open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эва-Лотта Кийбус

**Эва-Лотта Кийбус** (; 2003 елның 17 гыйнвары, Таллинн, Эстония) — Эстония тимераякта фигуралы шуучысы. Ике тапкыр Эстония чемпионы (2020, 2021).

## Карьера
Эва-Лотта 2003 елның 17 гыйнварында Таллиннда туа. Фигуралы шуу белән 2007 елда шөгыльләнә башлый.

2018—2019 сезонында яшьүсмерләр арасында Гран-при этабында беренче тапкыр чыгыш ясый, Литвада үткән ярышта 13 нче урынны яулый. 2019 елның март аенда яшьүсмерләр дөнья чемпионатында катнаша һәм 26 нчы урынны яулый. Шулай ук мартта Сайтамада узган олылар арасында дөнья чемпионатында беренче тапкыр чыгыш ясый, ярышны ул 22 нче урында тәмамлый.

2019 елның декабрендә Эстония чемпионатында алтын медаль яулый. 2020 елның гыйнвар аенда Лозанна шәһәрендә узган яшьләр Олимпия уеннарында 14 нче урынны яулый. Шулай ук гыйнварда беренче тапкыр Европа чемпионатында катнаша, аны 7 нче урында тәмамлый.

2020—2021 сезонында сентябрь аенда Nebelhorn Trophy 2020 ярышында алтын медаль яулый. Соңрак Budapest Trophy 2020 ярышында көмеш медаль аулый. Декабрьдә икенче тапкыр Эстония чемпионатында җиңүгә ирешә. 2021 елгы дөнья чемпионатында 14 нче урында урнаша һәм 2022 елгы Олимпия уеннарына Эстония өчен урын яулый ала.

2021—2022 сезонында Эстония чемпионатында көмеш медаль яулый. 2022 елның гыйнварында Европа чемпионатында чыгыш ясый, анда 11 нче урынны яулый. Февраль аенда Пекинда узган Олимпия уеннарында катнаша һәм ярышны 21 нче урында тәмамлый.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Эва-Лотта Кийбус Халыкара тимераякта ярышучылар берлеге сайтында 

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Тимераякта фигуралы шуучылар
Мөселманнар горурлыгы мәчете

**Шали җәмигъ мәчете**, Мөхәммәд пәйгамбәр исемендәге **«Мөселманнар горурлыгы»** мәчете (, ) ― Чечен Республикасының Шали шәһәрендә урнашкан  мөселман гыйбадәтханәсе (*җәмигъ мәчете*). Аурупада иң зур мәчет. Бина үзе 30 меңгә кадәр, якын-тирә территориясе – 70 меңгә кадәр кеше сыйдыра ала.

## Тарих
Мәчет төзелеше 2012 елдан бирле алып барылган. Яңа мәчет төзелеше Шали шәһәренең үзәгендәге 5 гектар мәйданда, *Шали-сити* биек йортлар комплексы янында алып барыла. Гыйбадәт йортының проектын Үзбәкстан архитекторлары булдырган.

Мәчетне ачу тантанасы 2019 елның 23 августында уза һәм Чечняның беренче президенты Әхмәт хаҗи Кадыйровның (1951–2004) туган көненә багышлана. 

Башта мәчеткә Чечня Башлыгы Рамзан Кадыйров исемен бирү ниятләнгән булган. Мәчетне ачу тантанасында иман йортының Пәйгамбәр исеме белән аталуы турында игълан ителә .

## Бина
Шәһәр үзәгендә урнашкан «Мөселманнар горурлыгы» мәчете ― Аурупада иң зур мәчет. Бина үзе 30 меңгә кадәр, якын-тирә территориясе – 70 меңгә кадәр кеше сыйдыра ала. Бина уникаль проект буенча төзелгән, биеклеге 43 метр булган гөмбәзе һәм биеклеге 63 метр булган манаралары бар. Бина Грециянең Тасос утравыннан кайтарылган, яктылыкны кире кайтаручы һәм эсседә суыклык бирүче кершәндәй ак мәрмәр белән тышланган.

Сигез метрлы, ике тоннадан артык авырлыктагы үзәк люстра һәм 395 яктырткыч  ташлары һәм алтын белән бизәлгән. Мәчетне архитектур-сәнгати яктырту Griven компаниясе тарафыннан башкарылган .

5 гектарлы мәйданда 12 фонтанлы парк зонасы булдырылган, анда 2000 төп агач утыртылган һәм чын розалар үзәне булдырылган.

## Галерея

Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 01.jpg|Мәчет кич белән
Файл:Cat on the threshold of Muslim's Pride mosque in Shali.jpg|
 Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 09.jpg|Үзәк келәм бизәге
Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 13.jpg|Кече люстра (астан күренеш)
Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 08.jpg|Үзәк люстра (астан күренеш)
Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 16.jpg|Бизәлеш элементлары
Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 15.jpg
Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 14.jpg
Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 12.jpg|Дивар сәгате
Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 11.jpg|Ишек бизәлеше
Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 04.jpg
Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 06.jpg
Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 03.jpg
Файл:Muslim pride mosque Shali Chechnya 05.jpg


## Сылтамалар
* 

## Моны да карагыз
* Чечня йөрәге мәчете

## Искәрмәләр


Төркем:Чечня мәчетләре
Төркем:2019 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Русских

**Русских** (Р**у́**сских) ― фамилия.
* Алексей Русских (1968), дәүләт эшлеклесе, 2021 елның 4 октябреннән Сембер өлкәсе губернаторы.
* Николай Русских (1920—1979), БАССР атказанган рәссамы (1977).

Төркем:Фамилияләр
Рихтер

**Рихтер** (Р**и́**хтер,  ― казый, судья) ― фамилия.
* Бөртон Рихтер (1931—2018), физик, университет профессоры (Америка Кушма Штатлары). Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1976).
----
* Зинаида Рихтер (1890—1967), рус совет язучысы.

## Моны да карагыз
* (3338) Рихтер, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Шәһидуллин

**Шәһидуллин**, *шулай ук* **Шаһидуллин** ― фамилия.
* Альберт Шәһидуллин  (1966), опера җырчысы (баритон).
* Борһан Шәһидуллин (*[[Борһан Шәһиди]]*, 1894―1989), Кытай дәүләт һәм сәяси эшлеклесе.
* Роальд Шәһидуллин (1928―), химия фәннәре докторы (1997).
* Шамил Шаһидуллин (1968―2011), кино һәм театр артисты.
* Шәрәфетдин Шәһидуллин (1879—1942), нашир, журналист, эшкуар һәм мөхәррир, «Игъланәт» газетасы һәм «Россия сәүдәсе» журналы мөхәррире.

Төркем:Фамилияләр
Байтирәков

**Байтирәков** ― фамилия.
* Габделллатыйф Байтирәков (1873―1917 елдан соң), җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе.
* Николай Байтирәков (1923—1997), язучы, шагыйрь, тәрҗемәче, УАССР Дәүләт премиясе иясе (1985), Удмуртиянең халык шагыйре (1986).
* Нурлыгаян Байтирәков (1890—1974), хирург, медицина хезмәте полковнигы (1959), РСФСР атказанган табибы (1957).
Төркем:Фамилияләр
Игорь Бабушкин

**Игорь Юрьевич Бабушкин** (1970 елның 5 апреле, Рыбинск, Ярыслау өлкәсе, РСФСР, ССРБ) — Россия дәүләт һәм сәяси эшлеклесе. 2019 елның 17 сентябреннән Әстерхан өлкәсе губернаторы (2019 елның 5 июненнән 17 сентябренә кадәр Әстерхан өлкәсе губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы).

