Леонид Седов

**Леонид Седов** ( 1907 ел, Дондагы Ростов — 5 сентябрь 1999 ел, Мәскәү) — совет, Россия физигы, механигы һәм математигы, СССР Фәннәр академиясе академигы. Социалистик Хезмәт Герое, икенче дәрәҗә Сталин премиясе лауреаты.

## Биографиясе
Седов Леонид Иванович 1907 елда Дондагы Ростовта туган, атасы — Седов Иван Георгиевич, әнисе— Раиса Михайловна — мәктәп укытучысы.

1924 елда Төньяк-Кавказ университетының педагогия факультетына укырга керә. 1926 елда Мәскәү университетының физика-математика факультетына күчә, аны 1930 елда тәмамлый. Булачак академик Лев Понтрягин, үзенең хатыны — Галя Толстова белән бер төркемдә укый.

1930 елдан  1947 елның ахырына кадәр ЦАГИ-да эшли, С. А. Чаплыгин җитәкчелегендәге ЦАГИ гомуми теоретик төркем  семинарында катнаша. Бер үк  вакытта 1937 елдан Мәскәү дәүләт университетында укыта.

Техник фәннәр кандидаты дәрәҗәсен 1936 елда яклаусыз ала. 1937 елда физика-математика фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә дәгъва итеп «Теория плоских движений идеальной жидкости»темасына диссертация яклый.

1937 елда Мәскәү университетына эшкә килә. Башта профессор, аннары (1953 елдан) механика-математика факультетының гидромеханика кафедрасы мөдире була..

В. В. Куйбышев исемендәге Хәрби-инженер академиясенең теоретик механика кафедрасы мөдире (1938-1941).

Седов 1945 елда басылып  чыккан  көчле шартлау проблемасын ачык хәл итә. Седов сфера, цилиндрик һәм яссылык симметриясе очракларында дулкын фронты артында газ-динамик нәүмизләрнең таралуы һәм шартлау дулкынының таралу законнарын ача. Шул ук вакытта газда сферик һәм цилиндрик поршень  мәсьәләсен хәл итә. Бу тикшеренү газ машиналары теориясенә ззур өлеш кертә. Седовның «Распространение сильных взрывных волн» (1946) хезмәте СССР Фәннәр академиясенең С. А. Чаплыгин исемендәге премиясенә лаек була. Аннары аның укучыларының күп кенә фәнни хезмәтләре шартлау дулкыннарының таралу теориясенә багышлана.

1946 елдан  СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты.

1953 елдан  СССР Фәннәр академиясенең тулы хокуклы әгъзасы булып тора. «Космические исследования» журналының баш мөхәррире, «Доклады АН СССР» журналының баш мөхәррире урынбасары, «Прикладная математика и механика» журналының мөхәрририят коллегиясе әгъзасы, Бөтенрусия фәнни һәм техник мәгълүмат институты мәгълүмат басмаларының Баш мөхәрририят коллегиясе әгъзасы.

1947 елдан 1956 елга кадәр Үзәк авиация моторлар төзү институтында эшли. 1954 елдан бер үк вакытта СССР Фәннәр академиясенең Математика институтында механика бүлеген җитәкли. 1947-1949 елдан бирле Гыйльми-тикшеренү институтының  фәнни эшләр буенча начальнигы урынбасары (Җылылык процесслары институты).

1950 елдан 1953 елга кадәр — Мәскәү физика-техник институтының теоретик механика кафедрасы мөдире. 1953 — 1999 елларда — МДУ-ның механика-математика факультетында гидромеханика кафедрасы мөдире.

1956 елда ССРБ Теоретик һәм гамәли механика буенча Милли комитетның Тәүге  составына керә. Комитет рәисенең беренче урынбасары вазифасын били

Ул 1973 елда галимнәрнең «Правда» гәзитенә «академик А. Д. Сахаровның тотышын» гаепләгән хатына кул куйган СССР Фәннәр академиясе академикларының берсе була. Хәтта Сахаров «Советлар Берлегенең дәүләт системасын, тышкы һәм эчке сәясәтен дискредитацияләүне берничә белдерү ясауда» гаепләнә, ә аның хокук  саклау эшчәнлеге академиклар тарафыннан «совет галименең намусын һәм абруен төшерү» дип бәяләнә 

1999 елның 5 сентябрендә кинәт вафат була. Мәскәүдә Троекуров зыяратында җирләнгән.

