open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
London küpere

**London küpere** (inglizçä *London Bridge*) — London şähärendä urnaşqan möhim küper, Temza yılğası belän bülengän Siti häm Sautswork rayonnarın totaştıruçı küper.

## Tarix

Zamança London küpere urınında borınğı waqıttan 
berniçä küperlär tözelgän bulğan, barısı London küpere dip atalğan.

1750 yılğa qädär London küpere - Temza aşa Londonnıñ berdänber küpere bulğan.

1831 yılda elekke iskergän küper urınında zamança küper tözelgän.

1967 yılda injener **Harold King** bügenge küperne proyektlaşqan häm 1973 yılda patşabikä Yelizaveta II qatnaşında açılğan.

London küpere könbatışta Tawer küpere belän, könçığışta Kenon-strit timer yul küpere belän kürşe bula.

London küpere Waterloo küperenä oxşaş, läkin 4 teräge urnına 2 terägenä iä.

## Monı da qarağız
*Londonda terror ğämäle (iyün, 2017)
## Sıltamalar

*London Green Guide Michelin 2012—2013. Michelin Travel & Lifestyle
* Blockley, David. Bridges: The science and art of the world’s most inspiring structures. Oxford University Press, 2012. — P. 106 — ISBN 978-0-19-964572-5
* Jackson, Peter. London Bridge: a visual history. Historical Publications, 2002. — P. 138 — ISBN 978-0-948667-82-4

Төркем:Күперләр
Журавлев

**Журавлев** — фамилия:
* Борис Журавлев (1946—2015), галим.
* Иван Журавлев (?—1895), Казан сәүдәгәре.
* Иван Журавлев (1833—1884), рәссам.
* Тихон Журавлев (1913—1985), язучы.
----
* Журавлева
** Светлана Журавлева (1949), кулланучылар кооперативы рәисе (*[[Кайбыч районы]]*), ТР атказанган сәүдә хезмәткәре (1991).
**Татьяна Журавлёва (1989), җиңел атлетчы, диск ыргытучы.
Иван Журин

**Иван Журин** (Иван Иван улы Журин, ,  — , ) — тимер юл транспорты хезмәткәре. 1915 елның 28 мартында Ильинка вулысы Осиново авылында туа. 1932-1975 елларда Горький тимер юлы Казан бүлекчәсе Юдино тимер юл станциясында укчы, вагоннар тоташтыручы, поездлар төзүче булып эшләгән. Тимер юл транспортын үстерүдә ирешелгән уңышлар өчен Социалистик хезмәт каһарманы исеменә лаек булган (1959).
Александр Жутаев

**Александр Жутаев** (Александр Михаил улы Жутаев, ,  — , ) — инженер-механик, ТАССРның атказанган нефтьчесе (1989). 1961-1965 елларда Лениногорск үзәк ремонтлау-механика заводында баш инженер, директор; 1965-1992 елларда «Татнефть» ҖБдә. Бораулау җайланмасын һәм  җайланмаларны булдыру һәм сәнәгый үзләштерү өчен ССРБ дәүләт премиясенә лаек булган (1971).
Радик Шәймиев

**Радик Шәймиев**, Радик Минтимер улы Шәймиев () — бизнесмен, «НИРА – Экспорт» ҖЧҖ генераль  директоры (*[[1992 ел]]дан*),  «ТАИФ» ААҖ () директорлар шурасы әгъзасы (*[[1996 ел]]дан*). «Рубин» футбол клубы президенты (*[[2017 ел]]ның [[май|маеннан]]*). Автокросс буенча Европа чемпионы (*[[2003 ел|2003]]*), халыкара класслы спорт остасы.

## Тәрҗемәи хәле
1964 елның 14 ноябрендә Татарстан АССР Минзәлә шәһәрендә туган.
 
1982-1989 елларда Казан төзүче-инженерлар институтында «*инженер-төзүче*» белгечлегенә укый. 1983-1985 елларда, институтның 2нче курсыннан соң, Кызыл байраклы Тын океан флотында хезмәт итә. Армиядән соң институтны кызыл дипломга тәмамлый.

1989-1990 елларда «Казгражданпроект»ның 2нче санлы архитектура-планлаштыру остаханәсендә инженер.

1990-1992 елларда «Казан» тышкы сәүдә берләшмәсенең фәнни-җитештерү үзәге генераль директорының коммерция мәсьәләләре буенча урынбасары.

1992 елдан «НИРА–Экспорт» ҖЧҖ оештыручысы (*Никола Копривица белән бергә*) һәм генераль директоры. НИРА Никола, Радик исемнәренең беренче ике хәрефеннән ясалган.
 
1996 елдан «ТАИФ» ААҖ генераль директорының баш киңәшчесе.

1998 елда «Татнефть» ААҖ директорлар шурасы составына керә.

2017 елның маеннан «Рубин» футбол клубы президенты.

## Гаилә хәле
Әтисе — Минтимер Шәймиев. Әнисе - Сәкинә Шакир кызы (*[[1939 ел|1939]]-[[2018]]*). Абыйсы – Айрат (*[[1962 ел|1962]]*).
* Беренче хатыны Наилә Илгиз кызы (*[[1965 ел|1965]]*), *табиб*.
:*кызы* Камилә Радик кызы (1987)
* Икенче хатыны, ике баласы.

## Санкцияләр
* 2025 ― Канада «Нира-Экспорт» компаниясе генераль директоры Радик Шәймиевка каршы чикләүләр (финанс чикләүләре һәм Канадага керүне тыю) керткән.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2014 ― «Почет ордены» (РФ) ― *ирешелгән хезмәт уңышлары, күпьеллык намуслы хезмәте һәм актив җәмәгать эшчәнлеге өчен*.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  ТР эшлекле үзәге сайты 
*  «Рубин» ФК сайты 
*  Р.М. Шәймиев «Чикләрсез татарлар» сайтында 

## Моны да карагыз
*   Forbes журналы рейтинглары турында
*   РФ миллиардерлары турында
*   «Рубин» футбол клубының яңа президенты Р.М. Шәймиев белән әңгәмә 

Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар
Төркем:Миллиардерлар
Төркем:Европа чемпионнары
Төркем:Спорт осталары
Төркем:Шәхесләр:Татнефть
Төркем:Шәхесләр:Украинадагы низаг аркасында шәхси санкцияләргә дучар булганнары
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Шәймиев

**Шәймиев** — фамилия.
* Минтимер Шәймиев (1937), ТР беренче президенты (1991-2010).
* Айрат Шәймиев (1962), бизнесмен. М. Шәймиевның олы улы.
* Радик Шәймиев (1964), бизнесмен. М. Шәймиевның кече улы.
* Тимур Шәймиев (1989), бизнесмен. М. Шәймиевның оныгы, А. Шәймиевның улы.
----
;Шәймиева
* Камилә Шәймиева (1987), бизнесмен, акцияләр тотучы. М. Шәймиевның оныгы, Р. Шәймиевның кызы.
* Мәдәния Шәймиева (*Ильясова*, 1939), РФ халык мәгарифе отличнигы, ТР атказанган сәүдә хезмәткәре, Чаллының мактаулы гражданы.
* Сәкинә Шәймиева (1939―2018), икътисадчы. М. Ш. Шәймиевның хатыны. А. һәм Р. Шәймиевларның әнисе.

Төркем:Фамилияләр
Каюм Җәббаров

**Каюм Җәббаров** (Каюм Закир улы Җәббаров, ,  — , ) — Дан орденының тулы кавалеры. Сугышка кадәр Казан авиация заводында эшләгән. 1942 елның апреленнән фронтта, 76-ммлы туп расчеты командиры. Сугыштагы хезмәтләре өчен өч мәртәбә (6.5.1944, 6.3.1945, 15.5.1946) Дан ордены белән бүләкләнгән. 1946 елдан Казан механика заводында компрессорчы булып эшләгән.

## Биографиясе
1920 елның 7 мартында Татарстан Республикасының Лаеш районы Татар Агайбашы авылында туган. Татар милләтеннән. 4 сыйныф тәмамлый. Казан авиация заводында эшли.

