Габдулла Тукай һәйкәле (Санкт-Петербург)

**Габдулла Тукай һәйкәле** () ― Санкт-Петербургның Петроград районында 2006 елның 25 июнендә бөек татар шагыйре Габдулла Тукайга (1886―1913) ачылган һәйкәл. Бронза һәйкәлнең авторлары ― сынчылар Ян Нейман һәм Әхнәф Зиякаев, архитектор С. П. Одновалов.
Һәйкәл — Татарстан хөкүмәтенең Санкт-Петербург каласына бүләге.

## Тарих
Һәйкәл 2006 елның 25 июнендә шәһәрнең Петроград районында, Кронверк проспекты һәм Зверинская урамы почмагында, зур булмаган скверда  ачылган. 

2007 елда шәһәрнең Казан урамындагы 5нче йорт диварында мемориаль такта ачылган, әлеге бинада 1912 елның апрелендә Тукай яшәгән, ул Петербургка мәгърифәтче Муса Бигиев чакыруы буенча килгән булган.

Тукайга скульптура һәйкәле элеккеге  районында урнаштырылган, анда XVIII гасыр башында Петербургның беренче төзүчеләре татарлар урнашкан.

Бронза һәйкәлнең авторлары – сынчылар Ян Нейман (1946―2017) һәм Әхнәф Зиякаев (Санкт-Петербургта 2011 елда ачылган  Муса Җәлил һәйкәле авторлары), архитектор С. П. Одновалов. 

2009 елда һәйкәлне иҗат иткән коллектив Тукай премиясенә тәкъдим ителгән булган.

## Тасвирлама
Һәйкәл Тукайның пальто кигән, башында түбәтәй булган, сул кулы күкрәккә кысылган, уң кулында китап тоткан фигурасын сурәтли. Скульпторлар портрет охшашлыгын бирү өчен шагыйрьнең үлеме алдыннан төшерелгән фотоларны кулланганнар. Һәйкәл цилиндр постаментка урнаштырылган, алгы ягында текст урнаштырылган: 

  

Артта сул якта статуя плинтында имза:
 
Авторы: ск-р Зиякаев А. Г. ск-р Нейман Я.Я. арх-р Одновалов С.П.

Нигезнең арткы ягында язылган: 

 

Постаментның өске өлешендә (аның әйләнәсендә) шагыйрь иҗат иткән «Шүрәле», «Су анасы» әсәрләрнең сюжетларына багышланган *горельефлар*, шулай ук аның «Кәҗә белән Сарык» әкиятенең һәм «Мактанчык куян» мәсәленең төп персонажлары сурәтләнгән. Алар шагыйрь образын ачуда мөһим элементлар булып тора. Шагыйрьнең  югары җан халәтендәге образы күкрәккә тиеп торган кул хәрәкәтендә, зәгыйфь фигураның пластик силуэтында, шагыйрьнең фаҗигале язмышын чагылдырган ниндидер тотрыксызлыгында һәм, ниһаять, эчке горурлык белән тулы якты милли образны төгәл тапшыруда чагылыш таба.

Зиякаев рельефларының сәнгатьле чишелеше үз чыганакларын рус скульпторы  (1805―1867) Санкт-Петербургның Үзәк районында урнашкан  парк ансамблендә ачылган Крылов һәйкәле пьедесталын бизәгән скульптур рельефларында таба. Югары башкару осталыгы һәйкәл авторларына Тукайның шигъри дөньясының үзенчәлеген һәм аның иҗатының нигезе булган фантастик халык риваятьләрен тапшырырга мөмкинлек бирә. Шуның аркасында Габдулла Тукай һәйкәлен башка танылган бөек шагыйрьләр һәм язучылар Гомәр Хәйям, Пушкин, Гоголь, Шевченко, Достоевский, Горький, Анна Ахматова һәйкәлләре белән бер рәттә куярга мөмкин.

Һәйкәл һәм постамент Д. В. Гочияевның иҗади остаханәсендә бронзадан коелган. Һәйкәл «Дымовское» ятмасының таш вату урынында чыгарылган кара кызыл граниттан ясалган баскычлы, сигезьяклы, ялтыратылган нигездә тора. Гранит эшләрен «Ненси» фирмасы башкарган. Һәйкәл тирәсендәге сквер ландшафт архитекторв  Г. Л. Шолохова проекты буенча төзелгән. 

Һәйкәлнең биеклеге ― 2,40, постаментның биеклеге ― 1,22, постамент астындагы нигезнең биеклеге ― 0,62 метр.

## Моны да карагыз
* Муса Җәлил һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *О. А. Кривдина, Б. Б. Тычинин*. Скульптура и скульпторы Санкт-Петербурга. 1703―2007: Иллюстрированная энциклопедия. — СПб.

## Сылтамалар
* Памятник Г. М. Тукаю. neyman.spb.ru

Төркем:Санкт-Петербург һәйкәлләре
Төркем:Тукайга һәйкәлләр