Төп эше гидро - һәм аэромеханика, тоташ мохит  механикасы һәм охшашлык теориясе буенча. Түбәндәге проблемаларны җентекле өйрәнә:

** постановка и решение задач о посадке гидросамолётов на воду
** постановка и решение задач быстрого погружения тел в несжимаемую жидкость
** построение теории линеаризованной задачи о глиссировании с учётом силы тяжести и брызговых струй
** построение теории тонкого крыла в плоской задаче
** разработка базовых идей в аэродинамике нестационарных обтеканий крыльев
** развитие эффективных методов решения задач о полипланах «тандем»
** формулировка (1946) автомодельной постановки задачи о сильном точечном взрыве в газе (независимо от Л. Д. Ландау и К. П. Станюковича, начало 1940-х гг.; Дж. Тейлора, 1941) и получение её аналитического решения (независимо от фон Неймана, 1941).

## Хезмәтләре

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## «Седов агачы»
Тоташ мөхитләр механикасы өлкәсендә гыйльми мәктәп ача. Аның укучылары арасында академиклар Г. Г. Черный, С. С. Григорян, А. Г. Куликовский.

## Хәтер

* Мәскәү дәүләт университетының Механика институтында, Л. И. Седов 40 елдан артык эшләгән кабинетта 2002 елда мемориаль музей ачыла.
* Россия милли комитет тарафыннан теоретик һәм гамәли механика буенча, сыекча һәм газ механикасында һәм тоташ мохит механикасының гомуми нигезләре өлкәсендә иң яхшы казанышлары өчен, Л. И. Седов исемендәге бүләк булдырылган һәм ел саен тапшырыла.
* **Седов интегралы** (газларның автомодельле агымнары теориясендә)
* **Келдыш — Седов формуласы** (комплекслы үзгәрүләрнең функцияләр теориясендә)
* **Седовның вариация принцибы**

## Мактаулы исемнәре, бүләкләре

* Мәскәү дәүләт университетының атказанган профессоры (1994).
*Социалистик Хезмәт Герое (13.11.1967)
* IV дәрәҗә «Ватан алдындагы хезмәтләре өчен» ордены (1998)
* Алты Ленин ордены (27.03.1954; 28.04.1963; 13.11.1967; 17.07.1975; 23.01.1980; 13.11.1987)
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (16.09.1945; 17.06.1961)
* "Хөрмәт Билгесе"ордены (11.07.1943)
* медальләр
* Мактаулы легион ордены командоры (Франция, 1971)
* А. М. Ляпунов исемендәге алтын медаль (1974)
* Ю. А. Гагарин исемендәге  медаль (1984)
* ВДНХ-ның алтын  медале  (1973, 1984)

Премияләре:

* Икенче дәрәҗә Сталин премиясе (1952) «Плоские задачи гидродинамики и аэродинамики» (1950) һәм «Методы подобия и размерности в механике»  (1951) монографияләре өчен.
* Ломоносов премиясе (1954)
* А. Н. Крылов исемендәге бүләк (1998) — «Одновременное моделирование вязкостного и волнового сопротивления корабля в опытовом бассейне»  эшчәнлеге өчен
* С. А. Чаплыгин исемендәге премия (1947)
*

## Искәрмәләр

## Әдәбият

** 
** 
** Первый состав Российского национального комитета по теоретической и прикладной механике. Составители А. Н. Богданов, Г. К. Михайлов / под редакцией д-ра физ.-мат. наук Г. К. Михайлова. — Москва: «КДУ», «Университетская книга», 2018. — 70 с. ISBN 978-5-91304-805-9
*

## Сылтамалар

* Седов Леонид Иванович.  «Герои страны» сайты.
* Седов Леонид Иванович  на сайте «Летопись Московского университета»
* Профиль Леонида Ивановича Седова РФА рәсми сайтында
* б.а. Леонид Иванович Седов (1907 — 1999 гг.) // Известия РАН. Механика жидкости и газа. — 1999. — № 6. — С. 3-6. — ISSN 0568-5281.
* Историческая белешмә на сайте Архива РАН
* Материалы к биографии Л. И. Седова на сайте физико-механическому практикум по гидромеханик МГУ имени М. В. Ломоносова
* О нем // ЦАГИ в лицах
* «Русская Цивилизация». Седов Леонид Иванович (недоступная ссылка)

Төркем:Ростов-на-Донуда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Техник фәннәр кандидатлары
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:ВДНХ алтын медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Почетлы легион ордены кавалерлары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Мәскәүдә җирләнгәннәр
Төркем:Физиклар