open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эргард Брицке

**Эргард Брицке** (, ,  — , ) — РИ һәм СССР химигы, СССР ФА (1932) һәм Бөтенсоюз авыл хуҗалыгы фәннәре академиясе (1934) академигы, Сталин премиясе лауреаты (1935), СССР ФА вице-президенты (1936-1939).
Франц Броннер

**Франц Броннер** (, ,  — , ) — Швейцария язучысы, публицист һәм педагог, Казан университетында физика укытучысы (181?-1817).
Сергей Бруштейн

**Сергей Бруштейн** (, ,  — , ) — РИ һәм СССР табибы (фтизиатр), медицина фәннәре докторы (1910), профессор (1917), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1927), Петроград физиотерапевтика институтына нигез салучы һәм аның директоры (1916-1931), Петроград дәүләт табибларның белемен күтәрү институты директоры (1920-1930), Мәскәү дәүләт физотерапия институты директоры (1935-1938).
Жилбер Брүле

**Жилбер Брүле** (, ,  — , ) — Канада һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Михаил Бубеннов

**Михаил Бубеннов** (, ,  — , ) — язучы, әдәби тәнкыйтьче, журналист, ТАССР язучылар берлеге әгъзасы (1939), Сталин премиясе лауреаты (1948).
Әрмәнстанда Һинд дине

**[[Әрмәнстан]]да [[Һинд дине]]** тарафдарлары булып Һинд динен тотучы Һиндстан студентлары һәм Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте(ИСККОН) тарафдарлары тора. 2010 ел мәгълүматы буенча Әрмәнстанда Һиндстаннан якынча 200 Һинд дине тарафдары яшәгән, аларның күбесе Һинд динен тоткан. Әрмәнстанда Һиндстан илчелеге мәгълүматы буенча 2012 елда 250 һиндле студент укыган. Әрмәнстанда Һинд дине тәгълиматлы ике оешма эшчәнлек башкара: ИСККОН һәм Трансценденталь медитация. ИСККОН Әрмәнстанда дини оешма буларак 1990 елда теркәлгән булган һәм 2000-че елларда аларның 250 тарафдары булган.

Хәзерге вакыттагы Төркиядә урнашкан Изге Карапет Монастыре Һинд дине гыйбадәтханәләре урынында тора.

## Әдәбият
* Jaźwiński, Przemysła, Introduction to the Legal Situation of the International Society for Krishna Consciousness (ISKCON) in the Countries of Central-East Europe, Krakow, NOMOS,1999 
https://books.google.pt/books?id=LwgQAQAAIAAJ
 
## Сылтамалар
* Indian imprint on Armenia
* Persecution of Hare Krishna Members in Armenia
* Hindoos in Armenia by Dr. Mesrob Jacob Seth
* When KGB closed in on Lord Krishna

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Лазарь Будагов

**Лазарь Будагов** (, ,  — , ) — төркиятче, Көнчыгышны өйрәнүче, ике җилдлек «Төрки телләрнең чагыштырма сүзлеге» (1869, 1871) авторы.
Сергей Будылин

**Сергей Будылин** (, , ) — Россия һөнәри футболчысы (ярымсакчы).

## Искәрмәләр

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Пётр Буйносов-Ростовский

**Пөтр Буйносов-Ростовски** (, ,  — , ) — баяр, Алатыр (1573-1577), Казан (1582), Зөя (1583-1584), Тула (1585-1587) воеводасы.
Орестас Буйткус

**Орестас Буйткус** (, ,  — , ) — Литва футболчысы (ярымсакчы), Литва милли футбол җыелмасы әгъзасы.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Виктор Букиевский

**Виктор Букиевски** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (сакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Даян Булатов

**Даян Булатов** (Даян Вәгыйз улы Булатов, ,  — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945).

## Биографиясе
1924 елның 11 февралендә Татарстанның Чистай районы Исләй авылында туган. Татар. 1938 елда авыл мәктәбенең җиде сыйныфын тәмамлый. Кызыл Армия МТСы каршындагы механизаторлар курсларында укыганнан соң үз колхозында тракторчы булып эшли.

1942 елның августында Кызыл Армиягә алына. 1943 елның февралендә марш ротасы белән 238 нче укчылар дивизиясенә керә. 830 нчы укчы полкының разведка ротасына керә, әлеге часть составында бөтен хәрби юл үтә. Калинин, Брянск, Белорус, Көнбатыш, 2 нче Белоруссия фронтларында сугыша.

1944 елның 27 мартында кызылармеец Булатов Смолица авылы янында разведчиклар төркеме составында дошман дзотын блокировкалауда катнаша. Башына кыйпылчык эләгеп яралана, әмма сугышларны дәвам итә.. Тылга командир боерыгы буенча гына китә.

1944 елның 31 маендагы 238 нче укчылар дивизиясенең 1944 елның 31 маендагы боерыгы белән кызылармеец Булатов Даян Вәгыйзь улы 3 нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.

1944 елның җәендә Белоруссия һөҗүм итү операциясе барышында берничә тапкыр кыюлык күрсәтә. Ул 2 нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены белән бүләкләүгә тәкъдим ителә.

1944 елның 4 августындагы 50 нче Армия гаскәрләре приказы белән кызылармеец Булатов Даян 2 нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.

1945 елның 11 гыйнварына каршы төндә сержант Булатов гитлерчылар белән бәрелешкәндә автоматтан ике дошманны юк итә, кыйммәтле документларны ала. Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнә.

СССР Югары Советы Президиумының 1945 елның 24 мартындагы Указы белән кызылармеец Булатов Даян  1 нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. Дан орденының тулы кавалеры була.

Җиңү көнен өйдә, ялда каршы ала. Сугыштан соң механик-шоферлар курсын тәмамлый. Совет Армиясендә хезмәт итә. 1947 елда демобилизацияләнә. Туган ягына кайта. «Ромашкино» совхозында механизатор, «Гигант» колхозында электромеханик булып эшли. 1952 елдан КПСС әгъзасы. Исләй авылында яши.

1982 елның 22 ноябрендә вафат була. Исләй авылы зиратында җирләнгән.

## Чыганаклар
Румыниядә Һинд дине

**Румыниядә Һинд дине** — Румыниядә Румын инкыйлабыннан соң таралган дин, шуннан соң гражданнар рәте ул дингә күчкән. Мәшһүр румын фәлсәфәчеләре Һинд дине фәлсәфәсе сораулары белән шөгыльләнгән. Facebook-та "Hinduism Romania" җәмәгате бар, аның әгъзалары пуджа үткәрәләр һәм мөһим фестивальләр рәтендә Дивали, Наваратри, Махашиваратри, Ракшабандхан һәм башкаларда катнашалар.  
## Һинд диненең торышы
Бүкрәш территориясендә Вивекананда тарафыннан Нью-Йоркта 1894 елда нигезләнгән Веданта Җәмгыятенең "Лотос" китап нәшрияты һәм 1936 елда, Һиндстанда, Ришикешта гуру һәм йогин Свами Шивананда нигезләгән Илаһи тормыш җәмгыяте урнашкан. Күбесенчә ул Вивекананда, Уильям Уокер Аткинсон һәм Кришнананда Сарасвати тарафыннан язылган Ведик фәлсәфә буенча китаплар чыгару белән мәшгуль. Румыниядә Илаһи тормыш җәмгыятенең ат казанган вәкиле булып А.Руссу тора.

Озак дәвер дәвамында дәүләттә Трансценденталь медитация үзәкләре булган, соңрак алар Николае Чаушеску тарафыннан бетерелгәннәр. Әмма 1989 ел инкыйлабыннан соң янә мәшһүр булып киткәннәр, күбесенчә интеллектуаллар арасында. Хәзерге вакытта трансценденталь медитация үзәкләре Бүкрәш һәм Клуж-Напока территориясендә урнашкан.

Бүкрәштә һәм Тимишоарада Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте вәкилләре тора, ул дәүләттә иң эре Һинд дине оешмасы. 1990-ынчы елларның беренче яртысында Тимишоараның Политехник университетында ай саен Кришнаитлар тарафыннан 
Һинд дине конференцияләре оештырылган.

Шулай ук Румыниядә Сатья Саи Баба тарафдарлары бар.

Дәүләтнең ун шәһәрендә Шривастава, Нирмала гуру нигезләгән неоиндуизм хәрәкәтенең - Сахаджа-йоганың берничә мең тарафдарлары бар. 
.

## Румыниядә Һиндлеләр
Румыния территориясендә, күбесенчә Бүкрәштә һәм Тимишоарада, меңгә якын һиндле яши.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Valea, Ernest., New Religious Movements in Romania
http://www.dialogcentret.dk/index.php?option=com_content&view=article&id=195:new-religious-movements-in-romania&catid=118&Itemid=37 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Сергей Булатов

**Сергей Булатов** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ футболчысы (һөҗүмче), футбол тренеры, ике мәртәбә РФның беренче дивизионы җиңүчесе (1995, 2002).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Пётр Болгаков

**Пөтр Болгаков** (, ,  — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, яшерен киңәшче (1856), Тамбов (1843-1854) һәм Калуга (1854-1856) губернаторы.
Николай Булич

**Николай Булич** (, ,  — , ) — рус әдәбияте тарихчысы, Санкт-Петербург ФАнең мөхбир әгъзасы, иҗадият докторы (1854), яшерен киңәшче (1880), Казан университеты риктыры (1882-1885).

## Искәрмәләр
Радосав Булич

**Радосав Булич** (, ,  — , ) — Югославия һәм Каратау футболчысы (ярымсакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Александр Бумагин

**Александр Бумагин** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (һөҗүмче), 20 яшькәчә яшьләр арасында дөнья чемпионатының көмеш призчысы (2007).
Михаил Бундин

**Михаил Бундин** (, ,  — , ) — СССР уйлап табучысы, Сталин премияләре лауреаты (1943, 1946).
Матия Благотич

**Матия Благотич** (, ,  — , ) — серб әфисәре (майор), 1918 елның августындагы Казан өчен сугышында мөһим роль уйнаган Серб инкыйлаб батальоны командиры.
Тарас Бурлак

**Тарас Бурлак** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (сакчы), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2011).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Эдгарс Бурлаковс

**Эдгарс Бурлаковс** (, ,  — , ) — Латвия футболчысы (ярымсакчы), Латвия милли футбол җыелмасы әгъзасы (1997-1998), Латвия чемпионатларының көмеш (1995) һәм бронза (1997, 1998) призчысы.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Валерий Бурлаченко

**Валери Бурлаченко** (, ,  — , ) — СССР һәм Россия футболчысы (сакчы, ярымсакчы), футбол тренеры, Россия чемпионатларының көмеш (1993, 1997) һәм бронза (1996) призчысы, Волгоград «Роторы»ның баш тренеры (2009, 2011-2013).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Вилен Бурмистров

**Вилен Бурмистров** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
## Искәрмәләр
Әлфия Борнашева

**** (, , ,  — , ) — ССРБ һәм Россия пианисты, Казан консерваториясе профессоры, педагог.  

## Тәрҗемәи хәле
* 1960 елда Казан музыка көллиятен тәмамлый.
* 1965 елда Монасзон сыйныфы буенча Казан дәүләт консерваториясен (фортепиано) тәмамлый, 1969 елда ассистентура-стажировка үтә.
* 1968 елдан бирле Казан дәүләт консерваториясендә укыта (1995тән профессор, 1998дән - кафедра мөдире).
* Ире профессор Рубин, улы шагыйрь Искәндәр Абдуллин, кайнанасы - профессор Саре Абдуллина. 

## Бүләкләре
* 1990 — ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе.
* 1995 — ТР атказанган сәнгать эшлеклесе.
* 2003 — РФның атказанган сәнгать эшлеклесе.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 

## Моны да карагыз
* Фәтхи Борнаш (атасының кардәше)

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Татар музыкантлары
Төркем:Пианистлар
Төркем:Казан консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт консерваториясе укытучылары
Төркем:ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Татарстан музыкантлары
Төркем:Арча зиратында җирләнгәннәр
Сергей Бурдин

**Сергей Бурдин** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ футболчысы (һөҗүмче), РФ беренче лигасының иң яхшы бомбардиры (1993).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Василий Бурков

**Василий Бурков** (, ,  — , ) — СССР гаскәрбашы, генерал-лейтенант (1943), Ленинград югары офицерлар бронетанк гаскәрләре мәктәбе башлыгы (1943-1949).
## Искәрмәләр
Антон Бурцев

**Антон Бурцев** (, ,  — , ) — Россия инкыйлабчысы, социал-демократ, Алафузов заводында социал-демократик түгәрәгенә нигез салучыларның берсе.
Дмитрий Бутурлин

**Дмитри Бутурлин** (, ,  — , ) — Рус патшалыгы хәрби эшлеклесе, Мөрәм воеводасы (1574-?), Икенче чирмеш күтәрелешен бастыруда катнашучы.
Фёдор Бутурлин (1673 елда вафат)

**Фөдор Бутурлин** (, ,  — , ) — рус дәүләт һәм хәрби эшлеклесе, Казан шәһәрендә икенче воевода (1639-1642), Казан воеводасы (1657-1659), Ливны (1627-1632), Торопец, Крапивна, Одоев (1637-1639), Мценск (1642-1643), Венев (1646, 1661-1662), Яблонов (1653), Путибел (1654, 1662-1665) воеводасы.
Фёдор Бутурлин (вафат булу елы билгесез)

**Фөдор Бутурлин** (, ,  — , ) — рус дәүләт һәм хәрби эшлеклесе, Казан шәһәрендә икенче воевода (1556-1558).
Александр Бутько

**Александр Бутько** (, ,  — , ) — Беларус һәм РФ волейболчысы, Россия чемпионатларының алтын (2015/16, 2016/17) һәм көмеш (2003/04, 2007/08, 2008/09, 2013/14) призчысы, Беларус чемпионы (2001/02, 2002/03), Дөнья кубогы иясе (2011), Олимпия уеннары (2012), Европа чемпионаты (2017), Дөнья лигасы (2011) җиңүчесе.
Сергей Бутяков

**Сергей Бутәков** (, ,  — , ) — чуашлардан беренче Советлар Берлеге каһарманы (1940).
Рәис Бохараев

**Рәис Бохараев** (Рәис Гата улы Бохараев, ,  — , ) — техник һәм физика-математика фәннәре докторы (1968, 1981), профессор, Казан университетының назари кибернетика кафедрасы мөдире.

## Гаиләсе
Хатыны Наирә Габдрахман кызы Халитова.
* **улы** язучы, журналист һәм тәрҗемәче Равил Бохараев (1951―2012).
** оныгы Светлана (Миронова).
* **улы** физика-математика фәннәре кандидаты, КФУ доценты Наил Бохараев (1955).
** оныгы Таһир
## Искәрмәләр


## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
 

Төркем:Татар галимнәре
Төркем:Татарстан галимнәре
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Казан университеты укытучылары
Александр Бухаров

**Александр Бухаров** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (һөҗүмче), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы, Россия чемпионы (2008, 2009, 2010, 2011/12).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Николай Буш

**Николай Буш** (, ,  — , ) — ботаник, РФА академигы (1920), профессор, Пржевальский исемендәге медаль иясе (1911).
Гөлназ Кадыйрова

**Гөлназ Кадыйрова**, Гөлназ Маннур кызы Кадыйрова (*кыз фамилиясе* Сәлимова) (*[[1966 ел]]ның [[6 июль|6 июле]], [[ТАССР]], [[Чаллы]]*) — РФ сәнәгать һәм сәүдә министры урынбасары (*[[2014 ел]]дан*). РФ атказанган икътисадчысы (*[[2013 ел|2013]]*). РФ 1нче класслы хакыйкый дәүләт киңәшчесе. Икътисад фәннәре докторы (*[[2012 ел|2012]]*). РФ хөкүмәте каршындагы финанс университетының дәүләт идарәсе һәм муниципаль идарә кафедрасы профессоры.

## Тәрҗемәи хәле
1966 елның 6 июлендә Татарстан АССР Яр Чаллы шәһәрендә туган. «*Икътисадчы*» белгечлеге буенча Казан дәүләт финанс–икътисад институтының (*[[2011 ел]]дан [[Казан дәүләт университеты|КФУ]] составында*) сәнәгатьне планлаштыру факультетын «бик яхшы»га тәмамлаган (*[[1987 ел|1987]]*). Эшмәкәрлек академиясендә (*әйдәүче институт* РФ ФА икътисад институты) «Финанс базарын үстерү факторы буларак инвестиция процессы» () темасына икътисад фәннәре докторлыгына диссертация яклаган (*[[2012 ел|2012]]*).

## Хезмәт юлы
1987-1989 елларда «КамАЗ» җитештерү берләшмәсенең хезмәтне оештыру һәм хезмәт хакы идарәсе икътисадчысы.

1989-1990 елларда Яр Чаллы шәһәре башкарма комитетының финанс бүлегендә шундый ук вазифада.

1990-1997 елларда дәүләт салым инспекциясендә эшли.

1997-2001 елларда Яр Чаллы мэрының икътисад киңәшчесе-консультанты.

2001-2003 елларда аудит компаниясе директоры (*шәхси эшмәкәр*).

2003-2004 елларда Яр Чаллы администрациясе башлыгының икътисад һәм финанслар буенча урынбасары.

2004-2006 елларда РФ сәнәгать буенча федераль агентлыгы () икътисад һәм финанс идарәсе башлыгы.

2006-2008 елларда РФ сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы дәүләт сәнәгать сәясәте департаменты директоры урынбасары. 2008 елның гыйнварыннан әлеге департаментның директоры.

2008 елның 11 июленнән РФ сәнәгать һәм сәүдә министрлыгының бюджет сәясәте һәм финанслар департаменты башлыгы.

2014 елның 15 маеннан РФ сәнәгать һәм сәүдә министры урынбасары.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2013 РФ атказанган икътисадчысы
* 2008 РФ ягулык-энергетика комплексының шәрәфле хезмәткәре
* «РФ федераль казначылыгына 20 ел» истәлек медале

## Гаиләсе
Кияүдә, ире Раиф Кадыров (*«Олероли», «Раиф и К», «Voice Music» һ. б. ширкәтләр хуҗасы* ). Ике балалары (*кызлар*) бар. Икенче балалары тугач, гаилә Казанга күчә, Чаллыга эшкә шуннан барып йөри.

## Керем һәм милек
2016 елда тапшырган декларациясе буенча:
Керем 8 110 819,28 сум (иренеке 409 600,00 сум)
Күчемсез милек: 
Фатир, 155.5 кв. м 
Дача, 200 кв. м (кулланылышта) 
Ире исемендә: Фатир, 155.5 кв. м (кулланылышта) 
Ире исемендә: Дача, 200 кв. м (кулланылышта) 
Баласы исемендә: Фатир, 155,5 кв. м (кулланылышта) 
Баласы исемендә: Дача, 200 кв. м (кулланылышта).

## Сылтамалар
*  Кадырова Гульназ Маннуровна.  РФ сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы сайты
* Заместитель министра промышлености и торговли РФ – из Набережных Челнов

## Искәрмәләр

Төркем:Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар
Төркем:РФ атказанган икътисадчылары
Төркем:Шәхесләр:Чаллы
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Икътисад фәннәре докторлары
Төркем:Профессорлар
Төркем:Россия хөкүмәте әгъзалары
Азәрбайҗанда Һинд дине

**[[Һинд дине]]** **[[Азәрбайҗан]]**га Бөек Ефәк Юлы буенча сәүдәгәр һиндлеләр белән бергә үтеп кергән. Азәрбайҗанга зиярәт кылган һиндле сәүдәгәрләрнең күпчелеге Мултаннан һәм Синдхтан булган (хәзерге Пакистан). Һиндстанда Британия колониаль хөкүмәте урнашудан соң, Һинд дине тарафдарларының күпчелеге Кавказдан киткән.

Азәрбайҗанда Һинд диненең булуның төп архитектура һәйкәлләренең берсе булып XVII гасырда нигезләнгән утка табынучылар Атешгях гыйбадәтханәсе тора. Тарихи чыганаклардан билгеле булганча, Һинд дине тарафдарлары бу урында гыйбадәтханәне нигезләгәнчегә кадәр озак вакыт элек табына торган булганнар.

1880-енче елларда Бөтенроссия Императоры Александр III Азәрбайҗанга зиярәте вакытында Һинд диненең ритуаль церемониясендә булган, ул соңгыларның берсе булган: 1890-ынчы елларга барлык һиндле сәүдәгәрләр Азәрбайҗан территориясеннән киткән.

2012 ел бирелгән мәгълүматлары буенча, Азәрбайҗанда бердәнбер теркәлгән Һинд дине оешмасы булып Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте (ИСККОН) тора. Азәрбайҗан матбугаты фараз итүенчә, Гаудия-вайшнавизмга күчкән Азәрбайҗанлылар саны берничә дистә булырга мөмкин. Кришнаитларның Азәрбайҗанда бер рәсми теркәлгән җәмәгате бар, Бакы шәһәрендә.

АКШ Дәүләт Департаменты мәгълүматы буенча, 1996 елда Азәрбайҗан хөкүмәте тарафыннан 35 000 Кришнаит китабы конфискацияләнгән. Шуларның 20 000-е ИСККОН-ның Бакы филиалына 2002 елның октябренда кайтарылган булган.

## Сылтамалар
* Официальный сайт  Международного общества сознания Кришны в Азербайджане
* ISKCON in Azerbaijan
* AZERBAIJAN: Destruction for Krishna books as religion chief denies censorship 
* Krishna stopped from preaching outside Baku 
* List of Registered Religions in Azerbaijan 
* Rare Hindu temple in Muslim Azerbaijan
* In search for an ancient Hindu temple in Azerbaijan 

## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Азәрбайҗанда дин
Николай Быков (1862)

**Николай Быков** (, ,  — , ) — СССР җылылык технигы, эчке янулы йөрткечләр өлкәсендә белгеч, педагог, профессор, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1916), Санкт-Петербург электр техникасы институты директоры (1912-1918).
## Искәрмәләр
Константин Быков

**Константин Быков** (, ,  — , ) — РИ һәм СССР физиологы, СССР ФАнең (1946) СССР медицина фәннәре академиясенең (1944) мөхбир әгъзасы, РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1940), Сталин премиясе лауреаты (1946), СССР ТФА Үзәк нерв системасы физиологиясе институты директоры (1948-1950), СССР ФА Физиология институты директоры (1950-1959).
## Искәрмәләр
Рафаэль Гайзетдинов

**Рафаэль Гайзетдинов**  — татар музыканты, курайчы, курай ясау остасы.

## Тормыш юлы
Гайзетдинов Рафаэль Гайнетдин улы 1949 елның 20 мартында Татарстан Республикасының Актаныш районына кергән Иске Байсар авылында туа. 1957-1967 елларда урта мәктәптә укый. Заһит Хәбибуллин киңәше белән 1969 елда Түбән Кама шәһәрендә урнашкан Салих Сәйдәшев исемендәге музыка училищесында баян классында укый башлый һәм аны 1973 елда тәмамлый. Кукмарада  һәм Кама Аланында музыка мәктәпләрендә укытучы булып эшли. Курайчылар ансамбльләрен җитәкли. Соңрак курай ясаучы остага әверелә. Хәзерге көнгә аның тарафыннан 7000 нән артык курай ясалган.

