open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Александр Постников

**Александр Постников** (, ,  — , ) — Россия гаскәрбашы, РФ коры җир гаскәрләре сәргаскәре (2010-2012), РФ КК Генераль-штабы башлыгы урынбасары (2012-2014).
Дмитрий Потапов

**Дмитрий Потапов** (, ,  — , ) —  Советлар Берлеге каһарманы (1944).
## Искәрмәләр
Платон Порецкий

**Платон Порецки** (, ,  — , ) — математик, астроном, мантыйкчы, Казан университетының приват-доценты.

Төркем:Математиклар
Николай Похлёбкин

**Николай Похлөбкин** (, ,  — , ) — Социалистик Хезмәт каһарманы (1973).
Владимир Преображенский

**Владимир Преображенски** (, ,  — , ) — математик, Новороссия һәм Казан университетлары профессоры.

Төркем:Математиклар
Вильям Придди

**Вильям Придди** (, ,  — , ) — АКШ волейболчысы, Австрия (2002) һәм Россия (2010/11, 2011/12) чемпионы, Олимпия уеннарының алтын (2008) һәм бронза (2016) мидәлләре иясе, NORCECA чемпионатының алтын (2003, 2005, 2007) һәм көмеш (2009) призчысы, дөнья лигасының алтын (2008), бронза (2007) һәм көмеш (2012) призчысы.
Максим Прокопьев

**Максим Прокопьев** (, ,  — , ) — инкыйлабчы, ар телендә иҗат иткән язучы һәм шагыйрь, тәрҗемәче һәм укытучы.
## Искәрмәләр
Павел Прокошев

**Павел Прокошев** (, ,  — , ) — хокук белгече, илаһиятче, Тум университетының чиркәү хокукы кафедрасы мөдире.
Кәлилә вә Димнә

**Панчатантра** - Санскрит телендә "биш китап" дигәнне аңлата. Тәүге төзүчесе итеп, гадәттә, брахман Вишнушарман дигән легендар акыл иясен күрсәтәләр. Имеш, ул бу китабын Патша улларын укыту, аларга политик акыл, тормыш тәҗрибәсен бирү өчен төзегән. "Кәлилә вә Димнә" ул "Панчатантра"ның Сасанид Патша Хөсрәү Ануширван өчен бераз шул патша турында мәгълүмат өстәлгән версиясе. 
Мәшһүр "Кәлилә вә Димнә" әсәре прозага карый. Аны пәһләви теленнән VIII гасырда Фарсы язучысы Ибн-әл-Мүкәффә (759 елда вафат булган) шигырь һәм проза белән язылган Һинд халык мәсәлләре җыентыгы "Панчатантра"дан тәрҗемә иткән. Фәнгә билгеле беренче тәрҗемә Сәсәни патшасы Хөсрәү I боерыгы буенча эшләнә, ләкин безнең көннәргә кадәр килеп җитмәгән.
Татарларда һәм башка халыкларда төрки теленең диалектында язылган киң таралган әсәр булган. Әрмән теленә дә, башка телләргә дә тәрҗемә ителгән булган.

Татарлардан "Кәлилә вә Димнә"не һәм "Тутыйнамә"не Габделгалләм Фәезхан угълы (1850 елда туган) дигән галим популярлаштырган.
Хиранья тычканның күгәрченгә карата акыллылыгын һәм юмартлыгын күргәч, Лагхупатанака кара каргасы аның белән дус булып китәргә уйлый. Соңрак дуслыкка газәл һәм ташбака кушыла. Бергәләп эшләп һәм хәйләкәрлек белән алар аучыдан газәлне һәм ташбаканы саклап калалар.

تواريخلرده يازلوبدر كه۰ هندستانده بر دولتلو پادشاه بار ایدی۰کم تختکا اوتورعاچ فقیرلرننک حالنه مرحمت بلان نظر صالوب آنلارنونک خراب حال لرین توزاتدی.

Таварихлардә ("тарих" күплек сан) язлубдыр кә Һиндстандә бер дәүләтле Падишаһ бар иде кем тәхеткә утыргач фәкыйрлекненк(ң) халенә мәрхәмәт белән назар салыб ("карап") анларның ("аларның") хәраб хәлләрен төзәтде.

"Кәлилә вә Димнә"нең Казанда, 1889 ел басмасыннан бер өзек.

## Әдәбият
*Кәлилә вә Димнә / Ибн әл-Мөкаффаг ; тәрҗ. Г. Фәезханов .— Казан : Татар. кит. нәшр., 2008 .— 255 б. — Тит. бит парал.: рус., татар. — ISBN 978-5-298-01648-3.
*Җ.Зәйнуллин, "Әлифба", икенче басма, Казан, Татарстан Китап Нәшрияты, 1991
*Х.Ю.Миннегулов "Восточная классика и татарская литература", Учебное пособие по спецкурсу для студентов отделения татарской филологии КФУ, Казань, Издательство "Яз" (татарча, һәм русча)/Х.Й.Миңнегулов "Шәрыкъ классикасы һәм татар әдәбияты", КФУның татар филологиясе бүлеге студентлары өчен махсус курстан уку-укыту әсбабы", Казан, "Яз" нәшрияты, 2014

Төркем:Һинд дине
Михаил Пронский

**Михаил Пронски** (, ,  — , ) — Рус патшалыгы дәүләт эшлеклесе, баяр (1647), Казан воеводасы (1643-1647).
Борис Поршнев

**Борис Поршнев** (, ,  — , ) — тарихчы, социолог, тарих (1941) һәм фәләсәфә (1962) фәннәре докторы, Казан университетының тарих факультеты мөдире (1941-1942).
Лаванда төсе

**Лаванда** (, ) — аксыл миләүшә төсе.

## Төсмерләр
**Перванш** (, , ) — миләүшә катнаш күк төс.

## Шулай ук кара

Төркем:Төс
Тутыйнамә

**"Тутыйнамә"** әсәренең нигезен "Шукасаптати" әсәре тәшкил итә. Ул IV гасырга кадәр иҗат ителгән булырга мөмкин, әмма, галимнәр фикеренчә, "Шукасаптати"ның безгә килеп җиткән иң борынгы нөсхәсе бары XII-XIII йөзләргә карый. "Шукасаптати"ның үзәгендә Маданавиндо (әтисе - Харидатта, әнисе - Шрингарасундари) исемле бер сәүдәгәрнең тутый кошы булуы, сәүдәгәр сәүдә эшләре белән чит мәмләкәтләргә киткәч, хатыны Прабхаватиның бер ир янына барырга теләве, әмма 70 төндә 70 хикәят сөйләп, тутыйның аны бозык юлдан саклап калуы тасвирлана. Ире кайта, һәм алар бәхетле генә тормыш итәләр. ("Шука" Санскрит телендә тутый кош дигәнне аңлата).

