open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xäter köne

**Xäter köne** — keşelär törkemeneñ tarixında urın alğan qotıçqıç waqiğalarnı iskä aluğa bağışlanğan kön. Här xalıqta yäki keşelär cämğiätendä bağışlanğan waqiğa häm iskä alu öçen bilgelängän kön törle bulsa da, ğädättä suğış yäki başqa oxşaş konfliktnıñ tuuına, häm anıñ däwamında ülgännärenä bağışlana. Şulay da, isemnäre törleçä bula.

## Dönyada
Bügenge köndä iñ bilgele xäter köne — Berençe bötendönya suğışın tuqtatu añlaşmasında räsmi kileş bilgelängän 11 noyäber köne:
* -Fransiäneñ  ''Bleuet de France'' (frans.) — veterannar, suğış qorbannarı, tol qalğan xatınnar häm yätim balalar turında xäter häm alarğa taba teläktäşlek simvolı.
* -Britaniäneñ  Xäter mäk çäçäge (ingl.) — qorbannarnı iskä alu häm alarnıñ tuğannarına teläktäşlek belderü simvolı.
* -AQŞta bu kön xärbi xezmät veterannarına bağışlana, däwlät ğäskärendä xezmät itkändä xaläq bulğan watandaşların may ayınıñ soñğı düşämbe iskä alalar.

## Rusiädä
-Räsäy ilendä töp xäter köne bularaq Böyek Watan suğışı başlanğan 22 iyün könendä Xäter häm matäm köne (rus.) bilgelänä.

 — ''Georgiy tasması'' (rus.) aksiäse çiklärendä taratılğan xäter simvolı.

## Qazan/Tatarstanda
[thumb|1552 yılda [Qazan xanlığı başqalasın yaqlawçılar arasında xäläq bulğannarğa bağışlanğan 2008 yılğı xäter köne]]
* Qazan şähäre tarixına iñ tirän bulıp kergän häm tatar xalqı tarafınnan älegä iñ aktiv bilgelänep torğan «Xäter köne» bularaq 1552 yılnıñ 12 oktäber könendä -Qazan xanlığı başqalası bulğan -Qazannı -Rusiä patşalığı ğäskärläre alğanda, şähärne yaqlağan ğäskärlärne iskä alu köne dip isäplänä. Tatarstanda 1989 yıldan başlap bilgelänä. Säbäbe: Ğäyepsez qorbannar ike yaqtan da buluğa qaramastan, Qazannı alu däwamında rus patşası İvan IV ğäskäre yağınnan xäläq töşkännäre istälegenä häykäl (rus) 1823 yılda açılğan bulsa, Qazannı yaqlağannarına ayırım häykäl älegä yuq.

## Bäysez İdel buyı Bolğar ile istälege
* Batu xan tarafınnan İdel buyı Bolğarınıñ başqalası Bilär 1236 yılda yuq itelüe häm 1239 yılınnan birle bolğar däwläteneñ bäysäzlege tuqtatıluı anıñ warisları dip sanalğan Qazan tatarları tarafınnan xäter köne bularaq älegä iskä alınmıy.

## İskärmälär


## Sıltamalar
* Хäтер кöне 2009

Төркем:Истәлекле көннәр
Кәҗә бистәсе (метро станциясе)

**Кәҗә бистәсе** () - тарихи Кәҗә бистәсендә урнашкан Казан метрополитенының 7-нче станциясе. Казансу елгасының аскы агымында, Ибрагимов, Декабристлар һәм Чистай урамнарының кисешкән урынында урнашкан.
Станциядән дүрт чыгыш бар: беренчесе Энергетик университетка, икенчесе — Чистай урамына, өченчесе һәм дүртенчече (2011 елда ачылган) "Ак Барс" банкына һәм "Кырлай" паркына чыга.

## Атамасы
Борынгы риваять буенча кәҗәләр XVI гасырда Казанны вабадан коткарганнар. "Кәҗә бистәсе" станциясе 2010 елның 30 декабрендә ачыла. Станция ачылганнан соң Казан метросын кулланучы пассажирлар саны 2.5 тапкыр арта.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Станция «Козья слобода» на сайте «Метроэлектротранс»
* В Казани открылась новая станция метро — «Козья слобода»
* Станция «Козья слобода» на сайте «Мир метро»
* Станция «Козья слобода» на сайте «Казанский метрополитен»
* Станция «Козья слобода» на сайте «К-метро»
* Станция «Козья слобода» на сайте «Метрострой»
* О самой Козьей слободе 

Төркем:Казан метрополитены станцияләре
Әмәт тавы станциясе

**"Ометьево"** яки **"Әмәт тавы"** — Горький тимер юлының Казан бүлекчәсенең станциясе. Казан-1 - Дәрвишләр бер юллы сызыгында, Әмәт бистәсендә урнашкан. "Ометьево" станциясендә Казан электропоездлары өчен һәм кайчакта еракка барган поездлар өчен бер утрау платформасы. "Ометьево" станциясе йөк поездлары өчен туктау пункты буларак кулланыла.  Үзәк утрау платформасыннан Гвардия урамына һәм Әмәт торак массивына чыгулары бар.


|- style="text-align: center"
|colspan="3"|**Тимер юлының тукталыш пунктлары**
|- style="text-align: center"
| style="font-size: 90%" width="30%" |Үткән станция:
| width="35%"|**Ометьево**
| style="font-size: 90%" width="30%" |Киләсе станция:


Төркем:Казан тимер юл станцияләре
Куритиба

70px|left
[thumb| http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=en&params=25_25_47_S_49_16_19_W 	25° 25' 47" S 49° 16' 19" O]

**Куритиба** () — Көньяк Бразилиядә урнашкан шәһәр. Халык саны 1 828 092 кеше (2008).

## Шулай ук кара
* Куритиба (футбол клубы)
## Галерея


File:Bus Stops 3 curitiba brasil.jpg|
File:Museu Oscar Niemeyer 2 Curitiba Brasil.jpg|
File:Rua xv curitiba.jpg|
File:Southern Brazil in the Winter.jpg|
File:Universidade Federal do Parana 3 Curitiba Parana.jpg|
File:CasteloDoBatel.Curitiba.Parana.JPG|
File:Ópera de arame - Curitiba.jpg|
File:'palacio.avenida.natal.christmas.curitiba.parana.brasil.jpg|
File:PacoDaLiberdadeCuritiba1.JPG|
File:ParkParqueTanguaCuritiba.jpg|



## Сылтамалар
* http://www.curitiba.pr.gov.br  
* http://www.curitiba-brazil.com

Төркем:Почта индексларсыз торак пунктлар
Төркем:Бразилия шәһәрләре
Казан-2 (Восстание-Пассажирлы)

**Казан-2** күчеп утыру төене яки **Восстание-Пассажирлы** станциясы (элек *793 км* платформасы) — Казанның төньяк өлешендә урнашкан тимер юл вокзалы. Күчеп утыру төененә "Казан-2" тимер юл вокзалы, Казанның Төньяк автовокзалы һәм «Төньяк вокзалы» метро станциясе керәләр. 

Вокзал бинасы 1974 елда төзеп башланды, 1976 елда төзелгән диярлек карказа ташлаган иде һәм утыз артык ел эчендә бу "озак төзү" булып кала иде. 

2010-2011 елларда иске бинасын җимереп бетерәләр һәм яңа вокзал бинасын төзиләр, ачылышы 2012 елның 5 августта үтте. Казан-2 вокзалында 3 платформалар, 4 тимер юллар һәм аларга җир асты юлы бар. 

Казан-2 вокзалы ачылудан соң Казан-1 аша җирле формалаштыра торган пуезлар һәм электричкалар, Казан-2 үтү аша торган пуезлары баралар. Киләчәктә Мәскәүдән 
Казан-2 вокзалына  Югары тизлекле мәгистрәле килүе көтелә.

## Моны да карагыз
* ** [[Казан-Пассажирлы|Казан-Пассажирлы (Казан-1) вокзалы]]
* [[Шәһәрэче төньяк тимер юлы (Казан)|Шәһәрэче төньяк тимер юлы]]
* [[«Төньяк вокзалы» метро станциясе]]


<noinclude></noinclude>
|- style="text-align: center"
|colspan="3"|**Тимер юлының тукталыш пунктлары**
|- style="text-align: center"
| style="font-size: 90%" width="30%" |Үткән станция:<br>
| width="35%"|**Казан-2 (Восстание-Пассажирлы)'''
| style="font-size: 90%" width="30%" |Киләсе станция:


Төркем:Казан транспорты
Төркем:Казан тимер юл станцияләре
Мәсек

***Мәсе́к*** (, ) — татар һәм гомум төрки мифологиясе персонажы, антропоморф мифик персонаж. Башкортстанның Чишмә районы Әмин авылының мәзәкләренең герое, урман буендагы чокыр-чакырлар, елга ерымларының, сазлыклардагы куе куаклыкларның рухының персонификациясе.

## Термин
Әлбәттә "мәсек"  термины бик борынгы булса кирәк.  Ул елга буйларындагы караңгы чокыр-чакырларның явыз рухының, мифик җан иясенең исем аташы. Идел-Урал өлкәсенең башка бер авылларында да очрамый.

## Этимологиясе
Гомүм төрки.

## Җенесе һәм үз-үзен тотышы
Гадәттә мәсек тәбәнәк буйлы, киң күкрәкле, бик йөнтәч һәм авыр исле зат булып сүрәтләнә. Мәсек хәйләкәр һәм йылгыр. Ул яхшы ишетә һәм күрә, көчле, җитез һәм чыдам.Мәсек аулак һәм тын җирне кулайрак күрә. Мәсек төнге зат. Көндезен ул табигый ышык урыннарда, уентыкларда яки чокырларда, ауган агачлар арасындагы агач тамырлары яки кәүсәләре астында, чокыр битләрендә, сазлыкларда үткәрә. Мәсекне күрүе бик кыен, әмма кичен соңга калган юлчы аның  кырыннан тыныч үтәлмәс. Хәйлә беләнме, көч беләнме урман төпкеленә алып кереп җазага тартыр.

## Мәсек образы әдәбияттә
Масек — Чишмә районы Әмин авылының риваятьләренең, мәзәкләре һәм әкиятләренең төп герое, авыл фольклорының персонажы.

## Моны да карагыз

* Шүрәле — татар әкиятләренең мифик герое 
* Арсури — чуаш әкиятләрендә
* Пицен — Себер татарларының мифик җан иясе
* Йыш кеше — Тубыл һәм Омск татарларының аналогы
* Әбәдә — Себер төрекләрендә,  себер татарларында
* Мәцкәй яки купкын — Тубыл татарларында явыз мифик җан иясе 
* Meçkey () — төрки фольклор персонажы

## Чыганаклар
* Р. Сәйфуллин, «Авыл тирәсендә мәсек йөри», «Дим буе» гәҗите № 11(61), 2012
* Turkish Mythology Dictionary - Multilingual (Tatarça)
* Татар халык  мифлары

Төркем:Татар мифологиясе
Төркем:Урман ияләре
Ллойд Шепли

**Ллойд Стауэлл Шепли** () — АКШ икътисадчысы, Калифорния университеты галиме. 2012 елда «базарларны оештыру практикасы һәм тотрыклы бүленеш теориясе өчен» Элвин Рот беләни бергә Икътисад өлкәсендә Нобель премиясенә лаек була. АКШ астрономы Харлоу Шепли улы.

1943-1945 елларда АКШ хәрби һава көчләрендә хезмәт итә. Гарвард университеты бакалавры (1948), Принстон университетында докторлык диссертациясен яклый (1953). 1981 елдан Калифорния университетында укыта.

Основные произведения
Gale D., Shapley L.S. College Admission and the Stability of Marriage // American Mathematical Monthly. — 1962. — Т. 69. — С. 9—14.

## Төп хезмәтләре
* Gale D., Shapley L.S. College Admission and the Stability of Marriage // American Mathematical Monthly. — 1962. — Т. 69. — С. 9—14.
* «Концепции и теории чистой конкуренции» Concepts and Theories of Pure Competition, 1967.
* Shapley L.S. The St. Petersburg Paradox: A Con Game? // Journal of Economic Theory. — 1977. — Т. 14. — С. 439—442.

## Сылтамалар
* Нобель атнасы йомгагы. Сез бүләкне кемгә бирер идегез?

Төркем:Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:АКШтан Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:АКШ икътисадчылары
Казан-Пассажирлы

**Казан-Пассажирлы тимер юл вокзалы** яки **Казан-1** Вокзал яны мәйданында Казан үзәгендә урнашкан. Аэроэкспресс өчен "кызыл" бинасы - тарихи мигъмари һәйкәле (1896 ел), Шәһәр яны һәм шәһәрара терминалы (1967 елда төзелгән, 2005 һәм 2012 елларда яңартып төзелгән), Хезмәт һәм Почта биналары. Вокзал елда 8 миллион пассажирга хезмәт күрсәтә. Вокзалда 15 тимер юл бар, ябык җир өсте юлы төзелә. Казан-2 вокзалы ачылудан соң Казан-1 аша җирле формалаштыра торган пуезлар һәм электричкалар, Казан-2 үтү аша торган пуезлары баралар. Мәскәү-Казан тимер юлы 1893 елда ачканнан соң Казан вокзалы төзелгән иде.


Файл:Kazan-railstation-suburban.jpg|Шәһәр яны һәм шәһәрара Терминалы
Файл:Kazan-railstation-adm.jpg|Административ бинасы
Файл:Train Station - Kazan - Russia.JPG|Баш бинасы күренеше
Файл:Kazan vokzal.jpg|Вокзал яны мәйданы


## Моны да карагыз
* Казан-2 вокзалы

## Искәрмәләр


|- style="text-align: center"
|colspan="3"|**Тимер юлының тукталыш пунктлары**
|- style="text-align: center"
| style="font-size: 90%" width="30%" |Үткән станция:
| width="35%"|**Казан-Пассажирлы**
| style="font-size: 90%" width="30%" |Киләсе станция:


Төркем:Казан транспорты
Төркем:Казан тимер юл станцияләреТөркем:Казанның Вокзал яны мәйданы
Borisoglebskiy (KAPO aerodromı)

}} | } | Räsäy}}
|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Aeroport tibı:
|  colspan="2"                    | }
|- 
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | IСAO kodı: IATA kodı: 
|  colspan="2"  | ** } **  ** } **
|- 

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Diŋgez östennän bieklege:Koordinatlar:
|  colspan="2"  | }  }
|- 

}}
|- 
 
}}
|-

}}
|-

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Waqıt zonası:
|  colspan="2"  | UTC }
|- 

|- 

|- class="hiddenStructure}"
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Сайт:
|  colspan="2"  | 

|-
!colspan="3" style="text-align: center; background-color: #4682B4; color: white;" |
|-
!bgcolor="lightgrey" align=center|Sanı
!bgcolor="lightgrey" align=center|Zurlığı
!bgcolor="lightgrey" align=center|Tüşämäse
|- style="font-size:smaller; text-align:center"
! valign="top" style="text-align:center" width="100" | 11/29
| valign="top" | 3200 х 100 m&nbsp;
| valign="top" | beton
|-

|-

|}
**"Borisoglebskiy" aerodromı** (hawa alanı) yäki **QACB(KAPO) hawa alanı**, "Qazan-Borisoglebskiy" hawa alanı (ICAO=UWKG) - Qazan Aviatözeleş citeşterü berläşmäseneñ klasstağı tış aerodrom kompleksı. Qazan tönyaq-könçığıştağı öleşendä, "Borisoglebskiy" toraq massivı yanında urnaşqan. "Borisoglebskiy" hawa alanı täcribä-konstruktor sınap qarawları öçen, QACB(KAPO)da yasalğan oçqıçlar sınawı öçen 1930 yıllarda açılğan.
"Borisoglebskiy" hawa alanı härtörle zamança oçqıç törläre, xätta Tu-160 "Aqqoş" (rus.), dönyadağı iñ zur yök oçqıçı An-124 "Ruslan" (rus.) qabul itä ala.
Qayçaqta "Borisoglebskiy" hawa alanı Xökümät häm maxsus oçqıçları qabul itä. Cäyge Universiada 2013 waqıtında "Borisoglebskiy" hawa alanı qayber oçqıçlarnı qabul itäçäk.

## Oçıp menü-töşü yulları (VPP)
Aerodrom oçıp menü, oçıp töşü kursları **112/292**. Oçu tügäräge LL. Yışlıq: kilü - 124&nbsp;MHz, "Anodnaya". Yaqtılığı: taläp buyınça.


## Tarix
"Borisoglebskiy" hawa alanı Zavod № 124 belän bergä 1930 yıllarda açılğan. 1941-1945 yıllarda QACB(KAPO)10 meñ artıq xärbi oçqıçlar Pe-2 (rus.) citeştergän häm "Borisoglebskiy" hawa alanından frontqa cibärelgän ide. Böyek Watan suğışı waqıtında 221 Xärbi Hawa Köçläre EKQĞ(RKKA) ayırım polkı "Borisoglebskiy" hawa alanında urnaştırğan ide.

## Monı da qarağız
* Qazan Xalıqara Aeroportı
* Qazan-QVZ hawa alanı
* Qazan-"Qurqaçı" hawa alanı
* Qazan-"Vişnevka" hawa alanı
* Borisoglebsk

## Tışqı sıltamalar
* Казань (Борисоглебское)
* Казань (Борисоглебское)
* Заход на посадку самолета Ту-214 на ВПП аэродрома «Борисоглебское» 

Төркем:Татарстан аэродромнары
Төркем:Казан транспорты
Төркем:Россия аэродромнарыТөркем:Һава аланнары
Әмәт метросы платформасы

**"Әмәт метросы"** — Горький тимер юлының Казан бүлекчәсенең пассажир платформасы. Казан-1 - Дәрвишләр бер юллы сызыгында, Әмәт бистәсендә  урнашкан. «Әмәт» метро станциясенә күчер утырту платформасы булып тора. Бер тимер юл яны платформа «Әмәт» метро станциясе белән бергә 2005 елда ачылган иде. Турникет белән җиһазлындрылган. Әмәт магистраленә, Даурия, Ротор урамнарына, Әмәт торак массивына чыгулары бар.


|- style="text-align: center"
|colspan="3"|**Тимер юлының тукталыш пунктлары**
|- style="text-align: center"
| style="font-size: 90%" width="30%" |Үткән станция:
| width="35%"|**Әмәт метросы**
| style="font-size: 90%" width="30%" |Киләсе станция:


Төркем:Казан тимер юл станцияләре
Qazan-"Yudino" hawa alanı

}} | } | Räsäy}}
|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Aeroport tibı:
|  colspan="2"                    | }
|- 
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | IСAO kodı: IATA kodı: 
|  colspan="2"  | ** } **  ** } **
|- 

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Diŋgez östennän bieklege:Koordinatlar:
|  colspan="2"  | }  }
|- 

}}
|- 
 
}}
|-

}}
|-

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Waqıt zonası:
|  colspan="2"  | UTC }
|- 

|- 

|- class="hiddenStructure}"
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Сайт:
|  colspan="2"  | 

|-
!colspan="3" style="text-align: center; background-color: #4682B4; color: white;" |
|-
!bgcolor="lightgrey" align=center|Sanı
!bgcolor="lightgrey" align=center|Zurlığı
!bgcolor="lightgrey" align=center|Tüşämäse
|- style="font-size:smaller; text-align:center"
! valign="top" style="text-align:center" width="100" | 07/25
| valign="top" | 806 х 57 m&nbsp;
| valign="top" | asfal'tobeton
|-

|-

|}

**"Qazan-"Yudino" " aerodromı** (hawa alanı) (рус. аэродром Казань-"Юдино") yäki **QVZ hawa alanı**, **"Qazan-QVZ" helidromı** (boralaq alanı) (ICAO=UWKW) - Qazan Boralaq zavodı klasstağı tış aerodrom kompleksı. Qazan tönyaq-könbatıştağı öleşendä, "Yudino" toraq massivı, Qazan-2 vokzalı yanında urnaşqan. "Yudino" hawa alanı täcribä-konstruktor sınap qarawlar öçen, KVZda yasalğan boralaqlar sınawı öçen 1933 yılda açılğan.

"Yudino" hawa alanı härtörle zamança boralaq törläre qabul itä ala.

## [[Oçıp menü-töşü yulları]] (VPP)

Aerodrom oçıp menü, oçıp töşü kursları **07/25**. Yaqtılığı - daimi. Oçu tügäräge RR. Yışlıq: vıyşka - 124&nbsp;MHz, "Kuryer".


## Tarix
"Yudino" hawa alanı Zavod  № 387 (ağaç eşkärtüçe şirkäte tarafınnan) bularaq 1933 yılda açılğan. 

1941-1945 yıllarda QVZ 10 meñ artıq tanılğan xärbi biplan-oçqıçlar Po-2 (rus.) citeştergän, bu 10% böten SSRBda citeşterelgän oçqıçlar täşkil itä, "Yudino" häm "Borisoglebskiy" hawa alannarından oçqıçlar frontqa cibärelgän. 

Böyek Watan suğışı waqıtında 221 Xärbi Hawa Köçläre EKQĞ (RKKA) ayırım polkı "Borisoglebskiy" hawa alanında urnaşqan.

1951 yılda **QVZ** Mi-1, 1951 yılda - dönyada iñ taralğan Mi-8 boralaqları citeşterä başladı.

## Monı da qarağız
* Qazan Xalıqara Aeroportı
* Qazan-"Borisoglebskiy" hawa alanı
* Qazan-"Qurqaçı" hawa alanı
* Qazan-"Vişnevka" hawa alanı

## Tışqı sıltamalar
* Казанский вертолётный завод  (räsmi sayt)

Төркем:Татарстан аэродромнары
Төркем:Казан транспорты
Аксумла

* Аксумла — Татарстандагы елга.
* Аксумла — Татарстанның Норлат районындагы авыл.
Qazan-"Qorqaçıq" (hawa alanı)

}} | } | Räsäy}}
|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Aeroport tibı:
|  colspan="2"                    | }
|- 
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | IСAO kodı: IATA kodı: 
|  colspan="2"  | ** } **  ** } **
|- 

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Diŋgez östennän bieklege:Koordinatlar:
|  colspan="2"  | }  
|- 

}}
|- 
 
}}
|-

}}
|-

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Waqıt zonası:
|  colspan="2"  | UTC }
|- 

|- 

|- class="hiddenStructure}"
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Сайт:
|  colspan="2"  | 

|-
!colspan="3" style="text-align: center; background-color: #4682B4; color: white;" |
|-
!bgcolor="lightgrey" align=center|Sanı
!bgcolor="lightgrey" align=center|Zurlığı
!bgcolor="lightgrey" align=center|Tüşämäse
|- style="font-size:smaller; text-align:center"
! valign="top" style="text-align:center" width="100" | 17 / 35
| valign="top" | 2120 х 60 m&nbsp;
| valign="top" | tufraq
|-

|-

|}

**Qazan-"Qorqaçıq" aerodromı** (hawa alanı) (рус. аэродром Казань-"Куркачи") yäki **"Qurqaçı" hawa alanı** (ICAO=**XWKR**) - 3-nçe klass xosusıy grajdan aerodromı, 3-nçe, 4-nçe oçqıç klassları tufraqqa utırtu öçen häm 3-nçe, 4-nçe boralaq klassları öçen, aerostat, deltaplan, avtojir, paraşüt belän sikerü öçen hawa alanı bulıp tora. "Qorqaçıq" hawa alanında An-2, Mi-2, İl-103, Yak-18T, Yak-52, L-29, Vilga-35A,S-150, S-172, R-44, Bell-407, SLA oçqıçları häm boralaqları toralar.