1942 елда Кызыл Армия сафларына алына. Бөек Ватан сугышы сугышларында 1942 елның апреленнән бирле. 1943 елның җәенә сержант Җәббаров 134 нче укчы дивизиясенең 629 нчы укчы полкы орудие артиллерия исәбендә 76 нчы мм орудиесе белән сугыша. Август аенда Смоленск өлкәсендәге Починок авылы янындагы дошманның оборонасын өзгән вакытта аерылып тора. Батырлык өчен медале белән бүләкләнә, тиздән расчет командиры була.

1944 елның 30 апрелендә Серкизов торак пункты янында сержант Җәббаров, сугышчылар белән командалап, дошманның контратакасын чагылдырганда, утны турыдан-туры наводка белән алып баруны оста итеп оештыра, дошманны юк итә. Нәтиҗәдә, дошман сугыш кырында  60ка кадәр солдатны яралаган.

134 нче укчы дивизиясе командиры 1944 елның 6 маендагы приказы белән сСержант Җаббаров Каюм Закир улы 3 нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.

1945 елның 14 гыйнварында Висла елгасының сул як ярындагы дошманның оборонасы өзелгәндә, Коханув торак пункты янында сержант Җәббаров турыдан-туры наводка белән бергә 4 пулемет ноктасын һәм 10нан артык солдатны юк итә. 16 гыйнварда шәһәр өчен барган сугышларда 5 ут ноктасын һәм дошман пехотасын җимерә.

1945 елның 6 мартындагы приказ белән Сержант Җаббаров Каюм Закир улы 2 нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.

1945 елның 24 апрелендә Альт-Мадлитц торак пункты өчен барган сугышларда сержант Җәббаров 3 пулемет ноктасын һәм 2 орудиене юк итә.

СССР Югары Советы Президиумының 1946 елның 15 маендагы Указы белән илбасарларга каршы сугышларда командование биремнәрен үрнәк үтәгәне өчен сержант Җаббаров Каюм Закир улы 1 нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. Дан орденының тулы кавалеры була.

1946 елда старшина Җәббаров демобилизацияләнә. Туган ягына кайта.

Казан шәһәрендә яши. Тимер юл сакчысы булып хезмәт итә, аннан Казан механика заводына компрессорщик булып эшли. 1996 елның 14 гыйнварында вафат була. Лаеш районының Державино авылы зиратында җирләнгән.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Исмагилов И. Герои татарского народа. Казань, 2006
* Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — 703 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01883-9.
* Хакимов М., Сафаров М. Татары. Воины. Труженики. Патриоты. Москва, 2006

Төркем:Татар хәрбиләре
Рамил Зәбиров

**Рамил Зәбиров** (Рамил Әхмәт улы Зәбиров, ,  — , ) — отоларинголог, медицина фәннәре докторы (1987), профессор (1989). 1972-2015 елларда Ырынбур медицина институтында, 1989 елдан отоларингология кафедарасы мөдире. Колак, бугаз һәм борынның онкологик һәм башка авыруларны дәвалауга караган фәнни хезмәтләр авторы.
## Искәрмәләр

Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Профессорлар
Төркем:Шәхесләр:Ырынбур
Хәлидә Зәбирова

**Хәлидә Зәбирова** (Хәлидә Сафа кызы Зәбирова,  — ) — җырчы (меццо-сопрано), ТАССРның атказанган артисткасы (1944). 1939-1974 елларда Татар опера һәм балет театры солисткасы. 40тан артык партия башкарган, шулар арасында Азучена, Амнерис («Трубадур», «Аида» Җүзеппе Верди), Тугызак, Бикә, Сабирә (Нәҗип Җиһанов опералары), һ.б.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Татар җырчылары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Шәхесләр:Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры
Иван Заботин

**Иван Заботин** (Иван Петр улы Заботин, ,  — , ) — рус телендә иҗат иткән язучы. «Безнең балалар бакчасы» (, 1952), «Тиздән мәктәпкә» (, 1958) хикәяләр җыентыклары, «Лобачевский» романы (1956) авторы. Мәҗит Гафури, Шәриф Камал, Мирсәй Әмир әсәрләрен рус теленә тәрҗемә иткән. Казан ШБКның карары белән 1955 елда Казанның Грабарский бистәсендәге бер урамга Заботин исеме бирелгән.
Ярослав Заботин

**Ярослав Заботин** (Ярослав Иван улы Заботин, ,  — , ) — математик, физика-математика фәннәре докторы (1975), профессор (1980). 1956 елдан Казан университетында: 1961-1967 елларда исәпләү үзәге мөдире, 1978-2012 елларда икътисади кибернетика кафедрасы мөдире; 1980-1985 елларда уку-укыту эшләре буенча проректор. Сызыклы булмаган программалаштыру  һәм ысулларына, икътисадта математик ысулларын куллануга, җитештерү белән идарә итүгә һәм икътисади җәгърафиягә караган фәнни хезмәтләр авторы.
Төркем:Математиклар
Георгий Забусов

**Георгий Забусов** (Георгий Ипполит улы Забусов, ,  — , ) — гистолог, медицина фәннәре докторы (1945), профессор (1945). 1928-1973 елларда Казан медицина институтында, 1945-1971 елларда гистология кафедрасы мөдире. Вегетатив нерв системасы морфологиясенә караган фәнни хезмәтләр авторы.
Ипполит Забусов

**Ипполит Забусов** (Ипполит Пөтр улы Забусов, ,  — , ) — зоолог, зоология докторы (1911), профессор (1917). 1895 елдан Казан университетында. Умырткасызларның морфологиясенә һәм аларны системлаштыруга караган фәнни хезмәтләр авторы.
Казан керәшен педагогия техникумы

**Казан керәшен педагогия техникумы** — уку йорты.

1921 елда *Керәшен педагогия курсларын* үзгәртеп кору юлы белән барлыкка килгән. 1929 елда К.Насыйри исемендәге Казан татар педагогия техникумына кушыла.

Техникумны тәмамлаучылар арасында: Алексей Кибяков (1899―1985), медицина фәннәре докторы, Илья Коновалов (1906-1957), биология фәннәре докторы, Александр Яковлев (1903―1991), генерал-лейтенант.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Игорь Завадский

**Игорь Завадский** (Игорь Владимир улы Завадский, ,  — , ) — терапевт, медицина докторы (1908). 1899 елдан Казан медицина университетының клиникасында эшләгән. 1904 елдан Петербург хатын-кызлар медицина институтында. 1913-1916 елларда Казан университетында табиб диагностикасы кафедрасы профессоры, 1917 елдан − Ростовка эвакуацияләнгән Варшава университетында шул ук вазифада.
## Искәрмәләр
Владимир Завадский

**Завадский Владимир Рому́лович (Ромуальдович)** (1846—1913) — Россия суд эшлеклесе; сенатор. Яшерен киңәшче.

## Биографиясе
Владимир Ромулович Завадский  1846 елның 7 (19) июлендә туган. Слеповрон гербы поляк дворяннары Завадскийлар нәселеннән.  Подолия губернасы дворяннарыннан. Әтисе  — Ромул (Ромуальд) Игнатьевич Завадский (1802—?) Чик сакчыларының Одесса бригадасы күзәтүчесе, әнисе — Мария Яковлевна Ниценко, Закатал коменданты кызы.   Башка уллары да танылу ала: Владислав (1840—1911) һәм Михаил (1848—1926).

1867 елда  Ришель гимназиясен тәмамлый һәм  Казан университетының юридик факультетына  укырга керә. Университетны кандидат дәрәҗәсендә тәмамлау белән   1870 елның 20 маенда Ярославль округы судында прокурор канцеляриясендә хезмәт итә башлый. 1871 елның мартында Казан суд палатасы прокуроры канцеляриясенә кабул итү турында гариза белән мөрәҗәгать итә һәм 1871 елның 15 июлендә Казан округ суды түрәләре штатына күчерелә; 1871 елның 30 ноябрендә Казан суд палатасы прокуроры каршындагы Суд вазыйфаларына кандидат итеп билгеләнә.

1873 елның февралендә ул Сембер округ суды прокурорының иптәше, ә 1879 елның 4 июлендә - Самар округ суды прокуроры  итеп билгеләнә.

1883 елдан ул янә Казанда хезмәт итә: 8 июньдә Казан суд палатасы прокуроры ярдәмчесе итеп билгеләнә, 1894 елның 10 июнендә Казан округ суды рәисе, ә 1899 елның 15 февралендә Казан суд палатасы прокуроры итеп билгеләнә; 1894 елның 1 гыйнварыннан ул чын статистик киңәшче булып санала.

1901 елның 7 мартында ул Иркутск суд палатасының өлкән рәисе, сенатор исемен ала һәм яшерен киңәшче була. Шул ук вакытта аңа Иркутск суд палатасына буйсынган органнарның һәм вазыйфаи затларның эшчәнлеген контрольдә тоту хокукы бирелә.

1910 елның 22 сентябрендә, сәламәтлеге буенча  үтенеч нигезендә хезмәттән азат ителә.

1913 елның 21 маенда (3 июнендә) Ялтада вафат була.  Ауткин зиратында җирләнә.

## Бүләкләре

* 3 нче дәрәҗә Изге Анна ордены  (1879)
* 2 нче дәрәҗә  Изге  Станислав ордены  (1882)
* 2 нче дәрәҗә Изге Анна ордены (1886)
* 4 нче дәрәҗә Изге  Владимир ордены  (1891)
* 3 нче дәрәҗә Изге Владимир ордены (1896)
* 1 нче дәрәҗә Св. Станислав ордены (1899)

## Гаиләсе
Надворный киңәшчесе кызы Александра Александровна Евдокимовага өйләнә. Аларның балалары:

* Александр (1873—1915)
* Игорь (1875—1944)
* Наталья Петербургның Югары хатын-кызлар курсларында укый.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Завадский Владимир Ромулович  // Список гражданским чинам IV класса : Испр. по 1-е июня 1900 г. — С. 874.

## Сылтамалар

* Завадский, Владимир Ромулович // ИркипедияRU
Төркем:Русия империясе сенаторлары
Төркем:III дәрәҗә Изге Анна ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Изге Анна ордены кавалерлары
Төркем:IV дәрәҗә Изге Владимир ордены кавалерлары
Төркем:III дәрәҗә Изге Владимир ордены кавлерлары
Төркем:II дәрәҗә Изге Станислав ордены кавалерлары
Төркем:I дәрәҗә Изге Станислав ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1913 елда вафатлар
Төркем:3 июнь көнне вафатлар
Төркем:Таврия губернасында туганнар
Төркем:1846 елда туганнар
Төркем:19 июль көнне туганнар
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Федор Завалишин

**Федор Завалишин** (Фөдор Семөн улы Завалишин, ,  — , ) — механика өлкәсендә галим, техник фәннәр докторы, профессор (1966). РСФСРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе. 1946-1954 елларда Үзәк кара туфрак  авыл хуҗалыгы ФТИдә (Воронеж) механикалаштыру бүлеге мөдире. 1954-1966 елларда Казан авыл хуҗалыгы институты машина-трактыр паркыннан файдалану һәм аны ремонтлау кафедрасы мөдире, 1966 елдан Воронеж авыл хуҗалыгы институтында шул ук вазифада. Авыл хуҗалыгында җитештерү процессларын һәм операцияләрен проектлауның теоретик нигезләрен һәм ысулларын эшкәртүгә караган фәнни хезмәтләр авторы.
Түбән Кама муниципаль институты

250px|right
250px|thumb|right|Уку йорты бинасы
**Түбән Кама муниципаль институты** () — Татарстанның Түбән Кама шәһәрендә (*[[1961 ел]]дан [[шәһәр тибындагы бистә|бистә]], [[1966 ел]]дан [[шәһәр]]*) 1997-2013 елларда эшләгән югары уку йорты. 2013 елда дәүләт аккредитациясе бирелмәү сәбәпле ябыла. Түбән Кама шәһәренең бердәнбер мөстәкыйль югары уку йорты була. 
Гамәлгә куючысы — Түбән Кама шәһәре администрациясе.

## Тарих
1997 елда Түбән Кама шәһәр һәм район хакимияте башлыгының карары нигезендә шәһәр һәм район өчен кирәкле белгечләр (*социологлар, юристлар,  хокук белгечләре, чит телләр, физик тәрбия, татар теле, информатика укытучылары*) әзерләү максатында Түбән Кама муниципаль институты оештырыла. Беренче ректоры, институтны ачып җибәрүче *техник фәннәр докторы, профессор* Владимир Борис улы Живетин була. Институт РФ мәгариф министрлыгының лицензиясе нигезендә эшли. Институтта  социология, юриспруденция, алман һәм инглиз телләре, татар филологиясе, физик тәрбия һәм спорт   факультетлары эшли. Соңрак бизнес-информатика, тәрҗемә, туризм, коммерция, җитештерү менеджменты, персонал белән идарә итү,  юриспруденция белгечлекләренә укыталар. Беренче елларда көндезге һәм читтән торып уку бүлекләрендә 460 студент белем ала.

1999 елдан ректор — Фәрит Габтелгазиз улы Ялалов (*<small>[[:ru:Ялалов, Фарит Габтелович|ru]]</small>*). Шәһәрнең 21нче балалар бакчасы бинасын институт өчен үзгәртеп коралар. 2004, 2008 елларда дәүләт аккредитациясе турында таныклык алына. 2005 елда Санкт-Петербургның А.И. Һерцен исемендәге дәүләт педагогика университеты (*<small>[[:ru:Российский государственный педагогический университет имени А. И. Герцена|ru]]</small>*) каршындагы ЮНЕСКО кафедрасының филиалы ачыла.

2013-2014 уку елында институтта 600 студент (*аларның 70% ы читтән торып*) укый — уку йортын ябуга беренче сәбәп була.
 
2013 елда Рособрнадзор «*Түбән Кама муниципаль институты дәүләт стандартына туры килми*» дип таба һәм институт ябыла.

2014 елда институт бинасында Татарстан халыкларының Дуслык йорты бүлекчәсе ачыла.

## Шәхесләр
### Ректорлар

### Укытучылар

### Тәмамлаучылар

## Искәрмәләр

## Әдәбият
# Һ.И. Хәбибуллина. Могҗиза тудыручылар. Түбән Кама: «Гүзәл» нәшрият-полиграфия үзәге, 2006.

## Сылтамалар

*   Түбән Кама муниципаль институты ТР эшлекле үзәге сайтында 
*   Эффективный муниципальный вуз. «Элита» (журнал), 28.02.2013

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстан югары уку йортлары
Төркем:Түбән Кама уку йортлары
Төркем:2013 елда ябылган уку йортлары
Вячеслав Завойский

**Вячеслав Завойский** (Вячеслав Константин улы Завойский, ,  — , ) — физик, физика-математика фәннәре докторы (1968). 1944-1960 елларда И.В.Курчатов исемендәге Атом энергиясе институтында (Мәскәү), 1960 елдан Мәскәүнең башка ЮУЙларында. Гомуми һәм төш физикасына, атом энергетикасына караган фәнни хезмәтләр, хатирәләр китабы авторы.
Евгений Завойский

**Евгений Завойский** (Евгений Константин улы Завойский, ,  — , ) — физик, Казан магнит радиоспекторскопиясе мәктәбенә нигез салучы, ССРБ ФА хакыйкый әгъзасы (1964). 1947 елдан И.В.Курчатов исемендәге Атом энергиясе институтында (Мәскәү). Яңа физика бүлегенә (магнит радиоспектроскопиясенә) нигез салган электрон парамагнит резонасы күренеше ачкан (1944). Термотөш плазмасына һәм тиз үтүчән процессларга караган фәнни хезмәтләр авторы. ССРБ дәүләт (1949) һәм Ленин (1957) премияләре лауреаты.

Казан шәһәренең Идел буе районында Завойский урамы бар, 1984 елдан Казан физика-техника институты Завойский исемен йөртә, 2004 елда Казан дәүләт университетының Физик факультеты алдында Завойский һәйкәле ачылган. 1991 елдан парамагнит резонансы өлкәсендәге казанышлар өчен Завойский исемендәге бүләк бирелә.
Төркем:Физиклар
Казан синтетик каучык заводы

**Казан синтетик каучык заводы ** – Казан шәһәрендә урнашкан . Русиянең иң алдынгы нефть химиясе сәнәгате предприятиеләренең берсе. 1936 елда *[[Сергей Киров|Киров]] исемендәге синтетик каучык заводы* буларак нигезләнгән. Заводның төп продукциясе: силикон һәм уретан каучыклары, резин һәм силикон катнашмалары, кремнийорганик һәм тиоколлы һерметиклар һәм компаундлар, тиоколлар, мастиклар, түбә япмалары, алкид лак, автомобил сыекчалары, һ.б.

Төркем:Казан ширкәтләре
Иван Заварыкин

**Иван Заварыкин** (Иван Александр улы Заварыкин, ,  — , ) — ССРБ Каһарманы. 1936 елдан Кызыл Гаскәрдә. 1938 елдан  Энгелс хәрби авиация укуханәсен бетергән (1938). 104 тан артык сугышчан очыш ясый, дошманның 7 очкычын, 40 танкын, 130 га якын автомобилен, 20 артиллерия бәтәрәен юк итә (1943). Сугыштагы хезмәтләре өчен Советлар Берлеге каһарманы исеменә лаек булган (13.4.1944). Сугышчан биремен үтәгәндә һәлак булган.
Гонококклы кератоконъюнктивит

**Гонококклы кератоконъюнктивит** (бленорея)

**Гонорея** — сәламәт мөгезкатлау эпителие аша үтә алган N. gonorrhoeae, чыгарган сидек җенес юлының венерик инфекциясе.

## Диагностика
1.	 Кискен барлыкка килгән көчле конъюнктива бүлендеге белән билгеләнә.

2.	 **Билгеләре**

• Чагылган шешү белән йомшак кабаклар .

•	Чагылган конъюнктиваль гиперемия, хемоз, өзлексез эренле бүлендек .

•	Псевдомембраналар ясалу.

•	Чагылган лимфаденопатия, авыр очракларда — лимфа төеннәренең эренле ялкынсынуы.

•	Конъюнктивитны дөрес дәваламаган очракларда мөгезкатлауның периферик җәрәхәтләнүе барлыкка килә

•	Җәрәхәтләнү үзәккә тарала

•	Тишелү һәм эндофтальмит.

3.	 	**Лаборатор тикшерүләр**

•	Грам буенча буяу грамтискәре диплококкларны ачыклый.

•	Шоколадлы агар һәм Thayer-Martin кебек азыклы тирәлектә үстерү.
## Дәвалау
Мөгезкатлау җәрәхәте ясалганда пациент хастаханәгә салынырга тиеш.

1.	 Һәр сәгать гентамицин яки бацитрацинны 	урынлы тамызу.

2.	 	Системалы терапия

•	Мускул эченә цефтриаксон 250 мг/тәү 3 көн дәвамында яки 1 г бер вакытта. Аерым конъюнктива зарарлануга караганда мөгезкатлау зарарлануы көчлерәк дәвалау таләп итә (вена эченә 2 г кадәр 3 көн дәвамында).

•	Кайчак альтернатив дәвалау сыйфатында спектиномицин 1 г бер вакытта мускул эченә кертеп дәвалауны кулланалар.

•	Күп кенә препаратларга бирешмәүчәнлек өчен пациентның антибиотикларга сизгерлегенә карап шәхси дәвалауны билгеләргә кирәк

**NB** Пациентны бергә барган хламидиялы инфекцияне ачыклау һәм җенси партнерлар даирәсен билгеләү өчен венерологик диспансерга юнәлтергә кирәк. Хламидиялы инфекцияне доксициклин 200 мг/тәү 1 атна дәвамында яки азитромицин 1 г бер вакытта белән дәвалыйлар.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Блефарохалазис

**Блефарохалазис** (blepharochalasis; гр. blepharon күз кабагы + chalasis йомшару) — ике өске кабакның рецидивлы, авыртусыз, җөйләнүенә китермичә шешүләр белән сыйфатланган сирәк чир. Шешүләр гадәттә үзләре берничә көннән бетә.

1.	 Гадәттә җенси җитлегү чорында ачыклана, еллар белән рецидивлар ешлыгы кими.

2.	 **Билгеләре**

•	Чирнең 2 формасы билгеле: гипертрофик (орбиталь бүсерләр ясалып) һәм атрофик (орбиталь клетчатка абсорбциясе белән).

•	Артык, җыерчыклы һәм атрофик тире, таушалган папирос кәгазен хәтерләтә.

•	Авыр очракларда күз ярыгы почмаклары һәм леватор сеңере тартылып, птозга китерә ала.

•	Яшь бизе пролапсы мөмкин.

1. **Дифференциаль диагностиканы**  дарулар куллану белән бәйле кычыткан бизгәге һәм Квинке шешенүе белән үткәрәләр.

2. Дәвалауга артык тирене алып ату һәм птозны төзәтү өчен блефаропластика керә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Марат Хөснетдинов

**Марат Хөснетдинов**, Марат Хәйретдин улы Хөснетдинов — хуҗалык эшлеклесе, «Татнефтестрой» комбинатының баш инженеры, башлыгы (*[[1969 ел|1969]]-[[1972 ел|1972]]*), ССРБ нефть һәм газ сәнәгате  төзү министры урынбасары (*[[1972 ел|1972]]-[[1986 ел|1986]]*), БДБ эшләре буенча РФ министры урынбасары (*[[1994 ел|1994]]-[[2000 ел|2000]]*). Техник фәннәр кандидаты (*[[1987 ел|1987]]*). РФ технология фәннәре академиясе академигы (*[[1998 ел|1998]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1937 елның 20 июлендә Ырынбур өлкәсе Әсәкәй районы Әсәкәй авылында туган. «*Инженер-гидротехник*» белгечлеге буенча Куйбышев төзүче-инженерлар институтының (КуИСИ) (*[[2015 ел]]га кадәр Самара дәүләт архитектура-төзелеш университеты, [[2015 ел]]да Самара дәүләт техник университетына кушылган*) гидротехник факультетын (*[[1959 ел|1959]]*), КуИСИ аспирантурасын (*[[1968 ел|1968]]*), ССРБ халык хуҗалыгы академиясен (*[[1976 ел|1976]]*) тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
1959 елда Куйбышев төзүче-инженерлар институтын тәмамлагач, юллама буенча Бөгелмәгә, «Татспецстрой» трестына эшкә җибәрелә.

1959-1962 елларда Чулман елгасыннан су суырту корылмаларын төзүче 13нче төзү-монтажлау участогында (ТМУ, ) бетон коючылар бригадиры, мастер, прораб (*[[Яр Чаллы]]*), «Татспецстрой» трестының 36нчы ТМУ баш инженеры (*[[Бөгелмә]]*).

1962-1964 елларда «Татспецстрой» трестының 38нче ТМУ башлыгы (*[[Карабаш]] эшчеләр бистәсе*).

1964-1969 елларда «Татспецстрой» трестының баш инженеры (*[[Әлмәт]]*).

1969-1972 елларда «Татнефтестрой» комбинатының баш инженеры, башлыгы (*[[Әлмәт]]*).

1972-1986 елларда ССРБ нефть һәм газ сәнәгате  төзү министры урынбасары (*[[Мәскәү]]*).

1986-1990 елларда Куба газ сәнәгате министрының киңәшчесе (*Гавана*).

1990-1992 елларда «Союзнефтегазстройтруд» Үзәге директоры (*[[Мәскәү]]*).

1992-1993 елларда РФ ягулык һәм энергетика министрлыгының дәүләтара һәм регионара элемтәләр Баш идарәсе башлыгы (*[[Мәскәү]]*).

1993-1994 елларда БДБ әгъзасы булган дәүләтләр белән икътисадый хезмәттәшлек буенча РФ Дәүләт комитеты рәисе урынбасары (*[[Мәскәү]]*).

1994-2000 елларда БДБ эшләре буенча РФ министры урынбасары (*[[Мәскәү]]*).

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1966 Хөрмәт Билгесе ордены
* 1971 Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
* 1978 Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
* Академик И.М. Губкин исемендәге премия

## Чыганаклар
# Строители нефтяного края. Казань: Слово, 2008. ISBN 978-5-98356-068-0

## Сылтамалар
*   М.Х. Хөснетдинов турында Илкүләм тарихи белешмәлектә 

## Искәрмәләр

Төркем:Техник фәннәр кандидатлары
Төркем:Самар дәүләт техник университетын тәмамлаучылар
Төркем:Төзүчеләр
Төркем:Инженерлар
Татьяна Завьялова

**Татьяна Завьялова** (Татьяна Пөтр кызы Завьялова,  — ) — травматолог һәм ортопед, медицина фәннәре докторы (1969). ТАССРның атказанган табибы (1966). 1945-1978 елларда Казан травматология һәм ортопедия ФТИдә, 1955 елдан балалар ортопедиясе бүлеге мөдире. Балаларда тез һәм балтыр сынуларын дәвалауга караган фәнни хезмәтләр авторы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган табиблары
Сергей Князев

**Сергей Князев**, Сергей Лев улы Князев () (*[[1908 ел]]ның [[12 сентябрь|12 сентябре]], Нижне-Курмоярская**, [[Дон гаскәре өлкәсе|Дон Гаскәре өлкәсе]] — [[2002 ел]]ның [[31 декабрь|31 декабре]], [[Казан]]*) — фирка һәм хуҗалык эшлеклесе, КПССның Чечен-Ингуш өлкә комитетының нефть эшкәртү сәнәгате буенча сәркатибе  (*[[1942 ел|1942]]-[[1944 ел|1944]]*), КПССның Татарстан өлкә комитетының нефть сәнәгате бүлеге мөдире (*[[1949 ел|1949]]-[[1954 ел|1954]]*), сәнәгать буенча сәркатибе (*[[1956 ел|1956]]-[[1960 ел|1960]]*), өлкә комитеты сәркатибе (*[[1963 ел|1963]]-[[1974 ел|1974]]*), Татарстан Совнархозы рәисе (*[[1960 ел|1960]]-[[1963 ел|1963]]*). Казанның шәрәфле ватандашы. 1949-1960 елларда Татарстан АССРның «баш нефтьчесе».

## Тәрҗемәи хәле
1908 елның  12 сентябрендә Дон гаскәре өлкәсе (*хәзерге* Ростов өлкәсе Цимлянск районы) Нижне-Курмоярская станицасында туган. Грозный нефть институтын (хәзер Грозный нефть университеты) тәмамлаган (*[[1940 ел|1940]]*). 1929-1934 елларда Ерак Көнчыгышта Кызыл гаскәрдә подводник булып хезмәт иткән.

## Хезмәт юлы
1927-1929 елларда 3нче санлы Грозный нефть эшкәртү заводында эшче.

1942-1944 елларда Чечен-Ингуш АССРда: КПССның Чечен-Ингуш өлкә комитетының нефть эшкәртү сәнәгате буенча сәркатибе; 1944 елда Чечен-Ингуш АССР бетерелгәч, КПССның Грозный өлкә комитеты сәркатибе урынбасары.

1949-1960 елларда КПССның Татарстан өлкә комитетының нефть сәнәгате бүлеге мөдире, сәнәгать буенча сәркатибе, өлкә комитеты сәркатибе — Татарстан АССРның «баш нефтьчесе».

1960-1963 елларда Татарстан Совнархозы рәисе.

1963-1974 елларда КПССның Татарстан өлкә комитеты сәркатибе.

ТАССР Югары шурасы (*[[1951 ел|1951]]-[[1975 ел]]ларда*), ССРБ Югары шурасы (*[[1962 ел|1962]]-[[1966 ел]]ларда*) депутаты.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Октябрь Инкыйлабы ордены
* Дүрт Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
* Хөрмәт Билгесе ордены
* Казанның шәрәфле ватандашы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
#Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
# Нефть Татарии: страницы истории / С. Л. Князев. - Казань :Татар. кн. изд-во, 1981.
# Нефть и газ республики Татарстан : сб. документов, цифр и материалов: в 3 т. / С. Л. Князев, Н. С. Гатиятуллин, Г. П. Абражеев. - Москва : Недра, 1993. ISBN 5-247-03422-8 (т. 1), ISBN 5-247-03436-8 (т. 2), ISBN 5-247-03444-9 (т. 3)
# *[[Булат Солтанбәков|Б. Ф. Султанбеков]].* Нефть-дело всей его жизни.
# Строители нефтяного края. Казань: Слово, 2008. ISBN 978-5-98356-068-0

## Сылтамалар

* Князев Сергей Львович (1908-2002). «Республика Татарстан» (газета), № 1 (24817), 01.01.2003
*  С.Л. Князев некрологы «Память и надежда» сайтында
*     Б. Султанбеков. Нефть — дело всей его жизни. БИЗНЕС Online, 11.02.2017
*    С. Князев: «Я не в восторге от своей комиссарской должности» 
*  Две жизни Сергея Князева. «Гасырлар авазы» (журнал), 2007, № 1. 

## Моны да карагыз

Төркем:Грозный нефть университетын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Татарстан
Төркем:ССРБ Югары Шурасы депутатлары
Төркем:Казанның шәрәфле ватандашлары
Леонид Смагин

**Леонид Смагин**, Леонид Максим улы Смагин () — фирка һәм хуҗалык эшлеклесе, КПССның Татарстан өлкә комитеты икенче сәркатибе (*[[1986 ел|1986]]-[[1987 ел|1987]]*), нефть продуктлары белән тәэмин итү буенча ССРБ дәүләт комитеты рәисе (*[[1987 ел|1987]]-[[1991 ел|1991]]*), минераль ашламалар җитештерү буенча ССРБ министры урынбасары (*[[1991 ел|1991]]-[[1993 ел|1993]]*). Лениногорск шәһәренең шәрәфле ватандашы (*[[1995 ел|1995]]*). Татарстанда нефть сәнәгатен оештыруда башлап йөрүчеләрдән.
## Тәрҗемәи хәле
1932 елның 24 октябрендә Түбән Идел крае (*хәзерге* Сарытау өлкәсе) Вольск шәһәрендә һөнәри хәрби гаиләсендә туган. «*Инженер-геолог*» белгечлеге буенча Мәскәү торф институтын (*[[1958 ел]]дан Калинин торф институты,* *[[1994 ел]]га кадәр Тверь политехника университеты, хәзер Тверь дәүләт техник университеты*) тәмамлаган (*[[1957 ел|1957]]*).
## Хезмәт юлы
1957-1967 елларда «Бөгелмәнефть» нефтепромысел идарәсе инженер-геологы (*[[1957 ел|1957]]-[[1958 ел|1958]]*),  «Лениногорскнефть» НГДУ скважиналарны капиталь ремонтлау цехы инженер-геологы, баш геологы (*[[1958 ел|1958]]-[[1964 ел|1964]]*); «Лениногорскнефть» НГДУ 5нче санлы нефтепромыселы баш геологы; «Иркеннефть» НГДУ 2нче санлы нефтепромыселы баш геологы (*[[1964 ел|1964]]-[[1966 ел|1966]]*).
1966 елдан фирка эшендә:
1966-1979 елларда КПССның Лениногорск шәһәр комитетының икенче (*[[1966 ел|1966]]-[[1968 ел|1968]]*), беренче (*[[1968 ел|1968]]-[[1979 ел|1979]]*) сәркатибе (*[[Лениногорски|Лениногорск]]*).
1979-1987 елларда КПССның Татарстан өлкә комитеты сәркатибе (*[[1979 ел|1979]]-[[ел|1986]]*), икенче сәркатибе (*[[1986 ел|1986]]-[[1987 ел|1987]]*) (*[[Казан]]*).
1987-1991 елларда нефть продуктлары белән тәэмин итү буенча ССРБ дәүләт комитеты рәисе (*[[Мәскәү]]*).
1991-1993 елларда минераль ашламалар җитештерү буенча ССРБ министры урынбасары — кадрлар һәм социаль үсеш идарәсе башлыгы (*[[Мәскәү]]*).
1995 елдан ТР президенты киңәшчесе.
Татарстан АССР Югары шурасы (*[[1971 ел|1971]]-[[1990 ел]]ларда*), РСФСР Югары шурасы (*[[1985 ел|1985]]-[[1990 ел]]ларда*) депутаты.
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Өч Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
* Халыклар Дуслыгы ордены
* 2012 Татартсанның шәрәфле төзүчесе
* 2012 "Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен" ордены (*[[Татарстан]]*)
* 1995 Лениногорскиның шәрәфле ватандашы
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
# Строители нефтяного края. Казань: Слово, 2008. ISBN 978-5-98356-068-0
## Сылтамалар

* Л.М. Смагин «Академик» белешмәлегендә
## Моны да карагыз

Төркем:Тверь дәүләт техник университетын тәмамлаучылар
Төркем:Лениногорскиның шәрәфле ватандашлары
Төркем:Геологлар
Князев

**Князев** — фамилия һәм географик атама.
## Фамилия
* Сергей Князев (1908-2002), КПССның Татарстан ӨК сәркатибе.
----
* Ольга Князева (1954), спортчы (*)*, Олимпия чемпионы (*[[1976 ел|1976]]*).

## Топоним
*  Князев — БР Архангель районындагы авыл.
*  Князево — Тукай районындагы авыл.

## Моны да карагыз
* Иван Князьков (1873-1942), рәссам.
----
* Князь-Елга – БР Илеш районындагы авыл.
* Князи — Киров өлкәсе тимер юл разъезды.
* Зур Князь-Теняково — Чуашстанның Чабаксар районындагы авыл.
* Кече Князь-Теняково — Чуашстанның Чабаксар районындагы авыл.

Төркем:Фамилияләр
Строители Татарстана (журнал)

**«Строители Татарстана»** () — Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителүче мәгълүмати-аналитик, реклама журналы. Гамәлгә куючылары — ТР төзүчеләр берлеге һәм ТР төзүчеләр бердәмлегенең рәсми басмасы.

## Тарих
2009 елның сентябреннән айга бер тапкыр чыга. Республиканың төзелеш белән шөгыльләнүче эшлекле даирәсе һәм Татарстан партнерлары өчен нәшер ителә. Ай саен яхшы ак кәгазьдә, төсле итеп, 50 битле булып чыга. Реклама өлеше басманың 40 % ын алып тора.

## Таралу
Төзелеш оешмалары җитәкчеләренә бушлай, оешмаларда эшләүчеләргә оешма яздырган абунә буенча таратыла. Төзелеш тармагы хезмәт ветераннарын басмага ТР төзүчеләр берлеге яздырта.

Электрон рәвештә ТР төзүчеләр берлеге, ТР төзүчеләр бердәмлеге сайтларында урнаштырыла.

## Рубрикалары

* Яңалыклар
*  реформасы
* Көн кадагында
* Юбилей. Котлыйбыз
* Кануннардагы яңалыклар
* Хезмәтне саклау
* Хезмәт кешесе
* Хезмәтенә карап бүләге

* Тармак әйдәманнары
* Һөнәри белем бирү
* Төбәкләр тәҗрибәсе
* Технологияләр
* Тарих битләреннән
* Реклама

## Адресы

420064 Казан, Ырынбур тракты, 162нче А йорт.

## Сылтама
*  Басманың рәсми сайты 
*   Журналның ТР төзүчеләр берлеге сайтындагы сәхифәсе 

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан журналлары
Төркем:Русча журналлар
Әлфия Заһидуллина

**** (, , ,  - , ) — җырчы (сопрано), педагог. ТАССРның халык артисткасы (1981), РСФСРның атказанган артисткасы (1987). 

## Тәрҗемәи хәле
* 1966 елда Казан консерваториясен тәмамлый (Зөләйха Хисмәтуллина сыйныфы).

## Хезмәт юлы
* 1963-1976 — Татар опера һәм балет театры солисткасы, 
* 1976-1988 — Татар филармониясе солисткасы. 
* 1969-2001 — Казан консерваториясендә укыта.

## Танылуы
* Партияләр: Сусылу («Түләк һәм Сусылу», Н.Җиһанов), Сәрвәр («Башмаклар», Җ.Фәйзи), Микаела («Кармен», Ж.Бизе), һәм башкалар. 
* Укучылар арсында – Георгий Ибушев, Зөфәр Хәйретдинов, Илсур Сафин.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Татар җырчылары
Төркем:Татар опера җырчылары
Төркем:Татар мөгаллимнәре
Төркем:Казан консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:Казан дәүләт консерваториясе укытучылары
2017 елгы Конфедерацияләр кубогы

**2017 елгы [[ФИФА Конфедерацияләр кубогы|Конфедерацияләр кубогы]]** (, ) – ФИФА тарафыннан оештырылган футбол ярышы. Чара 17 июнь – 2 июль көннәрендә Россиянең дүрт шәһрендә (Казан, Мәскәү, Санкт-Петербург, Сочи) узган.

Ярыш ике этаплы булган: беренче этапта 8 такым ике төркемгә бүленеп, әйләнмә система буенча уйнаган. Икенче этапта төркемнәрдә беренче ике урын алган такымнар «җиңелгән очракта төшеп калу» (плей-офф) системасы буенча җиңүчене ачыклаган.

## Катнашучылар
* Россия милли футбол җыелмасы (чемпионат хуҗасы, беренче катнашу)
* Алмания милли футбол җыелмасы (2014 елгы Дөнья футбол чемпионатында җиңүче, 3нче катнашу)
* Аустралия милли футбол җыелмасы (2015 елгы Азия кубогында җиңүче, 4нче катнашу)
* Чили милли футбол җыелмасы (2015 елгы Америка кубогында җиңүче, беренче катнашу)
* Мексика милли футбол җыелмасы (2015 КОНКАКАФ кубогында җиңүче, 7нче катнашу)
* Яңа Зеландия милли футбол җыелмасы (2015 ОФК миләтләре кубогында җиңүче, 4нче катнашу)
* Португалия милли футбол җыелмасы (2016 елгы Европа футбол чемпионатында җиңүче, беренче катнашу)
* Камерун милли футбол җыелмасы (2017 Африка милләтләре кубогында җиңүче, 3нче катнашу)
## Төркем этабы





























## Ярым финал




## Өченче урын өчен уен


## Финал




## Приз фонды
2 июль көнне Санкт-Петербургда үткән финалда җиңүче җыелма 4,1 миллион $ алган, финалда җиңелгән җыелма исә 3,6 миллионга ия булган.

Өченче урын иясе 3 миллион, дәүртенче урыын алган җыелма 2,5 миллион, ярым финалга чыга алмаган калган 4 җыелмага 1,7 миллион тапшырылган.

## Сылтамалар
* http://intertat.ru/tt/sport-tt/item/66297-konfederatsiyal%D3%99r-kubogyi-kayda-kaychan-%D2%BB%D3%99m-nichek?.html 
* Конфедерацияләр Кубогын ачу тантанасында Татарстанны җырчы Алсу тәкъдим итте 

## Искәрмәләр

Төркем:2017 ел спортта
Рәис Заһидуллин (1932)

**Рәис Заһидуллин** (Рәис Газиз улы Заһидуллин, ,  — , ) — Социалистик хезмәт каһарманы (1966), Казан йөк автомобил транспорты җитштерү берләшмәсенең «Гидроспецстрой» идарәсендә авыр йөк машиналары йөртүчесе. 1975-1980 елларда ТАССР Югары Шурасы депутаты.

## Биографиясе
1932 елда Татарстан АССРның Кайбыч районы Олы Кайбыч авылында туган. 1936 елда гаилә Казанга күчеп килә.

Унике яшендә эшли башлаган, чөнки Бөек Ватан сугышы урта белем алырга комачаулаган. «Спартак» Аяк киеме комбинаты каршындагы ФЗО мәктәбен тәмамлап, Рәис токарь була һәм армиягә чакырылганчы шушы белгечлек буенча эшли. Совет Армиясендә хезмәт итеп кайткач, 1954 елда Казанга кайта, анда шоферлар курсын тәмамлый һәм «Гидроспецстрой» трестында елга ярлары буенча саклагыч дамбалар төзүдә эшли башлый.

Рәис Заһидуллин йөк ташуның бригада формасын кертә, автопоездлар булдыру инициаторы була, шуның аркасында хезмәт җитештерүчәнлеге кискен арта. Аннары аның инициативасы буенча комплекслы бригадалар төзелә башлый, аларга шоферлар белән бергә экскаватор машинистлары да керә, бу да хезмәт җитештерүчәнлеген арттыра. Җиде еллык планын (1959-1965) үтәгән өчен, аңа Социалистик Хезмәт Герое исеме бирелә.

Шуннан соң Р. Г. Заһидуллин производстводан аерылмыйча Васильево автотранспорт техникумын тәмамлаган һәм беренче «КАМАЗ»ларны җыю һәм сынауда катнашу өчен Яр Чаллыга килгән, җитештерү эшчәнлегеннән тыш, җәмәгать эше белән дә шөгыльләнә — автомобиль транспорты һәм шоссе юллары эшчеләре һөнәр берлегенең XI һәм XII съездлары делегаты була һәм ике тапкыр әлеге һөнәр берлегенең ҮК әгъзасы итеп сайлана.

Шулай ук, 1975-1980 елларда район Советы һәм ТАССР Югары Советы депутаты, республика Югары Советы Президиумы әгъзасы була.

1998 елда вафат була.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Загидуллин Раис Газизович, 20 лет за рулем автомобиля; [Лит. запись Н. В. Кадыкова] — Москва : Транспорт, 1975.[3]

Төркем:Кайбыч районында туганнар
Рамил Заһидуллин

**Рамил Заһидуллин** (Рамил Равил улы Заһидуллин, ) — спортчы (тимераякчы), ССРБ халыкара дәрәҗәле спорт остасы (1986). «Труд» ирекле спорт җәмгыяте (Казан) тәрбияләнүчесе. ССРБ Кубогы иясе (1986), 1984-1988 елларда ССРБ җыелма такымы әгъзасы.

Төркем:ССРБ халыкара класслы спорт осталары
Эрнест Дышаев

**Эрнест Дышаев** () — рәссам.

## Тормыш юлы
Эрнест Нурмөхәммәт улы Дышаев Арчада туган. Беренче карикатуралары 1957 елда «Чаян» журналында урын алды. Казанга күченеп килеп, фабрикада, төзелештә, соңрак газета-журналларда эшли башлагач та ул мавыгуын онытмый - карикатуралар ясый. Шул гомер эчендә "Чаян"ның һәр санында диярлек аның карикатурасы чыга иде. Гомеренең соңгы көннәренә кадәр журналда эшләде.
2017 елның 10 июнендә Казанда вафат.

## Сылтамалар
* Рәсемнәр галереясе 

Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Арчада туганнар
Төркем:Карикатурачы рәссамнар
Гөлсинә Заһидуллина

**Гөлсинә Заһидуллина** (Гөлсинә Мансур кызы Заһидуллина, , ) — икътисадчы, икътисад фәннәре докторы (1997), профессор (1997). 1989 елдан Казан дәүләт архитектура-төзелеш университетында: икътисад һәм эшмәкәрлек кафедрасы, проректоры (2008 елдан). Төзелеш оешмаларының икътисади үсешенә, төзелеш җитештерүенең эффективлыгын күтәрүгә, РФта һәм ТРда күчемсез милек базары барлыкка килүенә һәм үсешенә караган фәнни хезмәтләр авторы.
## Искәрмәләр
Лия Заһидуллина

**Лия Заһидуллина** (Лия (Елизавета) Михаил кызы Заһидуллина, , ) — актриса, телевизия журналисты, диктор, ТАССРның халык (1990) һәм РФнең атказанган (1997) артисткасы. 1966 елдан Казан телевизия студиясендә: алып баручы, тапшырулар авторы.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Төркем:Казанның Мактау китабына кертелгәннәр
Кабак бөгелү

**Күз кабагының эчкә бөгелүе**, **энтропион** - күз кабагы йомылу кыры белән күз алмасы ягына бөгелә.

## Инволюцион бөгелү
Инволюцион бөгелүдә башлыча аскы кабак зарарлана, чөнки өскенең киңрәк тарзаль пластинкасы бар һәм аның урнашуы тотрыклырак. Озак булган кабак бөгелүе белән пациентларда керфекләрнең өзлексез мөгезкатлауга тиеп торуы (псевдотрихиаз) мөгезкатлауның ярсытуына, нокталы эпителиаль эрозияләргә һәм авыр очракларда — җәрәхәтләр һәм паннус ясалуга китерә ала.

### Патогенез
Патогенез яшь белән бәйле кабакның сыгылмалы һәм фиброз тукымаларның дегенерациясеннән гыйбарәт, бу түбәндәге нәтиҗәләргә китерә.

# Кабакның горизонталь хәлсезлеге күз ярыгының тарзаль пластинкасы һәм почмаклар сеңерләре тартылудан килеп чыга.
# Кабакның вертикаль тотрыксызлыгы аскы кабакның ретракторлары көчсезләнү, бүленүе яки аерылудан килеп чыга. Ретрактор хәлсезлеген аскы кабакның экскурсиясе аска караганда кимү белән ачыклана.
# Кабакларны кыскач әйләнмәле мускулның пресепталь өлеше аның претарзаль өлешен «каплый», нәтиҗәдә тарзаль пластинканың аскы кырые күз алмасыннан алга күчәргә, ә өске кырые — кабакны эчкә таба бөгеп, күз алмасына омтыла.

### Дәвалау
Вакытлыча дәвалау любрикантлар, контактлы линзалар кулланудан, кабакны пластырь белән эләктереп куюдан, әйләнмәле мускулны Cl. botulinum токсины инъекциясе белән хемоденервациядән гыйбарәт.

Хирургик дәвалау түбәндәге сәбәпләрне юк итүгә юнәлгән.

# Иң еш очрый торган кабакның горизонталь хәлсезлеген латераль канталь асылманы яки үтәли чөйсыман кисеп алуны кулланып төзәтәләр.
# Каплау һәм бүлү
## кабакны кайтаручы аркылы җөйләр, артык каплауны булдырмый һәм берничә айга вакытлы коррекцияне тәэмин итә;
## Вис ысулы озаграк коррекцияне тәэмин итә. Ул кабакны тулы катлы горизонталь аерудан һәм кабакка кайтаручы җөйләр салудан тора. Эз күзнең әйләнмәле мускулының пресепталь һәм претарзаль өлеше арасында киртә ясый, кайтаручы җөй аскы кабак ретракторының хәрәкәтен тарзаль пластинкадан тирегә һәм әйләнмәле мускулга күчерә;
## Джонс ысулы аскы кабак ретракторы тарттыруын тәэмин итә, шулай итеп аларның көчен арттыра һәм әйләнмәле мускулның пресепталь һәм претарзаль өлеше арасында киртә ясый. Бу ысулны беренчел дәвалау сыйфатында куллану мөмкин, әмма ешрак рецидив очракларында кулланалар.

**NB** Хирургик катнашуга берничә процедура керә ала.

## Җөйле бөгелү
### Патогенез
Җөйле бөгелү кабакның чагылган җөйләнүе нәтиҗәсендә формалаша, ул өске яки аскы кабакның кырыен күз алмасына таба тарта. Сәбәбе булып җөйләүче конъюнктивит, трахома, җәрәхәтләр һәм химик пешүләр була ала.
### Дәвалау
1.	 	Консерватив дәвалау керфекләрнең яралаучы йогынтысыннан мөгезкатлауны саклауга юнәлгән, моның өчен контактлы линзалар кулланалар.

2.	 	Хирургик дәвалау җиңел очракларда — алга таба кабак кырыен кайтару белән аркылы тарзотомия (тарзаль борылыш). Авыр бөгүләрне дәвалау каталулы.

Дәвалау мөгезләнгән конъюнктива һәм җөйләнеп үзгәргән кыскарган тарзаль пластинканы катлаулы трансплантатлар белән алыштыруга юнәлгән.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Владимир Мироваев

**Владимир Мироваев**, Владимир Алексей улы Мироваев (*Владимир Алексеевич Мироваев; [[1954 ел]]ның [[11 декабрь|11 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Кайбыч районы]], [[Хуҗа Хәсән]]*) — үзешчән композитор, җырчы, шагыйрь, баянчы, Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте укытучысы, «Ак каз» керәшен ансамбле җитәкчесе. ТР атказанган мәдәният хезмәткәре.

## Тәрҗемәи хәле

1954 елның 11 декабрендә Кайбыч районы Хуҗа Хәсән авылында) (вариант: Пермь өлкәсе (хәзерге Пермь крае) Чайковский районы Засечный бистәсендә) туган. Авыл мәктәбендә 8 сыйныф тәмамлагач, Чуашстанның Цивильск шәһәрендәге мәдәният-агарту укуханәсенә укырга керә, 1972 елда Алабуга (республика) мәдәният укуханәсенә (*хәзер* Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте) күчә һәм 1973 елда тәмамлый, 1977 елда Казан дәүләт мәдәният институтының оркестр бүлеген тәмамлый. Армиядә хезмәт итә.

## Иҗаты
1973 елда беренче әсәрен — "Алабуга вальсы"н яза.

1979 елдан Алабуга мәдәният укуханәсендә укыта һәм иҗат итә башлый. Баян, фортепиано, аккордеон, тальян, курайда уйный. 1989 елдан «Кардәшләр» (1999 елдан «Ак каз») керәшен фольклор халык ансамблен җитәкли. Әлеге ансамбль белән күп санлы конкурсларда катнашып, призлы урыннар ала һәм РФ, ТР шәһәр-авылларында гастрольләрдә була.

200дән артык язылган көе, шуның эчендә спектакльләр өчен махсус язылганнары да бар.

2014 елда «Син назыңнан мине ташлама» җыентыгы дөнья күрә.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2004, 2005 ― «Чишмәләр» (*композиторлар*) фестивале — диплом.
* 2005 ― «Барлау» республика фестивале — диплом.
* ТР атказанган мәдәният хезмәткәре
* 2006 ― ТР Мәдәният министрлыгының «Мәдәнияттәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе

## Гаилә хәле
Мироваевлар гаиләсе республикада моңлы, иҗади актив гаиләләрнең берсе. Хатыны Гөлчәчәк Галиәхмәт кызы, *банкта эшли*.
Балалары: *кызлары* Диләрә (Сәйфуллина), җырчы, педагог; Энҗе (Габдрәфыйкова), Алабуга үзәк хастаханәсендә эшли; улы Вадим, «Алабуга ГазСеврвис» ҖЧҖ хезмәткәре.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Әдипләребез. Библиографик белешмә. 1 том  А-К. / Р. Н. Даутов, Р. Ф. Рахмани. — Казан:  Татар. кит. нәшр., 2009.
* Әдипләребез. Библиографик белешмә. 2 том  Л-Я. / Р. Н. Даутов, Р. Ф. Рахмани. — Казан:  Татар. кит. нәшр., 2009.
* Кайбычым — куанычым. Төзүче — Р.Гарәфетдинов. Кайбыч, 1998.
* Туган җирем — Кайбычым. (Кайбицы — край мой родной). Автор-төзүче Р. А. Гарәфетдинов. — Казан: Идел-Пресс, 2007. — 656 бит.

## Сылтамалар

*  В. А. Мироваев турында «Татарстан Республикасында электрон мәгариф» порталында 
*  Владимиру Мироваеву 60 лет: вся жизнь как один концерт. «Яңа Кама» (газета), 07.12.2014
* Мироваевлар башкаруында җырлар
*  Утыз ел бергә (''видео, 5:29'')

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:Алабуга мәдәният укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Укытучылар
Төркем:Музыкантлар
Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте укытучылары
Мәгъсүм Заһиров

**Мәгъсүм Заһиров** (Мәгъсүм Мөдәррис улы Заһиров, , ) — нефть кәсебе җиһазатын коррозиядән саклау өлкәсендә галим, техник фәннәр докторы (1986). ТР һәм РФнең (икесе дә 1993) атказанган фән һәм техника эшлеклесе. 1960-1965 елларда Новосибирск геология идарәсендә өлкән нефть резведкасы инженеры,        1965-1968 елларда «Гипротюменнефтегаз» оешмасында лаборатория мөдире. 1968 елдан Татар нефть фәнни-тикшеренү һәм проектлау институтында бүлек, аннары лаборатория мөдире. Нефть кәсебе җиһазатының ышанычлылыгын күтәрүгә, нефть чыганакларын эшкәрткәндә экология куркынчсызлыгына караган фәнни хезмәтләр авторы. ССРБ (1988) һәм ТР (1996) дәүләт премияләре лауреаты.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Моны да карагыз
Дистихиаз

**Дистихиаз** (лат. distichiasis) — гадәти үсүче керфекләр артында өстәмә рәт керфекләр булу белән чагылган үсеш аномалиясе.
## Тумыштагы дистихиаз
Тумыштагы дистихиаз - тарзаль пластинканың махсус май (мейбомий) бизе урынына беренчел яралгы эпителиаль күзәнәкләр тулы май-төк комплексына дифференцияләү белән бәйле сирәк чир. Бик еш чир аутосом-доминант тип буенча югары пенетрантлык һәм төрле дәрәҗәдәге ген экспрессивлыгы белән күчә. Күпчелек пациентларның аякларның беренчел лимфатик шешүе (лимфатик шешү-дистихиаз синдромы) белән туры килә.

1.	 	**Билгеләре**. Мейбомий бизләре юллары янында яки турыдан-туры алардан үскән өлешчә яки тулы икенче керфекләр рәтен ачыклыйлар.  Бу керфекләр нечкәрәк һәм кыскарак һәм бик еш артка үсә. Башлангыч балачакта алар борчымый һәм 5 яшькә кадәр симптоматика булмаска мөмкин.

2.	 Аскы кабакны **дәвалау**  криотерапия кулланып башкаралар. Өске кабак дистихиазында кабакны катлы аеру һәм криотерапияне түбәндәгечә кулланалар:

а)	соры сызык буенча кисем ясап, кабакны алгы һәм арткы пластинкага аералар;

б)	арткы пластинка һәм керфекләргә криотәэсирне -20°С кадәр ике тапкыр "туңдыру-эретү" циклын кулланып үткәрәләр;

в)	кабак бөтенлеген хирургик юл белән кайтаралар.
## Булдырылган дистихиаз
Булдырылган дистихиаз (керфекләр метаплазиясе)  метаплазия һәм мейбомий бизләре чәч фолликулларына үзгәреп үсү белән чыга. Төп сәбәпләре: химик пешү нәтиҗәсендә җөйле конъюнктивитның ахыр стадиясе, Стивенс-Джонсон синдромы һәм күзнең җөйләүче пемфигоиды.

1.	 	**Билгеләре**. Мейбомий бизләре юлларыннан үсүче төрле сандагы керфекләр. Тумыштагы дистихиаздан аерма буларак керфекләр пигментланмаган, кыска һәм пациентны борчый.

2.	 Чагылмаган симптоматикада 	**дәвалау** трихиаздагы кебек. Авыр очракларда кабакны катлы аеру һәм арткы пластинкага криотерапия кулланалар.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары