open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рәшад Азизли

**Рәшад Фаик улы Азизли** (; 1994 елның 1 гыйнвары, Бакы, Азәрбайҗан) — Азәрбайҗан футболчысы, «Кешлә» клубы капкачысы.

## Тормыш юлы
Рәшад Азизов 1994 елның 1 гыйнварында Азәрбайҗан башкаласы Бакы шәһәрендә туа. Тумышы белән Масаллы шәһәреннән. 2010 елның 5 февралендә яңа шәхес таныклыгы алып, фамилиясен Азизли буларак алыштыра.

Футбол белән 12 яшьтән шөгыльләнә башлый. Беренче остазы — футбол белгече Адил Мәхмүтов. Алга таба Бакының «Нефтчи» клубында Ислам Кәримов һәм әтисе Фаик Азизов җитәкчелегендә шөгыльләнә, ә Бакының «Интер» клубында Роман Джафаров, ә 2009 елдан Эльшад Әхмәдов аның остазлары булалар. Закаталының «Симург» командасы составында капкачыларның тренеры Эмиль Балаев җитәкчелегендә эшли.

## Клуб карьерасы
2011 елда Рәшад Азизли Бакының «Нефтчи» командасы белән өч еллык контрактка кул куя, аннан 2013 елның июлендә аренда хокукында Азәрбайҗанның «Симург» премьер-лигасы клубына, Закаталы шәһәренең «Симург» клубына күчә. Закаталы клубы белән контрактка бер елга кул куелган. Клубта 94 нче номер астында чыгыш ясый.

## УЕФА Европа лигасы
«Нефтчи» футбол клубы уенчысы буларак, Азизли 2012/13 еллар сезонында УЕФА Европа лигасының төркем этабында катнашу өчен «Нефтчи»ның УЕФАга тапшырган гариза кәгазенә эләгә.

## Азәрбайҗан җыелма командасы

### 17 яшькә кадәр
Азәрбайҗанның 17 яшькә кадәрге яшүсмерләр җыелма командасы өчен дебют матчы 2010 елның 22 октябрендә Португалия һәм Азәрбайҗан җыелма командалары арасында 17 яшькә кадәрге яшүсмерләр арасында Европа чемпионатының сайлап алу матчында була.

### 19 яшькә кадәр
Азәрбайҗанның 19 яшькә кадәр яшүсмерләр җыелма командасын яклый.

### Яшьләр командасы
2013 елның мартында Азизли Азәрбайҗанның яшьләр җыелма командасы составына 15 мартта башланган 13 көнлек укыту-күнегүләр җыеннарын уздыру өчен чакырыла, аның кысаларында җыелма команда өч иптәшләрчә матч үткәрә.

2-4 сентябрьдә Бакыда һәм 5-9 сентябрьдә Тель-Авивта узган укыту-күнегүләр җыеннарында катнаша.

### Милли җыелма команда
2012 елның декабрендә Рәшад Азизли милли команданың селекция җыеннарына чакырыла, команданың баш тренеры Берти Фогтс була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Клубның рәсми сайтында «Симург» командасы составы
* Азәрбайҗан Профессиональ Футбол Лигасы сайтында Рəшад Азизов профиле

Төркем:Бакыда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1994 елда туганнар
Төркем:1 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Азәрбайҗан футболчылары
Монгуш Кенин-Лопсан

**Мөңгүш Борак улы Кенин-Лопсан** (рус телендә Монгуш Борахович Кенин-Лопсан, фәнни транслитерациясе Monguš Borakhovič Kenin-Lopsan) 1925 елның 10 апрелендә Тывада, Чөөн-Хемчик районында Чаш-Талда Бора-Хөө гаиләсендә туган. Кенин-Лопсан Россия Федерациясендә, Тыва башкаласы Кызылда язучы, шагыйрь, тарихчы, археолог һәм мәшһүр Тыва шаманизм өйрәнүчесе һәм җитәкчесе.

Аның бабалары/әти-әниләре күчмә булган, мөгезле терлек асраучылар, көтүчеләр, тимерчеләр һәм шулай ук хикәя сөйләүчеләр һәм шаман булган. Кенин-Лопсан башта Чаданда мәктәптә укыган, соңрак Кызылда колледжларда укыган. Ул Ленинград университетында филология өйрәнгән һәм 'Көнчыгыш Фәннәре' буенча магистр дәрәҗәсенә ия булган. Тывага кайтып ул Тыва теле һәм шулай ук рус теле һәм әдәбияты булып хезмәт иткән һәм Тывада нәшрият ширкәте өчен мөхәррир булып эшләгән.

Аның беренче китаплары арасында *Зур Юл* (1956) булган һәм шулай ук *Зур Елга Агымнары* (1965), *Кыргый кәҗә биюе* һәм *Ат көтүче йорты* кебек романнар. Ул берничә Россия һәм Тыва бүләкләрен откан. Бөтен тормыш буе ул туганнарыннан, хикәя сөйләүчеләрдән, шаманнардан, эшчеләрдән һәм шагыйрьләрдән хикәяләр җыйган. Шаманизм буенча өйрәнүе өчен ул Совет Берлеге вакытларында эзәрлекләнгән булган; аның әнисе шаман хатын Куулар Хандышап ГУЛАГта 15 ел төрмәдә утырганнан соң үлгән булган.

## Публикацияләр
*Algyshi Tuvinskich Shamanov (Songs of Tuvan Shamans), Novosti, Kyzyl 1995. - Schamanengesänge aus Tuva (translation into German), Lamuv, Göttingen 2013.
*Mifi Tuvinskich Shamanov (Stories of Tuvan Shamans), Novosti, Kyzyl 2002. - Calling the Bear Spirit (translation into English), Kjellin, Kristianstad 2010. - Schamanengeschichten aus Tuwa (Translation into German), Lamuv, Göttingen 2011.
*Hoppál, Mihaly (ed.): Shamanic Songs and Myths of Tuva (selected stories and songs out of "Algyshi"  and "Mifi", English), Istor Books #7, Budapest 1997.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Тывалар
Төркем:Шаманизмны өйрәнүчеләр
Төркем:Язучылар
Төркем:Тарихчылар
Астана Опера

**"Астана Опера" дәүләт опера һәм балет театры** - Нур-Солтанда театр, Казакъстанның беренче беренче президенты Нурсолтан Назарбаев инициативасы белән оештырылган. 2013 елда төзелгән театр бинасы милли әһәмияткә ия булган архитектура һәйкәле булып танылды  .

## Бина
Бина төзелеше өч елдан да азрак вакыт эчендә тәмамланды. Төзелеш 2010—2013 елларда алып барылды һәм 320 миллион долларга төште. Театрның тышкы кыяфәте һәм интерьерлары өстендә 33 илдән архитекторлар, төзүчеләр һәм белгечләр командасы эшләде. Ил президенты Нурсолтан Назарбаев даими рәвештә, шул исәптән практик гамәлгә ашыру стадиясендә дә проектка үз төзәтмәләрен кертте.  Шулай итеп, аның тәкъдиме буенча, төп театр фойесының биеклеге арттырыла. Бу фойедагы идән, диварлар, декоратив панельләр һәм бормалы мәрмәр баскычлар Сицилия мәрмәре белән бизәлгән.

## Төркем
Труппа конкурс нигезендә сайлап алу юлы белән формалаштырыла. «Ла Скала», Зур һәм Мария кебек зур театр вәкилләре кергән жюри оркестрантлар, җырчылар һәм биючеләр сайлау белән шөгыльләнде. Беренче тамаша 2013 елның 21 июнендә бирелде — Мукан Тулебаевның «Биржан һәм Сара»  операсы башкарылды

Башта театр акционерлык җәмгыяте булып эшләде  .

## Җитәкчелек
2014 ел ахырында Нурсолтан Назарбаев театр җитәкчесен алыштырды: Т. Мөхәммәджанов урынына Т. Альпиев режиссер булды.  2015 елның март аенда Мария театры прима-балеринасы балет сәнгать җитәкчесе вазыйфасына, һәм дирижер Алан Бурибаев баш дирижеры вазыйфасына чакырылган иде.  2016 елның 28 сентябрендә Казакъстан президенты Указы белән Ахмедьяров Галым Алгиевич "Астана Опера" дәүләт опера һәм балет театрының яңа директоры итеп билгеләнә 

* Директор — Галым Ахмедьяров
* Балет труппасының сәнгать җитәкчесе —Алтынай Асылмуратова
* Баш дирижёр — Алан Бурибаев
* Баш хормейстер — Ержан Даутов
* Баш дирижёр урынбасары — Иҗат эшләре буенча директор киңәшчесе Абзал Мухитдинов
* Опера компаниясе башлыгы — Азамат Желтыргузов
* Балет төркеме директоры — Турсынбек Нуркалиев

## Шулай ук карагыз
* Астана Арена

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Официальный сайт
Төркем:Опера һәм балет театрлары
Төркем:Астана
Сөләйман Морзабулатов

**Сөләйман Шәңгәрәй улы Морзабулатов** (атасы исемен язуның тагын бер варианты ― *Шаһин-Гәрәй улы*;  ;6 гыйнвар 1890, Ырынбур губернасы, Абзан авылы — 9 гыйнвар 1931, Мәскәү) ― Башкорт милли хәрәкәте лидеры, Бөрҗән-Тәнгәвер күтәрелеше җитәкчесе.

## Биографиясе
Морзабулатов Сөләйман Шәңгәрәй улы 1890 елның 6 октябрендә Ырынбур губернасының Орск өязе (хәзерге Башкортостанның Зиянчура районы Салих  волосте Абзан авылында туган. Усарган волосте Чанким авылының 6нчы мәктәбендә укыган.

1910—1912 елларда мәдрәсәдә укыган, аннары Орск шәһәрендә укытучы курсларын тәмамлаган.

1918 елдан (бүтән чыганаклар буенча - 1921 елдан) РКП (б) әгъзасы.  1919—1920 елларда - БашЧК рәисе, Башревком әгъзасы. 1920 елның апрелендә ул Тамъян-Катай кантонына Башревком һәм БашЧК вәкаләтле вәкиле итеп җибәрелә.

Башкалар арасында РКП(б) обкомында тәкъдим ителгән 1920 елның 19 маендагы «Автономияле Совет Башкорт республикасының Дәүләт төзелеше турында» Бөтенроссия Үзәк Башкарма комитеты һәм РСФСР Халык Комиссарлары Советы декреты белән килешмәү турында гаризага кул куя. Башревкомның башка әгъзалары белән берлектә ул үз вазифасыннан китә.

Башкортларның җирле партия органнарына каршы кораллы көрәшен җитәкли (кара. Башкортостанда крестьян фетнәсе хәрәкәте ).

1920 елның декабрендә ул республиканың хәрби комиссары урынбасары, аннары БАССРның авыл хуҗалыгы комиссары итеп билгеләнә .

1923 елның маенда «солтангалеевщина» да һәм национализмда гаепләнү буенча эштән алына һәм административ тәртиптә Мәскәүгә күчеп килә, анда урам себерүче булып эшли.

1926 елда Башкортстанга кайтуга рөхсәт ала. Зилаир кантонында «Сельпромсоюз» да, колхоз, авыл советы рәисе булып эшли.

«Башкорт милләтчесе» буларак репрессияләнә. 1930 елның июлендә контрреволюцион һәм милләтче күтәрелеш оешмасын төзүдә гаепләнеп , СССР ОГПУ тарафыннан үлем җәзасына хөкем ителә. Ул төрмәдә үлә. 1988 елда реабилитацияләнә.

## Хәтер

* «Тарихи мохит» программалар циклыннан «Гражданин Мурзабулатов»  документаль фильмы, сценаристы Салават Хамидуллин, режиссеры Айрат Умутбаев, 2011 .
* Сөләйман Морзабулатов исемендәге Абзан урта мәктәбе Башкортостан Республикасының Зиянчура районында урнашкан .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Знатные люди усярганцев 
* 
* ''Давлетшин Р. А.'' Мурзабулатов Сулейман Шангареевич.//Статья в Башкирской энциклопедии 
* МОБУ СОШ с. Абзаново
* 
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Башкорт милли-азатлык хәрәкәте эшлеклеләре
Төркем:Русия революционерлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1931 елда вафатлар
Төркем:9 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1890 елда туганнар
Төркем:6 гыйнвар көнне туганнар
Харис Юмагулов

**Харис Йомагул улы  Йомагулов** ( , 1891—1937 ) — Башкорт милли хәрәкәте лидерларының берсе, партия һәм дәүләт эшлеклесе, Башревком рәисе (1919—1920).

## Биографиясе
Йомагулов Харис Йомагул улы 1891 елның 3 гыйнварында Самар губернасының Никалай өязе Хәсән авылында туган  . Милләте башкорт  .

1914 елдан 1916 елга кадәр ул Мәскәү авыл хуҗалыгы институтында укыган. 1917 елда прапорщиклар әзерләү мәктәбен тәмамлый .

Ул 1917 елдан 1920 елга кадәр РКП (б) һәм 1931 елдан 1935 еллга кадәр ВКП (б) әгъзасы була.

Февраль революциясеннән соң ул Башкорт милли хәрәкәте лидерларының берсе була. Башкорт милли хәрәкәтендә ул сул радикаль яклы була. 1-нче һәм 2-нче Бөтенбашкорт корылтайларыннан соң Юмагулов Башкурдстанның Башкорт Төбәк Шуро (Советы) әгъзасы итеп сайлана, һәм III Бөтенбашкорт оештыру съезды вакытында  Кече Корылтай парламентына кадәр әгъза була.

1919 елда ул Башкорт Милли партиясе (Ирек) рәисе итеп сайлана. Совет хакимияте тарафыннан автономия танылганнан соң, Харис Юмагул улы  Башкорт Революция Комитеты рәисе (1919—1920) һәм РКП (б) ( AБСР ) Башкорт өлкә комитеты секретаре була. Ул 1920 елның гыйнварындагы конфликтта катнашучыларның берсе булды. 1920 елның гыйнварында аны РКП (б) дан  чыгаралар һәм Мәскәүгә чакырталар.

1921 елдан башлап Юмагуловны Башкорт АССР укытучылары курслары җитәкчесе, шулай ук Бөтенроссия Үзәк башкарма комитеты Президиумы каршындагы Башкорт АССРның даими вәкиллегендә вәкаләтле вәкил итеп билгелиләр. 1931 елда ВКП(б) да торгызыла. 1935 елда партиядән чыгарыла..

"Башкорт милләтчесе" буларак репрессияләнгән. 1937 елның июлендә аны анти-совет милләтче оешмасында катнашуда гаеплиләр. Ул 1937 елның декабрендә атыла. Харис Юмагулов 1959 елда реабилитацияләнә 

## Басмалар

* Об одном неудачном опыте изучения национальной политики в Башкирии в 1918—1920 гг. // Пролетарская революция. 1928. № 3(74). — С. 170—195.

## Искәрмәләр (үзгәртү)

## Сылтамалар

* 
* Статья в Уральской исторической энциклопедии
* Юмагулов Харис Юмагулович
* ''Хамидуллин С. И.'' Харис Юмагулов // Башкиры Ток-Чурана и Иргиз-Камелика 
* История башкирских родов: Табын. Ч.3 
* 
Төркем:Башкорт милли-азатлык хәрәкәте эшлеклеләре
Төркем:Башкортстан АССР дәүләт эшлеклеләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:1937 елда вафатлар
Төркем:2 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Самар губернасында туганнар
Төркем:1891 елда туганнар
Төркем:3 гыйнвар көнне туганнар
Ай тотылган төндә (балет)

**"Ай тотылган төндә"** — Мостай Кәримнең "Ай тотылган төндә" трагедиясе буенча композитор М. Әхмәтов иҗат иткән балет. Балет 1978 елда язылган.

## Тасвирлау
«Ай тотылган төндә» балетын композитор Морат Хөсәен улы Әхмәтов 1978 елда Мостай Кәримнең шул ук исемдәге пьесасы буенча иҗат итә. «Ай тотылган төндә» трагедиясе башкортларның ярым күчмә көнкүреше, патриархаль-ыру калдыклары сакланган дәвер вакыйгаларын яктырта. Мостай Кәрим бу трагедиясендә кыю шәхесләрнең иске йолаларга каршы чыгуын, иреккә, рухи азатлыкка омтылуын, әмма ул заман шартларында аларның һәлакәткә дучар булуын, йола кануны корбаннарына әверелүен тасвирлый. Әсәрнең төп идеяләре Опера һәм балет сәхнәсендә бию теле чаралары белән чагылдырыла.

Спектакльнең премьерасы Уфа шәһәрендә Башкорт дәүләт опера һәм балет театрында 1982 елда була.

Спектакль  ике пәрдәдән   тора.

Либреттоның авторы — Э. В. Әхмәтова, балетмейстеры — Б. В. Танин, дирижеры — Г. Х. Моталов, куючы рәссамы — Е. Ефимов.

Төп партияләрне башкаручылар:

* Тәңкәбикә — Ф. М. Нафикова,
* Шәфәкъ— Л. В. Шапкина,
* Акъегет — Р.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Зарипов,
* Зөбәрҗәт — Л. С. Куватова,
* Дивана — Х. З. Мөхәмәтшин,
* Дәрвиш — Ш. Ә.Терегулов.

Спектакльнең пластик хәл ителеше классикадан модернга кадәрге төрле хореографик юнәлешләрне табигый рәвештә берләштерә. Балетның музыкасына башкорт фольклоры элементлары һәм заманча сәнгатьчә тасвирлау чаралары синтезы хас.

«Ай тотылган төндә» премьерасыннан соң вакытлы матбугатта дөнья күргән рецензияләрдә куючы балетмейстер эшенең оригинальлеге, композитор музыкасының драматизмы  билгеләнә http://vatandash.ru/index.php?article=1155 .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/517-aj-totol-an-t-nd-balet/Ай тотылган төндә (балет) // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .// 

## Шулай ук карагыз

* Ай тотылган төндә (пьеса)
* Ай тотылган төндә (опера)
* Ай тотылган төндә (фильм)

## Әдәбият
http://vatandash.ru/index.php?article=1155 /Ватандаш журналы
Виктор Гоголев

**Гоголев Виктор Сергеевич** (15 апрель 1929 ел — 25 гыйнвар 1995 ел) — совет һәм Россия актеры, Башкорт АССРның атказанган артисты (1974).

## Биографиясе
Виктор Гоголев 1929 елның 15 апрелендә Красные Челны шәһәрендә туган.

1957 елда А.В.Луначарский исемендәге ГИТИСны тәмамлаганнан соң, Ростов Ленин комсомолы исемендәге ТЮЗ-ында (1957-1960) эшли. Аннары — төрле драма театрларында: Куйбышев (1960-1961), Смоленск (1961-1962), Грозный (1962-1964), Ивановы-(1964-1965), Төмән (1965-1966), Сарытау (1966-1968), Пермь (1968-1970), Башкорт АССРның рус дәүләт академия  драма театры (1970-1975), 1975-1976 елларда — Эстон ССРның Дәүләт рус драма театры артисты. 1976-1979 елларда — Ленсовет исемендәге Ленинград театры труппасында.

1980 елдан алып һәм гомеренең азагынача Н. П. Акимов исемендәге Комедия театры сәхнәсендә уйный.

В. С. Гоголев 1965 елның 25 гыйнварында Санкт-Петербургта инфаркттан вафат була.

### Театрдагы рольләре
* Бу сөйкемле иске йорт — *Эраст Петрович*
* Ард урман әкиятләре — *герцог Фердинанд*
* Корольләр барысын да булдыра — *академик*
* Унике — *священник*
* Зойка фатиры — *Иван Васильевич*
* Тараскондан Тартарен  — *станция начальнигы*
* Күләгә — *мажордом*
* Дүртенче планета — *Савелий Евдокимович*

## Кинодагы рольләре
1977 елдан алып 1995 елга кадәр 60 тан артык кинофильмда уйный, алар арасында иң билгелеләре: «Берега», «Несколько дней из жизни Обломов», «Возвращение Будулая», «Государственная граница», «Сократ», «Ты у меня одна» һәм башкалар.

## Сылтамалар

* Виктор Гоголев  (ингл.) Internet Movie Database сайтында
* Виктор Гоголев на ruskino  
* Виктор Гоголев — Фотографии, биография, фильмография — Афиша, afisha.ru 
* Виктор Гоголев // Павел Тихомиров — Есть такой театр... — Москва : Пробел-2000, 2014. — 394 с.
* Виктор Гоголев // Киносети, 2018

## Искәрмәләр

Төркем:15 апрель көнне туганнар
Төркем:1929 елда туганнар
Төркем:ССРБда туганнар
Төркем:25 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1995 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:ССРБ актерлары
Төркем:Россия актерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:БАССР атказанган артистлары
Төркем:ГИТИС тәмамлаучылар
Алексей Куличков

**Куличков Алексей Николаевич** (19 апрель 1976 ел) — Россия шоумены, артист, ТНТ каналындагы киң билгеле «Такси» программасын алып баручы (2005-2009).

2001-2002 елларда — Башкортстанның Рус дәүләт драма театры артисты (Уфа).

## Биографиясе
Алексей Николаевич Куликов 1976 елның 19 апрелендә Пенза шәһәрендә туган. Бала чагыннан футбол белән мавыга, Пенза «Локомотив» клубына күнекмәләргә йөри. 8 яшеннән театр студиясендә шөгыльләнә, ул төп рольләрдә уйный.

1993 елда Пензада 70нче урта мәктәпне тәмамлый һәм Мәскәүгә китә. Актерлар хәзерли торган  вузларга керә алмый алмый, шуңа күрә Пенза мәдәният һәм сәнгать училищесына «Масса чаралар оештыручы һәм үзешчән театр режиссеры» һөнәре буенча документларын тапшыра.

Уку вакытында Балалар һәм үсмерләр иҗаты сараенда педагог-оештыручы булып эшли, «Бригада-А» яшьләр төркеме белән Россия театр коллективлары фестивалендә Гран-при яулый, үзе режиссер буларак сәләтлеген күрсәтә. Төрле өлкә концертларында оештыручы була.

1997 елда Сарытау консерваториясенең театр факультетына (Александр Гадко курсы) укырга керә.

2001-2002 елларда Башкортстанның Рус драма театрында уйный, бер заман эчендә өч төп роль башкара, капустниклар һәм иҗади очрашулар оештыра.

2002 елдан алып — Мәскәүдә ТНТ телеканалында, 2002 елның сентябреннән 2003 елның июленә кадәр —Николай Басков һәм Светлана Хоркина белән бергә «Дом» ток-шоу мөхәррире.

2002-2007 елларда Театр.doc-ның берничә спектаклендә катнаша. 2004 елда Надежда Бабкинаның «Рус җыры» коллективын җитәкли.

2005-2009 елларда ТНТда «Такси» шоу-уенны алып бара.

2010 елда Муз-ТВ каналында Мария Кожевникова белән бергә «Хисләр лабораториясе» программасын алып бара. 2011 елда ДТВ-да «Угон» программасын алып бара. 2012 елның мартыннан 2013 елның августына кадәр «Борыч» телеканалында шоу «Көнкүреш техникасын алмаштыру». 2012-2014 елларда «Радость моя» телеканалында «Едем, плаваем, летим» тапшыруын алып бара".

2010 елның уртасына хәтле театраль спектакльләр һәм телесериаллар режиссеры булып эшли. 2018 елгы 26 авгусыннан — НТВ каналындагы «Первая передача» тапшыруының алып баручысы.

