эшче** — иҗтимагый-сәяси, әдәби рәсемле журнал. «Яшь эшче» гәҗите варисы. БЛКЯБ ҮК каршындагы татар-башкорт бюросы органы. 1922-1928 елларда Мәскәү шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча журналлар
Яшьләр (гәҗит)

**Яшьләр** — гәҗит. РКЯБнең Чиләбе комитеты органы. 1920 елда Чиләбе шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яшьләр дөньясы (гәҗит)

**Яшьләр дөньясы** — гәҗит. РКЯБнең Уфа губерна комитеты каршындагы татар-башкорт бюросы органы. 1920-1921 елларда Уфа шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Пүлшә милли футбол җыелмасы

**Польша милли футбол җыелмасы** — халыкара футбол ярышларында Польша вәкиле булып торучы милли такым. 

## Сылтамалар
*  Рәсми сайт
*  Twitter хисап язмасы

## Искәрмәләр

Төркем:Польша
Төркем:Футбол җыелмалары
Шри Агхора Вирапатхра Гыйбадәтханәсе

Шри Агора Вирапатхра Гыйбадәтханәсе. Малайзиядә, Пенангта, Джордж Таунда урнашкан. Координаталары: 5°24′42.09 N, 100°17′50.58 O. ஸ்ரீ அகோர வீரபத்திர கோவில். Вирабхадра Ходаена багышланган. Дравид архитектурасы. 1960-ынчы елларда төзелгән.

**Шри Агхора Вирапатхра Гыйбадәтханәсе** (Тамилча:ஸ்ரீ அகோர வீரபத்திர கோவில்) ул Һинд Ходае Вирабхадрага багышланган гыйбадәтханә. Ул Малайзиядә, Пенангта, Джалан Бату Гантунгта урнашкан.

## Гыйбадәтханә урыны
Иң элек гыйбадәтханә даирәдә яшәгән Һиндлеләр өчен кечкенә гыйбадәтханә буларак төзелгән. 2005 елда гыйбадәтханәдә якында торак массивы төзелгәч, зур яңартуларга дучар булган. Шулай да төзүчеләр яңа гыйбадәтханәне төзү өчен җир мәйданы иганә итәргә ризалашкан. Гыйбадәтханә җәмәгатькә кичке сәгать 6-дан кичке сәгать 9-га кадәр көн саен ачык. Догаларны гадәттә гыйбадәтханә каһине кыла, шунда тугърыларга дога кылырга һәм алкышлар алырга мөмкинчелек бар.

## Ходай
Вирабхадрага гадәттә көньяк Һиндлеләр һәм Шайвитлар гыйбадәт кыла. Вирабхадра Шива ярсуы тарафыннан Дакшаны юк итү өчен барлыкка килгән.

## Тышкы сылтамалар
* Sri Aghora Veerapathra Temple at Facebook

## Шулай ук карагыз
* Малайзиядә Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Амос Тутуола

**Амос Тутуола** () 1920 елның 20 июне — 1997 елның 8 июне),  Нигерия язучысы, үзенең Йоруба халкы фольклорына нигезләнгән әкиятләре өчен мәгълүм.

## Биографиясе
Амос Тутуола какао үстерүче крестьяннар - Чарльз һәм Эстер Тутуола гаиләсендә туган. Җиде яшендә ул Коткару Армиясе мәктәбенә укырга кергән, аны анда хуҗа эш хакы урынына җибәргән. 12 яшендә ул Абеокутада үзәк англикан мәктәбенә барган, әмма аның барлык укуы 6 яшь тәшкил иткән, чөнки әтисе үлгәннән соң ул тимерче булып эшләргә мәҗбүр булган.
Бала буларак, Тутуола әнисе һәм апасы сөйләгән Йоруба кабиләсе әкиятләрен тыңлаган, ә соңрак ул үзе дә бу әкиятләрне башка кешеләргә сөйли башлаган.
Сугыш вакытында ул Патша Хәрби-Һава көчләрендә эшләгән. Сугыштан соң ул үзенең тимерче остаханәсен ачып караган, әмма уңышка ирешмәгән. Соңыннан ул күп төр эшчәнлек алыштырган, шулар арасында икмәк сатучысы һәм курьер.
1946 елда ул берничә ел эчендә үзенең беренче китабын язган - ().
1947 елда ул Виктория Алакага өйләнгән, аларның дүрт улы һәм дүрт кызы булган.
Өч китап язгач һәм бөтен дөньяга мәшһүр булгач, Тутуола Нигерия радиотапшыру ширкәтендә эшли башлаган һәм шулай ук китап сату һәм китап язу белән мәшгуль булган. 1983 елда ул Айова штаты университетының халыкара язучылар программасында катнашкан.
Язучы 1997 елда Ибаданда үлгән. Аның белән университетта кабинетның бергә уртаклашкан Роберт Эллиот Фокс Тутуола турында хәтирәләр белән мәкаләне язган һәм аны Африканың иң танылган язучыларының берсе дип атаган.

