open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Старица районы

**Ста́рица райо́ны** () — Русиянең Тверь өлкәсенең көньягында административ-территориаль берәмлек (район) һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район).

Административ үзәге — Старица шәһәре.

## География
Старица административ районы Тверь өлкәсенең көньяк өлешендә өлкә үзәгеннән көньяк-көнбатышка таба урнашкан. Районның иң төньяк ноктасы 56°46′ Төньяк киңлектә, көньягы — 56°15' Төньяк киңлектә урнашканнар.  Административ үзәге — Старица шәһәре, районның геометрик үзәгендә урнашкан.

Старица районы Идел елгасының югары агымы бассейнында урнашкан.

## Тарих
Район 1929 елны Көнбатыш өлкәсенең бер өлеше буларак оештырылган.

1930 елның 20 маенда Старица районнан Мәскәү өлкәсенең Тверь округы Емельяновск районына Бакланов авыл советы тапшырыла.

1932 елның 10 гыйнварында Старица районнан Мәскәү өлкәсенең Новоторжок районына Возжанский һәм Мишутин авыл советлары тапшырыла..

## Халык

; Урбанизация
Шәһәр шартларында (Старица шәһәре) район халкының (шәһәр )   % яши.

## Административ-муниципаль төзелеш
Өлкәнең административ-территориаль төзелеше ягыннан, Старица районына 9 җирлек керә..

## Искәрмәләр

Төркем:Тверь өлкәсе
Дебай-Фалькенһаген эффекты

Куелган көчәнешнең ешлыгы бик югары булганда электролит эремәсенең үткәрүчәнлеге артуы **Дэбай-Фалькенһаген эффекты** буларак мәгълүм. Су-p-диоксан һәм метанол-толуэн системаларының импедансын үлчәү Фалькенһаген фаразларын 1929 елда раслаган.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Петер Дебай
*:en:Debye length
*:en:Hans Falkenhagen
*:en:Wien effect

## Искәрмәләр

Төркем:Электрохимия
Калинин районы (Тверь өлкәсе)

**Калинин районы** () — Русиянең Тверь өлкәсенең көньягында административ-территориаль берәмлек (район) һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район).

Мәркәзе — Тверь шәһәре, ул аерым шәһәр округын тәшкил итә.

## География
Мәйданы 4244,7 км² — өлкәнең иң зур районы.
Район өлкәнең урта өлешеннән көньяктарак урнашкан һәм чиктәш:

Калинин административ районы Тверь өлкәсенең көньяк өлешендә өлкә үзәгеннән көньяк-көнбатышка таба урнашкан.

## Тарих
Район 1929 елның 12 июлендә **Тверь районы** буларак Мәскәү өлкәсе Тверь округы составында оештырылган.
Район составына элеккеге Тверь губернасының түбәндәге авыл советлары керделәр.

## Халык

; Урбанизация
Шәһәр шартларында (Васильевский Мох, Орша һәм Суховерково штб) район халкының  % яши.

## Искәрмәләр


Төркем:Тверь өлкәсе
Төркем:Калинин районының торак пунктлары
Төркем:Михаил Калинин хөрмәтенә аталган объектлар
Актүбә үзәк мәчете

**Актүбә үзәк мәчете** () — Казакъстанның Актүбә өлкәсенең үзәге Актүбә шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе, җәмигъ мәчете. Мәчетнең беренче бинасына 1901 елда татар сәүдәгәрләре нигез салган.
2014 елның җәендә мәчетнең яңартылган бинасы ачылган.

## Тарих

Шәһәрнең татар сәүдәгәрләре Актүбә шәһәрендә җәмигъ мәчете төзү башлангычы белән чыга. 1885 елда Актүбә өязе башлыгы Сунгуров Ырынбур генерал-губернаторы  мәчет төзү өчен рөхсәт кәгазе ала. Акча булмау сәбәпле, ул вакытта мәчет төзелми кала. Сунгуровтан соң өяз башлыгы булган Солтан Сәетгалин, аннары Сухин чорында мәчет төзү мәсьәләсе яңадан күтәрелә. Мәчет төзү фондына Орскидан килгән эре сәүдәгәр Мәхмүт бай Ибраһимов  беренче кертем ясаган. Х. Гобәйдуллин, Ә. Хөсәенов, Ф. Зәбиров, Габдрәшитов, Садыйковлар акчалата өлеш кертәләр. 1901 елның җәендә Актүбәдә кызыл кирпечтән (таштан) җәмигъ мәчете төзелә башлый. Мәчет янында мәдрәсә, руханилар өчен  торак йортлар, кунакханә, ат утары да торгызыла. Мәчет төзү фондына беренче кертем ясаган Мәхмүт бай Ибраһимов Ташкәнткә барып, мәчет проекты турында киңәшләшеп кайта. Табын ыруы кешеләре мал сатып, төзелеш материалы белән ярдәм итә. 1903 елда мәчет бинасы төзелеп бетә. Беренче имамнар — Гомәр хәзрәт, Әхмәтфазыл Корбанаев, азанчы Зәйнулла Януаровны Уфадан махсус чакыралар.

1929 елда мәчет ябылган. Руханилар репрессиягә эләккән.  Мәчет янәшәсендәге биналар Бөек Ватан сугышы елларында рентген аппаратурасы һәм авыл хуҗалыгы машиналары заводлары төзелеше өчен сүтеп алынган. Мәчет бинасы басмаханә, драма театры склады булып хезмәт иткән. 1991 елда мәчет мөселманнарга кире кайтарылган.

2012 елда мәчетне зурайту, аның янәшәсенә яңа бина торгызу эше башланган. Беренчел эшләргә бюджеттан 200 млн теңге бүлеп бирелгән. Өлкә предприятиеләре һәм оешмаларыннан мәчет төзү өчен 700 млн тәңгә иганә акчасы җыелган. Проектның авторы — Айвар Гомәр улы Саттаров (*[[Казан]]*), 2008 елда  проекты өчен  Казакъстанның «Достық» (Дуслык) ордены белән бүләкләнгән архитектор. Проектта тарихи мәчет бинасын җимермичә, беренче мәчетнең тарихи образын булдыруга юнәлтелгән эш алып барыла. 2014 елның җәендә яңа мәчет ачыла, мәчетнең иске бинасы музей итеп файдаланыла.

## Тасвирлама
Үзәк мәчет — шәһәр халкы өчен уңайлы урында. Биредә уку йортлары күп. Базар якын, аңа күпсанлы мөселманнар килә. Бина ике (*берсе зур, икенчесе кечкенә*) гөмбәзле, ике (*берсе озын, икенчесе кыска*) манаралы. Анда бер үк вакытта 1 250 (реконструкциягә кадәр 200) мөселман намаз укый ала. Бина эчтән 3 кат дәрәҗәсендә, ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен аерым гыйбадәт заллары, административ бүлмәләр, ашханә бар. Территория төзекләндерелгән, янәшә урнашкан мәйдан да мәчеткә кайтарылган, анда  оештырылган.

## Сылтамалар
* *Федор Тарасенко*.   Город. Годы. Люди. Жизнь. Вековая святыня актюбинского мусульманства. «Провинция», №№ 45-52 за 2001 год, 1-52 за 2002 год.
* Актүбәдә яңартылган шәһәр үзәк мәчете ачылды. ИА «Казинформ», 20.06.2014

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:2014 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Сөнни мәчетләре
Төркем:Актүбә мәчетләре
Калинин районы

**Калинин районы** () — берничә илнең кайбер шәһәрләрендә һәм төбәкләрендә административ һәм муниципаль районнарның исеме Михаил Калинин хөрмәтенә аталган.

## Әрмәнстан
* Ташир районы — 1937–1991 елларда Әрмән ССР районы

## Русия
* Калинин районы (Тверь өлкәсе)
* Уфаның Калинин районы

#### Татарстан
* Калинин районы (ru) — 1939–1959 елларда Татарстан АССР районы (үзәге Пучы авылы).

Төркем:Топонимика
Төркем:Михаил Калинин хөрмәтенә аталган объектлар
ИСККОН Гыйбадәтханәсе Мумбаи

Рәсми ** Шри Шри Радха Расабихари җи Гыйбадәтханәсе** буларак мәгълүм **ИСККОН Гыйбадәтханәсе, Мумбаи** ул Һиндстанда Мумбаида Җуһу даирәсендә гыйбадәтханә. Ул Җуһу Пляжыннан якын дүрт акр җирдә корылган. Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең (ИСККОН) ачарья-нигезләүчесе Бхактиведанта Свами Прабхупада Мумбаида Ходай Кришнаның иң матур гыйбадәтханә төзүен илһамландырган. Гыйбадәтханәдәге төп Илаһлар Шри Шри Гаура Нитай, Шри Шри Радха Расбихари һәм Шри Шри Сита Рама Лакшман Хануман шәхсән Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте нигезләүчесе тарафыннан куелган булганнар. Гыйбадәтханәгә бәйрәмнәрдә меңнәрчә зиярәт кылучылар килә.

## Тарихы
1970-енче еллар башында Шрила Прабхупада Җуһу мөлкәтенә ия булган һәм шул вакытта кечкенә алачыкта урнашкан Шри Шри Радха Расабихари Илаһларына вәгъдә биргән. Гыйбадәтханә комплексы 1978 елда ачылган булган һәм киң мәрмәр гыйбадәтханәдән, аудиториядән, рестораннан һәм гыйбадәтханәнең көн саен рухи программаларында катнашу һәм тору өчен игезәк манаралы җиде кат кунакханәдән гыйбарәт. ИСККОН күп күренекле мәшһүр кешеләр өчен зиярәт кылу өчен регуляр максат урыны булып тора. Күп Һинд һәм Халыкара фильмнарда Һаре Кришна мәдәнияте күрсәтелә.

## Эшчәнлек

ISKCON Juhu шулай ук гыйльми өйрәнү һәм уку-укыту хабы булып тора, гыйльми өйрәнүдән башлап мәктәп белем бирүенә кадәр (Бхактиведанта Свами Миссиясе Мәктәбе), аның программасы Һиндстан Урта Белем Сертификаты буенча. Анда шулай ук күп регуляр семинар һәм курслар белән беррәттән төрле Ведик язмалар буенча көн саен дәгъва алып барыла. ‘Җирдә Күк’ комплексында киң китапханә бар, анда рухи китапларның гына түгел киң тупланмасы бар, ә шулай ук мультимедиа бүлеге дә бар. Берәү ИСККОНның күп халыкара видеоларын карый ала һәм йөзләрчә лекцияләр, киртаннар һәм бхаджаннар белән ләззәтләнә ала. Әгъзалык бушлай һәм теләсә кем искиткеч җайлардан куллана ала һәм ярдәм итә ала. The Bhaktivedanta Book Trust (BBT) ул дөньяда Кришна турында һәм Һиндстанның Гаудия-вайшнава традициясенең фәлсәфәсе, дине һәм мәдәнияте буенча китапларның иң зур нәшрияты. Бхакти Кала Кшетра ул мәдәни канат булып тора, ул аудиториядән гыйбарәт, Рави Шанкар, Дҗагджит Сингх, Протима Беди, Виджаянтхимала, Һема Малини, Ануп Дҗалота һәм күп башкалар катнашкан мәдәни фестиваль үзәге булып тора.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* ISKCON Juhu, website 
* ISKCON Juhu, Live 
* ISKCON Juhu, ''Daily Darshan'' website

Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Шри Сваминараян Мандир, Болтон

**Шри Кутч Сатсанг Сваминараян Гыйбадәтханәсе (Болтон)** ул Англиядә, Зур Манчестерда, Болтонда Аделаида Урамында өч катлы Сваминараян Гыйбадәтханәсе. Ул Аурупада һәм Берләшкән Корольлектә нигезләнгән беренче Сваминараян гыйбадәтханәсе, рәсми рәвештә ул 1973 елда ачылган булган. 1973 елның 6 сентябрендә Табыну Урыны Акты астында Гыйбадәтханә өчен конституция теркәлгән булган һәм 1975 елның 6 сентябрендә Бхуҗдан махсус әзерләнгән муртилар Гыйбадәтханәдә корылган булганнар. Баштагы корылма җимерелгән булган һәм 1993 елда янә төзекләндерелгән булган. Яңа бинага кадәр гыйбадәтханә урынында хезмәт клубы һәм терасалы йортлар булган.

## Гыйбадәтханәнең әһәмиятле вакыйгалары

1982 елда гыйбадәтханәгә Шри Сваминараян Мандир - Бхуҗдан алкышлап изгеләрнең беренче зиярәт кылуы булган. Шул юлы Махант Свами Шри Харисварупдасҗи белән Садгуру Свами Шри Мурлиманоһардасҗи һәм тагын өч кеше килгән иде. Шул ел дәвамында Гөҗарати мәктәп нигезләнгән булган.
1982 һәм 1988 ел арасында хәзерге бина бик кечкенә икәне ачык күренә башлаган; 1988 елда Садгуру Шри Мурлиманоһардасҗи Свами Болтон Гыйбадәтханәсенә килгән һәм яңа гыйбадәтханәне төзергә алкышларын биргән, яңа гыйбадәтханәне төзү планнары ясалган булган.
1992 елда яңа Гыйбадәтханәне төзү башланган булган. Гыйбадәтханәгә Шри Теҗендрапрасадҗи Махараҗ һәм аның улы Лалҗи Махараҗ, Шри Кошелендрапрасадҗи Махараҗ килгән булганнар.
Яңа гыйбадәтханәне ачу 1993 елның 6 сентябрендә булган һәм ул көндә Мурти Пратишта булган. Вакыйгада булганнар арасында Шри Теджендрапрасадҗи Махарадж, Махант Свами Шри Харисварупдасҗи, Садгуру Свами Шри Дхармакишордасҗи, Садгуру Свами Шри Гханшьямҗивандасҗи, Садгуру Свами Шри Мадхавприядасҗи һәм Шри НарНараян Деш - Бхуҗ һәм Әхмәдабад Гыйбадәтханәләреннән күп башка Свамилар булган.

## 35-енче еллык
Гыйбадәтханә 35-енче еллыгында Зур Болтон Сәламәтлек Тикшерүе белән бер такымда эшләгән, бу Болтонда йөрәк һөҗүмнәрен һәм авыртуларны киметү кампаниясе булган. Гыйбадәтханә Сваминараян Сампрадайяның НарНараян Дэв Гадисына карый.

## 40-ынчы еллык
40-ынчы еллыкка кадәр гыйбадәтханәдә сентябрьдә төзелешкә әзерләү вакытында зур төзекләндерү һәм ремонт булган. Юбилей атнасында масштаблы яджна, бхаджан манзарасы һәм Кениядән һәм Австралиядән зиярәт кылучыларны кертеп Болтон аша 2500 кеше катнашкан парад булган. Болтонның мэры һәм мэр хатыны бәйрәм итүнең өлешләрендә булганнар.

## Эшчәнлекләр
Гыйбадәтханәдә регуляр нигездә төрле эшчәнлекләр булган, шулар арасында:
* Йога дәрселәре
* Бию дәресләре
* Һинд дине дәресләре
* Кечкенә балалар өчен балмандал дәресләре
* Спорт һәм фитнес чаралары
* Яшьләр чаралары

## Җайламалар
Гыйбадәтханә төрле максатлар өчен кулланылган өч катлы корылма булып тора. Бинаның беренче кат асты дәрәҗәсендә зур ашханә һәм кухня урыны бар. Беренче катта күп-максатлы зал өйләнү функцияләре һәм башка иҗтимагый чаралар өчен кулланыла. Беренче кат төп гыйбадәтханә урыны булып тора, ул көн саен нигездә дога кылу өчен кулланыла.

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Сваминараян хәрәкәте
Йога Мадһава Гыйбадәтханәсе, Сеттикере

Һинд дине Ходае Вишнуга багышланган **Йога Мадһава** гыйбадәтханәсе Һиндстанда, Карнатака штатында, Тумкур районында, Сеттикереда урнашкан.

