Баязит Дим

**'
**Баязит Дим** (''[[псевдоним]]'', чын исеме Баязит Фәтхелислам улы **Баянов*', ) - [[язучы]], мөхәррир, журналист.  [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашкан яугир.

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1909 ел]]ның 24 гыйнварында [[Уфа губернасы]] [[Бәләбәй өязе]] [[Әлшәй вулысы]] (хәзерге [[Башкортстан]]ның [[Дәүләкән районы]]) [[Аюхан]] [[авыл]]ында туган.

[[1924]]-[[1928 ел]]ларда  [[Бәләбәй татар педагогика укуханәсе|Бәләбәй педагогия техникумында]] укый . Әлеге уку йортында  вакытында [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|республика]] матбугатында, мәсәлән, [[«Кызыл таң» газетасы|«*Яңа авыл*»]] [[газета]]сында, студент [[яшьләр]] тормышыннан хәбәрләре белән даими катнашып килә. Үзенә *Баязит Дим* [[псевдоним]]ын ала.

[[1928 ел]]да уку йортын тәмамлагач, [[«Кызыл таң» газетасы|«*Коммуна*»]] [[газета]]сына эшкә чакырыла.

[[1929 ел]]да фирка [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|өлкә]] комитеты Б. Димне [[Туймазы]]га, [[Башкортстан АССР]]да иң беренче нәшер ителә башлаган 4 [[Башкортстанның район гәҗитләре|район газетасы]]ның берсен  – [[Туймазы хәбәрләре|«*Ленин юлы*»]] [[газета]]сын оештырырга җибәрә. Алдагы  елларда  әлеге [[газета]]ның редакторы булып эшли.

[[1931 ел]]да Б. Дим [[Кызыл армия]]гә алына. Чик саклау гаскәрләрендә әфисәр булып хәрби хезмәт үтү аның өчен чын тормыш мәктәбенә һәм иҗат чыганагына әверелә. [[1934 ел]]да армиядә сәяси җитәкче (*политрук, полк комиссары*) итеп билгеләнә. Хәсән күле, Халхин – Гол ([[Монголия]]) янында [[Япония|японнарга]] каршы сугышларда катнаша. [[Бөек Ватан сугышы|Сугыш]] башланыр алдыннан Баязит Баянов хезмәт иткән дивизияне [[Көнбатыш]]ка күчерәләр.

== [[Бөек Ватан сугышы]]нда ==
[[Бөек Ватан сугышы|Сугышның]] беренче көннәреннән үк полк комиссары Баязит Баянов яуга керә, фронтның алгы сызыгында була. [[Смоленск]] өчен барган сугышта каты яралана. Яралардан дәвалангач, [[Мәскәү]] янындагы сугышларда катнаша, тагын яралана. Аны хәрби хезмәттән азат итәләр. [[Уфа]]га [[гаилә]]се янына кайтып, фирка [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|өлкә]] комитетының хәрби бүлегендә мөдир урынбасары булып эшли башлый, ләкин сугышта алган  яраларыннан [[1945 ел]]ның [[көз]]ендә [[Уфа]]да вафат була.

[[Бөек Ватан сугышы]]нда бертуганнары  да катнаша – сеңлесе Мөкәррәмә хәрби табиб була, энесе Рифгать 19 яшендә [[Төньяк]] [[Кавказ]]да һәлак була.

== Иҗаты ==
Баязит Димнең иҗат гомере кыска булды. Утызынчы елларда [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|республика]] матбугатында бер-бер артлы  «*Яз* *җыры*», «*Яшьлек*», «*Барыбер яз килер*», «*Авылым турында*» хикәяләре басыла. 
[[1930 ел]]да [[авыл]]да күмәкләштерү сәясәте турында «*Шалаштагы тормыш*» повесте басылып чыга.

Ул [[әдәбият]]ны хәрби тема – солдат тормышын, илне саклаучы кешеләр образын сурәтләүче хикәяләре белән баетты. [[Агыйдел (журнал)|«*Октябрь*»]] журналы битләрендә дөнья күргән хикәяләренең каһарманнары, авторның үзе кебек үк, чын тормыштан алып язылган  солдатлар. Әсәрләрендә аеруча командир образларын яхшы тасвирлый.

[[Язучы]] исән чакта ике китабы басыла. Беренчесе – [[Ерак Көнчыгыш]]та хезмәт иткәндә язылган «*Хәрби хикәяләр*» ([[Уфа]], [[1938]]) китабы, икенчесе – [[Бөек Ватан сугышы]] вакыйгалары нигезендә автобиографик характерда язылган «*Фронт* *хикәяләре*» ([[Уфа]], [[1941]]). Соңгысында «*Комиссар Лавров*», «*Безнең кыз*», «*Беренче* *бәрелеш*» повестьлары, «*Тимер кешеләр*» хикәясе  урын алган.

Вафатыннан соң, [[1948 ел]]да Баязит Бикбай кереш сүзе белән «*Хикәяләр*» дигән җыентыгы нәшер ителә.

== Чыганак ==
1. Утлы еллар авазы. Җыентык (*төзүчесе Г. Байбурин*). Уфа, 1985.

2. Совет Башкортстаны язучылары (*биобиблиографик белешмә*). Уфа, 1988.

== Сылтама ==
* [http://old.ktrb.ru/print/tarih-3787.html Юл башы — “Яња авыл”да] 
* [http://davlekanovo-cbs.my1.ru/index/bajazit_dim/0-87  Дәүләкән үзәк китапханәсе сайты]
* [http://wiki02.ru/encyclopedia/Dim_Bayazit/t/4323     Башкортстан (*энциклопедия'')] 
*  В.Романов. Китапларында – сугыш сулышы. 

## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстан язучылары
Төркем:Татар язучылары
Төркем:Башкорт язучылары
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:Журналистлар
Төркем:Бәләбәй педагогика көллиятен тәмамлаучылар