"Qorqaçıq" hawa alanı 35&nbsp;km. tönyaq-könçığış yünaleşendä Qazannan, 3&nbsp;km. "Qorqaçıq" timer yul stansiädän urnaşa. 
"Qorqaçıq" hawa alanı tönyaq yünäleşenä, 4&nbsp;km yıraqlıqta  "Atlas" Mi-2 boralaqlar öçen utırtu mäydanı (56°00's 49°35'v) urnaşa. 

"Qorqaçıq" hawa alanında tärtiple räweştä keçe aviatsiä **bäyräme "Min kükne saylıym"** ( рус. "Я выбираю небо") ütkärelä.
## Oçıp menü-töşü yulları (VPP)
Aerodrom oçıp menü, oçıp töşü kursları **17/35**. Yaqtılığı - yuq. Yaqtı waqıtında ğına eşli. Oçu tügäräge RR. Yışlıq: manara - 124.5&nbsp;MHz, "Vinitel'".


Yal könnäre: düşämbe, sişämbe.

## Monı da qarağız
* Qazan Xalıqara Aeroportı
* Qazan-"Borisoglebskiy" hawa alanı
* Qazan-QVZ hawa alanı
* Qazan-"Vişnevka" hawa alanı

## Tışqı sıltamalar
* Paraşütçılar häm baykerlar Qorqaçıqta oçraşa 
* Tatarstan aeroklubı  (räsmi sayt)
* Keçe aviatsiä bäyräme "Min kükne saylıym"  

Төркем:Татарстан аэродромнары
Төркем:Казан транспорты
Төркем:Биектау районы
Ишәй (Сембер өлкәсе)

**Ишәй** () — Сембер өлкәсендә урнашкан шәһәр тибындагы бистә, Сембер районының административ үзәге.

Халык саны — 10 452 кеше.

## География
Ишәй Зөя елгасында, Сембердән 7 километр төньяктарак урнаша.

## Тарих
Беренче тапкыр Ишәй XVII гасырның башында телгә алына.

1648 елда, Сембер-Карсун засека сызыгы төзелү аркасында, Ишәйдә атлы казаклар отряды (50 кеше) урнаштырыла.

XIX гасырның уртасында авылда сукно фабрикасы нигезләнә.

1910 елда Ишәйдә 2 меңнән артык кеше яшәгән.

1945 елда Ишәй эшчеләр посёлогы статусын ала; 1977 елдан — Сембер районының административ үзәге.

## Халык

Милли состав (2002): руслар — 68,4%, татарлар — 22,1%, чуашлар — 6,4%, мордва — 1,4%.

## Транспорт
Ишәйгә Сембердән машрут таксилары баралар.

## Искәрмәләр

Төркем:Сембер өлкәсе район үзәкләре
Төркем:Сембер өлкәсенең шәһәр тибындагы бистәләре
Восход урамы (Казан)

**Восход урамы** () — Казанның Мәскәү районында урнашкан урамы.

## Урнашу
Восход урамы көньяктан төньякка бара; Серов һәм Баруди урамнары белән чатыннан башлана һәм шәһәрэче төньяк тимер юлы янында тәмамлана. Баруди урамы аша Мәскәү һәм Киров районнарны тоташтыра.

Восход урамы түбәндәге урамнары белән кисешә:
* Блюхер урамы
* Соловки юнгалары урамы
* Шәмил Усманов урамы
* Восстание урамы
* Шәһәр урамы
* Гагарин урамы
* Академик Королёв урамы

## Иҗтимагый транспорт
Восход урамы буенча 10 һәм 10А санлы автобуслар бара.

## Урамда урнашкан объектлар
* **Казан электромеханика заводының бинасы** — Восход урамы, 39.
* **Милициянең №11 «Восход» бүлекчәсе** *(элекке Мәскәү районының эчке эшләр идарәсе прокуратурасы)* — Восход урамы, 39.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Мәскәү районы урамнары
Яңа Чирмешән

**Яңа Чирмешән** () — Сембер өлкәсенең Яңа Малыклы районында урнашкан бистә, 1940—2003 елларда — шәһәр тибындагы бистә.

Халык саны — 2 529 кеше.

## География
Яңа Чирмешән Олы Чирмешән елгада, Сембердән 150 километр көнчыгыштарак урнаша. Тимер юл станциясе.

## Тарих
Салаван авыла 18 гасырдан соңрак түгел нигезләнә.

1930 елда авылда экстракт заводы ниегзләнә.

1940 елда Салаван шәһәр тибындагы бистә статусын ала; 1962 елда аңа **Яңа Чирмешән** исеме кушыла.

2003 елда авыл торак пунктына үзгәртеп корыла.

## Халык

## Искәрмәләр

Төркем:Яңа Малыклы районы торак пунктлары‎
Төньяк вокзал (метро станциясе)

**«Төньяк вокзал» метро станциясе** (tat.lat. [Tönyaq vokzal mäwkife ](http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Төньяк_вокзал_(метро_станциясе)), ) — Казан метрополитенының Үзәк сызыгының  метро станциясе. Станциянең ачылуы 2013 елның Җәйге Универсиадага туры китергән.

2013 елның 9 маенда ачылды.

«Яшьлек» һәм «Төньяк вокзалы» станцияләре арасында, Воровский һәм Декабристлар урамнары кисешү урынында урнаша.

Казан-2 вокзалына һәм якында торган торак массивларның торучы халыкка хезмәт күрсәтергә тиеш.

## Искәрмәләр

## Моны да карагыз
* «Яшьлек» метро станциясе
* «Авиатөзелеш» метро станциясе
* Казан-2 вокзалы\Qazan-2 vokzalı

## Тышкы сылтамалар
* http://www.kzn.ru/old/page3983.htm 
* http://www.kzn.ru/old/upload/documents/18655.doc
* http://www.kzn.ru/page3993.htm 

Төркем:Казан метрополитены станцияләре
Юдино (Киров өлкәсе)

**Юдино** () — Киров өлкәсенең Белая Холуница районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).

## Искәрмәләр

Төркем:Белая Холуница районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Уфа (футбол клубы)

**«Уфа» футбол клубы** () — 1991 елда нигезләнгән Уфадан футбол клубы. «Башинформсвязь-Динамо» клубы нигезендә оештырыла.

## Тарих
2010 елның уртасында Башкортстан президенты Рөстәм Хәмитов Уфа шәһәрендә Премьер-Лига дәрәҗәле команданы оештурның кирәклеге турында сүз әйткән. Яңа клубны Россиянең икенче футбол дивизионында уйнаган «Башинформсвязь-Динамо» клубы нигезендә оештырырга карар иттеләр. Яңа клубка «Уфа» исемен кушылганнар.

Беренче рәсми матчны «Уфа» футболчылары Россия Кубогында «Сызрань-2003» футбол клубы белән үткәргәннәр. Матч 0:0 нәтиҗәсе белән тәмамлана, пенальти сериясендә «Сызрань-2003» клубы 4:3 җиңә.

Беренче үк елда командага Беренче дивизионга чыгу максатын куйганнар, ләкин клуб икенче урынын ала. 2012 елның 2 июнендә Милли Футбол Лигасының утырышында «Уфа» клубының лицензированиены үтмәгән «Динамо» (Брянск) командага алмашка килү турында карары кабул итәләр; аннан соң «Уфа»ны Милли Футбол Лигага кабул ителәләр. 2014 елда Премьер-Лигага чыкты.

## Чемпионатларда катнашу

## Тренерлар
* Андрей Канчельскис (2010–2012)
* Игорь Колыванов (2012–2015)
* Евгений Перевертайло (2015–2016)
* Виктор Ганчаренко (2016)
* Сергей Семак (2016–2018)
* Сергей Томаров (2018)
* Дмитрий Кириченко (2018–2019)
* Вадим Евсеев (2019–2020)
* Рәшид Рәхимов (2020–2021)

## Искәрмәләр

Төркем:Уфа оешмалары
Төркем:Россия футбол клублары
Төркем:Россиянең Футбол Премьер-Лигасы клублары
1812 елгы Ватан сугышы

**1812 ел Ватан сугышы** () — Россия империясе территориясенә һөҗүм иткән Франциянең Россиягә каршы сугышы.

Сугыш сәбәпләрнең берсе Россиянең Англиянең континенталь блокаданы якларга ризасызлык булган. Наполеон Iнең агрессив сәясәте дөньядагы иң зур ил саналган Россияне яулап алу нияте белән алып барыла. Моңа 1807 елгы Тилзит солыхы да каршылык күрсәтә алмый.

Россиягә походка Наполеон бик тырышып әзерләнә. Рус армиясен тиз генә тар-мар итеп, аннан мөмкин кадәр ансат котылырга тели ул. Французлар үзләрен «Бөек армия» дип атый. Наполеон 610 мең кешедән торган гаскәр туплый. Аның гаскәрләрендә, француз солдатларыннан тыш, басып алган илләре: Пруссия, Австрия, Бавария, Саксония, Италия, Польша, Испания солдатлары була.

24 июнь — Россиягә Бонапарт җитәкләгән француз гаскәрләре, сугыш игълан итмичә, Неман елгасы аша бәреп керә. 1812 елгы Ватан сугышы башлана.

7 сентябрь — Мәшһүр Бородино сугышы башлана.

19 октябрь — Наполеон Мәскәүне ташлап китә.

### 1812 елгы рус-француз сугышында татарлар

## Шулай ук карагыз
* Бөек Ватан сугышы

Төркем:Ябырылулар
Төркем:1812 елгы Ватан сугышы
Төркем:Россия бәрелешләре
Клара Цеткин урамы (Казан)

**Клара Цеткин урамы** () — Казанның Киров районындагы тарихи Бишбалта бистәсенең үзәк урамы. Зур Казан Боҗрасын Аракчино, Иске Аракчино, Кызыл Таучык бистәләре белән тоташтыручы юллардан иң кыска юл булып тора.

## Исем чыганагы
Урам 1932 елдан алман сәясәтчесе Клара Цеткин хөрмәтенә атала. 2005 елда урамга тарихи *Бишбалта* исеме кайтарыла, ләкин 2006 елда, «урысча ямьсез яңгырый» сылтавы белән иске исем калдырыла.

## Урнашу
Клара Цеткин урамы Несмелов урамы белән чаттан башлана, Урак һәм Чүкеч (Иовлев урамы өлеше), Кызыл Армия, Урицкий, Адмиралтейство урамнарын кисеп үтә һәм Боевая урамына әйләнүе белән тәмамлана. Йөри торган юл дүрт полосадан тора. 2007 елга кадәр урам буенча трамвайлар йөргәннәр, 2010 елда рельсларны сүткәннәр.

## Транспорт
* Автобуслар: 2, 30, 44, 45, 49. Тукталыш пунктлар: «Урак һәм Чүкеч ур.», «Урицкий ур.», «Адмиралтейство ур.»
* Трамвайлар: №1 трамвае (2007 елга кадәр).

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Киров районы урамнары
Агыйдел (шәһәр)

**Агыйдел** (, , 1982 елга кадәр **Иске Кабан**) — Башкортстанндагы кече шәһәр, Краснокама районында, Чулман елгасы белән Агыйдел кушылган җирдә, Татарстанның Актаныш районына каршы урнашкан.
= Иске Кабан авылы ==
Элек бу урында 1764 елда барлыкка килгән татар авылы була. 1870 елгы җанисәп вакытында Иске Кабан авылында 54 йорт-хуҗалык булып, аларда барлыгы 310 ир-ат, 343 хатын-кыз яшәгән. Авылда гөрләп мәчет эшләп килгән. Халык типтәр дип язылган.

1980 елның 15 апрелендә Яңа Кабан авыл Советы территориясендә Башкортстан атом электр станциясе төзи башлау өчен аның базасын һәм торак йортлар төзү урыны итеп Иске Кабан авылы яны билгеләнде.

Хәзерге көндә Иске Кабан авылы урынында, Сирай-тау башында Ак кала — Агыйдел балкый. Шәһәрнең уртасында кечкенә бакча бар. Анда элек Иске Кабан авылының зираты булган. Манаралы мәчет тә тора. Бакчаның икенче ягында ясалган курганның эченә уелып, кирпечтән зур гына стела корылган. Биредә Иске Кабан авылы буенча 1941-1945 елларда Бөек Ватан сугышында һәлак булганнарга мемориаль такта куелган. 
## Бистә, шәһәр
1982 елның 30 гыйнварында Яңа Кабан авыл Советы территориясендә барлыкка килгән яңа эшчеләр бистәсен (поселогын) теркәү турында БАССР Югары Советы Президиумы указ кабул итте. Бу указ белән аңа “Агыйдел” исеме бирелде.

Башкорт АССР Югары Советы карары белән 1991 елның 31 октябрендә Агыйдел эшчеләр бистәсе республика әһәмиятендәге шәһәрләр категориясенә кертелде. Шулай итеп, 1990 ел башына 200гә якын йорт-хуҗалыгы булган Иске Кабан авылы картадан бөтенләйгә төшеп калды.
## Халык

## Икътисади вазгыять
Агыйдел шәһәре атом электр станциясе төзүнең база мәйданы буларак күзалланган һәм анда куәтле транспорт инфраструктурасы да булдырылган. 1990 елда экологик куркынычсызлык йөзеннән объект төзелеше туктатылды. Шәһәрдә эшсезлек бик каты. 2008 елга, кризиска кадәр үк биредә яшәүчеләрнең күпчелеге Нефтекамага, Себергә йөреп эшләде, малтабарлык белән шөгыльләнде.

Әлеге вакытта шәһәр икътисадының үсешендә “Агыйдел” порт зонасын оештыру кысаларында куе нефть продуктлары терминалын киңәйтү, тонык нефть продуктлары терминалын төзү, елга портын тергезү, склад базаларын яңарту, Агыйдел — Арлан автомобиль юлын тергезү һәм киңәйтү, Агыйдел — Нефтекама тимер юлының икенче тармагын төзү күздә тотыла.
## Дин
;Ислам
* «Нур» мәчете
;Православие
* Спиридон Тримифунтский чиркәве
## Фотогалерея

File:Нур (мәчет, Агыйдел).jpg|Агыйдел мәчете
File:Нур (мәчет, Агыйдел) 1.jpg|Агыйдел мәчете
File:Агыйдел храмы.jpg| Агыйдел чиркәве
File:Агыйдел храмы 1.jpg|Агыйдел чиркәве звонницасы


## Шулай ук карагыз
* Башкортстан АЭС
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Мөхәммәт-Сафи Шакирҗанов. Сирай-тауда балкый Ак кала //  Кызыл таң, 16 ноябрь, 2012 ел.

Төркем:Башкортстан шәһәрләре
Төркем:Агыйдел (шәһәр)
Скрипка

**Скрипка** — кәманча (сызгыч) белән уйнала торган кыллы инструмент. Дүрт кылы бар. Алар гадәттә G, D, A һәм E ноталарына көйләнгән була.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар
 
 

## Шулай ук карагыз

Төркем:Кыллы кораллар
Төркем:Скрипка
Башкортстан байрагы

**Башҡортостан Республикасы флагы** — Башкортстан Республикасының дәүләт символы.

## Тарих
Дәүләт флагы 1992 елның 25 февралендә расланган. Аны рәссамнар Урал Мәсәлимов һәм Ольга Асабина ясаганнар.

## Байрак тасвирламасы
Дәүләт флагында зәңгәр, ак һәм яшел төсендәге горизонталь тигез буйлы полосалар, уртасында сары түгәрәк эчендә сары төстәге курай чәчәге төшөрөлгән. Зәңгәр төс күк йөзен, гәделлекне һәм уй-ниәтләренең сафлыгын аңлата. Ак төс - республика халыкларының тынычлыкны һәм татулыкны сөюен белдерә. Яшел төс — азатлык һәм тормышның мәңгелеген билгели. Курай чәчәге – дуслык символы.

## Охшаш байраклар

Flag of Komi.svg|Коми Республикасы байрагы
Flag of Uzbekistan.svg|Үзбәкстан байрагы
Flag_of_Kabardino-Balkaria.svg| Кабарда-Балкария байрагы
|


## Моны да карагыз
* Башкортстан гимны
* Башкортстан гербы
* Башкортстан Конституциясе

## Искәрмәләр

Төркем:Башкортостан дәүләт символлары
Төркем:Россия регионнары байраклары
Борисоглебское аэродромы

}} | } | Россия}}
|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Аэропорт тибы:
|  colspan="2"                    | }
|- 
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | ИКАО коды: ИАТА коды: 
|  colspan="2"  | ** } **  ** } **
|- 

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Диңгез өстеннән биеклеге:Координатлар:
|  colspan="2"  | }  }
|- 

}}
|- 
 
}}
|-

}}
|-

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Вакыт зонасы:
|  colspan="2"  | UTC }
|- 

|- 

|- class="hiddenStructure}"
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Сайт:
|  colspan="2"  | 

|-
!colspan="3" style="text-align: center; background-color: #4682B4; color: white;" |
|-
!bgcolor="lightgrey" align=center|Саны
!bgcolor="lightgrey" align=center|Зурлыгы
!bgcolor="lightgrey" align=center|Түшәмәсе
|- style="font-size:smaller; text-align:center"
! valign="top" style="text-align:center" width="100" | 11/29
| valign="top" | 3200 х 100 м&nbsp;
| valign="top" | бетон
|-

|-

|}
**«Борисоглебское» аэродромы** (һава аланы) яки **КАҖБ һава аланы**, "Казан-Борисоглебское" һава аланы - Казан Авиатөзелеш җитештерү берләшмәсенең класстагы тыш аэродром комплексы. Казан төньяк-көнчыгыштагы өлешендә, Борисоглебское торак массивы янында урнашкан. «Борисоглебское» һава аланы тәҗрибә-конструктор сынап караулары өчен, КАҖБда ясалган очкычлар сынавы өчен 1930-елларда ачылган.
«Борисоглебское» һава аланы һәртөрле заманча очкыч төрләре, хәтта Ту-160 "Аккош", дөньядагы иң зур йөк очкычы Ан-124 "Руслан" кабул итә ала.
Кайчакта «Борисоглебское» һава аланы Хөкүмәт һәм махсус очкычлары кабул итә. Җәйге Универсиада 2013 вакытында «Борисоглебское» һава аланы кайбер очкычларны кабул итәчәк.

#### 
Аэродром очып менү, очып төшү курслары **112/292**. Очу түгәрәге LL. Ешлык: килү - 124 МГц, "Анодная". Яктылыгы: таләп буенча.


## Tарих
«Борисоглебское» һава аланы 124 номерлы заводы белән бергә 1930-елларда ачылган. 1941-1945 елларда КАҖБ 10 мең артык хәрби очкычлар Pe-2 җитештергән һәм «Борисоглебское» һава аланыннан фронтка җибәрелгән иде. Бөек Ватан сугышы вакытында 221 Хәрби Һава көчләре ЭККА аерым полкы «Борисоглебское» һава аланында урнаштырган иде.

## Моны да карагыз
* Казан Халыкара аэропорты
* Казан-КВЗ һава аланы
* Казан-Коркачык һава аланы
* Казан-Вишнёвка һава аланы
* Борисоглебск

## Тышкы сылтамалар
* Казань (Борисоглебское)
* Казань (Борисоглебское)
* Заход на посадку самолета Ту-214 на ВПП аэродрома «Борисоглебское» 

Төркем:Татарстан аэродромнары
Төркем:Казан транспорты
Төркем:Россия аэродромнары
Bögelmä hawa alanı

}} | } | Räsäy}}
|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Aeroport tibı:
|  colspan="2"                    | }
|- 
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | IСAO kodı: İATA kodı: 
|  colspan="2"  | ** } **  ** } **
|- 

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Diŋgez östennän bieklege:Koordinatlar:
|  colspan="2"  | }  }
|- 

|- 
 
}}
|-

}}
|-

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Waqıt zonası:
|  colspan="2"  | UTC }
|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Sayt:
|  colspan="2"  | }
|- 

|- 

|- class="hiddenStructure}"
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Sayt:
|  colspan="2"  | 

|-
!colspan="3" style="text-align: center; background-color: #4682B4; color: white;" |
|-
!bgcolor="lightgrey" align=center|Sanı
!bgcolor="lightgrey" align=center|Zurlığı
!bgcolor="lightgrey" align=center|Tüşämäse
|- style="font-size:smaller; text-align:center"
! valign="top" style="text-align:left" width="100" | 01L / 19R
| valign="top" | 2000 x 42&nbsp;m
| valign="top" | asfal'tobeton
|-

|- style="font-size:smaller; text-align:center"
! valign="top" style="text-align:left" | 01R/19L (betermägän)
| valign="top" | 2870 x 45&nbsp;m
| valign="top" | çuyırtaş
|-

|}

**Bögelmä hawa alanı**, **"Bögelmä" aeroportı** - Tatarstan respublikası Bögelmä şähäreneñ aeroportı. Aq Bars Aero aviaşirkäteneñ baş hawa limanı. 

1937 yılda nigezlängän. "Bögelmä" hawa limanı 7 kilometrda Bögelmä şähärennän, 35 kilometrda Aznaqay şähärennän, 64 kilometrda Älmät şähärennän urnaşa.

Bögelmä aeroportı - Tatarstan könyaq-könçığıştağı neft öleşeneñ "hawa qapqası" bulıp tora. Bögelmä, Leninogorsk, Älmät, Aznaqay, Oktäberskiy şähärläre passajirlarına xezmät kürsätä.

Aeroportında yaña aerovokzal binası (2010 yılda tözelgän), VİP-zal, qunaqxanä, kafe bar. 

Bögelmä hawa limanı An-24, An-32, An-74, Yak-40, Tu-134, Bombardier CRJ-200, Bombardier Challenger 600 häm ciñelräk oçqıçlarnı, boralaqlarnı qabul itä ala.

## [[Oçıp menü-töşü yulları]] (VPP)

Yaqtılığı - daimi. Oçu tügäräge RL. 
### '''Yışlıqlar''':
ATIS 129.8&nbsp;MHz "rus",
vıyşka - 118&nbsp;MHz, "Bögelmä", 
start - 118&nbsp;MHz, "Bögelmä-start"

## Yünäleşlär
* Aq Bars Aero (Ak Bars Aero).
**turı oçışlar:**
* Bögelmä — Qazan
* Bögelmä — Mäskäw-Domodedovo
* Bögelmä — Pitırbur
* Bögelmä — Nijnevartovsk
* Bögelmä — Sorğıt
* Bögelmä  — Soçi 

## Monı da qarağız
* Qazan Xalıqara Aeroportı
* Qazan-"Borisoglebskiy" hawa alanı
* Qazan-QVZ hawa alanı
* Qazan-"Qurqaçı" hawa alanı
* Qazan-"Vişnevka" hawa alanı
* Begişevo Xalıqara Aeroportı

## Tışqı sıltamalar
* "Bögelmä" Aeroportı (räsmi säxifäse)

Төркем:Татарстан аэродромнары
Төркем:Россия һава аланнары
Агыйдел (мәгънәләр)

**Агыйдел**:

* Агыйдел (елга) — Башкортстанда һәм Татарстанда елга.
* Агыйдел (шәһәр) — Башкортстанның Краснокама районында шәһәр.
* Агыйдел урамы (Уфа) (, ) — Уфаның Киров районында урнашкан урам.
* Агыйдел (журнал) — Уфада 1923 елдан нәшер ителүче әдәби-нәфис, иҗтимагый-сәяси басма (*журнал*). 
* Агыйдел (ансамбль) — Актанышта иҗат итүче дәүләт ансамбле.
Караидел

**Караидел:**

* Караидел (авыл) — Башкортстанда урнашкан авыл, Караидел районының үзәге.
* Караидел (елга) — Чиләбе өлкәсендә, Свердловск өлкәсендә һәм Башкортстанда елга.
Караидел (елга)

**Караидел** (, ) – Россиянең Европа өлешендә елга, Агыйделнең уң кушылдыгы. Чиләбе өлкәсе, Свердловск өлкәсе һәм Башкортстан аша ага.

## Характеристика
Елганың озынлыгы 918 км, бассейн мәйданы – 53 100 км². Күбесенчә кар белән туендырыла. Октябрь ахырында – декабрь башында туңа, апрель-майда ачыла. Үрге агымында – таулы елга, бусагалар бар. Урта һәм түбән агымында борылмалы.

## Су реестры мәгълүматлары
200px|thumb|left
Россия дәүләт су реестры мәгълүмәте буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – башыннан тамагына кадәр Караидел елгасы.  – Агыйдел елгасы, елга бассейны – Чулман бассейны.

Су ресурсларының федераль агентлыгы тарафыннан әзерләнгән Россия Федерациясе территориясын су хуҗалыгы буенча районлау геоинформация системасы мәгълүмәтләре буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 10010200812111100020106
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 111102010
* Бассейн коды – 10.01.02.008
* ГӨ буенча томы – 11
* ГӨ буенча чыгарылыш – 1

## Кушылдыклар

Әй, Сырга, Йөрүзән, Төй, Симка, Шароварка, Богалыш, Бисәрт, Сарана, Әртә, Шугуровка.

## Торак пунктлары
180px|thumb|right
### [[Чиләбе өлкәсе]]
* Нязепетровск
### [[Свердловск өлкәсе]]
* Кызылъяр
### [[Башкортстан]]
* Уфа

## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстан елгалары
Төркем:Чиләбе өлкәсе елгалары
Төркем:Свердловск өлкәсе елгалары
Бигеш һава аланы

}} | } | Россия}}
|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Аэропорт тибы:
|  colspan="2"                    | }
|- 
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | ИКАО коды: ИАТА коды: 
|  colspan="2"  | ** } **  ** } **
|- 

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Диңгез өстеннән биеклеге:Координатлар:
|  colspan="2"  | }  
|- 

|- 
 
}}
|-

}}
|-

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Вакыт зонасы:
|  colspan="2"  | UTC }
|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Sayt:
|  colspan="2"  | }
|- 

|- 

|- class="hiddenStructure}"
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Сайт:
|  colspan="2"  | 

|-
!colspan="3" style="text-align: center; background-color: #4682B4; color: white;" |
|-
!bgcolor="lightgrey" align=center|Саны
!bgcolor="lightgrey" align=center|Зурлыгы
!bgcolor="lightgrey" align=center|Түшәмәсе
|- style="font-size:smaller; text-align:center"
! valign="top" style="text-align:left" width="100" | 04 / 22
| valign="top" | 2506 x 42&nbsp;м
| valign="top" | асфальтобетон
|-

|- style="font-size:smaller; text-align:center"
! valign="top" style="text-align:left" | 04 / 22 (ябык)
| valign="top" | 1700 х 70&nbsp;м
| valign="top" | туфрак
|-

|}

**Николай Лемаев исемендәге Бигеш һава аланы** яки  «Бегишево» халыкара аэропорты  — Татарстан төньяк-көнчыгыштагы сәнәгать өлешенә хезмәт күрсәтә торган һава аланы.  Ул Түбән Кама шәһәреннән 21 километрга көнчыгышрак, Яр Чаллы шәһәреннән 24 километрга көньяк-көнбатышрак урнаша. «Бегишево» халыкара аэропортында Яр Чаллы, Түбән Кама, Зәй, Алабуга шәһәрләрнең пассажирларына хезмәт күрсәтелә. «Бегишево» халыкара аэропортында Ан-8, Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ан-28, Ан-30, Ил-18, Ил-76, Л-410, Ту-134, Ту-154, Як-40, Як-42, Боинг-737, Airbus A320, CRJ-200, боралаклар кабул итә ала.
1971 елда төзелгән. 2011 елда аэропорт реконструкциясе башланды, яңартудан соң ул C-категория аэропортына әйләнәчәк.

2018 елда социаль челтәрләрдә узган тавыш бирү нәтиҗәсендә Бигеш аэропортына «Түбән Кама нефть-химия берләшмәсе»нең генераль директоры (1963-1984) Николай Лемаев исеме бирелә

## [[Очып менү-төшү юллары]]

Яктылыгы — даими. Очу түгәрәге RL. 
**Ешлыклар**: 
ATIS 134.2 МГц "рус/инг",
вышка - 121.2 МГц, «Бегишево-вышка», 
килү - 127.9 МГц  «Бегишево-подход»,
старт - 121.2 МГц, «Бегишево-старт»

## Юнәлешләр

## Эшчәнлек күрсәткечләре

## Аерым фактлар
* 2021 – «Елына ике миллионга кадәр пассажир агымы булган халыкара аэропорт» категориясендә Россия күләмендә «Иң яхшы аэропорт―2021» номинациясендә көмеш призер  . 2015, 2016, 2017, 2018, 2020 елларда да шундый ук бүләккә лаек булган.
* 2024 ― 30 июльдә һава аланы өстеннән узган өермә очкыч һәм вертолетларны таратып ташлаган, административ биналарга зыян килгән.

## Моны да карагыз
* Казан Халыкара аэропорты
* Борисоглебское аэродромы
* Казан-КВЗ һава аланы
* Казан-Коркачык һава аланы
* Казан-Вишнёвка һава аланы
* «Бөгелмә» аэропорты

## Тышкы сылтамалар
* «Бегишево» халыкара аэропорты (рәсми сәхифәсе)
## Искәрмәләр

*Шушы мәкалә чыгыш мәкаләсенең игезәге булып тора, яңалыклар һәм төп мәгълүмат җитми.*

Төркем:Татарстан аэродромнары
Төркем:Яр Чаллы транспорты
Төркем:Россия һава аланнары
Төркем:Әлифба буенча һава аланнарыТөркем:Һава аланнары
Авиатөзелеш (метро станциясе)

**«Авиатөзелеш» метро станциясе** (tat.lat. [Aviatözeleş mäwkife ](http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Авиатөзелеш_(метро_станциясе)) , ) — Казан метрополитенының Үзәк сызыгының метро станциясе. Станциянең ачылуы 2013 елның Җәйге Универсиадага туры китергән.

2013 елның 9 маенда ачылды.

Казанның бер үк исемле районында, Социалистик шәһәр микрорайонында, Копылов урамында урнаша.

Якында торган торак массивларның торучы халыкка хезмәт күрсәтергә тиеш.

## Моны да карагыз
* «Яшьлек» метро станциясе
* «Төньяк вокзалы» метро станциясе

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* http://www.kzn.ru/old/page3983.htm 
* http://www.kzn.ru/old/upload/documents/18655.doc

Төркем:Казан метрополитены станцияләре
Бөгелмә (аэропорт)

}} | } | Россия}}
|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Аэропорт тибы:
|  colspan="2"                    | }
|- 
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | ИКАО коды: ИАТА коды: 
|  colspan="2"  | ** } **  ** } **
|- 