## Гыйбадәтханә планы


Сәнгать тарихчысы Адам Һарди буенча, гыйбадәтханә безнең эраның 1261 елында (патша Нарасимха III хөкем сөргән) Хойсала Империясе офицеры тарафыннан төзелгән, ул планында өч "вимана"лы, үзәк изге урын ярым-йолдыз-сыман. 
Ябык *[[мантапа]]*ның (залның) һәр якта башка ике изге урын "ярым-вимана"лар булып торалар, әмма аларда манара юк. Бина материалы стеатит (сабын ташы).

Гыйбадәтханәнең Хойсала архитектурасының барлык стандарт хасиятләре бар: ачык керү *мантапа* (*мукһамантапа* яки ишек алды), аннан соң тәрәзәләрсез ябык *мантапа*, *сукһанаси* (вестибюль) һәм *[[гарбһагриһа]]* ("sanctum"). Гыйбадәтханә "җагати"га күрә күтәрелгән дип күренә, ул бер метр биеклектәге платформада тора. Сәнгать тарихчысы Жерар Фоекема буенча, өч "вимана" төзелеше буларак ул "трикута" планы итеп квалификацияләнә, гәрчә бары тик үзәк "вимана"ның өстендә гадәттә манарасы бар (ул "шихара" дип атала).

Гыйбадәтханәгә керү ачык баганалы ишек алды аша (*мухамантапа*), аннан соң ябык *мантапа* (яки *наваранга*). Һарди буенча, гыйбадәтханәнең көнчыгыш ягында бераз соңрак өстәүләр күренә. Ишек алдын һәр яктан ярым баганалар һәм парапетлар белән тотылып торган тенттан гыйбарәт. Тәрәзәләре булмаган ябык зал "сукханаси" дип аталган вестибюль аша sanctum-га илтә. Вестибюльнең шулай ук "сукханаси" дип аталган манарасы бар, ул изге урын аша төп манараның озынайтылуы буларак күренә. Изге урынның эчке стеналары квадрат һәм гади, шул ук вакытта тышкы стеналар эдикула һәм пилястрлардан гыйбарәт декоратив рельеф өчен кулланган күпсанлы баткан һәм кабарынкы урыннар белән ярым-йолдыз сыман. Вестибюльнең тышкы стенасы шулай ук декоратив, әмма ачык күренә торган түгел, чөнки ул тышкы стена изге урынының кыска дәвамы кебек күренеп тора. Ябык залның түшәмен дүрт багана тотып тора, алар түшәмне тугыз бүлеккә бүлә. Сәнгать тарихчысы Перси Браун буенча өстендә дүрт кысалы баганалар Кальяни Чалукья-Хойсаланың характеристик стилендә.

Изге урын манарасы түбәсендә *[[калаша]]*, бу декоратив су чүлмәге сыман структура ул зур гөмбәз ("шлем") өстеннән куелган, ул гыйбадәтханәдә үлчәмнәре 2м x 2м булган иң зур сын булып тора. Браун буенча манараның корылышы Хойсала сәнгатенең хасияте булып тора. Аның буенча "кабарынкы һәм батнкы формалары" белән изге урынның нигезенең йолдыз формасы бөтен манара буенча һәм "рифланылган эффект" бирә. Манара ярусларга бүләнгән һәм һәрбер манара биеклектә кими һәм ахырда зонтик сыман корылма була.

## Билгеләмәләр

## Искәрмәләр
* Gerard Foekema, A Complete Guide to Hoysala Temples, Abhinav, 1996, New Delhi 
* 
* Adam Hardy, Indian Temple Architecture: Form and Transformation : the Karṇāṭa Drāviḍa Tradition, 7th to 13th Centuries, Abhinav, 1995, New Delhi, .

Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Бозлык күле

**Бозлык күле** (, ) — бозлыктан барлыкка килгән күл

Әлеге генезисның яки аларның төркемнәренең аерым күлләре урнашкан территорияләргә (Карелия), борынгы яки хәзерге бозчыларның эшенә геологик-геоморфологик таныклыклар һәрвакыт җаваплы.
## Төрләре
* Бозлыкның сөреп чыгаручы яки аккумуляцияләүче эшчәнлеге нәтиҗәсендә хасил булган күлләр
** морена күле
** тауларда кар сызыгыннан өстәге чокыр күлләре
* Бозлыкның теле (яисә бозлыкның алгы өлеше) белән буылган табигый су агымыннан барлыкка килгән күл
 
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *[[Гросвальд, Михаил Григорьевич|Гросвальд М. Г.]]* Евразийские гидросферные катастрофы и оледенение Арктики. — М.: Научный мир, 1999. — 120 с.
* Гляциологический словарь / Ред. В. М. Котляков. — Л.: Гидрометеиздат, 1984. — 529 с.
* ''Rudoy A.N.'' Mountain Ice-Dammed Lakes of Southern Siberia and their Influence on the Development and Regime of the Runoff Systems of North Asia in the Late Pleistocene. Chapter 16. (P. 215—234.) — Palaeohydrology and Environmental Change / Eds: G. Benito, V.R. Baker, K.J. Gregory. — Chichester: John Wiley & Sons Ltd. 1998. — 353 p. 
* 
* *Черноморец С. С.* Селевые очаги до и после катастроф. — М.: Научный мир, 2005. — 184 с.
* ''А. Н. Рудой, В. А. Земцов.'' Новые результаты моделирования гидравлических характеристик дилювиальных потоков из позднечетвертичного Чуйско-Курайского ледниково-подпрудного озера при неустановившемся режиме движения воды. Кнол.
*  Pazynych V. Ukraine (EN, Draft). The temporal and space relations between the Polissia kettle lakes, parabolic dunes and their analogues in North America

Төркем:Күлләр
Диполог

**Диполог** () — Филипиннең Замбоанга-дел-Норте  правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## Географиясе
Шәһәр Минданао утравында урнашкан.

## [[Тарих]]
Шәһәр статусын 1970 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Филипин шәһәрләре
Сан-Фернандо

* Сан-Фернандо (Испания)
* Сан-Фернандо (Ла-Унион)
* Сан-Фернандо (Пампанга)
Барселона (мәгънәләр)

* **[[Барселона]]**
* Барселона (Венесуэла)
* Барселона (футбол клубы, Барселона)
Харьков җәмигъ мәчете

**Харьков җәмигъ мәчете** () — Украинаның Харьков өлкәсе административ үзәге Харьков шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе, җәмигъ мәчете. 1906 елда төзелгән беренче бинасына шәһәрдә яшәүче татарлар нигез салган. Харьковта сөнни җәмигъ мәчетеннән тыш, шигый «Имам-Али», «Әл-Бәракат», «Ән-Нур», «Мәрхәмәт» мәчетләре, «Әл-Манар» ислам мәдәни үзәге эшли.

## Тарих

1897 елда Харьков шәһәрендә ~800 татар яшәве теркәлгән. Боларның күпчелеге —  вакытында шәһәрдә урнаштырылган атлы гаскәриләр. Җәмигъ мәчете төзелгәнче, Харьков мөселманнары Козлова фамилияле хатынның Кацарская урамындагы йортын гыйбадәт кылу өчен арендалап торган. Харьков мөселман җәмгыяте шәһәр идарәсенең төзелеш бүлегенә сөнни мәчет төзү үтенече белән 1906 елның 24 февралендә мөрәҗәгать итә. Шул ук 1906 елда  елгасы ярында бер манаралы мәчет төзелеп бетә, рамазан ае башланыр алдыннан ачыла. Проектның авторы билгеле түгел. Беренче имам — Мөхәммәтрәхим Галим улы Үзбәков. Аз санлы мөселман шигыйлар үз бәйрәмнәрендә шулай ук җәмигъ мәчетенә килә торган була.

Инкыйлабтан соң, мәчет бинасы мөселманнардан тартып алына, бакчасында тир урнаштырыла. Мөселман балалары өчен мәктәп урнашкан аерым бинада 1924—1930 елларда татар мәктәбе эшли. Мәчет имамы репрессиягә эләгә, 1933 елда вафат була. 1936 елда, елганың иркен агышына һәм су юлын киңәйтүгә комачаулый, дигән сылтау белән, мәчет бинасы җимертелә, янәшәсендә исән калган берничә бина торак йорт итеп файдаланыла. Сугыштан соң ислам дине йолаларын үтәү каты күзәтү астында була.

