Җылысыешлык

**Җылысыешлык** - термодинамик система температурасы Т үзгәргәндә чыгарылган яки йотылган җылылык микъдары \delta Q ул, кечкенә үзгәреш өчен дифференциаль тигезләмә:
:  C = {\delta Q \over \mathrm{d}T}. 

Җылысыешлык - җисем 1 кельвинга суыну яки җылыту  процессында чыгарылган яки йотылган җылылык булып тора.	

Җылысыешлык процесс юлына бәйле, мәсәлән: даими күләмдә яки даими басымда җылысыешлык төрле була, шуңа күрә ул халәтнең дифференциалы булмый, ә процесс функциясе булып тора.

## Чагыштырма җылысыешлык

Массалы җисемгә күбрәк җылылык кирәк, шуңа күрә чагыштырма җылысыешлык кулланыла:

:  c = {C \over m} 

## Моляр җылысыешлык

:  C_\mu = {C \over \nu}, 

биредә  \nu = {m \over \mu}  — җисемдә матдә микъдары;  m  — масса;  \mu  — моляр масса.

Чагыштырма һәм моляр җылысыешлык болай бәйләнгән:  C_\mu = c\mu 

*Күләмдәге җылысыешллык:

:  C' = {C \over V}. 

## Идеаль газ җылысыешлыгы

Тәэсир итешми торган кисәкчекләр системасы (идеаль газ) җылысыешлыгы кисәкчекләр ирек дәрәҗәләре саны белән билгеләнә.

Даими күләмдә моляр җылысыешлык:

: C_V = {dU \over dT} = \frac{i}{2}R,

биредә R ≈ 8,31 Дж/(моль·К) — универсаль газ даимие, i — ирек дәрәҗәләре саны

Майер нисбәте буенча даими басымда моляр җылысыешлык C_V белән болай бәйләнгән:

: C_P = C_V+R = {{i+2} \over 2}R.

## Кристалл җылысыешлыгы

*Дебай җылысыешлык квант теориясе тәҗрибәләргә иң төгәл туры килә һәм күренешләрне дөрес тасвирлый.
*Дюлонг-Пти һәм Җоуль-Копп кануннары классик физика нигезендә чыгарылган һәм нибары 15-20&nbsp;°C диапазонында кулланылып була.
*Эйнштейн җылысыешлык квант теориясе тәҗрибәләргә төгәл туры килми, чөнки Эйнштейн тик тирбәнешләр тигез ешлыкларын караган, бу дөрес булмаган караш.

Иң төгәл Дебай теориясе буенча кристаллның моляр җылысыешлыгы болай исәпләнә:

: C=\frac{dU_M}{dT}=3R \left [ 12{\left ( \frac{T}{\Theta } \right ) }^3 \int_0^{\Theta /T} \frac{X^3}{e^X-1} dX - \frac{3\Theta /T}{e^{\Theta /T}-1}\right ]. 

* T\to\infty очракта җылысыешлык C\to3R, 
* T\to0 очракта җылысыешлык C\to\frac{12R\cdot \pi^4}{5\cdot \Theta^3}\cdot T^3\sim T^3.
Нәкъ бу бәйләнеш тәҗрибәгә туры килә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
*Лифшиц Е. М. Теплоёмкость // Физическая энциклопедия / Ред. А. М. Прохоров. — М.: Большая Советская Энциклопедия, 1992. — Т. 5. — С. 77–78.
*Лифшиц Е. М. Теплоёмкость // Большая советская энциклопедия / Ред. А. М. Прохоров. — 3-е издание. — М.: Большая Советская Энциклопедия, 1976. — Т. 25. — С. 451.
*Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Издание 5-е, исправленное. — М.: Физматлит, 2006. — Т. II. Термодинамика и молекулярная физика. — 544 с. — ISBN 5-9221-0601-5.
*Теплоемкость // Большая российская энциклопедия. — М.: Большая российская энциклопедия, 2016. — Т. 32. — С. 54.
*Базаров И. П. Термодинамика. — 5-е изд. — СПб.—М.—Краснодар: Лань, 2010. — 384 с. — (Учебники для вузов. Специальная литература). — ISBN 978-5-8114-1003-3.
*Борн М. Критические замечания по поводу традиционного изложения термодинамики (рус.) // Развитие современной физики. — М.: Наука, 1964, с. 223—256.
*Вукалович М. П., Новиков И. И. Термодинамика. — М.: Машиностроение, 1972. — 671 с.
*Гиббс Дж. В. Термодинамика. Статистическая механика / Отв. ред. Д. Н. Зубарев. — М.: Наука, 1982. — 584 с. — (Классики науки).
*Гухман А. А. Об основаниях термодинамики. — Алма-Ата: Изд-во АН КазССР, 1947. — 106 с.
*Гухман А. А. Об основаниях термодинамики. — М.: Энергоатомиздат, 1986. — 384 с.
*Дьярмати И. Неравновесная термодинамика. Теория поля и вариационные принципы. — М.: Мир, 1974. — 304 с.
*Залевски К. Феноменологическая и статистическая термодинамика: Краткий курс лекций / Пер. с польск. под. ред. Л. А. Серафимова. — М.: Мир, 1973. — 168 с.
*Зоммерфельд А. Термодинамика и статистическая физика / Пер. с нем.. — М.: Изд-во иностр. лит-ры, 1955. — 480 с.
*Клаузиус Р. Механическая теория тепла (рус.) // Второе начало термодинамики. — М.—Л.: Гостехиздат, 1934, с. 70—158.
*Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — 5-е изд. — М.: Физматлит, 2002. — 616 с. — (Теоретическая физика в 10 томах. Том 5). — ISBN 5-9221-0054-8.
*Леонова В. Ф. Термодинамика. — М: Высшая школа, 1968. — 159 с.
*Поулз Д. Отрицательные абсолютные температуры и температуры во вращающихся системах координат (рус.) // Успехи физических наук. — 1964, т. 84, № 4, с. 693—713.
*Пригожин И., Кондепуди Д. Современная термодинамика. От тепловых двигателей до диссипативных структур / Пер. с англ. — М.: Мир, 2002. — 462 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Физик зурлыклар
Төркем:Термодинамика