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Диңгез өстеннән биеклеге:Координатлар:
|  colspan="2"  | }  
|- 

|- 
 
}}
|-

}}
|-

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Вакыт зонасы:
|  colspan="2"  | UTC }
|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Сайт:
|  colspan="2"  | }
|- 

|- 

|- class="hiddenStructure}"
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Сайт:
|  colspan="2"  | 

|-
!colspan="3" style="text-align: center; background-color: #4682B4; color: white;" |
|-
!bgcolor="lightgrey" align=center|Саны
!bgcolor="lightgrey" align=center|Зурлыгы
!bgcolor="lightgrey" align=center|Түшәмәсе
|- style="font-size:smaller; text-align:center"
! valign="top" style="text-align:left" width="100" | 01/19
| valign="top" | 2000 x 42&nbsp;m
| valign="top" | асфальтобетон
|-

|- style="font-size:smaller; text-align:center"
! valign="top" style="text-align:left" | 01/19(бетерелмәгән)
| valign="top" | 2870 x 45&nbsp;m
| valign="top" | чуерташ
|-

|}

**Бөгелмә аэропорты** - Татарстан Республикасы Бөгелмә шәһәренең аэропорты. Ак Барс Аэро авиаширкәтенең баш һава лиманы. 1937 елда нигезләнгән. Бөгелмә аэропорты Бөгелмә шәһәреннән 7 километрдан, Азнакай шәһәреннән 35 километрдан, Әлмәт шәһәреннән 64 километрдан урнаша.
Бөгелмә аэропорты - Татарстан көньяк-көнчыгыштагы нефть өлешенең "һава капкасы" булып тора. Бөгелмә, Лениногорски, Әлмәт, Азнакай, Октябрьски шәһәрләре пассажирларына хезмәт күрсәтә.
Аэропортында яңа аровокзал бинасы (2010 елда төзелгән), VIP-зал, кунакханә, кафе бар. Бөгелмә һава лиманы Ан-24, Ан-32, Ан-74, Як-40, Ту-134, Bombardier CRJ-200, Bombardier Challenger-600 һәм җиңелрәк очкычлары, боралаклары кабул итә ала.

## Очып менү-төшү юллары

Яктылыгы — даими. Очу түгәрәге RL. 
### Ешлыклар
ATIS 129.8 МГц "рус",
Вышка - 118 МГц, "Бөгелмә", 
Старт - 118 МГц, "Бөгелмә-старт"

## Юнәлешләр
* Ак Барс Аэро (Ak Bars Aero).
**Туры очышлар:**
* Бөгелмә — Казан
* Бөгелмә — Мәскәү-Домодедово
* Бөгелмә — Санкт-Петербург
* Бөгелмә — Түбән Варта
* Бөгелмә — Соргыт
* Бөгелмә  — Сочи

## Моны да карагыз
* Казан аэропорты
* Борисоглебское аэродромы
* Казан-КВЗ һава аланы
* Казан-Коркачык һава аланы
* Казан-Вишнёвка һава аланы
* Бегишево аэропорты

## Тышкы сылтамалар
* "Бөгелмә" аэропорты (рәсми сәхифәсе)

Төркем:Татарстан аэродромнары
Төркем:Россия һава аланнары
Төркем:Аурупа һава аланнары
Төркем:Әлифба буенча һава аланнарыТөркем:Һава аланнары
Башкортстан гербы

**Башкортстан гербы** — Башкортстан Республикасының дәүләт символы.

## Тарих
Дәүләт гербы 1993 елның 12 октябрендә расланган. Дәүләт гербының авторы – рәссам Фазлетдин Ислахов.

## Тасвирламасы
Герб милли бизәк менән уратып алынган түгәрәк эчендәге Салават Юлаев һәйкәле сүрәтеннән тора. Һәйкәлне чыгып килгән кояш нурлары балкыта. Һәйкәлнең астында — курай чәчәге, Башкортстан байрагы төсләренә буялган тасма, аның ак төсле полосада *«Баш*'ҡ*'ортостан»* (Башкортстан) дип язылган.

## Моны да карагыз
* Башкортстан байрагы
* Башкортстан гимны
* Башкортстан Конституциясе

## Тышкы сылтамалар
* «Россия белән 450 ел» сайтында герб һәм гимн турында 
* «Гералдика» сайтында Башкортостан Республикасы гербы
* «Гералдика» сайтында Башкортостан Республикасы дәүләт символикасы турында Законы

Төркем:Россия регионнары герблары
Төркем:Башкортостан дәүләт символлары
Bolğar (aerodrom)

}} | } | Räsäy}}
|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Aeroport tibı:
|  colspan="2"                    | }
|- 
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | IСAO kodı: IATA kodı: 
|  colspan="2"  | ** } **  ** } **
|- 

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Diŋgez östennän bieklege:Koordinatlar:
|  colspan="2"  | }  
|- 

}}
|- 
 
}}
|-

}}
|-

|-
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | Waqıt zonası:
|  colspan="2"  | UTC }
|- 

|- 

|- class="hiddenStructure}"
|  valign="top" bgcolor="lightgrey" | 
|  colspan="2"  | 

|-
!colspan="3" style="text-align: center; background-color: #4682B4; color: white;" |
|-
!bgcolor="lightgrey" align=center|Sanı
!bgcolor="lightgrey" align=center|Zurlığı
!bgcolor="lightgrey" align=center|Tüşämäse
|- style="font-size:smaller; text-align:center"
! valign="top" style="text-align:center" width="100" | 04 / 22
| valign="top" | 835 х 30 m&nbsp;
| valign="top" | asfal't
|-

|}
**"Bolğar" aerodromı** (hawa alanı) (рус. аэродром "Булгар") ICAO=UWKT - 3-nçe klass grajdan aerodromı, 3-nçe, 4-nçe oçqıç klassları häm 2-nçe, 3-nçe, 4-nçe boralaq klassları öçen hawa alanı bulıp tora. Bolğar şähärlege çitendä, borınğı häykälläre yanında urnaşa. Xäzerge waqıtta räsmi räweştä eşlämi, läkin Bolğar hawa alanı qayçaqta Xökümät oçqıçları, boralaqları, maxsus, qotqaru, säyäxät, xosusıy oçqıçları häm  boralaqları qabul itä. "Bulgariä" teploxodı fäciğäse waqıtında Bolğar hawa alanınnan qotqaru oçqıçları häm boralaqları oçıp kitä ide. Xosusıy oçqıçları säyäxätlärendä Bolğar hawa alanına yış oçıp kilälär. 

## Oçıp menü-töşü yulları (VPP)
Aerodrom oçıp menü, oçıp töşü kursları **04/22**. Yaqtılığı - yuq. 


Hawa alanında Bolğarğa kilgän turistik avtobusları qayçaqta toralar.




## Monı da qarağız
* Qazan Xalıqara Aeroportı
* Qazan-"Borisoglebskiy" hawa alanı
* Qazan-QVZ hawa alanı
* Qazan-"Qurqaçı" hawa alanı
* Begişevo Xalıqara Aeroportı
* "Bögelmä" aeroportı

## Tışqı sıltamalar
* Qazan-"Qurqaçı" hawa alanınnan Bolğar hawa alanına säyäxäte  

Төркем:Татарстан аэродромнары
Төркем:Болгар
Хәмит Галәветдинов

**Хәмит Махмүт улы Галәветдинов** — татар дин әһеле, 2006―2012 елларда Пермь крае мөселманнары Диния нәзарәте рәисе, мөфти.

Игенче гаиләсендә туып үсә. 1963-1968 елларда А. Д. Швецова исемендәге Пермь авиация техникумында белем ала. 1961-1983 елларда Свердлов исемендәге заводта, 1983-1986 елларда ГПТУ-да эшли. 1985 елда пенсиягә чыга.

1990 еллар башыннан актив рәвештә Пермь Җәмигъ мәчете мөселманнар җәмгыятенең дини эшчәнлегенә кушыла. 1994 елда Пермь төбәк мөселманнар җәмгыятенең рәисе булып сайлана, 1995 елда —  комиссиясе рәисе. 1999 елда Диния Нәзарәте рәисе урынбасары булып сайлана. 2006 елда — оешманың рәисе, мөфти булып сайлана.

1999 елда Хаҗ кыла.

Хәмит Галәветдинов 2012 елның 17 ноябрендә вафат була.

## Моны да карагыз
* Пермь крае мөселманнары Диния нәзарәте
* Пермь җәмигъ мәчете
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* «Пермский край» энциклопедиясе 
* Скончался муфтий Пермского края Хамит-хаджи Галяутдинов 

Төркем:Татар дин әһелләре
Төркем:Мөфтиләр
Төркем:Шәхесләр:Пермь крае