1991 елда шәһәр мөселман җәмгыятенең уставы теркәлү үтә. 1999 елда мәчетне элекке үз урынында торгызу буенча эш башлана. Проектның авторы — Ильяс Таһир улы Моратов. 2000 елның көзендә мәчет өчен фундамент казыганда элекке мәчет фундаменты килеп чыга. 2004 елның 21 сентябрендә мәчет гөмбәзенә һәм манарасына ярымай кую тантанасы була. 2006 елда мәчет корылуның 100 еллыгы бәйрәм ителә. 2011 елның маенда билгесез кешеләр мәчетнең ишекләренә ут төртә.

## Тасвирлама
Яңабаштан торгызылган мәчет бер гөмбәзле, бер манаралы. Мәхәллә кешеләре, күбесенчә, татарлар, кырым татарлары һәм төрекләрдән тора.

## Галерея

Файл:Мечеть в Харькове.jpg|Харьков җәмигъ мәчете
Файл:Харьков_мәчете.jpg|Җәмигъ мәчете манарасы
Файл:Харьков_мәчете_1.jpg|Харьковның Җәмигъ мәчете урнашкан кварталы
Файл:Р. Лопань, 2008.jpg|Җәмигъ мәчете Лопань елгасының уң ярында


## Сылтамалар
*   Харьков мәчетләре.  liga-az.kharkov.ua
*  Харьков җәмигъ мәчете. Facebookта
*   Неправославный Харьков

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:2006 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Сөнни мәчетләре
Төркем:Харьков мәчетләре
L-матрицасы

Математикада, L-матрицалары төркеме ул, диагональдән тыш элементлары нульдән кечерәк яки шуңа тигез булган һәм диагональ элементлары уңай саннар булган матрицалар; ягъни L-матрицасы *L* түбәндәге шартларга туры килә

:L=(\ell_{ij});\quad \ell_{ii} > 0; \quad \ell_{ij}\leq 0, \quad i\neq j.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Z-матрицасы
* Метцлер матрицасы

## Искәрмәләр

Төркем:Тигезләмәләр
Апаурушейя

**Апаурушейя** (Санскрит телендә: अपौरुषेय, , турыдан-туры мәгънәдә "кеше түгел"), ягъни "кешедән өстен"., яки "шәхси булмаган, авторсыз", ул Һинд динендә иртә Һинд дине язмаларын Ведаларны аңлату өчен контекстта кулланылган төшенчә.

*Апаурушейя шабда* ("шәхси булмаган сүзләр, авторсыз") ул *апаурушейя*ның киңәюе, алар Ведага һәм Һинд динендә күп башка текстларга карый.

*Апаурушейя* ул Һинд дине фәлсәфәсенең Веданта һәм Мимамса мәктәпләрендә үзәк концепция. Бу мәктәпләр *[[Ведалар]]*ны *шватаһ прамана* ("ачык күренә торган белем алу чыганаклары"). Мимамса мәктәбе раслаганча Ведалар сүзләрдән (шабда) тезелгән булгач, һәм шул сүзләр фонемалардан торган, фонемалар мәңге булып, Ведалар да шулай ук мәңге булып торалар. Шуңа, әгәр барлык сүзләр һәм фонемалар мәңге икәнме дип сорасалар, Мимамса фәлсәфәчеләре Веда өчен фонемалар өчен, башка сүзләрдән һәм җөмләләрдән аермалы буларак беркетелгән һәм алдан билгеләнән дип җавап бирәләр. Веданта мәктәбе шулай ук бу сызык аргументны кабул итә.

## Шулай ук карарга мөмкин
*:en:Sruti
*:en:Acheiropoieta
*:en:Revelation
*:en:Shabda

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Котһари

**Котһари** гадәттә аскет, ул Һинд диненең Сваминараян агымында гыйбадәтханә киңәшчесе булып тора. Котһари гыйбадәтханә идарәсендә була һәм дини церемонияләрдә катнашмый.

## Билгеләмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Сваминараян хәрәкәте
Шамил Яһүдин (1932)

**Шамил Яһүдин**,  Шамил Хәйрулла улы Яһүдин (*[[1932 ел]]ның [[10 февраль|10 феврале]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Урта Идел крае]],   [[Никольск районы (Пенза өлкәсе)|Никольск районы]], [[Инза]] — [[2005 ел]]ның [[18 май|18 мае]], [[РФ]], [[Мәскәү]]*) — Мәскәүнең Зур театрында биегән балет артисты, педагог, балетмейстер, РСФСР халык артисты (*[[1969 ел|1969]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1932 (*[[1930 ел|1930]]*) елның 10 февралендә Урта Идел краеның (*хәзерге* Пенза өлкәсе Никольск районы) Инза авылында туган.  каршындагы театр студиясендә укый. Мәскәүнең Зур театры каршындагы хореография укуханәсен (*[[1995 ел]]дан *) тәмамлаган (*[[1952 ел|1952]], педагог А. В. Жуков*).

1976 елда ГИТИСның балетмейстерлык бүлеген тәмамлый, 1978 елдан үзе тәмамлаган укуханәдә укыта, педагог-репетитор була. 1999 елда Зур театрны калдыра, төрле чит ил балет труппаларында педагог-репетитор булып эшли.

2005 елның 18 маенда 74нче яшендә Мәскәүдә вафат була, Троекуров зиратында җирләнә.

## Иҗаты
1952—1978 елларда Зур театрның балет артисты. Фантастик темпераментка ия, сәхнәгә тарту көче зур булган артист.  Тумыштан килгән сәләткә ия, үзенчәлекле биюче Яһүдин театр тәнкыйтьчеләренең төп рольләрне башкаручыларга караганда да зуррак игътибарына лаек булган. Нәкъ Яһүдин кебек артистлар Мәскәү характерлы бию мәктәбенә дан китерә. Артист классик балетларда һәм спектакльләрдә утыздан артык партия башкара. Аның биюе батырлык энергиясе, хәрәкәтләрнең тәэсирлелеге һәм пластик булуы белән аерылып тора. Чит ил гастрольләрендә иң танылган партиясе — Ш. Гуноның «Фауст»ы буенча «Вальпургия төне»ндә Пан партиясе.

## Партияләре
* «Шүрәле» Фәрит Яруллин — *Шүрәле*
* «Бакчасарай фонтаны» (балет) Б. Асафьев — *Нурали*
* «Кенәз Игорь» (опера) А. Бородин — *Куман*
* «Ромео һәм Джульетта» С. Прокофьев — **' 
* «Кызыл чәчәк» Р. Глиэр — ''Акробат''
* «Аккош күле» [[Пётр Чайковский|П. Чайковский]] — ''Усал гений''
* «Петрушка» И. Стравинский — ''Петрушка''
* «Ләйлә һәм Мәҗнүн» С. Баласанян — ''Ибн-Сәлам''
* «Жизель» А. Адан — ''Ганс''
* «Чиполлино» К. Хачатурян — **' 
* «Фауст» Ш. Гуно — *Пан* — иң атаклы биюе
* «Гаянэ» А. Хачатурян — *Кылыч белән бию*

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1953 — IV Бөтендөнья яшьләр һәм студентлар фестивалендә (*[[Бухарест]]*) — классик бию буенча I премия (*«Тарас Бульба» балетында гопак биюе өчен*)
* 1956 — Балет артистларының Бөтенсоюз конкурсы лауреаты
* 1959 — Хөрмәт Билгесе ордены
* 1962 — РСФСР атказанган артисты
* 1969 — РСФСР халык артисты

## Гаиләсе
Хатыны Тамара Афанасий кызы Сорокина (1931), җырчы-сопрано, РСФСР халык артисты.
:Улы Павел Шамил улы Сорокин (1963), дирижер һәм пианист, РФ атказанган артисты.

## Сылтамалар
* Шамил Хәйрулла улы Яһүдин. kino-teatr.ru
*  Шамил Хәйрулла улы Яһүдин. kinopoisk.ru
*  Халык артисты Шамил Хәйрулла улы Яһүдин вафат булды. ria.ru, 20.05.2005

## Искәрмәләр


Төркем:Балет артистлары
Төркем:Балетмейстерлар
Төркем:РСФСР халык артистлары
Төркем:Мәскәү хореография академиясен тәмамлаучылар
Төркем:ГИТИС тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Зур театр
Яһүдин

**Яһүдин**, Яһудин — фамилия.
* Әзәл Яһүдин (1908―1997), нәфис сүз остасы, ТАССР атказанган артисты (1954).
* Инсур Яһүдин (*Инсур Артур*, 1951―2011), шагыйрь, журналист.
* Кәрим Яһүдин (1915―1944), Советлар Берлеге Каһарманы (1938).
* Мигъдәт Яһүдин (1904―1982), дәүләт эшлеклесе, 1929-1932 елларда ТАССР ХКШ рәисе.
* Шакир Яһүдин (1947), юрист, ТР атказанган юристы (1996).
* **[[Шамил Яһүдин]]**
** Шамил Яһүдин (1932―2005), балет артисты, педагог, РСФСР халык артисты.
** Шамил Яһүдин (1952). 2-3нче, 5-6нчы чакырылыш ТР Дәүләт шурасы депутаты, «Татнефтепром-Зүзәйнефть» АҖ генераль директоры, ТР атказанган төзүчесе.
----  
* Сөем Яһүдина (1916-), бакчачы-селекцияче.
----
* **[[Яһудин]]**

## Чыганак
# Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: ТР ФА Татар энциклопедиясе институты, 1996 ел, 284нче бит.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Нага (Себу)

**Нага** () — Филипиннең Себу  пpавинсәсендә урнашкан шәһәр.
## Географиясе
Шәһәр Себу утравында урнашкан.
## [[Тарих]]
Шәһәр статусын 2007 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Филипин шәһәрләре
Вышний Волочёк районы

**Вышний Волочёк райо́ны** () — 1929 елдан 2019 елга кадәр Россиянең Тверь өлкәсендә булган район, шулай ук аңа туры килә торган шул ук исемдәге муниципаль район (2006-2019) .

Административ үзәге — Вышний Волочёк шәһәре (район составына керми).
## География

Мәйдан — 3389 км².
Район өлкәнең үзәк өлешендә урнашкан һәм чиктәш:
* төньякта — Вышний Волочёк һәм Спирово районнары,

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Сайт районной администрации (ссылка проверена 11.06.2012)
* район на архивных и современных картах 

Төркем:Тверь өлкәсе
*
Торжок районы

**Торжо́к райо́ны** () — Россиянең Тверь өлкәсендә административ-территориаль берәмлек (район) һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район).
Административ үзәге — район составына кермәгән аерым шәһәр округы булган Торжок шәһәре, халык саны  кеше ().

## География

Мәйдан — 3128 км².
Район өлкәнең үзәк өлешендә урнашкан һәм чиктәш:
* төньякта — Вышний Волочёк һәм Спирово районнары,

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Сайт районной администрации
* Историческая справка
* Экономическая справка 
* Сведения о районе 
* Район на архивных и современных картах 
*Официальный Туристический портал города Торжка 

Төркем:Тверь өлкәсе
*
Җаганнатх Гыйбадәтханәсе, Пабна

Бангладешта, Пабна районында Чатмохар Упазилада урнашкан **Җаганнатх Гыйбадәтханәсе** Һинд дине Ходае Җаганнатхка багышланган. Биредә **Һандиал Мандир** буларак мәгълүм гыйбадәтханә безнең эраның 1300-енче һәм 1400-енче еллары арасында төзелгән булган. Гыйбадәтханә үзенең терракота сыннары өчен мәшһүр һәм Төньяк Бангладешта иң матур Һинд дине гыйбадәтханәләренең берсе дип тасвирлана. Гыйбадәтханә төзелгән урынында тозлылык зур булганга зыян күрә.

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Беренче Тәртип Теоремаларны Исбатлау буенча Халыкара Остаханә

**Беренче Тәртип Теоремаларны Исбатлау буенча Халыкара Остаханә** ул беренче тәртип мантыйк һәм автоматик рәвештә теоремаларны исбатлау буенча галимнәрнең фәнни очрашуы. Бу остаханәләр күп конференцияләрдән әзрәк рәсми, ләкин күпчелек остаханәләрдән күбрәк рәсми рәвештә үткәрелә. FTP эшләре рәсми булмаган рәвештә бастырылса, күпчелек FTP остаханәләре нәтиҗәдә танылган тиз караш салырга мөмкин булган журнал нәшер итәләр.

FTP Автоматлаштырылган Фикер Йөртү буенча Халыкара Берләшкән Конференциянең дәвам итүче очрашуларның берсе һәм узган урыннарда бу конференция белән берләшкән.

## FTP очрашулары

* FTP '97 1997 елның 27-28 октябрендә, Австриядә, Линцта Халыкара Символик Исәпләү Өйрәнү Институтында булган
* FTP '98 1998 елның 23-25 ноябрендә, Австриядә, Венада булган
* FTP '00 2000 елның 3-5 июлендә Шотландиядә, Сент-Эндрюста булган
* In 2001 FTP беренче IJCAR белән бергә уздырылган
* FTP '03 2003 елның 12-14 июнендә Испаниядә, Валенсиядә Янә Язу, Дедукция һәм Программалау Федератив Конференциясе өлеше буларак булган.
* 2004, FTP икенче IJCAR белән бергә уздырылган
* FTP '05 Алманиядә, Кобленцта 2005 елның 14-17 сентябрендә булган 
* 2006, FTP өченче IJCAR белән бергә уздырылган
* FTP '07 2007 елның 12-13 сентябрендә Берләшкән Корольлектә, Ливерпульдә булган
* 2008, FTP дүртенче IJCAR белән бергә уздырылган 
* FTP '09 2009 елның 6-7 июлендә Норвегиядә Ослода булган
* 2010, FTP бишенче IJCAR белән бергә уздырылган 
* FTP '11 2011 елда, 4 июльдә Швейцариядә, Бернда булган
Спектрохимия

**Спектрохимия** ул химиянең берничә тармакларының теләсә кайсысында спектроскопиянең кулланышы.
Ул химия төшенчәләрендә спектр анализы һәм химик катнашмаларның структурасын белү өчен спектрны куллану, һәм аларның үрнәкләрдә сыйфат һәм микъдар ягыннан анализлаудан гыйбарәт. Ул дулкын озынлыкларына һәм электромагнит нурланышка нигезләнгән химик анализ ысулы.

## Искәрмәләр
*OED 2nd edition 1989

Төркем:Химия
Баня Баши мәчете (София)

**Баня Баши мәчете** () — Болгариянең башкаласы София шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе, җәмигъ мәчете. Аурупаның борынгы мәчетләреннән берсе. 5 гасырга сузылган Госманлы империясе чорында архитектор Синан (*[[1489 ел|1489]]—[[1588 ел|1588]]*) тарафыннан төзелгән. София шәһәрендә бердәнбер эшләүче мәчет.

## Тарих

Мәчет танылган госманлы архитекторы архитектор Синан тарафыннан проектланган һәм 1576 елда тәмамланган. Мәчет исеме «күп мунча» дигәнне аңлатучы «Баня Баши» сүзтезмәсеннән алынган. Мәчетнең үзенчәлеге: ул табигый термаль чыганаклар өстендә төзелгән, хәтта мәчет диварлары янындагы җирдә җилләтү тишекләреннән күтәрелгән  күрергә мөмкин.

Икенче бөтендөнья сугышыннан соң бинада өлешчә ремонт, буяу, штукатуркалау эшләре башкарылган. Соңгы унъеллыкларда ремонт төрек һәм гарәп вакыфлары ярдәмендә башкарыла. Алар ярдәме белән идән астына җылыту системасы урнаштырылган.

2006 елда болгар ультрамилләтчел  әгъзалары мәчеттән азан тавышын яңгыратмауны таләп итеп, каршылык хәрәкәте башлыйлар: мәчет янында чатырлар корып, имза җыю оештыралар.

## Тасвирлама
Мәчетнең төп бинасы дүртпочмаклы. Бина ике катлы, өске каты хатын-кыз мөселманнар өчен. Диварлары зәңгәр төскә буялган.
Мәчетнең диаметры 15 метр булган зур гөмбәзе, манарасы бар. Дүрт почмакта кечкенә башнялар урнашкан. Үзәк гөмбәз аккургаш пластинкалар белән капланган.

Мәчет җомга намазына 700 гә якын, ә Корбан гаетенә 1 200 гә кадәр мөселманны кабул итә ала.

## Фотогалерея

File: Banya Bashi Mosque (37849692391).jpg | Мәчетнең көнбатыш яктан өстән күренеше
File:Interior of the Banya Bashi Mosque.jpg|Мәчет эче
File: Moschee Sofia Zentrum 20090405 004.JPG | Мәчетнең манарасы 
File: Banya bashi dhzamiya 19 vek.jpg |Мәчет XIX гасырда
File: Banya-bashi-imagesfrombulgaria.JPG |Мәчет фасады


## Сылтамалар
*  Баня Баши джамия-София.  bgpanorama.com
*  Мәчетнең 1914-1941 еллардагы фотосурәтләре

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:XVI гасырда төзелгән мәчетләр
Төркем:София мәчетләре
Кармангһат Хануман Гыйбадәтханәсе

**Кармангһат Хануман Гыйбадәтханәсе** ул Хәйдарабадта, Телангана штатында иң борынгы һәм популяр Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханәнең төп Илаһы булып Хануман тора һәм гыйбадәтханә комплексында шулай ук башка Илаһлар да бар, мәсьәлән, Ходай Рама, Ходай Шива, Сарасвати Дэви, Дурга Алиһәсе, Сантошимата Алиһәсе, Ходай Венугопала Свами һәм Ходай Джаганнатх. Гыйбадәтханә Сантошнагар янында Кармангһатта Нагарджуна Сагар Боҗрасы Юлына якынрак урнашкан.

Гыйбадәтханә иртәнге 6-дан көндезге 12-гә кадәр һәм кичке 4:30-дан 8:30-га кадәр, сишәмбе һәм шимбә көннәреннән башка барлык көннәрдә ачылган.

## Тарихы
Ул безнең эраның 12-енче гасырында төзелгән булган (якынча 1143 ел). Какатийя патшасы ауга баргач, ул агач астында ял иткән һәм Ходай Рама исемен җырлавын ишеткән. Карурманның эчендә кем икәнен карар өчен баргач, ул утырган килеш Ходай Хануман таш потын тапкан һәм виграһадан тавыш чыга торган булган. Хөрмәт күрсәткәч, ул башкаласына кайткан, һәм шул төнне аның төшендә Ходай пәйда булган һәм аннан гыйбадәтханә төзергә сораган.
.
Гыйбадәтханә тиздән төзелгән булган һәм варис патшалар аның белән яхшы идарә иткәннәр. 400 елдан соң Аурангзеб гаскәрләрен илнең бөтен почмакларына Могол Империясен киңәйтү өчен җибәргән. Бу гыйбадәтханәдә армия хәтта стена янына килә алмаган. Генерал моны Аурангзэбка әйткәч, ул үзе ваткыч белән гыйбадәтханәне җимерер өчен барган. Гыйбадәтханә бусагасында ул күк күкрәгән кебек чукрак итүче тавыш ишеткән, һәм ул куркудан калтыраганда ваткыч аның кулларыннан шуып төшеп киткән. Шуннан соң ул күктә шундый тавыш ишеткән "Mandir todna hai rajan, to kar man ghat" (тәрҗемәсе: "Әгәр дә Сез гыйбадәтханәне ватасыгыз килә икән, я патша, йөрәгегезне катылатыгыз."), шуңа күрә гыйбадәтханә кар-ман-гһат исемен алган.
Хәзерге көнгә кадәр Ходай Анджанейя (Ходай Хануман) тыныч итеп медитацияли һәм тугърыларны *Дхьяна Анджанейя Свами* дип алкышлый.

## Хәзерге көндә
Гыйбадәтханә Хәйдарабадта тугърылар арасында бик популяр булып тора. Тугърылар Ходай Хануман өчен һәр атнаны догалар һәм дини ритуалларны сишәмбе һәм шимбә көннәрендә башкаралар. Хануман Джаянти алкышлы көнендә тугърылар күпләп гыйбадтханәгә киләләр һәм Ходайга махсус пуджа тәкъдим итәләр һәм туган көнен бәйрәм итәләр. Гыйбадәтханә "аннаданам"ны тәкъдим итәләр, ягъни мөмкинчелекләре чикләнгән кешеләргә елның барлык көннәрендә бушлай азык тәэмин итә. Сишәмбе һәм шимбә көннәреннән башка атнаның барлык көннәрендә бушлай ризык ярлыларга һәм нужа күргәннәргә тәэмин ителә.

## Тышкы сылтамалар
* Karmanghat Hanuman Temple Timings 

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Хануманга табыну
Һамһың

**Һамһың** () — КХДҖнең Һамгйоң-Намдо  правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## [[Тарих]]
Хәзерге статусын 1967 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:КХДҖ шәһәрләре
Галимә Шөгерова

**Галимә Әхмәткәрәй кызы Шөгерова** (1953 елның 8 ноябре, Омск, РСФСР, ССРБ) — 1973 елның нәфис гимнастика буенча дөнья чемпионы. Мәскәүдә яши, Бөтенроссия нәфис гимнастика федерациясенең вице-президенты вазифасын башкара.

## Тормыш юлы
Галимә Шөгерова 1953 елның 8 ноябрендә Омск шәһәрендә туа. Татар. 9 яшендә Омскның «Красная звезда» спорт клубында нәфис гимнастика түгәрәгенә эләгә, аның беренче тренеры — Галина Павловна Горенкова. Тренер җитәкчелегендә ул Омскта, аннары бөтен Россия буенча ярышларда беренче урыннарны яулый башлый. Галимә Шугурова интервьюсында Галина Горенкованы нәфис гимнастикада иң беренче һәм бердәнбер, тренировкалар вакытында зур игътибар биргән остазы дип атый. Бу спортчының инде 13 яшендә үк илнең яшьүсмерләр җыелма командасына керә алуына китерә.

5 елдан соң ул беренче тапкыр РСФСР чемпионатында чыгыш ясый, анда күп төрле ярышларда икенче урын, әйберсез күнегүдә беренче урын яулый.

1969 елда дөньяда уңышларга ирешә. Варнада (Болгария) узган дөнья чемпионатында катнашу өчен Советлар Союзы җыелма командасына кертелгән. Анда күп төрле ярышларда икенче урынны болгар гимнасткасы Мария Гиговадан соң ала. Сикергеч һәм туп белән күнегүләрдә алтын медаль яулый. 1973 елда Нидерландта (Роттердам) узган дөнья чемпионатында мактау пьедесталының югары баскычына беренче тапкыр ике абсолют дөнья чемпионы — россияле Галимә Шөгерова һәм болгар кызы Мария Гигова күтәрелә. Өстәвенә, Галимә тасма, чукмар һәм туп белән күнегүләрдә алтын медальләр яулый.

1978 елда Испаниядә (Мадрид) нәфис гимнастика тарихында беренче тапкыр Европа чемпионаты уза. Галимә Шугурова беренче абсолют чемпион була. Моннан тыш, ул тасма һәм сикергеч белән күнегүләрдә алтын медальләр яулый.

1978 елда Галимә Шугурова спорт чыгышларын тәмамлый.

1983 елдан тренер буларак эшли башлый. Шугурова Людмила Томашевская белән бергә төркемле күнегүләрдә дөнья һәм Европа чемпионы Сания Бабийны әзерләгән, моның өчен аңа РСФСРның атказанган тренеры исеме бирелгән.

1992 елда Шугурова Россия Олимпия Комитеты вице-президенты итеп сайлана. Спорттагы казанышлары өчен «Хөрмәт Билгесе» ордены белән бүләкләнә.

## Спорт казанышлары

* 1967 — РСФСР чемпионаты. Күп төрле ярышларда икенче урын һәм предметсыз күнегүләрдә беренче урын.
* 1969 — Дөнья чемпионаты, Варна (Болгария). Күп төрле ярышларда икенче урын, сикергеч белән күнегүләрдә алтын медальләр.
* 1972 — Интервидения кубогы (Чехословакия). Күп төрле ярышта икенче урын.
* 1973 — ССРБ беренчелеге — беренче урын.
* 1973 — ССРБ кубогы — беренче урын.
* 1973 — Дөнья чемпионаты, Роттердам ( Нидерланд) — беренче урын.
* 1977 — Дөнья чемпионаты, Базель (Швейцария) — күп төрле ярышларда икенче урын, сикергеч, туп һәм кыршау белән күнегүләрдә беренче урын.
* 1978 — Европа чемпионаты, Мадрид (Испания) — абсолют чемпион.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Комсомол кыз Галимә.

Төркем:Нәфис гимнастика
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Россиянең атказанган тренерлары
Төркем:ССРБ атказанган спорт осталары
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Юзеев

**Юзеев**, Юзиев — фамилия.
* Айдар Юзиев (1958), фәлсәфә фәннәре докторы (1998), профессор, ТР атказанган фән эшлеклесе. Нил Юзиевның улы.
* Ибраһим Юзиев (1869-1912), рәссам-график, хәреф коючы.
* Илдар Юзеев (1933-2004), Татарстанның халык шагыйре (1993), Тукай бүләге иясе (1980).
* Нил Юзиев (1931-1996), әдәбият галиме, тәнкыйтьче, Тукай бүләге иясе (1974).  Илдар Юзеевның бертуган абыйсы.
* Салават Юзеев (1960), язучы, режиссер. Державин премиясе иясе (2006). ТР атказанган сәнгать эшлеклесе. Илдар Юзеевның улы.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Ukrainadağı açlıq (1932-1933)

**Ukrainadağı açlıq** (ukrainça *Голодомор*) – 1932–1933 yıllarda xucalıqlar kümäkläşterü çaraları säbäple SSRBda mass-külämle açlıq Ukrainada, İdel buylarında, Qazaqstanda ayıruça zur bulğan. Ukrain SSRda kimendä **2,2 million** keşe açlıqtan ülgän, keşe aşaw oçraqları yış bulğan.

USSRda açlıqtan ülgännärneñ tögäl sanı yuq, *INED* demografları buyınça 1933 yılda ülem artıq sanı 2,2 million keşe täşkil itkän.

2013 yılda Ukraina Milli Fännär Akademiäse buyınça 1932-1933 yıllarda açlıqtan 3,9178 million keşe ülgän, Räsäydä 3,2646 million, Qazaqstanda 1,2582 million keşe wafat bulğan.

Böten SSRBda bu yıllarda açlıqtan 8 731 900 keşe ülgän.

2006 yılda Ukrainanıñ Yuğarı Radası açlıqtan mass-küläm ülem – *holodomor* – ukrain xalqın genotsidı dip iğlan itä, şunı 19 il tanığan.

1998 yıldan noyäber axırında Ukrainada holodomor qorbannarı xätere köne ütkärelä.

Kiev, Xarkov, Zaporojye, Vışgorod şähärläredä häykällär açılğan, şulay uq AQŞ häm Kanadada häykällär bar.

## Sıltamalar
* Полный архив документов 1930—1934 гг. на сайте МИДа России
* 6 декабря 1932 г.: ПОСТАНОВЛЕНИЕ СОВНАРКОМА УССР и ЦК КПбУ О ЗАНЕСЕНИИ НА ЧЕРНУЮ ДОСКУ СЕЛ, ЗЛОСТНО САБОТИРУЮЩИХ ХЛЕБОЗАГОТОВКИ (фотокопия, см. также текст на английском
* Документы о Голодоморе на сайте Государственного комитета архивов Украины.
** Список документов и телеграмм:
* 130 официальных рассекреченных документов, собранных Службой безопасности Украины. Опубликованы 18 августа 2006 г.
* Список лиц, причастных к проведению политики Голодомора по версии СБУ

Төркем:ССРБда ачлык
Төркем:Оештырылган җинаятьчелек
Төркем:Украина тарихы
Спирово районы

**Спирово райо́ны** () — Россиянең Тверь өлкәсендә административ-территориаль берәмлек (район) һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район).
Административ үзәге — район составына кермәгән аерым шәһәр округы булган Спирово шәһәре.

## Халык саны
.

## География

Мәйдан — 1497 км².
Район өлкәнең үзәк өлешендә урнашкан һәм чиктәш:
* төньяк-көнчыгышта — Максатиха районы белән
* төньякта — Вышний Волочёк һәм Спирово районнары белән,

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Тверь өлкәсе
*
Брно мәчете

**Брно мәчете** () — Чехиянең  административ үзәге Брно шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе, мәчет. Чехиядә төзелгән беренче мөселман гыйбадәтханәсе. Мәчет төзелешенә рөхсәт биргәндә, Брно хакимияте мәчетнең манарасы, гөмбәзе булмауны шарт итеп куя.

## Тарих

Брнода мөселманнар 1992 елдан бирле намазны шәхси йортта, Добровский урамындагы подвалда, студент тулай торагындагы клуб бүлмәсендә, спорт залында укый. Беренче имам Босниядән килгән Җафар була. Чехословакия мөселман студентлары берлеге Праһада ислам үзәге (*Брнода филиалын*) төзү тәкъдиме белән чыккан була. Башкаладан идарә итү белән килешмичә, 1994 елда Брнода мөстәкыйль мөселманнар җәмгыяте (*фонд*) оештырыла, ул шәһәрдә мөселман гыйбадәтханәсе төзүне кайгырта башлый. Фондның штаб-фатиры югары техник көллияттә урнаша. Шәһәр хакимияте мәчет төзелешенә рөхсәт биргәндә, мәчетнең манарасы, гөмбәзе булмауны шарт итеп куя. Шулай ук мәчет бинасы архитектурасы белән янәшәдәге биналардан аерылып тормаска тиеш була. 1995 елның мартында Вена урамында мәйданы 250 квадрат метр булган җир участогы сатып алына. Төзелеш эшләре 1997 елның июлендә башланган. Мәчет урнашкан Штирица () районы халкы ислам гыйбадәтханәсе төзүгә каршы чыгуына карамастан, 1998 елның 2 июлендә тантаналы ачу уздырыла. Тантанада сәясәтчеләр, яһүд, православие диннәре руханилары катнашкан. Шәһәр хакимияте ислам гыйбадәтханәсе төзүгә каршы чыгучыларның петициясен кире каккан.

## Тасвирлама
Мәчет Брнода яшәүче йөзләгән мөселман өчен намаз уку урыны булып тора. Ул шулай ук Ислам мәдәнияте үзәге булып та хезмәт итә. Гыйбадәтханә эшчәнлеге белән Брнодагы мөселман фонды () идарә итә.  Брно мәчете башка илләрдәге мәчетләрдән үзгә архитектурасы белән аерылып тора. Мәчеттә экскурсияләр, ачык ишекләр көннәре үткәрелә. 2016 елның 9 мартында мәчеттә АКШның Чехиядәге илчесе  булган.

## Фотогалерея

File:Brno Mosque 2.jpg|Мәчетнең урам яктан күренеше
File:Brno, Štýřice, mešita - DOD (02).jpg|Мәчетнең миһраб ягы
File:Brno, Štýřice, mešita - DOD (06).jpg|Мәчет интерьеры
File:Brno, Štýřice, mešita - DOD (03).jpg|Мәчетнең эчке яктан бизәлеше


## Сылтамалар
*  Мәчетнең рәсми сайты 
*  Мәчет тарихы 
 
## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Чехия мәчетләре
Төркем:Брно
Төркем:1998 елда төзелгән мәчетләр
Сумма (математика)

**Сумма** сүзе Латин теленнән алынган. Ул шулай ук интеграль һәм диффренциаль исәптә ∫ символы исеме өчен кулланыла. Ул башта чикләүче сумманы (Риман суммасын) күрсәтү өчен кулланылган һәм ул 1675 елның 29 октябрендә Готфрид Лейбницны интегралны шулай билгеләргә илһамландырган.