## Әдәбият
*Х.Ю.Миннегулов "Восточная классика и татарская литература", Учебное пособие по спецкурсу для студентов отделения татарской филологии КФУ, Казань, Издательство "Яз",2014 (татарча, һәм русча)

Төркем:Һинд дине
Джордж Һаррисон һәм Һинд дине

1960-ынчы еллары уртасына Һаррисон Һиндстан мәдәнияте һәм мистикасы сокланучысы булып киткән һәм аны башка "Битлз" катнашучыларына тәкъдим иткән. Баһамаларда *[[Help! (film)|Help!]]* фильмын төшергәндә, алар Шивананда Йога нигезләүчесе Вишнудэвананда Сарасватига очраганнар, ул аларның һәрберсенә үзенең "Тулы Сурәтле Йога Китабы"ның имзаланган нөсхәсен бүләк иткән. Битлзның соңгы 1966 ел туры һәм *Sgt Pepper*-ны язу сессиялары арасында, ул хатыны Пэтти белән Һиндстанга дини сәфәр кылган; анда ул Рави Шанкар белән ситарны өйрәнгән, берничә гуру белән очрашкан һәм төрле изге урыннарга зиярәт кылган. 1968 елда ул Махариши Махеш Йоги белән медитацияне өйрәнер өчен төньяк Һиндстанга Ришикешка сәфәр кылган.
Һинд дине Йога традициясе буенча Һаррисон 1960-ынчы еллар ахырында вегетариан булып киткән. 1966 елда Шанкар тарафыннан төрле дини текстлар бирелгәч, ул Свами Вивекананда һәм Парамаханса Йогананда укуларның гомер буе яклаучысы булып киткән - алар йогиннар һәм туры килгән рәвештә Раджа Йога һәм Йогиның Автобиографиясе китапларының авторлары булган. 1969 ел уртасында ул Һаре Кришна Мантраны ясаган, аны Лондон Радха Кришна Гыйбадәтханәсе әгъзалары башкарган. Гыйбадәтханә тугърыларына Британиядә калырга ярдәм итеп, Һаррисон шуннан соң аларның җитәкчесе Бхактиведанта Свами Прабхупада белән очрашкан, аны ул "минем дустым...минем хуҗам" һәм "ул вәгазь укыганның камил мисалы" дип тасвирлаган. Һаррисон Һаре Кришна традициясен кабул иткән, бигрәк тә тәсбих тартып Джапаны укуны һәм гомер буена тугъры булып калган.

Башка диннәр турында сөйләгәндә ул шулай дип билгеләп үткән: "Барлык диннәр бер зур агачның ботаклары. Ничек Сез Аны атыйсыз барыбер, исемен атавыгыз гына булсын." Ул үз ышанулар турында шулай комментарий биргән:

Чынлыкта Кришна кешенең тәнендә;... Моны катлаулы итүче нәрсә, ул Ходай булса, ул сугыш кырында көрәшеп нишли микән? Моны аңлар өчен минем "ярты гомерем узды" һәм ниһаять Йогананданың "Бхагавад-гита"ның рухи интерпретациясендә моның нәрсә икәнен аңладым. Безнең сугыш кырында Кришна һәм Арджунаның сугыш арбасында барулары. Шулай итеп, асылы шунда - без бу тәннәрдә, ул арба шикелле, һәм без бу инкарнация, тормыш аша барабыз, ул сугыш кыры сыман. Тәннең сизүләре - алар арбаны тартучы атлар һәм без йөгәннәрдән контроль ясап арбадан шулай ук контроль ясарга тиеш. Һәм соңында Арджуна әйтә, "Кришна, рәхим ит, син арбаның йөртүчесе бул", чөнки без Гайсә пәйгамбәрне яки Кришнаны яки Будданы яки башка рухи җитәкчебезне йөртергә куймасак;... без арбаны җимерәчәкбез һәм авачакбыз һәм без сугыш кырында үтерәләчәкбез. Шуңа күрә без "Һаре Кришна, Һаре Кришна" дип әйтеп Кришнаны килеп арбаның йөртүчесе булырга дип сорыйбыз.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине музыкасы
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Red Wings Airlines

** «Red Wings Airlines» ПАҖ**  —  Россиядәге  һава ширкате. Штаб-квартирасы — Мәскәүдә урнашкан.

Ширкәтнең төп аэрапорты  — Мәскәүнең Халыкара Домодедово аэропорты.

## Искәрмәләр

Төркем:Һава ширкәтләре
Төркем:Россия ширкәтләре
Яшелчәләр һәм сөт нигезендә хәләвә

Ул Һиндстан, Пакьстан һәм Бангладеш кухнялары өчен хас.
* кишер нигезендә. Мөмкин булган ингридиентлар:уылган кишер, бераз сөт, ак май, шикәр, йөзем, вакланган Әстерхан чикләвеге
* мунг ногыт борчаклары нигезендә
* калабас нигезендә
Еш Прасад итеп тәкъдим ителә.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Прасад
Иван Прончищев

**Иван Прончищев** (, ,  — , ) — Рус патшалыгы дәүләт эшлеклесе, илче, Казан воеводасы (1670-1673).
Михаил Просвирнин

**Михаил Просвирнин** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
Александр Прудников

**Александр Прудников** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (һөҗүмче), 17 яшькәчә яшьләр арасында Европа чемпионы (2006), Россия чемпионатының көмеш призчысы (2007).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Алексей Прыгунов

**Алексей Прыгунов** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Белгород дәүләт технология университеты

**** (, ) — Белгородта урнашкан югары техник уку йорты, Россия Федерациясенең Белгород өлкәсендә урнашучы төбәк терәк университеты.

## Тарих
1954 елда Белгород төзелеш материаллары технология институты буларак оеша. 2003 елдан – Влади́мир Григо́рьевич Шу́хов исемендәге Белгород дәүләт технология университеты.

## Шәхесләр
### Ректорлар
### Укытучылар

### Тәмамлаучылар

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

* Россия югары уку йортлары исемлеге

Төркем:1954 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Россия университетлары
Төркем:Техник югары уку йортлары
Төркем:Белгород югары уку йортлары
Динмөхәммәт Кунаев

**Динмөхәммәт Кунаев** (, ,  — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе. КазССР Фәннәр академиясе президенты (1952-1955), КазССР министрлар шурасы рәисе (1955-1960, 1962-1964), КазССР коммунистлар фиркасе үзәк комитетының 1 нче сәркатибе (1960-1962, 1964-1986), СБКФ ҮК Сәяси бюросы әгъзасы (1971-1987), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1972, 1976, 1982). КазССР ФА академигы (1952), 100 дән артык фәнни хезмәт авторы.
## Искәрмәләр
Пурхи Ахван

**Пурхи Ахван** (, ,  — , ) — чуаш һәм татар телләрендә иҗат итүче язучы, шагыйрь, Чуашстанның халык язучысы (1998), М. Сеспел исемендәге Чуашстан комсомолы премиясе лауреаты (1982), Чуашстан дәүләт премиясе лауреаты (2001), Ф. Кәрим исемендәге премия лауреаты (1998), Чуашстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (1992). «Хатĕр пул» журналының баш мөхәррире (1977-1985), Чуаш дәүләт нәшриятының баш мөхәррире (1985-1986), Чуашстан язучылар берлеге рәисе (1986-1990), Чуаш радиосының баш мөхәррире (1995-1998).
## Искәрмәләр


Төркем:Язучылар берлеге рәисләре
Төркем:Чуаш язучылары
Николай Путилин

**Николай Путилин** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ опера җырчысы (драма баритоны), ТАССРның һәм РФның атказанган әртисе (1986, 2003).
Иван Пушкин

**Иван Пушкин** (, ,  — , ) — рус дәүләт эшлеклесе, Казан воеводасы (1643-1647).
Георгий Пуяц

**Георгий Пуяц** (, ,  — , ) — Латвия һоккейчесе (сакчы), Латвия чемпионатларының алтын (2002, 2003, 2006) һәм көмеш (2001) призчысы, КХЛның көмеш призчысы (2012).
Александр Пчеляков

**Александр Пчеляков** (, ,  — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе, ВКП(б)ның Түбән Тагил шәһәр комитетының 1 нче сәркатибе (1946-1949), ВКП(б)ның Сталинград өлкә комитетының 2 нче сәркатибе (1949-1951), КПССның Киров өлкә комитетының 1 нче сәркатибе (1952-1961).
Павел Радимов

