Кеше тешләре

**Тешләр** (**dentes**)

·       Тешләр чәйнәү аппаратының бер өлеше һәм казналыкка беркетелә.

·       Һәрбер тешнең 3 өлеше бар (рәс. 1.4).

o  **Теш коронкасы** (**corona dentis**) урт өстеннән чыгып тора һәм аның 5 өслеге бар:

§  **Окклюзион өслек** (**facies occlusalis**) каршы яктагы рәтләр белән кысу өчен.

§  **Вестибуляр өслек** (**facies vestibularis**) авызның алгы өлешенә юнәлә.

§  **Тел өслеге** (**facies lingualis**) авыз куышлыгына һәм телгә юнәлә.

§  Ике **ялганма өслек** (**facies contacta**) – кырыйдагы, күрше тешләрнең шундый ук өслекләре белән кагылып тора. 

o  **Теш тамыры** (**radix dentis**) казналыкның альвеоляр чокырчыгында урнашкан. Тамырның очы - **теш тамырының очы** (**apex radicis dentis**) белән тәмамлана, анда **теш очы тишеге** (**foramen apicis dentis**) бар; аннан тешкә тамырлар һәм нервлар үтә.

o  **Теш муентыгы** (**cervix dentis**) коронка белән тамыр арасында урнашкан һәм урт белән капланган өлеш.

·       Һәрбер тештә бар:

o  **Теш пульпасы** (**pulpa dentis**), **теш куышлыгында** (**cavitas dentis**) урнашкан. Теш пульпасы тамырлардан һәм нервлардан тора. Теш куышлыгын ике өлешкә бүләрләр:

§  **Коронка куышлыгы** (**cavitas coronae**) – ул тешнең коронкасында урнашкан һәм кушлыкның киң өлеше.

§  **Теш тамырының юлы** (**canalis radicis dentis**) – тешнең тамыры очында оч тишеге булып ачыла һәм куышлыкның тар өлеше.

o  **Дентин** (**dentinum**), пульпаны әйләндереп алган;

o  **Эмаль** (**enamelum**), коронканың дентинын каплый;

o  **Цемент** (**cementum**), тамырны каплый.

·       **Периодонт** (**periodontium**) – альвеолада тешнең тамырын тотып торучы тоташтыргыч тукыма.

·       **Парадонт** (**paradontium**) цемент, периодонт, теш альвеоласы тышчасыннан һәм  урттан тора.

·       Тешләр төре:

o  **Кискеч тешләр** (**dens incisivus**) өтергегә охшаш, азыкны кисә.

o  **Казык тешләр** (**dens caninus**) конуссыман коронкалы, азыкны тотып тора һәм ерта.

o  **Кечкенә урт тешләр, премолярлар** (**dens premolarus**) йому өслегендә 2 төере бар.

o  **Зур урт тешләр, молярлар** (**dens molarus**) йому өслегендә 4-5 төере бар һәм коронкасы дүртпочмаклы. Тамыр тешләр азыкны ышкый.

o  Кискеч, казык һәм премолярлар бер тамырлы (беренче өске премолярдан кала – аның тамыры таркалган). Өске молярларда 3 тамыр, аскыда - 2.

·       Кеше тешләре гомердә бер тапкыр алмашына. Беренче тешләр **[[сөт]] тешләре** (**dentes decidui**), икенче тешләр - **даими** **тешләр** (**dentes permenentes**) дип атала.

o  сөт тешләре – 20: казналыкның һәрбер яртысында 2 кискеч, 1 казык һәм 2 моляр теш. Әлеге тешләр гомернең якынча 6-7 аенда килеп чыгалар һәм 2 яшьтә тулысынча чыгалар.

o  Даими тешләр – 32, казналыкның һәрбер яртысында 2 кискеч, 1 казналык, 2 премоляр һәм 3 моляр. Әлеге тешләр 6-7 яшьтә чыга башлыйлар һәм 12 яшькә чыгып бетә диярлек. Өченче молярлар (**[[Акыл теше|акыл тешләре]]**) 17-25 яшьтә яки соңрак чыга ала.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Кеше анатомиясе фәненнән студентларга мөстәкыйль эш өчен уку-методик ярдәмлек. 2 нче өлеше. Спланхнология. /А.П. Киясов, Ә.А. Гомерова, Л.А. Емелина һәм б.к. / Русчадан И. С. Хаҗиев тәрҗ. - Казан: КДМУ, 2013. - 126 бит.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Ашкайнату системасы
Төркем:Кеше анатомиясе
Төркем:Тешләр