Ногман Мусин

**Ногман Мусин**, Ногман Сөләйман улы Мусин (, *[[1931 ел]]ның [[17 июль|17 июле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Ишембай районы|Макар районы]], [[Колгына]] ― [[2021 ел]]ның [[31 октябрь|31 октябре]], [[РФ]], [[БР]], [[Уфа]]*) – язучы, журналист. БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1981), Салават Юлаев премиясе лауреаты (1991), Башкортстанның халык язучысы (2001). СССР язучылар берлеге әгъзасы (1963).

## Тәрҗемәи хәле
1931 елның 17 июлендә БАССР Макар (*1930 елга кадәр Петровский, 1937 елдан [[Ишембай районы|Ишембай]]*) районы Колгына авылында туган.

Туган авылында җидееллык мәктәпне, Макар урта мәктәбен (1947), Стәрлетамак укытучылар институтын, Уфада дәүләт университетының кичке бүлеген тәмамлый.

Унынычы классны тәмамлагач, үзе укыган мәктәптә 2 ел укыта. Стәрлетамакта институт тәмамлагач, Макар районы мәгариф бүлегендә эшли.

1951-1953 елларда Совет Армиясендә хәрби хезмәттә.

Армиядән кайткач, «''Совет Башкортстаны''» газетасында әдәби хезмәткәр була. 4 ел Колгына мәктәбендә укыта.

1958 елда Уфага килә. Башта  «''Агыйдел''» журналында бүлек мөдире-җаваплы сәркатип, 1962 елдан «''Совет Башкортстаны''» газетасында әдәби хезмәткәр вазифасында була. Университетны тәмамлагач, телевидениедә, Уфа  китап нәшриятында мөхәррир булып хезмәт итә.

## Иҗаты
Беренче иҗади адымнарны Стәрлетамакта укыган  чагында  ясый. “Моңа, әлбәттә, шагыйрь Хәким Гыйләҗевның институтка әдәбият укытырга килүе, уку йортында  «*Ашкадар*» исемле кулъязма журнал чыгуы сәбәпче булды”,- дип саный Н. Мусин үзе.

Армиядә чагында язган беренче шигырьләре  республика газеталарында һәм  «''Әдәби'' ''Башкортстан''» журналында басыла. Шул елларда проза жанрында да үзен сынап карый. Солдат тормышына багышланган «*Минем дус*» дигән хикәясе «''Әдәби'' ''Башкортстан''» журналында (1954, № 2) басылып чыга.

Беренче күләмле әсәре – «*Зөһрә*» повесте (1956). Аның каһарманныры – авыл  мөгаллимнәре.  Аннан бер-бер артлы «*Горурлык*» (1962), «*Күкчә урманында*», «*Авылым юлы*» (1963), «*Кеше елмая*» (1965), «*Җир бизәге*» (1967), «*Чәчкәләр керфеген ача*», «*Без-авылдаш малайлар*» (1968)  китаплары  нәшер ителә.

1968 елда күмәк хуҗалык тормышына багышланган «*Өзәрем юл кешеләре*» исемле беренче романын яза. «*Сайлап алган язмыш*» (1974, яңа варианты 1983), «*Зәңгәртауда – ак болан*» (1980), «*Язгы ташкыннар алдыннан*» (*икенче* *исеме* «*Яралы* *кеше тавышы*») (1985), «*Таң белән чык юлларга*» (1988) романнары, «*Мәңгелек урман*» (1976-1978) роман-дилогиясе белән проза  остасы булып танылды. Аның әсәрләренең каһарманнары – замандашлары. Төп темасы – урман, аны саклау.

«*Монда батыр сөякләре ята*» романында тархан Алдар Исәнгилдин турында яза.

Казанда 1997 елда «*Мәңгелек урман*» китабы  нәшер ителде.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1981)
* Салават Юлаев премиясе (1991)
* Башкортстанның халык язучысы (2001)
* Халыклар Дуслыгы ордены (БР, 2021)

## Вафаты
2021 елның 31 октябрендә каты авырудан соң Уфада вафат. Мәрхүм белән хушлашу 2 ноябрьдә Башкорт дәүләт филармониясендә уза..
## Хәтер
2022 елның 27 октябрендә Уфаның Менделеев урамының язучы 1983-2021 елларда яшәгән 7/1 санлы йорты диварына истәлек тактасы куелган.
## Чыганаклар
* Совет Башкортстаны язучылары (*биобиблиографик белешмәлек*). Уфа, 1988.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
; Башкортостан Республикасының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханәсенең электрон бүлегендә 
* башкорт телендәге әсәрләре
* рус телендәге әсәрләре
; башка чыганаклар
    С. Поварисов. Туган авыл юлы 

 БР мәдәният тормышы сайты 

 БР әдәби картасы сайты

  В.Романов. Ногман Мусинга 80 яшь.

Төркем:Башкортстан язучылары
Төркем:Башкорт язучылары
Төркем:Журналистлар
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:БАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары
Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары
Төркем:Башкортстанның халык язучылары
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:Русия язучылары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Стәрлетамак дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:БР Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары