Инглиз инкыйлабы

**Инглиз инкыйлабы** (tat. lat.  ''İngliz inqıylabı'') шулай ук **Инглиз ватандашлар сугышы** (), совет тарихи мәктәбе буенча **Инглиз буржуаз инкыйлабы** (XVII гасыр) - Инглиз илендә абсолют монархиядән конституцион монархиягә күчеш.

**Инглиз инкыйлабы** нәтиҗәсендә патша (король) хакимияте парламент тарафыннан чикләнелә һәм ватандашлар ирекләре бирелә.

Инкыйлаб Инглиз иленең сәнәгый борылышына зур этәргечне бирә.

Инкыйлаб үзлекләре: башкарма хакимияте һәм канунны чыгару хакимияте арасында көрәш (патша парламентка каршы) һәм  англиканнар һәм пуританнар арасында дини сугыш булган. Шулай ук инкыйлаб вакытында миллиара низаглары - инглиз, шотланд, ирланд кешеләре арасында булган.

## Тарих
*1640 ел - унбер еллык тәнәфестән соң парламент чакырыла, ул **Озак Парламент** дип йөртелә (1653 елга кадәр эшли).
*1641 ел - парламент Ирландиянең фетнәсен бастыруга акча бирми һәм парламентны таратмау канунын кабул итә.

1641 елда парламент "Бөек ремонстранция" патша җинаятьләре турында җыентыгын кабул итә, дәүләт хакимияте парламент кулларында туплана.

*1642 ел - Карл I парламентны таратырга тырышканда көчле сәяси көрәш: парламент яклы - "түгәрәк башлы" һәм паша яклы "роялист" -"кавалерлар" арасында башлана.
* 10 гыйнвар - патша Лондоннан китә
*22 август - патша парламентка сугыш игълан итә
*23 октябрь - Эҗгил сугышы 
*1643 ел, 20 сентябрь - Ньюбери сугышы. Шотландия белән хәрби бергәлек.
*Марстон-Муре сугышы. Шотландия интервециясе. "Кавалерлар" җиңелә.
* 1645 ел, 14 июнь - Нейсби сугышы, "кавалерлар" тар-мар ителә.
* 1646 ел, 24 июнь - парламент гаскәрләре Оксфордны басып ала: патша Шотландиягә кача.
*1647 елда - шотланд кешеләре патшаны акча өчен парламентка җибәрәләр.

Оливер Кромвель гаскәрне тарата алмый. Парламент көчләрендә низаглашу башлана.
* 1648 ел, 17-19 август - Престон сугышы: шотландлар тар-мар ителә.
* 4 октябрь Кромвель атлы гаскәрләре Эдинбург шәһәрен басып ала.
*1649 ел, 30 гыйнвар - **Карл I патшасын җәзалап үтерү.**
*1950 - Данбар сугышы. Парламент Эдинбургны басып ала.
*1651 ел - Вустер сугышы. Республика гаскәр башлыгы Кромвель Шотландияне буйсындыра.
*1653 ел - **Кромвель Диктатурасы** яки Протектораты. 
*1658 ел - Кромвель диктаторы үлеме.
Генерал Монк Лондонны басып ала.
*1660 ел - парламент монархияне торгызу турында карарны кабул итә.

Үтерелгән Карл I улы Карл II тәхеткә чакырыла. Инкыйлаб тәмамы.
*1685 ел - Карл II бертуганы Яков II тәхеткә утыра
*1688 ел - **"Данлы инкыйлаб"**: парламент Яков II патшасын куып чыгара һәм Оранлы Вилһельмны тәхеткә чакыра.
*1689 елда Вилһелм Оранлы "Хокуклар акты" һәм «Habeas Corpus act» кануннарына тугрылыгын дәлилләгән.

## Әдәбият

*    Английская буржуазная революция XVII века / Под редакцией академика Е. А. Косминского и кандидата исторических наук Я. А. Левицкого. — М.: Издательство Академии наук СССР, 1954. — 10 000 экз.
*    Барг М. А. Великая английская революция в портретах её деятелей. — М.: Мысль, 1991.
*    Кондратьев С. В. Революция XVII века в Англии. — М.: Академия, 2010.
*    Лавровский В. М. Сборник документов по истории английской буржуазной революции XVII в. — М.: Высшая школа, 1973. — 342 с.
*    Лавровский В. М., Барг М. А. Английская буржуазная революция. — М., 1958.
*    Павлова Т. А. Вторая английская республика (1659—1660). — М., 1974.
*    Савин А. Н. Лекции по истории английской революции. — М., 2000.
*    Томсинов В. А. Юридические аспекты английской революции 1640—1660 годов. Период конституционной борьбы: ноябрь 1640 — август 1642 года. — М.: Зерцало-М, 2010.

Төркем:Англия тарихы
Төркем:Ватандашлар сугышлары
Төркем:Инкыйлаблар