## Тормыш юлы
Игорь Бабушкин 1970 елның 5 апрелендә Ярыслау өлкәсенең Рыбинск шәһәрендә туа.

Мәктәпне тәмамлаганнан соң Мәскәү югары хәрби команда училищесына укырга керә, 1992 елда аны тәмамлый.

1992 елдан 2012 елга кадәр Россия Кораллы көчләрендә һәм Россия федераль иминлек хезмәте бүлекчәләрендә хезмәт итә. Полковник исемендә Махсус төзелеш федераль агентлыгында хезмәт итә.

2002 елда «юриспруденция» белгечлеге буенча Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Голицын чик буе институтында өстәмә белем ала. Шулай ук Менеджмент, икътисад һәм инновацияләр институтын тәмамлаган.

2013 елның гыйнварында Дәүләт милке белән идарә итү буенча Федераль агентлык җитәкчесе урынбасары вазифасын башкарган. Дәүләт казнасы, федераль хакимият органнары һәм куркынычсызлык өлкәсендә оешмалар, тармак оешмалары һәм чит ил милке белән идарә итү, сәнәгать комплексы оешмалары белән идарә итү буенча кураторлык иткән, Рус православ чиркәвенә дини билгеләнештәге объектларны тапшыру сорауларына җавап биргән.

2018 елның сентябрендә Россия Федерациясе Президентының Төньяк Кавказ федераль округында тулы вәкаләтле вәкиле Александр Матовников урынбасары итеп билгеләнә.

2019 елның 5 июненнән Россия Президенты Владимир Путин указы белән Әстерхан өлкәсе губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы итеп билгеләнә.

Бердәм тавыш бирү көнендә, 2019 елның 8 сентябрендә, Әстерхан өлкәсе губернаторы сайлауларының беренче турында 75,64% нәтиҗәсе белән ул җиңү яулый. Аның вәкаләтләре вакыты 2024 елда тәмамлана.

## Бүләкләр
Төрле елларда дәүләт бүләкләре һәм аерымлык билгеләре алган. Батырлык Ордены белән бүләкләнгән.

Россия Федерациясенең 2 yxt класслы хакыйкый дәүләт киңәшчесе (2015). Запастагы полковник.

## Гаилә
Өйләнгән. Кызы бар.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Әстерхан өлкәсе рәсми сайтында

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Батырлык ордены кавалерлары
Төркем:Россия юристлары
Төркем:Әлифба буенча юристлар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1970 елда туганнар
Төркем:5 апрель көнне туганнар
Төркем:Мәскәү вузларын тәмамлаучылар
Георгий Ревия

**Георгий Ревия** (*Георгий Ной улы Ревия*, ; 1999 елның 3 апреле, Одинцово, Россия) — Грузия тимераякта фигуралы шуучысы. Бозда биюдә Мария Казакова белән яшьүсмерләр Гран-при финалы җиңүчесе (2019).

## Карьера
Георгий 1999 елның 3 апрелендә Россиянең Одинцово шәһәрендә туа. Фигуралы шуу белән 2003 елда шөгыльләнә башлый. 2016 елга кадәр Россия өчен чыгыш ясый (Ксения Конкина белән), аннан соң Грузия өчен чыгыш ясый башлый. Бер сезон дәвамында Ева Хачатурян белән ярышларда катнаша.

2017—2018 сезоныннан Мария Казакова белән чыгыш ясый башлый. 2018 елның мартында алар яшьүсмерләр дөнья чемпионатында катнашалар, анда 9 нчы урынны яулыйлар. Икенче елда шулай ук яшьүсмерләр дөнья чемпионатында чыгыш ясыйлар, анда 6 нчы урында урнашалар.

2019—2020 сезоны пара өчен бик уңышлы була. Ике яшьүсмерләр арасында Гран-при этабында да медальләр яулый алалар (Латвиядә узган этапта көмеш медаль, Хорватиядә — алтын). 2019 елның декабрендә Италиянең Турин шәһәрендә узган яшьүсмерләр арасында Гран-при финалында алтын медаль яулыйлар. Моңа кадәр Грузия спортчылары яшьүсмерләр Гран-при финалында мондый нәтиҗәгә ирешә алмаган һәм Казакова/Ревия беренче җиңгән пара була. 2020 елның гыйнварында пара беренче тапкыр Аурупа чемпионатында чыгыш ясый, анда 14 нче урында урнашалар. Март аенда яшьүсмерләр дөнья чемпионатында көмеш медаль яулыйлар.

2021—2022 сезонында алар Nebelhorn Trophy 2021 ярышында катнашып, бронза медальләрен яулыйлар һәм 2022 елгы Олимпия уеннарына Грузия өчен бозда биюдә урын яулый алалар. Февральдә Пекинда узган Олимпия уеннарында пара 19 нчы урында урнаша. Мартта дөнья чемпионатында чыгыш ясыйлар һәм 19 урында ярышны тәмамлыйлар.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Тимераякта фигуралы шуучылар
Курчалой җәмигъ мәчете

**Курчалой җәмигъ мәчете**, Кунта-хаҗи Кишиев исемендәге Курчалой җәмигъ мәчете (, ) ― Чечняның Кунчалой шәһәрендә урнашкан мөселман гыйбадәтханәсе (*җәмигъ мәчете*). Мәчеттә берьюлы 5000 гә кадәр дин тотучы намаз укый ала, ислам йорты ― шәһәр символларының берсе.

## Тарих
Курчалойдагы Иске мәчеткә нигез салучы ― шәех  (1796―1867). Беренче Курчалой мәчете якынча 1840-елларда төзелгән. Мәчет башта кечкенә генә гыйбадәт йорты булган. Аннары берничә тапкыр киңәйтелгән һәм үзгәртеп корылган.

1883 елга Курчалой авылында (*2019 елдан шәһәр статусына ия*) 12 мәчет исәпләнә: төп җәмигъ мәчете һәм 11 квартал мәчете.

2007 елда Чечня Республикасы Президенты Рамзан Кадыйров мәчетне зур масштабта реконструкцияләүне башлап җибәрә. 2008 елда яңа мәчет төзелеше башлана, иске бина сүтелә. Тиздән яңа Җәмигъ мәчете нигезенә беренче таш салына, аның нигезенә иске мәчет ташлары салып калдырыла. Мәчет төзелеше белән Төркия компаниясе шөгыльләнгән. Курчалойның үзәк мәчете 2009 елның 5 октябрендә ачыла.

## Бина
Мәчет архитектурасы ике стильне үз эченә ала — классик госман һәм Византия стильләре. Курчалой мәчете Әл-Харам мәчетенә юнәлтелгән. Конструкцияләрне ныгыту өчен бина нигезенә субайлар сугылган. Мәчетне ундүрт кечкенә гөмбәз бизи, аларның үзәгендә, дүрт ярымгөмбәз әйләндереп алган хәлдә, 20 метрдан артык биеклектәге һәм 15,5 метр диаметрлы төп зур гөмбәз калкып тора.

