Заһир Вәлитов

**Заһир Вәлитов**, Заһир Суфиян улы Вәлитов (, *[[1940 ел]]ның [[1 ноябрь|1 ноябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Йомагуҗа районы]], [[Вәлит]] — [[2019 ел]]ның [[17 февраль|17 феврале]], [[РФ]], [[БР]], [[Уфа]]*) — драма артисты, Гафури театрының (*[[Уфа]]*) әйдәүче артисты, РФ (*[[2000 ел|2000]]*) һәм БАССР (*[[1984 ел|1984]]*) халык артисты. Салават Юлаев премиясе лауреаты (*[[1981 ел|1981]]*). ССРБ театр әһелләре берлеге әгъзасы (*[[1966 ел]]дан*).

## Тәрҗемәи хәле
1940 елның 1 ноябренда БАССР Йомагуҗа (*хәзерге* БР Күгәрчен) районы Вәлит авылында туган. Уфа сәнгать укуханәсен (*Г. Гыйләҗев сыйныфы, [[1964 ел|1964]]*), Уфа дәүләт сәнгать институтын (*Г. Гыйләҗев курсы, [[1987]]*) тәмамлаган.

2019 елның 17 февраленда Уфа шәһәрендә вафат.

## Хезмәт юлы
1964 елдан Арслан Мөбәрәков исемендәге Сибай драма театры (*[[Сибай]]*) артисты.

1970 елдан Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театры (*[[Уфа]]*) артисты.

## Иҗаты
Күпкырлы талантка ия актёр. Сәхнәдә уйнаган каһарманнарына драматизм, тирән кичерешләр хас. Классик драматургияне уйнаганда чорны һәм авторларның стилен тирән аңлап, чагу образлар тудыра.

#### Уйнаган рольләре
##### [[Сибай драма театры|Сибай театры]]
* *Акъегет* «Ай тотылган төндә»  М. Кәрим (**дебют**, 1964).
* *Ильяс* «Югалган мәхәббәт»  Ч. Айтматов. 
* *Гомәркәй* «Канат җәйгәндә»  Н. Асанбаев.

##### [[Башкорт дәүләт академия драма театры|Гафури театры]]
* *Тимергали* «Янбикә»  Р. Сафин.
* *Шагыйрь* «Язмышлардан узмыш бар!..»  М.Кәрим — Р. Исрафилов.
* *Дәрвиш* «Ай тотылган төндә» М.Кәрим.
* *Чебутыкин* «Апалы-сеңелле өчәү»  (*Три сестры*)  А.П. Чехов.
* *Доменико Сориано* «Елый белмәгән хатын» (*Филумена Мартурано*) Э. Де Филиппо. 
* *Нароков* «Ак канатлы хыялым» (*Таланты и поклонники*) А.Н. Островский.
* *Сәгъдиев* «Ун өченче рәис» — «Соңгы узаман»  А. Абдуллин.

#### Хәзерге репертуар
* *Карт* «Мактымсылу, Әбләй һәм Кара юрга»  Т. Гарипова — О. Ханов.
* *Мокий Парменыч Кнуров* «Бирнәсез кыз» А. Островский.
* *Булат* «Бәхет бәясе» Х. Мөдәррисова — А. Әбүшахманов.
* *Гәрәй*, *2 нче карт* «Бервакыт санаторийда» Н. Гаетбаев — Илшат Вәлиев.
* *Илчегул* «Нәркәс» И.  Юмагулов — И. Гыйләҗев.
* *Фуат Көпрүлү* «Әхмәтзәки Вәлиди Туган»  Н. Асанбаев — А. Әбүшахманов.
* *Сәлахетдин* «Мулла»  Т. Миңнуллин
* *Сканлон* «Кәккүк оясы» К. Кизи — А. Әбүшахманов.
* *Мулла Мөхәммәтша* «Кодача» Б. Бикбай.
* *Миһран* «Әбиюшкә@эт.тущка.RU» Р. Кинҗәбаев — И. Муллабаев.

#### Куйган спектакльләре
* 1995 — «Сөйгәнем» Р. Байбулатов.
* 2000 — «Акъял батыр» халык әкияте.

## Фильмографиясе
* 2001 — «Ай кызы» (*Дочь луны*), «Башкортстан» ДТРК — *Карт*.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* БАССР атказанган артисты (1976).
* БАССР халык артисты (1984).
* РСФСР атказанган артисты (1989).
* РФ халык артисты (2000).
* Салават Юлаев премиясе (1981) — Гафури театрында куелган «Язмышлардан узмыш бар!» (М. Кәрим — Р. Исрафилов) спектаклендә уйнаган өчен (*иҗади төркем эчендә*).

## Чыганаклар
*  *[[Рәшит Шәкүр|Р. Шәкүр]]*. Салават Юлаев премиясе лауреатлары (Иҗат портретлары). Уфа, 1987.     
* *[[Асылгуҗа (Асылгуҗа Баһуманов)|А. Баһуманов]], Ф. Фәизова*. Салават Юлаев премиясе лауреатлары. Уфа: Китап, 1999. 

## Сылтамалар
* 20 февраль көнне тамаша залында басып торыр урын булмады – театр җәмәгатьчелеге, күп санлы тамашачылар Россиянең һәм Башкортстанның халык артисты, С. Юлаев исемендәге дәүләт премиясе лауреаты Заһир Вәлитовны зур юбилее - 75 яше белән котлады. 
*  Гафури театры рәсми сайты 
*  Башкортстан (''белешмәлек'') 

## Искәрмәләр


Төркем:БАССР халык артистлары
Төркем:РСФСР атказанган артистлары
Төркем:Россиянең халык артистлары
Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары
Төркем:Башкортстан артистлары
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Уфа сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Гафури театры актерлары