## Иҗаты турында
Нуруллин Р.Г. Курайлар дөньсында. — Казан: «Ихлас» нәшрияты, 2019. — 120 б. – 1000 д. – ISBN 978-5-907039-05-6.

## Сылтамалар
* «Душа татарского народа». Почему курай до сих пор не считается национальным музыкальным инструментом, объясняет мастер и учитель музыки Рафаэль Гайзетдинов
* «Тургайлар» берләштерә! 

Төркем:Татар музыкантлары
Һенрих Бүнеман

**Һенрих Бүнеман** (, ,  — , ) — алман галиме, Казан университетында беренче хокук белеме профессоры.
Владимир Вавилов

**Владимир Вавилов** (, ,  — , ) — җәмәгать эшлеклесе, Анжела Вавилова исемендәге хәйрия фондына нигез салучы һәм аның рәисе, РФ дәүләт премиясе лауреаты (2017).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Николай Вагнер

**Николай Вагнер** (, ,  — , ) — РИ зоологы, язучы, мөхәррир, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1876), Демидов премиясе лауреаты (1863), Себер (1869) һәм Казан (1899) университетларының шәрәфле әгъзасы.
## Моны да карагыз
* Казан университетының зоология музее
## Искәрмәләр
Мөбарәк Вакасо

**Мөбарәк Вакасо** (, ,  — , ) — Гана футболчысы, Гана милли футбол җыелмасы әгъзасы, Шотландия чемпионы (2014/15), Африка милләтләр кубогының көмеш призчысы (2015).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Сәмигулла Вәлиев

**Сәмигулла Вәлиев** (Сәмигулла Хисмәтулла улы Вәлиев, ,  — , ) — СССР хуҗалык, фирка һәм дәүләт эшлеклесе, Янил машина-трактыр стансасы директоры, ССҖЮ Югары шурасы депутаты (3 нче чакырылыш).
## Искәрмәләр
Павел Валентенко

**Павел Валентенко** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (сакчы), 20 яшькәчә яшьләр арасында дөнья чеспионатының көмеш призчысы (2007).
Сергей Быков (1983)

**Сергей Быков** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы (сакчы), Россиянең атказанган спорт остасы, Россия чемпионы (2010/11), Россия чемпионатының бронза призчысы (2003/2004, 2007/2008, 2011/2012), Европа чемпионатларының алтын (2007) һәм бронза (2011) призчысы, 2003 елгы Универсиаданың көмеш медале иясе.
## Искәрмәләр
Пётр Быстров (1979)

**Пётр Быстров** (, , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2003), Россия чемпионы (2009), Россия кубогы (2011/12) һәм суперкубогы (2010, 2012) иясе.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Игорь Вәлиәхмәтов

**Игер Вәлиәхмәтев** (Игер Нариман улы Вәлиәхмәтев, ,  — , ) — РФ хуҗалык эшлеклесе, УРның атказанган сәнәгать хезмәткәре (2004), РФ ракета-космик сәнәгатенең атказанган хезмәткәре (2008), Ижау радиозаводының генераль директоры (1992-2016).
Ринат Вәлиев (1995)

*Баянчы [[Ринат Вәлиев (1971)|Ринат Вәлиев]] белән бутамагыз.*

**Ринат Вәлиев** (Ринат Исхак улы Вәлиев, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (сакчы), яшьләр арасында дөнья чемпионатының көмеш призчысы (2015).
## Искәрмәләр
Азат Вәлиуллин

**Азат Вәлиуллин** (Азат Нәҗип улы Вәлиуллин, ,  — , ) — Россия һандболчысы, РФның спорт остасы (2015).
## Искәрмәләр
Эдуард Вәлиуллин

**Эдуард Вәлиуллин** (Эдуард Госман улы Вәлиуллин, ,  — , ) — Эстония хоккейчесе (һөҗүмче), Украина һәм Эстония милли хоккей җыелмалары әгъзасы.
## Искәрмәләр
Нельсон Вальдес

**Нельсон Вальдес** (, ,  — , ) — Парагвай футболчысы (һөҗүмче), Парагвай милли футбол җыелмасы әгъзасы, Америка кубогының көмеш призчысы (2011), Алмания чемпионы (2003/04), Алмания кубогы (2003/04) һәм суперкубогы (2004) иясе, Россия кубогы (2011/12) һәм супекубогы (2012) иясе, Греция (2013/14) һәм Югары футбол лигасы (АКШ) чемпионы (2016).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Хонатан Валье

**Хонатан Валье** (, ,  — , ) — Испания футболчысы (ярымсакчы), Россия кубогы иясе (2012).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Варлаам (Зотиков)

**Варлаам** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Вәткедәге Дөньядан күчү Трифон кәшишханәсенең баш рухание (1870-1874).
Варлаам (Ряшенцев)

**Варлаам** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Һомел (1913-1919), Мстислав (1919-1923), Псков һәм Порхов (1923-1924), Любим (1926-1927) епискобы, Пермь архиепискобы (1927).
Дмитрий Вараксин

**Дмитри Вараксин** (, ,  — , ) — Казан сәүдәгәре, Казанның нәсли шәрәфле ватандашы, Казан аракы заоды һәм Кече Лецки урамындагы йорт хуҗасы, шәһәр башлыгы (1869-1871).

## Искәрмәләр
Виктор Варенцов

**Виктор Варенцов** (, ,  — , ) — педагог, халык иҗатын җыючы, Казан университеты укытучысы, Самар губернасы укуханәләре һәм Самар гимназиясе директоры (1860-1863), Киреч гимназиясе директоры (1863-1864).
Равил Кузюров

**Равил Афраим улы Кузюров** ( яки , *[[1973 ел]]ның [[9 гыйнвар]]ы, [[ТАССР]], [[Аксубай]]*) – 2018 елның 8 февраленнән ТР урман хуҗалыгы министры. 2013-2018 елларда ТР Нурлат районы башлыгы.

## Тәрҗемәи хәле
1973 елның 9 гыйнварында Татарстан АССР Аксубай эшчеләр бистәсендә (*[[1973 ел]]дан [[шәһәр тибындагы бистә|штб]]*) туган. «*-төзүче–технолог*» белгечлеге буенча Казан дәүләт архитектура-төзелеш академиясен (*[[2001 ел|2001]]*) тәмамлаган. «*Дәүләт хезмәтендә идарә итү эшчәнлеген планлаштыру һәм оештыруның заманча ысуллары*» белгечлеге буенча Казан (Идел буе) федераль университетында (*[[2012 ел|2012]]*), «*Менеджментның заманча технологияләре һәм аларны дәүләт идарәсен үзгәртеп коруда файдалану*» белгечлеге буенча Саклык банкының Корпоратив университетында (*[[2016 ел|2016]]*) укыган. 2015 елда Мәскәүнең «Сколково» идарә итү мәктәбендә һәм КФУда белемен күтәргән. 2015 елда Сингапурда һәм 2016 елда Австриядә стажировка үткән.

## Хезмәт юлы
1990-1991 елларда ДОСААФның Аксубай район комитеты инструкторы.

1991-1993 елларда хәрби хезмәттә.

1994 елда Әлмәттә «Востокмонтажгаз» трестының 5нче махсус идарәсе монтажнигы.

1995-2005 елларда шәхси эшмәкәр.

2006-2007 елларда Аксубай районы башкарма комитетының «Муниципаль заказ хезмәте» оешмасы генераль директоры.

2007 елда Аксубай районы башкарма комитетының архитектура һәм төзелеш бүлеге башлыгы.

