open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сәнәгатькәр утары (Казан)

**Сәнәгатькәр утары** — Казанның Бутлеров урамында, 1914 елда архитектор Ф. Гаврилов проекты буенча төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Бутлеров урамы
Финанс-икътисад институты бинасы (Казан)

**Финанс-икътисад институты бинасы** — Казанның Бутлеров урамында, 1936-1950 елларда архитектор Юлий Савицкий тарафыннан төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Бутлеров урамы
Шәһәр укуханәсе бинасы (Казан)

**Шәһәр училищесы бинасы** — Казанның Бутлеров урамында, 1912-1913 елларда архитектор М. Григорьев проекты буенча төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Бутлеров урамы
Колинда Грабар-Китарович

**Колинда Грабар-Китарович** (, *[[1968 ел]]ның [[29 апрель|29 апрел]]е, [[ЮСФҖ]], [[Хорватия СҖ]], [[Риека]]*) — Хорватия сәясәтчесе, 2005—2008 елларда Хорватиянең тышкы эшләр һәм Европа интеграциясе министры.  2015 елның 19 февраленнән  Хорватия Республикасы президенты ().

## Тәрҗемәи хәле
1968 елның 29 апрелендә Югославиянең Хорватия социалистик республикасы Риека шәһәрендә туган. АКШта инглиз телен өйрәнгән. Загреб университетының сәяси фәннәр факультетында халыкара мөнәсәбәтләр өлкәсендә магистр дәрәҗәсе ала. Инглиз, испан, португал телләрен камил белә.

1992 елда сәяси карьерасы башлана: башта Хорватия фән һәм технология министрлыгының халыкара хезмәттәшлек департаментында, соңрак Хорватия тышкы эшләр министрлыгында киңәшче.

1995 елдан Хорватия тышкы эшләр министрлыгының Төньяк Америка департаменты башлыгы.

1997—2000 елларда Хорватиянең Канададагы илчесенең урынбасары.

2003 елның ноябрендә Хорватия парламентына сайлана.

2003 елның декабрендә Хорватиянең Европа интеграциясе министры.

2005 елның февраленнән Хорватия тышкы эшләр министры. Төп бурычы — илне Европа Берлегенә һәм НАТОга якынайту.

2008—2011 елларда Хорватиянең Канададагы илчесе.

2011 елның 4 июленнән БМО Генераль сәркатибенең  дипломатия эшләре буенча урынбасары.

2014—2015 елларда узган Хорватия президентын сайлауларның икенче турында  илнең гамәлдәге президенты Иво Йосиповичны (), 1 % тан артыграк (50,74 % : 49,26 %) тавыш җыеп, җиңә.

2015 елның 19 февраленнән президент вазифаларына керешә. Хорватия тарихында беренче хатын-кыз президент.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Король Томислав ордены  
* Король Петар Крешимир IV ордены  
* Король Дмитар Звонимир ордены  
* Кенәз Трпимир ордены  
* Кенәз Бранимир ордены  
* Кенәз Домагой ордены  
* Никола Шубич Зрински ордены  
* Бан Елачич ордены  
* Анте Старчевич ордены  
* Хорватиянең Таң йолдызы ордены  
* Хорват хачы ордены  
* Хорват өчяфрагы ордены  
* Хорват үрүе ордены

## Гаиләсе
Ире (*1996 елдан*) — Яков Китарович. *[[Кыз]]лары Катарина* (2001), *[[ул]]лары* Лука (2003).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*   Predsjednica Republike Hrvatske 
*  Grabar-Kitarovic: Croatia's first female president.  yahoo.com, 12.01.2015

Төркем:Хорватия президентлары
Төркем:Хорватия сәясәтчеләре
Төркем:Загреб университетын тәмамлаучылар
Төркем:Европа хөкемдарлары
Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Хатын-кызлар — дәүләт һәм хөкүмәт башлыклары
Төркем:Мәликә Елена Ордены кавалерлары
Төркем:Шәхесләр:Хорватия
Төркем:Король Томислав ордены кавалерлары
Төркем:Король Петар Крешимир IV ордены кавалерлары
Төркем:Король Дмитар Звонимир ордены кавалерлары
Төркем:Кенәз Трпимир ордены кавалерлары
Төркем:Кенәз Бранимир ордены кавалерлары
Төркем:Кенәз Домагой ордены кавалерлары
Төркем:Никола Шубич Зрински ордены кавалерлары
Төркем:Бан Елачич ордены кавалерлары
Төркем:Анте Старчевич ордены кавалерлары
Төркем:Хорватиянең Таң йолдызы ордены кавалерлары
Төркем:Хорват хачы ордены кавалерлары
Төркем:Хорват өчьяфрагы ордены кавалерлары
Төркем:Хорват үрүе ордены кавалерлары
Бәрис һәм Гөли чиркәве (Казан, Борисоглебски)

**Бәрис һәм Гөли чиркәве** — Казанның Борисоглебски бистәсендә, 1889-1897 елларда архитектор Павел Аникин тарафыннан төзелгән чиркәү.

Төркем:Казан православие чиркәүләре
Төркем:Борисоглебскинең Мәктәп урамы
Ринат Фәттахетдинов

**Ринат Фәттахетдинов** (,  — , ) — Россия Югары лигасында 7 матч уйнаган СССР һәм Россия футболчысы (һөҗүмче).
Хорватия президентын сайлаулар (2014, 2015)

**Хорватия президентын сайлаулар** () — 2014 елның 28 декабрендә уза. Беренче турда бер кандидат та 50% тавыш җыймагач, 2015 елның 11 гыйнварында иң күп тавыш җыйган ике кандидат арасында икенче тур үткәрелә. Икенче турда оппозиция кандидаты Колинда Грабар-Китарович гамәлдәге президент Иво Йосиповичны, 1% тан артыграк (~32 мең) тавыш җыеп, җиңә.

## Президентлыкка кандидатлар
Конституция нигезендә,  президенты гомумхалык яшерен сайлау юлы белән 5 елга сайлана һәм тагын бер срокка сайлана ала, бер тапкырдан да артык яңадан сайлана алмый. Дәүләт башлыгы армия һәм дипломатия белән идарә итә,  башкара.





## Нәтиҗәләр

## Сылтамалар
* izbori.hr 
*  izbori.hr rezult 2  

## Искәрмәләр


Төркем:2014 ел сайлаулары
Төркем:2015 ел сайлаулары
Төркем:Хорватия тарихы
Динар Шәрипов

**Динар Шәрипов** (Динар Әнвәр улы Шәрипов, ,  — , ) — Россия Югары лигасының 63 матчында 5 туп керткән СССР һәм Россия футболчысы (ярымсакчы).
Әлмир Каюмов

**Әлмир Измаил улы Каюмов** (1964 елның 30 декабре,  — 2013 елның 7 августы, ) — ССРБ һәм Россия футболчысы (сакчы), футбол хөкемчесе, ССРБ чемпионатларының алтын (1987), көмеш (1985) һәм бакыр призчысы (1986), ССРБ футбол федерациясе кубогы иясе (1987).

## Тормыш юлы
Әлмир Каюмов 1964 елның 30 декабрендә Мәскәү шәһәрендә туа. Милләте буенча татар.

Мәскәүнең «Спартак», Ростов-на-Донуның «СКА», Волгоградның «Ротор», Финляндиядән «КуПС», Көньяк Кореядан «Дэу», Тольяттиның «Лада», Төмәннең «Динамо-Газовик» һәм Түбән Каманың «Нефтехимик» клублары өчен сакчы позициясендә уйнаган. 1993 елда Мәскәүдән «Спартак» мини-футбол клубы өчен чыгыш ясый.

### Судья карьерасы
Судья карьерасын 1998 елда башлый. Югары дивизион матчларын 2004 елдан бирле хөкем итә. Милли категория арбитры.

2005 елда «Луч-Энергия» (Владивосток) — «КАМАЗ» (Яр Чаллы) беренче дивизионы матчында 4 пенальти билгели (3:2), аларның өчесе кунаклар капкасына. Әлмир Каюмов гомергә дисквалификацияләнә, тик соңыннан бу карар судьялардан бер айга читләштерүгә алыштырыла. 2007 елда узган сезонда кертелгән хаталар өчен судьялар исемлегеннән төшереп калдырыла. 2008 ел сезонында Россиянең иң яхшы арбитрлар бишлегенә керә.