## Русча чыккан китаплары
* Путешествие в Город Мертвых, или Пальмовый Пьянарь и его Упокойный Винарь, 1952 г. (, входит в число ста лучших африканских книг XX века)
* Моя жизнь в лесу духов, 1954 г. ()
* Перистая Женщина, или Колдунная Владычица джунглей, 1962 г. (), в переводе Л. Биндеман, С. Майзельс — «Пернатая ведьма»
* Симби и Сатир тёмных джунглей, 1955 г. ()

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
 Амос Тутуола на www.lib.ru
Амос Тутуола на КнигоСайте 

## Чыганаклар
* www.answers.com/topic/amos-tutuola‎
* www.britannica.com/EBchecked/.../Amos-Tutu...

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Андрес Мануэль Лопес Обрадор

**Андрес Мануэль Лопес Обрадор**  (, *[[1953 ел]]ның  [[13 ноябрь|13 ноябре]], [[Мексика]], Табаско штаты, Макуспана*) — Мексика сәясәтчесе, сул Милли яңарыш хәрәкәте (MORENA) лидеры, 2006, 2012, 2018 елларда узган президент сайлауларда президентлыкка кандидат, 2018 елның 1 июлендә узган Мексика гомуми (''президент'') сайлауларында  илнең яңа президенты итеп сайланган. Вазифага 2018 елның 1 декабрендә керешә.
Мексиканың Демократик инкыйлаб фиркасе, соңрак Милли яңарыш хәрәкәте әгъзасы.

## Тәрҗемәи хәле
1953 елның 13 ноябрендә Мексиканың Табаско штаты Макуспана шәһәрендә туган. «*Политология һәм гаммәви идарә*» белгечлеге буенча Мексиканың милли мохтари университетын тәмамлаган. Сәяси эшчәнлеген Мексиканың озак еллар хакимият фиркасе булган Институцион-инкыйлаби фиркасендә башлый. 1988 елдан Мексиканың демократик инкыйлаб фиркасендә (*[[1996 ел|1996]] — [[1999 ел]]ларда фирка җитәкчесе*). 2000 елда Мексиканың башкала (*[[Мехико]]*) федераль округы хөкүмәте җитәкчесе (*[[мэр]]*) итеп сайлана.
2006, 2012 елларда узган президент сайлауларында икенче урынны ала. 2012 елда Мексиканың демократик инкыйлаб фиркасеннән чыга, Милли яңарыш хәрәкәтен (*фирка*) җитәкли.

## Президент сайлаулары
2018 елның 1 июлендә узган Мексика гомуми  (*президент*) сайлауларында «Бергә тарихны ясаячакбыз» () исемле оппозиция берлегеннән (*блок*) президентлыкка кандидат була. Сайлаучыларның 53, 27 % тавышын җыеп, илнең яңа президенты итеп сайлана.

«Бергә тарихны ясаячакбыз» берлегенә MORENA хәрәкәтеннән тыш, тагын ике фирка —  Мексиканың *социалистик* Хезмәт фиркасе һәм *христиан-консерватив* Социаль бердәмлек фиркасе керә.

Сайлау алды кампаниясен «“Мафия хакимияте”н һәм коррупцияне авызлыклыйм» шигаре астында үткәрә.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Рәсми сайты 
* На президентских выборах в Мексике побеждает Лопес Обрадор. Вести.Ру, 02.07.2018
*  На президентских выборах в Мексике победила "рука Москвы".  LiveJournal, 02.07.2018

## Шулай ук карагыз
Төркем:Мексика сәясәтчеләре
Төркем:Мексика президентлары
Төркем:Мексика милли мохтари университетын тәмамлаучылар
Төркем:Политологлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Үзбәкстан милли футбол җыелмасы

**Үзбәкстан милли футбол җыелмасы** — халыкара футбол ярышларында Үзбәкстан вәкиле булып торучы милли такым. 

## Искәрмәләр

Төркем:Үзбәкстан
Төркем:Футбол җыелмалары
Мексикада гомуми сайлаулар (2018)

**Мексикада гомуми сайлаулар** () — 2018 елның 1 июлендә уза.  Илнең президенты, Конгрессның 500 депутаты, Сенатка 128 депутат сайлана.

## Президентлыкка кандидатлар
Президент гади тавыш бирү юлы белән (*сайлаучылырның күпчелек тавышын җыеп*)  беренче турда ук сайлана. 2018 ел сайлауларында Мексиканың бер фиркасе дә үз кандидатын күрсәтми. Президентлыкка кандидатларны берлекләр (*блок, коалиция, альянс*) күрсәтә.





## Нәтиҗәләр

## Сылтамалар
*   Instituto Nacional Electoral

## Искәрмәләр


Төркем:2018 ел сайлаулары
Төркем:Мексика тарихы
Җаганнатх Гыйбадәтханәсе, Талассери

**Шри Җаганнатх Гыйбадәтханәсе** Һиндстанда, Керала провинциясендә, Каннур даирәсендә, Талассерида төп гыйбадәт кылу урыны. Һиндстанда, Кералада, Каннурда, координаталары 11.73727 N, 75.50830 O булган Җаганнатх Гыйбадәтханә Капкасы.
## Урнашуы
Гыйбадәтханә Җаганнатх Гыйбадәтханәсе Капкасы Тимер Юл станциясе янында урнашкан, бу җирдән якынча 1 км ераклыкта - Thalassery city (Directions).

## Тарихы

Бу гыйбадәтханә 1908 елда Шри Нараяна Гуру тарафыннан төзелгән булган. Гуру сыны гыйбадәтханә комплексына 1927 елда кертелгән булган. Гуру үзенең сынына Коломбода Италиядән Һиндстанга юлда карап алган. Бу мәшһүр гыйбадәтханә.

## Гыйбадәтханә
Гыйбадәтханә Ориссада Пурида Җаганнатх Гыйбадәтханәсе стиленда ясалган. Пот Панчалохадан мәшһүр сынчы Тхаварали тарафыннан ясалган.

## Сурәтләр галереясе

File:JTG (2).jpg|Тимер Юл Станциясе
File:JTG.Ganapathy Kovil.jpg|Ганапати Ковил


## Тышкы сылтамалар

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һиндстан тарихы
Төркем:Гыйбадәтханәләр
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Кейт Уолш

**Кейт Уолш**,  Кэтлин Эрин «Кейт» Уолш (, *[[1967 ел]]ның [[13 октябрь|13 октябре]], [[АКШ]], [[Калифорния]] штаты, Сан-Хосе*) — АКШ кино актрисасы һәм бизнесвумен. Продюсер Шонда Раймсның «Дәрт анатомиясе» һәм «Шәхси практика» сериалларында уйнаган табибә Эддисон Монтгомери роле белән танылган. АКШ киноактерлар гильдиясе премиясе лауреаты.

## Тәрҗемәи хәле
1967 елның 13 октябрендә АКШның Калифорния штаты Сан-Хосе шәһәрендә туган, Аризона штатының Тусон шәһәрендә үскән. Әнисе Анжела ягыннан әбисе — италияле. Мәктәптә һәм Аризона университетында укыган елларында ук җирле театрларда уйный. 1980 елларда Япониядә модель булып эшли, бер үк вакытта япон студентларына инглиз теле дә укыта. Япониядән кайткач, Чикагода «Пивенның актерлык остаханәсендә» эшли.

1996 елда Барри Левинсонның «Homicide: Life on the Street» () криминал телесериалында уйнаган Cathy Buxton роле белән телевидениедә актерлык карьерасын башлап җибәрә.

2005 елда продюсер Шонда Раймсның «Grey's Anatomy» () сериалына табибә Эддисон Монтгомери ролендә уйнарга чакыралар. Алты сезон барган сериалның исеме соңрак «Private Practice» () итеп үзгәртелә.

