Күкәйлек

**Күкәйлек** (**ovarium**, греч. **oophoron**) ана затның җенес бизе. Анда ана җенес күзәнәкләре үсә һәм өлгерә, шулай ук җенес гормоннары барлыкка килә.

·       Күкәйлек, аналык бизе *—* хатын-кызларның парлы җенес бизе, кече оча куышлыгында урнашкан (рәс. 3.16).

·      Күкәйлектә хатын-кызларның җенес күзәнәкләре (күкәй күзәнәкләре) җитешә, шулай ук анда хатын-кыз гормоннары барлыкка килә.

·       Күкәйлек яссы эллипсоидсыман 3-5 см озынлыкта, 1,5-3 см киңлектә, 0,7-1,5 см юанлыкта була; күкәйлекнең авырлыгы 5-6 г.

 ·       Күкәйлекнең ике өслеге бар: 
* **медиаль өслек** (**facies medialis**) кече оча куышлыгына таба юнәлә, 
* **латераль өслек (facies lateralis**) кече оча тышчасына     яндаш. 
·      Күкәйлек өслекләре ике кырый белән бүленгән: 
* кабарынкы **ирекле кырый** (**margo liber**) артка юнәлгән, 
* каршы яктагы **җыерчалы кырый**     (**margo     mesovaricus**) алга аналыкның киң бәйләвеченә карый. Бу кырый тирәсендә батынкылык бар — **күкәйлек капкасы** (**hilum ovarii**), аның аша күкәйлеккә тамырлар һәм нервлар үтә**.** 
·       Күкәйлекнең ике чиге бар:
* Өске **көпшә очы** (**extremitas     tubaria**) аналык көпшәсе бүрәнкәсенә яндаш. 
* Аскы **аналык очы** (**extremitas uterine**) аналык белән **күкәйлекнең     үз бәйләвече** (**ligamentum     ovarii proprium**) ярдәмендә бәйләнгән. Күкәйлекнең озынчасы (аның очларын     тоташтыра) вертикаль диярлек урнашкан. 
**Күкәйлекнең бәйләвеч аппараты** (рәс. 3.16):

·      **күкәйлекне асып торучы бәйләвеч** (**ligamentum suspensorium ovarii**) корсак ярысының җыерчасы булып тора, кече очаның кырый тышчасыннан башланып, күкәйлекнең көпшә очына таба аска төшә. Бу бәйләвечтә күкәйлекнең тамырлары һәм нервлары үтә.

·       **күкәйлекнең үз бәйләвече** (**ligamentum ovarii proprium**) йомры баусыман 3-5 мм юанлыкта, аналыкның киң бәйләвече эченнән уза. Ул күкәйлекнең аналык очын аналык гәүдәсе белән тоташтырып, аңа аналык көпшәсе кергән урыннан астарак беркетелә. Килеп чыгышы буенча аналыкның йомры бәйләвеч кисәге булып тора.

·       **Күкәйлек җыерчасы** (**mesovarium**) – корсак ярысының дупликатурасы, аналыкның киң бәйләвеченең арткы битеннән башланып, күкәйлекнең җыерча кырыена таба бара.

**Күкәйлекнең төзелеше**

·       **Сүлле катлау** җитлекмәгән (корсак ярысының тоташтыргыч тукыма нигезе нечкәргән), күкәйлек беркатлы яссы яралгы эпителие (корсак ярысы мезотелие) белән капланган – интраперитонеаль урнашкан.

·       **Аксыл катлау** (**tunica albuginea**) - фиброзлы, мезотелий астында урнашкан.

·       Күкәйлекнең паренхимасында урнашкан, эластик җепселләр белән бай булган тоташтыргыч тукыманың барлык җыелмасы, **күкәйлек аслыгын** (**stroma ovarii**) тәшкил итә.

·       Күкәйлек паренхимасын ике катламга аералар:

o   тышкы **күкәйлекнең кабык матдәсе** (**cortex ovarii**), тоташтыргыч тукымадан тора һәм анда төрле өлгерү дәрәҗәсендәге фолликуллар бар;

o   эчке **күкәйлекнең ми матдәсе** (**medulla ovarii**), анда тамырлар һәм нервлар бар. 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Кеше анатомиясе фәненнән студентларга мөстәкыйль эш өчен уку-методик ярдәмлек. 2 нче өлеше. Спланхнология. /А.П. Киясов, Ә.А. Гомерова, Л.А. Емелина һәм б.к. / Русчадан И. С. Хаҗиев тәрҗ. - Казан: КДМУ, 2013. - 126 бит.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Репродуктив система
Төркем:Эндокрин система
Төркем:Кеше анатомиясе