open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Клэренс Клемонс

**Клэренс Аниколас Клемонс, джуниор** (1942 елның 11 январе– 2011 елның 18 июне), шулай ук **Биг Мэн** буларак мәгълүм, Америка музыканты һәм актёры булган. 1972 елдан 2011елда үлеменә кадәр, ул Брюс Спрингстинның E Street Band-та саксофонист булган.
Клемонс берничә соло альбомы чыгарган. 1985 елда аның "You're a Friend of Mine" - Джэксон Браун белән дуэты синглы булган. Кунак музыканты буларак ул Арета Фрэнклинның "Freeway of Love" җырында катнашкан. Актёр буларак Клэмонс берничә фильмда уйнган, алар арасында *[[:en:New York, New York]]* and *[[Bill & Ted's Excellent Adventure]]*. Ул шулай ук берничә телесериалларында кече рольләрне уйнаган, алар арасында *[[Diff'rent Strokes]]*, *[[Nash Bridges]]*, *[[The Simpsons]]*, *[[My Wife and Kids]]*, һәм *[[The Wire]]*. Дусты Дон Рэо белән Клемонс *Big Man: Real Life & Tall Tales* (2009) нәшер иткән бу өченче заттан язылган ярым-уйланма автобиография. Режиссёры Ник Мида булган аның тормышы турында *Clarence Clemons: Who Do I Think I Am?* документаль фильмы 2019 елның августында чыккан булган.
## Тышкы сылтамалар
*Official site 
*The Best of Clarence Clemons – public radio special
*VH1 site
*
*Interview  with Chorus and Verse (Jan. 2004)
*
*Remembering Clarence Clemons  — slideshow.*[[Life (magazine)|Life]]*
*
*"Remembering Springsteen's Saxman, Clarence Clemons"  *[[On Point]]*
*
Болытлар (хайваннар)

**Болытлар, губкалар** (лат. Porifera) — диңгез төпләрендә яшәүче күп күзәнәкле умырткасыз иң түбән төзелешле хайваннар.

Еш кына колонияларда тереклек итәләр. Хәзерге вакытта 8000-гә якын төре билгеле. Болытлар кембрий чорына кадәр барлыкка килгәннәр. Мускул һәм нерв системасы бөтенләй юк. Болытларда суүткәргеч системасы яхшы үскән, аның ярдәмендә болытлар сулыш ала, бүлеп чыгара һәм үрчи. Үрчү системасы җенесле һәм җенессез.

## Чыганаклар
* Зоология беспозвоночных. Т. 1: от простейших до моллюсков и артропод / Под ред. В. Вестхайде и Р. Ригера. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2008. — 512 с. — ISBN 978-5-87317-491-1.

Төркем:Әлифба буенча хайваннар
Төркем:Болытлар (хайваннар)
Нәҗәде

**Нәҗәде** (*рус.Назяде*) — Башкортстанның Илеш районыны территориясендә урнашкан, бүгенге көнгә юкка чыккан авыл.
## Күренекле шәхесләре

* Роберт Миңнуллин
## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Төркем:Башкортстанның юкка чыккан торак пунктлары
Шүрәле (мәгънәләр)

* Шүрәле - татар мифололиясе персонажы
* Шүрәле (балет) - Фәрит Яруллин, Әхмәт Фәйзи һәм Леонид Якобсон тарафыннан иҗат ителгән беренче татар балеты.
* Шүрәле (поэма) - Габдулла Тукай тарафыннан татар фольклорына нигезләнеп язган шигъри поэма.
Бок (Ай кратеры)

**Бок** - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 43 км булган кратер.

## Атамасы

Кратерга атама Присцилла Бок (1896—1975) һәм Барт Ян Бок (1906—1983) хөрмәтенә бирелә.

## Тарихы

Кратер 1935 елда Халыкара Астрономия Берлеге () тарафыннан раслана.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Цифровой фотографический атлас Луны.
* Кратер Бок на карте LM-104.
* Andersson, L.E., and E.A. Whitaker, NASA Catalogue of Lunar Nomenclature, NASA Reference Publication 1097, October 1982.

Төркем:Ай кратерлары
Төркем:Әлифба буенча кратерлар
Ват Банан

**Ват Банан** (Кхмер телендә:ភ្នំបាណន់) Баттамбанг Провинциясендә иң яхшы сакланып калган Кхмер гыйбадәтханәләрнең берсе. Гыйбадәтханәнең биш баганасы зуррак һәм күбрәк мәшһүр Ангкор Ватка охшаган. Тау асты янында як-ягында нагалар булган латерит баскычлар.
## Тарихы
11-енче гасырда гыйбадәтханә Сурьяварман I Патшасының (Кхмер телендә:សូរ្យយវរ្ម័នទី១) улы Удаядитьяварман II (Кхмер телендә:ឧតយាទិត្យវរ្ម័ន២) тарафыннан төзелгән булган һәм таланган булуына карамастан Ват Эк Пһномнан шактый яхшырак дәрәҗәдә. Ул рәхмәт әйтү, ярдәм сорау һәм Илаһка табыну өчен төзелгән булган. Бу чорда аларның Илаһка ышанулары көчле булган. Аеруча Һиндуларның.

Image:VatBanonEscalier1.JPG|Ват Банон баскычы
Image:CambodgePrasatBanon.JPG|Камбоджа, Прасат Банон

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар



Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Ангкор Ват
Натрий карбонаты

**Натрий карбонаты** () — натрий тозының күмер кислотасы белән химик кушылмасы.

Эрү температурасы 853&nbsp;°C, тыгызлыгы 2533 кг/m3 булган ак кристалл, суда эри, дымны җиңел сеңдерә, һавада натрий гидрокарбонаты барлыкка китереп дымны һәм углерод диоксидын йоталар. Көчле һәм көчсез кислоталар белән углекислый газ чыгарып үзара тәэсир итешә.

## [[Тривиаль атама]]сы
Сода — күмер кислотасы техник натрий тозларның гомуми атамасы.

* Na2CO3 (карбонат натрия) — кальцинирланган сода
* Na2CO3·10H2O (натрий карбонаты дигидраты составында 62,5 % кристаллашкан су бар) — кер содасы; кайчак Na2CO3·H2O или Na2CO3·7H2O формасында эшләнә.
* NaHCO3 (натрий гидрокарбонаты) — аш содасы.

Salsola Soda үсемлеге көленнән алганнар, «сода» исеме шуннан килеп чыга. Сода алу өчен кристаллогидратны җылытырга, ягъни калибрларга кирәк булган, шуңа кальцинирланган сода дип атала.

Каустик соданы натрий гидроксиды (NaOH) дип йөртәләр.

## Оксидлар һәм гидроксидлар

## Алу
Россиядә кальцинирланган соданың 58 % өлешен Стәрлетамакта урнашкан Сода, ААҖ җитештерә.

## Чыганаклар
* Кальцирланған сода // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
## Искәрмәләр

Төркем:Карбонатлар
Төркем:Азык кушылмалары
Парафин

**Парафин** — балавыз га охшаган катнашма, (нем. Paraffin), нефть продукты, башлыча мол.м. 300-400 булган нормаль төзелешле туенган C18—C35 углеводородлар кушылмасы. С18Н38 (октадеканнан С35Н72 (пентатриоконтангача).

## Үзенчәлеге
Тыгызлыгы 0,880-0,915 г/см (15&nbsp;°C).Аның составында шулай ук изопарафиннар, нафтен‑ароматик, нафтен углеводородлары бар. Төссез кристалл (эрү температурасы 45-65&nbsp;°C, тыгызлыгы 880-915 кг/м3) яки сыекча (кайнау температурасы 180-360&nbsp;°C); суда, этил спиртына эреми, күп кенә органик эреткечләрдә, минераль майларда эри. Химик реагентларның күбесенә инерт; азот кислотасы, һавадагы кислород (140&nbsp;°C) һ. б. белән майлы кислоталарга кадәр окисьлаша; хлор белән хлорофиллар барлыкка китереп реакциягә керә. М

## Кулланылышы
Аксым‑витаминлы концентратлар алу, бизәү өчен, синтетик май кислоталары, шырпы, каләм, май шәмнәре, синтетик юу чаралары җитештерүдә кулланыла, αα‑олефиннар алу өчен чимал, электроизоляция материалы, пластик майлар компоненты, майлавыч майларга писака буларак; югары тазалыктагы парафиннар — таралар, төрү материаллары, Резина‑техник изделиеләр эшләүдә, азык сәнәгатендә чәйни торган резинкалар компоненты сыйфатында, медицина парафин парафин белән дәвалауда файдаланыла.

## Моны да карагыз
* Балавыз

## Чыганаклар
* Химическая энциклопедия / редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1992. — Т. 3. — С. 446, 207. — 639 с. — ISBN 5-85270-039-8.

Төркем:Химик кушылмалар
Төркем:Нефть продуктлары
Төркем:Балавызлар
Төркем:Азык кушылмалары
Төркем:Антифризлар
Харшаварман III

**Харшаварман III** (Кхмер телендә:ហស៌វរ្ម័នទី៣) безнең эраның 1066 елдан 1080 елга кадәр  Кхмер Империясенең патшасы булган. Аның варисы булып абыйсы Удаядитьяварман II булган һәм аның башкалсы шулай аталган *Икенче [[Яшодһарапура]]* дип аталган, аның үзәге Бапһуон булган һәм аның төп барае Көнбатыш Барай булган.
Аның хөкеме вакытында эчке фетнәләр булган, ул соңыннан алырны бастыра алмаган. Шулай итеп Харшаварман III бу династиянең соңгы хөкемдары булган. Аның варисы хәзерге заманда Таиландта, Кһорат Платосында Праст Һин Пһимаидан килгән узурпатор Джаяварман VI булган. Үлемнән соң Харшаварман *Садашивапада* булган.
Ул  Преаһ Кһанның К.908 стелласында Джаяварман VII-нең ана сызыгы буенча бабасы булган, гәрчә моның турында озак бәхәс алып барылган булса да.
1074 һәм 1080 ел арасында патшалыкка  Чампа Принцы Панг, Чампа патшасы Хариварман IV-нең энесе, һәм үзе киләчәк патша Парамабодһисаттва бәреп килгән. Самбһпура гыйбадәтханәләре җимерелгән булган һәм яшәүчеләр принц Шри Нандавармадэваны кертеп Май Сонга кол итеп алып киткәннәр.
1076 елда Камбоджа һәм Чампа белән Тонкинга каршы Кытай Империясе тарафыннан яуга алып кителгән булган.
## Искәрмәләр

## Әдәбият
*

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине сәясәте
Дхараниндраварман II

**Дһараниндраварман II** (Кхмер телендә:ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២;  шулай ук *Параманишкалапада* дигән исем бар) 1150 елдан 1160 елга кадәр Кхмер Империясенең патшасы булган. Ул Харшаварман III-нең кызына патшазадә кыз Шри Джаяраджачудманига өйләнгән. Аларның угылы Джаяварман VII 1125 елга туган булган.
Дһараниндраварманn II ул варисы булган патша Сурьяварман II-нең кузены булган. 
Юһаи энциклопедиясендә язылганча 1155 елда “Женла-Луоһу” (хәзер ул Камбоджа) салым буларак ике филне биргән.
## Шулай ук карарга мөмкин
*Камбоджаның иртә тарихы
*Кхмер Империясе
*Преаһ Кһан Компонг Свай

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* History of Jayavarman VII

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Сәясәт
Төркем:Һинд дине сәясәте
Удайядитьяварман II

**Удайядитьяварман II** (Кхмер телендә:ឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២) Ангкор Патшалыгы белән 1050 елдан 1066 елга кадәр хөкем сөргән. Ул Сурьяварман I-нең варисы булган әмма аның угылы булган; Ул Ясоварман I-нең хатыныннан туган булган.
Ул Ходай Шива хөрмәтенә Бапһуон гыйбадәтханәсен төзегән, әмма кайбер потлар Буддага багышланган. Ул шулай ук Көнбатыш Барай су резервуарын төзүне тәмамлаган һәм  үзәктә күтәрелгән җир утравы Көнбатыш Мебонны төзегән.
Аның хөкеме вакытында берничә фетнә булган 1051 һәм 1065 елда, аларны генерал Санграма бастырган булган.
Хәзерге Араньяпратһэт Таи шәһәре янында урнашкан Сдок Как Тһом гыйбадәтханәсе шулай ук аның хөкеме вакытында төзелгән булган. Гыйбадәтханә мөгаен элеккеге Кхмер патшаларының дәвамының тәфсилле язмасын табу урыны буларак иң мәшһүр. Язма стеласы хәзер Бангкокның милли музееның тупланмасы өлеше булып тора.
Аның варисы булып энесе Харшаварман III булган.
## Искәрмәләр

* History of Cambodia. http://www.cambodia-travel.com/khmer/angkor-era1181.htm  Accessed June 7, 2004.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Шиваизм
Төркем:Сәясәт
Төркем:Һинд дине сәясәте
Ашрита Фурман

**Ашрита Фурман** (туганда исеме **Кеит Фурман**, 1954 елның 16 сентябре) ул *[[Гиннесс Дөнья Рекордлары]]*ның рекордсмены. 2017 елга Фурман 600-дән артык Гиннесс рекордын откан һәм хәзер 226 рекордны тота. 
## Тормышы һәм рекордлары
### Иртә тормышы
Фурман Нью-Йоркта Бруклинда туган булган. Ул бала булганда *Дөнья Рекордларының Гиннесс Китабы* белән илһамланган булган, әмма ул рекордны отар дип беркайчан да уйламаган, чөнки ул бик атлетик түгел булган.
Ул боларның барысына яшүсмер вакытында чакыру ясаган, шул вакытта ул рухилык белән кызыксына башлаган һәм 1970 елда рухи җитәкче Шри Чинмойның бик тугъры булган өйрәнчеге булып киткән.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шри Чинмой Үзәге
Маңкорт

**Маңкорт,** шулай да **Манкорт** - беренче тапкыр Чыңгыз Айтматов тарафыннан кулланылган төшенчә. Туган илен, ата-бабаларын, аналарын онытырга дучар булган һәм дошманның телсез колына әверелгән мескен кеше мәгънәсендә.

## Тарих
Борынгы африканнар ышануы буенча каһиннар адәмне җаныннан мәхрүм итә алганнар, нәтиҗәдә барлыкка килгән кол *зомби* дип исемләнгән. Америка һиндусларында дошманның муенын чи каеш белән кысу һәм кояшта үлегергә калдыруы гадәттә булган.

Эвенк телендә маңкорт төшенчәсенә үзенчәлекле *лючеткан* сүзе карый. *Лючеткан* сүзе *бәләкәй рус*, ягъни рус кешесенә тагылып, койрык сыман йөрүче кеше мәгънәсендә кулланыла.

Бүгенге көндә маңкорт төшенчәсе үз ихтыяры белән дошманга сатылган бәндә мәгънәсендә күп кулланыла.

## Маңкорт ясау
Маңкорт ясау җылы яклар белән бәйле. Әсирләрнең башы чи каеш белән коршаулап бәйләнелгән һәм кол богауланган рәвештә кояшта калдырылган. Каеш кибү нәтиҗәсендә, кеше үзенең хәтерен мәхрүм ителгән.

Борынгы алымнар үрнәгендә, бу йоланы яңа биеклектә үз лагерьларында Иосиф Сталин тергезә алгын. Баш чүмеченә металл коршау кигезелгән һәм шөреп ярдәмендә кысылган. Бу ысул еш ССРБ сәяси гаепләнүчеләр газаплавында кулланылган.

## Чыганаклар

* 
* 
* *Тимергалин Адлер* Миллият Сүзлеге // Казан утлары: сәяси-иҗтимагый журнал / баш мөх. Равил Фәйзуллин. - Казан, 2005. - №7.
*

## Искәрмәләр


## Шулай да карагыз

* Чыңгыз Айтматов
* Адлер Тимергалин
*Мәңгелек буран
Көнчыгыш Бенгалия

**Көнчыгыш Бенгалия** (Бенгаль телендә:পূর্ব বাংলা *Purbô Bangla*) — нең автономияле Пакистан доминионының бер төбәге. Бүгенге көндәге Бангладеш иле территориясендә урнашкан, бакшаласы Дакка булган.

Һинд океанының Бенгаль култыгы яр буенда урнашып, Һиндстан һәм Бирма белән чиктәш. Непал, Кытай, Сикким һәм Бутан патшалыгы (бүгенге Бутан) белән якын, әмма уртак чиге булмаган.

Төркем:География
Елизавета Гурьянова

**Елизавета Ивановна Гурьянова** (1905 елның 31 август — 1 март 1988 ел) — совет авыл хуҗалыгы алдынгысы, Кострома өлкәсенең «Пятилетка» колхозы сыер савучысы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1949).

## Биографиясе
Елизавета Ивановна Гурьянова 1905 елда Кострома өлкәсенең Кострома районы Сухоногово авылында крестьян гаиләсендә туа.

Башлангыч мәктәптә укып бетереп, бик иртә эшли башлый. 1930 елда "Пятилетка" колхозына керә һәм фермада сыер савучы булып эшли башлый. 1939 елда тугыз сыердан 3100әр килограмм сөт савып ала. 1940 елда Халык хуҗалыгы казанышлары күргәзмәсендә катнаша.

1948 елда аңа беркетелгән сигез сыерның һәрберсеннән 5705 килограмм сөт, 196 килограмм сөт савып ала..

СССР Югары Советы Президиумының 1949 елның 4 июлендәге Указына ярашлы авыл хуҗалыгында югары нәтиҗәләргә ирешкән һәм терлекчелектәге рекорд күрсәткечләре өчен Елизавета Ивановна Гурьяновага Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме бирелә, шулай ук Ленин ордены һәм «Урак һәм Чүкеч» медале белән бүләкләнә.

Моннан соң да авыл хуҗалыгында эшләвен дәвам итә. Аның сыеры "Пилотка" бер ел эчендә 10447 килограмм сөт биргән, ә уртача күрсәткечләр 7000 килограммнан да югарырак булган. 1960 елда лаеклы ялга китә..

1988 елның 1 мартында Елизавета Гурьянова вафат була. Кострома районының Петрилово авылында җирләнгән..

## Бүләкләре
Хезмәттәге уңышлары өчен Елизавета Гурьянова лаек булды:

* «Урак һәм Чүкеч» медале (04.07.1949)
* ике Ленин ордены (04.07.1949, 16.08.1950)
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (23.07.1948)
* "Хезмәт батырлыгы өчен" медале (06.02.1945)
башка медальләр.
 
## Искәрмәләр

## Литература
* Герои Социалистического Труда Костромского района: 1948 - 1974 гг. - Кострома, 2014.
* Костромское созвездие. Ярославль, 1975
## Чыганаклар
*
Антонина Грибанова

**Антонина Сергеевна Грибанова** (1932 елның 9 февраль — 5 март 1999 ел) — совет җиңел сәнәгате алдынгысы, РСФСР җиңел сәнәгать министрлыгының хатын-кызлар һәм балалар киемнәре тегү буенча «Маяк» җитештерү берләшмәсенең тегүче-мотористы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).

## Биографиясе
Антонина Сергеевна Грибанова 1932 елда Нижний Новгород шәһәрендә туа.

1947 елда, җидееллык мәктәпне тәмамлаганнан соң, 1 нче тегү фабрикасына эшкә урнаша. Балалар һәм хатын-кызлар киемнәре тегү буенча тегүче-моторчы булып эшли башлый.

1964 елда иң югары 5 нче разряд бирелә, ә 1968 елда "Алтын куллар остасы"исеменә лаек була.

СССР Югары Советы Президиумының 1971 елның 5 апрелендәге Указы белән җиңел сәнәгатьтә югары нәтиҗәләргә ирешүе һәм кием тегү һәм җитештерү буенча рекорд күрсәткечләре өчен Антонина Сергеевна Грибановага Социалистик Хезмәт Герое исеме бирелә, ул Ленин ордены һәм «Урак һәм Чүкеч» медале белән бүләкләнә. Алга таба да җиңел сәнәгаттә эшләвен дәвам итә.

1974 елда ул "Үз һөнәренең иң яхшы хезмәткәре", ә 1978 елда "Иң яхшы остаз"исеменә лаек була. 29 ел производствода эшләгәннән соң, ул 8 нче училищега тегү укытучысы булып күчә.

Горький шәһәр депутатлар Советы депутатына сайлана.

1995 елда лаеклы ялга чыга.

Туган шәһәрендә яши. Антонина Сергеевна Грибанова 1999 елның 5 мартында вафат була, Афонин зиратына җирләнгән.

## Бүләкләре
Хезмәттәге уңышлары өчен  бүләкләнде:

* «Урак һәм Чүкеч» медале (05.04.1971)
* ике Ленин ордены (09.06.1966, 05.04.1971)
башка медальләр.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Герои Труда - нижегородцы. - Нижний Новгород, 2001. 
## Тышкы сылтамалар
*
Екатерина Приходько

**Екатерина Петровна Приходько** (1924 ел 19 апрель — 21 гыйнвар 2006 ел) — совет тимер юл транспорты алдынгысы, Мурманск өлкәсенең Кандалакша шәһәре ССРБ транспорт төзелеше министрлыгының 314 нче номерлы «Кандалакштрансстрой» трестының төзелеш-монтаж поезды монтерлары бригадиры, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).

## Тәржемәи хәле
Екатерина Петровна Приходько 1924 елда Чернигов өлкәсенең Сосницкий районы Спас авылында украин гаиләсендә туа.
15 яшендә җирле колхозга эшкә урнаша. 1939 елда балалар бакчасы тәрбиячесе курсларында белем ала. Һөнәре буенча туган авылында эшли башлый.

1957 елда Кола ярымутравының Кандалакша шәһәренә күченә. Башта юл эшчесе булып эшләде, соңрак аңа 314нче номерлы «Кандалакштрансстрой»трестының төзелеш-монтаж поездының монтажчылар бригадасын җитәкләүне ышанып тапшыралар. Аның бригадасында 18 хатын-кыз эшли, яңа юллар салу белән шөгыльләнәләр.

Җиденче бишьеллык нәтиҗәләре буенча Хөрмәт Билгесе ордены белән бүләкләнә.

СССР Югары Советы Президиумының 1971 елның 7 маендагы Указы белән тимер юл элемтәсен оештыруда аерым казанышлары һәм югары җитештерү казанышлары өчен Екатерина Петровнага Приходькога Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме бирелә, ул Ленин ордены һәм «Урак һәм Чүкеч» медале белән бүләкләнә.

Кандалакш шәһәрендә яши. 1980 елда лаеклы ялга чыга һәм туган  Чернигов шәһәренә күченә.

Екатерина Петровна Приходько 2006 елның 21 гыйнварында вафат була.

## Бүләкләре
Хезмәттәге уңышлары өчен  б=лёклёнё:

* «Урак һәм Чүкеч» медале (07.05.1971)
* Ленин ордены (07.05.1971)
* Хөрмәт Билгесе ордены (28.07.1966)
башка медальләр.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
*
Шри Мунисварар Гыйбадәтханәсе, Җалан Бару Гыйбадәтханәсе

**Җалан Бару Шри Мунисварар Гыйбадәтханәсе** ул Малайзиядә, Пенангта, Перайда Җалан Баруда Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Мунишварар Илаһына багышланган. Бу гыйбадәтханә Малайзиядә иң мәшһүр гыйбадәтханәләрнең берсе булып тора. Хәзерге вакытта Шри Мунисварар Гыйбадәтханәсе яңа сатып алынган машиналарны алкышлау өчен иң мәшһүр. Аңа машина хуҗаларның даими агымы җәлеп итә, аларга күп Кытайлар һәм Һинд дине тарафдарлары булмаганнар да, алар гыйбадәтханә каһиненнән машиналарын алкышлауны сорыйлар.
## Тарихы
Гыйбадәтханә 1870 елда Көнчыгыш Һиндстан Ширкәте белән эшләүче Һиндстан иммигрантлары тарафыннан нигезләнгән булган . Гыйбадәтханә элек Шри Мунианди Гыйбадәтханәсе буларак мәгълүм булган. Соңрак гыйбадәтханә исеме Шри Мунисварар Гыйбадәтханәсе дип үзгәртелгән булган. Башта гыйбадәтханә бары тик алачык булган, аның цемент идәне һәм су үткәргече һәм электр кебек җайлылыклары булмаган. Гыйбадәтханә Малайзиядә, Сингапурда, Индонезиядә, Таиландта, Мьянмада, Бангладешта, Камбоджада, Япониядә һәм Һиндстанда һәм шулай ук Австралиядә, Британиядә, Канадада һәм Америка Кушма Штатларында Һинд дине тугърылары арасында мәшһүр булып киткән. Гыйбадәтханәне күп милләтләр һәм диннәр кешеләре яклый, мәсьәлән, Һинд дине тарафдарлары, Буддистлар, Христианнар, Сикхлар һәм башкалар. Күп Кытай тугърылары бу гыйбадәтханәне яклыйлар. Гыйбадәтханәдә Илаһлар яклау, гаделлек, хакыйкать һәм алкышлар өчен мәшһүр.
Төп Алтарьда Илаһлар Ходай Шри Мунисварар,  Шри Ганеша һәм Ходай Муруган. Төп алтарьда бөек итеп бер кулында "Аарвал" (Кылыч) белән Ходай Мунианди тора. 
Соңгы вакытта Сингапур язучысы тарафыннан Илаһларның үсүче әһәмияте турында китап язылган булган. Гыйбадәтханә янына машиналарын китерүчеләр бәла-казалардан саклану алалар. Һиндлеләрдән башка, күп Кытай тугърылары яңа һәм иске китапларын гыйбадәтханәдә алкышлау өчен китерәләр. 
## Шулай ук карарга мөмкин
* Малайзиядә Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Ганапатья
Төркем:Скандага табыну
Жозе Мария Эса ди Кейрош

**Жозе Мария Эса ди Кейрош** (, ,  — , ) — дипломат, португал телендә иҗат иткән язучы.

Коимбра университетын тәмамлагачтын (1866) адвокат, гәҗит хезмәткәре булып эшләгән. 1870-1872 елларда Лейрия муниципалитетсе идарәчесе. 1872 елдан дипломатик эштә: Португалиянең Һавана (1872-1874), Ньюкасл-апон-Тайн (1874-1878), Бристол (1878-1888), Париж (1888-1900) шәһәрләрндәге консулы.

Язучы буларак башта романтизм, аннары реализм жанрларында иҗат итә, әсәрләрен университетта укыганда ук иҗат итә башлый. Португалиянең XIX гасырның 2 яртысындагы тормышын тасвирлаган **' (1875, 2002 елда экранлаштырыла), **' (1878), **' (1887), **' (1900) романнарында җәмгыять һәм руханилар тәнкыйтьләнә; ** (1901) романы автобиографик характерда. XX гасырда Португалия һәм Бразилиядә роман жанры үсешенә шактый тәэсир иткән.

## Искәрмәләр
Карнеги Залы

**Карнеги Холл** ( but more commonly ) ул Америка Кушма Штатларында Нью-Йорк шәһәрендә, Мидтаун Манхэттэнда 881 Җиденче Авенюда, Җиденче Авенюның көнчыгыш ягын биләүче, Көнбатыш 56-ынчы Урам һәм Көнбатыш 57-енче Урам арасында, Үзәк Парктан көньякка таба ике кварталда урнашкан концерт залы.

Бу бинаның архитекторы Вильям Бурнет Тутһилл булган һәм аны филантроп Эндрю Карнеги 1891 елда төзегән, ул дөньяда классик һәм популяр музыка өчен иң престижлы залларның берсе булып тора. Карнеги Холлның үз сәнгать программасы, үсеше һәм маркетинг департаментлары бар һәм һәр фасылны 250-дән артык тамашалар куела. Залның резидент компаниясе 1962 елдан бирле булмаган, шул вакытта Нью-Йор Филармониясе Линкольн Үзәгенең Филармония Залына күчкән (ул 1973 елда Эвери Фишер Залы дип һәм 2015 елда Дэйвид Геффен Залы дип исеме үзгәртелгән булган).
Карнеги Холлның 3671 урыны бар, алар өч аудитория арасында бүленгән.
## Искәрмәләр

Төркем:Филармонияләр
Төркем:Нью-Йорк
Меласпас

**Меласпас** ул Бали халкының яңа төзелгән яки яңа гамәлгә кертелгән биналарны ритуаль чистарту, аларга румаһ (өй), кантор (офис), токо (кибет), канданг (ат абзары) һәм башкалар керә. Меласпас  Индонезиядә,  Балида  Һинд дине тарафдарары тарафыннан башкарыла. Меласпас сүзе Балидан килеп чыккан, ул ике сүздән тора, ягъни *МЛАс* һәм *Пас*. *МЛАс* бүленү дигәнне аңлата һәм *Пас* туры килүне аңлата. Меласпас биналар гадәттә ике элементтан, атап әйткәндә агачтан һәм таштан төзелгәнен чагылдыра. Бали Һинд дине тарафдарлары өчен бу церемония башкарылырга тиеш һәм традиция булып киткән.
## Башкарылуы
Меласпас церемониясе церемонияне башкарыр өчен өч төркемгә бүленә, атап ук әйткәндә:
* Каниста церемониясе - кечкенә. 
* Мадьяупачара уртача дип төркемләнә.
* Төп церемония чагыштырмача зур.
### Нгаябан Чару
* Бута Коланы чакыру.
* *Лабаан*ны тәэмин итү.
* Бу бинада килеп чыгу урынына күрә төрле рухларны куу яки чакыру. Һәм шуннан соң Ходай киртәләрне бетерү ысулы кулланыла, ягъни роһлар булуны бетерү.
### Нгаябан Памласпас
Нгаябан Памласпаска кадәр гадәттә шулай була:
* Мудраны төзү өчен орти сөйләве.
* Биналарда бина төренә җайлашкан улап-улап тоташтыру.
* Әгәр дә бина изге урын булса, бинаның төбенә педагинан казылган чокыры урнаштырыла һәм өстендә алтын белән тутырылган лотос урнаштырыла.
* *Пангурип-урип,* атап ук әйткәндә һәр бинада күмер диуласкан, ул Тримуртины чагылдыра: Брахманы, Вишнуны һәм Ишвараны.
* *Нгаябанга ярыштырырлык итеп ясалган памласпаслар" һәм шулай ук "Нгаябан бантен аябан" ул "Санггаһ Сурья"га яки [[бамбук]] агачына кисәкне тәкъдим итеп ясала.
* *Нгаябан чару пработ''.

### Нгетег-Линггиһ
Изге меласпас (палинггиһ) урынында бер мәртәбә "урта дәрәҗә" церемониясе һәм "нинстанинг" башкарылырга мөмкин.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
Төркем:Шиваизм
Төркем:Брахмага табыну
Төньяк Кореядә ислам

**Төньяк Кореяда ислам** () — Төньяк Корея территориясендә ислам дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Төньяк Корея халкының (25 млн 778 мең кеше) 0,10 % ы (3 мең кеше) — Ислам дине тарафдары (*[[2020 ел|2020]]*).

## Тарих

VII гасыр урталарында—ахырында мөселман сәүдәгәрләре Гарәп хәлифәлеге чиген үтеп, Кытайга кадәр килә, өч Корея корольлегенең берсе булган  белән элемтә урнаштыралар.

751 елда Кытай генералы Гао Сәнҗи  каршы Таң династиясе өчен Талас каршындагы көрәшне җитәкли, әмма җиңелә.

Кореягә иң иртә сылтама IX гасыр урталарында гарәп географы  «Дәүләтләр юллары китабы» (, *Китаб масалик әл-мамалик*) җыентыгында бирелгән.

IX гасырда Иран чыгышлы мөселман география белгече, тарихчы Ибн Хөрдәдбәкнең «Китаб әл-мәсәлик вә-мәмәлик» ("Юллар һәм илләр китабы") хезмәтендә Корея турында мәгълүматлар китерелә.

1024 елда Гыйрактан чыккан мөселманнар Корея җиренә килеп җитеп, биредә төпләнеп калган, мөселман авыллары төзегән, җирле хатын-кызлар белән гаилә корган.

1154 елда Корея турында мәгълүматлар гарәп географы Мөхәммәд Әл-Идрисиның (1100—1164) «Нузхат ал-муштак фи-хтирак ал-афак» (Tabula Rogeriana, 1154) дип аталган дөнья атласына кертелә. Корея карталарының сакланып калган иң борынгысы Каннидоны () төзүчеләр Көнбатыш илләре атамаларын (Мәгъриб, Алмания һ. б.) мөселман географлары эшләреннән алган.

Монголлар 1270 елда Кореяне басып алгач, сәяси һәм административ вазифалар биләгән күп кенә мөселманнар Кореягә килгән. Кореяне идарә итүдә монголлар уйгырларга таяна.

 идарәсе вакытында (918—1392 еллар) күп мөселманнар (Үзәк Азиядән чыккан кешеләр) илнең барлык почмакларында диярлек шәхси сәүдәгәр вазифаларын башкарган. Алар Корея башкаласында үз җәмгыятьләрен булдырган (30 мең кеше), үз бәйрәмнәрен билгеләп үткән һәм Ислам динен тоткан. Алар «Е-Кунг» дип аталган мәчет төзегән.

 империясендә (1392—1897; 1899—1910 елларда — Корея империясе) Чосон династиясенең төп фәлсәфәсе Конфуцийчылык булуы билгеле. Буддачылык Чосон династиясе фәлсәфәсенең бер өлеше булган. 1427 елгы король указы ислам йолаларын кылуны, традицион мөселман кием-салымын һәм баш киемнәрен киюне тыя. Чосон династиясе (1392—1910) чит мәдәниятләрне, шул исәптән Исламны да кабул итә алмый. XV гасыр башында башланган ассимиляция сәясәте Кореядә Ислам дине эзләренең зур өлешен юкка чыгара. Шуңа күрә Кореядә шактый югары социаль һәм икътисади позицияләр биләгән мөселман халкы гореф-гадәтләрен һәм йолаларын ташлый бара.

## Хәзерге заман
Ил рәсми рәвештә атеистик милләт булып санала, әмма ил халкының якынча 16 % ы — Корея шаманизмын, 14 % ы — Хондоизмны, 4,5 % ы — Буддизмны һәм 1,5 % ы христиан динен куллана, дип хәбәр ителә.

Pew Research Center тикшеренү үзәге бәяләвенчә, Төньяк Кореядә 1990 елда 1000, 2010 елда 3000 мөселман булган.

## Мәчет
Илдәге бердәнбер мәчет — Ар-Рахман (шигый) мәчете Иранның Пхеньяндагы илчелегендә урнашкан.. Мәчет илчелек хезмәткәрләре өчен төзелгән, анда башка чит ил кешеләренә дә барырга мөмкин.

## Сылтамалар
*  Islam and Muslims in South Korea 
*   Islam in Korea Website 

## Моны да карагыз
* Көньяк Кореядә ислам
 
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Төньяк Кореядә ислам
Төркем:Төньяк Кореядә дин
Арутюнян

**Арутюнян** — фамилия.
* Араик Арутюнян (1973), сәясәтче, Таулы Карабаг Республикасы президенты (2020).
* Владимир Арутюнян (1940), галим-радиофизик, физика-математика фәннәре докторы, профессор, Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясе академигы (1996). 
* Сергей Арутюнян (*[[Сергей Галицкий|Галицкий]]*, 1967), бизнесмен, миллиардер.
----
* Анжелика Арутюнян (1926―2004), җырчы (*лирик сопрано*). Әрмән ССРның халык артисты (1977).

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Фиджиның Арья Партинидһи Сабһасы

**Фиджиның Арья Партинидһи Сабһасы** (Арья Вәкаләтле Җәмгыяте) ул Фиджида барлык Арья Самадж тарафдарлары өчен милли оешма булып тора.  Ул 1918 елда дини оешма буларак Манилал Доктор тарафыннан формалаштырылган булган, ул Фиджига 1918 һәм 1920 елда Маһатма Ганди кушуы буенча Индо-фиджийлеләргә закон буенча ярдәм күрсәтергә җибәрелгән булган. Аның беренче президенты булып Свами Маноһарананд Сарасвати булган, ул Фиджига Һиндстанннан 1913 елда килгән. Фиджиның Арья Пратиндһи Сабһасы Яңа Дәһлидә Сарвадешик Арья Пратиндһи Сабһага (Арья Самаджның Дөнья Шурасына) аффирланган.
Формалашуыннан соң бераз вакыт узганнан соң инде Сабһа Фиджида мәктәпләр нигезләгән, беренчесе булып Лаутокада Савенида Гирикул Башлангыч Мәктәбе нигезләнгән. "Сабһа" 14 әзерлек мәктәбе, 18 башлангыч мәктәп, 7 урта мәктәп, коммерция мәктәбе, дини өйрәтү үзәге, яшьләр үсеш үзәгенә ия һәм алар белән идарә итә һәм Фиджи Университетын нигезләү өчен җайланмалар һәм ресурслар тәэмин иткән. 
## Белем бирү оешмалары
 

## Президенты һәм сәркатибе
Түбәндә Сабһаның президенты һәм сәркатипләре исемлеге һәм алар сайланган булган вакыт китерелгән.

Хәзерге вакытта 11 Арья Самаҗилар "Сабһа"га аффирланган һәм президент булып Камлеш Кумар Арья тора.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Arya Pratinidhi Sabha of Fiji 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Арья Самадж
Байи (кратер)

**Байи** - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 300 км булган кратер.

## Атамасы

Кратерга атама француз астрономы Жан Сильвен Байи хөрмәтенә бирелә.

## Тарихы

Кратер 1935 елда Халыкара Астрономия Берлеге () тарафыннан раслана.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Цифровой фотографический атлас Луны.
* Andersson, L.E., and E.A. Whitaker, NASA Catalogue of Lunar Nomenclature, NASA Reference Publication 1097, October 1982.

Төркем:Ай кратерлары
Төркем:Әлифба буенча кратерлар
Коломна урамы (Казан)

**Коломна урамы** () — Казанның Мәскәү районында, Урицки бистәсе исемле микрорайонында урнашкан урам.

## Географиясе
Хәсән Туфан урамыннан урамыннан башлана.

## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 нче ноябреннән йөртә.

## Урам белән бәйле шәхесләр

* Сабир Насыйбуллин

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Мәскәү районы урамнары
Гөлҗиһан Нурмиева

**Нурмиева (Хөсәенова) Гөлҗиһан Хөсәен кызы** *([[10 апрель|10.04]].[[1929 ел|1929]], [[Миңгәр]] авылы, [[Саба районы]], , , )* —  Икенче Бөтендөнья сугышы чоры совет тыл хезмәтчәне, авыл һәм район депутаты.

## Тәрҗемә-и хәле
* Гөлҗиһан апаларга 4 кенә класс уку насыйп була. 
* Әтисе Хөсәен Бөек Ватан сугышына киткәндә әнисе Гөлзәйнәп өч кызы белән кала. 
* Бөек Ватан сугышы чорында тылда урман кисүдә һәм вагоннар төяүдә, яз җиткәндә чана белән орлык ташуда катнаша. 
* Гөлҗиһан апа өч тапкыр авыл һәм район Советына депутат ите сайлана.
* Бөек Ватан сугышы чорындагы хезмәтләре өчен Гөлҗиһан әбигә күп тапкырлар медальләр һәм “Бөек Ватан сугышы ветераны” таныклыгы һәм «Сугышчан хезмәтләре өчен» медале бирелә. 
* Хәзерге вакытта Гөлҗиһан апа Тимершык авылында яши. Ул бәхетле картлык кичерә. Дүрт кызы да авылда үз гаиләләре белән матур гына яшиләр. Гөлҗиһан апаның 11 оныгы, 26 оныкчыгы бар.

## Хәтирәләре
* Әтисе отделение командиры була, Суслонгерда әзерлек үтә.
* Урман кисү: Өлкәнрәк апалар агачларны аударып баралар, малайлар ботакларын кисәләр, кызлар ботакларны бер җиргә ташып өеп баралар. 
* Вагон төяү: Авыр агачларны һәм башка әйберләрне күтәреп ташыйлар. Җилкәләре ертылып, каный башлый.
* Орлык ташу: Юлда авырып үлүчеләр дә була. Ачлыктан тәмам хәлсезләнсәләр дә, симәнәдән бер уч ашлык та алып ашамыйлар. Үзләренә  ашарга һәм киенергә булмаса да, тылда яшәүчеләр  фронтка соңгы ризыкларын, киемнәрен җибәрәләр. 
* Ризык: Тылда төп ашау ризыгы үлән була. Иң беренче үсеп чыккан үләннәрне ашый башлыйлар. Алар өчен иң кадерле ризык -  алабута күмәче була. 
* Сугыш чорындагы мәктәп: „Укулар бик аз эләкте, мәктәптә дә суык иде. Кара савытындагы буяу бозлана. Өсне чишенмичә генә укыйбыз. Дәреслекләр булмаганга, укытучы сөйләгәннең берсен дә калдырмыйча, дәфтәргә язып барырга тырышабыз. Куллар күшегә, бармаклар карыша, тыңламый. Ә икенче көнне ник берәү дәрескә әзерлексез килсен. Барысы да сөйләргә теләп, кулларын күтәрә“
* 1979 елда янгын чыгып, яшәгән йортлары тулысынча янып бетә, әтисе җибәргән 3 өчпочмаклы сугыш хатлары шунда көлгә әйләнә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* https://tatfrontu.ru/tt/news/niemnen-kunel-hatirlre

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Пурнаварман

**Пурнаварман** ул Индонезиядә, хәзерге вакыт Көнбатыш Ява, Җакарта һәм Бантен провинцияләрендә урнашкан Һинд дине Таруманагара Һиндләшкән патшалыгының 5-енче гасыр патшасы. Пурнаварман якынча 395 - 434 елда хөкем иткән һәм аның хөкеме вакытта ул берничә таш язмалары барлыкка китергән.
Бу язмалар буенча ул гидравлик проект ясаган. һәм шулай ук үзен Вайшнав дип күрсәткән, бу аны һәм патшалыгының Вишнуизм дине тарафдарлары икәненә ишарә итә. In 397 елда Патша Пурнаварман патшалыкның яңа башкаласын нигезләгән, ул хәзерге көн Тугу (Төньяк Җакарта) һәм Бекаси Регентлыгы арасында урнашкан.
Аның исеменең Санскрит телендә мәгънәсе "камил калкан" яки "камил яклаучы". Тарумангаран патшаларының соңгырак серияләре бары исемнәреннән генә мәгълүм, аларның барысында да *варман* исеме бар (Санскрит телендә: *варман* "калкан" яки "саклаучы" дигәнне аңлата) бу аның шул ук династиягә караганын фараз итә.
## Тарихта язылганы
Пурнаварман Таруманагаран патшалары арасында иң мәшһүр патша, чөнки ул күп таш язмаларын барлыкка китергән, анда аның гамәлләре һәм батырлыклары турында игълан ителә. Ул аның исеме белән җиде һәйкәл ташларын калдырган, алар хәзерге Җакарта, Бантен һәм Көнбатыш Ява буйлап таралган. Бу җиде язма түбәндәгеләр:
#Тугу язмасы
#Чиарутеун язмасы
#Кебон Копи I язмасы
#Җамбу язмасы
#Пасир Ави язмасы
#Муара Циантен язмасы
#Цидангһианг язмасы
Парасати Циарутеуннан берничә елга борынгырак булган Тугу язмасы(ул Пре Тамил язуында язылган) иң борынгы дип таныла. Патша Пурнаварман вакытыннан язмалар белән күбрәк ташлар Богор шәһәре янында бар. Алар Муара Циантен, Прасати Пасир Ави, Цидангһианг һәм Җамбу язмалары. Цидангһианг язмасы Панделанг даирәсендә Лебактан көнбатышта, ул ике сызыктан тора, анда Пурнаварман бөтен дөнья тирәле хөкемдарларның мисалы дип игълан ителә. Паллава һәм Санскрит язмаларында ике сызык белән Җамбу язмасында патшалның зур табан эзләре бар. Язма шулай дип тәрҗемә ителә:

Патшаның исеме, ул вазифаларын ышанычлы итеп башкарганы өчен мәшһүр һәм ул Тарумада хөкем иткән чагыштырып булмаслык (карарга булмаслык) Шри Пурнаварман. Аның коралына дошманнарның уклары үтеп керә алмый. Табаннарның эзләре дошманнарның кальгаларын җимерүдә һәрвакыт уңышлыныкы, кем һәрвакыт иганә бирә торган һәм аңа лаеклы булганнарга хөрмәтле кабул итүләр биргән һәм дошманнарга каршы булганга.

Вангсакерта кулъязмасы, парва II сарга 3 (page 159&nbsp;– 162)-тә билгеләнгәнчә Патша Пурнаварман хөкеме вакытында, Таруманагара Салаканагара яки Раджатапурадан "Пурвалингга"га кадәр (Үзәк Ява Провинциясендә хәзерге Пурбалингга шәһәре). Традицион рәвештә Чипамали елгасы (Бребес елгасы) Сунда һәм Ява арасында чик булган.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине сәясәте
Лусон

**Лусон** () — Филипин утраулар төркеменең төньяк өлешендә урнашкан утрау.  кеше яши. Мәйданы — .


View of the north coast of Luzon - ZooKeys-266-001-g002.jpg|Лусон
Quirino 1.jpg|Куирино
Legazpi City at Night.jpg|Легадпи
Quirino 1.jpg|Куирино


## Искәрмәләр

Төркем:Филипин утраулары
Минданао

**Минданао** () — Филипин утраулар төркеменең көньяк өлешендә урнашкан утрау.  кеше яши. Мәйданы — .
## Тарих
### Раҗаһнатлар һәм Һинд-Буддачылык патшалыклары

Филипин тарихының классик чорында (900-1521) Минданао халкына Индонезия һәм Малайзиядән Һинд дине һәм Буддачылык зур йогынты ясаган. Һиндләшкән абугида язулары, мәсьәлән Кави һәм Байбайин Сулавеси һәм Ява аша кертелгән булган һәм саронг (малонг яки патадьонг буларак мәгълүм), пудонг, турбан, ефәк һәм батик һәм икат туку һәм буяу ысуллары кертелгән булган. Бу чордан табылган артефактларга алтын киннара, Алтын Тара һәм Ганеша кулоны керә. Бу мәдәни эзләр Минданаодан Висаяс һәм Лузонга үтеп кергә, әмма шуннан соң югалган булганнар яки 16-ынчы гасырда Испаннар килгәннән соң бик үзгәртелгән булган.
Һинд дине - Буддачылык мәдәни инкыйлабы утрауның яр буе даирәләрендә иң көчле булган, әмма утрауның асаба халкының анимист ышануларына һәм йолаларына кертелгән булган. Тулысынча Һинд дине патшалыгы Бутуан Раджаһнате Кытай язмаларында 10-ынчы гасырда салым түләүче буларак күрсәтелгән булган, ул Бутуанның төньяк-көнчыгыш яры буенда концентрацияләнгән булган. Маранао халкының Даранген эпосын шул чорга карый һәм Рамаянаның иң тулы асаба юрамасы булып тора. Магуинданаоларның шул вакытта көчле Һинд дине ышанулары булган.

## Минданао мөселман автономияле районы

Филипинның күпчелек мөселманнары Минданао утравында,  һәм Палаванда яши. Минданао мөселман автономияле районы (ММАР) — Филипинның күбесенчә мөселманнар яши торган өлкәләрдән торган регионы: Басилан (Исабела шәһәреннән кала), Ланао-дель-Сур, Магуинданао, Сулу һәм Тави-Тави, шулай ук Марави ислам шәһәре. Бу — Филипинның үз хөкүмәте булган бердәнбер регионы. Төбәк башкаласы (шәһәр аның юрисдикциясенә керми) — Котабато шәһәрендә урнашкан.  
Мөселман халкы булган башка провинцияләр — Төньяк Котабато, Көньяк Котабато, Солтан Кударат һәм Замбоанга ярымутравы. Алар ММАР составында түгел.

2019 елда үзәк хөкүмәт ММАР урынына  автономияле районы төзи.
## Сылтамалар
## Искәрмәләр


Төркем:Филиппин утраулары
Төркем:Минданао
Көньяк Калифорниянең Веданта Җәмгыяте

Штаб-фатиры Һолливудта булган «Көньяк Калифорния Веданта Җәмгыяте» 1930 елда Свами Прабһавананда тарафыннан нигезләнгән булган. Җәмгыять Рамакришна орденының тармагы һәм аның Көньяк Пасаденада, Санта-Барбарада, Сан-Диегода һәм Трабукко Каньонында суб-үзәге бар. Аның шулай ук җәмгыятьнең тарихына караган һәм Америкада Веданта хәрәкәтенең иртә елларына караган әһәмиятле материаллар архивы бар.

## Тарихы
Свами Прабһавананда Лос-Анжелеска 1929 елда Портлэнд, Орегоннан килгән һәм рәсми рәвештә җәмгыятне табышсыз ширкәт буларак 1934 елда нигезләгән. Прабһавананд җәмгыятьне 1976 елда үлеменә кадәр алып барган. Свами Сваһананда җәмгыять башында 1976 елда булган һәм аның җитәкчесе булып 2012 елда үлеменә кадәр булган. Җәмгыятьнең хәзерге башы булып Свами Сарвадэвананда тора.

## Эшчәнлеге
Җәмгыять дәресләр һәм лекцияләр һәм шулай ук пуджалар тәкъдим итә. Нәшрияты Веданта Пресс аша ул китаплар нәшер итә. Җәмгыятьнең өч веб-сайты бар. Җәмгыять бөтен Америкадан монах тормышын яшәү, Ведантаны өйрәнү өчен, медитацияне практикалау һәм студент программасы аша Рамакришна һәм Свами Вивекананда тормышларын өйрәнү өчен студентлар җәлеп итә.

## Тармаклары
Калифорниядә, Көньяк Пасаденада Свами Вивекананда 1900 елда алты атна яшәгән йорт сакланып тора. Трабуко Каньонда Лос-Анжелестан 60 миляда монастырь бар, анда Вивекананданың поты урнаштырылган. Сан-Диегода кечкенә монастырь бар һәм шулай ук Пайнон-Хиллста кечкенә ретрит бар.

## Тышкы сылтамалар
* Vedanta Society of Southern California
* Vedanta Press and Catalog
* Vedanta Archives

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* website җәмгыятьнең тарихы һәм эшчәнлеге турында веб-сайт

Төркем:Һинд дине
Макао мәчете

**Макао мәчете** (; ) — Кытай Халык Республикасының Макао административ районы үзәге Макао шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе. Әлеге мәчет — шәһәрдә мөселман мәдәниятенең бердәнбер офисы. 

## Тарих
 
Макаода беренче мәчеткә Португалия идарәсе вакытында Макаога Португалия армиясе белән килгән Көньяк Азия мөселманнары тарафыннан 1880-елларда нигез салынган.

1935 елда Португалия Макаосында Макао ислам берлегенә (; ; ) нигез салынган.

Хәзерге вакытта Макаода бер генә мәчет бар. Әлеге мәчет 1980-елларда Макаода Португалия идарә иткән чорда икенче буын мөселманнары тарафыннан төзелгән.

1996 елда Макао мөселман берлеге Португалиянең Макао хөкүмәтенә мәчетне реконструкцияләү планын тәкъдим итә, ләкин план хупланмаган. 

Макаодагы мөселманнарның арта барган санын канәгатьләндерү өчен, 2006 елда Макао мөселман җәмгыяте хәзерге мәчет бинасы янында яңа зур мәчет төзүгә хөкүмәт рөхсәтен сорап мөрәҗәгать иткән. 

2007 ел ахырында Макао мәчете реконструкцияләнә.

Киләчәктә ~600 дин тотучыны сыйдыручы заманча мәчет төзү планлаштырыла. Аның янында ислам мәдәни үзәге, арзанлы хәләл ресторан, 30 бүлмәле хостел һәм Коръән өйрәнү класслары төзеләчәк.

Мәчет ихатасы Макао мәчетеннән, аның каршындагы мөселман зиратыннан, Макао Ислам берлегенең штаб-фатирыннан, юыну урыныннан, бадминтон өчен мәйданнан һәм балалар мәйданчыгыннан тора. 

Мәчетнең мәйданы якынча 6,5 х 12 метр тәшкил итә, ул 100гә якын дин тотучыны сыйдыра ала. 

Макао мәчете һәм зиратының керү капкасын Хәлимә Бинте Шәйх 1973 елның 27 июнендә Адәм Шәйх истәлегенә бүләк иткән.

## Сылтамалар
*   Macau Mosque.  muslim2china.com
*     Islam History in China (Кытайда ислам тарихы) 

## Моны да карагыз
* Макаода ислам
* Кытайда ислам

## Искәрмәләр



Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Кытай мәчетләре
Төркем:Сөнни мәчетләре
Негрос (утрау)

**Негрос** () — Филипин утраулар төркеменең үзәк өлешендә урнашкан утрау. . Мәйданы — .
## Искәрмәләр

Төркем:Филипин утраулары
Миндоро

**Миндоро** () — Филипин утраулар төркеменең төньяк-көнбатыш өлешендә урнашкан утрау. . Мәйданы — .
## Искәрмәләр

Төркем:Филипин утраулары
Евгения Снеткова-Вечеслова

**Евгения Петровна Снеткова-Вечеслова** (1882—1961) — совет балет артисты һәм педагогы

## Биографиясе
Евгения Петровна Снеткова-Вечеслова 1882 елның 22 июнендә (яңа стиль буенча 4 июльдә) Петербургта туган.

Петербург театр училищесында  педагог Энрико Чекетти классын тәмамлый.  1900-1922 елларда Мариин театрында эшли: кордебалетта да, соло партияләрне дә башкара.

Театр артисткасы буларак, 1917 елда Петроградта шәхси студияләрдә һәм А.Л. Волынскийның рус балеты мәктәбендә классик бию укыта башлый. 1920 елдан 1951 елга кадәр Ленинград хореография училищесының башлангыч сыйныфлар укытучысы булып эшли. ССРБнең күп кенә республикалары өчен артистлар әзерләү эшенә зур өлеш кертә. Аның укучылары арасында — Н. М. Дудинская, Г. Т. Комлева, А. Е. Осипенко, С. Г. Корень, К. М. Сергеев һәм башкалар бар.

Евгения Снеткова-Вечеслова 1961 елның 16 ноябрендә Ленинградта вафат була. Большеохтинск зиратына җирләнгән.

1904 елда Николай Густавович Легат (1869-1937) һәм Сергей Густавович Легат (1875-1905) литрографиясендә  сурәтләнгән)

### Гаиләсе
Евгения Петровнаның ире хәрби кеше — подполковник Михаил Михайлович Вечеслов, Пажевск Корпусын тәмамлаган, Иван Грозный  дворяннар нәселеннән.

Аларның икенче кызлары Татьяна Ленинград Киров исемендәге опера һәм балет театрының танылган балеринасы. Беренче кызы — Евгения.

Совет һәм Россия хореографы, актер һәм режиссер Андрей Кузнецов-Вечесловның әбисе.

## Чыганаклар
* Русский балет. Энциклопедия. БРЭ, «Согласие», 1997 год.
* *Найдич Юрий Михайлович.* «Было это так…» // Вестник Академии русского балета им. А. Я. Вагановой / Акад. Рус. балета им. А. Я. Вагановой. — Санкт-Петербург : Академия русского балета им. А. Я. Вагановой, 2015. — № 2 (37).

## Примечания

## Тышкы сылтамалар
* Мой любимый учитель
Елена Картавенкова

**Елена Анатольевна Картавенкова** (1985 елның 25 гыйнварында туган) — Россия футболчысы, ярымсакчы. Россиянең халыкара класслы спорт мастеры.

## Клубная карьерасы
Омск «Динамо»сы тәрбиәләнүчесе. Тренеры — Е.М. Сычев. Кызыл Армия  «Боевое Братство» командасы өчен чыгыщ ясый. 2002 елда «Центр-2» җыелма командасы составында 19 яшькә кадәрге кызлар арасында Россия чемпионы була..

2003 елда Ногинск «Надежду» футбол командасы өчен чыгыш ясый. 2006 елда беренче дивизионда чыгыш ясаган Пермьнең «Звезда-2005» командасы уенчысы була. Команда аның катнашлыгында беренче сезон нәтиҗәләре буенча югары дивизионга чыкты.

2007 елдан 2008 елга кадәр «Рязань-ВДВ» клубы составында була. Команда белән бергә 2008 елгы "Кубанская весна" турнирында да катнаша.

2009 елда сезон нәтиҗәләре буенча туктаган Тольяттиның «Лада"командасы өчен чыгыш ясый. Шуннан соң Омскиның «Иртыш» командасы өчен беренче дивизионда чыгыш ясый.. 2011 ел башында «Рязань-ВДВ» ка әйләнеп кайта, анда ел дәвамында уйный. 2012 елның апрелендә ул имгәнү сәбәпле, клуб белән контрактны өзә.

## Җыелма команда карьерасы
Россия җыелма командасы составында Чехиядә узган футбол буенча 2007 елгы Европа чемпионатының көмеш призеры булды[8]..

## Казанышлары
; «Звезда-2005»

Россиянең беренче дивизионы көмеш призеры: 2006

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Профиль на сайте womenfootball.ru

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Россиянең халыкара спорт осталары
Людмила Ескина

**Людмила Борисовна Эскина** (туганда фамилисе Тиунов; 1952 елның 4 августында туган, Ленинград) — юрист, конституцион хокук белгече; Ленинград дәүләт университеты юридик факультетын тәмамлаган (1974); Россиядә демократик конституционализм концепциясе буенча диссертация яклап хокук докторы исемен алган (1992);

## Биографиясе
"Юрисспруденция" Бөтенроссия фәнни-теоретик журнал редакторы булып эшли башлый. 1989 елдан Ленинград (Санкт-Петербург) дәүләт университетының юридик факультетында Россия конституцион хокукын укыта. 1993 елда - Ленинград шәһәр Халык Депутатлары Советы Рәисенең конституцион һәм хокук мәсьәләләре ярдәмчесе, Мәскәүдә Россия Федерациясе Конституциясе проектын эшләү буенча Конституцион Конференция белгече булып эшли.

1990-2000 елларда - Санкт-Петербург дәүләт университетында хокук докторы дәрәҗәсе өчен диссертацияләрне яклау буенча диссертация советының фәнни секретаре; 1997 елдан - Санкт-Петербург губернаторы каршындагы Кеше хокуклары буенча комиссия әгъзасы; 1999 елдан башлап, Россия Укытучылар-Конституционистлар Ассоциациясенең Санкт-Петербург бүлеге председателе. 2000-2003 елларда - Санкт-Петербургның Закон суды судьясы. 1998 елдан Санкт-Петербург дәүләт университеты дәүләт һәм административ хокук кафедрасы мөдире. 2000-2003 елларда Санкт-Петербургның Закон суды судьясы. 2003-2007 елларда Санкт-Петербург  Эчке эшләр министрлыгы университеты профессоры.

## Хезмәтләре
Людмила Ескина 60тан артык фәнни басманың авторы һәм автордашы, шул исәптән берничә монографияләр язган; Аның хезмәтләре нигездә, Россия конституцион хокукы проблемаларында махсуслаша:
* "Хокук чынбарлыгының системалы бәйләнешләре" (1991);
* "Конституция һәм хокук белән идарә итү" (1992);
* “Россиянең конституцион законы. Юрисриспруденция. " Урта мәктәпләр өчен дәреслек (2003).
** Россиядә конституцион хркук : учебник для бакалаврлар өчен дәреслек / Алёхина И. С., Андрейцо С. Ю., Гюлумян В. Г и др.; под общей редакцией доктора юридических наук, профессора Л. Б. Ескиной ; Федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего образования «Российская академия народного хозяйства и государственной службы при Президенте Российской Федерации», Северо-Западный институт управления. — Санкт-Петербург : СЗИУ — фил. РАНХиГС, 2017. — 766 с.; 21 см; ISBN 978-5-89781-554-8 : 1000 экз.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Видные ученые-юристы России (Вторая половина XX века) : энцикл. словарь биографий : по состоянию на 1 авг. 2004 г. / Рос. акад. правосудия; под ред. В. М. Сырых. — Москва : Рос. акад. правосудия, 2006. — 547 с. : портр.; 30 см; ISBN 5-93916-056-5.

## Чыганаклар
* 

Төркем:Юридик фәннәр докторлары
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Россия юристлары
Бхакти Чайтанья Свами

**Бһакти Чайтанья Свами** 1951 елның 14 августында Яңа Зеландиядә, Оклендта туган) ул Гаудия-вайшнавизм свамисы һәм Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең (шулай ук Һаре Кришна хәрәкәте яки ИСККОН буларак мәгълүм) дини җитәкчесе. Ул Идарә Оешмасының Коммиссиясенең (Governing Body Commission) әгъзасы һәм Көньяк Африкада, Балтик буе дәүләтләрендә һәм Россиядә Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте җиткәчесе булып тора. Ул Яңа Зеландиядә, Оклендта 1951 елның 14 августында Ричард Найсмит буларак туган булган. 1972 елда ул Окленд Университетында ул Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте нигезләүчесе Ачарья Бхактиведанта Свами Прабхупада белән очрашкан. Бер ел соңрак ул Лондонда шул җәмгыятькә кушылган һәм Прабһупадан дикша инициациясен алган, ул аңа Рагһубһһир Даса Санскрит исемен биргән. Свами Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте белем бирү программалары белән якын ассоциацияләнгән һәм  Вриндаванда  Вайшнав Югары Белем Институтында укыта. 1994 елда  Гаура Пурнима вакытында ул  Гирираджа Свамидан  санньяса ваз кичү тәртибен алган һәм Бһакти Чайтанья Свами исемен кабул иткән. Соңрак ул Идарә Оешмасы Коммиссиясе әгъзасы һәм ИСККОН гуруы булып киткән. 
## Шулай ук карарга мөмкин
* :en:List of ISKCON members and patrons

## Билгеләмәләр

## Искәрмәләр
* 
* 
* 

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Дэйвид Патерсон

**Дэйвид Александр Патерсон** (1954 елның 20 маенда туган) ул Америка Демократия фиркасенең сәясәтчесе һәм әгъзасы, ул Элиот Шпицердан соң, 55-енче Нью-Йорк губернаторы, 2008 елның мартыннан 2010 елның ахырына кадәр якынча өч ел хезмәт иткән. Ул беренче Нью-Йорк губернаторы һәм икенче сукыр сәламәтлек чиклелеге булган Америка Кушма Штатлары губернаторы.
Хостра Канун Мәктәбен тәмамлаганнан соң, Патерсон Нью-Йоркта район адвокат офисында һәм Дэйвид Динкинс даирә президенты Манхэттэн персоналында эшләгән. 1985 елда ул Нью-Йорк шәһәре сенатында әтисе кайчандыр алып торган урынына сайланган булган, әтисе - элеккеге Нью-Йорк Штаты сәркатибе Бэйзил Патерсон. 2003 елда ул сенат азчылыгы җитәкчесе вазифасына кадәр үскән.
## Тышкы сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр