Шаһбазгәрәй Әхмәров

**Шаһбазгәрәй Әхмәров**, Шаһбазгәрәй Исмәгыйль улы Әхмәров (*Әхмәрев*) (, *[[1852 ел]], [[Казан]] — [[1900 ел]], шунда ук*) — педагог һәм җәмәгать эшлеклесе, 1881 елдан Казан татар укытучылар мәктәбе инспекторы (*директоры*), 1898 елдан Казан мөселман хәйрия җәмгыяте, яки Ярлы мөселманнарга ярдәм итү җәмгыяте идарәсе рәисе. Хакыйкый , .

## Тәрҗемәи хәле
  
1852 елда Казанда обер-әфисәр гаиләсендә туган. Әтисе Исмәгыйль Әхмәров Сембердән. Егерме биш ел солдат хезмәтендә русча укырга-язарга өйрәнеп кайткан. Балаларын өендә русчага да, татарчага да, дингә дә укыткан.
 
Ш.И. Әхмәров 1878 елда Казан университетын тәмамлаган, шул ук елдан Казан татар укытучылар мәктәбендә педагогика, рус теле һәм әдәбияты фәннәреннән укыта, 1881 елдан мәктәпнең икенче (*[[Мөхәммәтгали Мәхмүдов|М. Мәхмүдов]] пенсиягә киткәннән соң*) инспекторы — директоры, 18 ел буена уку йортының алыштыргысыз җитәкчесе була .  Әлеге уку йортына эшкә шәһәрнең күренекле галимнәрен тарта: шәркыятьче галим В.В. Радлов (*[[1837 ел|1837]]-[[1918 ел|1918]]*)  1884 елга кадәр (*«академик» дәрәҗәсе алып, [[Петербург]]ка күчкәнче*) уку бүлеге мөдире булып эшли, татар мәктәпләре файдалана торган рус булмаганнар өчен рус теле дәреслеге, рус телендә уку китабы яза. 1881-1884 елларда рус телен  В.А. Богородицкий (*[[1857 ел|1857]]-[[1941 ел|1941]]*), математиканы Н.Г. Лексин, табигать фәннәрен Ибраһим Терегулов (*[[1852 ел|1852]]-[[1921 ел|1921]]*) укыта. Педагогик  практика белән Каюм Насыйри (*[[1825 ел|1825]]-[[1902 ел|1902]]*) җитәкчелек итә.

1884 елдан Казан губернасы  инспекторы.

Казанның мөселман җәмгыятендә зур абруй казанган Ш.И. Әхмәровны 1898 елдан Казан мөселман хәйрия җәмгыяте, яки Ярлы мөселманнарга ярдәм итү җәмгыяте идарәсенең (*беренче*) рәисе итеп сайлыйлар.

Яхшы методист була,  шәкертләрне рус грамотасына өйрәтүнең эзлекле тәртибен булдыру өчен берничә уку ярдәмлеге (*мәсәлән, «Грамматика русского языка для татар», [[1889 ел|1889]]*) яза. «Казан-татар теле шивәсендә фигыльне синтаксис ягыннан тикшерү» уку әсбабы (*[[1895 ел|1895]]*) авторы.

Университет бетереп, 20 ел «*дәүләткә хилафсыз хезмәт иткән өчен*» статский киңәшче дәрәҗәсе бирелә. Хакыйкый статский киңәшче дәрәҗәсе белән бергә дворян титулы бирелә. Титул үзенә генә бирелә, гаиләсенә дворянлык кагылмый.

1900 елда Казанда вафат. Яңа Бистә зиратында .

## Гаиләсе
  
Хатыны Хәдичә (*?-[[1945 ел|1945]]*), әтисе ягыннан морза Алкиннар, әнисе ягыннан морза Арсаевлар нәселеннән, Казанның баш полицмейстеры,  Шаһиәхмәт Мөхәммәт улы Алкин (*[[1812 ел|1812]]-[[1879 ел|1879]]*) кызы. Гаилә Казанда Петропавел (*хәзерге* Җәлил) урамы белән  (*хәзерге* Профсоюзлар) урамнары чатындагы, 40 мең сум алтын акчага дворян хатыны Геркинадан сатып алган үз йортларында яшәгән. Балалары:
* :*Олы кызы* Маһипәрвәз (*[[1880 ел|1880]]-[[1964 ел|1964]]*), Петербургта югары медицина белеме алган (*[[1912 ел]]да*) беренче татар кызы, Ленин орденлы табиб, ТАССР атказанган табибы. Казан университетының медицина факультетын  тәмамлаган Рөстәм Әскар улы Дәүләтшинга кияүгә чыга. Бердәнбер уллары Әскарне (*[[1902 ел|1902]]-[[1918 ел|1918]]*) кызыллар атып үтерә.
* :*Икенче кызы* Суфия (1885-?), югары белемле режиссер, актриса. Генерал Али Шәех Гали улы Әскаргә кияүгә чыга. Кызлары Динара, Гөлнара.
* :*Өченче кызы* Сара, Алманиядә укыган югары белемле тәрҗемәче.  (1887-1939) кияүгә чыга. Дүрт балалары (өч кыз, улы Павел) була. Гаиләсе белән католик динен кабул иткән.
* :*Төпчек кызы* Заһидә (*[[1897 ел|1897]]-[[1988 ел|1988]]*), укытучы; Кәрим Тинчурин (*[[1887 ел|1887]]-[[1938 ел|1938]]*) хатыны. Балалары булмый.
* :*Олы улы* Даут (*[[1883 ел|1883]]-[[1914 ел|1914]]*), хокукчы. Хатыны Ольга Иван кызы Дампер. Бердәнбер уллары Марк.
* :*Уртанчы улы* Ильяс (*[[1887 ел|1887]]-[[1942 ел|1942]]*), юнкер мәктәбен тәмамлаган. Гаиләсе булмаган.
* :*Кече улы* Йосыф Әхмәров (*[[1889 ел|1889]]-[[1914 ел|1914]]*), әфисәр. Хатыны Нәфисә.
*

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Әдәбият
# Республика Татарстан: Памятники истории и культуры, К.: ТКН, 1993. 
# Казань в памятниках истории и культуры. Казань, ТКН,  1982. 
# *Р. Салихов, [[Рамил Хәйретдинов|Р. Хайрутдинов]]*. Памятники истории и культуры татарского народа (конец XVIII – нач.XX веков). К.:  ФЕСТ, 1995. 
# Казанская татарская учительская школа 1876-1917 гг. К.: «Гасыр», 2005. 
# *[[Рабит Батулла]]*. Урыннары җәннәттә булсын. Казан: «Рухият», 2007. ISBN 978-5-89706-109-9

## Сылтамалар

## Искәрмәләр

Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Оешма җитәкчеләре
Төркем:Укытучылар
Төркем:Хәйриячеләр