Александр Кирзимов

**Александр Кирзимов**, Александр Илья улы Кирзимов (, *[[1897 ел]], [[Алматы|Вернвый]] ― [[1955 ел]], [[Мәскәү]]*) – совет хәрби эшлеклесе, генерал-майор (1941), Беренче бөтендөнья,  Ватандашлар, Бөек Ватан сугышларында катнашучы.

## Тәрҗемәи хәле
1897 елның 12 декабрендә Верный (хәзерге Алматы) шәһәрендә туган. Татар.  Шәһәр укуханәсендә 2 классны тәмамлаган (1910). 1913-1915 елларда тәмәке фабрикасы эшчесе. 1915 елда патша армиясендә хәрби хезмәттә.

## Хәрби карьера
* Екатиринбурда 120- запастагы пехота батальонында, 18- Влодак полкында  хезмәт итә. Көнбатыш фронтта хәрби хәрәкәтләрдә катнаша. 1916 елда, яраланып, Сызранда дәвалана. 1917 елда Себер пехота полкында (Ташкәнт) кече унтер-офицер.
* 1917-1922 елларда Ватандашлар сугышында катнаша.
* Октябрь инкыйлабыннан соң Ташкәнттә ирекле кызыл гвардия отрядына кушыла.
* Взвод командиры (1918), кавалерия разведкасы башлыгы, эскадрон хәрби комиссры (1920), эскадрон командиры (1921).

#### ВЧК чик саклау гаскәрендә
1921 елның декабреннән ВЧК чик саклау хезмәтендә:
* 1921 – Термез шәһәрендә.
* 1922 - Көнчыгыш Бохара экспедициясендә.
* 1924 – Керки (хәзер Атамурат) шәһәрендә.
* 1925 елдан Төньяк Кавказда (Грозный, Орджоникидзе шәһәрләрендә) ОГПУ гаскәрләре дивизион командиры. 1931 елдан Налчык, Махачкала, Биштау (Пятигорск) шәһәрләрендә милли дивизион командиры.
* 1929-1930 елларда РККА комсоставының белемнәрен күтәрү курсларында укый.
* 1934-1936 елларда  М.В. Фрунзе исемендәге хәрби академия тыңлаучысы.
* Академияне тәмамлагач, Украинаның Львов өлкәсе Броды шәһәрендә 16- аерым мотоукчылар полкы командиры.

## [[Бөек Ватан сугышы]]нда
Сугыш башында А. Кирзимов полкы Көньяк-Көнбатыш фронты флангын саклап, Стыр елгасы буйлап заслонда тора. А. Кирзимов Ленинград фронтына күчерелеп, яңа төзелгән 265- дивизия командиры итеп билгеләнә. Тулысынча оешып бетмәгән дивизия Выборг янында сугышка керә һәм күп югалтулар кичерә. 1941 елның 24 августында «ышанычны акламау» сылтавы белән, А. Кирзимовны вазифасыннан азат итәләр.
* 1941, сентябрь – 6- аерым укчы бригада командиры.
* 1942, гыйнвар – Урта Азия хәрби округында кавалерия дивизиясе командиры.
* 1942, август – Мәскәү хәрби округында 6- һава-десант корпусы командиры.
* 1942, декабрь – 6- гвардия һава-десант дивизиясе командиры (Югары Башкомандование Ставкасы  резервында)
* 1943, март - 380- укчы дивизия (Ставка резервында) командиры.
* 1943, июль–1945 - Касыйм шәһәрендәге пулемётчылар училищесы башлыгы.
1946 елның маенда отставкага чыга. 1955 елның 7 маенда Мәскәүдә вафат була.

## Гаиләсе
Ташкәнтта гаиләсе Шевченко урамы, 24 йорт, 12 фатирда тора.
* Хатыны – Кирзимова Елизавета Филипповна (1915-1977).
* Уллары Юрий Михайлович Пинигин (1932), Михаил Михайлович Пинигин (1936).

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Ленин ордены (1943)
* Кызыл Байрак ордены (1936, 1944)
* 1 дәрәҗә Ватан сугышы ордены 
* Кызыл Йолдыз ордены (Бохара совет республикасы)
## Искәрмәләр

## Әдәбият
# Великая Отечественная: Комкоры. Военный биографический словарь. Т. 2. — М.; Жуковский: Кучково поле, 2006.
# *[[Рәис Зарипов]]*. Корпус командирлары. «Казан утлары», 2015, № 5.

## Сылтамалар
*   НКВД 15 дивизиясе составындагы офицерларның язмышы

Төркем:Генерал-майорлар (ССРБ)
Төркем:Корпус командирлары
Төркем:Фрунзе исемендәге Хәрби академияне тәмамлаучылар
Төркем:Казакъстан татарлары