open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Виктория Чмилите-Нильсен

**Виктория Чмилите-Нильсен** (; 6 август 1983 ел, Шяуляй, Литва ССР ы, ССРБ) — Литва шахматчысы, Литва тарихында бердәнбер хатын-кыз-гроссмейстер. 2011 елда Европа чемпионы һәм хатын-кызлар арасында Европа чемпионатының өч тапкыр көмеш призеры (2003, 2008, 2010), ир-егетләр арасында икеләтә Литва чемпионы (2000 һәм 2005). 2015 елның 21 апреленнән алып — Литва Республикасы Сеймы әгъзасы, 2020 елның 13 ноябреннән — Литва Республикасы Сеймы Рәисе

## Шахматчы карьерасы
1994 елда Европа чемпионатында 12 яшенә чаклы 6 нчы урынны били. 1995 елда Сан-Лоренсуда 12 яшенә кадәр дөнья чемпионатында алтын медаль яулый. 2000 һәм 2005 елларда ир-егетләр арасында Литва чемпионатында җиңү яулый. Европа беренчелегендә хатын-кызлар арасында өч тапкыр 2-се урынны яулый: Истанбул (2005) һәм Пловдив (2008), Риекада (2010).

Tбилисида (2011) хатын-кызлар арасында Европа чемпионатында шахмат  буенча 1-се урынны били.

## Сәяси эшмәкәрлеге
2012 елда парламент сайлаулары алдыннан  партияда булмаган  Виктория Чмилите Литва Республикасы Либераллар хәрәкәтенең сайлаучылар исемлегенә кертелә (ДР). Күп мандатлы округта рейтинг нәтиҗәләре  буенча спортчы фирка исемлегендә 12-се урынга чыга һәм сайлаулы кандидатлар арасына керми. Бер мандатлы Тайну округында (Nr. 25) Чмилите җиңүгә ирешә алмаса да, 14 тән алтынчы урынны били (7,29 % тавыш).

2015 елның 21 апрелендә Вильнюс мэры вазифасына сайлануы белән бәйле сәясмән Шимашюс Ремигиюс Сейм агзаларының вәкәләтен сала. Виктория Чмилите парламентта аның урынын били, шул ук көнне ант китерә. Сеймда Виктория Чмилите тирә-юнь мохитне саклау комитетына тора.

2016 елда парламент сайлаулары алдыннан  Виктория Чмилите бер мандатлы Аушрос (Nr. 25) округына үз кандидатурасын куя, әммә тавыш бирү барышында 16,37 % тавыш җыеп һәм Литваның социал-демократик партиясен һәм Крәстияннәр һәм яшелләр союзын (Литва) алга үткәреп, беренче турда ук төшеп кала, (уннан өченче урын). Шуңа карамастан, Виктория Чмилите ДПЛР исемлеге буенча үзенә күп мандатлы округта алган дүртенче урын ярдәмендә чираттагы чакырылышта Сейм әгъзасы итеп сайлана.

## Шәхси тормышы
2001 елдан 2008 елга кадәр испан шахматчысы Алексей Шировта кияүдә була. 2013 елның 28 декабрендә икенче тапкыр дат шахматчысы Петр Хине Нильсенга кияүгә чыга. Өч баласы бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Личная карточка Виктории Чмилите на сайте ФИДЕ
* Партии Виктории Чмилите в базе Chessgames.com[en] (англ.)
* Личная карточка Виктории Чмилите на сайте 365chess.com (англ.)
* Выступления Виктории Чмилите на шахматных олимпиадах
* Выступления Виктории Чмилите на командных чемпионатах Европы
* Выступления Виктории Чмилите на шахматных олимпиадах среди женщин
* Выступления Виктории Чмилите на командных чемпионатах Европы среди женщин

Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Төркем:Шәхесләр:Литва
Төркем:6 август көнне туганнар
Төркем:1983 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шахмат гроссмейстерлары
Төркем:Литвада туганнар
София Браге

**София Браге** (, 22 сентябрь 1556 ел — 1643 ел) — дат астрономы, ботаник, табиб һәм тарихчы, Тихо Брагеның кече сеңлесе, абыйсы белән фәнни тикшеренүләрдә хезмәттәшлек иткән.

## Биографиясе
Браге Кнудстурп (хәзер — Швеция) гаиләсенең фамилия сараенда, Дания короле киңәшчесе һәм Отто Браге һәм патшабикә София патша сараендагы ханым — Беате Билле Браге ун баласы арасында иң кече бала булып туган. Софиянең энесе, аннан 10 яшкә олы билгеле астроном Тихо Браге булган. София, немец телендә астрономия китапларын өйрәнеп, шулай ук үз хисабына латин теленнән тәрҗемә ителгән китапларга заказ биреп, астрономияне үзлектән өйрәнгән. 1573 елдан София Тихога астрономик күзәтүләрендә ярдәм иткән, еш кына аның Ураниборг обсерваториясенә барган. Тихо Софиянең акылы һәм сәләте белән соклануы турында әйткән, шул ук вакытта аларның туганнары, югары катлам кешесенә фән белән шөгелләнү түбәнчеллек дип, аларны хупламаганнар.

1576 елда, аңа 19 яки 20 яшь булганда, София Отто Тоттка кияүгә чыга, аларның никахыннан 1580 елда туган бер улы булган. 1588 елда Софияның ире вафат булгач, һәм улы балигъ булганга кадәр, ул иренең мөлкәте белән идарә иткән. Бу вакытта ул, Тихога йолдызнамә төзергә ярдәм күрсәтеп, шулай ук бакчачылыкка, химия һәм медицинага зур игътибар биргән.
Ураниборгка килеп йөргәндә, София белән алхимик Эрик Ланж танышкан, ир өйләнергә тәкъдим ясаса да, акча булмау сәбәпле, алар бары 1602 елда гына өйләнешә, һәм соңыннан Экенфордта хәерчелектә яши. Софиянең туганнарына язган хатларыннан күренгәнчә, ярлылыкны ул дәрәҗәсен тотып, юмор хисе белән үткәрә. Эрик Ланж 1613 елда Прагада вафат була.

1616 елда, ире үлгәннән соң, София Данияга кайта һәм Хельсингёрда урнаша. Гомеренең соңгы елларын ул дат дворян гаиләләренең генеалогияләренә шәҗәрәләрен төзүгә багышлый, аның беренче хезмәте 1626 елда нәшер ителә. Әлегә кадәр аның шәҗәрә хезмәтләре дат дворянлыгының иртә тарихы буенча төп чыганак дип санала һәм Король китапханәсында саклана. София Браге 1643 елда Хельсингёрда вафат булган, Кристианстадта (Швеция), Тоттларның гаилә каберлегендә җирләнгән.

## Әдәбият

* Peter Zeeberg, «Brahe Sophie», *Dansk Kvindebiografisk Leksikon*.
* Biografi i DBL, Dansk Leksikon Biografisk, 1.

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:24 август көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча астрономнар
Төркем:Швециядә туганнар
София Гисберг

**София Гисберг** (; 1854—1926) — тукыма буенча швед рәссамы һәм скульпторы.

## Биографиясе
София Гисберг 1854 елның 16 ноябрендә Сундсваллдә сәүдәгәр Пер Даниэль Гисберг һәм аның хатыны Абрамина Элизабет Таксберг  гаиләсендә туган. 

