Днепр-Буг каналы

Днепровск-Бугский каналы (элек Королева каналы) — Белоруссиядәге Полесья территориясендә 1775 елдан 1783 елга кадәр төзелгән суднолар йөрешле канал. Пина (Припяти кушылдыгы, Днепр бассейны) һәм Мухавец (Көнбатыш Болын кушылдыгы; Вислы бассейны) елгаларын тоташтыра. Аның гомуми озынлыгы 244 км, шул ук вакытта каналның Бресттан алып Пинска кадәр озынлыгы 196 км тәшкил итә (шул исәптән пин елгасының канализация өлеше — 74 км, каналның су бүлгеч өлеше — 58 км; Мухавец елгасының канализация өлеше — 64 км). «Днепро-Бугский водный юл " РУЭП предприятиесе балансында урнашкан.

## Төзү
Беренче тапкыр Припяти һәм болыннар бассейннарын тоташтыручы суднолар йөрешле канал төзү идеясе сеймда 1655 елда чыгыш канцлерының корон канцлеры Посполина Ежи Оссолинскийга җиткерелде. Каналны салуның актив Тарафдарлары-Литовскийның бөек кенәзлеге Гетманы Михаил Казимир Огинский һәм пинский судьясы һәм мечник Матеуш Бутримович.

Каналны төзү эшләре 1775 елда Станислав Пятовскийның соңгы сүз короле идарәсе елларында башланган. Каналны тукландыру өчен Белоозер һәм орехов су үткәрү системалары төзелгән. 1784 елның язында Матеуш Бутримович инициативасы буенча, тояклы балык, бал, хәрби һәм башка җирле товарлар төягән суд Пинсктан Варшавага һәм аннан Гданьскига беренче тапкыр юл ала. Шул ук елның сентябрендә каналда судно йөрешен рәсми рәвештә ачып җибәргән корольдә була, ул аның буенча бер имән кәүсәсеннән чыгарылган суднада 40 кешегә свитаны йөзеп уза. Короле дүрт көн буе анда Кобрин астындагы Городец үткәргән — шуннан бирле канал Королева буларак аталмый башлаган. 1786 елда каналны төзүгә акча җыю хөрмәтенә махсус медаль (медальер И. Ф. Гольцгаузер) бирелә. Каналны карап тоту 100 мең кешегә төшә, әмма дәүләт казнасыннан бары 60 мең генә акча бүлеп бирелә.

Йөз еллар азагында сүз кризис Посполитой канал төзү эшен юкка чыгарды, ул 1837 елда гына Россия хакимиятләре тарафыннан яңадан торгызылды. Төп эшләр 1846 елдан 1848 елга кадәр башкарылды. Навигациянең теләсә кайсы вакытында тотрыклы судоходлык өчен кирәкле су дәрәҗәсен сакларга мөмкинлек бирүче агач плотиналар (разборные) төзелде. 1867 елга Пинскидан Брестка кадәр барлыгы 22 плотина төзелгән һәм эксплуатацияләнгән. Көн озынлыгы 14 метрга кадәр җиткерелде, ә максималь явым-төшем 70 см тәшкил итте.

## Куллану
XIX гасыр һәм XX гасыр башында канал Россия империясе өчен стратегик әһәмияткә ия булган, чөнки Балтий һәм Кара диңгезләрне тоташтыручы бердәнбер суднолар йөрешле канал булган. Аерым алганда, 1886 һәм 1890 елларда көпчәкле пароход буксирында һәм бурлаков көче белән Эльбингада төзелгән урыннан Севастопольгә 89дан 164 тоннага кадәр су сыйдырышлы биш кеше күчерелде,берсе Кара диңгез флоты составында.

1919 елда канал территориясе икенче чыгыш составында Посполита булып чыга. Польша хакимияте, каналның әһәмиятен аңлап, аны планлы рәвештә реконструкцияли башлады. 1929 елдан 1939 елга кадәр пинску шлюза (имән һәм борыч) янында ике төзелә, Белоозер ВПСЫ корылмалары реконструкцияләнә, Кобрин-Выгода яңа Трассасы буенча 7 километрлы канал корыла.

Ул үз составында 6 елга мониторы, 3 елга Канон көймәсе һәм 19 бронекатер булган Польша елга флоты тыл зонасына кергән. Бу суднолар Днепровск-Бугский каналына күчерелде. Көнбатыш Белоруссияне СССРга кушу операциясе барышында Польша флотилиясе канал буенча чигенергә омтылган, тик шлюза вакытыннан алда өзелү сәбәпле, Бога китә алмаган һәм баткан булган. 1940 елда бу судларның күп өлеше күтәрелеп, совет пин хәрби флотилиясе составына кертелгән, оператив зонага канал киткән.

Совет хөкүмәте каналга тагын да зур роль бирде. Днепров-бугай су юлын торгызу СССР елга флоты халык комиссариатына йөкләнгән. 7 ай эчендә (1939 елның декабреннән 1940 елның июленә кадәр) сигез гидроузел проектлау һәм төп төзелеш эшләре үткәрелгән,Су юлы озынлыгы 12 чакрымга кимегән. 1940 елның августында канал буенча суднолар йөреше яңадан торгызыла.

1941 елның июнендә каналны Вермахт өлешләре белән эләктерәләр. Каналны оккупацион хакимият тарафыннан актив куллану башланды. Әйтик, Кызыл Армиянең Баш идарәсе мәгълүматларына караганда, 1942 елда канал буенча 200 мең тонна йөк ташылган. Әмма 1943 елның язында партизаннар шлюзлар шартлый һәм шул рәвешле канал сафтан чыгарыла.

Белоруссияне азат иткәннән соң, СССР Наркомрефлотының Днепро-Двинский төзелеш-монтаж идарәсе тарафыннан актив рәвештә яңадан торгызыла башлаган. Елга флоты халык комиссары боерыгы буенча 1944 елның 1 августыннан " Днепробугстрой» эшчәнлеге яңадан торгызыла-2-4-6-7-8). Төп ремонт эшләре 1944 елның сентябреннән 1945 елның июленә кадәр барды. 1945 елда ук судоходчылык торгызыла, гәрчә соңгы эшләр 1946 елның июленә кадәр сузылса да.

Совет чорында канал үсеше туктатылмаган. Анда пин районының 11 нче " Качановичи» һәм Столин районының 12 нче «Стахово» гидроузеллары төзелә. 1976 елда каналның үзәне габаритларын (киңлеге — 40 м, тирәнлеге — 240 см, радиус ялгану — 400 м) капиталь яхшырту эшләре башлана. 1978 елдан 1991 елга кадәр 17,58 млн м3 грунт чыгарылган һәм 244 км су юлы реконструкцияләнгән. 1973 елдан 1992 елга кадәр агач 7 суүткәргеч плотина урынына тимеробетоннан 8 су җибәрү җайланмасы төзелә.

## Хәзерге торышы
Халыкара әһәмияттәге иң мөһим эчке су юллары турында 1996 елның 19 гыйнварындагы Европа килешүе нигезендә, канал Е-40 магистраль Днепровск-Вислан су юлының бер өлеше булып тора (Гданьск — Варшава — Брест — Пинск — Мозырь — Киев — Херсон). Канал ярдәмендә Балтика һәм Кара диңгез бассейннарының су элемтәсе булырга мөмкин. Шуңа да карамастан, бу су юлы буйлап үтәли судно йөртү, Бресттан алып Көнбатыш Буг елгасы буенча Варшавага кадәр участок суднолар йөрми, шулай ук Чебавец елгасы чукрак плотина Брестында янган өчен мөмкин түгел. Беларусьььта соңгы елларда сатылган елга судноларының саны вакытлыча схема буенча гамәлгә ашырыла: Брест елга порты акваториясендә ясалма шлюза каналлары-камералары өзелә, суд шунда эшли башлый, алар артыннан куыла, ә алда җир тамгасы ачыла һәм суднолар суга чыга.

1997 елда Беларусь Республикасы Министрлар Советы тарафыннан 2010 елга кадәр елга кадәр елга һәм диңгез ташуларын үстерү программасы кабул ителә, ул Днепров-бугай каналының гидротехник корылмаларын реконструкцияләү планын үз эченә ала. Программаны үтәү барышында шлюзларны реконструкцияләү, Иске гидротехник корылмаларны һәм башка төр эшләрне алыштыру гамәлгә ашырылды. 1998 елда 2003 елның октябрендә тәмамланган 9-нчы номерлы «Новосады» гидроузалын реконструкцияләү башланды. 2004 елда 2006 елда тәмамланган 1 нче " Имән» гидроузалын реконструкцияләү башланды. 2006-2010 елларда сугышка кадәр төзелгән 6 һәм 7 номерлы гидроузелларда Ббрин районында ике иске агач түбән идәнле шлюз урынына транспорт чишелеше белән комплекслы гидроузел төзелгән. Су 5,40 м, «Кобрин» гидроузелы Беларусиядә иң зурысы була.Аның составына югары якын килү каналы, суднолар йөрешле шлюз, Түбән якын килү каналы һәм су агызу корылмасы кергән. Уртача бер шлюзны төзү 5,35 метр тәшкил иткән кече ГЭС төзү өчен уңайлы су-энергетика шартлары тудырды. "Имән «кече ГЭСын сәнәгать эксплуатациясенә 2008 елның сентябрендә кертелгән (330 кВт билгеләнгән егәрлеге, 110 кВт өч турбинасы). «Имән " кече ГЭСын эксплуатацияләүнең беренче елында 290 мең кВт•сәг. нан артык эшләп чыгарган, биредә электр энергиясе елына 710 мең кВт / сәг тәшкил итәр дип планлаштырыла. . 2011 елның июлендә «Залузье» гидроузелында реконструкциядән соң 180 кВт егәрлекле тагын бер кече ГЭС эшли башлады, аның еллык электр энергиясен эшләп чыгару 1,1 млн кВт тәшкил итәчәк.•Ч. 2011 елда 10 нчы «Тришин» гидроузалын реконструкцияләү тәмамланды, аның суднолар йөрешле шлюзлары 5-Европа стандартларына туры килә, ә шлюзны реконструкцияләгән барлык шлюзлар да, шулай ук «Кобрин» ның Яңа шлюзлары кебек үк, va классификация класы параметрларына туры килә

СССР эшләгән елларда канал буенча пассажирлар йөртүнең төп күләме ГДРның металлургия комбинатларына җибәрелә торган тимер рудага туры килә (Брест портында тимер юл транспортына перегрузка ясалган). Германия берләшүеннән соң Алман металлурглары Германиядә табыла торган рудага йөз тота һәм канал буенча йөк әйләнеше катастрофик рәвештә кими (1991 елда 7 млн тоннадан 2004 елда 420 мең тоннага кадәр). 2008 елда Днепров-Бугский каналы буенча йөк ташыган йөк Күләме 1 млн 400 мең тонна тәшкил иткән.

## Техник корылмалар

### Судоходные шлюзы

* № 11 «Качановичи», Пинский районы
* 12-нче номерлы «Стахово», Столинский районы восточный склон
* № 1 «Дубой» Пинский районы
* «Переруб»
* «Рагодощ»
* «Овзичи»
* «Ляховичи» Дрогичинский районы көнбатыш склон
* № 6 «Кобрин», г. Кобрин (перепад үрләр 5,4 м)
* № 8 «Залузье» Жабинковский районы
* № 9 «Новосады»
* № 10 «Тришин», г. Брест (перепад үрләр 1,4 м)

### Водоподводящие системасы

* Белоозерская ВПС
* Ореховская ВПС
* Турская ВПС

## шулай ук карагыз

* Огинская системасы

## Төрле формадагы конденсаторлар

## Әдәбияты

* Географический энциклопедик сүзлек: географик атамалары / Под ред. А. Ф. Трешникова.  — 2-е изд., өстәмә — М.: «Совет энциклопедиясе», 1989.  — 592 с. — .
* 

## Сылтамалар

* .

Төркем:Днепр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр