Лючано Берио

**Лючано Берио** – эксперименталь әсәрләре (аеруча 1968 елгы *Sinfonia* композициясе һәм *Sequenza* дип аталган виртуоз соло әсәрләр сериясе) һәм беренчеләрдән электрон музыкага кертеме белән танылган итальян композиторы.*​​*​ Аның беренче әсәрләре Игорь Стравинский тәэсирендә булган, серия һәм электрон музыка өлкәсендә экспериментлар башкарган, соңрак язылган әсәрләре билгесезлекне һәм композиция өчен төп материал буларак сөйләм текстларын куллана. 

## Тәрҗемәи хәле
Берио Италиянең Лигур ярында Онеглиядә (хәзерге Империянең бер өлеше) туган. Аны фортепианода уйнарга әтисе һәм бабасы өйрәткән, алар икесе дә орган коралында башкаручы булган. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында Берио армиягә алына, ләкин беренче көнендә мылтыкның ничек эшләгәнен һәм хәрби больницада вакыт үткәргәндә кулын җәрәхәтли.

Сугыштан соң, Берио Милан консерваториясендә Джулио Сезар Парибени һәм Джорджио Федерико Гединидә укый. Ул җәрәхәтләнгән кулы аркасында фортепианода өйрәнүне дәвам итә алмый, шуңа күрә барлык көчен композициягә юнәлтә. 1947-нче елда ул үзенең беренче әсәрләренең берсе, фортепиано өчен сюитаны иҗат итә. Берио бу вакытта җыр дәресләрендә аккомпаниатор булып акча эшли, һәм шул вакытта Америка меззо-сопрано Кэти Бербериан белән танышты, укуны тәмамлагач аңа озакламый өйләнде (алар 1964 елда аерылыштылар). Аларның Кристина Берио исемле бер кызы бар (1953 елда туган). Берио Бербериан үзенчәлекле тавышыннан файдаланып берничә әсәр яза.

1952-нче елда Берио АКШка Луиги Даллапиккола белән Танглевудта укырга китә, һәм сериялелек белән мавыгып китә. Соңрак ул Дармштадтта Халыкара Ferienkurse für Neue Musikта катнаша, Пьер Булез, Карлхайнц Стокхаузен, Гюрги Лигети һәм Маврикий Кагел белән таныша. Электрон музыка белән кызыксына, 1955 елда Бруно Мадерна белән Миландагы электрон музыка студиясе студиясен оештыра. Анда бик күп композиторларны чакырды, алар арасында Генри Пүссүр һәм Джон Кейдж . Ул шулай ук электрон музыка периодик, *Incontri Musicali* чыгарды.

1960-нчы елда Берио Танглевудка кайта, бу юлы Резиденциядә композитор булып, һәм 1962-нче елда Дариус Милхауд чакыруы белән Калифорниянең Окленд шәһәрендәге Миллс көллиятендә укытучы булып эшли. 1960-1962 елларда Берио шулай ук Дартингтон халыкара җәйге мәктәбендә укыта. 1965-нче елда ул Джюлиард мәктәбендә укыта башлый, һәм анда заманча музыка спектакльләренә багышланган Джюлиард ансамблен оештыр. 1966 елда танылган фән фәлсәфәчесе Сюзан Оямага өйләнә. Алар 1972 елда аерылышалар. Аның студентлары Луи Андрессен, Нух Крешевский, Стивен Гелман, Дина Костон, Стив Рейх, Люка Франческони, Джулио Кастагноли, Флавио Эмилио Скогна, Уильям Шиммель һәм Фил Леш . 

Бу вакыт эчендә Берио тотрыклы рәвештә абруй казана һәм 1966-нчы елда *Лаборинтус II* өчен Италия призын яулый. Әсәр Эдоардо Сангуинетиның тавышы, инструменты һәм тасмасы белән Франция телевидениесе тарафыннан Данте Алигеринең 700 еллыгын бәйрәм итү уңаеннан күрсәтелә.  1968-нче елда *Синфония* премьерасы булганда композиторның абруе көчәя. 1972 елда Берио Италиягә кайта. 1974 - 1980 елларда ул Париждагы IRCAM электро-акустик бүлеге директоры булып эшли. 1977 елда музыка белгече Талия Пекерга өйләнә.

1987 елда ул Флоренциядә урнашкан музыкаль тикшеренүләр һәм җитештерү үзәге Tempo Reale'не ача. 1988 елда аны Лондон  музыка академиясенең мактаулы әгъзасы иттеләр.  Киләсе елда ул Эрнст фон Сименс музыка премиясенә лаек булды. Ул 1994-нче елда Америка сәнгать һәм фәннәр академиясенең чит ил мактаулы әгъзасы итеп сайлана.  Шул ук елны ул Гарвард университетындагы резиденциядә танылган композитор була, 2000 елга кадәр анда кала. 1993–94 елларда ул Гарвардта Чарльз Элиот Нортон лекцияләрен укый, алар соңрак *Киләчәкне искә төшерү* буларак бастырыла. 2000-нче елда Румдагы Санта Сесилия Аккадемиясендә Президент һәм Совринтенденте була.

Берио дирижер буларак актив була һәм гомеренең ахырына кадәр иҗатын дәвам итә. 2003 елда Румдагы хастаханәдә дөнья куя. Берио атеистик карашлы кеше була. 

Лючано Берио юмор хисе белән танылган. АКШтагы җәйге мәктәптә ике сәгатьлек семинар биргәндә , Бетховенның 7 нче симфониясен анализлап, аның радикаль даһи эше булуын раслый. Икенче көнне ул тагын ике сәгатьлек семинар биргәндә бөтенләй башка фикерне алга сөрә, әсәрнең ни өчен өметсез кимчелекле булуын һәм иҗади яктан киләчәксез булуын күрсәтә. 

### ''Sequenza''

Берио *Sequenza* исеме астында ялгыз кораллар өчен виртуоз әсәрләр сериясен иҗат иткән. Беренчесе, *Sequenza I* 1958 елда килдем һәм флейта өчен; соңгысы, *[[Sequenza XIV]]* (2002) виолончель өчен. Бу әсәрләр һәр коралның тулы мөмкинлекләрен өйрәнәләр, еш киңәйтелгән техниканы сорыйлар.

Төрле *Sequenza'лар* түбәндәге тәртиптә иҗат ителгән:

* Флейта өчен *Секенза I* (1958);
* Арфа өчен *Sequenza II* (1963);
* Хатын-кыз тавышы өчен *Sequenza III* (1966);
* Фортепиано өчен *Sequenza IV* (1966);
* Тромбон өчен *Sequenza V* (1966);
* Виола өчен *Sequenza VI* (1967);
* Обо өчен *Sequenza VII* (1969) (Жаклин Леклер тарафыннан 2000-нче елда *Sequenza VIIa* дип үзгәртелгән);
* Сопрано саксофон өчен *Sequenza VIIb* (Клод Деланглның 1993 елгы адаптациясе);
* Скрипка өчен *Sequenza* *VIII* (1976);
* Кларнет өчен *Sequenza IXa* (1980);
* Alto саксофон өчен *Sequenza IXb* (композиторның 1981 елгы адаптациясе);
* Бас кларнет өчен *Sequenza IXc* (1998 елгы Rocco Parisi адаптациясе);
* С быргысы һәм фортепиано резонансы өчен *Sequenza X* (1984);
* Гитара өчен *Sequenza XI* (1987–88);
* *Фагот өчен Sequenza XII* (1995);
* *"Шансон" аккордеоны өчен Sequenza XIII* (1995);
* *Виолончель өчен Sequenza XIVa*(2002);
* *Контрабас өчен Sequenza XIVb* (2004 елгы Стефано Скоданиббио адаптациясе).

### Сәхнә эшләре

* *Опера* (1970, яңартылган 1977)
* *La vera storia* (1982)
* *Un re in ascolto* (1984)
* *Vor, während, nach Zaide* (1995; Моцартның опера фрагменты өчен башлангыч, үзара бәйләнеш һәм бетү)
* *Outis* (1996)
* *Cronaca del luogo* (1999)
* *[[Турандот (опера)|Турандот]]* (2001; Пуччини операсы өчен ахыр)

*

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* 
* Luciano Berio biography and works, Universal Edition
* Tempo Reale, Florence, centre for music research founded by Berio
* Luciano Berio biography, The Modern Word.
* ''The Living Composers Project'', "Luciano Berio" biography and list of works
* Joseph Stevenson. Luciano Berio at AllMusic
* Obituary from *The Daily Telegraph*
* Obituaries: "Luciano Berio Is Dead at 77; Composer of Mind and Heart", *The New York Times*, by Paul Griffiths (28 May 2003)
* ''CompositionToday'', "Luciano Berio" by Gavin Thomas
* "Berio/Dubuffet – a conversation" (compiled by John Fowler, 1996)
* A brief analysis of Luciano Berio's ''Sinfonia'', Allen B. Ruch (2003)
* "The maestro they love to hate", John Whiting (1996)
* "This Represents at Least a Thousand Words I Was Not Counting On" review of Berio's *Sinfonia*, by Grant Chu Covell (November 2005)
* Interview with Luciano Berio by Bruce Duffie, 4 January 1993
Төркем:«Грэмми» премиясе лауреатлары
Төркем:2003 елда вафатлар
Төркем:1925 елда туганнар