София 1877-1886 елларда Стокгольм шәһәрендә Констфакның һөнәр мәктәбендә дизайн буенча белем ала, аннары укытучы булып китә. Шулай ук ул рәссам Керстин Кардонның сынлы сәнгать мәктәбенә йөри. Күпмедер вакыт Стокгольмда Centraltryckeriet типографиясендә литограф сыйфатында эшли. 

Скульптор буларак, София Гисберг берничә билгеле эш ясый. Аларның берсе — Сундсваллдә Венгаван паркында фонтан үзәгендәге сын (1886 ел, & CG Bolinder' механик остаханәсендә коелган).  Ул 1884 елда  тышлау компаниясе белән хезмәттәшлек итә, анда тиредән нечкә эшләр башкара. Гисберг *Handarbetets vänner* Ассоциациясе әгъзасы булып тора һәм күпмедер вакыт аның идарәсе әгъзасы була. Австрия һәм Германиядә танышу сәфәрләре кыла.

Швеция һәм чит илләрдәге күргәзмәләрдә катнаша, 1897 елда Стокгольм Нәфис-сәнәгать күргәзмәсендә жюри әгъзасы була. 1894 елда Чикаго күргәзмәсендә бүләккә лаек була. 1901 елның сентябрендә София Гисберг Швециянең Әдәбият һәи сәнгать медале белән бүләкләнә.

Аның эшләрен Стокгольмда Швеция Милли музеенда күрергә мөмкин.

София Гисберг 1926 елның 3 гыйнварында Ваксхольм мәхәлләсендә вафат була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Sofia Gisberg
* Sofia Gisberg 
* Sofia Gisberg, 1854-1926
Төркем:Скульпторлар
Төркем:16 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1854 елда туганнар
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:3 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1926 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Андреа Бочкор

**Андреа Гейзивна Бочкор** (венгр Andrea Bocskor;  11 август 1978, Берегове, Карпат арты өлкәсе) — маҗар сәясәтчесе. «Фидес — Маҗар берлеге гражданнары» фиркасенән Аурупа парламенты депутаты (2014 елдан алып). Карпат артындагы маҗар халкының мәнфәгатен яклый. Береговеда (Карпат артгы өлкәсе) яши. Маҗар, инглиз, рус һәм украин телләрен белә.

## Биографиясе
Андреа Гейзивна Бочкор 1978 елның 11 августында Карпат арты өлкәсе Береговеда туган. Карпат артын маҗар институтының филология бүлеген «инглиз теле» һөнәре буенча тәмамлый (2002). Аннары, Будапешт университетында укый. Ференц Ракоци II исемендәге Карпат артындагы Маҗарстан институтында укыту белән шөгыльләнә. 2013 елда Украина Фәннәр милли академиясенең Украина тарихы институтында диссертация яклап, тарих фәннәре докторы булып китә.

2014 елда «Фидес — Маҗар берлеге гражданнары» исемлеге буенча Аурупа парламентына депутат итеп сайлана. Бочкор Европа парламентының тарихта Украина ватандашлыгына ия булган беренче вәкиле булып тора. Аурупа парламентында Бочкор Карпат артының маҗар җәмәгатьләре проблемалары белән шөгыльләнә. 2014 елның августында Украинаның «Азатлык» партиясеннән халык депутаты Тарас Осауленко Украинаның хәвефсезлек хезмәтенә Бочкорның «шпионлыгына» карата эшчёелеген карау үтенече белән мөрәҗәгать итә. 2019 елда Бочкор Европарламентка кабаттан әгъза итеп сайлана. Бочкор мәглүмәтләре 2020 елда «Мыротворец» сайты базасына кертелә. Моннан соң Маҗарстаннан Еврокомиссар Оливер Варгей Украина-АБ Ассоциациясе советы утырышында Украина ягыннан «Мыротворец» сайтының эшчәнлеген туктатуны таләп итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Маҗарстан
Төркем:Маҗарстан сәясәтчеләре
Төркем:Будапешт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:11 август көнне туганнар
Төркем:1978 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Украинада туганнар
Форсселиус Элизабет

**Элизабет** **Форсселиус** (, тулы исеме *Gertrud Elisabeth Forsselius*, тумыштан *Forssell*; 1771—1850) — швед опера җырчысы һәм актрисасы.

Тышкы кыяфәте миниатюр булуы аркасында, еш кына аңа малай һәм яшүсмер кыз ролен уйнарга туры килә.

## Биографиясе
1771 елның 23 гыйнварында юрист ярдәмчесе Якоб Форссел (вафаты: 1807) һәм аның хатыны Анна Магдалена Шиландер (1778-1848) гаиләсендә туа; 1786 елның 12 декабреннән театрында «Ике аучы һәм сөт сатучы» операсында Перетта роле белән беренче тапкыр сәхнәгә чыккан опера җырчысы Густава Ребека Форселнең (1772—?) өлкән апасы була (*«De och jägarna två mjölkflickan»*).

1787 елның 7 октябрендә Элизабет Форсселиус Стокгольмда музыкант Иоганн Христиан Фридрих Хеффнерга кияүгә чыга. 1808 елда аерылыша һәм 1807 елда икенче тапкыр беренче иренең укучысы опера җырчысы Йохан Якоб Фальгренга кияүгә чыга.

1783 елда Элизабет Король швед операсына студент сыйфатында укырга керә, Шунда ук зур булмаган тәнәфесләр белән 1810 елга кадәр үзенең карьерасын дәвам итә. 1785-1787 елларда Стенборг театрында эшли, анда ул беренче тапкыр сәхнәгә чыга һәм *«Klockan»* пастораль опереттасында Маргарета София Лагерквист белән бергә көтүче Колин ролен башкара.

1787 елда Форсселиусны Адольф Фредрик Шарлотта Нойман һәм Луиза Гёц-Реми белән бергә Ристелл Stora Bullhuset бинасында урнашкан үзенең театрына чакыра. Киләсе елына Ристелл театры драма театры итеп үзгәртелә. Бер елдан соң театр бөлгенлеккә төшә һәм Ристелл , кредиторлардан котылу өчен, илдән кача. Швеция короле Густав III театрны Король драма театры итеп үзгәртә . Театрда директорлар советы оештырыла, ул 1803 елга кадәр эшли; Элизабет Форсселиус совет әгъзасы була.

Элизабет Форсселиус соклангыч актриса дип санала, бигрәк тә комедияләрдә. Луиза Гец-Реми беррәттән, ул еш кына икенче пландагы рольләр башкара, шуңа карамастан аның уенын «ис киткеч шәп» дип бәялиләр. Король швед операсында 1810 ел тәмамланганчы эшләп, шул елда ук пенсияга чыга.

Аның уңышлы рольләре: Анна *"Siri Brahe och Johan Gyllenstierna"да* (1790 һәм 1788); Лессингның «Minna von Barnhelm» төп рольдә (1793); Глюкның «Армида»сында Сидониия (1786-1787); Хефнерның «Электре»сында Исмена (1787-1788); Фаварның *«Soliman II eller de tre sultaninnorna»сында* Делида (1789-1790); Хефнерның Alcides inträde i världen Чынбарлык (1793-1794); Хефнерның *"Renaud"ында* Армида (1800-1801) һәм Фридрих Гальмның «Гризельда»сында маркиза (1809-1810).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Elisabet Forsselius, 1785-1811
Төркем:23 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1771 елда туганнар
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:15 февраль көнне вафатлар
Төркем:1850 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Эмилия Реджепи

**Эмилия Реджепи** (, (15 июль 1973, Призрен) — Косово сәяси һәм дәүләт эшмәкәре. Босния милли азчылыгы мәнфәгатьләрен яклаучы Яңа Демократик фирка җитәкчесе. Косово премьер-министрының гамәлдәге өченче урынбасары, 2021 елның 22 мартыннан азчылык хәле һәм кеше хокуклары өчен җаваплы. Элгәре — хакимият һәм урындагы үзидарә министры (2020), Косово парламенты депутаты була (2014-2020).

## Биографиясе
Эмилия Реджепи 1973 елның 15 июлендә Югославия Федератив Социалистик Республикасының Призрен шәһәрендә туган.

Югары педагогик белем һәм политология буенча магистр дәрәҗәсен ала.

Призрен муниципалитеты советы әгъзасы, Призрен ассамблеясе спикеры урынбасары, икътисади үсеш һәм энергетика министры урынбасары вазифаларын биләгән.

Косовода Босния оешмасын Вакат — өч сәяси фирка коалициясе вәкиле. 2010 елда парламент сайлаулары алдыннан  Эмилия Реджепи 2009 ел Яңа демократик фиркагә нигез сала. Косовода сәяси партияне җитәкләгән беренче хатын-кыз була. 2010 елда сайлаулар йомгаклары буенча бу фирка парламентта бер урын ала һәм киләчәк сайлауларда да урынны саклый.

2014 елда парламент сайлаулары йомгаклары буенча беренче тапкыр Косовоның парламенты депутаты итеп сайлана. 2017 елда сайлауларда яңадан сайлана.

Косово конституциясына тиешле бер министрлыкны милли азчылык вәкилләренең берсе җитәкләргә тиеш. Босния милли азчылыгының вәкиле буларак Эмилия Реджепи 2019 елда парламент сайлаулары йомгаклары буенча оештырылган Куртиның беренче кабинетына керә. Эмилия Реджепи хакимият һәм урындагы үзидарә министр вазифасын ала. 2020 елның 3 февралендә Косово парламенты Курти хөкүметен раслый. 25 мартта парламент COVID-19 пандемиясе белән бәйле гадәттән тыш хәл индерүдән баш тартуы өчен Курти  хөкүмәте төзүгә шөбһә вотумын белдерә.

Босния милли азчылыкның вәкиле буларак Эмилия Реджепи 2021 елда парламент сайлаулары йомгаклары буенча оештырылган Куртиның икенче кабинетына керә. Эмилия Реджепи премьер-министрның азчылык хәле һәм кеше хокуклары өчен җаваплы булган өченче урынбасары вазифасын ала.

Босния (сербохорват), албан, төрек һәм инглиз телләрендә сөйләшә.

## Шәхси тормышы
Тормышта.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча сәясәтчеләр
Төркем:15 июль көнне туганнар
Төркем:1973 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Чамила Мичиевич

**Чамила Мичиевич** (хорв. Ćamila Mičijević; 8 сентябрь 1994, Хайденхайм-ан-дер-Бренц, Алмания) — босния һәм хорват гандболчысы, француз «Мец» клубының һәм Хорватия милли җыелма командасының сул ярымуртачы. 2020 елда хатын-кыз арасында гандбол буенча Европа чемпионатының бронза призеры.

## Биографиясе
Чамила Мичиевич 1994 елның 8 сентябрендә Алманияда Хайденхайм-ан-дер-Бренц  шәһәрендә Босния һәм Герцеговина качаклары гаиләсендә туган. Сугыш төгәлләнгәннән соң дүрт ел үткәч, гаилә Босния һәм Герцеговинаның Мостар шәһәренә кайта, анда Чамила  15 яшенә кадәр яши һәм җирле «Локомотив» и «Катарин» гандбол командалары өчен чыгыш ясый. Кызны тренер Эдо Шмит кебек кала һәм Риекага «Замет» клубына чакыра, ул киләсе биш елны шунда үткәрә. 2016 елдан алып 2020 елга кадәр венгр «Дунауйварош Кохас» командасында уйный, анда беренче мизгел  милли беренчелектә дүртенче урын белән тәмамлана. Шуннан соң Европа гандбол грантларның берсе — француз «Мец» клубына күчә.

Үзе өчен туган булган Босния һәм Герцеговина өчен чыгыш ясарга Мичиевичның мөмкинлеге булмый, чөнки хорват командасына чакырылганга кадәр ул команда бөтенләй булмый. «Шашкалы» составында спортчы өч Европа чемпионатында (2014, 2016, 2020) катнаша, 2020 елда беренчелекнең бронза медален яулый.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль на сайте ЕГФ 

Төркем:Шәхесләр:Хорватия
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:8 сентябрь көнне туганнар
Төркем:1994 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Фрида Свенссон (Җиңел атлет)

**Оса Фрида Юханссон Свенссон** (; 5 гыйнвар 1970 ел) — швед җиңел атлеты, каршылыклар белән йөгерү буенча белгеч. 1990 елларда җиңел атлетика буенча Швеция җыелма командасы өчен чыгыш ясый, милли әһәмияттәге беренчелекләрдә күп тапкыр җиңүче һәм призлар яулаучы, Барселонада Җәйге олимпия уеннарында катнашучы.

## Биографиясе
Фрида Юханссон 1970 елның 5 гыйнварында Швециянең Юсдаль шәһәрендә туган. Урындагы Ljusdals IF һәм Västhälsinge FI клубларында җиңел атлетика белән шөгыльләнә.

1988 ел мизгелендә халыкара күләмдә беренче тапкыр үзен күрсәтә, ул Швеция милли җыелма командасы составында чыгыш ясый һәм Садбэрида юниорларның дөнья беренчелегендә чыгыш ясый, анда 400 метрга каршылыклар белән йөгерүдә дүртенче була.

1989 елда Вараждинда Европа юниорлар беренчелегендә шул ук дисциплинада ярымфинал стадиясенә җитә.

1991 елдан бирле өлкән спортчылар арасында чыгыш ясый, атап әйткәндә, Токиода үткән 1991 елгы җиңел атлетика буенча дөнья чемпионатында катнаша — каршылыклар белән 400 метрга йөгерүдә ярымфиналда тукталып кала, шул ук вакытта бу дисциплинада (55,36) үзенең шәхси рекордын куя.

Уңышлы чыгыш ясаулары аркасында 1992 елда Барселонада олимпия уеннарында ил өчен чыгыш ясау хокукына ия була. 400 метрга барьерлар белән йөгерү программасында алдагы квалификацияле этапны уңышлы үтә, ә ярымфинал йөгерүендә 55,8 нәтиҗә белән җиденче булып килә һәм финалга чыкмый.

Барселона олимпиадасыннан соң Свенссон спортчы булып кала һәм эре халыкара стартларда катнашуын дәвам итә. 1993 елда ул Штутгартта дөнья чемпионатында уңышлы чыгыш ясый һәм 400 метрга киртә белән йөгерүдә финалга барып җитә.

1994 елда шул ук дисциплинада Хельсинкида Европа чемпионатында ярымфиналчы була.

1998 елда Будапешт шәһәрендә Европа чемпионатында чемпион була.

1999 елда Севильяда дөнья чемпионатында катнаша, әммә биредә алдагы квалификация этабында төшеп кала.

2000 елда спорт карьерасын тәмамлый.

Спорт белән шөгелләнүдән тыш үзен җырчы буларак күрсәтә, 1993 елда Melodifestivalen музыка конкурсында бэк-вокалда Эрика Юханссон һәм Мария Акрака белән бергә Ник Боргенның «We Are All the Winners» җырын башкара. Нәтиҗәдә җырчы икенче урынны били.