## Искәрмәләр
* Burton, David M. *The History of Mathematics - An Introduction*, McGraw-Hill, 2002. 

Төркем:Математик анализ
Төркем:Математика билгеләре
Расон

**Расон** () — КХДҖ *махсус шәһәр*ләренең берсе.
## Тарих
Хәзерге статусын 2010 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:КХДҖ шәһәрләре
Qazaqstandağı açlıq (1932-1933)

**Qazaqstandağı açlıq** (qazaqça *Qazaqstandağı asharshylyq*) - 1932-1933 yıllarda xucalıqlar kümäkläşterü çaraları säbäple SSRBda mass-külämle açlıq Ukrainada, İdel buylarında, Qazaqstanda ayıruça zur bulğan. Qazaqstanda şulay uq "kulaklarnı klass bularaq beterü" häm böten mal alu çaraları xalıqqa zur zıyan kiterä.

Açlıq çorında 1-1,75 million keşe ülgän, keşe aşaw oçraqları yış bulğan.

Çağıştırma yuğaltuları buyınça qazaq xalqında iñ küp % keşe ülgän: qazaqlar 22,42%, ukrainnar 12,92%, Räsäydä 3,17%, SSRBda urtaça 5,42%.

1925 yıldan Filipp Goloşçökin Qazraykom  citäkçese bulğanğa kürä bu açlıq Qazaqstanda "goloşçekin açlığı" dip atala.

1926 yılğı canisäp buyınça qazaqlar 6% yıl buyı küçenep yörgän, 65% yarım küçmä tormış alıp barğan. Küçmä qazaqlardan mal köçläp alınğan, 40 mln mal başınnan nibarı 4 mln qalğan, şul waqiğalardan berençe çiratta qazaqlar intekkännär. Kilep çıqqan açlıqtan 1931-1933 yıllarda 1-1,75 mln keşe ülgän, küp qazaqlar Qırğızstanğa, Sarıtaw, Çiläbe, Omsk, Irınbur ölkälärenä qaçarğa mäcbür bulğan.

Açlıqtan ülgän qorbannarı xäterenä Almatıda, Nur-Soltanda, Pavlodarda häykällär açılğan.

Qazaq xalqında bu açlıq *aşarşılıq* (*ашаршылық*) dip atalğan.

## Sıltamalar
* Улы жут (голод в Казахстане 1932—1933 годов)
* Алма-Ата. Дружбы народов надежный оплот
* Вспоминая о голоде в Казахстане 1932—1933 годов
* Больше всех погибло казахов
* Демографические последствия голода в Казахстане начала 30-х годов (оценка потерь казахского этноса)

Төркем:ССРБда ачлык
Төркем:Оештырылган җинаятьчелек
Төркем:Казакъстан тарихы
Пурохит

Һинд дине контекстында **Пурохит**, *гаилә каһине* дигәнне аңлата, ул *пура* сүзеннән алынган, аның мәгънәсе "ал", һәм *һита* сүзеннән, ягъни "урнаштырылган". Сүз шулай ук *[[пандит]]* сүзе белән синонимик рәвештә кулланыла, аның мәгънәсе "каһин". **Тиртх Пурохит** изге елгаларның яки изге су саклану урыннарында кальгаларында утыручы һәм Һинд дине тарафдары гаиләсенең мең еллар буена бабалар язмаларын саклап калган Пурохитларга әйтәләр.

*Раджпуроһит* патшалык өчен эшләгән, ритуаллар башкарган һәм киңәшләр тәэмин иткән каһин өчен борынгы төшенчә булган. Бу мәгънәдә, ул *раджгуру* белән синонимик. Һерманн Күлке һәм Дитмар Ротермунд билгеләнчә, "Борынгы текстларда шул көннәрдә Браминнарның ике идеаль тибы булган күп шәһадәт бар, патша каһине яки киңәшче (*раджпуроһит*, *раджгуру*) һәм олы фикер иясе (*риши*), алар урманда яшәгәннәр һәм хикмәте белән бары тик алардан сорганнар белән уртаклашканнар." Алар күбесенчә Раджастхан, Уттар Прадеш,  Мадхья Прадеш, һәм Гөҗарат штатларында бар. Аларның килеп чыгышы Уттар Прадештан, Каннауҗтан. Бу мәгънәдә төшенчәнең хәзерге кулланылышы Сумит Саркар тарафыннан "үзе турында мәгълүматы булган архаизм" дип тасвирланган булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Шудра

***Шудра*** ул Һиндстанда Һинд дине иҗтимагый тәртибенең дүрт *[[варна]]*сының берсе. Төрле чыганакларда ул каста дип, яки альтернатив рәвештә иҗтимагый сыйныф дип тәрҗем ителә. Ул дүрт варнаның иң түбән дәрәҗәсе.
*[[Риг Веда]]*да "Шудра" сүзе бары тик бер мәртәбә генә очрый, ләкин башка Һинд дине текстларында да очрый, мәсьәлән, *[[Ману законнары|Манусмрити]]*, *[[Артхашастра]]* һәм *[[Дхармашастра]]лар*да очрый. Теоретик рәвештә Шудралар башкаларга хезмәт итә торган варис хезмәт итүче сыйныфтан гыйбарәт булганнар. Кайбер очракларда, алар патшаларга таҗ кию церемонияләрендә катнашканнар.
### Манусмрти ([[Ману законнары]])
*Манусмрити* күбесенчә Браминнар (каһиннәр сыйныфы) һәм Кшатрияләр (патша, хөкүмәт һәм сугышчылар сыйныфы) өчен үз-үзенңе тотыш кодексы турында сүз алып бара. Текстта Шудралар, һәм шулай ук Вайшьялар искә алына, әмма бу өлеш иң кыска бүлек булып тора. *Манусмрити*ның  9.326 – 9.335 секцияләрендә Вайшьялар өчен сигез кагыйдә һәм Шудралар өчен ике кагыйдә раслана.
10.43 - 10.44 секцияләрендә Ману каһиннәрне һәм ритуалларны санга сукмыйча Шудралар халәтенә төшкән Кшатрияләр кабиләләре исемлеген китерә. Болар: Пундракалар, Кодалар, Дравидалар, Камбоджалар, Яваналар (Юнан халкы?), Сакалар, Парадалар, Паһлавалар, Чиналар, Кираталар һәм Дарадалар.

### Урта гасыр Упанишадалары
Урта гасыр чоры текстларында, мәсьәлән, *[[Ваджрасучи Упанишада]]*да варна турында сүз алып барыла һәм Шудра төшенчәсе кертелгән. Уилфрид Лорье Университеты фәләсәф профессоры Ашвани Питыш фикеренчә, the *Ваджрасучи Упанишада* әһәмиятле текст булып тора, чөнки анда теләсә-нинди иҗтимагый килеп чыгышы булган кеше булуның иң олы рухи халәтенә ия булырга мөмкин дип фараз ителә.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Вальмики
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Максатиха районы

**Максатиха райо́ны** () — Россиянең Тверь өлкәсенең төньяк-көнчыгышында административ-территориаль берәмлек (район) һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район).
Административ үзәге — Максатиха бистәсе.

## Физик-географик характеристикасы
; География
Район мәйданы 2 766 км² (276 616 гектар).

Төп елгалар — Молога һәм Волчина.

Мәйдан — 2 766 км².
Район өлкәнең үзәк өлешендә урнашкан һәм чиктәш:
* төньяк-көнчыгышта — Максатиха районы белән
* төньякта — Вышний Волочёк һәм Спирово районнары белән,

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Тверь өлкәсе
*
Волчина

**Волчина** — Русиянең Тверь өлкәсендәге елга, Иделнең сулъяк кушылдыгы. Озынлыгы — 106 км, бассейн мәйданы — 3050 км². Мологаның төп кушылдыгы.
## Исеме

## Искәрмәләр

Төркем:Тверь өлкәсе елгалары