2008-2010 елларда Аксубай районы башкарма комитеты җитәкчесенең инфраструктура үсеше буенча урынбасары.

2010-2011 елларда ТР президентының территорияләр белән эшләү буенча идарәсе баш киңәшчесе.

2011-2013 елларда ТР экология һәм табигый байлыклар министры урынбасары.

2013-2018 елларда Нурлат районы һәм шәһәре башлыгы.

2018 елның 8 февраленнән ТР урман хуҗалыгы министры.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2005 ― «Казанның меңьеллыгы истәлегенә» медале
* 2012 ― «РФ табигатьне саклау отличнигы» билгесе
* 2016 ― «Хәрби берлекне ныгыткан өчен» медале
* 2023 ― «Татарстан Республикасы алдындагы хезмәтләр өчен» ордены медале ― *республика урман хуҗалыгын үстерүгә керткән зур өлеше һәм күпьеллык нәтиҗәле хезмәте өчен*
* 2023 ― II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале ― *ирешкән хезмәт уңышлары һәм күпьеллык намуслы эше өчен* 

## Гаиләсе
Өйләнгән, ике улы бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*     Нурлат районы рәсми сайты
* *Динара Прокопьева*.  Молодые и амбициозные: три новых министра Татарстана . Сетевое издание «События», 08.02.2018
* Р. А. Кузюров «Чикләрсез татарлар» порталында 
* Бердәм Россия фиркасенең төбәк бүлекчәсе сайты 

Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар
Төркем:Район башлыклары
Төркем:Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:Татарстанның урман хуҗалыгы министрлары
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Казанның меңьеллыгы хөрмәтенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Михаил Варнаков

**Михаил Варнаков** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ хоккейчесе (һөҗүмче), РФ хоккей тренеры, СССРның атказанган спорт остасы (1986), дөнья чемпионатларының алтын (1986), көмеш (1987) һәм бронза (1985) призчысы, Түбән Новгород «Топедосы»ның (1994-1996, 2004-2005), Хабарау «Амуры»ның (2001-2002), «Ак Барсы» баш тренерының ярдәмчесе (2006-2008). Сарыкылыч «Саровы»ның (2009-2012), Россия милли яшьләр хоккей җыелмасының (2012-2014) баш тренеры.
Италиядә Һинд дине

**Италиядә Һинд дине** тарафдарлары якынча 177 200 кеше.. Италиядә Свами Йогананда Гири тарафыннан җитәкләнгән Unione Induista Italia (UII) (Италиянең Һинду Берлеге) бар.

Һинд дине тарафдарлары Италиядә рәсми танылу өчен көрәшә. UII 2007 елда Италия хөкүмәте белән Intente имзалады. Шуннан соң документ Италия Парламенты хуплавын көткән. 2012 елда Һинд дине Буддизм белән бергә Италия Парламенты тарафыннан рәсми танылган.

Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте (ИСККОН) тарафдарлары Италиядә шулай ук күп.

## Шулай ук карагыз
* Илләр буенча Һинд дине

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Centro Studi Bhaktivedanta- Center in Italy for study of Vaishnava history and philosophy  
*Italy's Hindu Controversy 
*ISKCON centres in Europe/Italy 
*sovereign Hindu vaisnava mandir

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Италиядә дин
Әскәр Айтматов

**Әскәр Айтматов**, Әскәр Чыңгыз улы Айтматов (*[[Кыргыз теле|кырг.]] Аскар Чыңгызович Айтматов, [[1959 ел]]ның [[5 гыйнвар]]ы, [[СССР|ССРБ]], [[Кыргыз ССР]], [[Бишкәк|Фрунзе]]*) — Кыргызстан сәясәтчесе, 2002-2005 елларда Кыргыз Республикасының тышкы эшләр министры, 2005 елдан «Чыңгыз Айтматов исемендәге Ыссык-күл форумы» иҗтимагый фонды җитәкчесе. Кыргыз язучысы Чыңгыз Айтматов (*[[1928 ел|1928]]-[[2008 ел|2008]]*) улы.

## Тәрҗемәи хәле
1959 елның 5 гыйнварында Кыргыз ССР Фрунзе (*[[1991 ел]]дан [[Бишкәк]]*) шәһәрендә язучы Чыңгыз Айтматовның Керез Шемшибаева (*[[1930 ел|1930]]-[[1999 ел|1999]]*) белән булган беренче гаиләсендә туган икенче  улы. Туганнары: бертуганы Сәнҗәр (кырг. Санжар) (*[[1954 ел|1954]], [[Кыргызстан]]ның [[Мәскәү]]дәге һәм [[Европа]] илләрендәге махсус вәкиле, соңыннан эшмәкәр, [[Мәскәү]]дә яши*), әтисенең Мария Урмат кызы Айтматова белән булган икенче никахында туган сеңлесе Ширин (*[[Кыргызстан]] парламенты - Жогорку Кенеш депутаты, соңыннан вуз укытучысы, эшмәкәр*),  энесе Илдар (кырг. Элдар) (*рәссам, дизайнер, Чыңгыз Айтматов нигез салган халыкара фонд җитәкчесе*). Әбисе, Чыңгыз Айтматовның әнисе Нәгыймә Хәмзә кызы Габделвәлиева (*07.12.[[1904 ел|1904]] — 10.08.[[1971 ел|1971]]*) ягыннан нәсел башы (*Ишманов-Габделвәлиевләр*) Кукмара районы Мәчкәрә авылыннан башлана .

«*Тарихчы-Көнчыгыш белгече*» белгечлеге буенча Мәскәү дәүләт университеты каршындагы Азия һәм Африка институтын тәмамлаган (*[[1981 ел|1981]]*).  Инглиз, төрек, француз телләрен камил белә.

## Хезмәт юлы
1982-1983 елларда ССРБ тышкы эшләр министрлыгының Урта Көнчыгыш бүлеге хезмәткәре (*[[Мәскәү]]*).

1983-1987 елларда ССРБның Төркиядәге илчелеге хезмәткәре.

1987-1990 елларда ССРБ тышкы эшләр министрлыгының мәгълүмат бүлеге хезмәткәре (*[[Мәскәү]]*).

1992-1994 елларда Кыргыз Республикасы тышкы эшләр министрлыгының мәгълүмат-сәясәт бүлеге мөдире.

1992-1994 елларда Кыргыз Республикасы тышкы эшләр министры урынбасары.

1994-1996 елларда Кыргыз Республикасының БМОдагы даими вәкиле  (*[[Нью-Йорк]]*).

1996-1998 елларда Кыргыз Республикасы президенты киңәшчесе.

1998-2002 елларда Кыргыз Республикасы президенты администрациясенең тышкы сәясәт бүлеге мөдире.

2002-2005 елларда Кыргыз Республикасы тышкы эшләр министры.

2005 елдан «Евразия инициативалары» халыкара фонды директоры.

## Кызыклы факт
Әтисе, кыргыз язучысы Чыңгыз Айтматов турында «Айтматов дөньясы. Айтматовсыз дөнья» () фильмын төшерә (*Кыргызфильм, сценарий авторы Абибилла Пазылов, куючы-режиссер Бакыт Карагулов, композитор Тугельбай Карагулов*)  

## Моны да карагыз
* Чыңгыз Айтматов (әтисе)
* Нәгыймә Айтматова (әтисе ягыннан әбисе)
* Түрәкол Айтматов (әтисе ягыннан бабасы)

## Сылтамалар
* Чыңгыз Айтматовның улы Әскәр Казанда язучылар белән әтисен искә алды . Татар-информ мәгълүмат агентлыгы, 07.02.2018
* *Оксана Акулова*.  Эльдар, сын Айтматова.  time.kz, 11.10.2017
*  Айтматов Аскар Чингизович.  centrasia.ru

## Искәрмәләр

Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Кыргызстан сәясәтчеләре
Төркем:Кыргызстан министрлары
Төркем:Дипломатлар
Төркем:Чыңгыз Айтматов
Айтматов

**Айтматов** — кыргыз фамилиясе.
* Чыңгыз Айтматов (1928-2008), кыргыз язучысы. 
* Түрәкол Айтматов (1903―1938), кыргыз совет дәүләт эшлеклесе, Ч. Т. Айтматовның әтисе.
* Нәгыймә Айтматова (1904―1971). Хәмзә Габделвәлиев кызы,  Ч. Т. Айтматовның әнисе.
Ч. Т. Айтматовның бертуганнары:
* Илгиз Айтматов (1931―2024), профессор, техник фәннәр докторы. 
* Люция Айтматова (1934―1995), инженер-энергетик.
* Розетта Айтматова (*Роза*) (08.03.1937), доцент, фән кандидаты.
Ч. Т. Айтматовның балалары:
* Сәнҗәр Айтматов (1954), журналист, эшмәкәр.
* Әскәр Айтматов (05.01.1959), КР тышкы эшләр министры (2002―2005).
* Ширин Айтматова (28.07.1977), депутат, вуз укытучысы, эшмәкәр.
* Илдар Айтматов, дизайнер, рәссам, фонд җитәкчесе.

Төркем:Фамилияләр
Төркем:Чыңгыз Айтматов
Варсонофий (Лузин)

**Варсонофи** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Спас епискобы (1926-1927), Диңгез буе һәм Владивастук епискобы (1930-1932).
Варсонофий (Охотин)

**Варсонофи** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Екатеринбур (?-1876), Старая-Русса (1876-1882) һәм Сембер һәм Сызран (1882-1885) епискобы.
Василий Варфоломеев

**Васили Варфоломеев** (, ,  — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945).
Василий (Богоявленский)

**Васили** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Чернигов руханилар семинариясе ректоры (1908-1909), Сумы (1909-1911), Новгород-Северский (1911) һәм Чернигов һәм Нежин епискобы (1911-1917).
Василий (Царевский)

**Васили** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе,Тверь (1898-1899) һәм Киев (1899-1900) руханилар семинарияләре ректоры, Старица епискобы (1900-1902).
Александр Васильев (1882)

**Александр Васильев** (, ,  — , ) — Русиядә иң беренче очучыларның берсе.
Александр Васильев (1861)

**Александр Васильев** (, ,  — , ) — төркиятче, казакъ халык иҗатын җыючы, праваслау миссионеры.
Борис Варнеке

**Борис Варнеке** (, ,  — , ) — РИ һәм СССР филологы, театр тарихчысы, УССРның атказанган фән эшлеклесе (1941).
Валерий Васильев (1965)

**Валери Васильев** (, ,  — , ) — РФ дәүләт эшлеклесе, Иваново өлкә думасы рәисе урынбасары (2008-2011).

Төркем:Шәхесләр:Украинадагы низаг аркасында шәхси санкцияләргә дучар булганнары
Василий Васильев (1818)

**Васили Васильев** (, ,  — , ) — Кытайны, буддачылыкны һәм санскрит телен өйрәнүче, Санкт-Петербург ФА академигы (1886), Санкт-Петербург университетының Көнчыгыш факультеты деканы (1878-1893).
Владимир Васильев (1947)

**Владимир Васильев** (, ,  — , ) — РФ дәүләт эшлеклесе, Киров өлкәсенең канун чыгару җыелышы рәисе (2005-2011).
Владимир Васильев (1911)

**Владимир Васильев** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Владимир Васильев (1940)

**Владимир Васильев** (, ,  — , ) — СССР һоккейчесе һәм тренер, СССРның спорт остасы (1960), РСФСРның һәм СССРның атказанган тренеры (1984, 1989), СССР чемпионатларының алтын (1961) һәм бронза (1962, 1973) призчысы, Австрия чемпионатларының алтын (1974) һәм бронза (1975) призчысы, Урицкий исемендәге спорт клубының баш тренеры (1978-1982).
Дмитрий Васильев (1977)

**Дмитри Васильев** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2003).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Станислав Васильев

**Станислав Васильев** (, ,  — , ) — Россия математигы, идарә итү назариясе, математик кибернетика, системалы анализ өлкәләрендә белгеч, РФА академигы (2006).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Математиклар
Юрий Васильев (1946)

**Юри Васильев** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ музыкачысы, ЧАССР дәүләт премиясе лауреаты (1984), ЧАССРның һәм РСФСРнең атказанган сәнгать эшлеклесе (1980, 1988), РФның халык әртисе (1998).
Людмила Васильева

**Лүдмила Васильева** (, ,  — , ) — чуаш телендә иҗат иткән шагыйрә.
Мөгезкатлауның тимгелле дистрофиясе

**Тимгелле дистрофия** — системалы тумыштагы кератансульфат метаболизмы бозылуы мөгезкатлау зарарлануы белән генә билгеләнгән барлык стромаль дистрофияләрдән иң сирәге. Кан сүле яки мөгезкатлау стромасында антигенлы кератансульфат булу яки булмавына карап клиник яктан бер-берсенә тәңгәл I, IА һәм II нче типларын аералар.

**1.             Нәселдәнлек төре** ген 16q22 урнашу белән аутосом-рецессивлы.

**2.            ** Гомернең 1 декадасы ахырында әкренләп күрү начарлану белән **билгеләнә**.

**3.             Билгеләре** (барлыкка килү тәртибендә).

•               Башта мөгезкатлауның үзәктәге өлешен җәлеп итүче строманың алгы катламнарында томанлану.

•               Мөгезкатлауның өске катламнарының үзәктәге өлешендә һәм мөгезкатлауның периферия стромасының арткы катламнарында тонык чикләр белән соргылт төстәге тыгыз таплар (рәс. 9.52а).

•               Өске утырмалар мөгезкатлау өслегенең кытыршылыгы сәбәбе була ала, әмма рецидивлы эрозияләр сирәк очрый.

•               Томанлану көчәю (рәс. 9.52б).

•               Мөгезкатлау юкаруы белән бергә барлык өлкәләрдә лимбка кадәр тулаем строма кушылу мөмкин (рәс. 9.52в).

**4.             Гистология.** Коллагенлы җепселләрнең мөгезле пластиналарга «төрелүе» бозылу, шулай ук коллоидлы тимер һәм берлин зәңгәрсу белән буялган глюкозаминогликаннарның аномаль агрегациясе (рәс. 9.52г).

**5.             Дәвалау.** Үтәли кератопластика бик нәтиҗәле, әмма трансплантатның соңлаган рецидив чире мөмкинлеге төшеп калмый.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Мария Васильева (1898)

**Мария Васильева** (Мария Василий кызы Васильева, ,  — , ) — мәктәп укытучысы, 3-4 чакырылыш ССРБ Югары Шурасы депутаты.
## Искәрмәләр

Төркем:Хатын-кыз сәясәтчеләр
Алексей Васильченко

**Алексей Василченко** (, ,  — , ) — Казакъстан һәм Россия һоккейчесе (сакчы), Казакъстан (2001, 2002, 2009) һәм Кышкы Азия уеннары (2011) чемпионы, КХЛның көмеш (2012) һәм бронза (2013) призчысы.
Константин Васин

**Константин Васин** (, ,  — , ) — СССР хуҗалык эшлеклесе, «Норильскстрой» комбинаты тау идарәсенең баш инженеры (?-1951), Мурманск икътисади административ районының халык хуҗалыгы шурасы рәисе (1961-?), Сталин премиясе лауреаты (1950).
Геннадий Васько

**Геннади Васько** (, ,  — , ) — СССР һәм Украина опера җырчысы, ТДОһБТ солисты (1973-1980), ТАССРның атказанган әртисе (1977).
Мөгезкатлауның койкалы тамчысыман дистрофиясе

**Койкалы тамчысыман дистрофия** — сирәк чир, шулай ук гаиләле субэпителиаль мөгезкатлау амилоидозы буларак билгеле. Күзәтүләрнең зур өлеше Япониядә теркәлгән.

**1.             Нәселдәнлек төре** аутосом-рецессивлы.

**2.            ** Гомернең 1-2 декадасында чагылган күз чагылу, яшь түгелү һәм күрү начарлану белән **билгеләнә**.

**3.             Билгеләре** (барлыкка килү тәртибендә).

•               Эпителий астында соры төстәге төенчекләр.

•               Барышка строма җәлеп ителә, төенчекләр кушыла, чыганак күләмендә арта һәм «күркә» яки «тут җиләгенә» охшый башлый (рәс. 9.53а).

**4.             Гистология.** Эпителий астында һәм мөгезкатлау стромасының алгы катламнарында амилоид тупламалары (рәс. 9.53б).

**5.             Дәвалау.** Иртә булган трансплантат дистрофиясе рецидивлары өчен өске кератэктомиянең кабат сеансларын үткәрү.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Никифор Вачанка

**Никифор Вачанка** (, ,  — , ) — чуаш телендә иҗат иткән язучы. мөхәррир, ЧАССРның һәм РСФСҖның атказанган мәдәният хезмәткәре (1967, 1970).
Якшалар

**Я́кша** (, ), яки Пали телендә **яккха** — Һинд динендә, Буддизмда һәм Джайнизмда — агачлар белән ассоциацияләнгән һәм табигый хәзинәләрнең саклаучылары булып торган табигый рухларның бер төре.. Хатын-кыз формасы — **якши** яки **якшини**. Бер яктан, якша урманнар һәм таулар белән ассоциацияләнгән зыянсыз мәхлукат булырга мөмкин, ә икенче яктан Ракшасага охшаш кешеашар-монстр, куе урманда юлчыларны ашаучы усал рух яки шәйтан булырга мөмкин.
Калидасаның "Мегхадута" поэмасында якша сөйгәне белән аерылганга күрә интегүче булып күрсәтелгән һәм ул сөйләүче булып тора. Моның белән контрастта "Якшапрашна" ("Якша сораулары") дигән дидактик Һинд дине трактатында якша күрсәтелгән. Монда ул Юдхиштхира каһарманы тормышына янаучы куркыныч кешеашар, сулар рухы булып күрсәтелгән.
Һиндстан сәнгатендә якшалар я дәһшәтле гаскәриләр буларак, я юан гномнар буларак күрсәтелә. Якшини дип аталучы якши кызлары зур күкрәкле һәм ботлы гүзәл, елмаючы, түгәрәк битле кызлар буларак тасвирлана. Көньяк Һиндстанның Керала штатында якшини сихерче-вампирлар буларак сурәтләнә.
Шри-Ланкада наглар, ракшаслар һәм дэвлар белән беррәттән мифик асаба халык булып санала.
## Шулай ук карарга мөмкин
* Манибхадра

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Dictionary of Hindu Lore and Legend* (ISBN 0-500-51088-1) by Anna Dhallapiccola
* *[[Encyclopaedia Britannica]]*: Yaksha, EBC: Yaksha

Төркем:Һинд дине
Сәет Вахиди

**Сәет Вахиди** (Сәет Габделманнан улы Вахитов, ,  — , ) — тарихчы, педагог, Көнчыгышны өйрәнүче, археограф, кулъязмалар җыючы.

## Тормыш юлы
Казан губернасы Спас өязенең Ташбилге авылында крестьян гаиләсендә туа. Туган авылының һәм Иске Рәҗәп авылының мәдрәсәләрендә укыганнан соң, 1905 елдан Казанда «Мөхәммәдия» мәдрәсәсендә белем ала. 1911 елда укуын тәмамлый һәм туган ягында балалар укыту белән шөгыльләнә башлый. Башта Уразлы мәктәбендә эшли, соңрак Мамадыш якларына китә. 1912 елда туган авылы Ташбилгедә мәктәп ачтыруга ирешә.

Авылларда укытучы булып эшләгән елларда татар тарихына караган кулъязма әсәрләрне туплый башлый. Күп кенә язма китаплар һәм документлар туплый. Шул исәптән, Казан ханлыгы чорына караган социаль-юридик документлардан берсе булган Сәхип-Гәрәй хан ярлыгын таба.

Совет чорында Сәет Вахиди кулъямалар эзләү эшен дәвам итә. 1925 һәм 1930 елларда үзе җыйган сирәк һәм уникаль кулъязмалар байлыгын Казан университетының китапханәсенә бүләк итә.

Казанда Үзәк татар музеенда Көнчыгыш кулъязмалары бүлеген җитәкли, Казанның төрле югары уку йортларында белем бирә. 1937-1938 елларда РФА Шәрекъне өйрәнү институтында эшләп ала.

1938 елда кулга алына, «Солтангалиевчеләрнең» берсе булуда гаепләнә. Вафат булу датасы турында төрле фаразлар бар. Миркасыйм Госманов аны 1941 елда һәлак булган дип әйтә, Исмәгыйль Рәминең «Әдәби сүзлегендә» 1942 ел датасы китерелә. Күпчелек биографик мәгълүмат чыганакларында 1938 елда үлүе хәбәр ителә.

## Истәлек
2017 елда Татарстан Фәннәр академиясендә Сәет Вахидинең тууына 130 ел тулуга багышланган «Татар кулъязма мирасы: өйрәнү һәм саклау мәсьәләләре»дип исемләнгән Бөтенроссия фәнни-гамәли конференциясе уздырылды.

## Искәрмәләр
Мөгезкатлауның эндотелиаль Фукс дистрофиясе

**Эндотелиаль Фукс дистрофиясе** — мөгезкатлауның эндотелиаль күзәнәкләренең тиз югалтуы белән сыйфатланган ике яклы чир. Ешрак хатын-кызларда очрый һәм бу патология белән интегүчеләр арасында беренчел ачык почмаклы глаукоманың югары торалышы белән бәйле.

**1.             Нәселдәнлек төре** кайвакыт аутосом-доминатлы, әмма ешрак чир очраклы була.

**2.            ** Өлкән яшьтәге пациентларда чирнең әкренләп көчәюе белән **билгеләнә**.

**3.             Чорлылык**

*а) 1 нче стадия (cornea guttata):*

-               десцемет мембранасының кимчелеге яки күперүе һәм аномаль эндотелиаль күзәнәкләр барлыкка килү (рәс. 9.55а);

-               көзгеле микроскопиядә дөрес эндотелиаль мозаика җимерелү белән бәйле кечкенә караңгы таплар күренә (рәс. 9.55б);

-                үскәнрәк очракларда меланин утырмасы белән бәйле була алган «ватылган металл» күренеше була (рәс. 9.55в);

*б)       2 нче стадия*

-                эндотелийның киртә үзенчәлекләренең декомпенсациясе мөгезкатлауның үзәк өлешендә стромаль шешү үсешенә һәм күрү начарлануга китерә. Башта шешенкелек иртән күбрәк чагыла, көн дәвамында мөгезкатлау ачыграк була;

-                строма калынлыгы якынча 30% артса, эпителий шешүе үсеш ала;

*в)        3 нче стадия* — микрокисталар һәм кабарчыклар ясалу белән чыдамлы эпителий шешүе  (кабарчыклы кератопатия — рәс. 9.55г, д). Аларның ертылуы көчле авыртуга һәм нерв азакларының ачылуы өчен уңайсызлыкка китерә.

**4.             Дәвалау**

*а)       урынлы* 5% натрий хлоридны тамчы яки мазь итеп кулланалар;

*б)       бандаж контактлы [[линза]]лар* ачылган нерв азакларын саклап уңайлык тәэмин итә һәм кабарчыклар утыруына булыша;

*в)        үтәли кератопластика* югары нәтиҗәле, аны вакытында куллану кирәк;

*г)        башка ысуллар* — конъюнктиваль кораманы астарлау һәм амнион ярысын күчереп утырту (начар фаразлы пациентлар өчен).

**5.             Катаракта хирургиясе** эндотелиаль күзәнәкләрнең югалтуын тизләтә һәм нәтиҗәдә декомпенсациягә китерә ала. Soft-shell вискоэластикларын куллану белән интраоперацион техника эндотелийны саклый һәм каты төш белән катаракта экстракциясендә кулланырга тиеш. Өчләтә процедура (катаракта хирургиясе, линза имплантациясе һәм кератопластика) эпителий шешүе яки операция алдындагы пахиметрия нәтиҗәсендә мөгезкатлауның калынлыгы 640 мкм күбрәк булган очрагында уйланырга тиеш.

Мөгезкатлау калынлыгы 640 мкм кимрәк булганда күрүгә карата яхшы нәтиҗә мөмкин.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Мөгезкатлауның арткы полиморфлы дистрофиясе

**Арткы полиморфлы дистрофия** — мөгезкатлауның эндотелий күзәнәкләрендә эпителий күзәнәкләренә хас булган үзенчәлекләр табылган, сирәк симптомсыз һәм, кагыйдә буларак, авыр нәтиҗәләргә китерми торган чир.

**1.             Нәселдәнлек төре** ген 20 хромосомада  урнашу белән гадәттә аутосом-доминатлы.

**2.            ** Тугач яки тиздән **билгеләнә**, еш чиргә диагнозны тормыш дәвамында куялар.

**3.             Билгеләргә**  алга таба кушыла алган (рәс. 9.56б) көчкә сизелерлек кабарчыклы эндотелий үзгәрүләре (рәс. 9.56а), ике күздә дә асимметрик була алган тасмасыман (рәс. 9.56в) яки таралган томанланулар (рәс. 9.56г) керә.

**4.             Катнаш халәтләр.** Төсле катлау ярысы, периферик алгы синехияләр, тамырлы тышчаның эктропиясе, бәбәк эктопиясе, поликория һәм глаукома, бу иридо-корнеаль эндотелиаль синдромны хәтерләтә,  шуңа күрә ике клиник күренеш бер чирнең төрле ягын күрсәтә алуын фаразлап була.

Арткы полиморфлы дистрофия Альпорт синдромы белән бергә була ала.

**5. Дәвалау** таләп ителми

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Мөгезкатлауның тумыштагы нәселле эндотелиаль дистрофиясе

**Тумыштагы нәселле эндотелиаль дистрофия** (ТНЭД) — эндотелийның урынлы яки киң колачлы «пеләшләнү» чыганаклары белән сирәк формасы. Ике төрен аералар: ТНЭД1 һәм ТНЭД2, соңгысы чагыштырмача авыррак барыш белән аерыла.

**1.            ** ТНЭД1 **нәселдәнлек төре** ген 20p11.2-q11.2 урнашу белән аутосом-доминатлы; ТНЭД2 — ген 20p13 урнашу белән аутосом-рецессивлы.

**2.            ** Перинаталь чорда **билгеләнә**.

**3.             Билгеләре**

•               Ике яклы, тәңгәл чагылган таралган мөгезкатлау шешүе.

•               Мөгезкатлауның күренеше: соргылт зәңгәр тоныктан алып (рәс. 9.57а) тулаем томанланганга кадәр (рәс. 9.57б).

• Күрү үткенлегенең төрлеләнүе һәм мөгезкатлауның халәтен исәпләп, уйлаганнан югарырак булырга мөмкин.

**4.             Дәвалау.** Башлангыч стадияләрдә үтәли кератопластика максатчан, әмма операциядән соң бу югары куркынычлык белән бәйле һәм техник яктан өлкәннәрдә караганда чагыштырмача авыррак. Хирургик катнашуны хаксыз тоткарлау югары дәрәҗәдәге амблиопия үсешенә китерә ала.

**5.             Дифференциаль диагностиканы** мөгезкатлауның башка тумыштагы томанланулары сәбәпләре белән үткәрәләр, мәсәлән, тумыштагы глаукома, мукополисахаридозлар, тудыру җәрәхәте, кызылча һәм склерокорнеада кератит.

**NB ТНЭД белән гаилә вәкилләре арасында  арткы полиморфлы дистрофия күренешләре белән шәхесләр була ала, бу чирләрне бер төргә кертергә мөмкинлек бирә.**

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Айрат Вахитов

**Айрат Вахитов** (, ,  — , ) — Чаллының «Тәүбә» мәчете имамы (1997-1999), Ибн Кәсирнең «Коръән тәфсире»н рус теленә тәрҗемә итүче.
## Искәрмәләр

Төркем:Мәдинә ислам университетын тәмамлаучылар
Төркем:Рус теленә тәрҗемәчеләр
Төркем:Татарстан дин эшлеклеләре
Төркем:Шәхесләр:Русиядә ислам
Төркем:Мөһаҗирләр
Сергей Вахоркин

**Сергей Вахоркин** (, ,  — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1959).
Александр Введенский

**Александр Введенский** (, ,  — , ) — рус телендә иҗат иткән язучы һәм шагыйрь.
## Искәрмәләр
Исраил Вейцер

**Исраил Вейцер** (, ,  — , ) — СССР дәүләт эшлеклесе, РК(б)Фнең Тула губерна кәмититенең 1 нче сәркатибе (1924), УССР сәүдә халык комиссары (1929-1930), СССР тышкы сәүдә халык комиссары урынбасары (1930-1934), СССР эчке сәүдә залык комиссары (1934-1937).
Лекс Вело

**Лекс Вело** (, ,  — , ) — нидерланд дирижеры, Башкала яшьләр әркистренең (Һааага) баш дирижеры (1964-2010).
Мирон Вельяминов-Зернов

**Мирон Вельяминов-Зернов** (, ,  — , ) — Рус патшалыгы хәрби эшлеклесе, Казан (1636-1638) һәм Воронеж (1639-1641) воеводасы.
Вениамин (Благонравов)

**Вениамин** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Сәләнгә (1862-1868), Камчатка, Курил һәм Алеут (1868-1873) һәм Иркутск һәм Нерчинск епискобы (1873-1892).
Вениамин (Муратовский)

**Вениамин** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Гдов (1898-1901), Калуга һәм Боровск (1901-1910) һәм Сембер һәм Сызран епискобы (1910-191?, 1915 елдан архиепископ), Рязань һәм Зарайск архиепискобы (1920-192?).
Вениамин (Пуцек-Григорович)

**Вениамин** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Түбән Новгород һәм Алатыр (1748-1753), Тверь һәм Старица (1753-1758) һәм Псков, Нарва һәм Изборск епискобы (1758-1761), Санкт-Петербург (1761-1762) һәм Казан һәм Зөя (1762-1782) архиепискобы.
Людмила Вербицкая

**Людмила Вербицкая** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ тел белгече, рус телен өйрәнүче, Санкт-Петербург дәүләт университеты ректоры (1994-2008), Россия мәгариф академиясе президенты (2012-).
Алексей Вербов

**Алексей Вербов** (, ,  — , ) — Россия волейболчысы (либеро), РФның атказанган спорт остасы (2004), Россия чемпионатларының алтын (2003/04, 2009/10, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17), көмеш (2005/06, 2007/08, 2008/09, 2012/13) һәм  бронза (2011/12) призчысы, Олимпия уеннарының бронза мидәле иясе (2004, 2008), Европа чемпонатларының алтын (2013) һәм көмеш мидәлләре (2005, 2007) иясе, дөнья кубогының көмеш мидәле иясе (2007).