Билгеле швед теннисчысы Юнасс Свенссонда кияүдә.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Җәйге Олимпия уеннарында катнашучылар
Төркем:Шәхесләр:Швеция
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:5 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1970 елда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Швециядә туганнар
Власта Павич

**Власта Павич** (хорв. Vlasta Pavić, 24 май 1957 ел Загреб) — хорват сәясәтчесе, Хорватиянең Социал-демократик фиркасе әгъзасе, 2002—2005 елларда Загреб шәһәре мэры була.

Власта Павич 2002 елның 1 мартында Милан Бандич (шулай ук СДП әгъзасы) җәнҗал белән бәйле отставкага китәргә мәҗбүр булганнан соң Загреб шәһәре башлыгы итеп сайлана. Ул СДП идарә итүче коалициясе һәм либераль демократлар фиркасе әгъзаларының кала җыелышы ярдәмендә сайлана. Вазифага кереп, Бандич башлаган проектларны дәвам итәргә ниятли. Тиздән сайлаулардан соң Милан Бандич хакимиятнең ике урынбасарының берсе итеп тәгаенләнә. Павич мэр сыйфатында булган сагында ул Бандич белән килешә алмый. Ул аны шәхсән сайлаулар вакытында бозуларда гаепли.

2003 елның маенда «Nacional» аналыгы Павич кампаниясендә дискредитацияләү буенча Милан Бандичның уң оппозиция белән бәйле булуы турында хәбәр итә.

2004 елның мартында ул Бандичнан имеш ул аның әнисен «вульгар һәм бик гади» формада дип мәсхәрә итүеннән ачык гафу үтенүен таләп итә. Ул шәһәр һәм коалиция мәнфәгатьләрендә күпне афишаламаган, әммә ары дәшмәүчәнлекне сакламавы турында хәбәр итә.

Ахырда көндәшләр Власта Павичның киләчәк сайлауларда үзенең кандидатурасын куймаячагы турында килешә. Шуңа карамастан, Бандич сайлауларны алдан үткәрүгә ирешә, ул 2005 елның 15 маенда үтә.

## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Хорватия
Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Төркем:24 май көнне туганнар
Төркем:1957 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Хорватиядә туганнар
Рали Добсон

**Рали Добсон** (,  21 апрель 1992 ел) — һөҗүмче позициясендә чыгыш ясаучы Австралия футболчысы.

## Уен карьерасы

### Җыелма командада карьерасы
Рали футболда 5 яшьтән үзенең туган Вохоуп шәһәрендә урындагы команда өчен уйный башлый. Анда хатын-кызлар У-Лигасында «Ньюкасл Джетс» составында клуб оештырылган гына вакытта 2008 елда беренче тапкыр уйный.

2012 елда Добсон Төньяк Яңа көньяк Уэльс чемпионатында «Мэриуэзер Юнайтед[en]» клубы өчен чыгыш ясый. Ары «Джетс» составына әйләнеп кайта, әммә «Адамстаун Роузбад» һәм «Мэриузер Юнайтед» клубына арендага китә (2017 елда соңгысы өчен уйный). 24 сентябрьдә Австралияның эшләп килгән чемпионнар командасы «Мельбурн Сити» клубына күчә.

2021 елның 25 мартында ул үз карьерасында соңгы тапкыр — «Перт Глори» клубына каршы үз клубы уенында уйный, 2:1 гол исәбе белән үз клубына җиңү китерә

### Җыелма командада карьерасы
Добсон Австралия җыелма командасы өчен 2007 елда өч уенда, шул исәптән Австралия үсмерләр олимпия фестивалендә һәм 16 яшькә тиклемге кызлар арасында Азия чемпионатында катнаша. Австралия командасында беренче һәм соңгы уенын 2014 елның 6 апрелендә Брисбенда Бразилияга каршы узгара (җиңелүе 0:1).

## Шәхси тормышы
Һөнәре буенча терапевт булып тора. Аның ике туган сеңлесе футболчы Трэйси Макговерн.

Рали Добсон үз карьерасын тәмамлавы турында 2021 елның 25 мартында баш миендә шеш булуы ачыкланган егете Мэтт белән ярәшү көнендә игълан итә. Мэтт аңа Рали хушлашканнан соң тәкъдим ясый: кыз алда үз вакытын күбрәк иренә багышларга карар кыла.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль на сайте ЖФК «Мельбурн Сити»  
* Профиль на сайте Soccerway (англ.)
Төркем:Футболчылар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Шәхесләр:Австралия
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Австралиядә туганнар
Луиза Хаммарстрём

**Хаммарстрём Луиза** (, 25 май 1849 ел — 5 ноябрь 1917 ел) — Швеция химигы, илнең химия буенча махсус белем алган беренче хатын-кызы.

## Биографиясе
Луиза (Ловис) Хаммарстрём Хошё () Даларны приходында туган. Аның атасы медицина белеме алган рухани була. Кыз бик яшли ятим кала. Металлургия җитештерүендә эшләгән химиклар белән аралашу аркасында ул бала чактан химия белән кызыксына башлый. Соңыннан ул Стокгольм шәһәренең Констфак университеты () студенты булып китә, химия буенча дәресләр ала, ә 1870 елның икенче яртысында ул Вернер Кронквист лабораториясендә ассистент булып эшли, мышьякка анализлар ясый. Шуннан соң Брангбро (1881-1887), Фагерста (1887-1891), Шиссхюттана (1893) предприятиеларында химик-минералог була. 1893 елда, 18 ел ассистент булып эшләгәннән соң, ул Коппарбергта үз лабораториясен ача һәм минералогия һәм геология өлкәсендә тикшерүләр үткәрә. Монда ул башта руда, көмеш һәм химия матдәләргә гомуми химик анализ ясый. Эльса Кронквист (мөгаен, Вернер Кронквистның кызыдыр), Мария Лейдстрем аның ассистентлары була. Луиза Хаммарстрёмның шәхси лабораториясе 16 ел эчендә барлыгы 29 мең анализ ясый.

Луиза Хаммарстрём 1917 елда Стокгольмда вафат була.

## Сылтамалар

* Lovisa (Louise) Katarina Hammarström
* Louise Hammarström Idun (Magazine), Nr. 47, 1885 

## Әдәбият

* Lykknes Annette, Van Tiggelen Brigitte "Women In Their Element: Selected Women's Contributions To The Periodic System", 2019
Төркем:25 май көнне туганнар
Төркем:1849 елда туганнар
Төркем:5 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1917 елда вафатлар
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Химиклар
Дина Лазарева

**Лазарева Дина Наумовна** (11 сентябрь 1922 ел — 11 сентябрь 2019 ел) — галим-фармаколог, югары мәктәп хезмәткәре. Башкортстан Республикасы Фәннәр академиясенең мактаулы академигы (1995), медицина фәннәре докторы (1962), профессор (1963). 1946-2002 елларда Башкорт дәүләт медицина институты (1995 елдан — университет) укытучысы. Россия Федерациясенең (1993) һәм Башкорт АССР-ының (1976) атказанган фән эшлеклесе, Башкортстан Республикасының сәламәтлек саклау отличнигы (2002). Россия Федерациясенең Фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт премиясе лауреаты (1993), Халыклар Дуслыгы ордены кавалеры (1986).

## Биографиясе
Дина Наумовна Лазарева 1922 елның 11 сентябрендә Чиләбе губернасының Миасс заводы бистәсендә туган.

1943 елда Башкортстан медицина институтын тәмамлый.