Мәчетнең гомуми мәйданы 1800 кв. м. тәшкил итә. Төньяк яктан төп бинага классик *шадырван* формасындагы 180 квадрат метрлы җәйге галерея тоташа.
Мәчетнең көнбатыш ягында гадәти булмаган үзенчәлекле архитектуралы, мәрмәр белән эчләнгән тәһарәтханә урнашкан. Боларның барысын 47 метрлы дүрт манара тулыландыра, мәчетнең дүрт манарасы да икешәр балконлы. Мәчеттә бер үк вакытта биш меңгә якын мөэмин дога кыла ала. Мәчетнең үзәк керү юлы шәех Кунта-хаҗи Кишиев әйткән сүзләр язылган язу белән бизәлгән. Мәчетнең тышкы һәм эчке диварлары – мәрмәр-травертин, интерьеры – ак мәрмәр белән бизәп эшләнгән. Мәчетнең эчендә икенче кат дәрәҗәсендә **п** үрнәгендә балкон ясалган. Мәчет эчендәге һәм тышкы яктагы язуларны төрек осталары эшләгән. Диварлар, түшәмнәр һәм эчке яктан гөмбәз Коръән аятьләре белән бизәлгән. Мәчеттә зур асылмалы люстралар урнаштырылган, алар *Swarovski* кристалллары белән бизәлгән.

## Галерея

файл:Соборная мечеть города Курчалой (2).jpg|Җәмигъ мәчете
файл:Mechet v Kurchaloe.jpeg|Мәчет ачылыштан соң 
файл:Соборная мечеть города Курчалой (5).jpg|Уңда – тәһарәтханә
файл:Соборная мечеть города Курчалой (4).jpg| Магомед Шатаев урамыннан күренеш
файл:Внутренне_убранство_мечети.jpg|Эчке күренеш
Минбар_трибуна_имама.jpg|Мөнбәр
Большая_люстра_под_центральным_куполом.jpg|Үзәк гөмбәз астындагы зур люстра 
Михраб_указывает_направление_на_Мекку_(киблу).jpg|Михраб Мәккәгә (кыйблага) күрсәтә


## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Чечня мәчетләре
Төркем:2009 елда төзелгән мәчетләр
Решетников

**Решетников** (Реш**е́**тников) ― фамилия.
* Максим Решетников (1979), дәүләт эшлеклесе. 2020 елның 21 гыйнварыннан РФ икътисади үсеш министры.
* Мирон Решетников (1897—билгесез), дәүләт эшлеклесе, Удмурт АССР Үзәк башкарма комитеты рәисе (1937).
----
;Решетникова
## Моны да карагыз
* Решетникова, топоним.

Төркем:Фамилияләр
Шавель Шимановский

**Шавель Шимановский** (10 май 1917 ел — 10 февраль 2005 ел) — нефть сәнәгате эшлеклесе. 1943 елдан «Башнефть» берекмәсен өлкән инженеры, 1952 елдан Калтасы  нефть промысласы директоры, 1955-1979 елларда «Ишембайнефть»  нефть  һәм газ чыгару идарәсе начальнигы. Башкорт АССРның атказанган нефтьчесе (1972), ССРБ-ның мактаулы нефтьчесе (1977). Ике Хезмәт Кызыл Байрак (1959, 1971) һәм «Хөрмәт  Билгесе» (1966) орденнары кавалеры. Ишембай шәһәренең мактаулы гражданы (1999)

## Биографиясе
Шевель Наумович Шимановский 1917 елның 10 маенда Киев губернасының Радомольск өязе  Горностайполь шәһәрендә туа. 1943 елда Мәскәү нефть университетын белем ала.

Югары уку бинасын тәмамлаганнан соң, «Башнефть» берләшмәсендә эшли: башта өлкән  инженер була, 1952 елдан Калтасы нефть промысласы директоры, 1955-1979 елларда — «Ишембайнефть» нефть һәм газ чыгару идарәсе начальнигы.

Производство эшчәнлеге нефть яткылыкларын разведкалау һәм эшкәртү белән бәйле. «Ишембайнефть» идарәсе начальнигы булып эшләгән чорында Ишембай шәһәре инфраструктурасын үстерүгә зур  өлеш кертә.

2005 елның 10 февралендә Ишембай шәһәрендә вафат була.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Ике Хезмәт Кызыл Байрак ордены (1959, 1971)
* «Хөрмәт Билгесе» ордены (1966)
* Ишембай шәһәренең мактаулы гражданы (1999).

## Гаиләсе
Тормыш иптәше — Анна Алексеевна. Улы Анатолий, кызлары Ольга һәм Наталья.

Шимановскийлар гаиләсе династиясенең «Башнефтьтә» гомуми хезмәт стажы 200 елдан артык тәшкил итә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Шимановский Шавель Наумович // Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .
* Почётные граждане города Ишимбая и Ишимбайского района   2020 елның 30 октябрь көнендә архивланған.
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:10 май көнне туганнар
Төркем:1917 елда туганнар
Төркем:10 февраль көнне вафатлар
Төркем:2005 елда вафатлар
Төркем:И.М. Губкин исемендәге Русия нефть һәм газ университетын тәмамлаучылар
Төркем:Киев губернасында туганнар
Бадмаев

**Бадмаев** (Бадм**а́**ев, , ) ― фамилия.
* Михаил Бадмаев (*Дик Бадмаев*, XIX гасыр — XX гасыр), Багацохур олысы зайсаны, укытучы, табиб, православие миссионеры.
* Санал Бадмаев (1932), икътисад фәннәре докторы, профессор.

Төркем:Фамилияләр
Рогов

**Рогов** (Р**о́**гов) ― фамилия.
* Виктор Рогов (1909—*билгесез*), физика-математика фәннәре кандидаты, доцент, Воронеж (1945-1946) һәм Иркутск (1956-1962) университетлары ректоры.
* Иван Рогов (1899—1949), хәрби эшлекле, СССР Хәрби-диңгез флоты халык комиссары урынбасары (1939).

Төркем:Фамилияләр
Бабушкин

**Бабушкин** (Б**а́**бушкин) ― күпмәгънәле сүз.
;Фамилия
* Игорь Бабушкин (1970), дәүләт эшлеклесе. 2019 елның 17 сентябреннән Әстерхан өлкәсе губернаторы.
;Топоним
* Бабушкин, шәһәр (Бурятия).

## Моны да карагыз
* '''Бабушкин''' урамы (Уфа)

Төркем:ФамилияләрТөркем:Топонимнар
Евгений Королёв

**Евгений Королёв  :**
* Евгений Королёв (1913―2001), «Татэнергострой» башлыгы (1963-1977), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).
* Евгений Королёв (1978), хоккейчы.
Иван Белоусов

**Иван Белоусов** (2 гыйнвар 1933 ел — 24 апрель 2000 ел) — совет һәм Россия партия эшлеклесе, журналист һәм язучы.

ССРБ Язучылар берлегенең әгъзасы (1967).

## Биографиясе
1933 елның 2 гыйнварында Курск өлкәсенең Түбәнге Бабино авылында крестьян  гаиләсендә туган.

Бөек Ватан сугышы елларында немецлар басып алган биләмәдә була. 1945 елда атасы фронттан әйләнеп кайта, 1950 елда ул гаиләсенә Сахалинга күчәргә тәкъдим итә. Биредә Иван хезмәт эшчәнлеген Анивский урман сәнәгате хуҗалыгының «Высокое» агач әзерләү участкасында эшли.

