open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валдис Целмс

**Валдис Целмс** (1943 елның 24 октябрендә туган) латыш сәнгать әһеле, график дизайнер һәм нео-мәҗүсилек җитәкчесе. Ул үзенең кинетик сәнгате өчен мәшһүр һәм Балтик нео-мәҗүсилек Latvijas Dievtuŗu sadraudze оешмасының җитәкчеләренең берсе.

## Иртә тормыш һәм белем алуы
Валдис Целмс 1943 елның 24 октябрендә Сигулда Муниципалитетында, Вилдогас пагастста туган булган. Ул Рига Төзелеш Колледжында һәм Латвия Сәнгать Академиясендә Сәнәгать Сәнгате бүлегендә укыган.

## Сәнгать һәм дизайн

Целмс 1960-ынчы елларда Латвиядә сәнгать формасы өйрәнүе өчен кинетик сәнгать нигезләүчеләренең берсе булып таныла. Ул 1970-енче елларда Латвия сәнгать дөньясында кинетик сәнгать, фотомонтажлары һәм график дизайны белән мәшһүр булган. Кинетик сәнгате өчен ул хәзерге материаллары һәм ихтыяҗларны халык сәнгатеннән йогынтылар белән комбинацияләгән һәм табигать хәрәкәтләрен эмуляцияләп караган. Ул 1970-енче елларда дизайнын ясап караган күбрәк амбициоз сыннарның кайберәүләре вакытында реализацияләнмәгән булган, әмма Советлар Союзы төшүеннән соң төзелгән һәм күрсәтелгән булган. 1980-енче елда ул төп юллары аша Латвия башкаласына кергәндә кешеләрне рәхим итә торган зур "Rīga" (Рига) тамгаларының дизайнын ясаган.

Целмсның сәнгать эшләренең зур ретроспективасы 2013 елда Латвия Декоратив Сәнгатьләр һәм Дизайн Музеенда 70-енче туган көнен котлавында үткәрелгән булган. 2014 елда ул Латвия дәүләтеннән Өч Йолдыз Ордены белән бүләкләнгән булган.

## Мәҗүси яңарыш
Целмс Балтик нео-мәҗүси төркеме Latvijas Dievtuŗu sadraudze җитәкчеләренең берсе. Бу вазифасында ул Даугава елгасында утрауда 2007 елда инаугурацияләнгән Локстене Диэвтури изге урынын барлыкка китергән такымны җитәкләгән. 2007 елда ул *Latvju raksts un zīmes* (сүзгә-сүз тәрҗемәсеː Латыш Өлгеләре һәм Символлары) китабын нәшер иткән, ул яхшы сатылган булган. 2016 елда ул *Baltu dievestības pamati* (сүзгә-сүз тәрҗемәсеː Балтик Дин Нигезләре) эшен нәшер иткән, анда ул, Эрнестс Брастиньш, Мария Гимбутас һәм Янина Курсита-Пакуле йогынтысы астында Балтик Илаһларга һәм аларны ничек белүгә кереш бирә.

## Нәшер ителгән эшләре
* *Latvju raksts un zīmes: baltu pasaules modelis: uzbūve, tēli, simbolika*. Folkloras informācijas centrs, Riga 2007, ISBN 978-9984-39-019-2.
* *Baltu dievestības pamati*. Izdevniecība ''Lauku Avīze'', Riga 2016, ISBN 978-9934-15-241-2

## Искәрмәләр

## Өстәмә укырга мөмкин

* 

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәҗүсилек
Стив Бламайерс

**Стив Бламайерс** (1955-енче елда туган) нео-мәҗүсилек, кельт рухияте һәм фольклор өлкәсендә өйрәнүче һәм тарихчы һәм бу өлкәләрдә өч китап авторы.

## Иртә тормышы
Шотландиянең көнбатыш ярында Эрда туып ул Гаретһ Найт белән унике ел буена көнбатыш мистерия традициясен өйрәнгән, шуннан соң өйрәнүләрен кельтик фәннәргә юнәлдерткән. Ул һәм аның хәзерге вакытта элеккеге хатыны Һелен Стар Вашингтон штатында "Wandering Angus" дигән Кельт ресурс һәм мәгариф үзәген нигезләгән. Хәзер ул Нью-Йоркта, Биконда яши.

## Кельт традицияләре һәм өйрәнүләрендә катнашуы
Бламайерс кельт традицияләре буенча абруй һәм Дөнья Диннәре Парламенты киңәшмәсендә Кельт халыклары вәкиле булган. 1986-ынче елда ул Шотландиядә Кельт Өйрәнүе һәм Фольклор Җәмгыятен нигезләгән һәм CRFS журналы *Seanchas*-ны язган һәм мөхәррирләгән. Ул Тибет Буддачылыгы монахлары белән Шотландиядә Изге Утрау, Клайд Фиртһын барлык ышану кешеләре өчен рухи ретрит урынын ясау өчен эшләгән. Ул Һоквуд компаниясе әгъзасы һәм Авалон компаниясенең күмәкләшеп нигезләүчеләрнең берсе. Ул шулай ук Ярымутрау Колледжында кельт мәдәнияте тасвирламасын укыта.

Ул шулай ук 1996 елда Һайленд Клиеренсес Мемориаль Фондын нигезләргә ярдәм иткән, һәм шуннан соң Һайленд Клиеренсес фаҗигасе истәлегенә финанслар җыю өчен чаралар үткәрергә ярдәм иткән.

## Вильям Шарп / Фиона МакЛауд
Бламайерс Вильям Шарп тормышы һәм эше буенча абруй. Ул 2008 елда *Бөек Соклануның Кечкенә Китабы* дигән Вильям Шарпның биографиясен нәшер иткән.

## Сәяхәтләр
Ул барлык җиде континентларда киң сәяхәт иткән, дөнья шарын әйләнеп узган һәм илледән артык илгә барган. Ул Кельт, Викинг һәм Инуит халыклары буенча абруй һәм Ирландия, Шотландия, Исландия һәм Гренландия җәмгыяте, мәдәнияте һәм тарихының киң белеменә ия. Ул Патша Яхта Ассоциациясендә лицензияләнгән Зодиак йөртүчесе һәм 2002 елдан бирле Линдблад Экспедицияләре һәм National Geographic Society өчен экспедиция җитәкчесе булып эшләгән.

## Библиография
* 1992 - *The Irish Celtic Magical Tradition: Ancient Wisdom of the Battle of Moytura* (Thorsons Pub) ISBN 1-85538-149-4
* 1994 - *Glamoury: Magic of the Celtic Green World* - (Llewellyn Publications) ISBN 1-56718-069-8 (reissued as *Magic of the Celtic Otherworlds - Irish History, Lore & Rituals*)
* 1995 - *Celtic Tree Mysteries: Secrets of the Ogham* (Llewellyn Publications) ISBN 1-56718-070-1
* 2008 - *The Little Book of the Great Enchantment" A Biography of William Sharp* (RJ Stewart Publications) ISBN 978-0-9819246-3-2

## Эшләре турында фикерләр
* Review of ''Glamoury: Magic of the Celtic Green Worlds'' by Jennifer Martin

## Билгеләмәләр

## Мәкаләләр
* "The Five Invasions of Ireland" http://www.aislingmagazine.com/AislingMagazine/articles/TAM24/TheFive.html 
* "The Highland Clearances: An Introduction" http://www.rfs.scotshome.com/An_Introduction_to_the_highland_clearances.html 
* "Glastonbury Talk September 1st 2007" http://www.companyofavalon.net/steve_blamires%20address.htm 
* "Remembering Forgotten Simplicities" http://www.llewellynjournal.com/article/328

## Тышкы сылтамалар
* http://www.companyofavalon.net/people.htm 
* http://www.rjstewart.net/other-authors.htm

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәҗүсилек
Когаккан университеты

**Когаккан университеты** (皇學館大学, әйтелешеː Kōgakkan daigaku, шулай ук шул ук мәгънәдә 學館（Gakkan) һәм 皇大（Koodai）дип аталырга мөмкин) ул Япониядә, Миэда, Исэда шәхси университет. Мәктәпнең алдан килүчесе 1882 елда нигезләнгән булган һәм 1940-ынчы елда университет булган.

Когаккан университеты Япониядә тәмамлаучылары *[[каннущи]]* (Синто каһине) өчен кирәкле квалификацияләренә ия булган Синтоизм уку программаларын тәкъдим иткән бары тик ике университетның берсе. Шундый программаны тәкъдим итүче башка университет ул Токиода Кокугакуин Университеты.

### Өйрәнү курслары
* Әдәбият
** Ходайлар юлы өйрәнү фәне
*** Ходайлар юлы өйрәнү курсы
*** Япон мәдәнияты курсы
* Ил мәдәнияты өйрәнү фәне
** Ил теле * Ил мәдәнияте курсы
** Ил теле фәнен өйрәнүче курсы
* Ил тарихы фәне
** Тарих өйрәнүче курсы
** Мәдәният байлыгы курсы
* Коммуникация өйрәнүе 
** Инглиз телендә коммуникация курсы
** Психология курсы
** Төбәк мәгълүматы курсы
* Уку-укыту 
** Уку-укыту фәне 
** Мәктәптә уку-укыту курсы
** Мәктәпкә кадәр уку-укыту курсы
** Спорт, сәламәтлек курсы
** Махсус белем курсы (урта, чыгарылыш сыйныфлары белгече)
* Хәзерге япон җәмгыяте
** Хәзерге япон җәмгыяте фәне
** Идарә инновациясе курсы
** Төбәк яңарышы курсы
** Муллык үсеше курсы
** Мәдәният дәгъвасы курсы

## Белем алу һәм өйрәнү

## ‍Бүлекләр
* Әдәбият
** Синтоизм
** Япон әдәбияте
** Япон тарихы
** Коммуникацияләр
* Белем алу
** Белем алу
* Хәзерге заман япон җәмгыяте
** Хәзерге заман япон җәмгыяте

### Тәмамлау программалары
* Әдәбият
** Синтоизм белгечлеге
** Япон әдәбияты белгечлеге
** Япон тарихы белгечлеге
* Уку-укыту
** Уку-укыту белгечлеге

### Махсус программалар
* Тәмамлау Синтоизм өйрәнүләре программасы

## Башка университетлар белән килешүләр
* Илдә
** Югары белем консорциумы, Миэ
** Кокугакуин Университеты
* Халыкара/академик алмашулар килешүләре
** Кытай Иҗтимагый Фәннәр Академиясе (Пекин, Кытай)
** Хенан Университеты (Кайфен, Хенан, Кытай)
** Хенан Урта Университеты 
** Нортһәмптон Университеты (Бөекбритания)

## Базалану мәгълүматы
* Исэ мәктәбе 
** 1704 Миэ префектурасы, Исэ шәһәре, Кодакуҗимоточо яки Миэ префектурасы, Исэ шәһәре, Канда Кущиномачи (Канда Кущино шәһәрчеге)
* Набари мәктәбе 
** Миэ префектурасы, Набари шәһәре, 7 Касугаока 

## Мәшһүр шәхесләр

### Факультет һәм персонал

* Ямада Йощио, лингвист
* Щигеру Йощида, Япониянең элеккеге премьер-министры
* Щуичи Тойяма, археолог һәм тарихчы
* Һидеки Тоги, композитор һәм актёр
* Һиройя Ино, сәясәтче һәм парламент әгъзасы

### Тәмамлаганнар

* Һироказу Щиба, сәясәтче һәм парламент әгъзасы
* Очиаи Наобуми, шагыйрь һәм әдәбият галиме
* Мика Окура, хатын-кыз бейсбол уйнаучысы
* Эйрау Сан'ютей, ракуго башкаручысы, Сан'ютей Энраку V студенты

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Когаккан Университеты сайты 

Төркем:Университетлар
Төркем:Синтоизм
Михаил Афанасьев

**Афанасьев Михаил Павел улы** (29.01.1971; Олы Талкыш, Чистай районы, ТАССР) — Татарстанның Яшел Үзән муниципаль районы башлыгы һәм шәһәре мэры, биология фәннәре кандидаты.
Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (2009 ел).

## Биографиясе

Афанасьев Михаил Павел улы 1971 елның 29 гыйнварында ТАССРның Чистай районы Олы Талкыш авылында туган. 

Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясен тәмамлаган (1993 ел).

1993-1996 елларда КДВМАның авыл хуҗалыгы хайваннарының генетика һәм селекциясе кафедрасының көндезге уку формасы аспиранты. 
1996-1999 елларда зооинженерлык факультеты ассистенты, КДВУның генетика һәм селекция кафедрасы деканы урынбасары, өлкән укытучы.
1999-2005 елларда «ДеЛаваль» компаниясенең Татарстан Республикасындагы төбәк вәкиле.
2005-2010 елларда «ДеЛаваль» төбәк директоры, Үзәк Азия Республикасының Идел-Нократ төбәкләре, «ДеЛаваль» ЯАҖнең Казан шәһәрендәге аерымланган бүлекчәсе директоры.

2010 елдан Лаеш муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы, Лаеш муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе.
2010 елдан 2019 елга кадәр ТР «Лаеш муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгы.

2019 елның сентябреннән октябрь аена кадәр ТР Яшел Үзән районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы. 2019-2020 елларда ТР Зеленодольск районы башкарма комитеты җитәкчесе.

2020 елдан ТР Яшел Үзән районы башлыгы.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (2009 ел),
* «2010 елгы Бөтенроссия халык санын алуны уздыруда күрсәткән хезмәтләре өчен» медале, 
* «Хәрби бердәмлекне ныгыткан өчен» медале (2011 ел), 
* ТР Президенты Рәхмәте (2016 ел), 
* «Татарстан Республикасында җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлары өчен» медале (2017 ел), 
* РФ Элемтә һәм массакүләм коммуникацияләр министрының Рәхмәт хаты (2018 ел), 
* ТР Дәүләт Советы Рәисенең Рәхмәт хаты (2018 ел), 
* «Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан, 2019 ел), 
* «Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы төзелүгә 100 ел» медале (2021 ел) 
* 2025 ― II дәрәҗә Ватан алдындагы казанышлары өчен орденының медале
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Чистай районында туганнар
Төркем:Биология фәннәре кандидатлары
Төркем:Шәхесләр:Яшел Үзән районы
Төркем:Шәхесләр:Лаеш районы
Төркем:Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Вячеслав Козлов

**Козлов Вячелав Михаил улы** (07.02.1956; Яңа Чишмә, Чистай районы, ТАССР) — Татарстанның Яңа Чишмә муниципаль районы башлыгы (2010―2025).

## Биографиясе

Козлов Вячелав Михаил улы 1971 елның 29 гыйнварында ТАССРның Чистай районы Яңа Чишмә авылында туган (хәзерге Яңа Чишмә районы Яңа Чишмә авылы). 

«Галим агроном» белгечлеге буенча Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаган (1990 ел).

1978-1983 елларда Чистай районының ХХ партсъезды исемендәге колхозда терлек азыгы җитештерү башлыгы, техника буенча бригадир ярдәмчесе. 
1983 елдан 1985 елга кадәр Яңа Чишмә районының «ХХ партсъезд» колхозында терлек азыгы җитештерү башлыгы.
1985-1990 елларда Яңа Чишмә районының Чуаш Чабаксарының «Закамский» совхозы директоры.
1990-1992 елларда Яңа Чишмә авылы халык депутатларының район Советы Рәисенең беренче урынбасары. 1992-1998 елларда Яңа Чишмә районы администрациясе башлыгының беренче урынбасары.
1998-2000 елларда Яңа Чишмә районы администрация башлыгы вазыйфаларын башкаручы,  Яңа Чишмә авылы. администрациясе башлыгы.
2000-2005 елларда-Чистай районы һәм Чистай шәһәре администрациясе башлыгы.

2006-2010 елларда «Чистай муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгы.
2010 елда Яңа Чишмә муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесенең инфраструктура үсеше буенча урынбасары, Башкарма комитет җитәкчесе.

2010 елның октябреннән Татарстан Республикасының «Яңа Чишмә муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгы.

2025 елның 24 апреленнән район башлыгы вазыйфасыннан киткән.

## Бүләк һәм премияләре
Татарстан Республикасының «Фидакарь хезмәт өчен» медале (2006 ел), «Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы төзелүгә 100 ел» медале (2021 ел) белән бүләкләнгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Чистай районында туганнар
Төркем:Шәхесләр:Яңа Чишмә районы
Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Рәхимҗан Хөсәенов

**Рәхимҗан Хөсәенов**, Рәхимҗан Сабит улы Хөсәенов (*[[1953 ел]]ның [[5 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Балтач районы]], [[Түбән Кенә]]*) ― авыл хуҗалыгы һәм муниципаль эшлекле, 1997 елдан Саба районы хакимияте башлыгы, Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (1992), Фән һәм техника өлкәсендә Татарстанның Дәүләт премиясе лауреаты (1995). 1997-1999 елларда Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.

## Тәрҗемәи хәле
1953 елның 5 гыйнварында ТАССР Балтач районы Түбән Кенә авылында туган. Әтисе Сабит ― Бөек Ватан сугышы ветераны, тракторчылар бригадиры булып эшләгән, гармунчы. 

1970 елда Кенә урта мәктәбен тәмамлап, кыска вакыт колхоз производствосында эшләп ала. 1971-1973 елларда Совет Армиясе сафларында хезмәт итә.

«Инженер-механик» белгечлеге буенча Казан авыл хуҗалыгы институтының мкханика факультетын тәмамлаган (1978).

Хезмәт юлын  Яшел Үзән районында башлап җибәрә: Ильич исемендәге күмәк хуҗалыкка (Күгәй авылы) баш инженер булып эшкә килә. 1981-1984 елларда ―  Күгәй авыл советы рәисе. 

1985 елда ― Норлат районы «Сельхозхимия» оешмасында баш инженер.

1986 елдан Арча районында: 1986-1988 елларда КПСС райкомында авыл хуҗалыгы бүлеге мөдире, 1988-1993 елларда 8 март колхозы рәисе, 1993-1997 елларда район башлыгының беренче урынбасары – авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе башлыгы.

1997-1999 елларда ― Саба районы хакимияте башлыгы, халык депутатларының Саба район Советы рәисе. 

1999-2004 елларда ― «Татсельхозтехника»ның генераль директоры урынбасары.

2004 елдан «Татарстан сөте» (2004 елдан «Вамин-Татарстан») ААҖ генераль директоры урынбасары, ААҖ агросәнәгать комплексы җитәкчесе.

2012 елның июненнән пенсиягә чыкканчы ― Питрәч районының «Простор» АПК ААҖнең генераль директоры урынбасары.

2015-2016 елларда – Гаврилов исемендәге ААҖ (Саба районы, Тимершык) гамәлгә куючы һәм директоры.

## Иҗтимагый эше
* 1997―1999 елларда ― Саба сайлау округы буенча Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
* күп мәртәбә Арча һәм Саба район Советлары депутаты

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1992  ― Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре
* 1995 ― Фән һәм техника өлкәсендә Татарстан Республикасы Дәүләт премиясе ― *агротехника ысулларын уңышлы кулланган һәм рекордлы уңыш үстерүгә керткән хезмәтләре өчен*

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *[[Ркаил Зәйдулла]]*. Әтисенең малае. «Идел», 2008 ел, гыйнвар, 24-27нче бит.

## Тышкы сылтамалар
 
* *Расих Сабиров*. Хөсәенов Рәхимҗан Сабит улы. saby-rt.ru
*   Хөсәенов Рәхимҗан Сабит улы. Балтач энциклопедиясе (төзүче-мөхәррир Гарифҗан Мөхәммәтшин) 

## Моны да карагыз

Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:Инженерлар
Төркем:Район башлыклары
Төркем:Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары 
Төркем:Татарстан Дәүләт Советы депутатлары
Электрон китап (җайланма)

**Ридер** — текстны электрон формада күрсәтү өчен эшләнгән югары махсуслаштырылган компакт планшет компьютер җайланмалар төркеменең гомуми исеме, мәсәлән, электрон китаплар.

## Тарих
1971 елда Иллинойс штаты университетында Майкл Харт зур Xerox Sigma V компьютерына ия була. Шулай итеп куп санлы китапларныӊ электроник копиялəрен җитештереп «Гутенберг» проекты башланып китә.

Электроник документларны укыр ɵчен DEC компаниясе беренче тар специализациялəнгəн əсбап эшлəтеп чыгара. 1996 елда DEC компаниясе «тимердə» гамəлгə ашкан DEC Lectrice - монохром сенсор экран həм информацияне каурый кереш мɵмкинлеге белəн - ул да хəзерге бɵтен e – books сурəте булган - планшет компьютерын китерә. Башлап куелган бурычына – электроник документларны укыр ɵчен тар специализациялəнгəн əсбап эшлəп чыгаруга карамастан, бу бик кыйммəтле əйбер булып чыга həм серия җитештерүгə китми.

Беренче масса электроник китаплар  булып монохром LCD – экраннар белəн əсбаплар була. Алар 1998 елда берьюлы NuvoMedia həм Softbook Press компаниялəре белəн эшлəтеп чыгарылалар. Соңрак аларны модификацияләүгə ирешәләр, мəйданга тулы тɵсле экраннар həм киӊ функциялəр белəн əсбаплар чыга. Беренче моделлəр техник тарафтан уңышлы чыгарылуга карамастан (аналоглары 2006 елга кадəр чыгрылып бара), əсбаплар киң рəвештə таралмый. Моны башка компаниялəрнең «чиста» электроник китаплардан башлап КПКга – охшаш Hiebook həм Franklin eBookMan əйберлəре турында да əйтеп була.

Соӊрак чыккан холестерик сыекчалык экраннар (ChLCD) нигезендə электроник китаплар экранныӊ озак рəсем чыгартуы həм яктылык булмавы сəбəпле аз ихтыяҗлы булып чыгалар.

Электроник кəгазь технологиясе белəн булган экраннар барлыкка килу ɵчен 2007 елдан бирле электроник китаплар базары күтəрелеш кичерə. Бу ясап чыгаручылар həм модельлəр саны артуыннан билгеле. Хəзер «электроник китап» аӊламына килгəн əйбер ул электроник кара технологиясе белəн эшлəнгəн экранлы əсбап була (e – ink, электроник кəгазь).

## Искәрмәләр

Төркем:Электрон китаплар
Төркем:Электроника
Ридер (Алмания)

**Ридер** () — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.

## Халкы

2006 елның 31 декабренә халык саны 1924 кеше тәшкил иткән.

## Географиясе

Коммуна мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.

## Тышкы сылтамалар

* Алмания коммуналары, 2008 елның гыйнвары (Excel: Таблица SA61)

## Искәрмәләр

Төркем:Алмания шәһәрләре
Төркем:Саксония-Анхальт шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Исламда уң һәм сул як

Исламда кеше тәне **ягына** аеруча игътибар бирелә. "Чиста" әйберләр эшләгәндә (ашау, эчү, киенү) өстенлек уң ягына бирелә, һәм "пычрак" эшләрне эшләгәндә (истинҗә, борыныгызны сеңгерү, киендерү) — сул якка.

## Уң як

Гарәп сүзе я*мин*  туры мәгънәдә "уң кул" дигәнне аңлата, ләкин еш кына образлы рәвештә "ант", " вәгъдә " һәм " килешүләр " буларак кулланыла. Ямин сүзе гарәп җәмгыятендә контракт төзегәндә, уң кулны кысу гадәте булган өчен *антка* карата кулланыла.

Кеше тормышында уң кул еш кына көчне һәм эш башлау сәләтен символлаштыра. *Ямин* сүзе "бәхет" һәм "муллык" дигәнне аңлата ала. *Ямин* термины кулга карата ("уң кул") киң семантик диапазонны үз эченә ала: көч, ярдәм, ныклы булу, җитәрлек булу, эш итү сәләте һ.б. Уң як культ мәгънәсенә дә ия булырга мөмкин.

## Сөннәт гамәлләр
Риваятьләр буенча, Мөхәммәд пәйгамбәр уң кулын ашау, эчү, тәһарәт алу ( *тәһарәт* алу), киенү һ.б., сул кулын истинҗә һәм башка "уңайсыз эшләр" өчен кулланган. Мөселманнарга  киенү, мәчеткә керү, тырнак һәм мыек кисү, чәчне тарау, култык астын кыру, догадан соң сәламләү, бәдрәфтән чыгу, кул кысу, Кара ташка кагылу, һәм башкаларны уң кул белән башларга киңәш ителә . Туалетка керү, мәчеттән чыгу, борынны сеңгерү, истинҗә, өс киемен һәм аяк киемен чишү кебек гамәлләрне сул кул белән яки сул аяктан башкарырга киңәш ителә.

Мөселманнарга шулай ук әйберләрне уң кулы белән бирергә һәм алырга, йоклаганда уң ягында ятарга киңәш ителә. Туалетта, ванна бүлмәсендә, рибалы килешүләр төзелгән урыннарда, спиртлы эчемлекләр, музыка тавышлары булганда, сул аяк белән кереп, уң белән чыгу киңәш ителә..

Мөхәммәд пәйгамбәрнең иң якын юлдашларының берсе Гомәр ибн әл-Хаттаб сүзләре буенча, " Шайтан сул кулы белән ашый һәм аның белән эчә." Ислам уң кулда киртәләр булса (мәсәлән, авыру яки җәрәхәтләр) сул кулны кулланырга рөхсәт итә . Сул кул белән язганда, сул кулны кулланырга рөхсәт ителә.

## Гамәл дәфтәре
Ислам эсхатологиясе буенча, барлык кешеләргә Кыямәт көнендә Гамәл дәфтәре биреләчәк. Аллаһка ышанган, аңа хезмәт иткән һәм яхшы гамәлләр кылган тәкъва кешеләр Дәфтәрне уң яктан алырлар . Бу кешеләр *әсхәб әл-ямин* яки *әсхәб әл-мәймәнә* дип атала.

Кыямәт көнендә гөнаһлыларга һәм имансызларга Гамәл китабы  сул яктан биреләчәк . Бу кешеләр *әсхәб әш-шимал* яки *әсхәб әл-мәшәмә* дип атала.

Риваятьләр буенча, һәр кешене ике фәрештә озатып йөри, аларның берсе кешенең уң ягында (Ракиб), икенчесе сулда (Атид) урнаша. Уң яктагы фәрештә кешенең яхшы эшләрен яза, сул яктагы фәрештә гөнаһларны яза.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* Yamīn // Encyclopaedia of Islam. 2 ed :  [англ.] : in 12 vol. / edited by P. Bearman; Th. Bianquis; C. E. Bosworth; E. van Donzel & W.P. Heinrichs. — Leiden : E.J. Brill, 2002. — Vol. 11. — P. 280. (платн.)
* Isaac Hasson. Left Hand and Right Hand // Encyclopaedia of the Qurʾān / General Editor: Jane Dammen McAuliffe. — Georgetown University, Washington DC. Brill Online.

Төркем:Ислам
Рөстәм Шәрипов (1982)

**Шәрипов Рөстәм Динислам улы** (29 июль 1982 ел) — муниципаль хезмәткшр. 2019 елдан Хәйбулла районы хакимияте башлыгы. Салават Юлаев ордены кавалеры.

## Биографиясе
Рөстәм Динислам улы Шәрипов БАССР-ның Бөрҗән районы Яңа Мөсет авылында 1982 елның 29 июлендә туган. 1988-1994 елларда туган авылында 1-7 сыйыфларда, Иске Сөбхангул урта мәктәбендә 8 сыйныфны укыганнан соң, Рәми Гарипов исемендәге 1-нче Башкорт республика гимназия-интернатына укый башлый һәм 1999 елда тәмамлый.

2000 елда «Бөрҗән леспромхозы» ачык акционерлар җәмгыятенең 3-нче категорияле маляры.

2004 елда Башкорт дәүләт университетының Сибай институтын тәмамлый.

2004-2005 «Гарант» җаваплылыгы тар җәмгыятенең ярдәмче бүлегенең даими клиентлар белән эшләү буенча менеджер.

2005-2006 «НАРКОМ» җаваплылыгы тар җәмгыятенең сатулар буенча менеджеры.

2006-2008 елларда кредит буенча белгеч-стажер, киңәшче, «Кредит Европа банкы» ЯАҖ-ның кредит буенча белгече.

2009 — март 2010 ел — Бөрҗән районы муниципаль район хакимияте икътисад департаментының әйдәүче икътисадчысы.

2010 — ноябрь 2011 ел — «Башинформ мәгълүмат агентлыгы» ачык акционерлар җәмгыятенең икътисад, сәүдә һәм икътисад департаменты иктисадчысы.

2011 ел, апрель - 2012 ел — Бөрҗән муниципаль район хакимиятенең башлыгының икътисад, эшкуарлык һәм туризм буенча урынбасары вазифасын башкаручы, 2012 елның июненнән — хакимият башлыгының икътисад, эшкуарлык һәм туризм буенча урынбасары урынбасары.

2012 елда Бөрҗән районы муниципаль район хакимияте башлыгының беренче урынбасары.

2014 елдан Бөрҗән районы муниципаль районы хакимияте башлыгы.

2019 елның 9 декабре — Хәйбулла районы муниципаль районы хакимияте башлыгы вазифасын вакытлыча башкаручы.

2019 елның 24 декабреннән Хәйбулла районы муниципаль районы хакимияте башлыгы.

Ике югары белемгә ия. Башкортстан Президенты каршындагы Башкортстан дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясеннән тәмамлаган.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Салават Юлаев ордены
* Башкортстан Президентының Мактау грамотасы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Шарипов Рустам Динисламович
* Энциклопедия. Башкирская республиканская гимназия-интернат № 1 имени Рами Гарипова. Уфа. Башкирская энциклопедия. 2014. стр. 332.

Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары
Төркем:Бөрҗән районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1982 елда туганнар
Төркем:29 июль көнне туганнар
Назлы Толга Бреннинкмейер

**Назлы Толга Бреннинкмейер** (1979 елның 8 ноябрендә туган, Анкара ) - Төркия журналисты һәм хәбәрчесе.

Ул әтисенең бурычы аркасында 7 яшендә Анкарадан Истанбулга күченде. Ул башта Эренкой башлангыч мәктәбен, аннары sскүдар Америка урта мәктәбен тәмамлады . Университет белемен Мармара университетында, Элемтә факультетында тәмамлады . Аннары ул Галатасарай университетында, элемтә факультетында магистр дәрәҗәсен алды. Ул журналистика карьерасын 1998-нче елда, Канал D -та стажировка гаризасы университетта укыганда кабул итә.

Ул башта Канал Д чит ил яңалыклары хезмәтендә эшли башлады. Соңрак, Тункай Озкан баш редакторда көндәлек һәм төнге яңалыклар тәкъдим итте. 4 ел Каналда булганнан соң, Тунчай Озкан 2002-нче елда Тункай Озкан белән Доган Группасы арасындагы каршылык аркасында Дефне Самиели һәм аның командасы белән SHOWTV гә күченде. Шоу ТВда 1 ел торгач, ул көне-төне яңалыклардан кала берничә махсус интервью ясады. Ул 2003-нче елда Шоу ТВдан китте һәм шул ук тапшыру төркеменең яңалыклар каналы Скайтюркка күченде. Скайтюркта ул башта "Гундем" исемле программаларны Назлы Толга белән төшке ашта, аннары "Яңалыклар өстәле" назлы Толга белән кичке буында тәкъдим итте. 2007 елның гыйнварында, Доган Шентюрк чакыруы буенча, ул Скайтюрктан TGRTка күченде, ул FOX булачак. 2008-нче елда, компания политикасы аркасында, FOX Ana Haber вакыты 22:00 итеп үзгәртелде һәм аның исеме Fox On Ana Haber итеп үзгәртелде. 2013 елның 14 июнендә ул төп яңалыклар алып баручысын калдырды, ул якынча 7 ел дәвам итә, чөнки ул өйләнгән һәм чит илләргә урнашкан. Назлы Толга - христиан һәм өйләнгән Голландия бизнесмены Лоренс Бреннинкмейер белән 2013 елның 31 августында Сент Эсприт чиркәвендә . 

Назлы Толга Эда исемле олы апасы бар, ул аңардан 15 ай олырак, һәм соңгы елларда ана булды. 

* Күпчелек панельләрдә, конференцияләрдә һәм Бөтендөнья икътисадый форумы кебек халыкара стартларда; Ул спикер, панельист һәм модератор буларак төрле вазифалар башкарды.
* Диктор булудан тыш, ул шәхси медиа-укыту үзәгендә өч ел укытты (2010-2013).
* Анкарада туган Толганың әтисе Малатядан, әнисе Термедан .

## Бүтән бүләкләр

* Айды университеты 7. Традицион элемтә премиясе - иң яхшы хатын-кыз хәбәрчесе
* Флип газета теле йолдызлары премиясе - иң яхшы хатын-кыз хәбәрчесе
* Алтын Арыслан - Иң уңышлы хәбәрләр алып баручысы һәм иң яхшы яңалыклар программасы
* Аяк газетасы - 2010 елның иң яхшы хатын-кыз хәбәрчесе
* Намик Кемал Университеты Медиа Бүләкләре Елның иң яхшы хәбәрчесе премиясе (2013)
* Иң яхшы якорь хатын-кыз - Ени üзыыл университеты элемтә премиясе 2012
* Арел Университеты 2-нче элемтә премиясе Иң сокланган хатын-кыз яңалыклары алып баручысы
* Медиа һәм Яңа Медиа 2012 премияләре "Иң яхшы яңалыклар алып баручысы"
* Арысланнар казанышлары премиясе "Елның иң уңышлы хатын-кыз хәбәрчесе"
* Истанбул Айды Университеты Элемтә премиясе Елның иң яхшы игъланчысы (2013)

## Ул эшли торган каналлар

* 1998-2002: Канал Д.
* 2002-2003: SHOW TV,
* 2003-2007: SKYTURK
* 2007-2013: FOX (Төркия)
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Төркия журналистлары
Төркем:1979 елда туганнар
Исисин

**Исисин** (Кытай иероглифлары беләнː石井信, хирагана беләнːいしい しん) 1861 елның 17 декабрендә туган булган, Мэйдзи һәм Тайсё чоры сәясәтчесе һәм Синтоизм каһине.

Исисин Акита префектурасы, Савада туган булган. Конфуцийчылык галиме Фудзинага Нищимия саннан Кытай иероглифларын өйрәнгән булган. Соңыннан башка остазлар белән инглиз теле һәм яңа чорның башка фәннәрен укыта торган мәктәп нигезләгән.

1886 елның октябреннән бирле Акита префектурасында сәясәтче вазифасын башкарган. 1892 елда Исисин сан префектура җыелышыннан укыр өчен отставкага киткән. Шуннан соң Токиога барып сәясәт дөньясында күренекле сәясәтчеләр белән хезмәттәшлек иткән.

Сәясәттән киткәннән соң ул Савада китапханәче булган һәм Митаке храмында Синтоизм каһине буларак вазифа башкарган.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Акита
Төркем:Синтоизм
Мани (пәйгамбәр)

**Мани́** (216 елның 14 апрелендә Парфия патшалыгында, Ктесифонда, Мардинда туган булган — 274 яки 277, Гундешапур, Сасанид империясе) — рухи остаз, манихейлык нигезләүчесе, борынгы фарсы рәссамы һәм шагыйрь. Чын исеме — Сураик, Фатак улы (борынгы юнан телендәː Πατέκιος). Христиан язучыларында аның үзгәртелгән формада үз исеме Курбик сакланган, әмма ул ихтирамлы Мани (борынгы юнан телендәː Μανης) исеме астында мәгълүм, аның мәгънәсе «рух» яки «акыл».

## Биографиясе
### Килеп чыгышы
Маниның әтисе Аршакид килеп чыгышлы Патик исемле Парфия кенәзе  булган, ул Мидия башкаласы 
Һәмәданда яшәгән; әнисе, Мариам, Камсараканнар әрмән кенәз йорты килеп чыгышлы булган. Шул чорда күпләр кебек Маниның әтисе дини хакыйкать эзләү белән мавыккан булган. Мани 216 елның 14 апрелендә Вавилон өлкәсендә Ктесифон янында, Мардину урынында туган булган һәм әтисе тарафыннан ышануы буенча тәрбияләнгән булган. Гарәп чыганаклары буенча, Мани гаиләсе "коенучылар" хәрәкәте тарафдарлары булган (моны Маниның Кёльн кодексы да раслый), әмма "коенучылар"ның кайсы өлешенә - сабийларгамы, әллә элкасаитларгамы икәнен хәзер билгеләү авыр.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Манихейлык
Төркем:Шәхесләр:Дин
Нго Сю-Лэ

**Нго Сю-Лэ** (Ngô Siú-lé, 吳守禮, 1909 елда туган булган) ул Кытай теленең Көньяк Минь (яки Бан-лам-гу) диалекты белгече. 1909 елда Тайваньда, Тай-ламда туган булган. Ул Тайхоку префектурасында, Империаль Университетта Кытай теле, Кытай теленең Көньяк Минь диалекты (Бан-лам-гу), Австронезия телләре һәм тел белеме фәннәре буенча белгеч булган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*http://www.ylib.com/author/wusoli/
*http://olddoc.tmu.edu.tw/chiaushin/ 

Төркем:Тел галимнәре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Талбазы (Авыргазы районы)

**Толбазы** яки **Талбазы** (, ) — авыл, Башкортстанның Авыргазы районы административ үзәге, шулай ук Талбазы авыл советы үзәге. Райондагы иң зур татар авылы.
## География
Авыл республика башкаласы Уфадан көньякка таба 78 км һәм Стәрлетамактан төньякка таба 35 км, Ак Күл тимер юл станциясеннән көнбатышка таба 30 км ераклыкта урнашкан. Авылның мәйданы: 1221,097 га.
Авылның рельефы дулкынлы-сөзәк битләүле; түбәнлектә буалар һәм күлләр урнашкан. Авыл территориясендә табигый күлләр бар: Өченче (Эчкәрекүл), Икенче (Авылкүл), Беренче (Аргыкүл), Урал һәм башкалар. Су үткәргеч уздырганчы, күлләр суы халык өчен эчә торган суның төп чыганаклары булып торган. Күлләрдә табан балыгы, сазан, корбан балыгы, ротан һәм башка балык төрләре бар.
## Тарих
Талбазы авылы 1747 елдан билгеле. Авылны асабалардан арендага алган җирдә типтәрләр һәм мишәрләр нигезли. Аларга Түбән Новгород губернасының Зур Кызыл Яр (Краснай) авылыннан күчеп килгән йомышлы татарлар кушыла.
1865 елга кадәр авыл Ырынбур губернасы Стәрлетамак өязенә керә. 1865 елда губерна икегә бүленгәч, Толбазы Уфа губернасының Стәрлетамак өязенә карый башлый.
1930 елдан авыл Яңа Карамалы районына керә.
1940 елда район исеме Авыргазы итеп үзгәртелә, ә Толбазы аның административ үзәге итеп билгеләнә.
## Халкы

2010 елгы халык санын алу мәгълүматы буенча, авылда 10 114 кеше яшәве мәгълүм.
2002 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча, күпчелек милләтләр: татарлар (62,1 %), чуашлар (15,2 %), башкортлар (10,2 %).
## Икътисад
Авыл хуҗалыгына хезмәт күрсәтүче һәм авыл хуҗалыгы продукциясен эшкәртүче тармаклар урнашкан.
## Транспорт
Авыл аша Р-240 Уфа ― Ырынбур федераль юлы уза.
Якындагы Ак Күл тимер юл станциясе 27 км ераклыкта урнашкан.
## Социаль өлкә
Авылда, нигездә, бер катлы агач һәм кирпеч йортлар торгызылган, шулай ук ике һәм өч катлы йортлар бар. Авыл көньяк-көнбатыш, төньяк, көнчыгыш микрорайоннарга, шулай ук Софиполь микрорайонына бүленгән. Иң озын урам — бөтен авыл буйлап төньяктан көньякка сузылган Ленин урамы.
## Мәгариф һәм мәдәният
Ике урта мәктәп, лицей һәм башкорт гимназиясе, Б. Гайсин исемендәге Балалар музыка мәктәбе, биш балалар бакчасы, район хастаханәсе, район мәдәният сарае, үзәк район китапханәсе филиалы, туган якны өйрәнү музее эшли.
## Истәлекле урыннар
* Тыл хезмәтчәннәренә куелган һәйкәл
## Радио
* 65,96 МГц — Радио России;
* 101,4 МГц — Авторадио (Стәрлетамак);
* 101,9 МГц — Спутник FM (Стәрлетамак);
* 103,8 МГц — Юлдаш радиосы (Стәрлетамак);
* 104,3 МГц — Русское радио (Стәрлетамак);
* 104,8 МГц —Ретро FM (Стәрлетамак);
* 106,7 МГц —Радио Маяк (Стәрлетамак).
## Шәхесләр

* Зыязитдинова Гөлшат Ибраһим кызы (22 сентябрь 1947), театр һәм кино актеры, Башкортстан Республикасының халык артисты (2003).
## Фотогалерея

Файл:Церковь в Толбазах 1.jpg|Чиркәү 
Файл:Мечеть в Толбазах 2.jpg |Мәчет 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Толбазы на портале «Генеалогия и Архивы»

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:1747 елда нигезләнгән торак пунктлар
Төркем:Авыргазы районы торак нокталары
Төркем:Башкортстанның район үзәкләре
Төркем:Башкортстан авыллары
Лим Хианг-кһай

**Лим Хианг-кһай** (Lîm Hiàng-khái, 林向愷, 1955 елда туган) ул Тайвань икътисадчысы.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Икътисадчылар
Лим Ки-йонг

**Лим Ки-ионг** (Lîm Kî-iōng, 林淇瀁; 1955 елның 7 маенда туган), тәхәллүсе **Хионг-ионг** (Hiòng-iông, 向陽), ул Тайваньлы әдип һәм университет профессоры.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Язучылар
Камата Дзюничи

**Камата Дзюничи** (Кытай иероглифлары беләнː 鎌田 純一, хирагана беләнː かまた じゅんいち) - япон Ходайлар юлы белгече һәм тарих фәне белгече булган. Ул Когаккан университетында профессор emeritus булган.
1923 елда Осака префектурасында, Осака шәһәрендә туган булган. Ямада урта мәктәбен тәмамлаган, Кокугакуин университетын тәмамлаган, 1946 елда шул ук университетның мәдәният бүлегенең тарих бүлеген бетергән. Алдагы вакытта профессор булган.
Синтоизм храмнарының төп үзәгендә Синтоизм каһиннәрен өйрәткән. Ул урта гасыр япон тарихында һәм Синтоизм тарихында махсуслашкан булып, шулай ук сарай яны ритуалларының тирән белеменә ия булган.
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Синтоизм
Габдулла Тукай исемендәге Милли мәдәният һәм мәгариф югары мәктәбе

**Габдулла Тукай исемендәге милли мәдәният һәм мәгариф Югары мәктәбе** — Казан (Идел буе) федераль университетының татарча филология бүлеге (факультеты). Казан дәүләт университетына 2011 елда кушылган Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты нигезендә барлыкка килә.

## Эшчәнлеге
Фәнни-белем бирү үзәге «татар телен, әдәбиятын һәм мәдәниятен өйрәнү, саклау, пропагандалау һәм үстерү белән шөгыльлән[ә]». 

## Урнашуы һәм җитәкчелеге
 нигезендә эшли. Гамәлдәге җитәкчесе - декан, доцент, педагогика фәннәре кандидаты Рамил Мирзаһитов.

## Юнәлешләр, белгечлекләр, формат
Уку-укыту процессының төп характеристикалары:
* бакалавриат һәм магистратура
* көндезге уку формасы, читтән торып уку, көндезге-читтән
* филология, педагогик белем бирү, татар теле һәм әдәбияты, чит телләр, математика, физика, информатика, музыка, дизайн, һөнәри белем бирү.

## Кафедралар
Уку йортында эшләүче укытучылар һәм укытылган дисциплиналар түбәндәге структура нигезендә бүленә:
* Гомуми тел белеме һәм тюркология кафедрасы
* Билингваль һәм цифрлы белем бирү кафедрасы
* Телара һәм мәдәниятара багланышлар кафедрасы
* Татар теле белеме кафедрасы (2015 елдан кафедра мөдире профессор Гөлшат Галиуллина)
* Татар әдәбияты кафедрасы
* Татаристика и сәнгать белеме кафедрасы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
*  

Төркем:Әлифба буенча уку йортлары
Төркем:Татар телле югары уку йортлары
Төркем:Казан университеты
Төркем:Казан уку йортлары
Төркем:Педагогика юнәлешле югары уку йортлары
Төркем:Габдулла Тукай хөрмәтенә аталган объектлар
Илдар Хәйруллин (1958)

*Бу [[юмор]]ист [[язучы]] турында мәкалә, [[Камал театры]] актеры турында [[Илдар Хәйруллин (1950)|биредә]], [[шахмат]]чы турында [[Илдар Хәйруллин (1990)|монда]] укырга мөмкин*.

**Илдар Хәйруллин**,  Илдар Шәмсулла улы Хәйруллин (*[[1958 ел]]ның [[5 сентябрь|5 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Кукмара]] – [[2022 ел]]ның [[19 август]]ы, [[РФ]], [[ТР]], [[Түбән Кама]]*) – юморист язучы, 2006 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы. Шәйхи Маннур һәм Саҗидә Сөләйманова (2015) исемендәге премияләр лауреаты .
 
## Тәрҗемәи хәле
1958 елның 5 сентябрендә Татарстан АССР Кукмара шәһәр тибындагы бистәсендә туган. 1975 елда Кукмараның 1нче урта мәктәбен тәмамлап, Казан дәүләт университетының журналистика бүлегенә укырга керә. Икенче курстан читтән торып уку бүлегенә күчә һәм армия сафларына алына. 

Армиядән кайтып, бераз вакыт «Түбәнкамашин» берләшмәсендә эшли, ләкин рәхимсез авыру аны аяктан ега (таркау склероз чире белән авырый һәм инвалидлар коляскасында гына хәрәкәт итә) .

2022 елның 19 августында Түбән Камада вафат.20 август конне Түбән Кама шәһәре зиратында җирләнгән.

## Иҗаты
И. Хәйруллин беренче хикәяләрен мәктәп елларында ук яза һәм бастыра башлый. 1973 елда «Яшь ленинчы» газетасы (хәзерге «Сабантуй» журналы) уздырган әдәби бәйгедә җиңү яулый. Аның хикәяләре Кукмара, Түбән Кама төбәкләрендә чыгучы «Хезмәт даны», «Туган як», «Чулман» газеталарында басыла. «Татарстан яшьләре», «Мәдәни Җомга», «Ватаным Татарстан» газеталарында, «Чаян», «Сөембикә», «Мәйдан», «Казан утлары» журналларында юмористик хикәяләре дөнья күрә. Аның хикәяләре радиода укылган. Шулай ук Түбән Каманың «Туган як» газетасы штаттан тыш хәбәрчесе булып эшләгән.

## Китаплары
* Бүген 1 апрель! – Казан: Матбугат йорты, 1999. – 128 б. – 1000 д.
* Юмористик хикәяләр. – Казан: Идел-Пресс, 2004. – 80 б. – 1000 д.
* Алай түгел, болай ул…: юморескалар. – Казан: ТКН, 2007. – 159 б. – 2000 д.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Шәйхи Маннур исемендәге премия  
* 2015 ― Саҗидә Сөләйманова исемендәге премия ― *«Ерып чыгарбыз» китабы ([[Казан]]: [[ТКН]]) өчен*

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Хәйруллин Илдар. Татарстан Язучылар берлеге
* Түбән Камада юморист язучы Илдар Хәйруллин вафат. Татар-информ, 19.08.2022

Төркем:Татарстан язучылары
Төркем:Татар язучылары
Төркем:Шәйхи Маннур премиясе лауреатлары 
Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Төркем:Мөмкинлекләре чикләнгән язучылар
Илдар Хәйруллин

**Илдар Хәйруллин** :
* Илдар Зиннур улы Хәйруллин (1950), Камал театры актеры.
* Илдар Шәмсулла улы Хәйруллин (1958―2022), юморист-язучы.
* Илдар Хәйруллин (1965), табиб-хирург.
* Илдар Әмир улы Хәйруллин (1990), шахматчы.
Мори Митицугу

**Мори Митицугу** (Кандзи белән:森 治嗣, хирагана язуы белән:もり みちつぐ, 1950 ел, Минамисома, Фукусима, Тохоку, Хонсю, ) — япон атом-төш реакторлар буенча инженер һәм Щинто дине каһине.

## Тормыш юлы
Минамисома шәһәренең дәвам итеп 1200 ел буена баш каһин булган гаиләдә туган. Үзе каһинлек квалификациясен Тохоку университетында алган. Атом-төш белгечлегенә ия булып Япониядә (Токио технология институтында, Мэйдзи университетында, Хоккайдо университетында) һәм Америка Кушма Штатларында (Массачусетс технология институтында) эшләгән. Саппоро шәһәрендәге Хоккайдо университетында профессор булган һәм башка фәнни җәмгыятьләрдә вазыйфа башкарган.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Синтоизм
Фәридә Харрасова

**Фәридә Харрасова**, Фәридә Заһир кызы Харрасова *([[1971 ел]]ның [[27 декабрь|27 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Казан]]*) – рәссам-иллюстратор, «Идел» (1992―2000), «Татарстан» (2003―2009) журналларының баш рәссамы.

## Тәрҗемәи хәле
1971 елның 27 декабрендә Казанда туган. Әнисе – табибә, кызын ялгызы тәрбияләп аякка бастыра. Әби-бабасының авылы – Бөгелмә районы Димескәй авылы. Бабасы Халит Нәгыймуллин, сугыш ветераны, колхоз рәисе булган. Фәридәнең балалар бакчасыннан ук рәсем ясарга һәвәслеге була. Әкиятләр укырга, аларның рәсемнәрен карарга ярата. Физика-математика юнәлешендәге мәктәп белән беррәттән, сәнгать мәктәбен, 1993 елда Н. И. Фешин исемендәге Казан сәнгать училищесының театр-декорация бүлеген тәмамлый, квалификациясе – рәссам-декоратор. Икенче курста укыган вакытта ук «Ялкын», «Идел» журналларында иллюстратор буларак эшләгән. Дүртенче курста, «Идел» журналына баш рәссам итеп чакыралар, 1992-2000 елларда «Идел» журналында баш рәссам була. 2003-2009 елларда  «Татарстан» журналында баш рәссам вазифасын башкара. 2000-2002 елларда «Оазис» журналында рәссам-дизайнер була. 2007-2011 елларда «АртЭко» галереясында ефәктә рәсем ясау укытучысы.

## Иҗаты
Төп илһам чыганагы – табигать. Салкын төсләрне (зәңгәр, шәмәхә) ныграк үз итә. Ефәктә (батикта) ясалган картиналар – иҗатында төп юнәлешнең берсе. Башта картиналар ясый, яулык-шәлләргә бизәкләр сала, аннан соң зур тукымаларда эшләргә керешә.
Соңгы елларда күбрәк рәссам-иллюстратор буларак эшли, Татарстан китап нәшрияты белән хезмәттәшлек итә. График-рәссам буларак, күп кенә китапларны бизәгән. Соңгы эшләренең берсе – Шәүкәт Галиевның балалар өчен шигырьләр китабын бизәгән. Шагыйрь Ләис Зөлкарнәй китапларын да бизәгән.

Атнасына өч тапкыр үзенең студиясендә дәресләр үткәрә.

## Күргәзмәләре
Казанда ике шәхси күргәзмәсе узган. Җәйге Универсиада вакытында (2013), Мәдәни Универсиада кысаларында, Казан кремленың Ислам мәдәнияте музеенда заманча батикта татар орнаменты темасына «Көмеш болын» () дип аталган күргәзмәсе эшләгән Анда рәссамның ефәктән эшләнгән әйберләре тәкъдим ителгән. 

2014 елда Ә. Мәҗитовның сәнгать галереясында шагыйрь Ләис Зөлкарнәй шигырьләре буенча әзерләнгән «Мәңгелектә исә җил» () дип аталаган күргәзмәсе уза.

Күп иҗат эшләре шәхси кулларда, шәхси  саклана.

## Гаиләсе
Ире – шагыйрь Ләис Зөлкарнәй (Ләис Мәүлит улы Харрасов, 1962 елгы). «Ялкын» журналында бергә эшләгәндә танышканнар. Олы уллары Сөләйман (28 яшьтә), кызлары Мәрьям, уллары Йосыф, Даут.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Таңсылу Габидуллина*. Шагыйрь һәм рәссамның бәхетле дуэты. «Гаилә һәм мәктәп», 2022 ел, август, 2-5нче бит.

## Сылтамалар
*  Фәридә Харрасова 

Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар
Харрасова

**Харрасова** ― фамилия.
* Рифә Харрасова (*[[Рифә Рахман]]*, 1962), язучы-галим, КФУ доценты (1990―2012).
* Фәридә Харрасова (1971), рәссам-иллюстратор, журналларның баш рәссамы.
----
* **[[Харрасов]]**
## Моны да карагыз
* Харисова

Төркем:Фамилияләр
Саф (радио)

**«Саф» радиосы**, САФ (**С**абыйларыбыз өчен **А**на телендә **Ф**айдалы дус) ― балалар өчен Интернет киңлегендә татар телендә эшләүче беренче радио. 2022 елның 1 июненнән сынау режимында старт алган радио тәүлек буе эшли.

## Оештыручылар
Проектның җитәкчесе ― Марат Галимов.
Баш мөхәррир ― филология фәннәре кандидаты Алсу Галимова.

Радионың әдәби мөхәррире ― Гөлназ Дениз-Гарипова.
Радионың музыкаль мөхәррире ― Чулпан Яркәева.
Телеграм-каналны алып баручы ― Айгөл Хамматова, Рамилә Гайнетдин, Энже Ногманова.
Радионың логотибы авторы ―  Назыйм Исмәгыйлев.

## Тарих
2022 елның 1 июненнән сынау режимында старт алган радио, тәүлек буе эшли.

## Максаты
Ана теле татар теле булган, татарча өйрәнергә теләгән балаларга сыйфатлы контент булдыру. Балаларга, яшүсмерләргә сыйфатлы әдәби-музыкаль-тәрбияви мәгънәле контент тыңлату.

## Эчтәлек
Радиода җыр-моң белән әдәби өлеш үрелеп бара. 
* Һәр көн «Җырлы иртә» белән башлана. Биредә җырлар әниләр яки балалар укыган уяту шигырьләре һәм «Гаҗәпме? Гаҗәп» сәхифәсе белән чиратлаша.  
* «Хикәяле иртә»дә язучыларның балалар өчен язган кыска хикәяләре һәм «Белмәмеш» сәхифәсенең кызыклы табышмаклары яңгырый. Татар халык мәкальләрен дә ишетергә мөмкин.
* «Шигырьле иртә»дә балалар яраткан шагыйрьләренең шигырьләрен укый, «Шигъри әкияткә – кунакка» бүлеге үз эченә кызыклы шигъри әкиятләрне ала.
* «Радиотамаша»да эчтәлекле һәм кызыклы әкият-спектакльләр тәкъдим ителә.
* «Шигырьле кич» сәхифәсендә һәр көнне 17.45 тә «Озын хикәя» сәгатендә танылган татар язучыларының хикәяләрен тыңларга мөмкин.
* «Әкият төенчеге», нәниләрнең йокы сәгате якынлашкач, «Бәлли-бәү» сәхифәсе бара.
Радиода Татарстан китап нәшрияты яздырган әдәби әсәр язмалары кулланыла.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Лилия Йосыпова*. «“Саф” радиосын бөтен дөнья буйлап тыңлыйлар». «Ирек мәйданы», 11.08.2022, 12нче бит.

## Сылтамалар
* Интернетта радионың сайты:  Саф балалар радиосы | saf-radio.ru
* Радионың Телеграм-каналы:  t.me/safradio

Төркем:Татар телендә эшләүче радиостанцияләр
Төркем:Балалар радиосы
Тимур Саматов (1992)

**Тимур Саматов**, Тимур Илгиз улы Саматов (*[[1992 ел]]ның [[4 апрель|4 апреле]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) – дәүләт эшлеклесе, Луганск Халык Җөмһүрияте сәнәгать һәм сәүдә министры (2022 елдан), Татарстан сәнәгать һәм сәүдә министры урынбасары (2016-2022 елларда), икътисад фәннәре кандидаты.

## Тәрҗемәи хәле
1992 елның 4 апрелендә Казанда туган. Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университетын «сәүдә сәясәте һәм халыкара сәүдә» белгечлеге тәмамлаган (2015). Икътисад фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган.

## Хезмәт юлы
2013-2016 елларда – Россия Федерациясе Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы авиация сәнәгате департаментының хәрби-техник һәм халыкара хезмәттәшлек бүлегенең әйдәп баручы белгеч-эксперты.

2016 елда – Россия Федерациясе Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгының авиация сәнәгате департаментының хәрби-техник һәм халыкара хезмәттәшлек бүлеге баш белгеч-эксперты.

2016-2022 елларда – Татарстан Республикасы сәнәгать һәм сәүдә министры урынбасары.

2022 елның августыннан – Луганск Халык Җөмһүрияте сәнәгать һәм сәүдә министры.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2019 – Татарстан Республикасы сәнәгать һәм сәүдә министрлыгының Мактау грамотасы 
* 2020 – Россия Федерациясе Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгының Мактау грамотасы
* 2020 – Татарстан Республикасы Президенты Рәхмәте
* 2022 – Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты Рәхмәте 
* 2022 – «Фидакарь хезмәт өчен» медале ― *социаль-икътисади үсешкә һәм нәтиҗәле хезмәткә зур өлеш керткәне өчен*
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*   Саматов Тимур Ильгизович. Официальный Татарстан

## Моны да карагыз

Төркем:Икътисад фәннәре кандидатлары
Төркем:Плеханов институтын тәмамлаучылар
Төркем:Министрлар
Төркем:Луганск Халык Җөмһүрияте министрлары
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Саматов

**Саматов** – фамилия.
* Габделхак хәзрәт Саматов (1930―2006), мөселман эшлеклесе, Татарстанның баш мөхтәсибе, баш казые.
* Таһир хәзрәт Саматов (1960), ХМАО-Югра мөфтие (1997). Габделхак хәзрәт Саматовның улы.
* Тимур Саматов (1992), Луганск Халык Җөмһүрияте сәнәгать һәм сәүдә министры (2022 елдан).

Төркем:Фамилияләр
Атаго храмы

**Атаго храмы** (愛宕神社, *Атаго дзиндзя*) ул Япониядә, Мияги префектурасында, Сендайда урнашкан храм. Анда Кагу-цучи ками (軻遇土神) урнаштырылган һәм аның ел саен фестивале 24 июльдә була.
Ул Сендай шәһәренең үзәк өлешеннән көньякта, Хиросэ елгасы тарафыннан аерылынган булып Атаго тавында диңгез дәрәҗәсе өстеннән 75 метр биеклектә урнашкан. 

## Шулай ук карарга мөмкин
*:en:List of Shinto shrines in Japan

## Тышкы сылтамалар

*Official website
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Синтоизм
Маруяма храмы

(**Маруяма храмы**, япон телендә:丸山神社) ул Япониядә, Токиода, Минатода, Таканавада Синтоизм храмы. Храм 1594 елда Токугава Иэясу кушуы буенча нигезләнгән булган.

## Галерея

Image:Maruyama_Shrine_2.jpg|Инари Даймьёдзин
Image:Maruyama_Shrine,_Torii_gate.jpg|Тории капкасы
Image:Maruyama_Shrine_3.jpg|Темизуя
Image:Maruyama_Shrine_4.jpg|Храм күренеше

Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Синтоизм

## Искәрмәләр

## Сылтамалар