1946-2002 елларда Башкорт медицина институтында эшли.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (1993)
* БАССРның атказанган фән эшлеклесе (1976)
* Башкортстан Республикасының сәламәтлек саклау отличнигы (2002)
* Россия Федерациясенең Фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт премиясе (1993)
* Халыклар Дуслыгы ордены (1986)

## Хезмәтләре

* Клиническая фармакология в онкологии. М., 2007 (автор.);
* Лекарственные растения Башкортостана. Уфа, 2011 (автор.).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Лазарева Дина Наумовна // Башҡорт энциклопедиясе —  уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:БАССР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Россиянең атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:РФ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:2019 елда вафатлар
Төркем:11 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1922 елда туганнар
Төркем:11 сентябрь көнне туганнар
Фирүзә Акчурина

**Акчурина Фирүзә Исхак кызы** (21 гыйнвар 1949 ел) — СССР һәм Рәсәйнең галим-биологы. 1992-1995 һәм 2001-2012 елларда Башкорт дәүләт аграр университетында укытучысы. Биология фәннәре докторы (2001), профессор (2007).

## Биографиясе
Фирүзә Исхак кызы Акчурина 1949 елның 21 гыйнварында Башкорт АССРның Чакмагыш районы Иске Калмаш авылында туа.
1967—1969 елларда Чакмагыш районы мәктәпләрендә укытучы булып эшли.
1974 елда Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын белем ала. 1978 елда Мәскәү ветеринария академиясен тәмамлый.
## Хезмәт эшчәнлеге

1974 елдан алып Башкортстан авыл хуҗалыгы гыйльми-тикшеренү институтында өзеклек белән эшли: 1990—1991 елларда өлкән гыйльми хезмәткәр, 1995 елдан — лаборатория мөдире, 1995 елның ноябреннән — фәнни эшләр буенча директор урынбасары, 1997 елдан башлап төп гыйльми хезмәткәр вазифасын башкара.

1975—1977 елларда Әлшәй районындагы Аксёнов авыл хуҗалыгы техникумында укыта. 1978-81 елларда Татарстанның Минзәлә совхоз‑техникумында эшли.

1985—1990 елларда Дәүләкән районы «Коммунар» колхозы рәисе булып хезмәт итә. 1992—1995 һәм 2001—2012 елларда Фирүзә Исхак кызы Башкорт дәүләт аграр университетында укыту эшен алып бара.

2001 елда «биология фәннәре докторы» гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. 2007 елда Фирүзә Акчуринага профессор гыйльми исеме бирелә.

Акчуринаның гыйльми эшчәнлеге авыл хуҗалыгының малларын үрчетү һәм башка мәсьәләләргә багышланган.

Ул 100 дән артык гыйльми хезмәт авторы була.

## Гыйльми хезмәтләре

* Повышение эффективности производства говядина в мясном и молочным скотоводством в условиях  Республики Башкортостан. Уфа, 2003
* Управление производством в мясоперерабатывающих предприятиях АПК в рыночных условиях. Уфа, 2007 (автор.)

## Сылтамалар

* М. Н. Моратшина тәрҗ. Акчурина Фирүзә Исхак кыҙы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедияһсе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .
Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:Русия педагоглары
Төркем:ССРБ педагоглары
Төркем:Чакмагыш районында туганнар
Төркем:Зоотехниклар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:21 гыйнвар көнне туганнар
Эржебет Шаар

**Эржебет Шаар** (мадьярса  Schaár Erzsébet; 29 июль 1908 ел — 29 август 1975 ел) — Венгрия скульпторы, Михай Мункачи премиясе лауреаты (1962), Венгрия Халык Республикасының атказанган скульпторы (1972).

## Биографиясе
Эржебет Шаар 1905 елның 29 июлендә Австро-Венгриянең Будафок шәһәрендә туа. 

Оста Жигмонд Кишфалудить-Штробльдә белем ала. Иң яхшы яшь рәссам буларак, «Синей» (1932) премиясенә лаек була. Шул елда үзенең шәхси күргәзмәсен оештыра һәм белгечләрнең игътибарын җәлеп итә. 1935 елда скульптор Тибор Вильтка кияүгә чыга. Хатын-кыз фигуралары, мөхәббәтле пар һәм һәлак булган солдатлар скульптуралары авторы. Табигый зурлыктагы сын эшләү өчен җиңел полистирол куллана, ул җиңел кыркыла. 1970 елда Будапештның «Мючарнок» залында күргәзмәсен үткәрә, ике елдан соң Антверпенда һәм Женевада күргәзмәләре үтә. 

1975 елның 29 августында Будапешт шәһәрендә вафат була.

1977 елда, Шаар вафат булганнан соң, күргәзмәсе Дуйсбургта Вильгельм Лембрук музеенда үтә. Авторлары билгеле скульптуралары Будапештта, Кечкемет, Мишкольцтагы, Печтә, Тиханда һәм башка шәһәрләрдә саклана. Әсәрләренең шактый өлеше — Изге король Иштван исемендәге музейда саклана.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Страница на сайте Artportal.hu 
* Статья в Венгерского биографические словаре
Төркем:29 июль көнне туганнар
Төркем:1905 елда туганнар
Төркем:29 август көнне вафатлар
Төркем:1975 елда вафатлар
Төркем:Будапештта вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:1908 елда туганнар
Төркем:27 июль көнне туганнар
Каталин Сили

**Сили Каталин** (*маҗарча Szili Katalin*; 13 май, 1956 ел) — 2002-2009 елларда Венгриянең Милли җыелышы җитәкчесе.

## Биографиясе
Каталин Сили 1956 елның 13 маенда Венгриянең Барч шәһәрендә туа. Ян Панноний исемендәге Печ университетын тәмамлаганнан соң экология һәм сәясәт белән шөгыльләнә башлый. 1994 елдан хөкемәттә. 1994—1998 елларда — Тирә-юнь мөхитне һәм сулыкларны саклау министрлыгының сәяси секретаре.

2009 елда Каталин Сили Печ шәһәр мэры вазифасына сайлану өчен парламент рәисе вазифасын калдыра, әммә Жолт Павадан җиңелә. 2009 елның 14 сентябреннән парламентының яңа рәисе итеп Белә Катына сайлана.

## Сәяси карьерасы

### Социалистик фирка әгъзасы
Янус Панноний университетында политология һәм кеше экологиясе өлкәсендә гыйльми дәрәҗә ала. 1994-2014 елларда канун чыгаручы була. 1994-1998 елларда Тирә-юнь мөхитне һәм су ресурсларын саклау министрлыгының сәяси секретаре булып эшли. 1998 елдан 2002 елга Венгрия Милли ассамблеясы рәисе урынбасары вазифасын били.

2009 елда Социалистик партиянең эчке оппозициясенә күчә, шул ук елда парламент спикеры вазифасыннан отставкага китә, аның урынына Юела Кантон утыра. Ул 2010 елда «Киләчәк өчен альянс» хәрәкәтен оештыра һәм 2010 елда Венгриянең парламент сайлауларында кайбер округлардан үз кандидатларын күрсәтә.Сили Баранья округыннан Социалистик партиянең фирка исемлеге буенча парламентка сайлана, анда партиянең урындагы бүлекчәсе рәисе була.

2010 елның 3 октябрендә элекке сайлаулардан соң Социаль союз (SZU) төзи һәм аның беренче рәисе була. Нәтиҗәдә ул Венгрия Социалистик партиясен һәм аның парламенттагы төркемен ташлап чыга, үзенең эшмәкәрлеген формаль ирекле депутат буларак дәвам итә. Әммә, сайлаулы депутат буларак, аның депутат мөддәте 2014 елда тәмамлана. Шулай итеп, Җәмәгать берлегенең яңа әгъзасы парламентта вәкаләтләргә ия була. Бу 5 проценттан ким тавыш җыйган яклар өчен, гадәттә, мөмкин булмаган хәл.

2013 елның 17 октябрендә Каталин Сили һәм аның Социаль союз фиркасе (SZU) башка 11 фирка һәм ватандашлар төркемнәре белән Җәмәгать социаль фиркасе төзи (KTI). Аның яңа фиркасе 5 процентлык барьерны үтә алмый һәм ул, 20 ел парламентта булганнан соң, мандатын югалта.

## Искәрмәләр

Төркем:Хатын-кызлар
Төркем:13 май көнне туганнар
Төркем:1956 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Рәйлә Абдуллина

**Абдуллина Рәйлә Нигъмәтҗан кызы** (19 февраль 1930 ел — 27 февраль 2002 ел) — СССР һәм Рәсәйнең галим - фармакологы. Медицина фәннәре докторы (1976), профессор (1978). Башкорт АССРның атказанган фән эшлеклесе (1989).

## Биографиясе
Рәйлә **Нигъмәтҗан кызы** кызы Абдуллина 1930 елның 19 февралендә Башкорт АССРның Аргаяш кантоны Аргаяш авылында (әлеге Чиләбе өлкәсе Аргаяш районы) туган.

1952 елда Башкорт дәүләт медицина институтын яхшыга тәмамлый һәм фармокология кафедрасы юнәлешендәге аспирантурага укырга керә.

1955 елда, «Озак дарулар кулланып йоклауның ашказанның эшчәнлегенә йогынтысы» темасы буенча кандидатлык диссертациясе яклап, аспирантураны тәмамлый.

1955 елның сентябреннән алып ассистент, ә 1966 елдан алып фармакология кафедрасының доценты булып эшли, укыту эшен интенсив гыйльми хезмәте белән бергә алып бара.

1974 елда галим «Региональ кан әйләнешенә төрле гипотензив даруларның катнаш йогынтысы үзенчәлекләре» дигән темага докторлык диссертациясе яклый, 1978 елда профессор  исемен ала һәм бу вазифада 1982 елга кадәр эшли.

1982 елда педиатрия, санитар-гигиена, фармацевтика факультетларының 2-нче фармакология кафедрасын оештыра һәм 1987 елга кадәр аның мөдире, ә 1993 елга кадәр – профессоры булып эшли.

Рәйлә Абдуллина БДМУдиссертация советы әгъзасы. Ул 106 фәнни хезмәт, 2 монография авторы.  Аның җитәкчелеге астында 5 кандидатлык диссертациясе яклана.

Рәйлә Абдуллинаның гыйльми эшәнлеге гипотензив даруларның йөрәк-кан тамырлары системасына йогынты механизмын, катнаш даруларның артериаль басымга, кан тамырлары тонусына һәм региональ кан әйләнешенә йогынты ясау үзенчәлекләрен тикшерүгә, спазмолитик һәм бронхолитик тәэсир итүче яңа биологик актив матдәләр эзләүгә багышланган.

1989 елда Рәйлә  Абдуллинага «Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе»  исеме бирелә.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* БАССРның атказанган фән эшлеклесе (1989)

## Хезмәтләре

* «Фармакологическая коррекция кининовой системы организма при сердечно-сосудистых заболеваниях». Уфа, 1997 (автор.).

## Сылтамалар

* Абдуллина Р.Н./ Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — . 
* БДМУ мәгълүмат архивында Р. Н. Абдуллина турында 

Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Аргаяш районында туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:2002 елда вафатлар
Төркем:27 февраль көнне вафатлар
Төркем:1930 елда туганнар
Төркем:19 февраль көнне туганнар
Ханна Матильда Тенгелин-Винге

**Ханна Матильда Винге** тумыштан **Тенгелин** (, 4 декабрь 1838 ел, Гетеборг, Швеция — 9 март 1896 ел, Гетеборг, Швеция) — Швеция рәссамы, нәфис тукыма буенча рәссам һәм оста.

## Биографиясе
Ханна сәнгать чуку остасы Юхан Тимофеус Тенгелин һәм аның хатыны Анна Мария, тумыштан Гультман гаиләсендә туган. 1859 елдан Юхан Юлиус Рингдалның остаханәсендә укый. 1864—1867 елларда Король сәнгать академиясендә укый, анда академия профессоры Юхан Кристоффер Боклунд аның остазы була. Ул академия студентлары арасында беренче хатын-кызларның берсе була, 1864 елга кадәр академияга ирләр генә кабул ителә. 1867 елда рәссам Мортен Эскиль Вингега кияүгә чыга. Италияда һәм Германияда укый.

Рәсем сәнгатендә Тенгелин-Винге иҗатының юнәлеше тормышка бәйле сынлы сәнгать була, ул берничә гүзәл швед халык көнкүреше күренешен сурәтли. 

Сынлы сәнгатьтән тыш, Тенгелин-Винге швед милли тукыма дизайнына шактый зур өлеш кертә. Ул алтарь әһелләре, шул исәптән, 1882 елда Швед лютеран чиркәвенең төп соборы — Уппсала Кафедраль соборы өчен булдырылган киемнәр дизайнеры була.

1874 елда Тенгелин-Винге «Дуслар-Һөнәрчеләр» (Handarbetets vänner) ассоциациясен нигезләүче була, ул сәнгать җитәкчесе, һәм күп еллар дәвамында төп көч була. Оешма туку һәм һөнәр промыслосында милли традицияләрне яңарту һәм булышу бурычларын куя. Берләшмә һөнәрчеләр берләшмәсе генә түгел, ә шулай ук хатын-кызлар оешмасы була. «Дуслар-Һөнәрчеләр» ассоциациясен нигезләүчеләр арасында хатын-кыз хокуклары өчен швед активисткалары Софи Адлерспарре һәм Молли Ротлиб була.

Ханна Матильда Тенгелин-Винге эшләре Швециянең Милли музеена, Төньяк илләре музеена, Норрчёпинг музеена һәм Линчёпингта Эстергётланд музеена куела.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Hemslöjdsrörelsen  
* Lexikonettamanda.se:Hanna Mathilda Winge-Tengelin 
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:1896 елда вафатлар
Төркем:9 март көнне вафатлар
Төркем:1838 елда туганнар
Төркем:4 декабрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Каталин Новак

**Каталин Новак**, Каталин Ева Верешне-Новак (; *[[1977 ел|1977 елның]] [[6 сентябрь|6 сентябре]], [[Сегед]], [[Маҗарстан]]*) — Маҗарстан сәясәтчесе. 2022 елның 10 маеннан 2024 елның 10 февраленә кадәр ― Маҗарстан президенты. 2017 елдан Фидес партиясе Вице-рәисе. 2018 елдан Маҗарстан Милли Җыены депутаты. Гаилә, яшьләр һәм халыкара мөнәсәбәтләр буенча Дәүләт секретаре (министр). Почёт легион ордены кавалеры (2019). Польша Республикасы каршындагы казанышлары ордены командоры (2019).

## Тормыш юлы
Каталин Новак 1977 елның 6 сентябрендә Сегед шәһәрендә туа.

1996—2001 елларда Корвин университетында икътисад өйрәнә. 2001—2004 елларда Сегед университетында һәм Көнбатыш Париж — Нантер-ля-Дефанс университетында хокук өйрәнә.

