Анемия

**Анемия** — (грекча an- — кире алкушымча һәм haima — кан), **азканлылык**, кан күләме берәмлегендә гемоглобин һәм (яки) эритроцитларның кимүе.

Азканлылык (анемия) авыруы организмда эритроцитлар саны азаю яки алар гомумән кимү сәбәпле, канда гемоглобин күрсәткеченең түбән төшүе , белән характерлана. Азканлылыкны патологик халәтнең бер симптомы дип карау дөресрәк. Русиядә һәр 100 мең кешенең 157 сендә азканлылык симптомы очрый.

Анемия сүзе грек телендә «кан булмау» дигәнне аңлатса, асылда бу халәт «азканлылык» дип йөртелә. Азканлылык һәм канда су микъдары артуны (гидремия) аера белергә кирәк. Гидремия очрагында да канда эритроцитлар һәм гемоглобин нисбәте кими, тик бу хәл организмда кан күләме кимүдән түгел, бөерләр авырганда, йөрәк шешенүләре вакытында канның сыеклануы нәтиҗәсендә барлыкка килә.

Азканлылыкны канның гомуми микъдары кимү (олигемия) белән дә бу­ тарга ярамый, чөнки бу очракта организмда әйләнештә булган кан күләме бик көчле кан агу хисабына кими. Организмда канның гомуми күләме нормада (нормоволемия), артып киткән күләмдә (гиперволемия), кимегән (гиповлемия) булуына карап, азканлылыкны берничә төргә аерып карыйлар.

Күбесенчә, азканлылыкны кан составында кызыл кан күләме үзгәрү белән характерлыйлар. Кайвакыт эритроцитларның сыйфаты һәм гемоглобин мо­ лекуласының төзелеше үзгәрү канның транспорт функциясен үтәү сәләтенә, тукымаларның сулыш алу халәтенә һәм организмда бара торган башка патологик үзгәрешләргә йогынты ясавын да әйтеп үтәргә кирәк. Мәсәлән, кайбер нәселдән килгән гемолитик азканлылык вакытында тумыштан түбән сыйфатлы эритроцитлар үзләренең гемолизга бик тиз бирешүләре белән эчке органнарда гемосидероз (геморрагик-пигментлы дерматоз) халәте, үт куыгында пигментлы ташлар барлыкка китерергә мөмкин.

Азканлылык ниндидер авыруның икенчел синдромы булырга мөмкин, әйтик, травмадан соң кан агу, В12 авитаминозы, организмга тимер җитмәү, эритроцитларның ферментлы системасында тумыштан җиткелексезлек, гемоглобинның аномаль ферментлары барлыкка килү, бавыр циррозы булганда барлыкка килүче гиперспления синдромы (гиперспленизм) һәм башкалар очрагында.

Кабул ителгән традиция буенча, бу авыруларның килеп чыгу сәбәпләре, патогенезлары төрле булуга карамастан, төп синдромнары буенча аларны азканлылык дип атыйлар. Азканлылык организм эшендә көчле чагыла.

Авыру билгеле бер дәрәҗәгә җиткәч, органнарда һәм тукымаларда кислородка ачлык — гипоксия барлыкка килә һәм дистрофия (азыкны үзләштерү процессы бозылудан бик нык ябыгу) башлана.

Әгәр канда гемоглобин ике тапкыр кимесә, дистрофиянең башлангыч билгеләре йөрәктә сизелә башлый, тагын да түбәнәйсә, организмда кире кайтарып булмастай үзгәрешләр барлыкка килергә мөмкин. Гипоксия булганлыктан, организмда матдәләр алмашы процессының окисьләшеп бетмәгән продуктлары җыела — беренче чиратта сөт кислотасы. Канның селтеле резервы кими, авыр очракларда ацидоз (канда һәм тукымаларда кислота күбәю) халәте күзәтелә. Бу—тукымаларның трофикасын (тукыма яисә әгъзаларның функциясен һәм структурасын саклауны тәэмин итүче күзәнәк туклануы процесслары җыелмасы) тагын да ныграк начарайта.

Авыр очракларда, тиз үсеш алган азканлылык тукымаларда матдәләр алмашының шактый бозылуы белән характерлана, хәтта кайвакыт мондый үзгәрешләр үлемгә китерергә мөмкин.

Азканлылыкның нинди төре булса да, организм авыру халәтен үзе компенсацияләргә тырыша: а) кан әйләнешенең интенсивлыгы арта — йөрәктә кан йөреше һәм аның минутлы күләме күтәрелә, нәтиҗәдә та­ хикардия барлыкка килә һәм кан йөрешенең тизлеге арта; б) организмда канның бүленеше үзгәрә — ул «депо»дан (бавыр, талак, мускуллардан) мобилизацияләнә, шунлыктан перифирик тукымаларны кан белән тәэмин итү кими, ә тормыш өчен мөһим булган органнарга кан килеше арта; 12  витамин препаратлары белән дәвалау булмаганда күрү нервы атрофиясе үсеш алырга мөмкин. Яман анемия шулай ук деменция, периферия нейропатиясенә һәм арткы вә кырый арканнар зарарлану белән арка миенең аскискен катнаш дегенерациясенә китерә ала.

## Дәвалау
Дәвалау медикаментоз (составында тимер, микроэлементлар булган дару препаратлары), хирургик (җелек күзәнәкләрен күчереп утырту), диетотерапия, кан препаратларын җибәрү. Мөмкин өзлегүләр: кан агу, йөрәк-кан тамырлары җитешмәүчәнлеге һ.б.

## Искәртү
Анемия барлыкка килүенә булышлык иткән сәбәпләрне бетерү. Башкортстанда 2005 е. 100 мең кешегә А. б‑н гомуми авыручанлык 2979,3 тәшкил итә, тәүләп ачыкланган — 1172,6; шуңа ярашлы 2007 ел — 3418,1 һәм 1381,6; 2009 ел — 3238,1 һәм 1137,1. Анемияне диагностикалау, дәвалау һәм искәртү буенча фәнни тикшеренүләр Медицина университетында алып барыла (Ә.Б.Бәкеров, В. И. Никуличева, Г. Ш. Сафуанова һ.б.). "Иммунопрепарат" препаратында анемиянең төрле формаларын дәвалау өчен церулоплазмин дару препаратын алу технологиясе эшләнә һәм җитештерүгә иңдерелә (А.Г.Исрафилов, С.Ә.Янекәева).

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Никуличева В. И., Сафуанова Г. Ш. Железница анемия — современные аспекты. Уфа, 2003.
* Шулутко Б. И. Внутренняя медицина. Руководство для врачей в 2 томах. Спб.: "Левша. Санкт-Петербург", 1999
* Шулутко Б. И., Макаренко С. В. Стандарты диагностики и лечения внутренних болезней. 3-е изд. СПб.: "Эби-СПБ", 2005

## Сылтамалар
* Статья о гемоглобин и анемии: причины возникновения анемии, 11 народных рецептов лечения анемии 
* (рус.)
* Все о железной анемии и ул лечении 
* Болезни системы крови — Анемии (малокровие) 
* Анемии

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Гематология