### Шәхси тормыш
Улы Максим (1990) — беренче категорияле судья, ПФЛ матчларына хезмәт күрсәтә.

Массакүләм мәгълүмат чаралары хәбәр итүенчә, 2009 елның 9 ноябрендә Каюмов Мәскәүдәге фатирының тәрәзәсеннән сикерергә тырышкан. Шуннан соң психоневрологик хастаханәгә салынган. Судья сүзләренчә, ул махсуслаштырылган медицина оешмасында «нервларын терелтергә теләгән».

2013 елның 7 августында Каюмовны Смоленскидагы Крупская урамы, 64 нче йорт каршында сары «Газель» бәрдерә. Шул ук көнне ул җирле «Днепр» белән Орехово-Зуеводан «Знамя Труда» арасында икенче дивизион матчын тикшерергә тиеш булган. Каюмов яшәү белән бәйләп булмый торган баш мие җәрәхәте алган. Машина йөртүче һәлакәт урыныннан качкан. Тикшерү комитеты версиясе буенча, Альмир Каюмовның үлеменә үз-үзенә кул салу сәбәп була (ул үзе «Газель» астына ташланган).

8 августта Мәскәүнең Данилов зиратында мөселман йолалары буенча җирләнә.

## Казанышлар
 '''Спартак'''

* ССРБ чемпионы (1): 1987;
* ССРБ футбол федерациясе Кубогы иясе (1): 1987;
* ССРБ чемпионатының көмеш призеры (1): 1985
* ССРБ чемпионатының бакыр призеры (1): 1986

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Статистика игр в еврокубках
* Арбитры чемпионата России 2008
Фәрит Җангиров

**Фәрит Җангиров** (Фәрит Исмәгыйль улы Җангиров, ,  — , ) — СССР һәм Россия югары лигаларында 7 матч уйнаган СССР һәм Россия футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче), Тольятти «Ладасы»ның баш тренеры (2010-2011).
Венугопаласвами Гыйбадәтханәсе, Деванахалли

**Венугопаласвами Гыйбадәтханәсе** Һинд дине Ходае Вишнуга багышланган, ул Дэванахалли (шулай ук Дэванапура дип аталган) шәһәрчегендә Дэванахалли Форты эчендә урнашкан. Ул Һиндстанда, Карнатака штатында, Бангалор авыл даирәсендә һәм штатның башкаласы Бангалордан 35 километр (25 миля) ераклыкта урнашкан. Венугопаласвами гыйбадәтханәсе "Дравид архитектурасы" стиленда ясалган һәм соңгы Виджаянагара империясе чорына карый. Гыйбадәтханә Һиндстан Археология Тикшерүе Карнатака штаты филиалы тарафыннан саклана торган һәйкәл.

## Галерея

File:Dravida sikhara over shrine in the Venugopalaswamy temple in the Devanahalli fort.jpg|Дэванахалли фортында Венугопаласвами гыйбадәтханәсендә "Дравид стиленда" "шихара" (изге урын өстендә манара)
File:Yali pillars at the entrance to the mantapa of the Venugopalaswamy temple in the Devanahalli fort.JPG|Деванахалли фортында Венугопаласвами гыйбадәтханәсендә ябык мантапа (залда) керүдә *[[Яли]]* баганалары
File:Kannada inscription(1697 AD) at the Venugopalaswamy temple in the Devanahalli fort.JPG|Деванахалли фортында Венугопаласвами гыйбадәтханәсендә Каннада язмасы (1697 ел)


## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Беңжамең Павар

**Беңжамең Павар** (, ,  — , ) — Франция футболчысы (), икенче Бундеслига чемпионы (2016–17), 2018 елгы дөнья футбол чемпионатының алтын призчысы.
## Тышкы сылтамалар
*  Twitter хисап язмасы
## Искәрмәләр
Ромелу Лукаку

**Ромелу Лукаку** (, ,  — , ) — Бельгия футболчысы (), Бельгия чемпионы (2009–10), 2018 елгы дөнья футбол чемпионатының бронза призчысы, 2018 елгы дөнья футбол чемпионатының «Бронза бутсасы» иясе, Бельгия чемпионатының (2009–10) һәм УЕФА Европа лигасының (2014–15) иң яхшы туп кертүчесе.
## Тышкы сылтамалар
*  Instagram хисап язмасы
*  Twitter хисап язмасы

## Искәрмәләр
Боз яву

**Боз яву** () — елның җылы вакытында (күбесенчә, җәй көне) бик куәтле яңгырлы өем болытлардан җир өстенә төшә торган каты атмосфера явым-төшеме.

## Тарих

Һаваның температурасы + 10° тан күтәрелгәндә, гадәттә, яшенле яңгыр вакытында ява. Тыгыз боз кисәкчекләре рәвешендә була. Боз кисәкчекләре төрле формада очрый. Бозның диаметры 2-5 *мм* була. Кайбер боз кисәкләре () күгәрчен йомыркасы, хәтта тавык йомыркасы зурлыгына җитә. Бу вакытта боз яву зур афәтләр китереп чыгара (үсемлекләрне харап итә, автомобильләргә техник-матди зыян китерә, бина тәрәзәсе пыялаларын вата, түбәләрне, коймаларны тишә һ. б.)

## Боз явуны булдырмау
Боз явуны булдырмас өчен:
* бозга каршы ракеталар яки снарядлар кулланалар
* очкычтан болыт өстенә реагентлар (*гадәттә, көмеш иодиды яки кургаш иодиды*) сиптерәләр. Боз кисәкләре вакланалар һәм җиргә төшкәнче эреп бетәләр.

Боз яву озакка бармый: 1-2 минуттан 10-20 минутка кадәр сузылырга мөмкин. Күпчелек очракта боз яву коеп яуган яшенле яңгыр белән бер вакытта була.

## Галерея

Hailstones.jpg | Диаметры 2-3 *мм* дан 1 *см* га кадәр булган боз кисәкләре.
Hagelkorn mit Anlagerungsschichten.jpg |Гадәти зурлыкта булмаган боз кисәге
Hail in Charlton, Massachusetts.jpg |Массачусетс штатында штормнан соң җыелып калган боз кисәкләре 


## Сылтамалар
* *В. В. Бровкин.*  Атмосферные явления – классификация и описание.  meteocenter.net
* *Ләйсән Сәлимова.*  Табигатьтә суның әйләнеше. Чык, бәс, яңгыр һәм кар ничек ясала? ilbyak-school.ucoz.ru

## Моны да карагыз
* Кар
* Кар бөртеге
* Рашкы

## Искәрмәләр


Төркем:Табигать
Төркем:Метеорология
Төркем:Явым-төшемнәр
Галаганатха

**Галаганатха** Һиндстанда, Карнатакада, Һавери даирәсендә, координаталары: 14°55′10″N, 75°40′52″O булган гыйбадәтханә. Биредәге исеме - ಗಳಗನಾಥ.

**Галаганатх** Карнатакада, Һавери даирәсендә, Һавери янында урнашкан кечкенә авыл. Биредә мәшһүр Галагешвар Шива Гыйбадәтханәсе урнашкан. Ул Көнбатыш Чалукьялар вакытында төзелгән булган. Бу зур гыйбадәтханә көнчыгышка таба төбәлгән һәм Тунгабхадра Елгасы буенда урнашкан. Тунга һәм Варада елгалары Галаганатхта тоташа.

## Тарихы

Галаганатх элек **Паллуни** буларак мәгълүм булган. Архитектураның Чалукья стиленың мисалы Галагешвар гыйбадәтханәсе, якынча 11-енче гасырда төзелгән булган. Шри Венкатеш Галаганатх (Кадамбари Питамаха) Галагешвар гыйбадәтханәсендә табынган һәм гыйбадәтханә биналары турында романнар язган.

## Галагешвар гыйбадәтханәсе

Гыйбадәтханә көнчыгышка таба төбәлгән һәм Тунгабхадра елгасы буенда урнашкан. Гыйбадәтханәдә ябылган залда гаять зур Шива Линга бар; ул Спарша линга дип атала. Гыйбадәтханәнең нигез гадәти булмаган пирамидаль һәм гыйбадәтханәнең зур ачык залы бар. Гопура (манара) гади архитектур элементлар белән бизәлгән, шул ук вакытта залның артындагы стена панельләрендә нәфис бизәкләр бар. Интерьерда күп нишалар бар һәм фигура сыннары бар, алар арасында Ганеша бар.

## Язмалар
Галагешвар гыйбадәтханәсенең зур залының зур язмасы 1080 елларга карый һәм анда Ходай Галагешварга бүләк турында язылган. Бу дата буенча бу гыйбадәтханә нинди чорда төзелгән икәнне белергә була.

Биредәге язма бию һәм музыка традициясе өстенлек сөрүе турында мәгълүм итә. Безнең эраның 11-енче гасырында музыка һәм сәнгать җиткән югары үсеш халәте Төньяк Карнатака, Һавери даирәсе һәм Галаганатхтан Чалукья Викрамадитья патшасы язмасыннан белергә була, монда билгеле Мохари Бармайя искә алына ул югары дәрәҗәле музыкант булган, аның титулы Баттисарага-баха-кала-Брахма, бу 32 рагада маһир дигәнне аңлата.

File:Galageshwara temple Galaganatha 3.jpg|Галагешвар Гыйбадәтханәсендә Каннада телендә язма
File:Galageshwara temple Galaganatha 2.1.jpg|Галагешвар Гыйбадәтханәсе, Шива Линг
File:Galageshwara temple Galaganatha 4.jpg|Ганеша, Галагешвар Гыйбадәтханәсе


## Шулай ук карагыз
* Төньяк Карнатака
* Төньяк Карнатакада Туризм
* Ранебеннур
* Һавери
* Чаудайяданапур
* Майларда Майлар Лингешвар Гыйбадәтханәсе
* Хангал
* Банкапур
* Кагинэле

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Тибо Куртуа

**Тибо Куртуа** (, ,  — , ) — Бельгия футболчысы (), 2018 елгы дөнья футбол чемпионатының бронза призчысы, 2018 елгы дөнья футбол чемпионатының «Алтын пирчәткесе» иясе, Бельгия (2010–11), Испания (2013–14) һәм Англия (2014–15, 2016–17) чемпионы, Испания Король (2012–13), Англия футбол лигасы (2014–15) һәм Англия футбол бергәлеге (2017–18) кубоклары иясе, УЕФА Европа лигасы җиңүчесе (2011–12), УЕФА суперкубогы иясе (2012), Бельгия (2011) һәм  Испания (2013) чемпионатларының иң яхшы капкачысы, Бельгиянең Ел спортчысы (2014).
## Тышкы сылтамалар
*  Twitter хисап язмасы
## Искәрмәләр
Әхмәт Муса

**Әхмәт Муса** (, ,  — , ) — Нигерия футболчысы (), Россия чемпионы (2012–13, 2013–14, 2015–16), Россия кубогы (2012–13) суперкубогы (2013, 2014) иясе, Африка милләтләре кубогы иясе (2013), Нигерия (2009–10) һәм Россия (2012–13) чемпионатларының иң яхшы туп кертүчесе.

## Искәрмәләр
Кристен Җонстон

**Кристен Җонстон** (, *[[1967 ел]]ның [[20 сентябрь|20 сентябре]], [[АКШ]], [[Вашингтон (башкала)|Колумбия округы]], [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]*) — АКШ кино, театр актрисасы. Ике мәртәбә «Эмми» премиясе лауреаты (*[[1997 ел|1997]], [[1999 ел|1999]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1967 елның 20 сентябрендә АКШның Вашингтон шәһәрендә туган. Висконсин штаты Милуоки округы үзәге Милуоки шәһәрендә мәктәпне тәмамлагач, Нью-Йорк университетының *Tisch School of the Arts* мәктәбендә драматик сәнгать белгечлеге буенча бакалавр дәрәҗәсе ала.
 
Актерлык карьерасы Нью-Йорктагы офф-бродвей театрларында башлана. 1994, 2007, 2011 елларда мәшһүр театр премиясе булган *Drama Desk Award* премиясенә тәкъдим ителә.

1996 елда Бони Тернер иҗат иткән *«Third Rock from the Sun»* (, *[[1996 ел|1996]]—[[2001 ел|2001]]*) телесериалында төп рольне — *лейтенант Салли Соломон* ролендә уйнарга чакыралар. Уңышлы башкарган әлеге роль өчен «*Комедия телесериалында икенче пландагы иң яхшы хатын-кыз роле*» номинациясендә ике мәртәбә «Эмми» премиясенә лаек була, «Алтын глобус» һәм АКШ  киноактерлар гильдиясе премиясенә тәкъдим ителә.

АКШ телепродюсеры Даррен Бэннет Стар иҗат иткән *«Sex and the City»* (, *[[2004 ел|2004]]*) телесериалында уйнаган *Лекси Фитхерстон* роле, АКШ кинорежиссеры Майкл Крайтон иҗат иткән *«Emergency Room»* (, *[[2005 ел|2005]]*) картинасында башкарган *табибә Ева Пейтон* роле дөньякүләм танылу китерә.

## Әдәбият
# 2012: *Guts: The Endless Follies and Tiny Triumphs of a Giant Disaster.*, Gallery Books, ISBN 978-1451635065
# Сентябрь аенда кабынган йолдызлар. Кристен Җонстон. «Сөембикә», 2017 ел, сентябрь, 63нче бит. ISSN 0869-1398

## Сылтамалар
*   Kristen Johnston.  IMDb
*  Kristen Johnston. Internet Broadway Database

## Искәрмәләр


Төркем:АКШ кинематографы актрисалары
Төркем:АКШ телевидение актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:«Эмми» премиясе лауреатлары
Төркем:Нью-Йорк университетын тәмамлаучылар
Тимур Закиров

**Тимур Закиров** (Тимур Илхан улы Закиров, ,  — , ) — Россия Югары лигасында 4 матч уйнаган СССР һәм Россия футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче).
Сабир Хәмзин

**Сабир Хәмзин** (Сабир Ширбала улы Хәмзин, ,  — , ) — Россия Югары лигасында 8 матч уйнаган СССР һәм Россия футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче).
Эден Азар

**Эден Азар** (, ,  — , ) — Бельгия футболчысы (), 2018 елгы дөнья футбол чемпионатының бронза призчысы, 2018 елгы дөнья футбол чемпионатының «Көмеш тубы» иясе, Франция (2010–11) һәм Англия (2014–15, 2016–17) чемпионы, Франция (2010–11), Англия футбол бергәлеге (2017–18) һәм Англия футбол лигасы (2014–15) кубоклары иясе, УЕФА Европа лигасы җиңүчесе (2012–13), Бельгиянең «Алтын бутсасы» иясе (2017).
## Тышкы сылтамалар
*  Twitter хисап язмасы
*  Facebook хисап язмасы
## Искәрмәләр
Ренату Аугусту

**Ренату Аугусту** (, ,  — , ) — Бразилия футболчысы (), Бразилия чемпионы (2015), 2016 елгы Олимпия уеннарының алтын мидәле иясе, Бразилия кубогы иясе (2006), Бразилия чемпионатының иң яхшы уенчысы (2015), Бразилиянең «Алтын тубы» иясе (2015).
## Искәрмәләр
Ринат Вәсыйков

**Ринат Вәсыйков** (Ринат Флүр улы Вәсыйков, ,  — , ) — Россия Югары лигасында 1 матч уйнаган Россия футболчысы (ярымсакчы).
Айрат Кәримов (1971)

**Айрат Кәримов** (Айрат Нәзир улы Кәримов, ,  — , ) — Россия Югары лигасының 4 матчында 6 туп керттергән Россия футболчысы (капкачы).
Пури

**Пури** (Орисса телендә - ପୁରୀ), Һиндстанда, Орисса штатында, координаталары - 19°48′N, 85°49′O булган шәһәр. Халык саны - 201 026 кеше (2011). Телефон коды - +06752. Автомобиль коды - +06752.
**Пу́ри** (Орисса телендә - ପୁରୀ), (Хинди телендә - पुरी), (Инглиз телендә - Puri}} ) — көнчыгыш Һиндстанда, Орисса штатында шәһәр. Пури даирәсенең административ үзәге.

## Географиясе һәм климаты
Бенгалия култыгы буенда, Бхубанешвар шәһәреннән якынча 60 км көньякка таба урнашкан..
Шәһәр диңгез биеклеге дәрәҗәсендә урнашкан..

Иң эссе айлар - май һәм июнь, аларның урта максимумнары тәңгәл рәвештә 33 һәм 32&nbsp;°C; иң салкын айлар — декабрь һәм январь, аларның урта максимумнары 17 һәм 18&nbsp;°C. Явым-төшемнәрнең урта еллык нормасы — 1341 мм. Иң яңгырлы ай — август, аның уртача нормасы - 301 мм; иң коры ай — декабрь, аның нормасы бары тик 5 мм генә.

## Халкы
Пури халкы 2011 ел халык санын алу буенча 201 026 кеше, шуларның 104 267 ир-атлар һәм 96 759 хатын-кызлар. Укый-яза белү дәрәҗәсе 89,38 %.

## Манзаралар
Шәһәр борынгы дини сәфәр кылу урыны буларак билгеле. Төп изге урын булып риваять буенча 5000 ел элек Индрадьюмна патша әмере буенча төзелгән Джаганнатха Гыйбадәтханәсе тора. Гыйбадәтханә күп мәртәбә янә төзекләндерелгән булган һәм хәзерге халәтендә VIII гасырдан бирле тора. Ул ел саен уздырыла торган арбалар фестивале өчен мәшһүр — Ратха-ятра. Һинд динен тотмаганнар өчен гыйбадәтханәгә керү тыелган.

Бенгалия култыгы яр буенда булып, Пури популяр диңгез курорты буларак мәшһүр.

## Галерея

Файл:Rath Yatra Puri 07-11027.jpg|Ратха-ятра фестивале
Файл:Grand Road.JPG|Шәһәр урамнарының берсе
Файл:Rue-puri.jpg|Шәһәр урамнарының берсе


## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Manwesh Dutt, Tourist Guide Book of Orissa
* Shrimati Shantilata Kanta, Shri Jagannath Dham, Puri

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Төркем:Һиндстан шәһәрләре
Ринат Сабитов

**Ринат Харис улы Сабитов** (, ) — РФПЛның 133 матчында 2 туп керткән Россия футболчысы (сакчы), Россия чемпионатларының көмеш призчысы (2007, 2009).

## Тормыш юлы
Ринат Сабитов 1985 елның 13 июнендә Мәскәүдә туа. Милләте буенча татар. «Чертаново» футбол мәктәбендә тәрбияләнүче, анда тренер Александр Вадимович Кузищинда шөгыльләнгән. 16 яшендә ул «Химки» клубы белән контрактка кул куя. «Химки»ның дубль составында чыгыш ясап 2 сезон үткәрә, анда 43 матч уйный. Сабитов шулай ук Мәскәү җыелма командасы составында чыгыш ясаган, аның белән Россия яшүсмерләр чемпионатында җиңә.

2004 елда Сабитов Раменскоеның «Сатурн»ына күчә. Яңа командада беренче сезонны ул дубль өчен чыгыш ясаый. 2005 елдан даими рәвештә «Сатурна»ның беренче командасы өчен уйный башлый, аның өчен Россия чемпионатында 16 уен һәм ил кубогында бер уен үткәргән. Сезон нәтиҗәләре буенча, «Спорт-Экспресс» бәяләве буенча, Сабитов чемпионатның иң яхшы яшь уенчылары унлыгына керә. 2006 елның 4 маенда, Россия Кубогы матчында Мәскәү «Спартагы» капкасына үзенең беренче тупын профессиональ дәрәҗәдә кертә.

2006 елның декабрендә Сабитовның «Спартак»ка күчүе буенча сөйләшүләр башлана. 23 декабрьдә ул «Спартак» уенчысы була. Беренче сезонда  «Спартак»та 20 матч үткәреп, даими чыгыш ясый. Май аенда ул клубның иң яхшы уенчысы дип таныла. 2007 елның ноябрендә «Эльче» белән иптәшләрчә уенда ул кече берц сөяген сындыра.

2008 елның июлендә «Химки» клубы тарафыннан сезон ахырына кадәр арендаланган. Декабрь аенда Сабитов «Спартак»ка әйләнеп кайта. 2009 сезонда «Спартак» өчен 19 матч үткәрә.

2010 елның 23 декабрендә «Томь»га күчә. Контракт 2,5 елга исәпләнгән була, әмма бер елдан соң өзелә, чөнки «Томь» үз өстенә алган контракт йөкләмәләрен үти алмаган. «Томь»да бер ел эчендә Премьер-лигада 27 һәм Россия Кубогында 1 матч үткәрә.

2012 елның 2 февралендә сезон ахырына кадәр «Сибирь» белән контрактка кул куюы билгеле була. Новосибирск командасы өчен Сабитов 9 матч уйный. 2012 елның 30 июнендә, 1 елга контракт төзеп, «Томь»га әйләнеп кайта. 2014 елның июлендә Томск клубы капитаны була.

2019 елның июлендә «Долгопрудный» ФК белән контрактка кул куя.

### Җыелма команда составында
2005 елның маенда Сабитов Россия юниорлар җыелма командасы составына чакырыла. Соңрак яшьләр җыелма командасы өчен чыгыш ясый.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* «Томь» рәсми сайтында 

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Россия футболчылары
Питер Одемвингие

**Питер Одемвингие** (, ,  — , ) — Нигерия футболчысы (һөҗүмче), Нигерия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2002-2014), Африка милләтләре кубогының бронза призчысы (2004, 2006, 2010), 2008 елгы Олимпия уеннарының көмеш медалье иясе, Бельгия кубогы иясе (2002/03), Нигериянең Ел футболчысы (2009).
## Искәрмәләр

Төркем:Әнисе татар, әтисе башка милләттән булган шәхесләр
Илдар Низаметдинов

**Илдар Фәләхетдин улы Низаметдинов** (, ) — РФПЛның 80 матчында 13 туп керткән Россия футболчысы (һөҗүмче), Россия чемпионатының көмеш призчысы (2009).

## Тормыш юлы
Илдар Низаметдинов 1981 елның 31 маенда Кострома шәһәрендә туа. Татар. Кострома футбол мәктәбендә тәрбияләнүче. 17 яшькә кадәр футбол белән шөгыльләнүне алкалы хоккей белән бергә алып барган.

Карьерасын 2000 елда икенче дивизионда Кострома «Спартагы» составында башлый. «Спартак»та сирәк уйнаганга, турнирда «Көнбатыш» зонасында катнашучы «Волочанин»га китә. 2002 ел сезонында Тверь өлкәсе командасы составында 18 туп кертә, шуннан соң Россия югары дивизионында чыгыш ясаучы «Ротор» клубыннан тәкъдим ала. 2003 елда Премьер-лигада Волгоград клубы составында чыгыш ясый, тик анда команданың нигездә беркетелә алмый һәм алга таба беренче һәм икенче дивизионнарда уйный башлый.

2005 ел сезонында икенче дивизионның «Көнбатыш» зонасында җиңгән Калининград «Балтика»сы өчен 17 туп кертә. Киләсе елда Яңа Троицк «Носта»сы белән бергә «Урал-Идел буе» зонасы җиңүчесе була. 14 туп кертеп Илдар Низаметдинов зона турнирының иң яхшы бомбардиры була. 2007 ел сезонында беренче дивизионда Яңа Троицк командасы өчен 16 гол кертә. 2008 елдан Россиянең Премьер-Лигасы чемпионатында катнашучы «Химки» өчен чыгыш ясый башлый һәм беренче сезонда ук 9 туп белән команданың иң яхшы бомбардиры була. 2009 елның 31 августында аренда хокукларында Мәскәү «Спартагы»на күчә. Аренда турында килешү озайтылмаган, һәм 2009 ел сезоны тәмамланганнан соң Низаметдинов «Спартак»тан китә. 2010 елда «Алания» клубы (Владикавказ) тарафыннан арендага алына. 2011 елдан башлап беренче дивизионда Ярославльнең «Шинник» командасы өчен уйный. 2015/16 сезонын Красноярск «Енисей» командасы составында уздыра.

### Шәхси тормыш
Хатыны — Мусинова Юлия Алексеевна, 3 баласы бар.

## Казанышлар
** «[[Спартак (футбол клубы, Мәскәү)|Спартак]]» ([[Мәскәү]])**

* Россия Вице-чемпионы: 2009

** «[[Балтика (футбол клубы, Калининград)|Балтика»]] ([[Калининград]])**

* Икенче дивизион җиңүчесе («Көнбатыш» зонасы): 2005

** «Носта» ([[Яңа Троицк]])**

* Икенче дивизион җиңүчесе («Урал-Идел буе» зонасы): 2006
* «Урал-Поволжье» зонасының икенче дивизионында иң яхшы бомбардиры 2006: 14 туп

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Россия футболчылары
Нефтехимик (стадион)

**«Нефтехимик» стадионы** — Түбән Камада урнашкан стадион, Нефтехимик футбол клубының үз мәйданы булып тора. 1978 елда гамәлгә кертелә.

## Искәрмәләр

Төркем:Стадионнар
Александров балалар ятимханәсе бинасы (Казан)

**Александр балалар ятимханәсе бинасы** — Казанның Бутлеров урамында, 1889 елда Ольга Александрова-Һейнс акчасына архитектор Лев Хрщонович проекты буенча төзелгән бина.

## Тарих
Александр балалар ятимханәсе сәүдәгәр, заводчы, җәмәгать эшлеклесе  Константин Леонтий улы Крупенников (*[[1801 ел|1801]]—[[1885 ел|1885]]*). башлангычы белән һәм аның акчасына 1845 елда ике катлы агач бинада ачыла. Ятимханәдә ятим кызлар асрала, ә ятимханә каршындагы мәктәпкә ярлы гаиләләрдән дә кыз балалар йөреп укый.

Иске агач бина урынында 1889 елда *эклектика* стилендә ике катлы кирпеч бина салына.

Керү юлындагы рама ак мәрмәр белән 1980 елларда тышланган.

## Сылтамалар
*  Здание Александровского детского приюта

## Искәрмәләр


Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Бутлеров урамы
Владимир Фәйзуллин

**Владимир Фәйзуллин** (Владимир Фәйзулла улы Фәйзуллин, ,  — , ) — СССР футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче), футбол тренеры, Волгоград «Роторы»ның (1990 (в.б.), 1992 (в.б.), 2003-2004, 2010), Новосибирск «Сибире»нең (2007-2008), Хабарау «СКА-Энергиясе»нең (2008-2009), һәм башка клубларның баш тренеры.
Казан дәүләт тыйб университетының баш корпусы (Казан)

**Казан дәүләт медицина университетының баш корпусы** — Казанның Бутлеров урамында, 1959 елда архитектор Мәхмүт Игъламов проекты буенча төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Бутлеров урамы
Алла Анасының Казан иконасы чиркәве (Казан)

**Алла Анасының Казан иконасы чиркәве** — Казанның Царицыно бистәсендә, 1825-1829 елларда Әки, Царицыно, Константиновка һәм Чабакса авыллары керәстияннәре акчаларына төзелгән чиркәү.

Төркем:Казан православие чиркәүләре
Волков урамы, 3 (Казан)

**Волков урамы, 3** — Казанның Волков урамында урнашкан, 1912 елда архитектор М.С. Григорьев проекты буенча төзелгән бина. 1917 елда биредә Карл Маркс исемендәге Интернациональ батальоны формалашкан була.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Волков урамы
Волков урамы, 42 (Казан)

**Волков урамы, 42** — Казанның Волков урамында урнашкан, 1910-1915 елларда төзелгән бина. Алман-совет сугышы вакытында бу йортта әдәбият белгече Владимир Бонч-Бруевич, геолог Дмитрий Белянкин, химик Николай Пшеницын яшәгәннәр.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Волков урамы
Ульянов йорты (Казан)

**Ульянов йорты** — Казанның Волков урамында урнашкан, XIX гасыр азагында - XX гасыр башында төзелгән бина. Бу йортта шагыйрь Велимир Хлебников (1906-1908) һәм көйязар Салих Сәйдәшев (1929-1931) яшәгәннәр.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Волков урамы
Бхавнатх Гыйбадәтханәсе, Мау

**Бхавнатх Гыйбадәтханәсе** Һиндстанда, Гуҗаратта, Аравалли даирәсендә Бхилода Талукада Мау авылында Шивага багышланган борынгы гыйбадәтханә.

Ул Бхилодадан якынча 6 км ераклыкта урнашкан һәм язмадан карап якынча 1300 ел элек төзелгән булган. Бхригукунд дигән "кунд" резервуары бар, анда коенганнар лепрадан тазара дигән ышаныч бар. Шивага багышланган гыйбадәтханә һәм Бхригуның улына, Аван Ришига багышланган гыйбадәтханә бар. Урын Хатхмати елгасы дамбасы ярларында урнашкан. Һинду календареның Шраавана аеның соңгы дүшәмбесендә һәм Махашиваратри көнендә ярминкә үткәрелә, монда күп кеше җыела.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Бозлык

**Бозлык** (, ) — күбесенчә атмосфера явым-төшемнәреннән барлыкка килгән хәрәкәт итүче боз  массасы (*тупланмасы*). Җирдә бозлыкларның гомуми мәйданы 16, 1 млн² (коры җир мәйданының 11 % ы), гомуми күләме 30 млн км³.

## Тарих

Бозлыклар Җир өстенең төрле урыннарында, төрле кыйтгаларында — Америка, Европа, Африка (Килиманҗаро), Азия, Океания, Арктика, Антарктидада очрый. Бозлыкта ел дәвамында, эрүгә яки парга әйләнүгә караганда, каты утырмалар күбрәк җыела.

## Бозлык өлешләре
Бозлыклар 2 өлештән тора:
* Туену өлкәсе 
* Абляция өлкәсе
**Туену өлкәсе**  кар тупланып, аннан фирн, һәм боз хасил булу белән тасвирлана.

**Абляция өлкәсе** (*яки* боз кимү өлкәсе) эрү һәм парга әйләнү процесслары өстенлек итү белән тасвирлана.

Бозлыкның әлеге ике өлешен **туену чиге** аерып тора. Туену чигендә бозның кереме һәм чыгымы ел дәвамында тигез була.

## Төрләре
Бозлыклар бер-берсеннән формалары һәм күләмнәре, туену шартлары һәм топографик урыннары белән аерылалар. Үлчәмнәре км² өлешләреннән берничә млн км² га кадәр була. Бозлыкларны ике типка бүләләр:
* Тау бозлыгы
* Каплама бозлык
Тау бозлыгы — шуышып төшүчән бозлык. Каплама бозлык — шуышып җәелүчән бозлык. 
#### Тау бозлыгы
Әлеге тип бозлыклары рельефның тискәре формаларын били, чокыр бозлыклары, асылма бозлыклар, үзән бозлыклары барлыкка китерә. Мондый тип бозлыкларында боз авырлык көче тәэсирендә авышлыклар буйлап аска таба хәрәкәт итә. Тау бозлыгының максималь хәрәкәт тизлеге — елга берничә йөз *м*.

Тау бозлыгыннан каплама бозлыкка күчмә тип булып *челтәрсыман бозлану* тора.

#### Каплама бозлык
Әлеге тип бозлыклар берничә млн км² га җәелеп, таралып, таулы рельефны да капларга сәләтле. Мондый бозлыкларның өске өлеше кабарынкы формада була. Каплама бозлыкларда боз үзәктән як-якка таба шуышып хәрәкәт ясый.

#### Йөзмә шельф бозлыклары
Йөзмә шельф бозлыклары Җир өстендәге боз катламының дәвамы булып тора, өлешчә диңгез төбенә таяналар. Әлеге тип бозлыклары  күбесенчә Антарктидада таралыш алган.

## Бозлыклар мәйданы

## Галерея

Hubbard3a.jpg |Хаббард бозлыгы. Аляска
Eyjafjallajökull glacier in Iceland 2005 1.JPG | Э́йяфьядлайё̀кюдль. Исландия
Ross Ice Shelf 1997.jpg | Шельф бозлыгы
Baltoro glacier from air.jpg |Балторо бозлыгы. Пакистан
Grosser Aletschgletscher 3178.JPG |Альп бозлыгы. Швейцария
Quelccaya Glacier.jpg | Бозлык. Перу


## Сылтамалар
*  Ледники. abcplanet.ru
* *Евгений Подольский.*  Ледяные миры. «Элементы», 2010
## Моны да карагыз
* Абляция (гляциология)
## Искәрмәләр


Төркем:Гляциология
Төркем:Геология
Төркем:Таулар
Олег Гомерзаков

**Олег Гомерзаков** (Олег Ирек улы Гомерзаков, ,  — , ) — СССР һәм Россия футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче), РФ 2 нче дивизионы «Үзәк» зонасының иң яхшы туп кертүчесе (1994).
Салих Габделкаюмов

**Салих Габделкаюмов** (Салих Фатыйх улы Габделкаюмов, ,  — , ) — СССР һәм Россия футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче), РФ 2 нче футбол дивизионының 4 нче зонасында иң күп туп кертүче (1993).
Роман Әмирханов

**Роман Әмирханов** (Роман Владимир улы Әмирханов, ,  — , ) — РФПЛда 1 матч уйнаган Россия футболчысы (сакчы), яшүсмерләр арасында Европа чемпионы (2006), Латвия кубогы иясе (2011/12), Латвия чемпионатының көмеш призчысы (2012).
## Искәрмәләр
Психиатрия клиникасы бинасы (Казан)

**Психиатрия клиникасы бинасы** — Казанның Волков урамында урнашкан, 1915 елда архитектор И.И.Брюно проекты буенча төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Волков урамы
Иске татар зиратындагы мәчет (Казан)

**Иске татар зиратындагы мәчет** — Казанның Мәҗит Гафури урамында урнашкан, 1905-1906 елларда сәүдәгәр Мөхәммәтсадыйк Галикәев акчасына төзелгән мәчет.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Мәҗит Гафури урамы
Артур Вәликәев

**Артур Вәликәев** (Артур Риф улы Вәликәев, ,  — , ) — РФПЛның 18 матчында 1 туп керткән Россия футболчысы (һөҗүмче).
Башлангыч укуханә бинасы (Казан)

**Башлангыч укуханә бинасы** — Казанның Гладилов урамында урнашкан, XIX гасырның икенче яртысында төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гладилов урамы
Алафузов йорты (Җиләк бистәсе, Казан)

**Алафузов йорты** — Казанның Гладилов урамында урнашкан, XVIII гасырда (?) төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гладилов урамы
Гладилов урамы, 20 (Казан)

**Гладилов урамы, 20** — Казанның Гладилов урамында урнашкан, XIX гасырның икенче яртысында төзелгән бина. 1917 елда бу йортта Алафузов заводының кызыл гаврдиясе штабы урнашкан.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гладилов урамы
Свешников йорты (Казан)

**Свешников йорты** — Казанның Гладилов урамында урнашкан, 1830-елларда архитектор Александр Шмидт проекты буенча сәүдәгәр Петр Свешников өчен төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гладилов урамы
Котелов утары (Казан)

**Котелов утары** — Казанның Гладилов урамында урнашкан, 1833 елда архитектор П. Пятницкий проекты буенча сәүдәгәр П. Котелов өчен төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гладилов урамы
Ләлә Миңнуллина

**Ләлә Миңнуллина**, Ләлә Рафаил кызы Миңнуллина (*кыз фамилиясе* Гыйләҗева, *[[1952 ел]]ның [[21 август]]ы, [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) — драма актрисасы, Тинчурин театры артисты (*[[1974 ел]]дан, өзеклекләр белән*). Татарстанның халык артисты (*[[1999 ел|1999]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1952 елның 21 августында Казанда татар бистәсендә туган. Казан театр укуханәсен тәмамлаган (*[[Марсель Сәлимҗанов]] курсы, [[1974 ел|1974]]*). Курсташлары — Рузия Мотыйгуллина, Алсу Гайнуллина, Фирая Әкбәрова, Зөлфирә Зарипова.
 
1974 елдан Республика күчмә театрында (*[[1988 ел]]дан Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры*) хезмәт итә. Режиссерлар Равил Тумашев, Рәфкать Бикчәнтәев, Рәшит Заһидуллин белән эшли.  Спектакльләрдә тапшырылган рольләрне ихлас, табигый уйнавы белән тамашачы ихтирамын яулый. Әнисе каты авыру сәбәпле, 1975—1976 елларда театрдан китеп торырга туры килә. 1985 елда театрдан икенче мәртәбә китеп тора. Театрдан аерылган вакытта хат ташучы була, балалар бакчасында, «Теплоконтроль» заводында эшли.

## Репертуар
Репертуарында 30дан артык роле бар. Яратып башкарган рольләре: Туфан Миңнуллинның «Кырларым, тугайларым» әсәре буенча куелган спектакльдә Мөслимә роле, Мәҗит Гафуриның «Кара йөзләр» повесте буенча куелган спектакльдә Галимә роле.
* Американ (Кәрим Тинчурин) — *Мәйсәрә*
* Хуҗа Насретдин (Нәкый Исәнбәт) — *Зөбәрҗәт*
* Кыр казлары артыннан (Илдар Юзеев) — *Дарина*
* Сары чәчәк ата көнбагыш (Аяз Гыйләҗев) — *Лиза*
* Өти балак Гөлүзә (Юныс Әминов) — *Мәүлидә*
* Аршин мал алан (Гозәер Хаҗибәков) — *Талли*
* Гайфи бабай, өйлән давай (Гөлшат Зәйнашева) — *Зәкия*
* Яшлек хатам – йөрәк ярам (Данил Салихов) — *Гөләндәм*
* Ничек кияүгә чыгарга (Наил Гаетбай) — *Вазифа*
* Өметсез хыяллар (Фредерико Гарсия Лорка) — *Понсия* һ. б.

## Гаилә хәле
Кызы Айгөл, табибә, медицина көллияте укытучысы. Оныгы Камилә.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1982 — Татарстан АССР атказанган артисты
* 1999 — Татарстанның халык артисты
* 2013 — ТР Президенты Рәхмәте
* 2013 — ТР хөкүмәте Гранты

## Искәрмәләр

## Әдәбият
# Август аенда кабынган йолдызлар. Ләлә Миңнуллина. «Сөембикә», 2017 ел, август, 63нче бит. ISSN 0869-1398

## Сылтамалар

*  Ләлә Миңнуллина. Тинчурин театры сайты
*  Миннуллина Ляля Рафаиловна.  Казанский театральный музей
*  Ляля Минуллина. kino-teatr.ru

## Моны да карагыз

Төркем:Татар артистлары
Төркем:Казан театр укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның халык артистлары
Төркем:Тинчурин театры актерлары
Айсберг

**Айсберг**, боз тавы (, ,  ) — шельф бозлыгыннан кителеп төшкәннән соң, Бөтендөнья океанының поляр өлкәләрендә иркен йөзеп йөрүче яки диңгез-океаннарның сайрак урыннарында һәм бозлык буендагы күлләрдә утырган эре боз кисәкләре ().

## Этимология
«Айсберг» сүзе нидерланд телендәге «ijsberg» (боз тавы) сүзеннән башка телләргә таралыш алган. Датлар телендә «isbjerg», алман телендә «Eisberg», түбән саксон диалектында «Iesbarg» һәм швед телендә «isberg»  тамырдаш сүзләре бар.

## Тарих
Айсберг, күп очракта, бозлыкларның (*[[Антарктида]], [[Арктика]] [[Канада]] архипелагы төньяк утраулары бозлыклары, [[Гренландия]] бозлыклары, [[Шпицберген]], [[Франц-Иосиф җире]], [[Төньяк Җир]] утраулары бозлыклары һ. б. бозлыкларның*) шуышып суга төшкән читеннән кителеп ясала. Боз тавының 90% ы су астында (*өстән күренми торган*) була. Су өслегеннән калкып торган боз тавының биеклеге 5 *м* дан башлап 70-100 *м* га җитәргә мөмкин. Боз таулары диңгез агымнарына эләгеп, җылы киңлекләргә (*[[Атлантик океан]]ның төньяк-көнбатыш яр буе, [[Азор утраулары|Азор]] һәм [[Бермуд утраулары|Бермуд]] утраулары киңлекләре*) килеп җитә һәм шунда акрынлап эрүгә дучар була.

## Боз тавының формасы
Боз тавының формасы аның нинди бозлыктан кителеп төшүенә (*килеп чыгышына*) бәйле.
* Чыгаручы бозлык () айсбергы Көньяк океан өчен хас. Өслеге төрле ярыклар белән капланган тигез өстәл өстен хәтерләтә.
* Каплама бозлык () айсбергының өслеге беркайчан да тигез булмый, Ул берьяклы түбә сыман авышкан хәлдә була. Каплама бозлык айсберглары — Көньяк океанның башка айсберглары белән чагыштырганда, күләме буенча иң кечкенәләре.
* Шельф бозлыгыннан () кителеп төшкән айсбергларның өслеге, гадәттә, уннарча, хәтта йөзләрчә чакрымнарга сузыла. Биеклеге 30-50 *м* була. Өслеге дә, боз читенең диварлары да үтә тигез булуы белән аерылып тора.

## Айсберг һәм кеше
  
#### Суднолар йөреше
Иркен йөзеп йөрүче боз таулары океан-диңгезләрдәге суднолар йөрешенә кыенлык һәм куркыныч тудыра. Айсберглы сулыкларга килеп кергәндә, тизлекне киметү — кораблар өчен куркынычсызлыкның төп шарты. Боз тавы белән көймәнең бәрелешенә чагу мисал булып, 1912 елда «Титаник» корабы белән, 1959 елда «Хедтофт» корабы белән боз тавының бәрелешүе тора. Төньяк Атлантикада айсбергларны күзәтү хезмәте — «Боз патруле» эшли.

#### Төче су белән тәэмин итү
Айсбергларны күчерү юлы — планетаның төче су кытлыгы булган урыннарын су белән тәэмин итүнең бер варианты итеп карала. Бу идеягә 200 елдан артык булса да, боз тавының тотрыксыз хәлдә булуы, кителүе һәм  җылы агымнарда эрүе сәбәпле, әлегә идея тормышка ашырылмаган. Француз галимнәре Поль-Эмиль Виктор һәм Жорж Мужен Согуд Гарәбстаны ярдәме белән, Ньюфаундлендтан Канар утрауларына кадәр 7 *т* лы боз тавын 141 көндә күчерергә мөмкин булуын, компьютерда модельләштереп, исәпләп чыгарганнар. Әлеге боз тавы күчерелә калса, ул эрегәннән соң да, 35 мең кешегә ел буе эчәргә җитәрлек су калырга мөмкин

## Чыганаклар
# Большая российская энциклопедия. В 30 томах. Том 1 (А-Ан). М.: НИ БРЭ, 2005. ISBN 5-85270-329-X

## Сылтамалар
*  Icebergs 

## Моны да карагыз
* Титаник
## Искәрмәләр


Төркем:Гляциология
Төркем:Океанология
Төркем:Арктика
Төркем:Антарктика
Төркем:Айсберглар
Анджеяндари калкулыгы

Һампида **Анджеяндари калкулыгы** — Һиндстанда, Карнатака штатында, Анегонди үзәгендә урнашкан калкулык. Бу Ходай Хануманның туу урыны дигән ышаныч бар. Һинду риваятьләре буенча Хануман Анджанадан (Añjanā) туган булган һәм шулай итеп Хануманны шулай ук Анджанейя дип атыйлар, ә аның туу урынын Анджайендари (Анджананың калкулыгы). 

Калкулыкның өстендә ак төстәге Хануман гыйбадәтханәсе бар. Аның 750 баскычы бар. Өстән күренеш сокландыргыч, чөнки сез дөге басуларын һәм тирәдәге Һампи шәһәренең хәрабәләрен күрә аласыз.

Гыйбадәтханәдә таштан киселгән Ходай Хануманның сыны бар. Шулай ук шул ук якын-тирәдә Рама Ходае гыйбадәтханәсе, аның хатыны Сита гыйбадәтханәсе һәм Анджана Дэви гыйбадәтханәсе бар.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Хануманга табыну
Төркем:Һинд дине изге урыннары
Төркем:Һиндстан калкулыклары
Галина Стаханова

**Галина Стаханова**, Галина Константин кызы Стаханова (, *[[1940 ел]]ның [[12 октябрь|12 октябре]], [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[РСФСР]], [[Мәскәү]]*) — совет һәм РФ кино, театр актрисасы. 200 дән артык фильмда һәм сериалда төшкән. Күбесенчә, икенче пландагы рольләрне һәм эпизодларны башкара, клипларда төшә, телесериалларда еш катнаша, характерлы образларны уйный.

## Тәрҗемәи хәле
1940 елның 12 октябрендә Мәскәүдә туган. Сугыш елларын гаиләсе белән Алматыда уздыра. Кечкенәдән актриса булырга хыялланса да, театр уку йортларына керергә кыюлыгы җитми. Үзенең хыялына якынаю максатында, 1960—1962 елларда Мәскәүнең Маяковский исемендәге театрында гример өйрәнчеге булып хезмәт итә. 1962—1964 елларда ГИТИСта тәэминат бүлеге башлыгы булып тора. 1965 елдан Мәскәү дәүләт университетының мәдәният йортында костюмер, «Мосфильм» киностудиясе төркемнәрендә администратор. Кино йолдызлары Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе халык артисты Вера Пашенная (*[[1887 ел|1887]]—[[1962 ел|1962]]*), РСФСР халык артисты Наталья Гундарева (*[[1948 ел|1948]]—[[2005 ел|2005]]*) теләктәшлеге аңа кыюлык өсти, 1965 елда Мәскәү дәүләт университетының студентлар театрына (*[[театр]] җитәкчесе Марк Захаров, соңрак Роман Виктюк*) конкурс аша уза. Озак еллар төп эше белән бергә, әлеге театрда рольләр башкара. 1973 елда В. И. Ленин исемендәге Үзәк стадионның тәэминат бүлегендә эшли. 1985 елдан «Лужники» спорт сараенда өлкән контролер.
1982 елга кадәр Роман Виктюк театрында хезмәт итә.

Кинодагы карьерасы 1985 елда башлана. Евгений Евтушенко (*[[1932 ел|1932]]—[[2017 ел|2017]]*) «Детский сад» фильмында үзенең әбисен уйнарга чакыра. «Мосфильм»ның  актрисаның кандидатурасын бик авырлык белән раслый. Әлеге фильмдагы *Женяның әбисе* роле — кинода уйнаган беренче роле була.
Шул вакыттан бирле 200 дән артык фильмда һәм сериалда төшкән.

## Гаилә хәле
Ире—өйдәше (*1960 еллар ахырында*) — *актер* Ролан Быков (*[[1929 ел|1929]]—[[1998 ел|1998]]*).
Кызы Мария (1975), медицина көллиятендә укытучы. Оныгы Лиза.

## Әдәбият
# Октябрь аенда кабынган йолдызлар. Галина Стаханова. «Сөембикә», 2015 ел, октябрь, 63нче бит. ISSN 0869-1398

## Сылтамалар
* Галина Стаханова. IMDb

## Искәрмәләр


Төркем:Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе актрисалары
Төркем:Россия актрисалары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:Россия телевидение актрисалары
Равил Нотфуллин

**Равил Нотфуллин** (Равил Сәгыйть улы Нотфуллин, ,  — , ) — РФПЛда 8 матч уйнаган Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия чемпионы (2013), Россия кубогы иясе (2013).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Завод бинасы (Казан)

**Завод бинасы** — Казанның Гладилов урамында урнашкан, XIX гасырның беренче яртысында архитектор Петр Пятницкий проекты буенча төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гладилов урамы
Алафузов театры бинасы (Казан)

**Алафузов театры бинасы** — Казанның Гладилов урамында урнашкан, 189?-1900 елларда 1 нче гилдия сәүдәгәре Иван Алафузов акчасына төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гладилов урамы
Дмитрий Каюмов

**Дмитрий Каюмов** (Дмитри Игорь улы Каюмов, ,  — , ) — РФПЛның 11 матчында 1 туп керткән Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия чемпионатының көмеш призчысы (2011/12).
Артур Нигъмәтуллин

**Артур Нигъмәтуллин** (Артур Эдуард улы Нигъмәтуллин, ,  — , ) — РФПЛның 34 матчында 42 туп керттергән Россия футболчысы (капкачы).
Тимур Җамалетдинов

**Тимур Җамалетдинов** (Тимур Габдерәшит улы Җамалетдинов, ,  — , ) — Россия футболчысы (һөҗүмче), Россия чемпионатының көмеш призчысы (2016/17, 2017/18).
## Искәрмәләр
Марат Мостафин

**Марат Мостафин** (Марат Фәрит улы Мостафин, ,  — , ) — СССР һәм Россия футболчысы (ярымсакчы), футбол тренеры, Саранск «Мордовиясе»нең баш тренеры (2016, 2017, 2018).
Артём Йосыпов

**Артём Йосыпов** (Артём Александр улы Йосыпов, ,  — , ) — РФПЛда 2 матч уйнаган Россия футболчысы (һөҗүмче).
Руслан Сәләхетдинов (1996)

**Руслан Сәләхетдинов** (Руслан Рамил улы Сәләхетдинов, ,  — , ) — РФПЛның 6 матчында 1 туп керткән Россия футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче).
## Искәрмәләр
Төхфәтуллин

**Төхфәтуллин** — фамилия.

* Габит Төхфәтуллин (1899-1984), дәүләт һәм дәүләт куркынычсызлыгы органнары эшлеклесе.
* Камил Төхфәтуллин (*[[Камил Мотыйгый]]*, 1883-1941), журналист, җырчы, нәшир. М. Т. Төхфәтуллинның улы.
* Марсил Төхфәтуллин (1974), футболчы.
* Мотыйгулла Төхфәтуллин (1846-1920), дин эшлеклесе.
* Рамил Төхфәтуллин (1966), Камал театры актеры.
* Рафаил Төхфәтуллин (1924-1994), язучы.
* Рәшид Төхфәтуллин (1927-?), нәкышче, график.
* Фатыйх Төхфәтуллин (1894-1938), сәясәтче.
* Фәрит Төхфәтуллин (1936), физик, фән докторы (*[[Сәмәрканд]]*).
* Якуп Төхфәтуллин (1923-2010),  Уфа ТЭЦ № 2 мастеры, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
----
* Илсөя Төхфәтуллина (1967), Камал театры актрисасы.

## Моны да карагыз
* Рафаил Төхфәтуллин премиясе
* Төхвәтуллин
* Төхфәтуллов

Төркем:Фамилияләр
Төркем:Шәхесләр
Уткантешвар Гыйбадәтханәсе

**Уткантешвар Махадев** Һиндстанда, Гуджаратта, Кхеда даирәсендә Шива Гыйбадәтханәсе. Аңа 2000 ел дип фараз ителә һәм ул Ватрак елгасы ярында урнашкан.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Роман Сәлимов

**Роман Сәлимов** (Роман Рәфыйк улы Сәлимов, ,  — , ) — РФПЛда 1 матч уйнаган Россия футболчысы (ярымсакчы).
Марко (Набоков) йорты (Казан)

**Марко (Набоков) йорты** — Казанның Гоголь урамында урнашкан, XX гасыр башында архитектор Константин Олешкевич проекты буенча төзелгән бина. XX гасыр башында бу йортта психиатр Виктор Осипов яшәгән.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гоголь урамы
Данилевский-Струзер йорты (Казан)

**Данилевский-Струзер йорты** — Казанның Гоголь урамында урнашкан, XIX гасыр уртасында елда төзелгән агач йорт. Бу йортта 1863-1871 елларда биохимик Александр Данилевский яшәгән.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гоголь урамы
Гоголь урамы, 25 (Казан)

**Гоголь урамы, 25** — Казанның Гоголь урамында урнашкан, XIX гасыр азагында архитектор М.Крылов проекты буенча чинауник Петр Новиков өчен төзелгән өч катлы таш йорт.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гоголь урамы
Пор йорты (Казан, Гоголь урамы, 29)

**Пор йорты** — Казанның Гоголь урамында урнашкан, XX гасыр башында төзелгән өч катлы таш йорт. Бу йортта университет укытучысы Адольф Пор, галим Әлфрит Халиков, ТРның халык артистлары Ирина Хәкимова һәм Виталий Бортяков яшәгәннәр.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гоголь урамы
Пор йорты (Казан, Гоголь урамы, 31)

**Пор йорты** — Казанның Гоголь урамында урнашкан, 1905 елда төзелгән ике катлы агач йорт. 2000-елларда (?) сүтелгән.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гоголь урамы
Шри Анджанейя Свами Гыйбадәтханәсе

**Шри Анджанейя Свами Гыйбадәтханәсе** Һиндстанда, Карнатака шәһәрендә, Даванагереда, Шабанурда урнашкан, координаталары 14.4666 N, 75.9242 O булган Хануман Ходае гыйбадәтханәсе. Төзүчесе - Вьясарая. 
**Шри Анджанейя Свами Гыйбадәтханәсе** Һиндстанда, Карнатакада, Давангере янында Шаманур авылының төп манзарасы. Гыйбадәтханәнең төп Ходае - Хануман.

## Тарихы
Гыйбадәтханә үзенең килеп чыгышы белән Шри Вьясараджа тарафыннан 800 ел элек нигезләвенә барып тоташа.

## Тасвирламасы
Гыйбадәтханә 2000 елда янә төзекләндерелгән булган. Яңа Дравид архитектурасы стилендагы гыйбадәтханә иске гыйбадәтханә урынында Давангере халкы һәм авыл кешеләре хезмәттәшлеге белән корылган.
Гыйбадәтханә Таралабалу Джагадгуру Бриханматх, Сиригереның Доктор Шивамурти Шивачарья Махасвамиджи тарафыннан 2000 елның 11 мартында изгеләштерелгән.
Гыйбадәтханә Ходай Хануманның өе булып тора, ул Шаманур авылының авыл Ходае булып тора. Sanctum Sanctorum-да Хануманның төп поты тора, ул алты фут биеклектә (1,82 см) һәм табыну үзәге 
булып тора. Гыйбадәтханә Давангере халкына табыну өчен хәзмәт итә һәм монда бигрәк тә шимбә көннәрендә кеше күп була.

## Фестиваль
Һәр елны арба фестивале (Ратхотхсав) өч көн була, ул Махашиваратридан соң унынчы көндә була.

## Шулай ук карагыз
* Давангере
* Шаманур

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Александра Чемесованың асылзатлар гарипханәсе (Казан)

**Александра Чемесованың асылзатлар гарипханәсе** — Казанның Гоголь урамында урнашкан, 1866 елда төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гоголь урамы
Гоголь урамы, 1 (Казан)

**Гоголь урамы, 1б** — Казанның Гоголь урамында урнашкан, 1860-елларда архитектор П.Романов проекты буенча 2 нче гилдия сәүдәгәре Фөдор Никифоров өчен төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Гоголь урамы
Чибәркүл (күл, Чиләбе өлкәсе)

**Чибәркүл** — Россиянең Чиләбе өлкәсенең Чибәркүл районында күл. Күлнең мәйданы - 19,8 км², аның су җыю бассеины мәйданы — 169 км². Аның Көнчыгыш ярында шул ук исемле шәһәр Чибәркүл урнашкан.
## Искәрмәләр

Төркем:Чиләбе өлкәсе күлләре