2017 елда Виктор Орбан җитәкләгән Фидес партиясе вице-рәисе була.

Парламент сайлаулары нәтиҗәләре буенча 2018 елның 8 апрелендә Маҗарстан Милли Җыены депутаты итеп сайлана.

Чит ил эшләре министрлыгында эшләгән. 2010 елда министр киңәшчесе була. 2012 елда Золтан Балог җитәкчелегендә Маҗарстан хезмәт ресурслары министрлыгы советын җитәкли. Француз телле илләр эшләре буенча дәүләт министры вазыйфасын башкара. 2018 елның 18 маенда оештырылган премьер-министр Виктор Орбан җитәкчелегендәге Орбанның дүртенче Кабинеты составында Миклош Каслер җитәкчелегендәге Маҗарстаның хезмәт ресурслары министрлыгында гаилә, яшьләр һәм халыкара мөнәсәбәтләр эшләре буенча Дәүләт секретаре (министр) вазыйфасын ала.

Бөтендөнья гаиләләр конгрессының даими катнашучысы булып тора. Конгресста катнашучылар традицион гаилә кыйммәтләрен ныгыту өчен чыгыш ясыйлар.

Маҗарстан Милли банкы хезмәткәре Иштван Вереш (Veres István Attila) белән кияүдә, өч баласы бар: кызы Ката (Kata, 2008) һәм уллары Адам (Ádám, 2004) һәм Тамаш (Tamás, 2006).

Инглиз, француз, алман һәм испан телләрен белә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Почетлы легион ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Маҗарстан президентлары
Матильда Маллингер

**Матильда Маллингер** (, (ире буенча — баронесса Шиммельпфенниг); 1847 елның 17 феврале, Загреб — 1920 елның 19 апреле, Берлин) — танылган Хорват, Австрия һәм Алман опера җырчысы (лирик сопрано), музыка педагогы.

## Тормыш юлы
Матильда Маллингер танылган Хорват композиторы, хор дирижёры һәм музыкаль педагог Ватрослав Лихтенеггер гаиләсендә туа. Беренче музыка һәм җыр дәресләрен әтисеннән ала.

Прага консерваториясендә Джованни Баттист Гордиджанида, соңрак Венада Ричард Левида укый. Венада җырчының Рихард Вагнер белән очрашуы һәм танышуы була. Рихард Вагнер Матильданың җырлавын ишетеп, аны Бавария опера театрына тәкъдим итә.

1866 елда Матильда Маллингер беренче тапкыр Мүнхенда Бавария операсы сәхнәсендә чыгыш ясый. Ул Вагнерның «Нюрнбергские мейстерзингеры», «Валькирия», «Лоэнгрин», «Тангейзер» операларында зур уңыш белән җырлый.

1869 елда Берлинга күчеп килә, анда Берлин операсының әйдәп баручы җырчыларының берсе була, 1882 елга кадәр чыгыш ясый.

Соңрак Матильда Маллингер Берлин, Дрезден, Веймар, Вена операларында, Петербург Мариин театрында зур уңыш белән чыгышлар ясый.

1890—1895 елларда Прага консерваториясендә җыр укытучысы булып эшли, ә аннан соң, үлгәнгә кадәр, Берлин консерваториясендә эшли. Күп кенә талантлы опера җырчыларын, аерым алганда, Ксения Держинская, Лотта Леман һ. б. тәрбияләгән.

Аның казанышларын исәпкә алып, кайзер Вилһелм II 1916 елда Матильда Маллингерга «Каммерзенгер» дигән мактаулы исем бирә.

## Сайланма репертуар

* **Винченцо Беллини**
* Норма — *Норма*

* **[[Рихард Вагнер]]**
* Нюрнбергские мейстерзингеры — *Eвa, Погнер кызы*
* Лоэнгрин — *Эльза Брабантская*
* Валькирия — *Зиглинда*

* **[[Людвиг ван Бетховен]]**
* Фиделио — *Леонора, Флорестан хатыны, Фиделио исеме астында яши*

* **[[Вольфганг Амадей Моцарт]]**
* Дон Жуан — *Донна Анна, Дон Оттавио кәләше*
* Свадьба Фигаро — *Розина, графиня Альмавива*
* Волшебная флейта — *Памина, Төн патшабикәсе кызы*

* **Джакомо Мейербер**
* Гугеноты — *Валентина, граф де Сен-Бри кызы*

* **Карл Мария фон Вебер**
* Волшебный стрелок — *Агата, урманчы графның кызы*

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Маллингер, Матильда // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Төркем:Сопранолар
Төркем:Берлинда вафатлар
Дарья Чульцова

**Дарья Дмитриевна Чульцова** (; 1997 елның 20 феврале, Шклов, Беларусия) — Беларусия журналисты, сәяси тоткын.

## Тормыш юлы
Дарья Чульцова Дарья 1997 елның 20 февралендә Беларусиянең Шклов шәһәрендә туа. Кечкенәдән журналистика белән кызыксынган. Университетта укыганда ук «Могилёв.Онлайн» проектында эшләгән, Аркадий Кулешов исемендәге Могилёв дәүләт университетын тәмамлаганнан соң, 2020 елда «» телеканалына күчә, анда репортёр булып эшли.

### Җинаять эше
Журналистка Катерина Андреева белән бергә, 2020 елның 15 ноябрендә Минскидагы «»нда һәлак булган  истәлеген искә алырга килгән кешеләрне көччеләр тарафыннан куылу урыныннан турыдан-туры эфирдан соң, җәмәгать тәртибен тупас бозучы гамәлләр оештыру турында җинаять эше фигуранты була.

Административ кулга алынганнан соң, иреккә чыкмый. Дарьяны Жодинодагы тикшерү изоляторына күчерәләр, анда ул судка кадәр була. 2020 елның 24 ноябрендә ун оешманың уртак белдерүе белән, шул исәптән , , , сәяси тоткын дип таныла.

2020 елның 10 декабрендә беларус хокук яклаучылары аны «Ел журналисты» дип атый.

2021 елның 18 февралендә Минскның Фрунза районы суды (судья — Наталья Бугук) Дарья Чульцованы 2 елга катгый режимлы колониягә хөкем ителгән хөкем карарын игълан итә.

2021 елның 10 мартында лауреаты була.

2021 елның 9 апрелендә Алеся Липая исемендәге «» (Журналистика хөрмәте) премиясе лауреаты була.

2021 елның 23 апрелендә Минск шәһәр суды тарафыннан каралган хөкем карарына каршы апелляция канәгатьләндерелми.

2021 елның 7 июнендә «» лауреаты була.

2021 елның 10 июнендә «» лауреаты була.

2021 елның 29 июль «» лауреаты була.

2021 елның 12 августында «» лауреаты була.

2021 елның 15 октябрендә «» лауреаты була.

## Реакция
2021 елның 8 февралендә Беларусиядәге АКШ илчелеге Чульцованы һәм Андрееваны азат итәргә чакыру белән мөрәҗәгать итә.

2021 елның 15 февралендә Бөекбритания парламентының җәмгыять палатасы әгъзасы  Дарьяны яклау астына ала.

2021 елның 18 февралендә хөкем карары чыгарылганнан соң, Польша президенты Анджей Дуда Чульцованы һәм Андрееваны амнистияләргә таләп иткән.

## Бәяләү
*«Сильные духом, уверенные в своей правоте, поддерживаемые друзьями, коллегами и совершенно незнакомыми людьми — такими войдут в учебники Катя и Даша»* — дип «»ның баш мөхәррире Оксана Колб Екатерина Андреевага һәм Дарья Чульцовага хөкем карары чыгарылыр алдыннан язган.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
* Дарья Чульцованың «Весна» хокук саклау үзәге сайтында бите

Төркем:Беларусия журналистлары
Төркем:1997 елда туганнар
Төркем:20 февраль көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Земфира Акбутина

**Акбутина Земфира Хәкимҗан кызы** (18 март 1966 ел) — укытучы, журналист, шагыйрь. Рәсәй Федерациясенең (2011) һәм Башкортстан Республикасының Журналистлар (2011) берлекләре әгъзасы. Башкортстан мәгариф алдынгысы (2015). Рәсәй Федерациясенең «Иң яхшы укытучысы» конкурсы җиңүчесе (2007).

## Биографиясе
Земфира Хәкимҗан кызы Акбутина (Яубасарова) 1966 елның 18 мартында Башкорт АССРның Бөрҗән районы Тимер авылында туган. Тимер сигезьеллык мәктәбен тәмамлап, аннары укуын Иске Монасыйп урта мәктәбендә дәвам итә.

1983-1988 елларда Башкорт дәүләт педагогия институтында филология факультетында белем ала.

Хезмәт юлын Уфадагы 1-нче балалар йортында башлый. «Ленинчы», «Яшьлек» гәзитләрендә эшли.

1992 елдан Зиянчура районы Ибрай мәктәбендә укыта.

2012 елдан алып башкорт теле һәм әдәбияты укытучыларының район методик берләшмәсен җитәкли.

2017 елда башкорт теле һәм әдәбияты буенча районда иң алдынгы укытучы дип табыла. «Һөнәре буенча иң алдынгы» дигән исем бирелә. Югары категорияле башкорт теле һәм әдәбияты укытучысы.

Зиянчура районының «Үсәргән» әдәби берләшмәсенең рәисе.

2016 елдан Башкортстан Республикасы Язучылар берлеге әгъзасы.

2017 елдан Рәсәй Федерациясе Язучылар берлеге әгъзасы.

Рәсәй Федерациясенең (2011) һәм Башкортстан Республикасының (2011) Журналистлар берлекләре  әгъзасы.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасы мәгарифе алдынгысы
* Рәсәй Федерациясенең «Иң яхшы укытучысы» конкурсы җиңүчесе

## Китаплары

* Атылганда гасыр түбәләрен...:шигырьләр. / Исәнгол, 2002.-Б.16.
* Әти кебек булам мин: шигырьләр / Уфа:Китап, 2005.- Б.16.
* Нур учагы. Шигырьләр җыентыгы [Текст] / З.Х Акбутина: Уфа.-2001.- Б.432
* Сандык төпләрендә : шигырьләр, поэма [Текст] / З. Х. Акбутина: Уфа:Китап, 2013.-Б.142
* Башкортстан. Шигырьләр//Агыйдел. — 2012. — № 1.-131-133 б.
* Кыя чәчкәсе. Шигырьләр җыентыгы.

## Әдәбият

* Буракаева М. Сандык төпләрендә нидер бар // Яшьлек. — 2013. — 29 ноябрь, — Б.18.

## Сылтамалар

* http://ashkadarfm.ru/programms/be%D2%99%D2%99e%D2%A3-donyai%D3%99sh%D3%99iesh-38?page=59
* http://zmsb.ru/index.php/literaturnaya/15-pisateli-i-poety/157-akbutina-zemfira 
* МОҢ АЛЫРГА КИЛЕГЕЗ!!! (Земфира Акбутина иҗаты)
* Литературная карта РБ

Төркем:Русия журналистлары
Төркем:Башкортстан журналистлары
Төркем:Бөрҗән районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1966 елда туганнар
Төркем:18 март көнне туганнар
Роза Буканова

**Буканова Роза Гафар кызы** (29 гыйнвар 1950 ел) — галим-тарихчы, югары мәктәп укытучысы. Тарих фәннәре докторы (1998), профессор (1999). Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2000).

## Биографиясе
Роза  Гафар кызы Буканова 1950 елның 29 гыйнварында Башкорт АССР-ының Матрай районы Юлдыбай авылында туган.

1969 елда Сибай педагогия училищесын, 1976 елда Башкорт дәүләт университетының тарих факультетын, 1980 елда — Воронеж дәүләт университетының аспирантурасын тәмамлаган. 1980 елдан алып (өзеклек белән) Башкорт дәүләт университетында укыта (1998—2000 елларда, 2005 елдан бирле чыганаклар күнегү һәм историография кафедрасы мөдире), бер вакытта 2000 елдан бирле Башкортстан Республикасының Фән, югары һәм урта профессиональ белем бирү буенча дәүләт комитеты рәисе, 2002—2008 елларда Башкортстан Республикасының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханәсе директоры. 1984—1988 елларда КПСС‑ның Башкортстан өлкә комитеты инструкторы.

Башкортстан Җылаер районы Юлдыбай авылының Мактаулы гражданы (2006 ел). 2009 елда Россия Федерациясенең белем бирү һәм фән Министрлыгының Мактау грамотасы белән бүләкләнгән.

## Фәнни хезмәтләре
Фәнни тикшеренүләре 16-18 гасырларда Башкортстанның социаль‑икътисади тарихы проблемаларына, шәһәрләр һәм ныгытмалы чик сызыклары төзелешенә багышланган. 200‑гә якын фәнни хезмәт, 3 монография авторы.

Аның фәнни җитәкчелеге астында 7 фән кандидаты әзерләнгән.

## Хезмәтләре
* Города и городское население Башкирии в XVI—XVII вв. Уфа, 1993;
* Города-крепости юго‑востока России в XVIII веке.
* История становления городов на территории Башкирии. Уфа, 1997;
* Закамская черта XVII века. Уфа, 1999;
* Города-крепости на территории Башкортостана в XVI—XVII вв. Уфа, 2010.
* Башкиры в трудах русских ученых и исследователей (В. Н. Фешин белән автордаш. — Уфа: Китап, 2007. — 320 б.;

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2000)
* Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге бүләк лауреаты (2010)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Бикбаев Р. Ә. Буканова Роза Гафар кызы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* http://www.bashinform.ru/news/695082-v-nauchnykh-trudakh-roza-bukanova-pristalno-vglyadyvaetsya-v-proshloe-svoego-naroda-k-yubileyu-izvestnogo-uchenogo-istorika/
* http://www.anrb.ru/blog/article/2764
* http://www.bigbook.ru/jury/detail.php?ID=1773
* http://mirznanii.com/b/70v13969/bukanova-roza-gafarovna

Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Җылаер районында туганнар
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:29 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1950 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Сидик теле

**Сидик теле** ул Төньяк Тайваньнең тауларында Сидик һәм Тароко халкы тарафыннан сөйләшелә торган Атаялик тел.
## Бүленеше
Тел өч төп диалекттан тора (Тсукида 2005). Һәр диалект төркеме әгъзалары башкаларын диалект атамасы буенча атыйлар, шул ук вакытта Амис халкы аларны "Тарако" дип атыйлар.
1. **Труку** (Труку) - сөйләшмәүчеләрне кертеп 20 000 әгъзаны кертә. Труку диалекты Кытай телендә 德路固 Délùgù дип транскрипцияләнә.
2. **Тода** (Тууда) - сөйләшмәүчеләрне кертеп 2500 әгъза.
3. **Тгдайя** (Ткдайя, Паран) - сөйләшмәүчеләрне кертеп 2500 әгъза.
Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Төркем:Тайвань