## Иҗаты

### Башкортстанның Рус драма театрындагы рольләре (2001-2002)
«Бегущие странники» (Казанцев) — *Дима*

«Без вины виноватые» (А. Н. Островский) — *Незнамов*

«Годы странствий» (Арбузов) — *А. Ведерников*

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 

Төркем:19 апрель көнне туганнар
Төркем:1976 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Пензада туганнар
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:Россия актерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Азәрбайҗан дәүләт академия милли драма театры

**Азәрбайҗан дәүләт академия милли драма театры** () — Бакыда урнашкан академия драма театры. Төрле елларда Азәрбайҗан драма театры төрле исем йөртә: «Дәүләт театры», «Берләшкән дәүләт театры», «Азәрбайҗан төрки драма театры» һ. б. 1923—1933 елларда театр Дадаш Буниятзадә исемен йөртә, ә 1933—1991 елларда Мәшәди Әзизбәков исемен йөртә. 1991 елда театр «Азәрбайҗан дәүләт академия драма театры» дип үзгәртелә. Хәзерге вакытта театрның актёрлык труппасы 15 халык артистыннан, 26 атказанган артисттан, 14 драма артистыннан һәм 7 ярдәмче составтан тора.

## Театр тарихы

1919 елда аерылган азәрбайҗан театр труппалары берләшә һәм театр дәүләт статусына ия була. 1919 елның 17 ноябрендә Азәрбайҗан Демократик Республикасы хөкүмәте утырышында мәгариф министрының төрки опера-драма театрын оештыру турындагы доклады яңгырый. Шулай ук Дәүләт төрки опера һәм драма театрын булдыру проекты да хуплана. Шулай итеп, Азәрбайҗан театры миллиләштерелә һәм дәүләт карамагына тапшырыла.

1959 елда театр Академия театры исемен ала.

1960 елда төзелгән заманча театр бинасы архитекторлары — Г. Али-Задә һәм М. Мадатов. Шулай ук театр бинасы каршында 1962 елда Физули һәйкәле куела.

1948 елда театр Хезмәт Кызыл Байрак ордены, ә 1974 елда Ленин ордены белән бүләкләнә.

2010—2011 елларда театрда капиталь ремонт ясала, шуннан соң 2011 елның 10 мартында театрның ачылу тантанасы була.

## Эшчәнлек

Совет чорында уңышлы эшчәнлеге өчен театр Советлар Союзы бүләкләренә лаек була. Театр эшчәнлеге дәвамында анда Хөсәен Араблинский, Аббас-Мирзә Шәрифзадә, Мәммәдәли Вәлиханлы, Улви Рәҗәб, Мохтар Дадашев, Җиһангир Зейналов, Мирзә ага Алиев, Сидги Рухулла, Евгения Оленская, Әләскәр Әләкпәров, Адил Искәндәров, Барат Шәкинская, Ләйлә Бәдирбәйли, София Бәсирзадә һ.б. кебек артистлар уйный.

Театрда Җәфәр Җаббарлы, Мирза Фатали Ахундов, Али бәк Хөсәйнзадә, Нәҗаф бәк Вәзиров, Хөсәен Җавид, Сабит Рахман, Нәриман Нәриманов, Ильяс Әфәндиев, шулай ук Уильям Шекспир, Фридрих Шиллер, Мольер, Александр Дюма, Виктор Гюго, Оноре де Бальзак, Александр Пушкин, Михаил Лермонтов, Лев Толстой, Николай Гоголь кебек дөнья классиклары спектакльләре куела.

Театр труппасы Мәскәүдә (1930, 1948, 1959, 1974, 1996), Санкт-Петербургта (1930), Казанда (1930), Ереванда (1926, 1927 , 1954, 1957), Тбилисида (1960, 1984), Ташкәнтта (1934, 1951), Ашхабадта (1934), Төркиядә (1990, 1992), Алманиядә (1992) һәм Кипрда (1992), Гөрҗистанда (2011), Симферопольдә (2011) гастрольләрдә була.

Театрның кайбер спектакльләре ССРБ һәм Азәрбайҗанның дәүләт премияләренә лаек була.

2018 елның 13 маенда Азәрбайҗан дәүләт академия милли драма театрында Чыңгыз Айтматовның тууына 90 ел тулу уңаеннан «Маңкорт» спектакленең премьерасы була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт 
* Ильхам Алиев ознакомился с ремонтом Азербайджанского драматического театра
* Гастроли Азербайджанского государственного академического национального драматического театра

Төркем:Бакының истәлекле урыннары
Төркем:1919 елда нигезләнгән театрлар
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены белән бүләкләнгән оешмалар
Төркем:Ленин ордены белән бүләкләнгән оешмалар
Төркем:Әлифба буенча театрлар
Төркем:Азәрбайҗан театрлары
Кызылгаһа мәгарәләре

**Кызылгаһа мәгарәләре** (традицион Кытай иероглифлары беләнː克孜爾尕哈石窟, гадиләштерелгән Кытай иероглифлары беләнː 克孜尔尕哈石窟, Kèzīěrgǎhā shíkū) Кытай, Шенҗаң, Куча даирәсендә мәгарәләр комплексы эчендә Буддачылык гыйбадәтханәсеннән гыйбарәт. Мәгарәдә сурәтләр безнең эраның 5-енче гасырына карый. Якындагы башка мәшһүр урыннар Кызыл мәгарәләре, Комтура мәгарәләре, Субашы гыйбадәтханәсе һәм Симсим мәгарәләре.

File:Kizilgaha beacon tower.jpg|thumb|Кызылгаһа маяк манарасы
File:Donors, Kizilgaha cave 14, Kucha.jpg|thumb|Бүләк бирүчеләр, Кызылгаһа мәгарәсе 14, Куча
File:Kizilgaha, cave 30.jpg|Бүләк бирүчеләр, Кызылгаһа, 30 мәгарә.

## Искәрмәләр

Төркем:Буддизм
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Шенҗаң-Уйгыр автономияле районы
Төркем:Кытай һәйкәлләре
Тимофей Беляев

**Беляев Тимофей Савельевич** (1768—1846) — рус шагыйре һәм башкорт эпосын рус теленә тәрҗемә итүче.

## Биографиясе
Беляев Тимофей Савельевич 1768 елда Ырынбур губернасының Ырынбур өязе Ташлы авылында туган.

Ырынбур губернасы прокуроры Н. И. Тимашевнең крепостной хезмәтчесе булып тора.

Ташлы авыл училищесын тәмамлап, Уфа губернаторы прокурор Н. И. Тимашевнең улын үстерү белән шөгыльләнә.

Ул 1812 елда Казанда «Кузыйкүрпәс. Бер курайчы тарафыннан башкорт телендә язылган һәм 1809 елда Урал  тавы буйларында рус теленә тәрҗемә ителгән башкорт хикәяте» исемле китап бастырып чыгара, бу «Кузыйкүрпәс һәм Маянсылу» башкорт халык эпосын беренче әдәби эшкәртү  булып тора.

Китапка «Кушымтада» ул башкорт риваятьләрен тәрҗемә итү буенча эшен дәвам итәм дип яза.

Беляев Тимофей Савельевичның «Минем кичләрем: башкорт әкиятләре» кулъязмасы сакланган.

1813 елда басылып  чыккан «Урал таулары курайчысы җыры» авторы. Китапта башкорт халкының 1812 елдагы Ватан сугышында катнашуы турында хикәяләнә. Берничә шигырьнең авторы булып тора.

## Әдәбият

* *Беляев Т. С. Песнь Курайча рифейских гор. Изд.: Классика Книга Фонда, 2009 г.*
* *Харисов Ә. И.* Башкорт халкының әдәби мирасы. Уфа, 1973;
* *Мамбетов М. А.* Беляев Тимофей — башкорт эпик әсәрләрен җыючы һәм популярлаштыручы" // РСФСР халыклары фольклоры. Уфа, 1976.
* Кузыйкүрпәс // Башкортстан рус әдәбиятында. 1 нче т. Уфа, 1961.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Идельбаев М. Х. Беляев Тимофей Савельевич // Башкирская энциклопедия —  Уфа:  ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015-2020. — .
* Урал тарихи энциклопедиясе мәкаләләре. 
Төркем:Ырынбур губернасында туганнар
Төркем:Башкортстан шагыйрьләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Башкортстан
Төркем:1846 елда вафатлар
Төркем:Русиядә туганнар
Төркем:1768 елда туганнар
Шәл бәйләдем

**Шәл бәйләдем** () — халык һөнәре белән бәйле татар һәм башкорт халык җыры.

## Тарихы
Җыр беренче тапкыр композитор Солтан Габәши тарафыннан яздырыла һәм 1935 елда "Башкорт халык җырлары" җыентыгында басылып чыга. Җырның версияләре Заһир Исмәгыйлев, Лев Лебединский һәм Р.С. Сөләйманов тарафыннан язылып алына.1943 елда Хөсәен Әхмәтов . җырның бер вариантын Баймак районы Чыңгыз авылында Хаҗи Әхмәтовтан язган, аннары текст 1954 һәм 1974 елларда БНТ җыентыгында, 1954 елда БНП җыентыгында басыла. 

## Башкаручылар
"Айсылу" ("Сакмар") операсында "Шәл бәйләдем" җырын Сәгыйть Мифтахов кулланган, җырны Башкортостан Республикасы Хоры капелласы, шулай ук башкорт һәм татар  җырчылары М.Галеева, Т. Х. Үзәнбаева, Әлфия Афзалова, Алсу, Л. Муллаянова, Г. Хәертдинова һәм башка башкарган.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* 
* Гурарий С. И. Хабибуллин Загид Валеевич // Диалоги о татарской музыке. — Казань: Татарское кн. изд-во, 1984. — С. 111—120.
* Нигмедзянов М. Загид Хабибуллин // Композиторы и музыковеды Советского Татарстана. — Казань, 1986. — С. 159—160
* Байыҡ — «Шәл бәйләнем» («Шаль вязала») — Соловьева Александра
* Республиканский фестиваль-конкурс «Башкирская шаль – 2020» приглашает мастеров к участию
* Шалью башкирской укутаю плечи 

Төркем:Татар телендә җырлар
Төркем:Татар халык җырлары
Төркем:Башкорт халык җырлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Солтанморат Абдусәләмов

**Абдусәләмов Солтанморат Әбделмән улы** (1870 елның декабре — 1938 елның 16 мае) — дәүләт эшлеклесе, сәяси золым корбаны.

## Биографиясе
Солтанморат Әбделмән улы Абдусәләмов 1870 елның декабрендә Ямансары авылында (хәзер — Куергазы районы) крестьян  гаиләсендә туган. Милләте — башкорт. Казан укытучылар семинариясен тәмамлаган.

1897-1918 елның маена кадәр — Уса өязе Карый авылында рус-башкорт халык мәктәбендә укытучы булып эшли.

1917 ел — Уса өяз земство идарәлегендә (управасы) Милли Шура әгъзасы.

1917 елның 22 ноябрендә эсерлар партиясеннән Пермь губерна земство управасына әгъза итеп сайлана, ләкин декабрьдә бу вазифадан баш тарта.

1918 елның июненнән — 1919 елның июненә кадәр — Уса башкарма комитеты рәисе урынбасары. Уса өязе территорияседә оештырылган «кызыл террор»да актив катнашкан. Берникадәр вакыт Түбән Новгород губернасындагы Лукоянов шәһәрендә эвакуациядә була, аннары — РКП (б)ның Казан губерна комитеты кулы астында эшли.

1919 елның июль ахырында Уса каласына әйләнеп кайта — Уса өяз халык мәгарифе бүлегенең мөдир урынбасары һәм мөдире булып эшли.

1923-1924 йй. — Сарапул округ башкарма комитеты каршындагы милли азчылык бүлеге мөдире.

1924 елдан алып 1927 елның 1 мартына кадәр — ВКП (б)-ның Бардым район комитетының җаваплы секретаре һәм район башкарма комитеты президиумы әгъзасы.

Советларның 2 — 6 нчы, 9 нчы һәм 10 нчы Бөтенрусия съездлары делегаты.

1930-елларда — Уса районы эшче-авылдаш инспекциясе контроль комиссиясе җитәкчесе.

1932-1934 еллар — Уса районы Эшче-крестьян Инспекциясе Контроль Комиссиясенең партия  тикшерүчесе.

1933 елдан төбәк әһәмиятендәге пенсионер, 2-нче төркем  инвалиды була.

1937 елда Свердловск Урда  (Ордынский) районы Карый авылына күчә.

1938 елның 16 февралендә кулга алына. 13 майда югары җәза — ату турында хөкем чыгарыла һәм 16 майда атып  үтерелә.

«Пермь губернасы Уса өязе башкорт авыллары турында этнографик язмалар" дигән хезмәтнең авторы.

## Делегат булып сайлануы
Советларның Бөтенрусия съездына делегат итеп сайлана:

* II съездга — 1917 елның октябрендә
* III съездга — 1918 елның гыйнварында
* IV съездга — 1918 елның мартында
* V съездга — 1918 елның мартында
* VI съездга — 1918 елның ноябрендә
* IX съездга — 1921 елның декабрендә
* X съездга — 1922 елның декабрендә
* Советларның I съезды делегаты

## Шулай ук карагыз

## Әдәбият

## Сылтамалар

* Свободная энциклопедия Урала Абдусалямова 
* Энциклопедия Пермского края 
* Забытые имена Пермской губернии 
* [Абдусалямова Султан-Мурат Абдульманович](https://ru.openlist.wiki/%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE%D0%B2_%D0%A1%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_(1870))
* Лидеры Прикамья. 
* Сәяси золым корбаннары

## Искәрмәләр

Төркем:1938 елда вафатлар
Төркем:1870 елда туганнар
Төркем:Башкорт милли-азатлык хәрәкәте эшлеклеләре
Төркем:Куергазы районында туганнар
Мөхәммәт Абдуллин

**Абдуллин Мөхәммәт Сәләхетдин улы** (1888 — 1936) — хәрби һәм дәүләт эшлеклесе.
## Биографиясе
Мөхәммәт Сәләхетдин улы Абдуллин 1888 елда Ырынбур губернасы Орск өязе Үрген авылында (хәз.Башкорт Үргене авылында) туган. Атасы *Сәләхетдин Абдуллин* күренекле дин әһеле — ахун булган, Каргалы мәдрәсәләренең берсендә белем алган. Башта атасында, аннан Яңа Чебенле авылы мәдрәсәсендә укыган. Укуын Ырымбурдагы «Хөсәения» мәдрәсәсендә дәвам иткән. Аннары өйләнеп туган авылында яшәгән, иген  үстергән, мал, шул исәптән дөя асраган.

1914 елда Беренче дөнья сугышы башлангач, фронтка алына. Кавказда Германиянең союздашы Госман империясенә каршы хәрби хәрәкәтләр алып барган армия составында сугыша, алышларның берсендә әсирлеккә эләгә. 1917 елгы Октябрь революциясеннән соң Тынычлык турында килешү төзелеп, әсирләр белән алмашу булгач, 1918 елның җәй башларында туган ягына кайта.

Башкортстан мөхтәрияте өчен Башкорт милли-азатлык хәрәкәтенә кушыла һәм Башкорт гаскәре штабына комендант ротасы командиры итеп билгеләнә.

1919 елның 20-21 февралендә Темәс авылында үткән I Бөтен Башкорт хәрби съездына делегат була, биредә Башкорт гаскәрләренең Советлар ягына күчүен һәм РСФСР составында автономияле Башкорт Совет республикасы игълан итүен хуплаган карарлар кабул ителә.

1919 елның мартында Башкортстан АССР оештырылганнан соң, бераз вакыт Стәрлетамакта эшли, аннары Тук Чуран кантоны революцион комитеты рәисе урынбасары итеп сайлана, РКП(б) партиясе  сафына керә. Аннары Үсәргән кантонының хәрби комиссары була.
1920-1921 еллардагы Башкортостандагы ачлык чорында, Үсәргән кантонында ачларга ярдәм күрсәтү комитеты рәисе була. 1922 елның 7 мартында Мөхәммәт Абдулинның республика  җитәкчелегенә хәлне аңлатып  һәм ярдәм сорап язган хат сакланган, аннан бер өзек: “120 мең халкы булган Үсәргән кантонында коточкыч хәл, аерым авылларда халыкның яртысы үлеп беткән. Кешеләр ни бары төелгән үлән яки тирмәндә тарттырылган мал сөяге һәм агач оны белән генә туклана. Күп авылларда этләр һәм мәчеләр ашалып беткән. 61 ашханагә җибәрелгән азык 3870 кешегә генә исәпләнгән. Аларның саны, һич югында, 12 мең кешегә җиткерелеп арттырылырга тиеш. Комитет рәисе: Абдуллин. Сәркатиб: Степанов".
1922 елдан соң, туган авылына кайтып, үз хуҗалыгына тотына.

1927 елның көзендә Җылаер сал агызу конторасы начальнигы, ә 1928 елның җәендә Җылаер кантонының хәрби комиссары итеп билгеләнә. 1930 елдан Хәйбулла районы Саклык кассасы мөдире булып эшли.

Репрессияләр башлангач, 1932 елның җәендә гаиләсе белән Үзбәкстанга күченә, бер совхозның баш бухгалтеры була. 1935 елда кире туган авылына әйләнеп кайта. Зиянчура районы Муйнак авыл Советы секретаре итеп билгеләнә.

1936 елның мартында вафат була. Югары Муйнак авылы зиратына җирләнә.
## Искәрмәләр

Төркем:Русия ватандашлар сугышында катнашучылар
Төркем:Беренче бөтендөнья сугышында катнашучылар
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Башкорт милли-азатлык хәрәкәте эшлеклеләре
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1936 елда вафатлар
Төркем:Ырынбур губернасында туганнар
Төркем:1888 елда туганнар
Таһир Имаков

**Имаков Таһир Гыйльман улы** (26 октябрь 1895 ел — 14 ноябрь 1937 ел) —дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе. 1919-1920 елларда Башревкомның эчке эшләр һәм милләтләр комиссары. Беренче дөнья һәм Гражданнар сугышларында һәм Башкорт милли хәрәкәтендә катнашучы. Сәяси золым корбаны.

## Биографиясе
Таһир Гыйльман улы Имаков 1895 елның 26 октябрендә Ырынбур губернасы Канчура авылында туган, «Хөсәения» мәдрәсәсен тәмамлаган.

1914—1915 елларда Ырынбурда һәм Джизакта (Үзбәкстан) эшләгән.

Беренче дөнья һәм Гражданнар сугышларында катнашкан. Бөтен башкорт корылтайлары (съездлары) делегаты була.

1917 елның декабреннән алып Башкорт Хөкүмәте әгъзасы була.

1918 елның гыйнвар — февраль айларында — Бөтенроссия мосолманнарының хәрби съездында башкорт делегациясе җитәкчесе.

1918 елның мартыннан — Башкортстанның вакытлы революцион советы әгъзасы, ә апрельдән Үзәк мөселман комиссариатының башкорт эшләре буенча бүлек мөдире итеп куела.

1918 елның июлендә Габделхәй Иркәбаев белән Бөрҗән-Түңгәвер ирекле отрядын оештыруда катнаша.

1918 елның октябреннән Башкорт гаскәренең Габдулла Иделбаев исемендәге 2 нче Башкорт кавалерия  полкының 1 нче эскадроны белән командалык итә.

1919 елның февралендә 1нче Бөтен башкорт хәрби съезында катнаша.

1919 елның 26 февраленнән Башревкомның эчке эшләр һәм милләтләр эшләре буенча комиссары итеп билгеләнә. Май аенда РККА-ның 1 нче Армия Ревтрибуналына Башревкомның сәясәт буенча вәкиле итеп җибәрелә.

Август аенда Әхмәтзәки Вәлиди белән Башкорт аерым калерия бригадасын Кызыл Армия ягына чыгуны оештыра.

1920 елның гыйнварыннан Башкортстанның Гадәттән тыш комиссиясе җитәкчесе.

1920 елның мартыннан — Башревком рәисе вазифасын башкаручы.

1920 елның июнендә Бөтенрусия Үзәк Башкарма Комитеты белән РСФСР Халык Комиссарлары Советының «Автономияле Совет Башкорт Республикасының дәүләт корылышы турында» карары белән килешмичә, ревкомның бөтен әгъзалары белән бергә җаваплы эш урынын ташлап китә.

1920 елның декабрендә Башкортстан Үзәк Башкарма Комитеты вәкиллеге составына кергән.

Аннары БАССРның хокук эшләре буенча комиссариатында эшли, 1935 елдан — СССР Дәүләт банкының Ырынбур бүлекчәсендә.

1937 елда репрессияләнә һәм атып  үтерелә. 1960 елда аклана.

## Сылтамалар

* Кульшарипов М. М. Имаков Таһир Гыйльман улы // Башкирская энциклопедия —  Уфа:   ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — .
* Кульшарипов М. М. Тагир Имаков — главный комиссар по башкирским делам&nbsp;//*Ватандаш*.&nbsp;— 2010.&nbsp;— №&nbsp;4.&nbsp;— ISSN 1683-3554.
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары
Төркем:Башкорт милли-азатлык хәрәкәте эшлеклеләре
Төркем:Ырынбурда вафатлар
Төркем:1937 елда вафатлар
Төркем:14 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Куергазы районында туганнар
Төркем:1895 елда туганнар
Төркем:26 октябрь көнне туганнар
Әхмәтгази Баемов

**Баемов Әхмәтгази Хаммат улы** — (1876, Ырынбур губернасының Югары Урал өязе Баем авылы (хәзерге Башкортстан Республикасының Баймак районы) — 17.11.1964, шунда ук) — дин әһеле, башкорт милли-азатлык хәрәкәте эшлеклесе.

## Биографиясе
Баемов Әхмәтгази Хаммат улы 1876 елда Ырынбур губернасының Югары Урал өязе Баем авылында (хәзерге Башкортстан Республикасының Баймак районы) туган.

Әхмәтгази Баемов Муллакай мәдрәсәсендә башлангыч белем ала. Аннары Темәс авылында, Орск шәһәрендә укый. Әхмәтгази Баемов гарәп, фарсы, үзбәк, таҗик, казакъ, татар һәм башка төрки телләрне бик яхшы белә. Укымышлы кеше буларак, бай китапханәгә ия була.

1898 елдан башлап туган авылында мәдрәсә мөдәррисе була. Мәдрәсә ябылганнан соң, мәктәптә балаларга белем бирә.

Әхмәтгази Баемов 1917 елның 20-27 июлендә Әхмәтзәки Вәлиди рәислеге астында үткән беренче башкорт корылтае делегаты була (кара: Бөтен башкорт корылтайлары). Анда Башкортстан автономиясе турында мәсьәлә дә карала. Ә 1917 елның 15 ноябрендә Башкортстан Хөкүмәте игълан ителә. Декабрьнең 8-20ләрендә 3-нче башкорт корылтае бу карарны законлаштыра. Бу мөһим җыелышларда Әхмәтгази Баемов делегат булып катнаша. Баемов Әхмәтгази Хаммат улы Әхмәтзәки Вәлиди белән якыннан таныш була. Башкортстан Хөкүмәтенең беренче башкаласы Темәстә булганлыктан, Зәки Вәлиди еш кына Баем авылында була һәм анда фикердәше Әхмәтгази Хаммат улы Баемовларда туктый. Башкортстан Хөкүмәте Темәстә булган чорда Әхмәтгази Баемов Әхмәтзәки Вәлидинең тапшырган эшләрен башкара, милли-азатлык хәрәкәтендә актив катнаша. 1920 ел башында коммунист авылдашларын Х. Г. Унасов отряды тарафыннан атылудан йолып алып кала.

Башкорт  Хөкүмәтенә ярдәм иткән өчен, Әхмәтгази Баемов 1928 елда кулга алына һәм 1934 елга кадәр Уфа төрмәсендә җәфа чигә.

Иреккә чыккач, 30 нчы елларда колхозда эшли. Бер үк   вакытта мулла вазифасын башкара. Күрәзәчелек сәләтенә ия була, кешеләрне дәвалый. М. Акмулла һәм Р. Ф. Фәхретдинов белән таныш була, аларның реформаторлык идеяләрен уртаклаша.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Башкортстан гәзите, 25.09.2014 Әхмәтзәки Вәлиди эзләре буйлап мәкаләсе

Төркем:Башкортстан дин әһелләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкорт милли-азатлык хәрәкәте эшлеклеләре
Төркем:Баймак районында туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:1964 елда вафатлар
Төркем:17 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Ырынбур губернасында туганнар
Төркем:1876 елда туганнар
Руслан Абдулнасыров

**Руслан Мәүлетдин улы Абдулнасыров** (1978 елның 24 июле, СССР, Кыргыз ССР, Фрунзе) — Россия эшкуары, «Автосеть.РФ» компаниясе хуҗасы, Татарстан Республикасы автомобиль дилерлары ассоциациясе президенты, ТР Виндсерфинг һәм кайтинг җилкәнле спорт федерациясе президенты (2015 елдан).

## Биография
Руслан Абдулнасыров 1978 елның 24 июлендә Кыргызстан Республикасының Фрунзе шәһәрендә туган. Руслан Абдулнасыров Кыргызстанда үсә, анда әтисе, хәрби очучы буларак җибәрелгән була. 

90-нчы еллар башында гаилә Казанга күченә, һәм Руслан Казан социаль-юридик институтының (2004 елдан Социаль белем бирү академиясе) юридик факультетына укырга керә.

## Хезмәт эшчәнлеге
1999—2002 — «Эфир» телекомпаниясе, корреспондент.

2002 елдан — Orange-Auto LLCЧ.

2015 елдан — «Татарстан Республикасының виндсёрфинг һәм кайтинг җилкәнле спорт федерациясе»  президенты.

2016 елдан — Татарстан Республикасының Автомобиль дилерлары президенты.

## Гаилә торышы
Өйләнгән, өч бала (кызлар).

## Искәрмәләр


Төркем:Эшкуарлар
Вагыйф Җавадов

**Вагыйф Физули оглы Җавадов** (; 1989 елның 25 мае, Бакы) — Азәрбайҗан футболчысы, һөҗүмче. Шулай ук Россия гражданлыгына ия.

СКА футбол клубы экс-уенчысы (Ростов-на-Дону) Физули Җавадовның улы, Искәндәр Җавадовның туганы. Илгар Корбановның туганнан туган абыйсы.

## Тормыш юлы

7 яшендә Бакыда балалар футбол мәктәбендә футбол уйный башлый. Беренче тренер — Вагыйф Пашаев. 11 яшендә Мәскәүгә ЦСКА балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбенә күчә. Тренеры Владимир Александрович Кобзарь була.

### Клуб карьерасы
2007 елдан «Карабах» (Агдам) Азәрбайҗан премьер-лигасы командасының төп составында чыгыш ясый. Элегрәк Мәскәүнең ЦСКА командасы дублёрлары составында чыгыш ясаган.

2009 елда Вагыйф Нидерландның «Твенте» командасы белән 3 еллык контрактка кул куя, 7 нче уен номерын ала. Шуннан соң арендага «Бакы» клубына, аннары Түбән Новгородның «Волга» клубына күчә. 2012 елның гыйнварында контракт буенча түләүләр тоткарлану сәбәпле, клубтан китә. Ирекле агент сыйфатында Азәрбайҗанга әйләнеп кайта, 17 гыйнварда «Карабах»белән контракт төзи.

### Милли җыелма командада
2006 елдан Азәрбайҗан милли җыелма командасында чыгыш ясый башлый. Командада 7 нче номер астында чыгыш ясый. Җыелма команда составында дебют уены 2006 елның 18 маенда Кишинёвта, Молдова җыелма командасы белән иптәшләрчә матч вакытында була, уен 0:0 исәбе белән тәмамлана. 2009 елда дөнья чемпионаты 2010 га сайлап алу турниры кысаларында үз командасы өчен Россия җыелма командасы капкасына бердәнбер туп кертә (матч 1:1 исәбе белән тәмамлана). 2013 елның 15 октябрендә Бакыда узган 2014 елгы дөнья чемпионатының сайлап алу турниры кысаларында Азәрбайҗан — Россия матчында исәпне соңгы минутларда тигезли, янәдән Азәрбайҗан җыелмасының бердәнбер голы авторы була (матч шулай ук 1:1 исәбе белән тәмамлана).

2011 елның 7 октябрендә, Австрия җыелма командасына оттырганнан соң (1:4) команда өчен чыгышлардан баш тарта. 2012 елның 8 августында Вагыйф Җавадовны милли җыелма командага кайтаралар.

## Казанышлар

### Команда өчен

;  «Карабах» (Агдам)

* Азәрбайҗан Кубогы иясе: 2009

;  «Твенте»

* Нидерланд чемпионы: 2009/10

### Шәхси

* Азәрбайҗанның иң яхшы футболчысы: 2009

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «Карабах» клубы сайтында профиле
* Allsoccerplayers.com сайтында профиле
* AFFA сайтында Азәрбайҗан футбол командасы составы 

Төркем:Русия футболчылары
Төркем:Бакыда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1989 елда туганнар
Төркем:25 май көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Азәрбайҗан футболчылары
Гәрәй Карамышев

**Карамышев Гәрәй Батыргәрәй улы** (8 июль 1888 ел — сентябрь 1922 ел) — Башкорт милли хәрәкәте эшлеклесе. 1919 — 1922 елларда Башкортстан Хәрби-революцион комитеты рәисе урынбасары һәм Башкортстан Халык хуҗалыгы Советы рәисе. Карамышевлар нәселеннән. 

## Биографиясе

Гәрәй (Мөхәмәтгәрәй) Батыргәрәй улы Карамышев 1888 елның 8 июлендә Уфа губернасы Стәрлетамак өяҙе (хәзерге Ишембай районы) Макар авылында туган.

Әмир Батыргәрәй улы Карамышевның агасы. 1920 елдан алып РКП(б) әгъзасы, 1921 елда әгъзалыктан чыгарыла. Казан татар укытучылар мәктәбен тәмамлаган (1907). 1917 елга кадәр Уфа һәм Ырынбур губерналары мәктәпләрендә укыта. 1‑нче Бөтенрусия мөселман съездында катнаша (Мәскәү, 1917 елның 1-11 мае). 1917 елдан башлап Стәрлетамак өязенең җир башкармасы, Башкорт шурасы рәисе, 1918 елда — Башкорт хөкүмәтенең җир төзелеше бүлеге мөдире, бер үк вакытта сентябрьдән алып «Дулкын» бөтен башкорт яшьләре берлеге җитәкчесе. 1919 елның февралендә Бөтен башкорт хәрби съездын оештыруда катнаша, 22 февральдән башлап  Башкортстан хәрби-революцион комитеты рәисе урынбасары һәм Башкортстан Халык хуҗалыгы советы рәисе, бер үк  вакытта март—майда АСБР‑ның игенчелек халык комиссары вазифасын вакытлыча башкаручы. 1920 елда башлап БашҮБК әгъзасы. 1920 елның ноябреннән БашҮБК һәм РКП(б)‑ның Башкортстан комитеты делегациясе составында баш күтәрүчеләр  отрядлары җитәкчелеге белән сөйләшүләрдә катнаша, нәтиҗәдә 26 ноябрьдә Темәс авылында ихтилалны туктату турында килешүгә кул куела. 1922 елның сентябрендә, Стәрлетамак шәһәрендә вафат була.

## Гаиләсе
Картатасы — Йосыф (Мөхәммәтйосыф) Ибраһим улы Карамышев, Башкорт гаскәре майоры;

Атасы — Батыргәрәй Йосыф улы Карамышев, укытучы;

Әнисе — Кәбирә Әхмәтҗән кызы Вәлидова;

Агалары:

* Әмир Батыргәрәй улы Карамышев (1893-1918) — 1917-1918 елларда Башкорт милли хәрәкәте эшлеклесе;
* Мөхтәр Батыргәрәй улы Карамышев — ротмистр, Башкорт милли хәрәкәте эшлеклесе;
* Сөләймән Батыргәрәй улы Карамышев — Башкорт милли хәрәкәте эшлеклесе;

Апасы — Рузилә, 112-нче Башкорт кавалерия дивизиясенең табибы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Карамышев Гәрәй Батыргәрәй улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .
Төркем:Башкорт милли-азатлык хәрәкәте эшлеклеләре
Төркем:Ишембай районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:1922 елда вафатлар
Төркем:1888 елда туганнар
Төркем:8 июль көнне туганнар
Рүзәл Мөхәммәтшин

**Рүзәл Мөхәммәтшин** - журналист, яшь шагыйрь, драматург, публицист. Муса Җәлил премиясе лауреаты (2013).

## Биография
Мөхәммәтшин Рүзәл Фәиз улы 1989 елның 25 маенда Кукмара районының Татар Толлысы авылында дөньяга килә. Беренче өч сыйныф белемне туган авылында алганнан соң, җиде ел күрше авылдагы рус мәктәбендә укый. Казан дәүләт гуманитар-педагогика университетын тәмамлый. «Идел», «Безнең мирас» журналларында эшли. «Каралама» (2010), «Бүре мин» (2014) китаплары авторы. «Ак бүре» либреттосы авторы, Муса Җәлил исемендәге республика премиясе лауреаты (2013). Хәзерге вакытта аңа 32 яшь.

## Цитаталары
«Иҗатка керә башлаганда ук: затсыз, кадерсез, кыйммәтсез, маразматик әйберләр язып, үзем шуларны яхшы әсәр санап йөрмәсәм иде, дигән курку булды».

«Мин – милләтче. Моны яшермим дә. Милләтче булуым башка халыкларны күралмау түгел, үз халкымны ярату, аны башка халыклар янында тиң күрү».

«Безнең әдәбиятта бармы көчле язучылар? Бар! Димәк, татар әдәбияты да – тере әдәбият. Татар әдәбияты – Ркаил Зәйдулла, Газинур Морат, Марсель Галиев һәм башкалар ул».

## Шигырьләре
* Сагыш
* Аккош артыннан 
* 300 чакрым 
* Син киттең
* Милләт юк ул, диләр

## Әдәбият исемлеге

* "Идел" журналы. Рүзәл Мөхәммәтшин: "Халык күпсенмәсә, шагыйрь мин".
* "Ватаным Татарстан" газетасы.

## Гаилә хәле
Өйләнгән. Хатыны Миләүшә, сабакташлар; уллары Идел (2013).
## Искәрмәләр

Төркем:Җәлил премиясе лауреатлары
Төркем:Татар шагыйрьләреТөркем:Татарстан шагыйрьләреТөркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Ләйлә Дәүләтова

**Ләйлә Дәүләтова** () — шагыйрә, җырлар авторы, ТВ алып баручысы. ТР атказанган сәнгать эшлеклесе (2021).

## Биография
Ләйлә Дәүләтова 19?? елның 18 апрель көнендә Татарстан республикасының Актаныш районында дөньяга килә. Бала чагында җырчы булырга тели. Ләкин мәктәпне тәмамлагач, Ләйлә Казан Дәүләт университетының журналистика факультетына укырга керә. Аннары соң Татарстан республикасының Фәннәр Академиясе аспирантурасына керә.

Икенче курста укыган чагында, Ләйлә Дәүләтова бер бәйгедә җыры белән катнаша. Анда аңа телевидение режиссеры Дания Гаязова игътибар итеп, Ләйләгә корреспондент буларак эшләргә тәкъдим итә. Шуның өчен Ләйлә ханым Дания Гаязовага хәзерге көндә дә бик рәхмәтле.

Ләйлә Дәүләтованың яшәү максаты – теләгәненә ирешеп кеше булып калырга. Ул бөтен нәрсәдә дә ирекне ярата, көнләшүчеләрне яратмый. Больше всего любите: свободу во всем!

Ләйлә Дәүләтова Яңа Гасыр каналында “Адәм белән Һава” тапшыруын алып барган. Буш вакытында Ләйлә ханым туй-юбилейлар да алып бара.

## Танылган шигырьләре
* Югаласым килә минем
* Бәхет
* Кеше була бел

## Искәрмәләр

## Әдәбият исемлеге
* "Идел" журналы. Ләйлә Дәүләтова - Югаласым килә минем.
* matbugat.ru - Ләйлә Дәүләтова белән әңгәмә.
* Илфак Шиһапов әңгәмәсе.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Татар шагыйрьләре
Төркем:18 апрель көнне туганнар
Рәфкать Муллин

Рәфкать Муллин - шагыйрь, педагог, директор. 1947 елның 5 июлендә Татарстан Республикасының Түбән Кама районы Рәфкать Нурулла улы Иштирәк авылында туа.

## Биография
Рәфкать Нурулла улы Муллин 1947 елның 5 июлендә Татарстан Республикасының Түбән Кама районы Рәфкать Нурулла улы Иштирәк авылында туа. Туган авылында сигезьеллык мәктәп тәмамлап, Рәфкать укуын башта Сүбәләк авылында, аннары Түбән Кама шәһәренең беренче урта мәктәбендә дәвам итә. Аннан соң Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетына укырга керә. 

Казан дәуләт университетын тәмамлаганнан соц, мәктәптә балалар укыта. Директор урынбасары һәм директор булып эшли. Дистә елдан артык район мәгариф булеге мөдире була, аннары район башкарма комитеты рәисе урынбасары итеп сайлана. 

Яр Чаллы каласында 1990-1994 елларда М. Вахитов исемендәге 2 нче гимназияне җитәкли. Аннан соң гаиләсе белән Түбән Кама шәһәренә күчә.  

Рәфкать Муллин эшләгән җирдә һәрвакыт яңалык алып килә. Ул 1987 елдан РСФСРның мәгариф эше отличнигы, шагыйрь җанлы педагог кыю фикерләр, зур өметләр белән яши. 

Рәфкать Нурулла улы 2013 елның 13 мартында каты авырудан соң вафат була. 

## Иҗаты
1994 елдан Түбән Кама педагогия училищесы коллективын РСФСРның халык мәгарифе отличнигы, мәгариф һәм идарә өлкәсендә бай тәҗрибәле, шагыйрь җанлы педагог – Рәфкать Нурулла улы Муллин җитәкли. Педучилище шәһәр һәм районның, төбәкнең ихтыяҗын өйрәнеп, мәктәпкәчә учреждениеләрнең рус телендәге аудиторияләре өчен татар теле укытучылары, музыка, ритмика хореография һәм гамәли сәнгать түгәрәкләре җитәкчеләре, балаларның ялы өчен җаваплы педагог-оештыручы, коррекция педагогикасына кагылышлы өстәмә белгечлекләр дә әзерли. Училищеның офыклары киңәя. Рәфкать Муллин училищеда татар төркемнәренең санын арттыру, татар филологиясе бүлеген оештыру буенча күп гамәлләр башкарды.

### Аерым танылган шигырьләре
* "Кайттыңмы, балам?": Әлеге шигырь сүзләренә Наиль Шәймәрданов көй язган һәм ул Айдар Галимов репертуарында җырлана.

## Хезмәтләре

* Дусларымны барлыйм: истәлекләр, шигырьләр. – Казан: «Сүз» нәшр., 2007. 
* "Изге чишмәлә": шигырьләр. - Түбән Кама нәшр., 1997.

## Әдәбият исемлеге

* "Аргамак" журналы.