Ян Лумельский

**Ян Петрович Лумельский** (1930 елның 1 сентябре, Малин, Житомир өлкәсе — 2021 елның 10 гыйнвары, Кәлгари, Канада) — статистик методлар өлкәсендә совет, Россия һәм Израиль галиме. Физика-математика фәннәре докторы (1990), профессор (1991), Пермь университетының механика-математика факультетының ихтималлылык теориясе һәм математик статистикасы кафедрасы мөдире (1991—1997).

## Тормыш юлы
Ян Лумельский 1930 елның 1 сентябрендә Украинада туган. Эвакуациядән соң 1942 елның мартында Молотов өлкәсенә (хәзер — Пермь крае) күчеп килә. Әтисе — Пинхос Иревич (Пётр Юрьевич) Лумельский, Целлюлоза-кәгазь сәнәгате Бөтенсоюз фәнни-тикшеренү институтының Пермь филиалының беренче директоры (1960—1965) һәм директорның фәнни өлеш буенча урынбасары.

1948 елда Сива шәһәрендә урта мәктәпне тәмамлый. 

1953 елда «Юриспруденция» белгечлеге буенча Пермь университетын, ә 1958 елда «Математика» белгечлеге буенча Пермь педагогия институтын тәмамлаган.

1959 елның 1 сентябреннән һәм 1996 елның декабренә кадәр Пермь дәүләт университетының математика кафедрасында укытучы (ассистент, доцент һәм профессор) булып эшли.

1966—1969 елларда Мәскәү дәүләт университетының ихтималлылык теориясе кафедрасының максатчан аспирантурасында укый.

1970 елда — физика-математика фәннәре кандидаты, 1972 елда — Пермь университетының югары математика кафедрасы доценты, 1990 елда — физика-математика фәннәре докторы.

1991 елдан — Пермь университетының механика-математика факультетының ихтималлык теориясе һәм математик статистикасы кафедрасы профессоры һәм мөдире.

1997 елның 1 сентябреннән 2010 елның 1 ноябренә кадәр Технионның статистик лабораториясендә (Хайфа шәһәре, Израиль) фәнни консультант булып эшли.

2013 елның апреленнән Канадада Кәлгари шәһәрендә яшәгән.

## Гаилә
Хатыны — Людмила Михайловна Цирульникова (1933), артиллерия кораллары конструкторы М. Ю. Цирульников гаиләсендә туа, 1955 елда МДУ физик факультетын, 1958 елда шул ук факультетның аспирантурасын тәмамлый (фәнни җитәкчесе — И. Г. Шапошников). 1961—1995 елларда — Пермь дәүләт политехника институтының физика кафедрасы доценты.

Кызлары, Марианна (1959) һәм Елена (1961), ПДУның механика-математика факультетын тәмамлаганнар. Марианна Пенская — Орландо университеты профессоры (Флорида, АКШ). Елена Браверман — Калгари университеты профессоры (Альберта, Канада).

Оныгы — Марк Браверман, информатика өлкәсендә галим.

## Бүләкләр

* «Белем» Бөтенсоюз җәмгыятенең күкрәк билгесе;
* Математика фәннәре буенча Пермь университетының фәнни премиясе лауреаты;
* Хезмәт ветераны медале (1982);
* Л. Эйлер исемендәге «Казанышлары өчен» медале (2010).

## Сайланма басмалар

* *Лумельский Я. П.* Статистические оценки результатов контроля качества. М.: Изд-во стандартов, 1979. 200 с.
* *Абусев   Р.А.*, *Лумельский Я. П.* Статистическая   групповая классификация.  Пермь,  Изд-во  ПГУ, 1987, 92 с.
* *Каменева  С. В.*, *Лумельский Я. П.* Основы теории вероятностей и  математической статистики. Учебное  пособие для студент. гуманитарных  специальностей  университета.  Пермь,  Изд-во  ПГУ, 1997, 78  с.
* *Kotz  S*., *Lumelskiy Y. P.*, *Pensky M.* The stress-strength model and its generalizations. Theory and applications. 2003. World Scientific Publishing. 253  p.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Yan Lumelskii // Gnedenko e-forum.
* Лумельский Ян Петрович // Профессора Пермского государственного университета: (1963–2001)  / Гл. ред. В. В. Маланин. Пермь: Изд-во Перм. ун-та, 2001. 279 с.  С. 228.

Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Әлифба буенча математиклар
Төркем:Россия математиклары
Төркем:ССРБ математиклары
Төркем:2021 елда вафатлар
Төркем:10 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1930 елда туганнар
Төркем:1 сентябрь көнне туганнар
Төркем:ПермьДПУ тәмамлаучылар
Төркем:Пермь дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Математиклар