Семён Шапиро

**Шапиро Семен Вольфович (Валентинович)** (22 май 1932 ел, Мәскәү, ССРБ — 30 июль 2018 ел, Уфа, Башкортстан) — галим, инженер‑электротехник, профессор (1995 ел), техник фәннәре докторы (1992 ел), Уфа дәүләт нефть техника университетының хөрмәтле профессоры, Соросов профессоры, Башкортстан Республикасының югары белем бирү алдынгысы, Россия Федерациясенең югары белем бирүнең  хөрмәтле хезмәткәре, озон буенча халыкара оешмалар әгъзасы. Электр машиналары, трансформатор, ешлык үзгәрткечләр, инвертор һәм озонлаштыру өлкәсендә эшли.

## Биографиясе
Семен Вольфович Шапиро 1932 елның 22 маенда Мәскәүдә (башка мәгълүматлар буенча — Рогачев шәһәрендә) туган. Бөек Ватан сугышы елларында Чуашстанда Кече һәм Зур Бикшихида эвакуациядә була.

1950 елда 597-се (№ 150) урта мәктәпне көмеш медалгә тәмамлый һәм инженер-электромеханик һөнәре буенча Мәскәү энергетика институтына укырга керә.

1956—1957 елларда институтны отличие белән тәмамлаганнан соң, юллама буенча 426 нчы п/я предприятиесендә (699 нчы Мәскәү завод — «Машинааппарат») эшли башлый.

1957—1970 елларда ассистент булып эшли, аннары — Горький политехник институтта электр машиналары кафедрасы доценты була. 1961 елда «Современные статические электромагнитные преобразователи частоты и их расчёт»  темасына диссертация яклый. 1968—1969 елларда «Теория трансформаторов, регулируемых изменением подмагничивания»  темасына докторлык диссертациясе яклый, соңрак, аны яклау нәтиҗәләре алты ел үткәннән соң дәгьвалангәч, шул ачыклана:диссертация Югары аттестация комиссиясе тарафыннан кире кагыла.

1970 елда Мәүлетов Рифат Рәхмәтулла улы профессор Бамдас Александр Маркович җитәкчелегендә 16 кешедән торган гыйльми коллектив составында аны Уфа авиация институтына чакыра, биредә яңа фәнни мәктәп оештырыла. 1972—1974 елларда— электр машиналары һәм аппаратлар кафедрасы мөдире. 1971—1992 елларда — теоретик һәм гомуми электротехника кафедрасы профессоры.

1974—1984 елларда  — «Вихрь» ешлыктагы ярымүткәргечләрнең Махсус конструкторлык -технология бюросы — Уфа авиацион институты базасында БАССР-да беренче хуҗалык исәбендәге фәнни предприятиенең директоры һәм баш инженеры.

1977 елда  «Теоретические основы синтеза базисных электромагнитнотиристорных исполнительных устройств» темасына докторлык диссертациясе яклый.

1986 елдан — СССР Фәннәр академиясенең яңа оештырылган Металларның үтә сыгылмалылыгы проблемалары институтының гыйльми секретаре була.

1988 елдан үзаллы предприятие итеп үзгәртелә — «Геозон» Махсус конструкторлык-технология бюросы, ә шуннан соң — Махсус конструкторлык-технология бюросы «Эколс Лтд» кече предприятиесе).

1989 елда  «Основы проектирования и синтеза частотно-регулируемых тиристорных источников питания электротехнологических установок повышенной частоты» темасына докторлык диссертациясе яклый.

1991 елда Украина елда СССР Фәннәр академиясенең Электродинамика институтында «Основы проектирования и синтеза частотно-регулируемых тиристорных источников питания электротехнологических установок повышенной частоты» темасына докторлык диссертациясе яклый, бу инде исәбе буенча дүртенче  була, ул 1992 елда кабул ителә.

1991—1999 елларда — «Эколс Лтд» Махсус конструкторлык-технология бюросы директоры.

1992 елда Мәскәү технология институтының Уфа филиалына профессор һәм физика кафедрасы мөдире итеп чакырыла, аны 2016 елга кадәр җитәкли.

2016 елдан ― Башкорт дәүләт медицина университеты укытучысы.

Семен Вольфович Шапиро 2018 елның 30 июлендә Уфада вафат була. Көньяк зиратында җирләнә.

## Укыту һәм гыйльми эшчәнлеге
Ешлык һәм магниторезисторлар үзгәрткечләре, радиожайланмаларның туклану чыганаклары, югары тизлектәге корал өчен ешлык арттыручыларны,  электроэрозион эшкәртү өчен импульс булдыручыларны, электр технологияләр белән идарә итү системалары, сәнәгать тәгаенләнешендәге югары ешлыктагы озонаторлар төзү һәм проектлау өлкәсендә эшли. Фәнни эшмәкәрлеге нәтижәләре ССРБ, БАССР һәм Россия Федерациясенең оборона һәм машина сәнәгате предприятиеләренә кертелгән.

Уфа дәүләт авиацион техник университеты һәм Уфа дәүләт икътисад һәм сервис университетында фәнни мәктәп оештыра, 45 фән кандидатының һәм докторының әзерләүчесе һәм гыйльми җитәкчесе була.

«Электротехнические комплексы и информационные системы» фәнни журналына нигез төзәүче һәм аның баш мөхәррире.

320-нән артык фәнни эш, шул исәптән 16 монография һәм 60 уйлап табу — Россия, АКШ, Канада һәм Швеция таныклыклары һәм патентлары авторы.

## Басмалар

* А. М. Бамдас, В. А. Кулинич, С. В. Шапиро. Статические электромагнитные преобразователи частоты и числа фаз. — Москва; Ленинград: Госэнергоиздат. — 1961. — 208 с.
* А. М. Бамдас, С. В. Шапиро. Стабилизаторы с подмагничиваемыми трансформаторами. —Москва; Ленинград: Энергия. — 1965. — 156 с.
* А. М. Бамдас, С. В. Шапиро. Трансформаторы, регулируемые подмагничиванием. — Москва; Ленинград: Энергия. — 1965. — 159 с.
* А. М. Бамдас, С. В. Шапиро, Л. Н. Давыдова. Ферромагнитные делители частоты. — Москва: Энергия. — 1967. — 111 с.
* А. М. Бамдас, Ю. П. Разуваев, С. В. Шапиро. Аналоговое моделирование исполнительных ферромагнитных устройств. — Москва: Наука. — 1975. — 439 с.
* С. В. Шапиро, А. С. Серебряков, В. И. Пантелеев. Тиристорные и магнитно-тиристорные агрегаты питания электрофильтров очистки газа. — Москва: Энергия. — 1978. — 113 с.
* С. В. Шапиро, Ю. В. Лобанов. Моделирование на АВМ автономных инверторов и систем с ними. — Уфа: УАИ. — 1979. — 102 с.
* С. В. Шапиро, В. Г. Казанцев, В. В. Карташев, Р. Н. Киямов. Тиристорные генераторы ультразвуковой частоты. — М: Энергоатомиздат. — 1986. — 141,[1] с.
* С. В. Шапиро. Энергетические и информационные процессы в природе. — Москва: Энергоатомиздат. — 2005. — 408 с.
* С. В. Шапиро. Резольвента Лагранжа и ее применение в электромеханике. — Москва: Энергоатомиздат. — 2008. — 156 с.
* С. В. Шапиро: биография, библиографический указатель научных трудов 1958—2011 годов, награды и публикации в средствах массовой информации. — Уфа: УГАЭС, 2012. — 88 с.
* А. Докучаева, С. Шапиро. Суд божий. — Уфа: Китап. — 2015. — 478, [1] с.
* С. В. Шапиро, Ф. Р. Исмагилов, М. Б. Гумерова. Каскадные электромеханические системы. — Москва: Инновационное машиностроение. — 2018. — 220 с.
* С. В. Шапиро. Манифест разума. Часть 1. — Бельские просторы. — № 10. — 2018.
* С. В. Шапиро. Манифест разума. Часть 2. — Бельские просторы. — № 11. — 2018.
* С. В. Шапиро, А. Г. Саенко. Высокочастотные озонаторы со спиральными электродами. — Уфа: Башкирская энциклопедия. — 2019. — 152 с.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Шапиро Семён Вольфович

Төркем:Профессорлар
Төркем:22 май көнне туганнар
Төркем:1932 елда туганнар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:30 июль көнне вафатлар
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:ССРБ галимнәре
Төркем:Россия галимнәре
Төркем:ССРБ физиклары
Төркем:Россия физиклары
Төркем:Уфа дәүләт авиация техник университеты укытучылары