Шаһнамә

**Шаһнамә**( – «Шаһлар китабы») – дөнья әдәбиятының иң мәшһүр иҗат үрнәкләреннән. Иранның бөек шагыйре Әбелкасыйм Фирдәүси (930 - 1020) әсәре.

Әсәрдә Иранның иң борынгы тарихыннан алып, VII гасырдан Ислам диненең фарсы җирләренә урнашуына кадәрге тарихи вакыйгалар тасвирлана. Шаһлар китабы – бер автор язган иң озын поэма. Аның күләме «Илиада» һәм «Одиссея»нең икесен кушкан чакта да ике тапкыр зуррак..
  
Бу әсәрдә Ираннан кала Һиндстан, Үзәк Азия, Анатулы һәм Кавказда буыннан буынга күчкән авыз әдәбиятның бик яхшы үрнәкләре чагыла.

## Сыйфатлама
«Шаһнамә» – ул проза һәм шигырь белән язылган төрле авторлар язган җыелмалар исеме. Аларның иң танылу алганы – 976—1011 елларда Фирдәүси язганы.

Фирдәүси Шаһнамә әсәрен солтан Мәхмүд Газнәви заманында, 1010 елның 8 март көнендә тәмалый  һәм аңа багышлау яза. Калган җыелмалардан бары фрагментлар гына сакланганлыктан, әсәрне тулаем Фирдәүсигә бәйлиләр. 
Фирдәүси язган вакытта ул әсәргә фарсы фольклорын күпләп җыя. Ул анда борынгы Иран мифларын, зәрдөштләрнең Авесталарын, шулай ук вакытсыз вафат булган шагыйрь Дакикиның җыелмасыннан 100 бәет чамасы материал кертә.

«Шаһнамә» композиция ягыннан 50 патшалыкка бүленгән. Аерым патшалыкларга әдәп-әхлакый яктан әһәмияткә ия зур дастаннар кергән. Шаһнамәне шартлы рәвештә өч өлешкә бүлеп була: мифологик, героик һәм тарихи өлешләргә.

Тулысынча фарсы телендә язылган «Шаһнамә» шул тел өчен бик зур роль уйный. Гарәп теле йогынтысына эләккән фарсы теленең яңарышын башлап җибәрә.

Автор күрсәткәнчә, «Шаһнамә» 60 000 бәеттән торган, ләкин текстның зур өлеше югалган булып санала. Мәс., 1957-80 елларда чыккан рус тәрҗемәсенә 52 009 бәет (104 018 юл) кергән.

## Төрки телдә
Солтан тәкъдиме белән 1501 — 10 елларда "Шаһнамә" поэмасын фарсыдан төрки телгә Шәриф Амиди тәрҗемә итә ("Төрки Шаһнамә"). Тәрҗемәгә пролог һәм эпилог рәвешендә өстәп язган текстында 15—16 йөзләрдәге мәмлүкләр Мисырның идарәчеләре, илнең мәдәнияте, Каһирә шәһәренең топографиясе турында мәгълүматлар бирә. "Төрки Шаһнамә"нең кулъязма нөсхәләре Санкт-Петербург, Дүшәнбе, Каһирә, Лондон, Вена шәһәрләре китапханәләрендә саклана.

## Текст
* "Шаһнамә"дән "Кәй-Кәвыс" һәм "Сиявуш" бүлекләрен иске төрки теленнән хәзерге әдәби телдә тәрҗемәдә.  «Шаһнамә». Казан, ТКН, 2003. Мәсгуд Гайнетдин тәрҗ.

## Галерея

Shahnameh3-1.jpg|thumb|right|200px|«Шаһнамә».
Tomb of Ferdowsi - Front facade.jpg|thumb|center|200px|Фирдәүсинең Тус шәһәрендәге кабр ташы
Shahnameh3-5.jpg|thumb|left|200px|«Шаһнамә». XVI гасыр басмасыннан иллюстрация.
Persischer Meister 001.jpg|thumb|right|200px|«Сөләйман шаһ». XVI гасыр басмасыннан иллюстрация.
Persischer Meister 002.jpg|thumb|center|200px|Шаба патшабикәсе. XVI гасыр басмасыннан иллюстрация
Baysonghori Shahnameh 3 Faramarz son of Rostam mourns the death of his father and of his uncle Zavareh.jpg|thumb|left|200px|«Байсангур Шаһнамәсе» (1430 ел)
Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|right|200px|«Байсангур Шаһнамәсе» (1430). Иллюстрация
Baysonghori Shahnameh battle-scene.jpg|thumb|center|200px|Хосрау җитәкчелендәге фарсы гаскәре Афрасияб патшаның туран гаскәренә каршы бара, «Байсангур Шаһнамәсе» (1430).
Court of Gayumars Persian miniature.jpg|thumb|left|200px|Иранның беренче шаһы, Гаюмар 1537.
The Shahnama.jpg|thumb|right|200px|XVII гасыр китабының тышы.
Shahnameh - The hero Piran welcomed by prince Siyawakhsh.jpg|thumb|center|200px|Пиран-батыр Сиявуш шаһзадәне каршы ала, XIV гасыр башы.
Shahnameh - The Div Akvan throws Rustam into the sea.jpg|thumb|left|200px|Акван-дию Рөстәмне диңгезгә томыра. XVI—XVII гасырлар.
Shahnamah of Firdausi, late 18th century, Mughal, India.jpg|thumb|right|200px|XVIII гасыр ахыры басмасы, Мугал, Һиндстан.


## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* "Шаһнамә" Вашингтонда күргәзмәгә чыгарыла

Төркем:Фарсы әдәбияты
Төркем:Шаһнамә