**Павел Радимов** (, ,  — , ) — рәссам, рус телендә иҗат иткән язучы, Инкыйлаби Россия рәссамнары ассоциациясе рәисе (1922, 1927-1932).
Иван Разенков

**Иван Разенков** (, ,  — , ) — физиолог, СССР медицина фәннәре академиясе академигы (1944), Бөтенрусия физиологлар җәмгыяте рәисе (1929-1954), СССР ТФА физиология институты директоры (1944-1949), РСФСҖның атказанган фән эшлеклесе (1940), Сталин премиясе лауреаты (1947).
Геннадий Разин

**Геннадий Разин** (, ,  — , ) — Украина һоккейчесе (сакчы), Россия чемпионы (2006), КХЛның көмеш һәм бронза призчысы (2013, 2012).
Ләвән

**Ләвән** (*лаванда*, *ала миләүшә*, ) —  ирен чәчәклеләр гаиләлегеннән күпъеллык үсемлек.

## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Евгений Разумов

**Евгений Разумов** (, ,  — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе, КПСС Кемерово өлкә комитетының 2 нче сәркатибе (1955-1960), КПСС ҮК әгъзасы (1986-1990).
## Искәрмәләр
Василий Разумовский

**Василий Разумовский** (, ,  — , ) — җәррах, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1899), Хезмәт Каһарманы (1923), РСФСҖны атказанган фән эшлеклесе (1934), Сарытау (1909-1912), Тбилиси (1918-1919) һәм Бакы (1919-1921) университетлары ректоры.
Юрий Рабинович

**Юрий Рабинович** (, ,  — , ) — РИ һәм АКШ физигы, математик, Мичиган университетының атказанган профессоры.
## Искәрмәләр

Төркем:Математиклар
Бранко Радивоевич

**Бранко Радивоевич** (, ,  — , ) — Словакия һоккейчесе (һөҗүмче), дөнья чемпионатларының көмеш (2012) һәм бронза (2003) призчысы.
Аслан Рәисев

**Аслан Рәисев** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (һөҗүмче), юниорлар арасында дөнья чемпионатының көмеш призчысы (2008).
Дамани Ральф

**Дамани Ральф** (, ,  — , ) — Ямайка футболчысы (һөҗүмче), Ямайка милли футбол җыелмасы әгъзасы (2002-2005).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Андрей Расолько

**Андрей Расолько** (, ,  — , ) — СССР һәм Беларус һоккейчесе (сакчы), СССР халыклар спартакиадасы җиңүчесе (1986), яшьләр арасында дөнья чемпионатының бронза призчысы (1988), Беларус һәм Польша чемпионы (1993, 1994), Россия чемпионатының бронза призчысы (2001).
Дмитрий Рассейкин

**Дмитрий Рассейкин** (, ,  — , ) — криминалист, юридик фәннәр докторы, Ташкән һәм Сарытау юридик институтларында криминалистика кафедрасы мөдире.
Леонард Растригин

**Леонард Растригин** (, ,  — , ) — кибернетика һәм информатика өлкәләрендә белгеч, Латвия имитационного моделләштерү җәмгыяте рәисе (1990-?).
Зөлфия Рәүфова

**Зөлфия Рәүфова** (Зөлфия Илнур кызы Рәүфова, ,  — , ) — Россия композиторы, ТР һәм РФ композиторлар берлеге әгъзасы (2004 елдан).
Чалмабаш

**Чалмабаш** (*чалма чәчәк*, *пион*, ) —  казаякчалар гаиләлегеннән кызыл, алсу яки ак эре чәчәкле декоратив үлән үсемлек.

## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Антарктикада Һинд дине

Антарктикада Һиндстанның "Майтри" һәм "Бхарати" станцияләре бар. "Майтри"да - якынча 65 кеше яши, "Бхарати"да җәен 72-гә кадәр кеше яши. "Бхарати" станциясеннән югары-тизлек иярчен эшкәртелмәгән сигнал сурәтләрне эшкәртү өчен Хәйдәрабадтагы үзәккә тапшырыла. Шулай ук тектоника һәм геологик структуралар өйрәнүе булачак.
worldatlas.com сайты мәгълүматы буенча Антарктикада Һинд дине тарафдарлары барлык Антарктика халкының 1%-ын тәшкил итә, бу Антарктикада диннәр арасында Христианлык һәм Исламнан соң өченче урын.

## Сылтамалар
Антарктиканың дини составы

Төркем:Һинд дине
Ришабха

Һинд динендә **Ришабха** ул Бхагавата Пуранада Вишнуның егерме ике аватарларының берсе.

Джайннар тәгълиматында да шул риши турында әйтелгән.

## Шулай ук карагыз
* Бхарата Чакравартин

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Рафаил (Березин)

**Рафаил** (, ,  — , ) — православ дин эшлеклесе, укытучы, Калинин һәм Великие Луки епискобы (1944-1945).
## Искәрмәләр
Бүз (ат төсе)

**Бүз** (, ) — ат төсе, колыннар кара, туры яки җирән төсле булып туалар, әмма соңрак «соры» төскә керәләр — куе, аксыл, алмачуар.

Төркем:Ат төсе
Коба (ат төсе)

**Коба** (, ) — сары-ком төсендә башлы һәм гәүдәле, кара яллы, койрыклы һәм аяклы ат төсе.

## Төсмерләр

### Коба-кола
* **Коба-кола** (*ак-кола*, , ) —

## Төсмерләрнең генетикасы

Төркем:Ат төсе
Сары (ат төсе)

**Сары** (, ) — төк капламы бөтенләй аксыл ком төсле.

## Төсмерләр
* **Сары-[[кола]]** (, ) —

Төркем:Ат төсе
Ялкынчәчәк

**Ялкынчәчәк** (*флокс*,  - *ялкын*, ) —  фаягөлчәләр гаиләлегеннән үләнчел үсемлек.

## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Мансур Рәфыйков

**Мансур Рәфыйков** (Мансур Миңлебай улы Рәфыйков, ,  — , ) — Россия Федерациясе каһарманы (1996).
Сергей Ребрий

**Сергей Ребри** (, ,  — , ) — Россия театр актеры, РФның атказанган әртисе (2002).
Сергей Ребров

**Сергей Ребров** (, ,  — , ) — СССР һәм Украина футболчысы (һөҗүмче), Украина футбол тренеры, радиоспорт буенча дөнья (2005) һәм Европа (2003) чемпионы, Украина милли футбол җыелмасы әгъзасы (1992-2016), Украина чемпионы (1992/93, 1993/94, 1994/95, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/2000, 2006/07), Украина кубогы (1992/93, 1995/96, 1997/98, 1998/99, 1999/2000, 2005/06, 2006/07) һәм суперкубогы (2006) иясе, Төркия (2003/04) һәм Россия (2008) чемпионы, Украинаның Ел футболчысы (1996, 1998), Украина чемпионатының (1998) һәм Чемпионнар лигасының (1999/2000) иң яхшы бомбардиры. Киев «Динамосы»ның баш тренеры (2014-2017); тренер буларак Украина чемпионы (2014/15, 2015/16), Украина кубогы (2013/14, 2014/15) һәм Суперкубогы иясе (2016).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Нукри Ревишвили

**Нукри Ревишвили** (, ,  — , ) — Гөрҗистан футболчысы (капкачы), Россия чемпионы (2008, 2009), Мальта чемпионы (2013/14), Мальта кубогы иясе (2014).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Анатолий Рейнбот

**Анатоли Рейнбот** (, ,  — , ) — РИ хәрби-дәүләт эшлеклесе, генерал-майор (1906), Казан губернаторы (1905-1906), Мәскәү шәһәре башлыгы (1906-1907).
Михаил Рейтерн

**Михаил Рейтерн** (, ,  — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, хакыйкый яшерен киңәшче (1870), РИ финанс министры (1862-1878), РИ министрлар комитеты рәисе (1881-1886), Казанның шәрәфле ватандашы (1880).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Алексей Рекеев

**Алексей Рекеев** (, ,  — , ) — чуаш мәгърифәтчесе, чиркәү һәм җәмәгать эшлеклесе, рухани, укытучы һәм тәрҗемәче.

## Чыганаклар
* Алексеев И. Е., Православная миссия в Казанской епархии в конце XIX — начале XX вв. / Выпуск I: Статьи и документы по истории православного миссионерства, храмов и монастырей, Казань, изд. ООО «Астория», 2010, 117 — 120 с.

## Искәрмәләр

1.↑ World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna 
2.↑ NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International
Сәгыйть Рәфыйков

**Сәгыйть Рәфыйков** (Сәгыйть Рәүф улы Рәфыйков, ,  — , ) — химик, КазССР ФА академигы (1962), СССР ФАнең мөхбир әгъзасы (1970), СССР министрлар шурасы премиясе лауреаты (1983), СССР ФА БФ химия институты директоры (1968-1977), СССР ФА БФ президиумы рәисе (1967-1984).
## Биографиясе
1912 елның 6 (19) апрелендә Каеш авылында туа.

1937 елда Казан химия-технология институтын тәмамлый. Аннары Казанда синтетик каучук заводында эшли. 1938-1948 елларда СССР ФА органик химия институтларында эшли. 1948-1954 елларда СССР ФА химия фәннәре институтында белем ала. 1954-1967 елларда СССР ФА элементоорганик кушылмалар институтында эшли.

1968 елдан 1977 елга кадәр СССР ФА Башкорт филиалының химия институты директоры булып эшли. 1967-1984 елларда СССР ФА Башкорт филиалы президиумы рәисе.

1984 елдан башлап үлеменә кадәр СССР Фәннәр академиясенең табигать белеме һәм техника институтының өлкән фәнни хезмәткәре булып эшли.

Троекур зиратына җирләнгән.
## Төп фәнни эшләре
Сәгыйть Рәүф улы Рәфыйков Казакъстанда югары молекуляр кушылмалар химиясенә нигез салучы.

Ул СССРда беренче тапкыр сүсле полиамидлар синтезланган, ароматик карбон кислоталарын һәм аларның җитештерелгән каталитик окислительный аммонолиз алкилбензолларны синтезлау ысулы эшләнгән.

Газ фазасыннан каты өслеккә китерелгән мономерларны радиацион полимерлаштыру белән привитыйланган сополимерларны алу методы тәкъдим ителде.

Сәгыйть Рәфыйков йомшак ингибирлау теориясе һәм практикасының төп нигезләмәләрен формалаштырды һәм полимерлаштыру процессларын җайга салу принципларын ачты.

900 дән артык фәнни хезмәт, шул исәптән илдә химия һәм физика-химия буенча югары уку йортлары өчен беренче дәреслекләр авторы. СССР ФА югары молекуляр кушылмалар буенча фәнни шуралар әгъзасы (1971 елдан).
## Бүләкләре
* СССР Министрлар Советы премиясе (1983)
* С. В. Лебедев исемендәге премия (1992, үлгәннән соң)
* Хезмәт Кызыл Байрагы ордены (1975)
* Халыклар Дуслыгы ордены (1982)
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 
* Волков В. А. и др. Выдающиеся химики мира. М., 1991
* 

Төркем:Химиклар
Алексей Ребко

**Алексей Ребко** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия милли футбол җыелмасы (2009).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Александр Реформатский

**Александр Реформатски** (, ,  — , ) — химик-органик, органик химиядән дәреслекләр авторы, РСФСҖның атказанган фән эшлеклесе, Мәскәү гамәли академия директоры (1919-1930).

Төркем:Химиклар
Сергей Реформатский

**Сергей Реформатски** (, ,  — , ) — химик-органик, Киев университеты профессоры, СССР ФАнең мөхбир әгъзасы (1928).

Төркем:Химиклар
Виктор Ырсай

**Виктор Ырсай** (, ,  — , ) — укытучы, чуаш телендә иҗат иткән шагыйрь һәм язучы, тәрҗемәче, «Çамрăксен хаçачĕ» гәҗитенең баш мөхәррире.
Хәсән Ризвич

**Хәсән Ризвич** (, ,  — , ) — Босна-Һерцеговина һәм Словения баскетболчысы, Украина (2008/2009, 2009/2010), Словения (2005/2006) һәм Каратау (2011/2012) чемпионы, Словения (2003/2004, 2005/2006, 2007/2008), Украина (2008/2009) һәм Каратау (2011/2012) кубоклары иясе, 20 яшькәчә яшьләр арасында Европа чемпионы (2005).
Рафаил Ризположенский

**Рафаил Ризположенски** (, ,  — , ) — туфраклар белгече, Казан шәһәр музее мөдире (1912-1917/18).
Николай Рогалёв

**Николай Рогалөв** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ энергетигы, техник фәннәр докторы (1999), профессор (2005), Мәскәү энергетика институты ректоры.
Алексей Родионов

**Алексей Родионов** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ дәүләт эшлеклесе, Куйбышев шәһәр башкарма комитеты рәисе (1988-1990).
Киңәш (гәҗит)

**Киңәш** (*Киҥяш*) — иҗтмагый-сәяси гәҗит, ВКП(б)ның Татарстан өлкә комитетының керәшен секциясе, аннары — ВКП(б)ның Татарстан өлкә комитетының агитация-пропаганда бүлеге органы. 1922 елның 30 сентябреннән 1929 елның 30 декабренә кадәр Казан шәһәрендә кирилл хәрефләре белән татар телендә нәшер ителгән; 1924 елның февраль-апрель айларында журнал рәвешендә чыккан. Гәҗитнең 250 номеры дөнья күргән. Мөхәррирләр — Г. Мельнииков, А. Порфирьев, А. Григорьев, Г. Беляев.
## Галерея

Киҥяш2.jpg|
Киҥяш3.jpg|

## Искәрмәләр

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:1929 елда ябылган газеталар
Төркем:ССРБ газеталары
Төркем:Казан гәҗитләре
Пётр Родионов

**Пөтр Родионов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Николай Рогожкин

**Николай Рогожкин** (, ,  — , ) — РФ хәрби-дәүләт эшлеклесе, РФ эчке гаскәрләре сәргаскәре (2013-2014), РФ президентының Себер федераль бүлгесендәге тулы вәкаләтле вәкиле (2014-2016).
Николай Розанов

**Николай Розанов** (, ,  — , ) — табиб, Сарытау губернасыннан III чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Фридрих Розен

**Фридрих (Федор) Розен** (, ,  — , ) — геолог һәм палеонтолог, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1878), Казан университеты профессоры.

Төркем:Геологлар
Сергей Розин

**Сергей Розин** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Стефан Розмарын

**Стефан Розмарын** (, ,  — , ) — юрист, дәүләт хокукы өлкәсендә белгеч, Польша ФА академигы (1952).

## Искәрмәләр

Төркем:Польша юристлары
Григорий Ройтфарб

**Григори Ройтфарб** (, ,  — , ) — СССР, Украина, Россия һәм Исраил тромбончысы; педагог, Казан консерваториясе профессоры; ТАССРның атказанган әртисе (1980), ТАССРның халык әртисе (1987).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Татарстан музыкантлары
Төркем:Шәхесләр:Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:Казан консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт консерваториясе укытучылары
Александр Родченко

**Александр Родченко** (, ,  — , ) — рәссам, график, сынчы, фотограф, театр һәм кино рәссамы.

Төркем:Русия рәссамнары
Төркем:Конструктивистлар
Төркем:Авангард рәссамнары
Төркем:Заманча архитекторлар берләшмәсе әгъзалары
Михаил Рожков

**Михаил Рожков** (, ,  — , ) — Россия һәм Казакъстан футболчысы (сакчы), Казакъстан милли футбол җыелмасы әгъзасы (2010-2012), Казакъстан чемпионы (2010, 2012).
## Искәрмәләр
Григорий Романов

**Григорий Романов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).

## Хәтер
* Татарстанның Аксубай районы Кәкрекүл авылындагы мәктәпкә исеме бирелгән.
* 2023 елның 22 сентябрендә Советлар Союзы Герое Григорий Романов исемендәге мәктәп фасадына мемориаль такта эленгән. Тантанада Россия Герое, танк командиры Рәсим Баксиков катнашкан 

## Искәрмәләр
Евгений Романов

**Евгени Романов** (, ,  — , ) — инженер-химик, Кирово-Чепецк химия комбинаты директоры (1974-1982).

Төркем:Химиклар
Ачык Республика

**Ачык Республика**  яки **Ачык Җөмһүрият** ― сер булмаган дәүләт мәглүмәтләрен ачуга, хөкүмәт органнары белән эш итүне байларга, аларның эшләренең үтә күренүчәнлеген тәэмин итүгә юнәлтелгән проект.

«Ачык Җөмһүрият» проектының символы - күктә очучы кош. Аның киң җәелгән канатлары проектның киңлеген һәм ачыклыгын чагылдыралар.

Кош сүрәтен төшерүдә кулланылган гадилек һәм җиңеллек – киң, колачлы алымнар - хөкүмәт органнары белән аралашудагы байлыкны символаштыра, дәүләт эшмәкәрлеге процесларын аңлауны җиңеләйтә.

Очучы кош электрон демократияда чагылдырылган азатлыкны белдерә. Очу иреклекне чагылдыралар, шул исәптән фикер иреклеген дә. Очучы кош электрон демократиядәге азатлыкны чагылдыралар һәм дәүләт мәглүмәтләренә ачыклыгын күрсәтә.

Шулай ук галәмәт гражданнарның һәм хөкүмәт органнарының үзара мөнәсәбәтен чагылдыралар. Тарихтан билгеле булуынча, кошлар һәр вакыт кешеләр арасында коммуникация чарасы булган.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
*[[Башкортстан Республикасы]ның «Ачык Республика» системасын мәгълүматләштерү(информатикалаштыру) һәм эшләвен оештыру (функцияләштерү) буенча дәүләт комитеты.] 
*Ачык Республика

Төркем:Башкортстан дәүләт төзелеше
Акбузат (мәгънәләр)

**Акбузат** — күп мәгънәле сүз.

***[[Акбүзат (мифология)|Акбүза́т]]** - төрки-татар фольклоры һәм мифологиясе персонажы; халыкның тотемик нәсел башы, гаять зур сынлы игелекле ат.
*Акбузат — А. Э. Спадавеккиа белән Х. З. Заимовның өч шаршауы операсы. Либреттосын Баязит Бикбай белән Кадир Даян башкорт эпосы «Акбузат» нигезендә язган. Башлангыч башкорт әкияти-тарихи операларының берсе.
*Акбузат — башкорт телендәге мәктәпкәчә яштәге һәм кече мәктәп яшендәге балалар өчен айлык атналык. Атналык 1989 елның маеннан «Агыйдел» журналы эчендә кушымта буларак «Тузганак» исеме белән чыга.
*Акбузат — Уфадагы ипподром, үзенең исемен башкорт халкының мифологиясе толпары исеменнән алган. Ул 1968 елда төзелә башлый. 1982 елның 26 июлендә беренче ат чабышлары үткәрелә башлый.
*Акбузат эпосы - башкорт сүз сәнгате комарткысы, дастан.
Гәверлә Беляев

**Гәверлә Беляев** (Гәверлә Җәпим улы Беляев, , ,  — , ) — журналист, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1965).

## Хезмәт юлы
Журналист эшчәнлеген 1922 елда «Киңәш» гәҗитендә башлый.
* 1927-1929 — «Киңәш» гәҗите мөхәррире.
* 1936-1938 — «Стахановец» гәҗите мөхәррире (Ленинабад).
* 1938-1941 —  Татарстан бүлеге мөхәррире.
* 1941-1945 — фронт мөхбире, «Знамя Артиллериста» гәҗите мөхәррире.
* 1946-1956 — «Кызыл Татарстан» гәҗитенең сәнәгать һәм транспорт бүлеге мөдире.
* 1956-1958 — «Нефтяник Татарии» гәҗите мөхәррире.
* 1958-1961 — «Коммунист Татарии» гәҗитенең җаваплы сәркатибе.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Ленин исемендәге парк

**Ленин исемендәге парк** (1917 елга кадәр-*Ушаков паркы*; 1960-1970 елларда -*Матросов исемендәге парк*) — Уфада, Башкортстан Җөмһүрият йорты алдында урнашкан парк.

Элек бакча Ушаковский исемен йөртсә, революциядан соң Азатлык бакчасына әйләндерелә, Бөек Ватан сугышы соң Үзәк мәдәният һәм ял паркы дип атала. Революциядан соң паркта Россия ватандашлар сугышы геройлары җирләнә: эчке эшләр комиссары Шәһит Ходайбирдин, Александр Чеверев, шагыйрь Мәҗит Гафурига мемориаллар куела.

## Ленин исемендәге парк

File:Уфа Ушаковский парк.jpg|Ленин исемендәге парк революциягы кадәр
File:Софьюшкина аллея (Уфа).jpg|Ленин исемендәге парк алдында Софьюшкина аллея
File:Уфа. Мемориал в парке Ленина. Захоронение Чеверёва А.М. и группы красноармейцев.jpg|Паркта революция һәм Гражданларлар сугышы елларында үлгән җирләнгән. Хәзер кабер урынында мемориаль урнашкан, анда Ш. Ходайбирдин һәм А. Чеверев фамилиялары гына күрсәтелгән.
File:FontanUfaPrav.jpg|Ленин исемендәге паркында фонтан


Төркем:Уфа биналары һәм корылмалары
Әман Түлиев

**Әман Түлиев** (Әман (Әманкилде) Гомәр улы Түлиев, , тугач бирелгән исеме Әманкилде Муллагазый улы Түлиев, , ,  — , ) — РФ сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе.

Көнбатыш Себер тимер юлы Мондыбаш (1969-1973) һәм Междуреченск (1973-1978) станцияләре башлыгы, Кемерово тимер юлының Новокузнецк бүлеге башлыгы урынбасары (1978-1983), башлык (1983-1985), СБКФнең Кемерово өлкә комитетының транспорт һәм элемтә бүлеге мөдире (1985-1988), Кемерово тимер юлы башлыгы (1988-1990), Кемерово өлкә башкарма комитеты башлыгы (1990-1991), Кемерово өлкә халык депутатлары шурасы рәисе (1990-1993, 2018-), Кемерово өлкәсе канун чыгару җыелышы рәисе (1993-1997), РФ БДБ илләре белән хезмәттәшлеге министры (1996-1997), Кемерово өлкәсе губернаторы (1997-2018). РФ Президентлыгына намзәт (1991, 2001).

Кемерово өлкәсе губернаторы вазифасыннан Кемероводагы «Зимняя вишня» сәүдә үзәгендә янгын чыгып, 60 кеше вафат булгач, китә.

2018 елның 17 сентябреннән 2002 елда үзе нигезләгән Кузбасс һөнәри мәгарифне үстерү институты () ректоры.

## Вафаты
2023 елның 20 ноябрендә 79 яшендә Кемеровода вафат.

## Моны да карагыз
* Кемеровоның «Мөнирә» мәчете. Мәчет Ә. Тулиевның әнисе Мөнирә Фәиз кызы Власова (Насыйрова, 1921―2001) исемен йөртә.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Ректорлар
Төркем:Сәясәт фәннәре докторлары
Төркем:Профессорлар
Төркем:Әнисе татар, әтисе башка милләттән булган шәхесләр
Сайдинг

**Сайдинг** (ингл. siding — тышкы тышлау) — йорт катламы төрө.

Сайдинг беренче тапкыр Төньяк Америкада XIX гасырдан кулланна. Агач такталарны почмак итеп диварарга куйганнар.

50-нче елларда XX гасыр башында АКШ һәм Канадада винил фасад панельләр җитештерергә башладылар. Улар агач караганда түгел - күпкә артык гомерле, таләп карау якшырак.

Шул ук вакытта металл панельләр — металлосайдинг, алюминий сайдингы -Napco,  цемент сайдинг-та тыуа.

Төркем:Төзү материаллары
Ryanair

** «Ryanair» ПАҖ** () —  Аурупадагы  һава ширкате. Штаб-квартирасы — Дублинда урнашкан.

Ширкәтнең төп аэрапорты  — Дублин аэропорты.

## Галерея

Изображение:Ryanair.b737-200.ei-cnv.bristol.arp.jpg|Boeing 737-200
Изображение:Ryanair.b737-800.aftertakeoff.arp.jpg|Boeing 737-800
Изображение:Ryanair b737-800 ei-dly arp.jpg|Boeing 737-800
Изображение:Frankfurt-Hahn Airport Ryanair by RaBoe.jpg|Boeing 737-800
Изображение:Ryanair B737-800 Cabin.jpg|Пассажирский салон
Изображение:Ryanair-sxf.jpg|Boeing 737-800 в Берлине
Изображение:Ryanair b737-800 nykoping ei-csv arp.jpg|Boeing 737-800 (Аэропорт Лутон)
Изображение:EI-DHY, Boeing 737-800 of Ryanair at Manchester Airport, 2012.jpg|Boeing 737-800 в Мюнхене

## Искәрмәләр

Төркем:Һава ширкәтләре
Төркем:Европа ширкәтләре
Маҗарстан Совет Республикасы

**Маҗарстан Совет Республикасы**, Маҗарстан Шуралар Җөмһүрияте () — Маҗарстан территориясендә 1919 елның 21 мартыннан 6 августына кадәр 4 ай (133 көн) яшәгән дәүләт.

## Тарих

Маҗарстандагы социаль, икътисади һәм сәяси кризис шартларында, 1919 елның 20 мартында илнең беренче президенты граф Михай Каройи (*[[:en:Mihály Károlyi|en]]*) (*[[1875 ел|1875]]-[[1955 ел|1955]]*) Маҗарстан социал-демократлар фиркасенә ил хакимиятен үз кулына алырга тәкъдим итә. 21 мартта маҗар социал-демократлары тәкъдимне кабул итәләр, маҗар коммунистлары белән берләшеп, Маҗарстан социалистик фиркасен һәм социал-демократ Шандор Гарбаи (*[[:hu:Garbai Sándor|hu]]*) (*[[1879 ел|1879]]-[[1947 ел|1947]]*) җитәкчелегендәге Инкыйлаби хөкүмәт шурасын төзиләр. Тышкы эшләр министры вазифасына коммунист Бела Кун (*[[:hu:Kun Béla (népbiztos)|hu]]*) (*[[1886 ел|1886]]-[[1938 ел|1938]]*), эчке эшләр, сәүдә, соңрак тимер юллар халык комиссары вазифасына Йенө Ландлер (*[[1875 ел|1875]]-[[1928 ел|1928]]*) билгеләнә. Инкыйлаби хөкүмәт шурасы төп бурычы итеп пролетариат диктаторлыгы урнаштыруны игълан итә. Эре сәнәгать предприятиеләре, шахталар, банклар, тимер юллар дәүләт милкенә күчә, эре һәм урта зурлыктагы җир биләмәләре дәүләт милке дип игълан ителә һәм оешып килүче авыл кооперативларына тапшырыла. Җитештерү өстеннән контроль урнаштырыла, 8 сәгатьлек эш сәгате кертелә. Инкыйлабка каршы көчләр белән көрәшү өчен маҗар Кызыл гаскәре һәм инкыйлаби трибуналлар булдырыла. Июнь аенда Бөтенмаҗар шуралар корылтае Маҗарстан Совет Республикасының конституциясен кабул итә. Инкыйлаби хөкүмәт шурасы эшчәнлегенә халык баштарак теләктәшлек күрсәтә. Ләкин артык җир кишәрлекләрен тартып алу һәм барлык хуҗалык эшчәнлеген үзәкләштерү сәясәте хакимият белән керәстияннар арасында каршылык китереп чыгара. Ил эчендә инкыйлабка каршы көчләрнең активлашуы, илне икътисади камауга алу, соңрак Чехословакия белән Румыниянең турыдан-туры хәрби интервенциясе башлану Маҗарстан Совет Республикасының җиңелүенә китерә. Румыния гаскәренең Будапештка һөҗүм итүе шартларында, уң социал-демократлар басымы астында, Инкыйлаби хөкүмәт шурасы 1 августта хакимияттән баш тарта.

## Чыганаклар
# Большая российская энциклопедия. В 35 томах. Том 5 (Ве-Во). М.: НИ БРЭ, 2006. ISBN 978-5-85270-334-6

## Әдәбият
# *Бела Кун.* О Венгерской советской республике. М., 1966.
# *Леонид Нежинский.* 133 дня 1919 года: Советская Россия и Венгерская Советская республика. М.: Политиздат, 1989.

## Сылтамалар
*  Венгерская Советская Республика
*  The Hungarian Soviet Republic of 1919: The Forgotten Revolution (1919 елгы Маҗарстан Совет Республикасы – онытылган инкыйлаб)

## Искәрмәләр

Төркем:Маҗарстан тарихы
Вишнуның җиде сере. Һинд мифы фәлсәфәсе. (китап)

Дэвдатт Паттанаик - хәзерге заман мифлогия буенча әйдәп баручы белгечләрнең берсе. Аның китаплары мавыктыргыч һәм бер сулышта укыла. Алар мул һәм гадәти булмаган итеп иллюстрацияләнгән. Алар бик мәгълүматлы, эчтәлеге буенча оригиналь һәм укучына тормышның бик мөһим сораулары турында уйландыра. Һинд изге язмаларында Вишну Ходаеның төрле ипостасьлары турында сөйләгәндә, Паттанаик осталарча Һинд дине дастаннары, иконографиясе һәм дини символлары артында торучы тирән фәлсәфи һәм психологик фикерләрне ача.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине буенча басмалар
Алиһәнең җиде сере. Һинд мифы фәлсәфәсе. (китап)

Бу китапның авторы - мифология буенча әйдәп баручы Һинд белгече. Алиһәнең төрле кыяфәтләре турында сөйләгәндә, Дэвдатт Паттанаик безгә, Көнбатыш мәдәният кешеләренә Һинд дине изге символлары, риваятьләре, ритуаллары, иконографиясе артында торучы тирән фәлсәфи һәм психологик фикерләрне мавыктыргыч һәм абруйлы итеп ача. Китапта күп мәгълүматлы сурәтләр бар. Киң даирә укучылар өчен.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине буенча басмалар
Башка планеталарга җиңел сәяхәт (китап)

Дөнья рухи хәзинәсенең иң борынгы китаплары - "Бхагавад-гита" һәм "Шримад-Бхагаватам"ның тикшерүе, аларда атом һәм Җиһан төзелеше турында фәнни мәгълүматлар бар, һәм шулай ук борынгы заман хәкимнәре вакытта һәм фәзада сәяхәт итә алган ысуллар тасвирлана. Киң даирә укучылар өчен.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине буенча басмалар
Danieli

**Danieli** — машиналар эшләү, иләү сәнәгатенең комплекслы тармагы компаниясе, донъяда зурлыгы буенча өченче булып тора. Компанияның сигез заводлары Италия, Германия, Австрия, Швеция, Таиландта, Кытайда, Һиндстанда һәм Русияда (Danieli Volga) бар. Завод Danieli Volga Дзержинскида урнашкан.

Төркем:Аурупа
Уфа тепловоз ремонтлау заводы

**Уфа тепловоз ремонтлау заводы**() — Уфа шәһәрендә урнашкан тимер юл транспорты һәм сәнәгать предприятиеләре ихтыяҗлары өчен тепловоз эшкәртү заводы.

Уфа тепловоз эшкәртү заводы җәмгыяте тепловозлар, икәүләп тәгәрмәчләр, тарту двигательләре, ике машиналы агрегатлар эшкәртү, рессорлар, сиртмә табаклары, бронза һәм чуен коелмалар, дагалы тимер кисәкләре җитештерү эшләрен башкара.

Составына тепловоз җыю, дизель, төзәтү‑механика, тәгәрмәч, тимерчелек‑кою, ярдәмче цехлар керә. Продукциясен һәм хезмәтләрен кулланучылар — Башкортстан һәм Россия Федерациясенең башка төбәкләре, якын һәм ерак чит илләр предприятиеләре.

Завод белән Мидхәт Шакиров эшмәкәрлеге бәйле.

Төркем:Уфа ширкәтләре
Шиваның җиде сере. Һинд мифы фәлсәфәсе. (китап)

Шива Ходаеның төрле чагылышлары турында сөйләгәндә, Һиндле мифология тикшерүчесе Дэвдатт Паттанаик (белеме буенча табиб) Көнбатыш мәдәнияте кешеләренә Һинд дине изге символлары, риваятьләре, ритуаллары, иконографиясе артында торучы тирән фәлсәфи һәм психологик фикерләрне ача. Китап бай һәм мәгълүматлы итеп иллюстрацияләнгән, мавыктыргыч һәм гади итеп язылган һәм киң даирә укучылар өчен булып тора.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине буенча басмалар
Ольга Романова

**Ольга Романова** (, ,  — , ) — СССР дәүләт эшлеклесе, СССР ЮШ депутаты (3 нче чакырылыш).
Владимир Ромашкин

**Владимир Ромашкин** (, ,  — , ) — фольколрчы, музыкачы, документаль кино төшерүче, Мордовиянең атказанган мәдәният эшлеклесе.
Хосе Рондон

**Хосе Рондон** (, ,  — , ) — Венесуэла футболчысы (һөҗүмче), Венесуэла милли футбол җыелмасы әгъзасы, Венесуэла кубогы иясе (2008), Россия чемпионы (2014/15), Россия суперкубогы иясе (2015).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Рони

**Рониелитон Перейра дус Сантус** (, ,  — , ) — Бразилия футболчысы (һөҗүмче), Бразилия милли футбол җыелмасы әгъзасы, 1999 елгы Конфедерацияләр кубогының көмеш призчысы, Россия чемпионатларының бронза призчысы (2003, 2004).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Владислав Ротерт

**Владислав Ротерт** (, ,  — , ) — ботаник, Казан, Харковь, Новороссия, Ягелло һәм Киев университетлары профессоры.
Семён Ротницкий

**Семөн Ротницки** (, ,  — , ) — рәссам, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1957), Казан сынлы сәнгать училищесы директоры (1948-1960).
Шайтан каласыгы

**Шайтан каласыгы** — Свердловск өлкәсендә тавы. Ул Екатеринбург янында урнашкан. Геоморфология табигать һәйкәле, туристлык һәм актив ял итү популяр объекты. Зур популярлык казанды у скалолазов.

Төркем:Свердловск өлкәсе
Рубен Рочина

**Рубен Рочина** (, ,  — , ) — Испания футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче), 17 яшькәчә яшьләр арасында Европа чемпионы (2008).
Александр Рудаков

**Александр Рудаков** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
## Искәрмәләр
Михаил Рузский

**Михаил Рузски** (, ,  — , ) — зоолог, һидробиолог, паразитолог, энтомолог, РСФСРның атказанган фән эшлеклесе, Казан шәһәр музееның табигать-тарих бүлеге мөдире (1908-1913), Тум университеты профессоры.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Томск дәүләт педагогия университеты укытучылары
Рауль Рума

**Рауль Рума** (, ,  — , ) — педагог, китапсөяр (библиофил), һигиеначы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1900).
Александр Румянцев

**Александр Румянцев** (, ,  — , ) — РИ гаскәрбашы (генерал-аншеф), дипломат, Әстерхан (1735) һәм Казан (1735-1736) губернаторы, Россия империясенең Истанбулдагы илчесе (1740-1741).
## Искәрмәләр

Төркем:Илчеләр
Осип Рустицкий

**Осип Рустицки** (, ,  — , ) — җәррах, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1911), Казан һәм Киев университетлары профессоры.
Алексей Ручкин

**Алексей Ручкин** (, ,  — , ) — дәүләт куркынчсызлыгы органнары эшлеклесе, генерал-майор, Мурманск өлкәсе буенча ЭЭХК идарәсе башлыгы (1940-1944), ТАССР дәүләт куркынычсызлыгы министры (1944-1947), БССР дәүләт куркынычсызлыгы министры урынбасары (1947-1951), ЧАССР дәүләт куркынычсызлыгы министры (1951-1953).

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар
Максим Рыбин

**Максим Рыбин** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Михаил Рыбушкин

**Михаил Рыбушкин** (, ,  — , ) — педагог, журналист, өлкәне өйрәнүче, гәҗит мөхәррире, Әстерхан һәм Пенза халык укухнәләре директоры.
Сергей Рыжиков (1980)

**Сергей Рыжиков** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (капкачы), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы, Россия чемпионатларының алтын (2008, 2009) һәм бронза (2006, 2010) призчысы, Россия кубогы (2007, 2012) һәм суперкубогы (2012) иясе.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Сергей Румянцев

**Сергей Румянцев** (, ,  — , ) — авиация йөрткечләрен төзү өлкәсендә белгеч, РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1958), Казан авиация институтында авиация йөрткечләре кафедрасы мөдире (1938-1942, 1943-1944), директор урынбасары (1942-1943), моторлар төзү факультеты деканы (1944-1946), авиация йөрткечләре теориясе кафедрасы мөдире (1946-1953), директор (1949-1955); СССР урта һәм югары махсус белем бирү министры урынбасары (1955-1960), П. Лумумба исемендәге Халыклар дуслыгы университеты ректоры (1960-1970).
## Искәрмәләр
Седрик Руссел

**Седрик Руссел** (, ,  — , ) — Билгия футболчысы (һөҗүмче), Билгия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2003), Билгия чемпионатының иң яхшы бомардиры (2003).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Михаил Рыжов (1913)

**Михаил Рыжов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1943).
## Искәрмәләр
Яков Рылов

**Яков Рылов** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (сакчы), яшьләр арасында дөнья чемпионатының көмеш призчысы (2005), Россия чемпионы (2005).
Олег Рыльков

**Олег Рыльков** (, ,  — , ) — 1992-1997 елларда Тольятти шәһәрендә  37 (39) кыз баланы көчләгән һәм 4 кешене үтергән педофил.
Ипполит Рындовский

**Ипполит Рындовски** (, ,  — , ) — җәмәгать эшлеклесе, Лаеш өяз һәм Казан губерна земство җыелышлары гласные, Казан губернасыннан IV чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Николай Рындюк

**Николай Рындүк** (, ,  — , ) — Беларус футболчысы (һөҗүмче), Беларус милли футбол җыелмасы әгъзасы (1997-2002), Беларус чемионатларының алтын (1999), көмеш (2004, 2010) һәм бронза (2003) призчысы, Россия чемпионатларның бронза призчысы (1998, 1999), Беларус (2003) һәм Латвия (2008) кубоклары иясе.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Фасад

**Фасад** (фр. façade — алгы ягы) — бинасының тышкы ягы. Баш, урам һәм эске фасадлар бар.
## Элементлар
* Портал
* Портик
* Прясло
* Колоннада
* Пилястра
* Кариатида
* Дверь
* Окно
* Фронтон
## Чыганаклар
Конгресс-холл

**Торатау Конгресс-холлы** (), *элекке исеме* **Башкортстан Республикасының Конгресс-холлы** ()  (объектның төзелеш барышындагы атамасы — «*Халыклар дуслыгы йорты*» ()) — истәлекле урын, башкортларның Россия патшалыгына кушылуына 450 ел тулу уңаеннан, 2007 елда Уфа шәһәрендә, Агыйдел ярында төзелгән.

Архитекторлары: Котказу Араи (Япония) һәм Ришат Муллагилдин (Уфа). Аларга Салават Юлаев исемендәге җөмһүрият Дәүләт премиясе бирелә (*„Башкортстан Республикасының Конгресс-холлы“ күп функцияле бинасын проектлаган өчен*).

Заказчы — Башкортстан Республикасының Мәдәният һәм милли сәясәт министрлыгы. Генераль подрядчы: БНЗС трсы. Төзелеш чоры: октябрь, 2005 — октябрь, 2007.

## Конгресс-холл

File:Уфа, конгресс- холл — panoramio.jpg|
File:Конгресс-холл.jpg|

## Чыганаклар
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Уфа биналары һәм корылмалары
Вепс теле

**Вепс теле** (*үзатамасы* — vepsän kel') — вепсларның теле. Карелиядә, РФнең Ленинград һәм Вологда өлкәләрендә, Себердә  кулланыла. РФдә вепс телендә сөйләшүчеләрнең саны: 5 753 кеше (*[[2002 ел|2002]], халык исәбен алу*) — ↓ 3 613 (*[[2010 ел|2010]], халык исәбен алу*).

## Тарих

Вепс теле — фин-угыр телләренең берсе, балтика буе-фин төркеменә карый. 3 диалекты бар: төньяк, урта һәм көньяк. Диалект аермалыклары башлыча фонетика һәм лексика өлкәсендә очрый. Телдәге сөйләшләрнең күпчелеге урта диалектка карый.

## Фонетика
Фонетика өлкәсендә сузыкларның киң һәм тар әйтелеш буенча аерымлануы барлык диалектларда да очрамый. Сузыклар гармониясе (*сингармонизм*) шулай ук барлык диалектларга да хас күренеш түгел. Сингармонизм икенче иҗектә туктала. Башка балтик буе-фин теләрендә очрый торган тартыкларның чиратлашуы күренеше вепс телендә күзәтелми. Рус теленең көчле йогынтысында тартыкларның алгы рәт сузыклары алдында палатализацияләнү (*йомшару*) күренеше барлыкка килгән, шунлыктан вепс алфавитына нечкә тартыкларны билгеләү өчен өстәмә тамга (’) кабул ителгән.

## Морфология
Морфология өлкәсе килешләрнең күп булуы белән аерылып тора. Вепс телендә *послелог*лардан яңа килешләр ясалу күренеше дәвам итә. Яңа килешләр ясалу төрле диалектларда һәм сөйләшләрдә бердәй актив бармый. Туганлыкны күрсәтүче терминнарда гына тартым категориясе бар. Фигыль күчемле һәм күчемсез төрләнешкә ия, дүрт юнәлеше бар. Фикердән баш тарту махсус баш тарту фигыле ярдәмендә башкарыла.

## Лексика
Вепс теле күп гасырлар буе рус теленнән алынмалар алып, үзләштергән.

## Язу

1930 еллар башында вепс язуы көнбатыштагы урта диалект сөйләшләренә таянып, латин графикасы нигезендә барлыкка килгән. 1937 елга кадәр вепс телендә урта һәм башлангыч мәктәпләр өчен дәреслекләр басылган, әлеге телдә мәктәпләрдә укытылган. Аннары берничә дистә ел буена вепс теле сөйләм теле формасында гына яши.
 
1989 елда латин язуындагы вепс әлифбасы торгызылган, вепс теле өчен кирилл әлифбасы да кабул ителгән, әмма кириллицада бер генә исемдә дәреслек басылган. Хәзерге язма вепс теле урта диалектка нигезләнгән, шулай ук башка диалектлардан да кайбер үзенчәлекләр искә алынган.

## Чыганаклар
# Большая российская энциклопедия. В 35 томах. Том 5 (Ве-Во). М.: НИ БРЭ, 2006. ISBN 978-5-85270-334-6

## Әдәбият
# *Зайцева М. И.* Грамматика вепсского языка. Л., 1981.
# Вепсы. *Китапта*: Прибалтийско-финские народы России. М., 2003.

## Сылтамалар
*   Veps. Ethnologue.com

## Искәрмәләр


Төркем:Балтыйк буе фин телләре
Төркем:Вепс теле
Максимовка (Тәтеш районы)

**Максимовка** — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы авыл. 
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 14 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 71,43%,
татарлар — 14,29%,
мордва — 7,14%,
чуашлар — 7,14%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Тәтеш районы торак пунктлары
Украина милли футбол җыелмасы

**Украина милли футбол җыелмасы** () — халыкара футбол ярышларында Украина вәкиле булып торучы милли такым. 

## Искәрмәләр
Павел Рябошапка

**Павел Рәбошапка** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (сакчы), РФ 2 нче дивизионының «Урал-Идел» зонасы җиңүчесе (2012).
Михаил Рязанов

**Михаил Рәзанов** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Александр Рязанцев (1986)

**Александр Рәзанцев** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2011-2015), Россия чемпионы (2008, 2009, 2014/15), Россия кубогы иясе (2011/12), Россия суперкубогы иясе (2011, 2012, 2015, 2016).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Александр Рязанцев (1980)

**Александр Рәзанцев** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (сакчы), яшьләр арасында дөнья чемпионатларының алтын (1999) һәм көмеш (2000) призчысы, дөнья чемпионатының бронза призчысы (2005), Гагарин кубогы иясе (2011).
Евгений Рясенский

**Евгени Рәсенски** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (сакчы), яшьләр арасында дөнья чемпионатының көмеш призчысы (2007), дөнья чемпионы (2012), Россия чемпионатларының алтын (2006) һәм көмеш (2007) призчысы.
Хафиз Сабиров

**Хафиз Сабиров** (Хафиз Сабир улы Сабиров, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1940).