## Гаиләсе
Ире (*2007 — 2010 елларда*) — *продюсер* Алекс Янг (29.08.1971).

## Әдәбият
# Октябрь аенда кабынгын йолдызлар. Кейт Уолш. «Сөембикә», 2017 ел, октябрь, 63нче бит.

## Сылтамалар
*  Kate Walsh.  IMDb
 
## Искәрмәләр


Төркем:АКШ актрисалары
Төркем:АКШ кинематографы актрисалары
Төркем:АКШ киноактерлар гильдиясе премиясе лауреатлары
Төркем:Аризона университетын тәмамлаучылар
Косала Аджасы

**Аджа** - Косала Махараджасы. Туу урыны: Айодхья, Косала Патшалыгы (хәзерге вакыт Уттар Прадеш, Һиндстан. Үлем урыны: Айодхья, Косала Патшалыгы (хәзерге вакыт Уттар Прадеш, Һиндстан. Алдан килүчесе: Рагху, дәвам итүчесе: Дашратха. Хатыны: Индумати. Династиясе: Рагхуванша - Икшваку династиясе - Сурьяванша. Гаиләсе: Рагху - әтисе. Рамаянада очрый. Балалары - Дашаратха.
Һинд динендә **Аджа** (Тамил телендә: Ачан, Таи телендә: Ачабан, Малай телендә: Дасарата Раман) Кояш Династиясенең 38-енче патшасы булган, Кояш Ходае Сурьяның токымы булган. Ул Икшваку династиясенең иң мәшһүр патшасының Рагху Патшасының улы булган. Аның әти буенча бабае ихтирамлы Дилипа патшасы булган.
Патша Аджа Һиндстанның төньяк өлешендә, Сарайю елгасының көньяк ярларында Косала патшалыгы белән идарә иткән, Айодхья аның башкаласы булган. Аның хатыны Индумати булган, бу апсара (күк хатын-кызы), ул җирдә каһәр төшеп туган һәм аның улы Дашаратха булган, ул Вишну аватары Раманың әтисе булган. Аджа хатыны үлгәч шулкадәр кайгырткан дип әйтелә, ул хәтта сарайга йөгереп үзенә кул салган. Башка мисалларда ул Индумати китүенә түзә алмыйча йөрәге туктаган дип әйтелә. Фикер иясе Нарада күк буенча сәфәр кылганда, аның Винасыннан Индуматига чәчәк бәйләме төшкән һәм аны каһәрдән арындырган. Апсара формасын алып, ул җидән Аджаны калдырып юкка чыккан. Аджа үлгәндә патша Дашаратхага сигез генә ай булган.  

Классик Һиндстан шагыйре Калидаса үзенең "Рагхувамша" (турыдан-туры мәгънәдә: "Рагху Династиясе") дигән эшендә Дилипа, Рагху һәм Аджаның карьераларын һәм тормышларын тасвирлаган. Бу әһәмиятле, чөнки бу хөкемдарлар Раманың нәсел бабалары булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Аджанбаху (төшенчә)

**Аджанбаху** куллары озынлыгы бармагы белән тезләренә орына ала торган шәхесне тасвирлау өчен Санскрит сүзе.

Һинд мәдәниятендә, мондый физик хасиятләр белән шәхесләр я Ходайлар, я изгеләр, я патшалар яки бөек сугышчылар. Һинд дине Ходайларының потлары, мәсәлән, Рама, Лакшмана, Кришна басып торган килештә ясалган һәм аджанбаху хасиятләре белән сурәтләнгән. Хәтта Джайннарның потлары Тиртханкарлар аджанбаху итеп сурәтләнгән. Ширдидан Саи Баба, Рамкришна Парамханса, Свами Самартха һәм Гаджанан Махарадж аджанбаху хасиятләренә ия булган дип әйтелә.
Аджанбаху Джатбаша шулай дип куллары озынлыгы өчен аталган, аның бармаклары тезләренә кадәр җиткән ("аджанбаху").

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
*Самудрика Шастра

Төркем:Һинд дине
Төркем:Ширдидан Саи Баба
Ананда Бхатта

**Ананда Бхатта** 16-ынчы яки 17-енче гасыр Бенгалия Веданта Шаиваит комментаторы.
Ул "Валлачарит"ның авторы булган, фараз ителгәнчә ул Навадвип Раджасы Буддхиманта Хан әмере буенча язылган.

Басмалар:
**Vedantakaumudi on the Vijnanabhairava*, ed.  Mukunda Rama Sastri, 1918.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Анджана

**Анджана** (**Анчанаи**, **Анджани**, **Анджати**, **Анджанейя** яки **Сваха**) Ходай Хануманның әнисе, "Рамаяна" Һинд эпосы каһарманнарының берсе.
Риваять юрамасы буенча Анджана "Пунджикастала" исемле апсара булган, ул Җирдә ванара принцессасы булып туган һәм ванара җитәкчесе Кесарига кияүгә чыккан. Җил Ходае Вайю Ходай Шиваның илаһи көчен Анджананың карынына илткән, һәм шулай итеп, Хануман Ходай Шиваның инкарнациясе булып туган.

Химачал Прадешта Анджана Алиһәсенә гаилә алиһәсенә буларак табыналар. Дхармшала янында "Масрер"да аңа багышланган гыйбадәтханә бар. Шри Анджана килгән һәм монда берникадәр вакыт булган дип ышаныла. Мондагы кешеләрнең берсе өйрәнеп, аның чын идентиклыгын башка авыл кешеләренә ачкан, бу аның теләгенә каршы булган. Тиздән ул киткән, әмма шул авыл кешесен ташка әвердергән, ул гыйбадәтханә тышында һаман да тора. Аның ваханасы (атланган хайваны) чаян булган, шулай итеп ышанучылар Анджанага чаян чаккач табыналар.

## Популяр мәдәнияттә
Анджана берничә фильмда һәм ТВ сериалында сурәтләнгән,

## Билгеләмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Хануманга табыну
Атибала

Һинд динендә **Атибала** Ланка патшасы Равананың хезмәтчесе. Ул табигате буенча кәрлә булган.

## Тууы
Атибаланың чын тууы мәгълүм түгел. Ул Равана тарафыннан экстракорпораль аталандыру ярдәмендә барлыкка китерелгән булган.

## Үлеме
Ул Ангада тарафыннан Ланка сугышы вакытында үтерелгән булган.

## Сихере
Ул берничә сихер белеменә ия булган. Аның берсе теләсә нинди материя формасында качу булган.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Аҗгаибиби

**Аҗгаибиби** Бенгалиядә булган халык дине һәм Һинд дине Алиһәсе. Аңа мөгаен җиде Алиһә төркеме әгъзасы буларак табынганнар, моның шәһадәте булып Мохендждодарода булган тарихка кадәр терракота артифакты тора, монда Аҗгаибиби, Оладэви, Җһолабиби, Бахадабиби, Җһетунебиби һәм Асанбиби булган.

## Билгеләмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шактизм
Төркем:Һинд дине Илаһлары
Кызыл Армия (гәҗит, 1918)

**Кызыл Армия** — гәҗит. Татар-башкорт гаскәренең үзәк органы. 1918 елның 20 апреленнән 6 июленә кадәр Мәскәү шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 4 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Яңалиф сабаклары (гәҗит)

**Яңалиф сабаклары** — гәҗит. «Игенчеләр» гәҗите кушымтасы. 1929 елның 13 ноябреннән 1930 елның апреленә кадәр Мәскәү шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 7 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Кызыл яу тавышы (гәҗит)

**Кызыл яу тавышы** — гәҗит. 7 нче армиянең сәяси бүлеге органы. 1920 елда Петроград шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Бұқара (гәҗит)

**Бұқара** — гәҗит.  1918-1921 елларда Алматы шәһәрендә татар һәм казакъ телләрендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Киров нефтьчесе (гәҗит)

**Киров нефтьчесе** — гәҗит. Азәрбайҗан КП(б)нең Киров район комитеты район шурасы һәм район кәсби (промысел) комитеты органы. 1932-1934 елларда Бакы шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

## Моны да карагыз

* Баку эшчесе

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Аурва

**Аурва** тәртип буенча Вишну, Брахма, Бхригу, Чьявана, Апнуваның токымы булган ярсулы фикер иясе. Ул Кшатрийлар һәм Бхригуның уллары арасында канлы сугыш вакытында туган. Ул Ватсаның оныгы булган, аның хөрмәтенә Шриватса готра атала. Аның улы Рчика булган һәм Рчиканың улы Җамадагни булган.

Аурава/Аурва Риши Апнувана һәм Риши Чьявананың оныгы булган. Ул шулай ук Риши Ватсаның оныгы дип атала. Аурваның улы Ручика дип атала. Бхригу, Чьявана һәм Ручика турында Википедиядә мәкаләләр бар. Аураваның тууы һәм аның нишләп Аурава дип аталуы турында кызык эпизод бар. Махабхарата буенча Критавирья дигән патша булган, ул Бхригу халкына караган каһиннәренә бик лояль булган. Шулай итеп алар аның юмартлыгына күрә бик баеп киткәннәр. Әмма патшаның үлеменнән соң аның токымы бик ярлы булып киткәннәр. Алар ярдәм өчен шул вакытта бик бай булган Бхригуларга ялваралар. Әмма Бхригулар патшаларга ярдәм итүдән баш тартканнар һәм брахманнарга берьюлы бирелгән милек кире алынырга мөмкин түгел дип әйткәннәр. Аларның байлыгын саклар өчен алар аны серле урында күмеп куйганнар. Моның турында белеп Кшатрий патшалары Бхригуларның Ашрамнарына яу белән килгәннәр һәм хәтта аналар карынында үсүче балаларны кызганмыйча үтергәннәр. Бхригулар патшаларны аларны үтерүдән туктата алмаганнар. Бер хатын үзенең әле генә туган баласын ботларында үтерүдән яшергән. Моның турында белеп алган Кшатрийлар хатынга таба баласын үтерү өчен йөгергәннәр. Бәби аның ботларыннан шулкадәр ялтырау белән төшкәннәр ки, барлык җәзалаучылар шундук сукырайганнар. Бала хатын-кызның "Уру" (ботыннан) барлыкка килгәнгә күрә аны "Аурава"/Аурва дип атаганнар.

## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Белем ачкычы (гәҗит)

**Белем ачкычы** — гәҗит. «Эшче» гәҗите кушымтасы. 1929 елның 11 октябреннән 1930 елга кадәр Мәскәү шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 17 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Акшараабхьяасам

**Акшараабхьяасам** яки  **Акшара абхьяаасам**  яки **Видьяарамбхам** ул традицион дини функция, монда балага белем бирү инициация бирелә, шулай итеп, балага рәсми белем алырга мөмкинчелек бирелә. Ритуалга Сарасвати Дэви пуджасы керә.
Бу йола Карнатака, Керала, Андхра Прадеш һәм Телангана Һинд дине гаиләләрендә киң таралган. Акшара "хәрефләр / әлифба" дигәнне аңлата һәм Абхьясам "гамәл" дигәнне аңлата. Бергә алар "гамәли хәрефләр" дигәнне аңлата. Бу церемония әни ягыннан абый (әнинең ире)/ Әти / Әти ягыннан абый тарафыннан башкарыла, монда баланына тезләрендә тоталар һәм кул бармагы белән Ом дигән сүзне яздырталар, шуннан соң "Намаһ Шивая" панчаакшари мантрасы укыла. Кералада Ом Харишри Ганапатае Намаһ мантрасы кулланыла.
Ом символына Биджаакшар буларак карыйлар (Биджа Санскрит телендә чыганак дигәнне аңлата). Теланганада, Базарда Гнана Сарасвати Гыйбадәтханәсе мондый церемонияләр күпләп үткәрелә торган популяр гыйбадәтханә.

## Шулай ук карагыз
* Дини инициация ритуаллары

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*A Blog on Akshara abyasam 
   Basara Temple

Төркем:Һинд дине
Back to Godhead (журналы)

***Back to Godhead,*** шулай ук *BTG,* буларак мәгълүм Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең журналы. Журнал Ачарья Бхактиведанта Свами Прабхупада тарафыннан 1944 елда нигезләнгән булган. Башта ул Ачарья Бхактиведанта Шрила Прабхупада тарафыннан чыгарылган, ә соңрак Сатсварупа даса Госвами һәм Җайадвайта Свами тарафыннан чыгарылган булган.

**Back to Godhead** - ай саен чыга торган төсле журнал, анда Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең Шрила Прабхупада өйрәткәнчә фәлсәфә һәм практика аспектлары турында сүз бара. Кайбер кабатлана торган хасиятләргә Шрила Прабхупаданың лекцияләре керә, Һиндстан изге урыннарына сәфәр кылулар, Һаре Кришна тугърылары белән интервьюлар, Кришна Аңының көнүзәк сораулар буенча фикерләр, Ведик язмалардан цитаталар һәм хәзерге вакытта рухи тормышны алып бару турында киңәшләр бар.

**“Без [[Кришна]]ны һәрчак үз акылларыбызда тотарга тиеш, чөнки Кришна Кояш кебек. Кришна булган җирдә, Майя яки наданлык яши алмый. Бу безнең Back to Godhead журналының шигаре.”**

Инглиз телендә басылып, Малаялам тел юрамасы - *BTG*, исеме *Bhagavad Darshanam*, 2010 елда чыга башлаган.

BTG шулай ук Маратхи телендә бар, аның исеме "Jau Davachya Gavi"... (Rishabh Tekale)

## Искәрмәләр


## Тышкы сылтамалар
*''Back to Godhead'' Online 
*''Back to Godhead'' Original Magazines 1944-1977
*''Back To Godhead'' Early Editions 
*Back to Godhead Subscription 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Дини журналлар
Төркем:АКШ журналлары
Төркем:Инглизчә журналлар
Төркем:1944 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:Һинд дине буенча басмалар
Хатхате Баба

**Хатхате Баба** илаһи көчләргә ия булган дип ышанылган Кашмир изгесе.

Кашмирда Шива Ходаеның сыену урыны вакыт узу белән, табигатьтән өстен көчләргә ия изге кешеләрне, аскетларны һәм фикер ияләрен тудыра, алар могъҗизалар башкарырга мөмкин һәм аларга баш июче бихисап тарафдарлары бар. Шундый мәшһүр изге кешеләрнең берсе **Pt. Shiv Prasad Choudhari**, булган, изгелеккә ия булганнан соң ул зур сан тугърылары арасында **Хатхате Баба** буларак мәгълүм булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Бамахепа

**Бамахепа** (1837–1911),(бәңгәл телендә - বামাক্ষ্যাপা) туган телендә исеме **Бамачаран Чаттопадхьяй**, популяр рәвештә "шашкан изге," буларак мәгълүм, Тарапитхта зур ихтирамга ия Һинд дине изгесе һәм аның изге урыны Бирбхум янында Тара гыйбадәтханәсе янында урнашкан. 

## Табынуы
Тара Алиһәсенең дәртле тугърысы Бамахепа гыйбадәтханә янында яшәгән һәм мәетләрне яндыру урыннары янында медитация ясаган. Ул башка мәшһүр Бенгали изгесе Рамакришнаның замандашы булган. Яшь вакытында ул өеннән киткән һәм аны Тарапитхта яшәгән Каилсахпати Баба дигән изге өйрәткән. Аннан соң ул Дварка Елгасы ярында иске гыйбадәтханә авылы Малутига барган. Ул изге табынуны дәвам итү өчен Муликша гыйбадәтханәсендә калган. 

Ул йогада һәм Тантрик садхананы (табынуны) практиклаган, моның нәтиҗәсендә ул Тарапитхның рухи җитәкчесе булып киткән. Кешеләр аңа алкышлар яки авыруларыннан дәвалану эзләп, бәладә яки бары тик аның белән очрашыр өчен килгәннәр. Ул гыйбадәтханә кагыйдәләр тупланмасын үтәмәгән һәм хәтта берьюлы гыйбадәтханә каһиннәреннән Ходайга тәкъдим ителергә тиеш ашамлыкны ашаган өчен тупас сүзләр ишетәкн. Ул шулай дип әйткән: Тара Наторның Махарани ("Королева"сы) төшенә кергән һәм аңа башта изге кешене ашатырга кушкан, чөнки ул аның улы булган. Бу хәлдән соң, Бамахепа гыйбадәтханәдә Ходайдан алдан ашаган һәм беркем дә аңа комачауламаган. Тара Бамахепага мәетләрне яндыру урынында үзенең ярсулы кыяфәт формасын күрсәтеп, шуннан соң аны үзенең күкрәгенә алган.

## Популяр мәдәнияттә
2007 елда Бенгалиядә телевидениедә күрсәтелгән 'Садхак Бамахепа''' дигән телесериал чыккан. 2011 ел ахырына анда 1500 эпизод булган.

## Билгеләмәләр

## Искәрмәләр
*Dalrymple, William (2009). Nine Lives. The Lady Twilight. Bloomsbury Publishing Plc. pp.&nbsp;203–233. ISBN 1-4088-0153-1. Retrieved 2010-06-19.
*Kinsley, David R. (1997). Tantric visions of the divine feminine: the ten mahāvidyās. University of California Press. ISBN 978-0-520-20499-7.

## Тышкы сылтамалар
* Bamakhepa Story - Tarapith - The Land of Taramata  
* A Brief Life Story by Elizabeth Usha Harding 
* Bamakhepa - This mad was wise

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Бхактавиджая

**Маха Бхакта Виджая** ул Махипати тарафыннан язылган Маратхи телендәге текст, анда Һинд диненең Варкари сектасының изге шагыйрьләренә дан җырлаучы Маратхи теле тексты. Ул Һиндстанның төрле телләренә тәрҗемә ителгән булган һәм аны киң укыганнар. Ул Пандхарпурда Витхоба тугърыларның догаларының әһәмиятле догасын тәшкил итә. 
Ул Ходай Кришнаның төрле тугърыларның кыскача биографик белешмәсен бирә, шулар арасында
* Намдэв
* Тукарам
* Меера
* Джнанешвар

Төркем:Һинд дине
Бхикша

***Бхикша*** Һинд динендә хәер сорап алган ризык. Бхикша Һинд дине хәер сорау йоласын билгели, моның максаты үзеңне чистарту һәм эгоны җиңү.
Гадәттә, "садху"га яки монахка тугъры Һинд дине йортына кунак итеп килгәч бирелгән ризык. Кайбер вакытта, бхикша шулай ук Брахманнарга Кармканд йоласына алмашка бирелгән алтын, мөгезле терлек һәм хәтта җиргә карый.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Арчана (Һинд дине)

**Арчана** махсус, шәхси, кыскартылган Пуджа ул гыйбадәтханә каһиннәре тарафыннан эшләнә, монда тугърының исеме, туу йолдызы һәм шәҗәрәсе әйтелә, бу шәхси яклау һәм алкышлар алу өчен эшләнә. Арчана Ходай исемнәре җырлавына карый, бу теләсә нинди пуджаның үзәк өлеше. Санскрит исеме "хөрмәт итү, дан җырлау" дигәнне аңлата.
Арчана шулай ук киң таралган Һиндстан хатын-кыз исеме. Ул тугъры дигәнне аңлата.

Төркем:Һинд дине
Бируда

**Бируда** Гаура Фестивале дәвамында табыну һәм алкышлар алу өчен биш төр орлык кушылмасы.

Төркем:Һинд дине
Халык дарелфөнүне (гәҗит)

**Халык дарелфөнүне** — гәҗит. Төркистан төбәгенең Мөселман халык университеты органы. 1918 елда Ташкәнт шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, ким дигәндә 17 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Авиахим Татарстана (гәҗит)

**Авиахим Татарстана** — гәҗит. ТАССР Һава флоты дуслары җәмгыяте органы. 1923-1925 елларда Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, ким дигәндә 48 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Кызыл йолдыз (гәҗит, Ташкәнт)

**Кызыл йолдыз** — гәҗит. Урта Азия хәрби бүлгесенең сәяси идарәсе органы. 1926 елда Ташкәнт шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, ким дигәндә 7 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Далабхья

**Далабхья** Чандогья Упанишадта искә алынган фикер иясе. Аның шәҗәрәсе Далабхья готрага карый. Чандогья Упанишад Шилак, Далабхья һәм Правана Джайвали хәкимнәре арасында әңгәмәне тасвирлый. Фикер иясе шулай ук Бхавишья-уттара Пуранада искә алына, анда Пуластья фикер иясе Кришнаның хәерче формасын алуы турында хикәяне сөйли.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Туры юл (гәҗит)

**Туры юл** — гәҗит. РКП(б)ның Бөре кантун комитеты һәм кантун башкармасы органы. 1920-1925 елларда Бөре шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, ким дигәндә 62 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Вестник землероба (гәҗит)

**Вестник землероба** — гәҗит. Чаллы кантун авыл хуҗалыгы комитеты һәм РКП(б)ның Чаллы кантун комитеты органы. 1922 елда Чаллы шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, ким дигәндә 4 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Алга (гәҗит, Благовещен)

**Алга** — гәҗит. РКП(б)ның татар-башкорт секциясе органы. 1921 елда Благовещен шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, ким дигәндә 6 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Алга (гәҗит, Сарытау)

**Алга** — гәҗит. Түбән Идел край укый-яза белмәүчелекне бетерү комитеты һәм «Яңалиф» комитеты органы. 1929 елда Сарытау шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр