open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нина Калитина

**Нина Николаевна Калитина** (1926 елның 1 июне — 2018 елның 3 сентябре) — совет һәм Россия сәнгать тарихчысы, XIX—XX гасырлар француз сәнгате тарихы буенча белгеч. Сәнгать белеме докторы, СПбДУның мактаулы профессоры (2011), 1972—1995 елларда СПбДУның сәнгать тарихы кафедрасы мөдире.

## Тормыш юлы
Нина Калитина 1926 елның 1 июнендә туа. Әтисе — Николай Калитин (1884—1949), физик, метеоролог. Балачакта ук француз телен үзләштерә.

1948 елда Ленинград дәүләт университетының тарих факультетын тәмамлый. 1951 елда шунда ук аспирантураны тәмамлый һәм шул ук елны шунда ук укытучылык эшен башлый. 1960—1961 елларда Сорбоннада стажировка үткән. 1970 елдан профессор. 1972—1995 елларда СПбДУның сәнгать тарихы кафедрасы мөдире.

Аның укытучылары Михаил Каргер, Николай Пунин, Михаил Доброклонский, Владимир Левинсон-Лессинг һәм Иеремия Иоффе була. 1952 елда «XIX гасырның 30 нчы елларында Франциядә революцион сәяси карикатура» темасына кандидатлык диссертациясен, 1967 елда, ССРБда иң яшь хатын-кыз-сәнгать белеме докторы булып, «XIX гасыр Француз рәсем сәнгатендә „реализм чоры“» темасына докторлык диссертациясен яклый.

1975—2002 елларда — «Ил һәм чит ил сәнгате мәсьәләләре» вузара җыентыгының җаваплы мөхәррире. 1990—1991 елларда Россия сәнгатьчеләр җәмгыятенең Санкт-Петербург шәһәре буенча вице-президенты. 2000—2008 елларда СПбДУның тарих факультеты каршындагы «сәнгать белеме», «археология», «этнография» белгечлекләре буенча гыйльми һәм диссертация советы рәисе. Шулай ук Франция, АКШ, Алмания, Швейцария, Венгриядә лекцияләр укыган.

Аның укучылары арасында Е. Ю. Андреева, И. Д. Чечот, И. И. Карлов, А. В. Рыков, Б. И. Асварищ, Е. В. Васильева, М. А. Чернышева һ. б. бар. Аның җитәкчелегендә сәнгать белеме кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә ия булган 18 диссертация якланган.

120 дән артык эш, шул исәптән 10 монография авторы.

## Бүләкләр

* РФ атказанган фән эшлеклесе (1999).
* Россия Президенты В.В. Путинның рәхмәт хаты (2005).

«Хезмәттәге казанышлары өчен» (1976), «Хезмәт ветераны» (1986), «Камалышлы Ленинградта яшәүче» (1989) медальләре белән бүләкләнгән.

## Төп басмалар

* 
* 
* 

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Почётные профессора СПбГУ

Төркем:Русиянең атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:«Аеруча хезмәт күрсәткән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Сәнгать фәннәре докторлары
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:3 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:1926 елда туганнар
Төркем:1 июнь көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Гөлнур Баймурзина

**Гөлнур Баймурзина** (25 ноябрь 1916 ел — декабрь 1972 ел) — педагогик хезмәт алдынгысы. РСФСР мәктәбенең атказанган укытучысы (1963).

## Биографиясе
Гөлнур Рәхмәт кызы Баймурзина — 1916 елның 25 ноябрендә алтын сәнәгатьчесе Рәмиевнең хәзерге Чиләбе өлкәсе Нугайбәк районында урнашкан 8-нче руднигында руда чыгаручы гаиләсендә туган. 

Темәс авылы мәктәбендә җиденче сйныфны тәмамлый, аннан соң Уфадагы үсемлекләрне  саклау техникумына укырга керә. Техникум бер елдан Дәүләкәнгә күчеп китә, Гөлнур Рәхмәт кызы Темәскә кайта һәм педагогия училищесына укырга керә.

1935—1937 елларда Баймак районы Үзәнбаш мәктәбенең мөдире һәм башлангыч класслар укытучысы. Биредә ул балалар белән эш тәҗрибәсе туплый. Җәмәгать эшләрендә актив катнаша. Аңа күренекле башкорт язучылары һәдия һәм Гөбәй Дәүләтшиннар белән тыгыз аралашып эшләргә туры килә.

1937—1950 елларда Башкорт АССРның Баймак районы Ишбирде руднигында укытучы  булып эшли.

1952—1953 елларда — Сибай шәһәренең 1-нче урта мәктәпнең башлангыч класслар укытучысы.

1953—1978 елларда — Сибай шәһәренең 5-нче урта мәктәбенең башлангыч класслар укытучысы.

1972 елда вафат була, Сибай шәһәрендә җирләнгән.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* РСФСР мәктәбенең атказанган укытучысы (1963)
* «Хезмәт батырлыгы өчен» медале (1950)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Марсель Маннапов «Мәгарифтә якты эз калдырды»// «Атайсал» 2002 ел. № 91
Төркем:1972 елда вафатлар
Төркем:Чиләбе өлкәсендә туганнар
Төркем:1916 елда туганнар
Төркем:25 ноябрь көнне туганнар
Төркем:РСФСР атказанган мәктәп укытучылары
Төркем:Ырынбур губернасында туганнар
Габдулла Фатыйхов

**Габдулла Фатыйхов**  (20 июль 1914 ел — 1998 ел) — мәгариф хезмәткәре, педагогия фәннәре кандидаты, доцент.

## Биографиясе
Габдулла Нәфыйк улы Фатыйхов 1914 елның 20 июлендә Уфа губернасы Уфа өязе (хәзерге Башкортстанның Благовещен районы) Яңа Турбаслы авылында крестьян гаиләсендә туган.

Бөре педагогия техникумын тәмамлагач, Уфа укытучылар институтына укырга керә. Институтны 1940 елда тәмамлагач, Уфа шәһәренең 52-нче мәктәбенә директор итеп тәгаенләнә.

Уфа шәһәренең Калинин районы халык мәгарифе бүлеге мөдире, Уфа кала халык мәгарифе бүлеге мөдире булып эшли, Бөек Ватан сугышы елларында мәгариф хезмәткәрләрен алда торган  бурычларны намуслы үтәргә, тырыш хезмәт үрнәкләре күрсәтергә чакыра.

Мәгариф әлкәсендә озак еллар эшләү дәверендә Габдулла Фатыйхов педагогика мәсьәләләре буенча гыйльми-тикшеренү эшләре алып бара.

1951 — 1953 елларда Мәскәүдә аспирантурада укый, халыклар арасында педагогик фикернең үсеш проблемаларын өйрәнә, күренекле башкорт язучыларының педагогик карашлары мәсьәләсе өстендә тикшеренү эшләре алып бара.

1953 елның ноябрендә «Башкорт халык шагыйре Мәҗит Гафуриның педагогик карашлары» темасына диссертация яклый. Бөре дәүләт укытучылар институты директоры итеп билгелиләр.

Биредә эшләгән чорда аны дәүләт педагогия институты итеп үзгәртүгә ирешә, аның укыту-матди базасын ныгытуга зур көч куя, республика  мәктәпләре өчен югары белемле укытучылар әзерләүне җайга сала.

Бөре дәүләт педагогия институты республиканың төньяк районнары өчен мәдәният учагына әйләнә.

1958—1959 елларда Россия Федерациясе Халык мәгарифе министрлыгы Милли мәктәпләр гыйльми-тикшеренү институтының Башкортстан филиалы мөдире булып эшли.

Габдулла  Фатихов РСФСР Педагогия җәмгыятенең Башкортстан бүлеген оештыручы булып чыгыш ясый һәм аның беренче рәисе була.

Республика  мәктәпләренә методик ярдәм күрсәтүгә  шактый зур өлеш кертә.

Башкорт дәүләт университетында, Башкорт дәүләт педагогия институтында педагогика һәм психология кафедралары доценты вазифасын башкара.

1974 елда «Башкорт мәгърифәтчеләренең һәм язучыларының педагогик карашлары» дигән китап бастырып чыгара.

Ул — күп төрле мәкаләләр, брошюралар, китаплар авторы.

## Гыйльми хезмәтләре

* «Башкорт халык шагыйре Мәҗит Гафуриның педагогик карашлары» (1953)
* «Башкорт мәгърифәтчеләренең һәм язучыларының педагогик карашлары» (1974)

## Шулай ук карагыз

* Бөре дәүләт педагогия институты

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* К.Ғ.Яйыҡбаев «Мәғрифәтсе мөғәллимдәр, күренекле уҡытыусылар һәм мәғариф эшмәкәрҙәре» — Өфө: «Китап», 2003 й. — Б. 195—196-сы б.б.

Төркем:Ректорлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Педагогика фәннәре кандидатлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:1998 елда вафатлар
Төркем:Благовещенскида (Башкортстан) туганнар
Төркем:1914 елда туганнар
Төркем:20 июль көнне туганнар
Булат Гафаров

**Гафаров Булат Бакый улы** (27 август 1938 ел — 26 гыйнвар 2003 ел) — башкорт педагог-методисты, югары мәктәп укытучысы. Педагогия фәннәре кандидаты (1978), профессор (1995). Россия Федерациясенең атказанган укытучысы (1996), БАССР мәктәбенең атказанган укытучысы (1984), РСФСР‑ның халык мәгарифе отличнигы (1979), Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы (1998).

## Биографиясе

* Булат Бакый улы Гафаров 1938 елның 27 августында БАССР-ның Зиянчура районы Өмбәт авылында туган.
* Туган авылында җидееллык мәктәптә укый, аннары  Абзан урта мәктәбен тәмамлый.
* 1957-1962 елларда Башкорт дәүләт университетының тарих-филология факультетында укый.
* 1962-1970 елларда Баймак районының Түбә авылының 2-нче урта мәктәбендә укыта.
* 1970 елдан алып Стәрлетамак дәүләт педагогия институтында: 1982  елдан филология факультеты, 1997 елдан башкорт филология факультеты деканы.
* 2003 елның 26 гыйнварында Стәрлетамак шәһәрендә вафат була.

## Гыйльми эшчәнлеге
Булат Гафаровның фәнни тикшеренүләре мәктәпләрдә һәм вузларда башкорт әдәбиятын укыту методикасына багышланган. 120-дән артык фәнни һәм укыту-методик хезмәт, шул исәптән гомуми белем бирү мәктәпләре өчен башкорт теле һәм әдәбияты буенча дәреслекләр авторы.

## Мактаулы исемнәре

* Россия Федерациясенең атказанган укытучысы (1996);
* БАССР мәктәбенең атказанган укытучысы (1984);
* РСФСР-ның халык мәгарифе отличнигы (1979);
* Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы (1998).
* Россия Федерациясенең Махсус педагогия һәм социаль  фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы.
* Махсус урта һәм югары белем бирүнең мактаулы хезмәткәре.

## Хезмәтләре

* Теоретические и методические основы изучения башкирской литературы в школе. — Уфа, 2001.
* Башкорт әдәбияты дәресләрендә төрле жанрдагы әсәрләрне өйрәнү. — Уфа, 1992.
* Башкорт әдәбияты дәресләрендә лексик-стилистик күнегүләр башкару. — Уфа, 1994.
* Моңлы әсәрләрне өйрәнү. — Уфа, 1996.
* Әдәбияттан язма эшләр. — 1994, 1999.

## Чыганаклар

* Гафаров Булат Бакый улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Ф. Аккужина. Даны һәм эше калды... // Агыйдел, 2013, 8-се сан.

Төркем:РСФСР халык мәгарифе отличниклары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Педагогика фәннәре кандидатлары
Төркем:Башкортстан галимнәре
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Россиянең атказанган укытучылары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2003 елда вафатлар
Төркем:26 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Зиянчура районында туганнар
Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:27 август көнне туганнар
Дмитрий Сабинин

**Дмитрий Анатольевич Сабинин** (1889 елның 17 (29) ноябре, Петербург — 1951 елның 22 апреле, Краснодар крае) — совет ботанигы, үсемлекләр физиологы, проректор (1923—1924), Пермь университетының үсемлекләр физиологиясе кафедрасы мөдире (1924—1929), МДУ үсемлекләр физиологиясе кафедрасы мөдире (1932—1948), ССРБ Фәннәр академиясенең Үсемлекләр физиологиясе институты лабораториясе мөдире (1938—1941).

## Тормыш юлы
Дмитрий Сабинин 1889 елның 17 (29) ноябрендә Петербургта туган.

1913 елда Санкт-Петербург Император университетын тәмамлый.

1918 елда Пермь университетына үсемлекләр физиологиясе кафедрасына өлкән ассистент итеп чакырыла. Физиология лабораториясен булдыруда, Кама биология станциясе һәм Пермь университеты каршындагы Биология фәнни-тикшеренү институты эшендә катнаша. 1923 елда профессор исемен ала һәм бер елдан соң үсемлекләр физиологиясе кафедрасы мөдире итеп билгеләнә.

1923 елның февраленнән 17 декабренә кадәр — Пермь университетының проректоры (фәнни-укыту бүлеге мөдире).

1929 елдан — Ташкәнтта мамыкчылык фәнни-тикшеренү институты лабораториясе мөдире, 1932 елдан — Бөтенсоюз ашламалар, агрохимия һәм агро-туфрак белеме институты лабораториясе мөдире.

1932—1948 елларда — МДУ профессоры һәм кафедра мөдире. 1938—1941 елларда — ССРБ Фәннәр академиясенең үсемлекләр физиологиясе институты лабораториясе мөдире.

1948 елда — МДУның Ботаника бакчасы директоры. ВАСХНИЛ август сессиясеннән соң 1948 елда ботаника бакчасы һәм биология факультеты физиология кафедрасы мөдире эшеннән ССРБның югары белем бирү министрының 1948 елның 23 августындагы «Мичуринчыларга каршы көрәш» өчен 1208 номерлы боерыгы белән азат ителә.

1949—1951 елларда ССРБ Фәннәр Академиясенең океанология институтының Кара диңгез станциясен җитәкли.

1951 елда Геленҗик янындагы Зәңгәр бухтада үз-үзенә кул сала (атып үтерелә).

Кызы Марина (1917—2000) — музыка белгече.

## Фәнни эшчәнлек
XX гасырның иң эре фитофизиологларының берсе, ул 1940 нчы еллар башында ук биологлар арасында беренчеләрдән булып үсемлекләрнең онтогенезында нуклеин кислоталарының зур ролен аңлый. 1945 елда «Үсемлекләрне минераль ашату» (1940) монографиясе өчен ССРБ Фәннәр Академиясе Президиумы тарафыннан аңа К. А. Тимирязев исемендәге премия бирелә.

## Төп хезмәтләр

* Ми­не­раль­ное пи­та­ние рас­те­ний. М., 1940;
* Фи­зио­ло­ги­че­ские ос­но­вы пи­та­ния рас­те­ний. М., 1955;
* Фи­зио­ло­гия раз­ви­тия рас­те­ний. М., 1963;
* Из­бран­ные тру­ды по ми­не­раль­но­му пи­та­нию рас­те­ний. М., 1971.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* *Чайлахян М. Х.* Жизнь и творчество профессора Д. А. Сабинина // Физиология растений. 1965. Т. 12. Вып. 5;
* 
* 

## Сылтамалар

* 
* Дмитрий Анатольевич Сабинин (1889—1951) // Шноль С. Герои, злодеи, конформисты отечественной науки. Интернет-библиотека Xliby.ru.

Төркем:Әлифба буенча ботаниклар
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:Краснодар краенда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1951 елда вафатлар
Төркем:22 апрель көнне вафатлар
Төркем:Питырбурда туганнар
Төркем:1889 елда туганнар
Төркем:29 ноябрь көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Валерий Нагаев

**Валерий Нагаев**  (28 гыйнвар 1949 ел) — галим-педагог. Башкортстанның халык мәгарифе отличнигы (1984), Башкортстан Республикасының атказанган укытучысы (1992), Россия Федерациясенең атказанган укытучысы (1997), педагогия фәннәре кандидаты (1998).

## Биографиясе
Валерий Салим улы Нагаев 1949 елның 28 гыйнварында Башкорт АССРның Авыргазы районы Исмәгыйль авылында механизатор гаиләсендә туган.

1966 елда Ишле урта мәктәбен тәмамлый  һәм Стәрлетамак дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетына укырга керә.

1971 елда Авыргазы районы Ибрай урта мәктәбендә физика укытучысы булып эшли башлый.

1974 елда Исмәгыйль урта мәктәбендә укыта.

1975 елның июлендә Исмәгыйл урта мәктәбе директоры итеп тәгаенләнә.

1984 елның авгутсыннан Валерий Салим улы Нагаев Авыргазы район халык мәгарифе бүлеге мөдире вазыйфасында.

Мәгариф идарәсе җитәкчелегендә ул 30 елдан артык  эшли. Валерий Сәлим улы районда мәгариф системасын яңа сыйфатка күтәрү өчен күп чаралар күрә. Район мәгариф идарәсе башлыгы Валерий Сәлим улы Нагаев җитәкчелегендә мәктәпләрдә предметларны тирән һәм профильле өйрәнү сйныфлары булдыру буенча максатка юнәлешле эш башкарыла, альтернатив программалар буенча укыту гамәлгә кертелә. Идарә башлыгы шулай ук мәктәпләрдә эксперимент үткәрүгә һәм аны нәтиҗәле оештыруга җитди карый.

Валерий Салим улы Нагаев мәктәпләргә идарә итү мәсьәләләре буенча гыйльми-тикшеренү эшләре алып бара. 1998 елда диссертация  яклап, педагогия фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә лаек була.

1997 елда Россия Педагогия һәм социология фәннәре академиясенең әгъза-корреспонденты итеп сайлана.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының халык мәгарифе отличнигы (1984)
* Башкортстан Республикасының атказанган укытучысы (1992)
* Россия Федерациясенең атказанган укытучысы (1997)
* Авыргазы районының мактаулы гражданы (2018)

## Шулай ук карагыз

* Талбазы

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* К.Г.Яйыкбаев «Мәгърифәтче мөгаллимнәр, күренекле укытучылар һәм мәгариф эшлеклеләре» —  Уфа: «Китап», 2003. — Б. 240-241-се б.б..
* Аургазинский район Республики Башкортостан 

Төркем:Педагогика фәннәре кандидатлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Россиянең атказанган укытучылары
Төркем:Башкортстанның атказанган укытучылары
Төркем:Авыргазы районында туганнар
Төркем:1949 елда туганнар
Төркем:28 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Россиядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Авыргазы районының мактаулы гражданнары
Леонид Зверев

**Леонид Петрович Зверев** (1935 елның 15 феврале, Свердловск — 2012 елның 19 декабре, Екатеринбург) — совет һәм Россия галиме, каты җисем физикасы өлкәсендә педагог, фәнне оештыручы, физика-математика фәннәре докторы (1983), профессор (1984), Урал дәүләт университетының мактаулы профессоры (2005).

## Тормыш юлы
Леонид Зверев 1935 елның 15 февралендә Свердловск шәһәрендә туа.

1953—1958 елларда Урал дәүләт университетының физика-математика факультетында белем ала. 1958—1961 елларда Урал дәүләт университетының (УрДУ) физика-математика факультетында аспирантурада укый.

1961 елдан Урал дәүләт университетының физика факультетында педагогик эшчәнлек белән шөгыльләнә башлый: 1961—1984 елларда — ассистент, өлкән укытучы һәм доцент булып эшли, бер үк вакытта 1963—1984 елларда — Ярымүткәргеч техникасының мәсьәләле лабораториясе мөдире. 1984—2007 елларда, егерме өч ел дәвамында — ярымүткәргечләрне оптикалау һәм радиоспектроскопия кафедрасы мөдире.

1988 елдан, педагогик эштән тыш, фәнни-тикшеренү эше белән дә шөгыльләнә: 1988 елдан 2004 елга кадәр Урал дәүләт университеты каршындагы Физика һәм гамәли математика фәнни-тикшеренү институтына нигез салучы һәм алыштыргысыз җитәкче булып тора.

1963 елда «Бакыр закисе кристаллындагы экситон халәтләрне өйрәнү»  темасына физика — математика фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәгә диссертация яклый. 1984 елда математика фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. 1984 елда Л. П. Зверевка профессор гыйльми исеме бирелә , 2005 елда — УрДУ мактаулы профессоры мактаулы исеме.

150 дән артык фәнни эш, шул исәптән берничә монография авторы, уйлап табуларга егерме таныклык һәм патент авторы була. Аның җитәкчелегендә унөч фән кандидаты һәм докторы әзерләнгән. 

2012 елның 19 декабрендә Екатеринбургта вафат була. Широкореченск зиратында җирләнгән.

## Хезмәтләр
Төп чыганак:

* Цветовые измерения в космосе / Л. П. Зверев, И. Г. Овечкин, О. О. Рюмин и др.; под общ. ред. О. О. Рюмина. — М.: Машиностроение, 1996. — 174 с. — ISBN 5-217-01977-8

## Бүләкләр

* Хөрмәт Билгесе ордены (1986);
* «Хезмәт батырлыгы өчен» медале (1979).

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* *Уральский государственный университет в биографиях* / авт. биогр. ст.: Т. Я. Андреева и др.; сост. В. А. Мазур; редкол.: В. В. Блажес. — 3-е изд., испр. и доп. — Екатеринбург: Изд-во Уральского ун-та, 2010. — 613 с. — ISBN 978-5-7996-0550-6

## Сылтамалар

* 

Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Екатеринбурда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2012 елда вафатлар
Төркем:19 декабрь көнне вафатлар
Төркем:Екатеринбурда туганнар
Төркем:1935 елда туганнар
Төркем:15 февраль көнне туганнар
Төркем:Урал дәүләт университетын тәмамлаучылар
Николай Калитин

**Николай Николаевич Калитин** (1884 елның 29 марты, Сырковицы, Петербург губернасы, Россия империясе — 1949 елның 21 августы, Ленинград) — совет галим-физигы, метеоролог, физика-математика фәннәре докторы, профессор. ССРБда актиметриягә нигез салучы, РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе (1948).

## Тормыш юлы
Николай Калитин 1884 елның 29 мартында Петербург губернасының Сырковицы авылында авыл укытучысы гаиләсендә туган. Шул ук елны аның әти-әнисе Павловск шәһәренә күчеп килә, анда Николай үсә, укый һәм 1941 елга кадәр эшли. Башлангыч белемен өйдә ала, аннары 1904 елга кадәр Царскосельское гимназиясендә укый.

Авыр матди шартлар аркасында, гимназиядә укуны Павловскта 1878 елда Петербург Фәннәр академиясе тарафыннан нигез салынган магнит-метеорология обсерваториясе станциясендә күзәтүче эше белән бергә алып барган. Гимназияне тәмамлап, Санкт-Петербург университетына физика-математика факультетына астрономия төркеменә керә, аны 1911 елда тәмамлый.

Студент чагында ук Н. Калитин 4 фәнни эш бастыра, Астрономия җәмгыятендә докладчы була һәм Төркестанга Фәннәр академиясе экспедициясендә катнаша.

Университетны тәмамлаганнан соң, Н. Калитин астрофизика — йолдызара киңлектә ут дисперсиясен өйрәнү белән шөгыльләнә. Атмосфераның радиацион үзенчәлекләре мәсьәләләрен өйрәнеп, актинометрия белән генә шөгыльләнә башлый. 1911 елдан башлап Төп физик (соңрак геофизик) обсерваториядә эшли, аннан соң актинометрия һәм атмосфера оптикасы бүлеген җитәкли.

Беренче бөтендөнья сугышы башлангач запастагы прапорщик Калитин хәрби хезмәткә алына һәм Гатчина авиация мәктәбенә укытучы итеп билгеләнә. Югары хәрби һава йөзү мәктәбендә хезмәт итеп, очучы исемен алып, очкычларда, буш аэростатларда һәм дирижабльләрдә очкан.

Кызы — Нина Калитина (1926—2018).

## Фәнни эшчәнлек
Калитин инициативасы белән һәм аның редакциясе астында 1926 елдан башлап «ГГО даими актионометрик комиссиясе бюллетене» махсус журналы чыгарыла башлый.

Н. Н. Калитин 250 дән артык фәнни эшләр һәм 32 уйлап табулар авторы.

## Бүләкләр

* Кызыл Байрак Хезмәт ордены;
* РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе.

## Әдәбият

* Соловьев В А., *Николай Николаевич Калитин*, «Метеорология и гидрология», 1949, № 3
* Соловьев В А., Памяти Н. Н. Калитина, «Природа», 1950, № 2.
Төркем:ССРБ уйлап табучылары
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Русия физиклары
Төркем:ССРБ физиклары
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1949 елда вафатлар
Төркем:21 август көнне вафатлар
Төркем:Санкт-Петербург губернасында туганнар
Төркем:1884 елда туганнар
Төркем:29 март көнне туганнар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Физиклар
Әнвәр Мөлеков

**Әнвәр Мөлеков** (25 август 1923 ел — 8 гыйнвар 2008) — укытучы. Бөек Ватан сугышында катнашучы. Россия Федерациясенең атказанган укытучысы (1963). Башкорт АССРның укытучылар съезды делегаты.

## Биографиясе
Мөлеков Әнвәр Бәхти улы 1923 елда Башкорт АССР  Бәләбәй кантоны Иске Чупты авылында туган.

Чакмагыш 1-нче урта мәктәбен тамамлагач, Рапат урта мәктәбендә математика укытучысы булып эшли башлый.

1942 елның февралендә Кызыл Армия сафына хәрби хезмәткә чакырыла. Хәрби әзерлекне Гафури районынын Красноусол авылында яңа төзелгән 219 нчы дивизиядә үтә.

1943 елда Уфа хәрби җәяүлеләр училищесына җибәрелә. Пулеметчиклар взводы командирына укый.

1944 елның җәендә 300 курсант белән бергә 4-нче Украина фронтына җибәрелә. 18-нче армия составында өлкән  лейтенант дәрәҗәсенә кадәр күтәрелә. Житомир, Львов, Ивано-Франковск, Мукачево, Ужгород, Кошице янындагы хәрби операцияләрдә катнаша.

1945 елның февраль башында Прагада Биек Татр янында каты яралана. Җиңү көнен Мәскәүдә каршылый.

1945-1971 елларда Яңа Коты урта мәктәбендә математика укытучысы, укыту һәм тәрбия эшләре буенча директор урынбасары, директор булып эшли.

1958 елда читтән  торып Башкорт дәүләт университетында укытучы һөнәрен үзләштерә.

1971 елдан Чакмагыш 1-нче урта мәктәбе директоры итеп тәгаенләнә.

1985-1988 елларда — Чакмагыш 1-нче урта мәктәбендә укыту һәм тәрбия эшләре буенча директор урынбасары, математика укытучысы булып эшли.

1988 елдан лаеклы ялда.

Гомуми педагогик стажы: 44 ел.

2006 елның 8 гыйнварында вафат була.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләр

* Югары категориялы укытучы
* Кызыл Йолдыз ордены (1944)
* Ленин ордены (1971)
* 1‑нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985)
* РСФСР-ның атказанган укытучысы (1963 ел).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Мөлеков Әнвәр Бәхти улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* ЛУЧШИЕ УЧИТЕЛЯ И ШКОЛЫ РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН Проект БГПУ им. М. Акмуллы 
*  Ветераны 

Төркем:Чакмагыш районында туганнар
Төркем:Россиянең атказанган укытучылары
Төркем:I дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:2004 елда вафатлар
Төркем:8 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1923 елда туганнар
Төркем:25 август көнне туганнар
Ольга Семихатова

**Ольга Александровна Семихатова** (1921 елның 25 июле, Мәскәү — 2017 елның 27 декабре, Санкт-Петербург) — совет һәм Россия ботанигы, үсемлекләрнең физиологиясе һәм сулыш энергетикасы буенча белгеч, биология фәннәре докторы, В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының баш фәнни хезмәткәре. Россия Федерациясенең Атказанган фән эшлеклесе.

## Тормыш юлы
Ольга Семихатова 1921 елның 25 июлендә Мәскәүдә туа. 1939 елда Мәскәү дәүләт университетына укырга керә. 1942—1943 елларда гаилә Ташкәнтта эвакуацияләнә, анда Ольга Урта Азия университетында укуын дәвам итә. 1943 елда Олег Заленский җитәкчелегендә Көнчыгыш Памирда җәйге практика уза. 1943 елның көзендә Мәскәүгә кайта һәм укуын Мәскәү дәүләт университетында дәвам итә. Дмитрий Сабинин җитәкчелегендә тунг үсешенә багышланган диплом эшен башкара.

Университетны тәмамлаганнан соң, 1945 елда аспирантурага укырга керә. 1949 елдан башлап алты сезон дәвамында Комаров исемендәге Ботаника институтының Памир станциясендә эшли. 1952 елда кандидатлык диссертациясен яклый. 1972 елда «Начар шартларда үсемлекләр сулышында энергетик алмаш» темасына докторлык диссертациясен яклый. 1983 елдан 1987 елга кадәр Ботаника институтының фотосинтез лабораториясен җитәкли.

2017 елның 27 декабрендә Санкт-Петербургта вафат була.

### Гаилә

* Әтисе — Александр Николаевич Семихатов (1882—1956), геология һәм минералогия фәннәре докторы, галим-гидрогеолог.
* Әнисе — Софья Викторовна Семихатова (1889—1973), геология һәм минералогия фәннәре докторы, палеонтолог, брахиоподларны тиушерүче.
** Абыйсы — Михаил Александрович Семихатов (1932—2018), геолог, Россия Фәннәр академиясе академигы.
** Абыйсы — Николай Александрович Семихатов (1918—2002),  инженер-конструктор, Россия Фәннәр академиясе академигы .
** Ире — Георгий Владимирович Аркадьев (1899—1991), рәссам, уйлап табучы.

## Фәнни эшчәнлек
Ольга Семихатованың фәнни тикшеренүләре төрле температураларда сулыш энергетикасының мәсьәләсен өйрәнү белән бәйле. Үсемлекләрнең хәзерге экологик физиологиясенә нигез салучыларның берсе булып тора.

Санкт-Петербург университетында үсемлекләрнең сулышы физиологиясе һәм экологиясе буенча лекцияләр укый, Т. В. Чиркова белән берлектә үсемлекләр сулышы физиологиясе буенча уку әсбабы әзерли. Аның җитәкчелегендә 10нан артык кандидатлык һәм докторлык диссертацияләре башкарыла.

## Бүләкләр
1997 елдан Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе, 2011 елдан Россия үсемлекләр физиологлары җәмгыятенең мактаулы әгъзасы, 1973 елдан Рус ботаника җәмгыяте президиумы әгъзасы, 1988 елдан җәмгыятьнең мактаулы әгъзасы.

## Басмалар
Күп кенә фәнни эшләр, шул исәптән берничә монография һәм бер уку әсбабы авторы.

* 
* 
* 
* 

## Искәрмәләр

Төркем:Русиянең атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:2017 елда вафатлар
Төркем:27 декабрь көнне вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:1921 елда туганнар
Төркем:25 июль көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Владимир Щепин

**Владимир  Щепин** (31 июль 1957 ел) — Россия галиме, җәмәгать саулыгы өлкәсендә белгеч, Россия медицина фәннәре академиясенең әгъза-корреспонденты (2004), РФА әгъза-корреспонденты (2014).

## Биографиясе
1957 елның 31 июльдә туган.

1984 елда 2-нче Мәскәү медицина институтының дәвалау факультетын, ә 1986 елда клиник ординатураны тәмамлый.

1986 елдан 1988 елга кадәр — Н.А. Семашко исемендәге сәламәтлек саклау оештыру һәм социаль гигиена Бөтенсоюз гыйльми-тикшеренү институтының кече гыйльми хезмәткәре.

1988 елдан 1990 елга кадәр — РСФСР Сәламәтлек саклау  карамагындагы  Дүртенче Сәламәтлек саклау министрлыгының табиб-инспекторы.

1990 елдан бүгенге  көнгә кадәр — Н.А. Семашко исемендәге җәмәгать сәламәтлек саклауның милли гыйлми-тикшеренү институтында кабаттан эшли, анда гыйльми хезмәткәрдән алып фәнни эш буенча директор урынбасарына кадәр күтәрелә.

1993 елда кандидатлык, ә 1997 елда докторлык диссертациясе яклый.

2000 елда профессор дәрәҗәсе бирелә.

2004 елда Россия медицина фәннәре академиясенең әгъза-корреспонденты итеп сайлана.

2014 ел — РФА әгъза-корреспонденты

1998 елдан Сеченов университеты табибларының югары уку йортыннан соң һөнәри белем бирү факультетының иҗтимагый сәламәтлек һәм сәламәтлек саклау кафедрасы мөдире.

## Фәнни эшчәнлеге
Сәламәтлек саклау һәм җәмәгать саулыгының фундаменталь проблемаларын өйрәнү һәм анализлау буенча гыйльми эш алып бара

200-дән артык  фәнни хезмәт авторы, шул исәптә 14 монография һәм китаплары бар.

Аның җитәкчелегендә 20-дән артык кандидатлык һәм 10 докторлык диссертациясе яклана.

## Бүләкләре

* Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (2007)
* «Мәскәүнең 850-еллыгы истәлегенә» медале
* РФА Президиумы Мактау  грамотасы
* Н.А. Семашко исемендәге РМФА премиясе дипломы
* «Сәламәтлек саклау отличнигы»  күкрәк билгесе

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль Владимира Олеговича Щепина РФА рәсми сайтында

Төркем:Россия вузлары укытучылары
Төркем:31 июль көнне туганнар
Төркем:1957 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Россиянең атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Евгений Боруцкий

**Евгений Владимирович Боруцкий** (1897, Сергиев Посад — 1976 елның 1 августы) — совет зоологы һәм гидробиолог, биология фәннәре докторы, кысласыманнар систематикасы буенча белгеч, Сталин премиясе лауреаты (1950).

## Тормыш юлы
Евгений Боруцкий Сергиев Посадта 1897 елда туган. Әтисе һөнәрчелек мәктәбе белән җитәкчелек иткән. Шәһәр гимназиясен тәмамлаганнан соң, Мәскәү дәүләт университетына укырга керә. 1918—1922 елларда армиягә алына. 1924 елда МДУны тәмамлаган. 1924 елдан 1941 елга кадәр Косин лимнология станциясендә эшли. 1925 елда Георгий Кожевниковка аспирантурага укырга керә. 1938 елда диссертация якламыйча фәннәр кандидаты дәрәҗәсе бирелә. 1939 елда «Күлләр бентосының биомасса динамикасын өйрәнү юлы белән продуктлылыгын билгеләү» темасы буенча докторлык диссертациясен яклый. 1941 елдан 1944 елга кадәр МДУ умырткасызлар зоологиясе кафедрасы профессоры булып эшли. 1925—1932 һәм 1950—1976 елларда МДУ Зоомузееның умырткасызлар бүлеге мөдире булып эшли. 1950 елда Г. В. Никольский, В. В. Васнецов, С. Г. Крыжановский, С. Г. Соин һәм В. Д. Лебедев белән берлектә «Амур елгасының балык продуктлылыгын арттыру буенча чаралар системасын эшләү һәм биологик нигезләү» өчен Сталин премиясенә лаек була. 1956—1960 елларда ИЭМЭЖда эшли. 1976 елның 1 августында вафат була.

## Фәнни эшчәнлек
Harpacticoida кысласыманнар отряды һәм кыргаяклар системасы һәм зоогеографиясе буенча махсуслашкан. Боруцкийның фаунистик тикшеренүләре Кырым, Кавказ, Урта Азия, Урал, Себер һәм Ерак Көнчыгыш, Монголия, Антарктида һәм Родригес утравын колачлаган. Байкал күле гарпактициды фаунасын ача. Мәгарә фаунасын өйрәнү белән шөгыльләнә. Calanoida отряды вәкилләренең мәгарә формаларын беренче тапкыр таба. Фән өчен беренче тапкыр 200гә якын яңа төр, 17 токым һәм 2 гаилә сурәтләгән.

Бентосны теркәү, эшкәртү һәм санын исәпкә алу методикасын тәкъдим итә. Төрле географик зоналарның континенталь сулыкларының су төбе фаунасы динамикасы үзенчәлекләрен ачыклый. 1939 елда, Петр Бойсен-Йенсенга карамастан, Ак күлнең бентос хайваннар үрнәге итеп, хайваннарның икенчел продукциясен бәяләү методологиясен эшли. Балыкларның туклануын өйрәнү белән шөгыльләнә, балыклар өчен азык-төлек булып хезмәт итә торган умырткасызларның зурлык-авырлык характеристикаларын билгеләү методикасын тәкъдим итә.

## Басмалар
220 мәкалә авторы, шул исәптән ССРБ Фауна сериясе томы һәм Biospeologica Sovietica публикацияләр сериясе.

* 
* 
* 

## Искәрмәләр

Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:1976 елда вафатлар
Төркем:1 август көнне вафатлар
Төркем:1897 елда туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Мәскәү дәүләт университеты укытучылары
Наталья Карпович

**Карпович Наталья Николаевна** (1972 елның 19 сентябре) — Россия спортчысы һәм җәмәгать эшлеклесе. Бокс буенча дөнья һәм Европа чемпионатлары җиңүчесе. Бишенче чакырылыш Дәүләт думасы депутаты, Дәүләт Думасының гаилә, хатын-кызлар һәм балалар мәсьәләләре комитеты рәисенең беренче урынбасары (2007—2011).

Өч китап авторы: «Чернобыль. Страницы жизни и любви», «Бокс глазами женщины» һәм «Мой путь в президенты».

## Тормыш юлы
Наталья Карпович 1972 елның 19 сентябрендә туа. 1990 елда Кызыл диплом белән Индустриаль-педагогика техникумын, 1995 елда А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университетын, 1998 елда Санкт-Петербург дәүләт университетын, 2009 елда Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия дәүләт хезмәте академиясен тәмамлый.

Мәктәптә укытучы, аннан телохранитель, аннары «Союз-Чернобыль» иҗтимагый оешмасы юристы булып эшли. 2006—2007 елларда «"Спортика" сәламәт кешене системалы әзерләү үзәге» ҖЧҖ директоры.

2007—2011 елларда «Бердәм Россия» партиясе исемлеге составында бишенче чакырылыш Дәүләт думасы депутаты. Дәүләт Думасының гаилә, хатын-кызлар һәм балалар мәсьәләләре комитеты рәисенең беренче урынбасары.

«Балачакны яклау» хәйрия фонды президенты һәм «Мәскәү шәһәренең күп балалы гаиләләре берләшмәсе» региональ иҗтимагый оешмасы рәисе. Санкт-Петербургның «100 ТВ»да «Отражение» программасын алып баручы булып эшләгән, 2014 елда Санкт-Петербург губернаторы сайлауларында ышанычлы зат булган.

2018 елда Президент сайлауларында Россия Федерациясе Президенты Владимир Путинның ышанычлы затлары исемлегенә кергән. Мәскәү сайлау штабы рәистәше була.

2016—2019 елларда икенче составтагы Мәскәү шәһәре Иҗтимагый палатасы әгъзасы. Мәскәү кеше хокуклары буенча вәкаләтле вәкил каршындагы Иҗтимагый совет әгъзасы.

Бокс буенча Россия чемпионатлары призёры һәм җиңүчесе. Берничә тапкыр дөнья һәм Европа чемпионатлары призёры һәм җиңүчесе. 2000 елда 71 кг га кадәр авырлык категориясендә Россия чемпионатының көмеш призёры була. 2002 елда бокс буенча беренче хатын-кызлар дөнья чемпионатының көмеш медаленә ия була.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:Питырбурда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1972 елда туганнар
Төркем:19 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Россия дәүләт педагогика университетын тәмамлаучылар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Владимир Солодов

**Владимир Викторович Солодов **(1982 елның 26 июле, Мәскәү, ССРБ) — Россия дәүләт эшлеклесе. 2020 елның 21 сентябреннән Камчатка крае губернаторы (2020 елның 3 апреленнән 21 сентябренә кадәр Камчатка крае губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы).

Саха (Якутия) Республикасы Хөкүмәте рәисе (2018—2020). Сәяси фәннәр кандидаты (2007).

## Тормыш юлы
Владимир Солодов 1982 елның 26 июлендә Мәскәүдә туган. 2002 елда Парижда Сәяси фәннәр институтында (Institut de Sciences Politiques de Paris) белем ала. 2004 елда Мәскәү дәүләт университетының дәүләт идарәсе факультетын тәмамлый. 2004—2007 елларда Ломоносов исемендәге МДУның аспирантурасында укый.

2007 елда «Дәүләт идарәсен үзгәртеп кору коралы буларак электрон хөкүмәт» темасына диссертация яклый. Сәяси фәннәр кандидаты.

2005 елдан алып 2013 елга кадәр МДУ Дәүләт идарәсе факультетында укытучылар һәм фәнни эшчәнлек белән шөгыльләнә. Ассистенттан идарә итү теориясе һәм практикасы кафедрасы доцентына кадәр юл узган.

2013 елда АСИның «Яшь профессионаллар» юнәлешендәге проектлар һәм практикалар департаментын җитәкли. Һөнәри кадрларны үстерү өлкәсендәге проектларны сайлап алу һәм алып бару өчен җавап биргән, «Глобаль мәгариф» программасын эшләтеп җибәрүдә катнашкан. Шулай ук Ерак Көнчыгышның алгарышлы үсеше территорияләре өчен проектлар эшләү буенча сессияләр оештыруда катнашкан.

2015 елның 6 апрелендә Россия Федерациясе Президентының Ерак Көнчыгыш федераль округында тулы вәкаләтле вәкиле Юрий Трутневның урынбасары итеп билгеләнә. Социаль һәм икътисади сәясәт, иҗтимагый проектларны тормышка ашыру һәм патриотик тәрбия мәсьәләләрен кураторлык иткән.

2017 елның 1 августында Ерак Көнчыгышны үстерү фонды директорлар советы рәисе урынбасары итеп билгеләнә. 2018 елның 26 июнендә Саха (Якутия) Республикасы Хөкүмәте рәисе вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә. 2018 елның 18 октябрендә Саха (Якутия) Республикасы Хөкүмәте рәисе итеп билгеләнә.

2020 елның 3 апрелендә Камчатка крае губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы итеп билгеләнә.

2020 елның июлендә Камчатка крае губернаторы Владимир Солодов үз-үзен тәкъдим итүче буларак теркәлгән. 2020 елның 13 сентябрендә узган сайлауларда ул 80,51% тавыш җыя һәм шулай итеп беренче турда сайлана. Камчатка крае башлыгының инаугурациясе 2020 елның 21 сентябрендә узган.

## Фәнни эшчәнлек
Дәүләт идарәсе мәсьәләләре буенча 30дан артык мәкалә авторы һәм автордашы, шул исәптән «E-Government и борьба с коррупцией» (2006), «Электронная бюрократия: постбюрократия или сверхбюрократия» (2007).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 

Төркем:Сәясәт фәннәре кандидатлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1982 елда туганнар
Төркем:26 июль көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Екатерина Шорохова

**Екатерина  Шорохова**  (10 июль 1922 ел — 7 февраль 2004 ел) — ССРБ һәм Россия галим-психологы һәм философы. Фәлсәфә фәннәре докторы (1962), профессор (1963). РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1986).

## Биографиясе
Екатерина Васильевна Шорохова 1922 елның 10 июлендә Волгоград өлкәсенең Березовка авылында крестьян гаиләсендә туган.

1940 елда урта мәктәпне алтын медальгә тәмамлый. 1947 елда Ленинград дәүләт университетының фәлсәфә факультетының психология бүлеген тәмамлый.

1947 елдан 1951 елга кадәр СССР Фәннәр академиясенең фәлсәфә институтында аспирантурада укый, шуннан соң «Материалистическое учение И. П. Павлова о сигнальных системах» темасына кандидатлык диссертациясе яклый

1947 елдан 1972 елга кадәр СССР Фәннәр академиясенең фәлсәфә институтында гыйльми хезмәткәр, өлкән   гыйльми хезмәткәр, 1955 елдан 1957 елга кадәр институтның гыйльми секретаре, 1960 елдан 1972 елга кадәр академик С.Л. Рубинштейн вафатыннан соң — психологиянең фәлсәфә проблемаларның секторын җитәкли. 1962 елда докторлык диссертациясе яклый. 1963 елда Е. В. Шорохова профессор исемен ала.

1972 елдан 1988 елга кадәр — СССР Фәннәр академиясенең психология институты директоры урынбасары һәм социаль психология лабораториясе мөдире. 1988 елдан 2004 елга кадәр Россия Фәннәр академиясенең психология институтында баш  гыйльми хезмәткәр.

Төп эшчәнлегеннән тыш Шорохова Е.В. 1963 елда ССРБ психологлар җәмгыятенең вице-президенты була. Психологический журнал» (1980-2002) һәм «Вопросы психологии»  (1965—1989) журналларының мөхәрририят әгъзасы булып тора.

2004 елның 7 февралендә Мәскәүдә вафат була.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүлекләре

* РСФСР-ның атказанган фән эшлеклесе (1986)
* Ике «Хөрмәт Билгесе» ордены (1971, 1975)

## Искәрмәләр

## Әдәбият

** *История психологии в лицах : персоналии* / Психологический лексикон: энциклопедический словарь в 6 т. // ред.-сост. Л. А. Карпенко. —  : Per Se, 2005 г. (Екатеринбург : ГИПП Урал. рабочий). — 783 с. — ISBN 5-9292-0136-6
** *Философы России XIX-XX столетий : Биографии, идеи, труды* / П. В. Алексеев. — 4 изд., перераб. и доп. —  : Академ. проект, 2002 г. — 1159 c. — ISBN 5-8291-0148-3

## Сылтамалар

* Шорохова Екатерина Васильевна (неопр.). Институт психологии РАН. Дата обращения 21 марта 2020.

Төркем:Профессорлар
Төркем:10 июль көнне туганнар
Төркем:1922 елда туганнар
Төркем:7 февраль көнне вафатлар
Төркем:2004 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Россиядә вафатлар
Төркем:ССРБда туганнар
Төркем:Россиядә туганнар
Юрий Березуцкий

**Юрий Николаевич Березуцкий** (1956 елның 8 августы, Егорьевск, Мәскәү өлкәсе) — Россия сәяси эшлеклесе, VII чакырылыш Дәүләт думасы депутаты, «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы, мәгълүмат сәясәте, мәгълүмати технологияләр һәм элемтә комитеты әгъзасы.

## Тормыш юлы
Юрий Березуцкий 1956 елның 8 августында Егорьевск шәһәрендә туа. 1978 елда «инженер-электромеханик» белгечлеге буенча Хабаровск тимер юл транспорты инженерлары институтын тәмамлаган.

1978—1984 елларда Хабаровск тимер юл транспорты инженерлары институтында кече фәнни хезмәткәр, «Тимер юлны электр белән тәэмин итү» кафедрасы укытучысы булып эшли. 1987 елда Мәскәү тимер юл транспорты инженерлары институтында техник фәннәр кандидаты дәрәҗәсенә диссертация яклый. Гыйльми дәрәҗә алганнан соң Хабаровскка кайта, 1987 елдан 1988 елга кадәр Хабаровск тимер юл транспорты инженерлары институтында өлкән укытучы, доцент булып эшли. 1989—1991 елларда СБКФның партия комитеты секретаре булып эшли. 1991 елдан 2006 елга кадәр Ерак Көнчыгыш дәүләт элемтә юллары университетында укыту-тәрбия эшләре буенча проректор, укыту-методик идарә башлыгы, проректор-ректор ярдәмчесе булып эшли.

2000 елның декабрендә Хабаровск шәһәр Думасы депутаты итеп сайлана. 2004 елда кабат 9 нчы номерлы бер мандатлы сайлау округыннан Хабаровск шәһәр Думасы депутаты итеп сайлана. 2006 елда губернатор тәкъдиме буенча Хабаровск крае Закон чыгару Думасы тарафыннан Хабаровск краенда Кеше хокуклары буенча вәкаләтле вәкил итеп билгеләнүгә бәйле рәвештә депутат вәкаләтләреннән вакытыннан алда отставкага китә. 2006 елдан 2016 елга кадәр Хабаровск краенда Кеше хокуклары буенча вәкаләтле вәкил булып эшләгән.

2016 елның сентябрендә «Бердәм Россия» партиясе исемлекләре буенча Дәүләт думасына сайлана, мандатларны бүлү нәтиҗәләре буенча җиденче чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана.

## Закон чыгару эшчәнлеге
2016 елдан 2019 елга кадәр, VII чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты вәкаләтләрен үтәү дәвамында, федераль законнар проектларына 47 закон чыгару инициативасы һәм төзәтмә авторы була.

## Гаилә
Өйләнгән, ике баласы — кызы һәм улы бар.

## Искәрмәләр

Төркем:Бердәм Русия фиркасе әгъзалары
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Техник фәннәр кандидатлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1956 елда туганнар
Төркем:8 август көнне туганнар
Төркем:Ерак Көнчыгыш дәүләт аралашу юллары университетын тәмамлаучылар
Денис Проценко

**Денис Николаевич Проценко** (1975 елның 18 сентябре, Ашкабад, Төрекмәнстан ССР) — Россия анестезиолог-реаниматолог табибы, медицина фәннәре кандидаты (2003). «40 нчы номерлы шәһәр клиник хастаханәсе»нең (Коммунаркадагы хастаханә) баш табибы. Россия Федерациясенең Хезмәт Каһарманы (2020).

2021 елгы парламент сайлауларында «Бердәм Россия» исемлегенең федераль өлеше лидерларының берсе.

«Коммерсантъ» газетасы бәяләвенчә, Проценко «Россиядә коронавирус эпидемиясенә каршы көрәш символы» булып тора.

## Тормыш юлы
Денис Николаевич Проценко 1975 елның 18 сентябрендә Ашкабадта (Төрекмәнстан ССР) табиблар гаиләсендә туа. Төркмән дәүләт медицина институтында укыган.

1999 елда «дәвалау эше» белгечлеге буенча И. М. Сеченов исемендәге Мәскәү медицина академиясен тәмамлаган. 2000 елда шунда ук «анестезиология һәм реаниматология» белгечлеге буенча интернатураны тәмамлый. Шул ук елда 71 нче номерлы ШКХдә, башта анестезиолог-реаниматолог табиб, ә 2008 елдан — анестезиология һәм реаниматология буенча медицина өлеше буенча баш табиб урынбасары булып эшли башлый.

2003 елда Проценко Россия дәүләт медицина университетында «Авыр җәрәхәтнең кискен чорында авыруларда нозокомиаль пневмония» дигән темага диссертация яклый һәм медицина фәннәре кандидаты дәрәҗәсен ала.

2003 елдан 2007 елга кадәр Н. И. Пирогов исемендәге РНИМУда анестезиология һәм реаниматология кафедрасының ассистенты була, 2007 елдан доцент, ә 2019 елдан кафедра белән җитәкчелек итә.

2014 елдан 2016 елга кадәр Проценко Н. И. Пирогов исемендәге 1 нче номерлы ШКХнең анестезиология һәм реанимация буенча баш табиб урынбасары булып эшләгән. 2016 елдан 2019 елга кадәр С. С. Юдин исемендәге ШКХны җитәкли. 2019 елдан — «40 нчы номерлы шәһәр клиник хастаханәсе»нең баш табибы.

Проценко хирургия йогышлары буенча Россия белгечләр ассоциациясенең вице-президенты, Россия анестезиологлар һәм реаниматологлар федерациясе комиссиясенең авыр хастаханәдән тыш авыр пневмонияне интенсив терапия буенча клиник тәкъдимнәр әзерләү буенча инициатив төркем президиумы әгъзасы һәм җаваплы редакторы, шулай ук Аурупа интенсив терапия җәмгыяте әгъзасы (ESICM) булып тора.

### Иҗтимагый һәм сәяси эшчәнлек
2018 елда Мәскәү мэрын сайлауда — Сергей Собянинның ышанычлы вәкиле.

2021 елгы Дума сайлауларында «Бердәм Россия» исемлегенең федераль өлеше лидерлары бишлегенә кергән. Сайлаулардан соң 29 сентябрьдә VIII чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты мандатыннан баш тарткан.

## Бүләкләр

* Россия Федерациясенең Хезмәт Каһарманы (2020 елның 21 июне) — *аерым хезмәт казанышлары, фидакарь һәм коронавирус йогышы ([[COVID-19 коронавирус авыруы|COVID-19]]) белән көрәштә күрсәткән югары профессиональлек өчен;*
* Медицина өлкәсендә Мәскәү шәһәре премиясе (2007 елның 9 августы) — *авыр сепсисны һәм септик шокны комплекслы интенсив терапияне эшләү һәм гамәли сәламәтлек саклавына кертү өчен.*

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:Россия Федерациясенең Хезмәт Каһарманнары
Төркем:Медицина фәннәре кандидатлары
Төркем:Ашхабадта туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1975 елда туганнар
Төркем:18 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Мәскәү медицина институтын тәмамлаучылар
Владимир Захаров (1931)

**Владимир Анисимович Захаров** (1931 елның 23 сентябре, Хабаровск — 2016 елның 10 июле, Мәскәү) — совет дәүләт һәм партия эшлеклесе, Сахалин өлкә башкарма комитеты рәисе (1979—1985).

## Тормыш юлы
Владимир Захаров 1931 елның 23 сентябрендә Хабаровскта эшче гаиләсендә туган. 1946 елда әти-әнисе белән бергә Сахалинга Сокол бистәсенә күчеп килә, 1947 елдан Южно-Сахалинскта яши.

1954 елда Хабаровск тимер юл транспорты инженерлары институтын тәмамлый һәм Южно-Сахалинск тимер юлына җибәрелә. Анда «30 нчы номерлы күпер төзү поезды»ның күпер остасыннан тоннель участогы начальнигына кадәр юл уза. Сусуя елгасы аша (Холм юлының 2 нче чакрымында) тимер юл күперен проектлаган.

1963 елның ноябреннән — КПССның Южно-Сахалинск шәһәр комитетының сәнәгать-транспорт бүлеге мөдире.

1965 елның мартыннан 1969 елның декабренә кадәр — хезмәт ияләре депутатларының Южно-Сахалинск шәһәр Советы башкарма комитеты рәисе.

1968 елның августында Япониягә килгән Южно-Сахалинск шәһәр башкарма комитеты вәкилләре делегациясен җитәкли. Южно-Сахалинск һәм Асахикава шәһәрләре арасында дустанә мөнәсәбәтләр урнаштыру турында уртак гариза имзалаган.

1979 елның декабреннән 1985 елның гыйнварына кадәр — халык депутатларының Сахалин өлкә советы башкарма комитеты рәисе.

КПССның XXVI съезды делегаты (1981).

1985 елда Мәскәүгә күчерелә.

1996—1999 елларда — Мәскәүдә яшәүче утрау халкын берләштерүче «Сахалинец» иҗтимагый оешмасы президенты.

## Бүләкләр

* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (1976);
* Халыклар Дуслыгы ордены (1981);
* Хөрмәт Билгесе ордены (1971);
* «Халыкара дуслык буенча Асахикава шәһәренең мактаулы гражданины» исеме (1968)

## Сылтамалар

* 
* 
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2016 елда вафатлар
Төркем:10 июль көнне вафатлар
Төркем:Хабаровскида туганнар
Төркем:1931 елда туганнар
Төркем:23 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Ерак Көнчыгыш дәүләт аралашу юллары университетын тәмамлаучылар