1951 елда Сахалин диңгезе училищесына укырга керә. Мәктәпне тәмамлаганнан соң, 1957 елда районның «Яшь гвардия» гәзитенә чакырыла, анда әдәби хезмәткәр, бүлек начальнигы, җаваплы секретарь, мөхәррир урынбасары һәм мөхәррир булып эшли.

1962 елда Сахалин китап нәшриятына нәфис һәм балалар әдәбияты мөхәррире итеп җибәрелә. 1964 елның мартында КПСС-ның Сахалин өлкә комитеты аппаратына партия эшенә күчә, анда инструктор, матбугат, радио һәм телевидение секторы мөдире, партиянең өлкә комитеты беренче секретаре  ярдәмчесе булып эшли. Үзәк комсомол мәктәбен (хәзер Мәскәү гуманитар университеты), аннары Көньяк Сахалин дәүләт педагогия институтының (хәзерге Сахалин дәүләт университеты) филология факультетын читтән торып тәмамлый. Бер  үк вакытта мәйдан әдәбият берләшмәсенә җитәкчелек итә, РСФСР Язучылар берлегенең беренче Оештыру съездында катнаша.

1967 елда Сахалин язучылар оешмасы оештырыла, аңа Иван Белоусов җаваплы секретарь итеп билгеләнә һәм егерме ел буе җитәкчелек итә. 1988 елда Ставропольгә күчеп килә, анда иҗади эшчәнлеген дәвам итә һәм 1991-1996 елларда Россия Язучылар берлегенең Ставрополь крае бүлекчәсе рәисе була.

Язучы эшчәнлеге чорында И. Е. Белоусов күп китаплар һәм шигъриятле җыентыклар яза, алар исәбендә: «Каен коймасы» (1968), «Россия күге» (1969), «Сахалин туйлары» (1972), «Офыктагы утраузар» (1973), «Батырлык» (1975), «Магистраль» (1977), «Ерак причаллар» (1979). Ставропольдә аның соңгы китабы — «Россия яры» (1996) дөнья күрде. Совет композиторлары — В. Агафонников, Д. Чумаков, В. Наумов, В. Чернявский белән бергә ул берничә җыр иҗат итә, аларның кайберләре грампластинкаларга языла.

Ставропольдә 2000 елның 24 апрелендә вафат була. Шәһәрнең Игнатьевский зиратында җирләнгән.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Хезмәт Кызыл Байрак ордены
* медальдәр
* «РСФСР-ның атказанган мәдәният хезмәткәре» (1983).


## Сылтамалар

** Писатели Сахалина. Иван Белоусов
** Иван Емельянович Белоусов

Төркем:2 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1933 елда туганнар
Төркем:24 апрель көнне вафатлар
Төркем:2000 елда вафатлар
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Александр Пигалов

**Александр Пигалов** (30 август 1936 ел, Горький өлкәсе, Салган авылы — 30 август 2018 ел) — совет табибы, педиатр, медицина фәннәре докторы (1989), профессор (1991), Россия Федерациясенең атказанган табибы (1995).

## Биографиясе
1936 елның 30 августында РСФСР-ның Горький өлкәсе Салган авылында туган.

1954 елда Казан дәүләт медицина институтының санитар-гигиена факультетына укырга керә, әмма  аны таркату сәбәпле икенче курстан соң педиатрия факультетына күчерелә.

1961 елда диплом алганнан соң, Татар АССРның Куйбышев районы баш педиатры булып эшли. 1964 елда районның баш табибы урынбасары була. Түбән Камада эшләгән вакытында өч тапкыр халык депутатларының кала советы депутаты итеп сайлана һәм сәламәтлек саклау буенча комиссияне җитәкли.

1968 елда Түбән Чулман шәһәренең баш педиатры һәм Түбән Чулман үзәк район хастаханәсенең баш табибы урынбасары итеп билгеләнә. 1975 елда «Йөкле хатын-кызларның һәм яңа туган балаларның специфик булмаган иммунологик реактивлыгы күрсәткечләренә СКИ-3 синтетик изопрен каучук производствосының йогынтысы» темасына диссертацияне уңышлы яклый.

1986 елда педиатрия факультетында декан була һәм укыта башлый, 1991 елда профессор итеп сайлана, 1996 елда Казан медицина университетының поликлиника педиатрия кафедрасы мөдире була. 1988 елда ССРБ Медицина фәннәре академиясе Педиатрия институтының академик советында «Хатын-кызлардан, синтетик каучук җитештерү эшчеләрдән туган балаларның үсүе һәм үсеш үзенчәлекләре» темасына докторлык диссертациясе яклый.

Неонатология, аллергология, йөклелек һәм бала табу барышын өйрәнү, ятим балаларга медицина-социаль ярдәм оештыру буенча егермедән артык укыту-методик кулланма һәм кулланмалар язган. 1990 — 1996 елларда «Педиатрия» белгечлеге буенча махсус советны җитәкли, «Педиатрия» журналының редакция советы әгъзасы була.

2018 елның 30 августа Казанда вафат була.

Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

«В. И. Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан мактаулы хезмәте өчен» медале (1970)

«Сәламәтлек саклау отличнигы» билгесе (1989)

«Россия Федерациясенең атказанган табибы» (1995 ел)

## Хезмәтләре

* Балалар сәламәтлеге торышын бәяләү. Казан, 1999
* Сабыйлар йортларында ятим һәм ата-ана каравыннан мәхрүм калган балаларга медик-социаль ярдәм оештыру. Казан 2001
* Балалар һәм үсмерләр сәламәтлеген  бәяләү. Казан, 2006
* Педиатрия участкасында эпидемиягә каршы искәртү эше. Казан, 2006

## Искәрмә


## Сылтамалар

** Пигалов Александр Петрович
** На 83-м году жизни безвременно скончался Пигалов А.П. 
** Профессор Александр Петрович Пигалов

Төркем:30 август көнне туганнар
Төркем:1936 елда туганнар
Төркем:30 август көнне вафатлар
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:РФ атказанган табиблары
Төркем:Нижгар өлкәсендә туганнар
Төркем:Россия табиблары
Григорий Любимов

**Григорий Любимов** (23 июнь 1932, Мәскәү — 7 март 2023) —  совет һәм Россия галиме.

## Биографиясе
Любимов Григорий Александрович 1942 елның июлендә хәрби кадрлар гаиләсендә туган, атасы Бөек Ватан сугышында һәлак була.

1950 елда Мәскәүнең урта мәктәбен алтын медаль белән тәмамлый.

1950 елда В. Ф. Болховитинов йогынтысында М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетына укырга керә. Л. И. Седовның һәм Г. Г. Черныйның укучысы.

1958-1960 елларда Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультеты гидромеханика кафедрасының кече гыйльми хезмәткәре. Физика-математика фәннәре кандидаты (1958) Диссертациясенең темасы «Метод решения задач газодинамики и магнитогидродинамики о течениях с сильными ударными волнами».

1960 елның маеннан Мәскәү дәүләт университетының Механика институтында эшли (Гомуми гидромеханика лабораториясе мөдире (1960-2004), баш гыйльми хезмәткәр (2004 елдан). Физика-математика фәннәр докторы (1965), диссертациясенең темасы «Магнитогидродинамик течения с узким слоями резко изменения параметры потока и поля», профессор (1973). Ионлаштыручы басымлы дулкыннар теориясен төзүче (1959, А. Г. Куликовский белән).

Газ динамикасы, магнитлы гидродинамика һәм плазма динамикасы, биомеханика буенча 150-дән артык фәнни мәкалә бастырган. 14 фән кандидаты әзерли.

Россия Фәннәр академиясенең биомеханика буенча гыйльми советы рәисе, Россиянең теоретик һәм гамәли механика буенча милли комитеты рәисе урынбасары (2011 елга кадәр), «Известия РАН. Механика жидкости и газа» журналы редакциясенең җаваплы мөхәррире.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* «Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе» дигән мактаулы исем (2000) — гыйльми эшчәнлектәге казанышлары өчен
* Россия Федерациясе Дәүләт премиясе лауреаты (2003, автордашы белән) — *«Нелинейные волны в сплошных средах, описываемые гиперболическими системами уравнений высокого порядка: разрывы и их структуры» эшчәнлеге өчен*
* СССР Фәннәр академиясенең С. А. Чаплыгин исемендәге премия лауреаты (1973)  «Магнитогидродинамические течения в каналах» монографиясе өчен (автордашлыкта)
* МДУ-ның атказанган гыйльми хезмәткәре (2003)

## Төп хезмәтләре

** Магнитная гидродинамика Учебник. 1-е издание (1962, с А.&nbsp;Г.&nbsp;Куликовским)
** Магнитогидродинамические течения в каналах (1972, с А.&nbsp;Б.&nbsp;Ватажиным, С.&nbsp;А.&nbsp;Регирером)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Беседа с Г. А. Любимовым. Зачем механику  церковь?
* Формула счастья. Интервью с Г. А. Любимовым 
* Татьянин день глазами профессора Г. А. Любимова
* Слава России. Исторический календарь профессора Григория Любимова
* Григорий Любимов: О славе мехмата, секрет счастья и порядочных людях

Төркем:Мәскәү дәүләт университеты укытучылары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:23 июнь көнне туганнар
Төркем:1932 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Россиянең атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:РФ дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Россия галимнәре
Төркем:ССРБ галимнәре
Валентин Логунов

**Валентин Логунов** (27 июль 1938 ел, Владимировка авылы, Мучкап районы, Тамбов өлкәсе, РСФСР) — совет Россия журналисты, ССРБ-ның халык депутаты (1989-1991), "Россия газетасы"ның баш мөхәррире (1990-1993).

## Биографиясе
1938 елның 27 июлендә РСФСР-ның Тамбов өлкәсе Мучкап районының Владимировка авылында туган.

Мәктәпне тәмамлагач, Чита өлкәсендәге Шерловогорск ак кургаш комбинатында токарь булып эшли, аннары транспорт төзелеше техникумына укырга керә.

1959 елда Совет Армиясе сафына алына, Сахалинда хезмәт итә. Армиядән соң 1961-1963 елларда Шерловогорск  комбинатның комсомол комитеты секретаре була.

Гәзитләр өчен мәкаләләр һәм очеркларны 1963 елда яза башлый. 1968 елда Урал дәүләт университетының журналистика факультетын тәмамлый.

1963 елдан  1979 елга кадәр Логунов Чита өлкәсенең төрле гәзитләрендә эшли: «Байкал аръягы комсомолы», «Авыл төзүчесе», «Байкал аръягы магистрале», «Байкал аръягы эшчесе». Әдәби хезмәтче булып башлый, аннары бүлек мөдире, мөхәррир була. 1970-1971 елларда Чита өлкә телерадиокомитетында киномеханик булып эшли.

1979 елда «Гудок» газетасында эшли башлый, үз хәбәрче, җаваплы секретарь һәм баш мөхәррир урынбасары вазыйфаларын били. 1987 елда «Московская правда» гәзитенә күчә, анда баш мөхәррир Михаил Полторанинның урынбасары була.

1989 елның 26 мартында Логунов ССРБ-ның халык депутаты итеп сайлана. ССРБ-ның халык депутатлары съездында Төбәкара депутатлар төркемен оештыручыларның берсе була.

1990 елның августында РСФСР-ның матбугат һәм мәгълүмат министры урынбасары итеп билгеләнә. 1990 елның ноябрендә РСФСР-ның Югары Советының «Российская газета» басмасының баш мөхәррире була. 1991 елның көзендә ССРБ Югары Советының яңа составтагы Республикалар Советы әгъзасы итеп сайлана.

1994-1995 елларда Федерация Советы депутаты ярдәмчесе булып эшли. Хезмәтчәннәр үзидарәсе партиясенең Югары советы составына кергән. 2002 елның гыйнварыннан 2005 елның февраленә кадәр Логунов Россия Федерациясе Федераль Җыелышы Федерация Советы рәисе урынбасары Николаев Михаилның Секретариатына җитәкчелек итә.

Россия Федерациясенең 1 сыйныф гамәлдәге дәүләт советнигы.

Әлеге вакытта лаеклы ялда. Өйләнгән, ике улы бар, өлкәне ― икътисадчы, кечесе журналист.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Федерация Советының Мактау грамотасы
* В. К. Курнатовский исемендәге премия лауреаты (1977).

## Искәрмә


## Сылтамалар

* Валентин Логунов, бывший соратник Бориса Ельцина: Это я предложил на съезде Михаилу Горбачеву отказаться от поста Генерального секретаря ЦК КПСС. Но он не послушался…
* Логунов В. А.
* Логунов Валентин Андреевич
* ЛОГУНОВ, ВАЛЕНТИН АНДРЕЕВИЧ 

Төркем:27 июль көнне туганнар
Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Урал дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:ССРБ журналистлары
Төркем:Россия журналистлары
Төркем:ССРБ халык депутатлары
Төркем:ССРБ Югары Шурасы депутатлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Евгений Ипполитов

**Евгений Ипполитов** (3 июнь 1946 ел, Сәмәрканд — 17 гыйнвар 2005 ел, Мәскәү) — Россия сәясәтчесе, җәмәгать эшлеклесе һәм эшкуар. "Ухта нефть эшкәртү заводы" ачык акционерлар җәмгыятенең генераль директоры була. Ухта шәһәре мэры (2001-2005).

## Биографиясе
Ипполитов Евгений Васильевич 1946 елның 3 июнендә Үзбәк ССР-ның Сәмәрканд шәһәрендә туган. Ленсовет исемендәге Ленинград технологик институтын (хәзерге Санкт-Петербург дәүләт технология институты) тәмамлаган.

1987 елда Мәскәүдә Халык хуҗалыгы академиясендә укый.

1991 елда Нефть институтында (Франция) укый.

1982 елдан Е. В. Ипполитов Коми Республикасында эшли. Хезмәт эшчәнлеген «Киришинефтеоргсинтез»  җитештерү берләшмәсендә  термик крекинг  корылмасы операторы булып башлый. Баш инженер вазыйфасында эшли.

1986 елның авгусында Ухта нефть эшкәртү заводының генераль директоры итеп билгеләнә.

1994 елның 1 февраленнән «КомиТЭК» нефть компаниясенең генераль директоры — вәкиле була. Евгений Ипполитовның бу эшчәнлек чоры нефть һәм газ конденсатын эшкәртү буенча заводның технологик процессларын даими камилләштерү белән характерлана.

1991-2001 елларда — "Лукойл"ның Софиядәге вәкиле ("ЛУКОЙЛ" нефть компаниясенең бүлек структурасы — "ЛУКОЙЛ — Болгария).

Урындагы үзидарә органнары депутаты, урындагы үзидарә органнарының вәкиллекле органнары, Коми Республикасының I чакырылыш Дәүләт Советы депутаты итеп сайлана (1995-1999). 1995 елдан дәүләт советының бюджет, салым һәм икътисади сәясәт буенча комитеты әгъзасы булып тора.

1999 елның февралендә Ухтада эваил территориаль округы буенча Дәүләт Советы депутаты итеп сайлана. Ухта шәһәр советы депутаты була.

2001 елның 27 июнендә совет депутатлары тарафыннан Ухта шәһәре мэры итеп сайлана. Аңа альтернатива буларак хакимият башлыгының беренче урынбасары Александр Бусыревның кандидатурасы тәкъдим ителә. 2001 елның июленнән 2002 елның февраленә кадәр Ухта мэры вазифасын били.

Гомеренең соңгы елларын Евгений Ипполитов Мәскәүдә уздыра, сирәк кенә  Ухтага килә.

2005 елның 17 гыйнварында вафат була. 19 гыйнварда Миякә зыяратында җирләнә.

Өйләнгән, ике баласы бар.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Коми Республикасының атказанган халык хуҗалыгы хезмәткәре (1993);
* Россия Федерациясенең атказанган химигы (1996 елның 30 августы);

Ил икътисадын үстерүдә актив катнашканы өчен Көнчыгышны үстерү фондының «Алтын глобус» һәм «Алтын Меркурий» халыкара премияләре белән бүләкләнә. Эшлекле сыйфатлары һәм предприятиеләр белән идарә итүдә шәхси уңышлары өчен 1-нче Республика конкурсында (1998) «Ел менеджеры» номинациясендә «Дан» премиясенә лаек була.

## Искәрмә


## Әдәбият

* Квачантирадзе В. А., Рожкова Т. А., Федорович Р. Н. Народные избранники : биобиблиографический указатель. — Ухта: МУ «Центральная библиотека МОГО «Ухта», 2013. — 101 с.

Төркем:3 июнь көнне туганнар
Төркем:1946 елда туганнар
Төркем:17 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:2005 елда вафатлар
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:РФ җәмәгать эшлеклеләре
Төркем:Россия эшмәкәрләре
Төркем:Россиядә җирләнгәннәр
Төркем:Үзбәкстанда туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Эрнест Ватсон

**Эрнест Карлович Ватсон** (1839 елның 1 (13) гыйнвары, Волоколамск — 1891 елның 12 мае, Мәскәү) — рус публицисты, тәрҗемәче.

## Тормыш юлы
Эрнест Ватсон 1839 елның 1 (13) гыйнварында Волоколамск шәһәрендә туган, анда әтисе өяз табибы булып хезмәт иткән. 1848 елдан Мәскәүдә яши, 1856 елда алтын медаль белән 2 нче Мәскәү гимназиясен тәмамлый. 1860 елда кандидат исеме белән Мәскәү университетының тарих-филология факультетын тәмамлый.

Сергей Соловьёв тәкъдиме буенча Беренче Мәскәү кадетлар корпусында тарих укыткан. 1861 елгы студентлар дулкынлануларында катнашкан өчен, Мәскәү уку округының «попечителе белән урынсыз аңлатмалар биргән» өчен 1862 елның 13 мартында педагогик эшчәнлек белән шөгыльләнү хокукыннан мәхрүм ителеп, эшеннән куылган.

1861 елның көзеннән Е. Ф. Коршның «Московские ведомости»ында басыла башлый. 1862 елның язында, Н. Г. Чернышевский чакыруы буенча, «Современник» өчен «Прус хөкүмәте һәм Пруссия конституциясе» (1862. — № 5) мәкаләсен яза. 1862 елның көзендә Санкт-Петербургка күчеп килә. Аның сәяси мәкаләләре «Современное слово» газетасында басыла башлыйлар.

1863—1866 елларда Ватсон «Современник»ның даими хезмәткәре була. Шулай ук «Вестник Европы», «Восход», «Санкт-Петербургские ведомости» (редактор белән эшли 1869—1874 елларда), «Биржевые ведомости» (аннары «Молва»), «Русский еврей», «Еврейское обзрение» журналлары белән хезмәттәшлек итә, «Еврейская библиотека» тарихи-әдәби җыентыкларында катнаша.

Эрнест Ватсон Георг Брандесның «Яңы йогынтылар», Поль Бурженың «Заманча психологиянең очерклары» мәкаләләре, Виктор Гюгоның прозаик әсәрләре, Георг Эберсның «Сүз» романы һәм башка китаплар җыентыгын тәрҗемә итә.

«Прусс-француз сугышы эпилогы» һәм «Бельгия, Голландия һәм Пьемонт конституцияләренә күзәтү» монографиясен язган. Флорентий Павленков «Искиткеч кешеләр тормышы» сериясе өчен Артур Шопенһауэрның биографиясен язган (1891).

1874 елдан һәм үлеменә кадәр шагыйрә һәм тәрҗемәче Мария Ватсонга өйләнгән була.

Эрнест Ватсон 1891 елның 12 маенда Мәскәүдә үлгән, Санкт-Петербургтагы Волков зиратында Әдәби күперләрдә җирләнгән.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* *Быков П.* Э. К. Ватсон (некролог) // Всемирная иллюстрация : журнал. — 1891. — Т. 45, № 1167. — С. 391—392.
* Ватсон, Эрнест Карлович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Ватсон, Эрнест Карлович // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
* Ватсон Эрнест Карлович  // Деятели революционного движения в России : в 5 т. / под ред. Ф. Я. Кона и др. — М. : Всесоюзное общество политических каторжан и ссыльнопоселенцев, 1927—1934. — Т. 1, вып. 2. — Стб. 60—61.

## Сылтамалар

* Эрнест Ватсон «Библиотека Мошкова» сайтында

Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:1891 елда вафатлар
Төркем:12 май көнне вафатлар
Төркем:1839 елда туганнар
Төркем:13 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Мария Сергеева

**Мария Сергеева** (; 1992 елның 28 октябре, Таллинн, Эстония) — Эстония тимераякта фигуралы шуучысы. Парлы шууда Илья Глебов белән өч тапкыр Эстония чемпионы (2007, 2008, 2009).

## Карьера
Мария 1992 елның 28 октябрендә Эстониянең Таллинн шәһәрендә туа. 1997 елдан фигуралы шуу белән шөгыльләнә. 2004 елдан парлы шууда Илья Глебов белән чыгыш ясый башлый.

2006—2007 сезонында беренче тапкыр яшьүсмерләр арасында Гран-при этапларында чыгыш ясыйлар, анда 7 нче һәм 9 нчы урынны яулыйлар. Шул ук сезонда алар беренче тапкыр Эстония чемпионаты алтын медальләре ияләре булалар. Киләсе сезонда олылар арасында Гран-при этапларында да катнашалар: Россиядә узган ярышта 7 нче булалар, Кытайда — 6 нчы. 2008 елгы яшьүсмерләр дөнья чемпионатында 6 нчы уранда урнашалар.

2008—2009 сезонында пара NHK Trophy Япония Гран-при этабында 5 нче урынны яулый. 2009 елгы Европа чемпионатында пара өчен Европа чемпионатларында дебют була һәм әлеге ярышта алар 14 нче урында урнашалар. Ике айдан соң беренче тапкыр дөнья чемпионатында катнашалар, анда 17 нче урынны яулыйлар.

2009—2010 сезонында сентябрьдә пара Nebelhorn Trophy 2009 ярышын 9 нчы урын белән тәмамлап, Олимпия уеннарында Эстония өчен парлы шууда бер урын яулый алалар. Ванкуверда узган 2010 елгы Олимпия уеннарында пара 19 нчы урында урнаша. Сезон ахырында Сергеева/Глебов парасы таралыша. Шул ук вакытта Мария карьерасын тәмамлый.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* М. Сергеева һәм И. Глебов Халыкара тимераякта ярышучылар берлеге сайтында 

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Тимераякта фигуралы шуучылар
Юлия Шебештьен

**Юлия Шебештьен** (; 1981 елның 14 мае, Мишкольц, Венгрия) — Венгрия тимераякта фигуралы шуучысы. Европа чемпионы (2004), тугыз тапкыр Венгрия чемпионы (2002—2010).

## Карьера
Юлия 1981 елның 14 маенда Венгриянең Мишкольц шәһәрендә туа. Фигуралы шуу белән 1984 елда шөгыльләнә башлый.

1995 елда беренче тапкыр Европа чемпионатында чыгыш ясый һәм анда 15 нче урында урнаша. 1998 елда Нагано шәһәрендә узган Олимпия уеннарында Юлия 15 нче урында урнаша. Шул ук елда беренче тапкыр дөнья чемпионатында катнаша һәм анда 19 нчы урында була.

2001 нче елда беренче тапкыр Венгрия чемпионатында алтын медаль яулый ала. 2001—2002 сезонында Гран-при этапларында чыгыш ясый, Америкада узган ярышта 6 нчы була, Россиядә — 8 нче. Солт-Лейк-Сити шәһәрендә узган 2002 елгы Олимпия уеннарын 8 урында тәмамлый.

2003 елгы Европа чемпионатында бронза медале иясе була.

2003—2004 сезонында беренче тапкыр Гран-при финалына уза ала һәм анда алтынчы урында урнаша. 2004 елның февралендә Будапештта узган Европа чемпионатында Юлия җиңүче була. Аңа кадәр ялгыз шууда Венгрия хатын-кызларының мондый казанышлары булмаган һәм Юлия Европа чемпионатында хатын-кызлар ярышларында алтын яулаган беренче спортчы булып тора. Дөнья чемпионатында 6 нчы була.

Юлия Туринда 2006 елда узган Олимпия уеннарында чыгыш ясый һәм 18 нче була. Шулай ук 2010 елда Ванкуверда узган Олимпия уеннарында 17 нче була. 2010 елгы дөнья чемпионатын 15 нче урында тәмамлый һәм шуннан соң карьерасын тәмамлый.

Карьерасын тәмамлаганнан соң тренер булып эшли, аның укучылары арасында шулай ук Венгрия фигуралы шуучысы Иветт Тот та була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Юлия Шебештьен Халыкара тимераякта ярышучылар берлеге сайтында 

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Тимераякта фигуралы шуучылар
Тамара Гродскова

**Тамара Викторовна Гродскова** (1930 елның 14 сентябре, Кумылга авылы, Вологда өлкәсе, ССРБ — 2019 елның 23 сентябре, Саратов, Россия) — совет һәм Россия сәнгать белгече, Россия Сәнгать академиясенең мактаулы академигы (2012). РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре (1985). А. Н. Радищев исемендәге Саратов сәнгать музееның директоры (1977—1987 һәм 1999—2016) һәм мактаулы президенты (2016—2019).

## Тормыш юлы
Тамара Гродскова 1930 елның 14 сентябрендә Вологда өлкәсенең Кумылга авылында туа.

1953 елда ССРБ Сәнгать академиясе И. Е. Репинисемендәге Рәсем сәнгате, скульптура һәм архитектура институтын тәмамлаганнан соң, А. Н. Радищев исемендәге Саратов сәнгать музеенда китапханә мөдире, 1963 елдан — фәнни хезмәткәр, 1966 елдан 1971 елга кадәр экспозиция бүлеге мөдире булып эшли. 1971—1976 елларда — Саратов Халык иҗаты йортында телевидение һәм радиотапшырулар комитеты корреспонденты һәм сынлы сәнгать буенча методист. 1987—1999 елларда — мәдәният Фондының Саратов бүлекчәсе рәисе урынбасары һәм мәдәният Фонды каршындагы музыка-сәнгать салоны директоры.

1977 елдан 1987 елга кадәр һәм 1999 елдан алып 2016 елга кадәр — А. Н. Радищев исемендәге Саратов сәнгать музее директоры, 2012 елда Радищев музеенда аның җитәкчелегендә Россия Федерациясе Хөкүмәте Рәисе В. В. Путинның Россиянең эре музейлары җитәкчеләре белән очрашуы була. Очрашуда музейларны финанслауны арттыру, фонд саклагычны төзү һәм реконструкцияләү, музейларның бюджеттан тыш эшчәнлеген киңәйтү, салым ташламаларын яңадан карау, Россиягә сәнгать әсәрләрен кертү мәсьәләләре күтәрелә. Очрашудан соң В. В. Путин графика һәм рәсем сәнгате саклагычларын карый, аерым хезмәтләр һәм иконалар коллекциясе белән таныша. 2016 елдан — Радищев музееның мактаулы президенты.

2019 елның 23 сентябрендә Саратовта вафат була.

## Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр

* Почёт Ордены (2010)
* II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале (2005)
* РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре (1985)
* Саратов өлкәсенең мактаулы гражданины (2007)
* Россия Сәнгать академиясенең мактаулы академигы (2012)

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* *Энциклопедический словарь биографий современников: «Вся Россия. XXI век. Самарская область»* / сост.: Л. В. Мяченкова и др. — Самара: Ред.-изд. центр Поволжья, Кн. 1. — 2008 г. — 302 с. — 

## Сылтамалар

* 
Төркем:РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:Сарытауда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2019 елда вафатлар
Төркем:23 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:1930 елда туганнар
Төркем:14 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Репин исемендәге институтны тәмамлаучылар
Виктор Москвитин

**Виктор Москвитин** (1923-1983) — механика өлкәсендә совет галиме, физика-математика фәннәре докторы, профессор, Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультеты деканы урынбасары.

## Биографиясе
Москвитин Виктор Васильевич типография эшчесе гаиләсендә туган. 1941 елда урта мәктәпне тәмамлый, анда аның бабасы Александр  Васильевич  немец теленнән укыта. Михаил өлкән абыйсы белән бер класста укый.

Бөек Ватан сугышында катнаша, 1941 елның августыннан армиядә. 1942 елның июленнән, Ташкентта хәрби училищены тәмамлаганнан соң, гамәлдәге армия сафларында хезмәт итә.Сталинград сугышларында катнаша. 1943 елның гыйнварында авыр җәрәхәтләрдән соң демобилизацияләнә. Сталинград сугышында катнашканы өчен, Кызыл Йолдыз ордены һәм «Сталинградны обороналаган өчен» медале белән бүләкләнә.

Демобилизацияләнгәннән соң Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетына укырга керә(1943).

Олы абыйсы  Михаил 1944 елда фронтта һәлак була.

1948 елда — Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетын, 1951 елда факультет аспирантурасын тәмамлый. Шунда ук укыта, 1952 елдан — доцент, 1961 елдан — профессор. Физика-математика фәннәре кандидаты (1951), диссертация  темасы *«Вторичные пластические деформации в полых толстостенных цилиндрах»*. Физика-математика фәннәре докторы (1961), диссертациясенең темасы *«Упругопластические деформации при повторных нагружениях».*

Механика-математика факультетының декан урынбасары.

5 фән докторы һәм 26 фән кандидаты әзерләгән.

1983 елда вафат була. Востряковский зыяратында җирләнгән.

## Библиография
«Пластичность при переменных нагружениях» (1965),

«Сопротивление вязко-упругих материалов применительно к зарядам ракетных двигателей на твёрдом топливе» (1972),

«Циклические нагружения элементов конструкций» (1981).

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Кызыл Йолдыз ордены
* Хезмәт Кызыл Байрак ордены — Мәскәү университетының 225 еллыгы уңаеннан (1980).
* «Сталинградны обороналаган өчен» медале

## Кызык фактлар
Бөек Ватан сугышы елларында Москвитинның корсагы яралана. Аның сөйләве буенча, операция ясаучы хирург болай дигән: «Синеке яраларың А. С. Пушкинныкы кебек, әмма Пушкин вафат булды, ә син исән калдың. Киресенчә булса яхшырак  булыр иде»

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Известия АН ССРБ. МТЛ. 1984. № 2 (Некролог)
* 
* 

## Сылтамалар

* Летопись Московского университета. Москвитин Виктор Васильевич 
* Профиль на сайте кафедра теории упругости МГУ
Төркем:Мәскәү дәүләт университеты укытучылары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:19 сентябрь көнне туганнар
Төркем:1923 елда туганнар
Төркем:28 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1983 елда вафатлар
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:ССРБда туганнар
Золтан Келемен

**Золтан Келемен** (; 1986 елның 31 июле, Меркуря-Чук, Харгита, Румыния) — Румыния тимераякта фигуралы шуучысы. Җиде тапкыр Румыния чемпионы (2007—2013).

## Карьера
Золтан 1986 елның 31 июлендә Румыниянең Меркуря-Чук шәһәрендә туа. 1991 елдан фигуралы шуу белән шөгыльләнә башлый. Җиде яшендә уң күзе күрми башлый. Сул күзендә дә күрү сәләтен югалтмас өчен табиблар аңа ярышларда катнашмаска киңәш иткән. Һәр сезон башында ул ярышларда «үз җаваплылылык астында» катнаша, дигән формага кул куярга тиеш булган.

2005 елда Золтан беренче тапкыр яшьүсмерләр арасында дөнья чемпионатында катнаша һәм 19 нчы урында урнаша.

2007 елгы Румыния чемпионатында беренче тапкыр җиңүгә ирешә. 2007 елның гыйнварында Европа чемпионатында дебюты була һәм анда ул 32 нче була. Шулай ук беренче тапкыр дөнья чемпионатында катнаша һәм 41 нче урында була.

2009 елның сентябрендә Nebelhorn Trophy 2009 ярышында чыгыш ясый, 13 нче урында була һәм 2010 елгы Олимпия уеннарына Румыния өчен бер урын яулый. Ванкуверда узган Олимпия уеннарында 29 нчы була.

2012 елгы дөнья чемпионатында үзе өчен иң яхшы нәтиҗәгә ирешә, ярышны ул 14 нче урында тәмамлый.

Nebelhorn Trophy 2013 ярышында яхшы нәтиҗә күрсәтә, ул 6 нчы урында урнаша һәм Сочида узган Олимпия уеннарына урын яулый ала. 2014 елгы Олимпия уеннарында 23 нче була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Золтан Келемен Халыкара тимераякта ярышучылар берлеге сайтында 

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Тимераякта фигуралы шуучылар
Дмитрий Артюхов

**Дмитрий Андреевич Артюхов** (1988 елның 17 феврале, Салехард) — Россия хуҗалык һәм сәясәт эшлеклесе. 2018 елның 9 сентябреннән Ямал-Ненец автономияле округы губернаторы (2018 елның 29 маеннан 9 сентябренә кадәр Ямал-Ненец автономияле округы губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы).

## Тормыш юлы
Дмитрий Артюхов 1988 елның 17 февралендә Салехард шәһәрендә туган. Төмән өлкә Думасының беренче вице-спикеры Андрей Артюховның улы. Тумыштан бирле Ямалда яши һәм эшли.

Яңа Уренгой гимназиясендә укый, отличник була.

2005 елда Төмән дәүләт университетына укырга керә.

2009 елда «икътисад» белгечлеге буенча Төмән дәүләт университеты бакалавриаты дипломын ала.

2011 елда «икътисад» белгечлеге буенча Төмән дәүләт университетының магистратурасын кызыл диплом белән тәмамлый.

2012 елда Төмән дәүләт университетының юриспруденция магистры дипломын ала.

2013 елда Сингапур идарә университетында МВА (эшлекле идарә итү магистры) дәрәҗәсе ала.

2006 елда Көнбатыш Себер коммерция банкында эшли башлый.

2010 елда Ямал-Ненец автономияле округына әйләнеп кайта. Ямалда хезмәт эшчәнлеген ЯНАО губернаторының беренче урынбасары ярдәмчесе вазыйфасыннан башлый.

2011 елдан 2016 елга кадәр — ЯНАО губернаторы ярдәмчесе.

2012—2013 елларда башкарма хакимият органының потенциаль җитәкчесе сыйфатында төбәкнең идарә кадрлары резервына кертелә.

2016 елның гыйнварыннан — Ямал-Ненец автономияле округы губернаторының икътисад үсеше һәм инвестицияләр җәлеп итү мәсьәләләре буенча урынбасары.

2018 елның 29 маенда Артюхов Ямал-Ненец автономияле округы губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы итеп билгеләнә, Россиядә икенче иң яшь губернатор була (Юрий Власовтан соң).

2018 елның 9 сентябрендә округ закон чыгару җыены депутатлары аны яшерен тавыш бирү юлы белән сайлаганнар. Шул ук көнне Артюхов үз вазыйфасына керешкән.

2019 елның 2 августыннан 2020 елның 27 гыйнварына кадәр — Россия Федерациясе Дәүләт советы президиумы әгъзасы.

2021 елның 15 ноябрендә Россия Федерациясе Дәүләт советының яшьләр сәясәте буенча комиссиясе рәисе вазыйфасына билгеләнә.

## Шәхси тормыш
Өйләнгән, хатыны шулай ук икътисадчы-финансист. Бергә мәктәптә, аннары вузда укыганнар.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Дмитрий Артюхов биографиясе // ТАСС
* «Бердәм Россия» сайтында

## Моны да карагыз

Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Россия сәясәтчеләре
Төркем:Әлифба буенча сәясәтчеләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Россия икътисадчылары
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1988 елда туганнар
Төркем:17 февраль көнне туганнар
Төркем:Төмән дәүләт университетын тәмамлаучылар