Баларама

**Баларама** (Санскрит телендә: बलराम, IAST: *Balarāma*)  Һинд дине Ходае һәм Кришнаның абыйсы. Ул бигрәк тә Джаганнатх традициясендә әһәмиятле, ул триада Илаһларның өлеше булып тора. Ул шулай ук **Баладэва**, **Балабһадра**, **Һаладһара** һәм **Һалаюдһа** буларак мәгълүм. Беренче ике эпитет аның көченә карый, соңгы икесе аны "Һала" белән ассоциацияли ("Лангала", "сука"). Бу аны фермалар һәм фермерлар белән көчле ассоциацияли, чөнки бу ферма җиһазларын сугыш кораллары итеп кулланган Ходай.

Кайбер риваятьләрдә һәм текстларда Баларама Шешаның аватары буларак танылган - бу Вишну Ходаеның Нага компаньоны, ул үзе Кришнаны Браһман яки Соңгы Чынлык, барлык башка аватарларның һәм мәхлукъ булганның чыганагы дәрәҗәсенә күтәрә торган текстларда Вишну аватары дип таныла.

Һиндстан мәдәниятендә Балараманың әһәмиятенең борынгы тамырлары бар. Сәнгатьтә аның сурәте безнең эра башына карый, һәм безнең эрага кадәр 2-енче гасыр тәңкәләрдә бар. Җәйничелектә ул Баладэва буларак мәгълүм булган һәм тарихи рәвештә әһәмиятле авыл хуҗалыгына карый торган Ходай дип таныла.

## Тарих

Баларама борынгы Ходай, археологик һәм нумизматик шәһадәтләр буенча Һиндстан тарихының эпослар эрасында мәшһүр. Аның иконографиясе Нага (күп башлы елан) белән очрый, сука һәм башка авыл хуҗалыгы артифактлары белән, мәсәлән, су сибү чүлмәге, мөгаен, аның авыл хуҗалыгы культурасыннан килеп чыгуын күрсәтә. Баларманың риваяте күп "Махабхарата"ның күп *Парва* (китапларында) очрый. Вана Парваның Өченче Китабында Кришна һәм аның турында, Вишну Балараманың аватары, ә Кришна барлык аватарларның һәм мәхлукъ дөньянең чыганагы дип раслый. Виджаянагар Империясенең кайбер сәнгать эшләрендә, Гуҗарат гыйбадәтханәләрендә һәм башка урынннарда, мәсьәлән, Баладэва Вишнуның сигезенче аватары, ул Буддага (Буддачылык) яки Җинага (Җәйничелек) кадәр килгән.

### Текстлар
Баларама турында тасвирламалар Маһабһаратамда, Һаривамшада, Шримад Бхагаватамда, Кришна Чарит Маналарында һәм башка Пураналарда бар. Ул Вьюһа аватар Санкаршанада төркемләнә, анда Адишеша һәм Лакшманада аларның өлеше. Адишеша инкарнациясе буларак аның турында риваятьтә, шуның өстендә Вишну ял итүче елан турында, аның ролен һәм Вишну белән бәйләнешен чагылдыра. Шулай да, Баларама турында риваятьләр һәм аның Вишнуның ун аватары белән ассоциация чагыштырмача яшь, ул пост-Ведик, гәрчә борынгы, чөнки ул Ведик текстларда очрамый.

Баларама Каутильяның Артхашастрасында бар (безнең эрага кадәр 4-енче гасырдан 2-енче гасырга кадәр), шунда Һадсон буенча, аның тарафдарлары "аскетик табынучылар" буларак тасвирлана, аларның башлары кырылган һәм чәчләре толымлы.

Баладэва буларак Баларама 11-енче гасыр Ява тексты "Какавин Бһаратаюддһа"да, "Маһабһарата"га нигезләнгән Какавин поэмасында әһәмиятле персонаж булып тора.

### Тәңкәләр, сәнгатьләр һәм эпиграфия

Баларама Һинд динендә куәтле бәйсез Ходай булып тора, һәм соңрак ул Вишнуның аватары булып киткән (безнең эраның 3нче яки 2нче гасырлары). 
Һинд-Грек патшасы Бактрия Агафоклына карый торган безнең эрага кадәр 185-170 елларга караган тәңкәләрдә Балараманың иконографиясе һәм Грек телендә язмалары бар. Баларама-Санкаршана типик рәвештә басып торучы итеп уң кулында гада чукмары белән һәм сулында сабан белән күрсәтелә. Бу тәңкәләрнең башка ягында Васудэва-Кришна ул кабырчыкны һәм чакраны тота.
Төньяк-көнбатыш Пакьстанда, Әфганстан белән чиктә, безнең эраның 1-енче гасырның беренче яртысына карый торган Чилас II археологик урынында, янында күп Буддачылык сурәтләре белән ике ир кеше уеп ясалган. Ике ир кешенең зуррагы ике кулында сабан һәм чукмарны тота. Сәнгать әйберенең шулай ук Харостһи әлифбасы белән язмасы бар, аны галимнәр "Рама-Кришна" дип укыганнар һәм ике бертуган Баларама һәм Кришнаның борынгы сурәте дип интерпретацияли. Җансутида табылган иртә Баларама сурәтләре (Матһура, Уттар Прадеш) һәм Тумаинда (Ашокнагар, Мадхья Прадеш) ике безнең эрага кадәр 2-енче/1-енче гасырларга карый һәм аларда Баларама ике кулында "һала" (сабан) һәм "мусала" (килесап) тоткан итеп сурәтләнгән.
Кайбер борынгы Һиндстан сәнгатьләрендә һәм текстларында Баларама (Санкаршана) һәм Кришна (Васудева) ("Вришниларның Панчавирас")ның биш каһарманнарының икесе булып тора. Башка өчесе текстка карап төрле булып тора. Боларның кайберәүләрендә "Прадьюмна, Самба һәм Анирудһа", башкаларында "Анадһрсти, Сарана һәм Видуратһа". Матхура янында 1-енче гасыр Мора коесы безнең эраның 10-ынчы һәм 25-енче еллар арасына карый, анда таш гыйбадәтханәсендә биш Вришни каһарманнарының корылышы искә алына.

Баларамага караган иң иртә сакланып калган көньяк-көнчыгыш Азия сәнгать эше Пһном Да тупланмасыннан, ул Камбоджаның түбән Меконг дельтасы регионында Ангкор Борей янында.

## Риваятьләр

Баларама Васудеваның улы булган. Васудеваның үги туганы явыз патша Камса бертуганының Дэвакиның балаларын үтермәкче булган, чөнки ул аның сигезенче баласы кулларыннан үләчәк дигән фараз булган. Явыз шәйтан Камса Дэвакиның беренче алты баласын үтергән булган иде, ул яңа туган балаларны ташка чәлпәрәмә китергән. Вишну бу эшкә катышып якламакчы булган, һәм Баларама яралган булганда, Һинд дине риваятьләрендә расланганча, аның яралгысы Дэвакиның карыныннан Васудэваның беренче хатыны Дэви Роһини карынына күчерелгән булган. Кайбер текстларда, бу хәрәкәт Баларамага *Санкаршана* эпитеты бирелә (алып кителгән). Баларама кече туганы Кришна белән үги әти-әнисендә, сыер көтүчеләр башы Нанда һәм аның хатыны Яшода йортында тәрбияләнгән булган. Бхагавата Пурананың 10 бүлегендә бу шулай итеп тасвирлана:


Барлык нәрсәнең Атманы булган Бһагаван барлыкка китерүче көчкә аның берләшкән аңын (йогамайяга) Баларама һәм Кришна буларак туарга планы турында әйтә. Ул Баларама белән башлый. Минем сыену урыны булган Шешаның бөтенесе Дэвакиның карынында яралгы булачак ул Роһининың карынына күчәчәк.
*[[Bhagavata Purana]]* 10.2.8 Tr: D Dennis Hudson.


Аның исеме Рама булган, әмма көчле куәте өчен ул Баларама, Баладэва, яки Балаһадра дип аталган, моның мәгънәсе "Көчле Рама". Ул Шраавана Пурнима яки Ракша Бандһанда туган булган. Аның исеме Рама булган, әмма үзенең бөек көче өчен ул Баларама, Баладэва, яки Балабһадра дип аталган булган, моның мәгънәсе "Көчле Рама". Ул Шраавана Пурнима яки Ракша Бандһан көнендә туган булган.


### Балачагы & Өйләнүе

Бер көнне Нанда яңа туган Кришна һәм Баларамага исем кушу өчен, аның каһине, олы фикер иясе Гаргамуниның булуын сораган. Гарга килгәч, Нанда аны яхшы кабул иткән һәм исем кушу церемониясен сораган. Гаргамуни анна соң Нандага Камса Дэвакиның улын эзләве турында искә төшергән һәм әгәр дә ул церемонияне мул итеп үткәрсә, бу аның игътибарына киләчәген әйткән. Шуннан соң Нанда Гарганы церемонияне серле итеп үткәрергә сораган һәм Гарга шулай эшләгән:


Роһининың улы, Баларама башкаларның трансценденталь балкышын арттырган өчен, аның исеме Рама һәм аның экстраординар көче өчен ул Баладэва дип атала. Ул Ядуларны күрсәтмәләрен үтәргә чакыра һәм шулай итеп аның исеме Санкаршана.* Bhagavata Purana, 10.8.12 <br/>

Баларама балачагын сыер көтүче итеп туганы Кришна белән үткәргән. Ул Канса тарафыннан җибәрелгән [[асура]] [[Дһенука]]ны үтергән, һәм шулай ук патша тарафыннан җибәрелгән [[Праламба]] һәм Муштика көрәшчеләрен. Явыз патша үлгәннән соң, Баларама һәм Кришна [[Уджджайн]]да олы фикер иясе [[Сандипани]] ашрамына укыр өчен барганнар. Ул Патша [[Какудми]] кызы [[Ревати]]га өйләнгән.

Баларама танылган сабанчы, Кришна белән ассоциацияләнгән мөгезле терлек белән беррәтән авыл хуҗалыгы баганаларның берсе. "Шримад Бхагаватам"да ул аны шәйтаннар белән сугышыр өчен куллана, [[Вриндаван]]га якынрак килер өчен [[Ямуна]] елгасы өчен юл казый һәм бөтен [[Хастинапура]] башкаласын Ганга елгасына тарта.
</blockquote>

===Махабхаратаның Курукшетра Сугышы===

<br/>
Баларама Пандаваларның [[Бһима]]ны да Каураваларның [[Дурйодһанасы]]н да [[Гада]] чукмары белән сугышырга өйрәткән. Кауравалар һәм Пандавалар арасында сугыш килеп чыккач, Баларама ике як өчен дә кайгырткан һәм шулай итеп нейтраль булып калган. Ул сугыш вакытында энесе [[Прадьюмна]] һәм башка Ядавалар белән дини сәфәргә барган һәм соңгы көнне кайтып өйрәнчеләре арасында сугышны күргән. Бһима Дурьйодһананы ботына чукмар белән сугып җиңгән, Баларама Бһиманы үтерергә янаган. Кришна Баларамага Бһиманы үтерергә янаган. Бу Кришна Баларамага Бһиманың Дурйодһананы Бһиманың хатыны [[Драупади]]ның күрсәткән ботына җимереп анты турында искә төшергәч туктатылган булган.

===Юкка чыгуы===

[[Шримад Бхагаватам]]да [[Яду]] династиясенең калдыкларын бетерүнең һәм [[Кришна]]ның юкка чыгуының нәтиҗәсе булган сугышта катнашкач ул медитатив халәткә утырып бу дөньядан киткән.

Кайбер язмаларда Балараманың авызыннан чыккан зур ак елан тасвирлана, бу аның Ананта - [[Шеша]]га буларак шәхескә сылтама. Ул киткән урын [[Гуҗарат]]та [[Сомнатһ Гыйбадәтханәсе]] янында урнашкан.

[[Веравал]]ның асаба халкы ышануы буенча гыйбадәтханә урыны янында мәгарә, ул Балараманың авызыннан чыккан ак елан шул мәгарәгә килгән һәм кире "Паатал Лок"ка барган.

===Әһәмияте===

Һинд дине традицияләрендә Баларама фермерларның саклаучы Ходае булган, ул "белемнең алдан килгән билгесе", авыл хуҗалыгы кораллары һәм муллыкны чагылдырган. Ул һәрчак диярлек [[Кришна]] белән күрсәтелә һәм тасвирлана, мәсьәлән майны урлаучы итеп, шук итеп уйный торган итеп, Яшодага туганы Кришна сыер абзарларында уйнап пычракны ашаган дип әләкләгәне, бергә [[гуру]]лары Сандипани мәктәбендә укулары һәм Камса тарафыннан ике туганны үтерер өчен җибәрелгән явыз көрәшчеләр белән көрәшүе. Ул Кришнаның һәрдаим компаньоны, һәрвакыт карап тора торган, Вайшнавизмның Пуштимарга традициясендә "Лук Лук Дауҗи" (яки "Лук Лук Даубаба") эпитетына ия. Ул авыл хуҗалыгында эшләүчеләр өчен иҗади саклагыч: белем Вриндаванга Ямуна суын китерер өчен су каналын казыган; бу урманчыкларга, фермаларга һәм урманнарга ярдәм иткән; бу ашамлыклар һәм эчемлекләр җитештерергә ярдәм иткән.
Һинд дине текстларында Баларама һәрвакыт Кришнаны формада һәм рухта тәэмин итә. Шулай да, Баларама һәм Кришна арасында әңгәмәләр төрле караш нокталарын тәкъдим иткән вакыйгалар була, шул вакытта Кришнаның акыллылыгы аны иң олы Илаһ итеп куя. Балараманың Кришна белән даими символик ассоциациясе аны яклаучы һәм [[Дхарма]] тәэмин итүче итә.

==Иконографиясе==

Баларама караңгы тәнле туганы Кришнадан аермалы буларак аграк төстәге тәнгә ия; [[Санкрит]] телендә Кришна караңгы дигәнне аңлата. Аның *аюдһа* яки коралларына [[сабан]] *hala* һәм [[чукмар]] *gadā'' керә. Сабан гадәттә Балачита дип атала. Ул еш зәңгәр кием һәм урман чәчәкләре бәйләме кигән итеп сурәтләнә. Аның чәче бәйләм итеп ясалган һәм аның алкалары, беләзекләре һәм яка бәйләвечләре бар; ул исеме сәбәбе көче өчен мәгълүм.

Һиндстанның көнчыгыш һәм үзәк регионнарында аеруча популяр булган Җаганнатһ Ходае традициясендә ул ешрак Балабһадра дип атала. Баларама триаданың берсе булып тора, шул ук вакытта Баларама бертуганы Җаганнатһ (Кришна) һәм туганы Шубһадра (Субһадра) белән күрсәтелгән. Җаганнатхны түгәрәк күзләреннән танып була, ә Шубһадраның күзләре оваль һәм Балараманың сурәтендәге бадәм чикләвеге (миндаль) формасындагы күзләре белән чагыштырып караганда. Дәвам итеп, Балараманың йөзе ак, Җаганнатхның сурәте ак, Җаганнатхның сурәте караңгы һәм Субһадраның сурәте сары. Өченче аерма булып Җаганнатхның сурәтенең башы яссы булуда, бу абстракт Балараманың ярым-түгәрәк кисеп ясалган башы белән чагыштырып караганда. Бу төбәкләрдә шулай ук Баларама яки Баладэва дип аталган Балабһадраның башы формасы кайбер гыйбадәтханәләрдә яссыдан ярым-түгәрәк формасына кадәр үзгәрә.

### Гыйбадәтханәләр
*Пураналарда искә алынган алты төп Баларама гыйбадәтханәләре: Унчагаон, Аринг, Рам Гһат, Балдео, Нари һәм Талван.
*Орисса һәм Җһаркһандның Җаганнатһ гыйбадәтханәләре, бигрәк тә Пури
*Кендрапара, Баладэвҗев Гыйбадәтханәсе
*Ананта Васудэва Гыйбадәтханәсе
*РевтиБаладэвҗи Мандир, Җеталпур, Гуҗарат
*Шри Даау Җи Мандир, Вилл - Банчари, Һарьяна
*Катманду гыйбадәтханәләре, Непал
*Шри Дауҗи Мандир, Маинпури, (Уттар-Прадеш)
*Мажур Баларама Гыйбадәтханәсе, Талипарамба, Каннур районы, Керала

## Шулай ук карагыз
*Һинд дине Ходайлары
*Гефҗон – сабан белән төньяк Ходай
*Филомелус – сабан белән Грек Ходае
*Шамгар – дошманнарын авыл хуҗалыгы җиһазлары белән үтерүче Тәүрат каһарманы

## Искәрмәләр

## Әдәбият
*Beck, Guy L. (Ed.) (2005). Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity. SUNY Press. ISBN 0-7914-6415-6.
*Doniger, Wendy (1993). Purana Perennis: Reciprocity and Transformation in Hindu and Jaina Texts. SUNY Press. ISBN 0-7914-1381-0.
*Singh, Upinder (2016), A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century, Pearson Education, ISBN 978-93-325-6996-6

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине Илаһлары