open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рәвилә Диңгезбаева

Диңгезбаева Рәвилә Муса кызы (10 декабрь 1958 ел) — агроном, педагог. Баймак районындагы Урал  аръягындагы агросәнәгать колледжының директор урынбасары. Башкортстан Республикасының атказанган мәгариф хезмәткәре (2004).
## Биографиясе
Рәвилә Муса кызы Диңгезбаева 1958 елның 10 декабрендә Башкорт АССРныңБаймаҡ районы Күсәй авылында туган.  

1974 елда туган авылында сигезьеллык мәктәпне тәмамлагач, укуын 1-нче Төрекмән авыл мәктәбендә дәвам итә һәм 1976 елда тәмамлый.  

1982 елда Башкортстан авыл хуҗалыгы институтының агрономия факультетын тәмамлаганнан соң, юллама буенча туган районына кайта. Биредә югары белемле яшь белгечне ул чактагы Баймак авыл хуҗалыгы техникумының ВЛКСМ комитеты секретаре итеп куялар. 

## Хезмәт эшчәнлеге
1983 елдан башлап Рәвилә Диңгезбаева «Урал аръягындагы агросәнәгать колледжы»ның исемнәрен алган бу махсус урта уку йортында хезмәт эшчәнлеген дәвам итә: укытучы була, күп еллар директорның укыту эшләре буенча урынбасары вазифасын башкара. Югары категорияле укытучы буларак, бүгенге көнне ул — колледжның укыту бүлеге мөдире. 

1990 елда төп эшеннән аерылмыйча, читтән  торып К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясенең педагогия факультетын тәмамлый.  

Намуслы эшчәнлеге өчен Рәвилә Муса кызы Диңгезбаева 2004 елда «Башкортстан Республикасының атказанган мәгариф хезмәткәре» дигән мактаулы исемгә лаек була, 2015 елда Баймак район Советының Мактау грамотасы белән бүләкләнә. 

Укытучының тикшеренү эшләре 2015/2016 уку елында Мәләвез шәһәрендә узган "Фәнгә адым" һәм 2016/2017 уку елында Сибай шәһәрендә оештырылган "Фәнгә тәүге адымнар"  фәнни-гамәли конференцияләр йомгаклары буенча әзерләнгән җыентыкларда басма. 

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
* Башкортстан Республикасының атказанган мәгариф хезмәткәре (2004).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «Бәйләнештә» социаль челтәрдәге шәхси сәхифәсе
* Землю красит солнце, а человека — труд. 12 октября 2017 года. Портал Муниципальный район Баймакский район республикасы Гербы 
Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:Баймак районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1958 елда туганнар
Төркем:10 декабрь көнне туганнар
Лиана Шайдукова

**Шайдукова Лиана Дим кызы** (1 гыйнвар 1985 ел) — галим-социолог, югары мәктәп укытучысы. Социология фәннәре кандидаты (2011), доцент (2016), Башкорт дәүләт университеты Бөре филиалының социаль педагоглык һәм социаль эш кафедрасы укытучысы.

## Биографиясе
Лиана Дим кызы Шайдукова (кыз фамилиясе Гулина) 1985 елның 1 гыйнварында Башкорт АССР-ының Салават районы Малаяз авылында хәрби хезмәткәр гаиләсендә туган.

2007 елда Бөре дәүләт социаль-педагогика академиясенең филология факультетын тәмамлаганнан соң  хезмәт эшчәнлеген бу югары уку йортының социаль педагогика һәм социаль эш кафедрасы ассистенты булып башлый. 

2011 елда Уфа дәүләт авиацион техник университетында «Детский дом как институт социализации осиротевших детей» дигән темага «социология фәннәре кандидаты» гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. 2014 елдан кафедраның өлкән укытучысы, ә 2016 елдан — доцент. 

Лиана Шайдукова 50-дән артык фәнни хезмәт авторы.

## Кайбер гыйльми хезмәтләре

* Гулина Л. Д. Положительные и отрицательные аспекты реструктуризации интернатных учреждений / Л. Д. Гулина // Научные проблемы гуманитарных исследований: выпуск 2. – Пятигорск: Институт региональных проблем российской государственности на Северном Кавказе, 2010. – С. 258-263.
* Гулина Л. Д. Роль детских домов в социализации детей-сирот / Л. Д. Гулина // Известия Уральского государственного университета. Серия 1: Проблемы образования, науки и культуры. – Екатеринбург: Издательство Уральского университета, 2010. – С.45-50.
* Гулина Л. Д. Социализация осиротевшая детей в условиях детского дома: региональный як. - Монография: LAP LAMBERT Academic Publishing GmbH and Co. KG., Saarbrucken, 2012. – 100 с.
* Шайдукова Л. Д. Особенности социализации детей-сирот и детей, оставшихся без попечения родителей, в условиях детского дома: монография. - Бирск: Бирский филиал Башкирского государственного университета, 2015. – 200 с.
* Социально-педагогическая помощь детям, оставшихся без попечения родителей: Учебно-методическое пособие, дополненное и переработанные / под ред Л. Д. Шайдуковой. — Бирск: Бирский филиал Башкирского государственного университета, 2015. – 165 с.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Башкирский государственный университет. Бирский филиал. Официальный сайт. Главная » Образование » Социально-гуманитарный факультет » Кафедра социальной педагогики и социальной работы. Члены кафедры социальной педагогики и социальной работы: кандидатлыкка социологических наук, доцент Шайдукова Лиана Лимовна
Төркем:Социологлар
Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Салават районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1985 елда туганнар
Төркем:1 гыйнвар көнне туганнар
Миңзифа Искужина

**Искужина Миңзифа Усман кызы** (1965) — җырчы. Башкортстан Республикасының атказанган артисты.

## Биографиясе
Миңзифа Усман кызы Искужина 1965 елда Баймак районы Темәс авылында туган. Урта белемне Темәс мәктәбендә ала. Бала чактан җыр-моңны яраткан, гармунда өздереп уйнаган кызның сәнгатькә юлы катлаулы гына була. Башта ул Баймак һөнәр училищесында сатучы һөнәрен үзләштерә. Темәстә сатучы булып эшли. Аннары Уфа моторлар эшләү заводында токарь булып эшли. 21 яшендә генә Уфа сәнгать училищесына килә, Ф. Сәгыйтова классында укый. Аннары Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлый.

Җырчы берничә тапкыр үз тамашачылары өчен соло концертлары белән чыгыш ясый. Ул башкорт композиторларының җырларын (З. Исмәгыйлев, «Былбылым»; Х.Әхмәтов, «Туган авылым»; Б.Гайсин, «Ике аккош»; А.Туктаголов, «Күңел») һәм башкорт халык җырларын («Бала карга», «Шәүрә», «Сандугач» һәм башкалар) беррәттән зур осталык белән җырлый.

Миңзифа Искужинаның концерт программалары һәрвакытта бай һәм масштаблы, үзенең җырларын «Далан» эстрада төркөме, Башкортстан Республикасының халык инструментлары милли оркестры, филармониянең эстрада-джаз оркестры һәм Башкортстан Республикасының академия хор капелласында җырлый.

«Далан» эстрада төркеме  вокалисткасы буларак Төркия Республикасында Башкортстан көннәрендә (Истанбул, 2006-2008), Сарытауда, Мәскәүдә, Ырымбурда (2007), Санкт-Петербургта (2008) лаеклы чыгыш ясады.

«Рәсәй Федерациясе башкортлары» Федераль программасы чикләрендә Рәсәй төбәкләре буенча сабантуйларда катнаша һәм гастрольләргә чыга.

Тәбигатьтән бирелгән абсолют ишетү сәләте аңа вокаль материалны кыенлыксыз үзләштерү, башкарылган әсәрне тамашачыларга түкми-чәчми җиткерү өчен зур мөмкинлек бирә, ул һәрвакыт репертуарын яңартып тора, үз осталыгы өстендә даими эшли.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган артисты
* «Язгы тавышлар» республика конкурсы лауреаты.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Баймак җиренең күренекле уллары һәм кызлары. Библиографик белешмә. Баймак шәһәре. 2010 ел, 63 бит.
* Минзифа Искужина выступил с сольной программой
* ИСКУЖИНА Минзифа Усмановна
* Искужина Минзифа Усмановна

## Видеоязмалар

* Култамга. Заслуженная артистка Башкортостана Минзифа Искужина
* Минзифа Искужина - Авылым тирәкләре 
* Миңзифа Искужина - Балаларыма 
Төркем:1965 елда туганнар
Төркем:Баймак районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Елена Левченко

**Елена Степановна Левченко** (; 1983 елның 30 апреле, Гомель, Беларус ССР, ССРБ) — хатын-кызлар милли баскетбол ассоциациясендә чыгыш ясаган Беларусия профессиональ баскетболчысы. Үзәк позициядә уйный. 2021 елның гыйнвар ахырында Грециянең «Панатинаикос» командасы белән контрактка кул куя.

## Тормыш юлы

1983 елның 30 апрелендә Гомельдә туа. Гомельнең 9 нчы балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбендә баскетбол белән шөгыльләнә башлаган, спортчының беренче тренеры Виктор Орлов була. Соңрак Минск олимпия резервы республика училищесына күчә. Европа чемпионатында 1999 елда беренче тапкыр катнаша. 2000 елда АКШка укырга күчә, анда Көнбатыш Виргиния штатында колледжны тәмамлый, АКШта чыгыш ясаган беренче Беларусия спортчысы була.

18 августта Беларусь Республикасы спорт тармагы вәкилләренең 2020 елның 9 августында узган Беларусь Республикасы Президентын сайлаулар дөрес түгел дип тану таләбе белән ачык хатка кул куя.

2020 елның 30 сентябрендә санкцияләнмәгән массакүләм чараларда катнашкан өчен спортчы 15 тәүлеккә кулга алынган. Гаепне «Instagram»дагы фото һәм ««Прессбол» сайтындагы яңалыклар буенча ачыклаганнар. Суд залында Еленаны яклаучы 25 тән артык кеше була, күбесенчә спортчылар.

15 тәүлектән төрмәдән соң Елена иреккә чыга.

Елена сүзләренә караганда, төрмәдә утырганда, аңа һәм аның яшьтәшләренә психологик басым ясау максатыннан, төрмә кагыйдәләре җитди бозылган (җылыту, кайнар су, матраслар һәм душ белән файдалану мөмкинлеге булмау).

2021 елның гыйнвар ахырында Грециянең «Панатинаикос» командасы белән контрактка кул куя.

## Казанышлар

* Бөтендөнья яшүсмерләр уеннарының дүртенче урыны (Мәскәү): 1998
* Балтия лигасы чемпионы (иң файдалы баскетболчы дип таныла): 2000
* KODAK версиясе буенча АКШ колледжларының иң яхшы уенчылары унлыгына керә: 2002
* KODAK версиясе буенча АКШ колледжларының иң яхшы уенчылары унлыгына керә: 2003
* Литва Чемпионы: 2007
* Россия Чемпионы: 2009, 2012
* Россия Кубогы иясе: 2009, 2012
* Евролиганың бакыр призеры: 2008, 2009, 2012
* Россия Кубогының көмеш призеры: 2008
* Россия чемпионатының бакыр призеры: 2008
* Европа чемпионатының бакыр  призеры: 2007
* WNBA финалисты: 2010
* Польша чемпионы (финалның MVP дип таныла): 2011
* Евролиганың барлык йолдызлары матчында катнашучы: 2011
* Дөнья чемпионатының иң яхшы үзәге: 2010

## Милли җыелма команда
Баскетбол буенча Беларусия җыелма командасы өчен 2001 елдан чыгыш ясый. 2008 һәм 2016 елларда Олимпия уеннарында, Чехиядә узган дөнья чемпионатында, шулай ук 2007, 2009, 2011, 2013 һәм 2015 елгы Европа чемпионатларында катнашучы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Профиль на официальном сайте БК УГМК
* Официальный сайт Елены Левченко
*  // Onliner Belarus. 15 октября 2020.
*  // Жизнь-малина. 29 октября 2020.

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1983 елда туганнар
Төркем:30 апрель көнне туганнар
Дарья Наумова

**Дарья Сергеевна Наумова** (; 1995 елның 26 августы, Потока авылы, Могилёв өлкәсе, Беларусия) — Беларусия авыр атлетчысы, нигездә, 75 кг кадәр авырлык категориясендә чыгыш ясый. Рио-де-Жанейрода узган 2016 елгы Олимпиаданың көмеш призёры. 2019 елгы Европа чемпионы, 2018 елгы дөнья чемпионаты призёры. Беларусь Республикасының халыкара класслы спорт мастеры.

## Тормыш юлы
Дарья Сергеевна Наумова 1995 елның 26 августында Беларусиянең Могилёв өлкәсе Кличевский районы Потока авылында туа. Слободск төп мәктәбендә укыган. Мәктәпнең 10 сыйныфына кадәр Дарья ядрә ыргыту һәм диск ыргыту белән шөгыльләнә, аннары авыр атлетикага күчә, моны кечкенә буй аркасында аңа өлкәннәр дәрәҗәсендә көндәшлек итү авыр булуы белән аңлата. Аннары Бобруйск олимпия резервы училищесын тәмамлый. Икенче югары белемне Беларусия дәүләт университетының юридик факультетында алган.

Бобруйскида яши.

### Гаилә

* Әтисе — Сергей Михайлович Наумов.
* Әнисе — Ирина Матвеевна Наумова.
* Апалары:
** Полина (1987) — көллият укытучысы, яшь чагында гер спорты белән шөгыльләнгән.
** Марина (1990) — мәктәпнең уку-укыту бүлеге мөдире.

## Сәяси карашлары
2020 елда Халык протестларын каты бастырулардан соң, Беларусиянең гамәлдәге хакимияте өчен чыгыш ясаучы спорт эшлеклеләренең ачык хатына кул куя.

## Карьера
2012 елда халыкара аренада 69 кг кадәр авырлык категориясендә яшүсмерләр арасында Европа чемпионатында беренче тапкыр чыгыш ясый. Алга таба 75 кг кадәр авырлык категориясендә чыгыш ясый.

2018 елның ноябрь башында Ашкабадта узган дөнья чемпионатында 81 кг кадәр авырлык категориясендә Беларусия спортчысы, гомуми авырлыгы 245 кг алып, абсолют көмеш медаль яулый. Шул ук вакытта этеп күтәрүдә ул 137 кг штанга авырлыгында кечкенә алтын медаль, ә ыргылып күтәрүдә 108 кг нәтиҗә белән бакыр медаль яулаый.

2019 елда Батумида узган Европа чемпионатында  Дарья 76 кг кадәр авырлык категориясендә, ике күнегү суммасы буенча 242 кг кадәр авырлыкны алып, чемпион титулын яулый. Ыргылып күтәрүдә ул икенче нәтиҗә күрсәтә (106 кг), ә этеп күтәрүдә беренче (136 кг).

Сентябрь аенда 81 кг авырлык категориясендә чыгыш ясаган Наумова Паттаяда узган дөнья чемпионатында дүртенче урынны яулый. Алтыдан өч омтылышны гына тормышка ашырып, 244 кг (109+135) результат күрсәтә.

Мәскәүдә узган Европа чемпионатына 76 кг кадәр авырлык категориясендә Беларусия җыелма командасы составына керә. 132 кг авырлыктагы штанганы этеп күтәрү күнегүендә бакыр медаль яулый, ә йомгаклау беркетмәсендә 4 нче урынны ала.

## Төп нәтиҗәләр

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1995 елда туганнар
Төркем:26 август көнне туганнар
Полина Каплина

**Каплина Полина Андреевна** (16 август 1999, Иркутск) — Россия гандболчысы, Мәскәү «ЦСКА» капкачысы.

## Биографиясе
Полина Андреевна Каплина 1999 елның 16 августында Иркутскта туган. Бала чагы Ырымбурда үткән. Гандбол белән 13 яшьтән шөгыльләнә башлый. Буеның озын булуы аркасында капкачы булып китә.

## Карьерасы
Профессиональ гандбол белән «Кубань» клубы өчен Краснодарда уеннарда шөгыльләнә башлый. Полина 2016 елның җәендә төп командага эләгә алмый, әммә бер елдан соң Краснодар командасының төп капкачысы Бахшиева Виктория декрет ялына киткәч, төп команда өчен уйный башлый.

2017/2018 еллар мизгелендәге уеннарда үзе өчен 50 проценттан артык кире каккан туплар нәтиҗәсен күрсәтә. 2018/2019 һәм 2019/2020 еллар мизгелендә ул ЕГФ кубогында чыгыш ясый, шулай ук Россия Кубогы финалына барып җитә һәм Россия чемпионатының бронза призеры була.

2018 елда Дебрецен шәһәрендә 20 яшькә тиклемге хатын-кыз арасында дөнья чемпионатында катнаша, анда Россия җыелма командасы дүртенче урынны яулый. Полина Каплина бу турнирның иң яхшы капкачысы була, ул 42 процент тупны кире суга

2019 елның җәендә яңа оештырылган Мәскәү «ЦСКА» клубына күчә. 2019/2020 ел мизгелендә 217 ташлаудан 94 сейв башкара.

2020 елда Россия җыелма командасына чакырыла. 2020/2021 ел мизгеле башында Каплина Звенигородта «Йолдыз» арендасына китә, анда 8 уен үткәрә, 120 туптан 43 тупны кире суга. Октябрь аенда Шана Массон һәм Анна Седойкина җәрәхәтләнгәннән соң «армеецлар» составына килә. Кайтканнан соң чемпионнар Лигасының төркем уенында Венгриянең «Дьор» командасына каршы катнаша, матч азагында җиде метрлы һөҗүмне кире кага һәм команда өчен мөһим берничә сейв башкара.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль на сайте Федерации гандбол России
* Профиль на сайте клуба «ЦСКА»
* Профиль на сайте клуба «Кубань»

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Россия спортчылары
Төркем:16 август көнне туганнар
Төркем:1999 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Россиядә туганнар
Мария Магдалена Матсдоттер

**Мария Магдалена** **Матсдоттер** (; 21 март 1835 ел — 31 март 1873 ел) — швед саамы, 1864 елда швед Лапландиясенә саам милләтеннән булган балалар өчен мәктәп төзүне әйдәүче.

## Биографиясе
Матсдоттер 1835 елның 21 мартында Фьелльфьеллдә  Вильхельмина мәхәлләсендә туа (Лапланд провинциясе). Ул фәкыйрь гаиләдән була, атасы болан үрчетү белән шөгыльләнә, боланнарның миграциясе вакытында кыш һәм җәй көтү көтә. 1843 һәм 1844 елда кыз авырлык белән мәктәпкә йөри.

Мария Магдалена Матсдоттер 1864 елның кышында Оселдагы үз йортыннан Стокгольмга чаңгыда сәяхәт кыла, монарх белән аудиенция юллау өчен, юлның өлешен җәяүле үтә. Башкалага ул февраль аенда килә. Аңа ике патша Карл XV һәм патшабикә Луиза Нидерландская, шулай ук тол патшабикә Жозефина Лейхтенбергская белән очрашуга рөхсәт итәләр. Сәяхәтенең максаты саам балаларына мәктәп-интернатларның яңа системасын оештыру өчен патшадан рөхсәт алу була. Элек саам балалары христиан динен һәм башка мәҗбүри булган дисциплиналарны өйрәнергә мәҗбүр була, ә мәктәпләр аларның өйләреннән һәм ата-аналарыннан нык еракта урнашкан, чөнки Лапландияда алар өчен бернинди дә мәктәп булмаган. Мондый шартларда уку аннан-моннан һәм кыска гына була. Матсдоттерның инициативасы хуплана, һәм 1865 елда Вильхельминдагы мәктәп төзелешен финанслау өчен Femöresföreningen («Биш пеннинглы берләшмә») дип аталган җәмгыять оеша, һәм ул иң беренче мәктәп булып санала. Аның инициативасы саамнарның дин өлкәсендә белемле булырга изгелекле омтылышы кебек кабул ителә. Матсдоттер тыйнак һәм басынкы итеп сүрәтләнә, чөнки исемен халыкка белдерергә теләми. 

Матсдоттер Стокгольмдагы Франциянең Реформатор чиркәве пасторы Анни Рурих белән бәйләнешкә керә, пастор аңа ярдәм итә. Аның сәяхәте ике мәктәп һәм ике балалар приютын булдыруга булышлык итә. 

1866 елда ул тагын Стокгольмга бара һәм король белән очрашмаса да, пастор Рурих белән очрашырга тели. Бу юлы аны швед күченүчеләрнең Вильхельминада саамнарга хокуклар бүлеп бирелүенә каршы булулары борчый. Ул Швециянең төнъягында урнашкан Вестерботтенның урындагы губернаторы Эрик Виктор Альмквист белән бәйләнешкә керә. Ул Матсдоттерның эшен үзенең күзәтүе астына ала, һәм 1871 елда саамнарның хәлен яхшырту буенча законнар чыгаруда үзгәрешләр кертелә.

Мария Матсдоттерның тырышлыгы халыкара күләмдә зур игътибар җәлеп итә, аның турында Алмания, Бөекбритания, Франция, Швейцария, Нидерландлар матбугатында әйтелә, ул илләрдә саам мәктәпләре өчен акча җыю оештырыла. Франциядә аның турында гәҗиттә *La Laponie et Maria Mathsdotter *исеме астында мәкалә басылып чыга. Нидерландларда саам мәктәпләре өчен иганәләр бик актив җыела. Мария Матсдоттер «Данлыклы швед хатын-кызларының хәзерге сүзлегенә» керә.

## Искәрмәләр

Төркем:1873 елда вафатлар
Төркем:31 март көнне вафатлар
Төркем:1835 елда туганнар
Төркем:21 март көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Мария Рёль

**Мария Кристина Рёль **(; 26 июль 1801 ел — 5 июль 1875 ел) — швед рәссамы.

## Тормыш юлы
Швецияда XIX гасырның беренче яртысында яшәгән бик күп күренекле кешеләрнең портретлары авторы булып тора.

Аның картиналары Стокгольмдагы Милли музейда күргәзмәгә куела.

Швед короллеге китапханәсендә аның 1800 портреттан торган коллекциясе бар.

Корольлекнең швед сәнгать академиясе әгъзасы (1843). Король сараенда рәсми портретист була.

## Биографиясе
Мария Рёль Стокгольмда хәлле гаиләдә туган. Әммә 1822 елда ата-аналарының вафатыннан соң бөлгенлеккә төшкән. Бала чакта гувернантка булырга хыялланган.

Ләкин рәсем төшерү белән мавыгуы җиңә. Профессор һәм гравюр Кристиан Форсельдән сынлы сәнгать буенча дәресләр ала. Рәссам Александр Хамбре аны каләм белән тиз генә реалистик сүрәтләмәләр эшләргә өйрәтә.

Аның дусларын һәм гаилә әгъзалары сүрәтләгән картиналары киң билгелек ала.

Рәссам югары җәмәгать даирәсендә модада булып китә. Ул каләм белән дә, май белән дә иҗат итә. Әммә Марияның бай булмаган заказчылары май белән эшләнгән сүрәтләргә түли алмыйлар. Шуңа аның күп картиналар каләм кулланып эшләнгән.

Аның хезмәтләрендә заманының бик күп билгеле аристократлары, актерлары сүрәтләнгән.

1843 елда Рёль патша сараена рәссам итеп билгеләнә.

1843-1846 елларда Парижда француз сәнгать академиясенең Леон студиясендә укый. 

Туган иленә кайтканнан соң, Стокгольмның Брункебергсторг районында үзенең шәхси сынлы сәнгать студиясен оештыра.

Тормышының соңгы елларында фотосүрәтләр барлыкка килә. Фотография сәнгате аның портретлар иҗат итүенә җитди дәгъвачы булып китә.

Мария Рёль 1875 елның 5 июлендә Стокгольмда вафат була.

Хәзерге вакытта аның картиналары, сүрәтләре Швеция Милли музеенда һәм шәхси коллекцияләрдә саклана. Швед корольлеге китапханәсендә портретлары 1800 чамасы.

## Галерея

Файл:Cardon Ida.jpg|Мария Ида Рёль Кардон, 1857
Файл:Esaias Tegnér from Svenska Familj-Journalen 1870.png|Швед Исайя Тегнер шагыйрь, Мария Рёль сүрәте, 1829
Файл:Carl Peter Mazer-1835b.jpg|Карл Мазер (1807-1884) студияда.
Файл:56-Vilhelmina Fundin-Svenska Teatern 8.jpg|Вильгельмина Фундина (1842)
Файл:Wendela Hebbe.jpg|Wendela Hebbe, 1842


## Әдәбият

* Österberg, et Carin al., *Svenska kvinnor: föregångare, nyskapare*. Lund: 1990 Signum. ISBN 91-87896-03-6
* Nordisk familjebok / Uggleupplagan. 24.
* Ryssläder — Sekretär
* Wingård, Ulrika (2008). «„Snedheten utom Likt!“  : i Kungl nedslag. Röhl bibliotekets Maria-samling». Biblis (Tidskrift) 2008/09(44),: sid. [56]-75. 1403-3313. ISSN 1403-3313. Libris 11301467.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Стокһольмда вафатлар
Төркем:1875 елда вафатлар
Төркем:5 июль көнне вафатлар
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:1801 елда туганнар
Төркем:26 июль көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:30 июнь көнне вафатлар
Марта Швед принцессасы

**Марта Швед принцессасы** (, 28 март 1901 ел — 5 апрель 1954 ел) — швед принцессасы, король Оскар II оныгы һәм Норвегия варисы принцы Улаф V хатыны (соңыннан король Улаф V), Норвегия короле Харальд V әнисе.

## Никахы һәм король тормышы

Принцесса Марта Стокгольмда туа һәм Швед принцы Карл һәм Дат принцессасы Ингеборга кызы була.

Марта 1929 елның 21 мартында үзенең ике туган абыйсы, Норвегия варисы принц Улафка кияүгә чыга. Ул Норвегиянең кронпринцессасы титулын кабул итә. Аларның туй тантанасы соңгы 340 ел эчендә беренче король туе була.

Бер-берсенә булган ихлас мәхәббәте аркасында никахлары бәхетле була. Гаиләдә өч бала: Рагнхильда (1930), Астрид (1932), шулай ук көтеп алган варис, Харальд (1937) туа.

Норвегиянең кронпринцессасы үзенең басынкы, дустанә һәм юмарт холкы белән тиз арада халык сөеүен яулый. 1939 елда, Аурупада Икенче дөнья сугышы башланыр алдыннан принц һәм принцесса Америка Кушма Штатларына зур визит ясый. Парлар президент Франклин Рузвельт һәм аның хатыны Элеонора Рузвельт белән дуслаша.

### Икенче дөнья сугышы
Принцесса варисы Марта 1940 елның 26 гыйнварында ачык чыгыш ясап, Норвегия хатын-кызларын мобилизация эшләрендә катнашырга чакыра. 1940 елның апрель аенда Алмания Норвегияга басып кергәч, аның балалары туган Швециясына кача, әммә анда Мартаны һәм балаларын яхшы кабул итмиләр. Күп шведлар аны Швециянең нейтралитетын куркыныч хәлдә калдырды дип уйлый. Хәтта кайсы берәүләр аның өч яшьлек улын Норвегияга җибәреп, анда немецларның аны король итеп игълан итүләрен тели. Әмма бу вариантны Марта исәпкә алмый. Президент Рузвельт чакыруы буенча ул Америка Кушма Штатларына юллана. АКШта ул балалар белән башта Ак йортта урнаша.

Ире король атасы белән бергә Бөекбританиягә китә. Парлар озак вакытлар күрешә алмый.

1941 елның авгусында принцесса Марта президент яхтасында президент Рузвельт белән сәяхәте вакытында Уинстон Черчилль белән очраша.

Икенче дөнья сугышының күп өлешен принцесса Марта Америка Кушма Штатларында үткәрә, ул анда үз иле өчен эшли. 1942 елда ул Лондонга, кайнанасының туган көнен билгеләү өчен катнашырга бара. 1945 елда Норвегияга кайткач, аңа «милләт әнисе» дигән кушамат бирәләр. Принцесса Норвегиянең кронпринцессасы буларак тулысынча үз ролен үти һәм норвегларның иминлеген һәм тотрыклыгын булдыру өчен бөтен көчен куя.

### Үлеме
Озак һәм каты авыру белән көрәшкәннән соң, 1954 елның 5 апрелендә Осло шәһәрендә яман шештән вафат була. Өч елдан соң аның ире Улаф V исеме астында тәхеткә утыра.

## Сылтамалар

* House of Norway of the Royal Website: Crown märtha princess 

## Искәрмәләр


Төркем:1954 елда вафатлар
Төркем:5 апрель көнне вафатлар
Төркем:1901 елда туганнар
Төркем:28 март көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Мая Фьестад

**Керстин Мария (Мая)** **Фьестад** (, тумыштан **Халлен** (); 30 май 1873, Хербю — 15 ноябрь 1961, Арвика) — швед рәссамы-портретчы, туку сәнгате буенча рәссам һәм граверлаучы. Үзенең ире Густав Фьестад белән 1890-1900 елларда Вермландта Ракстад рәссамнар колониясенең актив әгъзасы була. Рәссам 1922 елда күрше Арвикада  «Arvika Konsthantverk» һөнәр ассоциациясен оештыручы 12 рәссам исәбенә керә, аны 1948 елга кадәр җитәкли. Аның мирасы арасында 1910 елда ясалган һәм үзендә чия ботаклары яки язгы чәчәк сүрәтләре белән скандинав һәм азия мотивларын берләштергән агачта күп санлы гравюралары аерылып тора. Аларның кайберләре Виктория һәм Альберт музее һәм Британия музее коллекцияләрендә саклана

## Иртә еллары
Керстин Мария Халлен 1873 елның 30 маенда Хербюда (Скона провинциясе) рухани Ларс Халлен һәм София Бенедикт (кыз фамилиясе Тредгорд) гаиләсендә туа. Ландскрунада мәктәпне тәмамлагач ул укуын Мальмё шәһәрендә техник колледжда дәвам итә, сынлы сәнгать буенча шәхси дәресләр ала. Лунда мәдәнияте тарихы музеена эшкә алынгач, ул туку сәнгатен үстерү белән шөгыльләнә. 1890 нчы еллар башында Седиш нәфис сәнгать академиясенә укырга керү аңа кире кагылгач, ул сынлы сәнгатькә Кардонда укый, ә 1893 елдан 1895 елга кадәр Рәссамнар ассоциациясе мәктәбенә дәрескә йөри, аның укытучылары Рихард Берг, Карл Ларссон һәм Цорн Андерс була.

## Карьерасы
Майя Халлен 1895 елда Рәссамнар ассоциациясе әгъзасы була, анда рәссам Густав Фьестад белән таныша. 1898 елда өйләнешеп, алар Африкада скульптор Кристан Эрикссонга караган йорт-студияга күченә. Соңыннан ирле-хатынлы Густав проекты буенча төзелгән үзләренең иркен йортына күчә, анда алар Стокгольмнан дусларын, шулай ук урындагы рәссамнарны һәм һөнәрчеләрне кунакка чакыра. Шулай итеп Раккен группасы кебек билгеле булган рәссамнар колониясе () барлыкка килә. Аның күренекле әгъзалары (1874-1962) Бьёрн Альгренссон (1872-1918) була

Үзенең туку сәнгате эшенә өстәп Мая Фьестад шулай ук агачта граверлау һәм рәсем төшерүне дәвам итә. 1901 елда ул үзенең туку остаханәсен ача. Аның әсәрләре өчен урындагы үсемлекләрне, еш кына геометрик формаларда сурәтләү хас. Фьестадның иртә эшләре соңгыларына караганда югарырак бәяләнә. 1915 елда ул агачта үсемлекләрне һәм чәчкәләрне сүрәтләгән гравюралар ясый башлый, гомуми алганда якынча 170 эш башкара. Гадәттә япон кәгазендә бастырылган эшләр 1920 нче һәм 1930 нчы елларда Швецияда гына түгел, шулай ук Бөекбританияда һәм АКШта күргәзмәгә куела. Аларның кайберләре Виктория һәм Альберт музеенда һәм Британия музеенда саклана.

Рәссам 1922 елда 12 урындагы рәссамнар белән «Arvika Konsthantverk» һөнәр ассоциациясе оештыра, аны 1948 елга кадәр җитәкли. Майя Фьестад 1961 елның 15 маенда вафат була һәм Африкада җирләнә.

## Искәрмәләр

Төркем:30 май көнне туганнар
Төркем:1873 елда туганнар
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:15 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1961 елда вафатлар
Джоджо

**JoJo’s Bizarre Adventure** — манги чыгарылышлары сериясе, аларның авторы һәм иллюстраторы булып Хирохико Араки тора.

Буыннан-буынга Джостарлар гаиләсе  йолдыз формасындагы тап, джоджо инициалларын һәм гаилә эше - дөньяны коткару миссиясен үз җилкәләренә йөртәләр. Һәр Джоджо индивидуаль һәм шул ук вакытта элеккеләрнең игелек һәм гаделлек турындагы фикерләрен бүлешә. 19 гасырга Англиядән алып хәзерге Япониягә кадәр герой тормышы кадәр генә түгел, ә бөтен бер гаилә агачының тормышы кадәр маҗара. Гажәеп зур тарих Джостарлар каны белән бәйләнгән геройларның яхшылык һәм яманлык, дуслык һәм ярату хисләре турында сүз алып бара. 

"Джоджоның гаҗәеп маҗаралары" - хәзерге вакытта жанрның иң көчле вәкиле сейнен һәм Япониянең иң атаклы франшизларының берсе. Манга барлыкка килүенең 30 еллыгы эчендә Япониянең горурлыгы була, ә яңа Аниме-экранизация чыккач, мәдәни феномен ДжоДжо көнбатыштан меңләгән кешене җәлеп итә башлый. Яңа стиль, яңа шарм, искиткеч сюжетлы борылышлар һәм җәлеп итүчән көрәш - аниме индустриясында яңарыш җиле.

## Искәрмәләр

Төркем:Аниме
Титаннар һөҗүме (фильм)

Eu gosto do Zomb XD

## Сюжеты

Почмакка җыелган кешелек соңгы көннәрдә кешелекне тар-мар китерүче  титаннар - серле затлар гайрәте астында яши. Исән калганнар зур җирлек диварлары артында үз хөкүмәтләре белән яши. Шунда ук Эрен исемендәге егет тә яши, балачакны чагыштырмача куркынычсызлыкта үткәреп, куркыныч вакыйганы кичерә: титаннар шәһәргә кереп үз алдындагы бар әйберне юк итеп баралар. Моннан соң Эрен барлык титаннарны юк итәргә сүз бирә. Шулай итеп, ул һәм аның дуслары "Күзәтчелек отрядында" керә һәм махсус әзерләнүләрне башлый. Төп герой әле тышкы дөньяның никадәр билгесез һәм куркыныч икәнен белми дә.... 

Эрен һәм аның иптәшләренең маҗаралары турындагы «Shingeki no Kyojin» мангасы экранлаштыру белән үк үзенә халыкны җәлеп иткән.

## Искәрмәләр

Төркем:Япония фильмнары
Төркем:Әлифба буенча фильмнар
Сельма Эк

**Эк Сельма** (; 1856—1941) — швед опера җырчысы (сопрано).

Лилли Леманн һәм Лилиан Нордика кебек үк, ул XIX гасыр азагының лирик һәм драматик репертуардан рольләр үзләштерә алучы универсаль талантлы җырчыларының берсе була.

## Биографиясе
Сельма Эк Стокгольмда 1856 елның 3 сентябрендә туган.

1873 елдан 1878 елга кадәр Стокгольмда Король югары музыка мәктәбендә Эллен Бергман һәм Юлиус Гюнтерда укый. Аннан соң Парижда Полина Виардолада өстәмә белем ала.

Сельма Стокгольмда Швеция Король операсында профессиональ операда Карл Веберның «Вольный стрелок» операсында Агата партиясе белән дебют ясый

Тиздән дебютыннан соң аңа Швед король операсы белән дәвамлы контракт тәгъдим ителә, һәм ул 1890 елга кадәр театр труппасының әгъзасы була. 1896 елга кадәр Сельма Эк бу театрда чакырырлган артист сыйфатында чыгыш ясавын дәвам итә. Аның репертуары бай була һәм («Отелло») Дездемона, («Тангейзер») Элизабет, («Дон Жуан») Донна Эльвира, («Нюрнбергские мейстерзингеры») Ева, («Ромео һәм Джульетта») Джульетта, («Wasa Gustaf») Иоганна Науман, («Миньон») Филина, («Волшебная флейта») Төн патшабикәсе, Карл Веберның «Оберон» операсында Реция, («Валькирия») Зиглинда, («Гугеноты») Валентина «Джамиля» операсында төп рольне башкара. Ул шулай ук «Аида» операсында Швецияда бу әсәрнең беренче башкаручысы була.

1941 елның маенда вафат була һәм Стокгольмда Норра бегравнингсплатсен зиратында җирләнә.

Сәхнәдән бик иртә китеп, актриса йомык тормыш алып бара, хәйрия белән шөгыльләнә. Үзенең васыяте буенча, Эк Сельма 100 000 швед кронын яшь талантлы опера җырчыларына ярдәм итүче *«Operasängerska Selma Ek fond»* фондына билгели. *Engelbrekts* *församling* мәхәлләсе аннан *«Systrarna, Selma och Maria Eks fond»* фонды өчен 58 185 швед кроны ала, аның процентлары ел саен мәхәлләдә мохтаҗлар арасында бүлеп бирелә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* J. Svanberg. *Kungl. teatrarne under ett hälft sekel 1860-1910.*

## Сылтамалар

* Ek, Selma
* Ek, Selma
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Швеция
Төркем:3 сентябрь көнне туганнар
Төркем:1856 елда туганнар
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:1941 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Сопранолар
Төркем:Хәйриячеләр
Сесилия Райдингер

**Сесилия** **Райдингер** (, тулы исеме *Rydinger Cecilia Kristina Maria*, шулай ук *Alin Rydinger кебек билгеле,* 1961) — швед дирижёры һәм хормейстеры, 2008 елдан ир-егетләрнең Orphei Drängar хоры җитәкчесе.

## Биографиясе
Сесилия Райдингер 1961 елның 16 декабрендә Вестерос шәһәрендә туган.

1989-1991 елларда Стокгольмда Король югары музыка мәктәбендә дирижёр һәм чиркәү музыканты сыйфатында әзерлек үтә. 1991 елда ук Король операсының баш дирижёрлары конкурсында җиңеп чыга һәм шуннан алып еш кына Стокгольмның бу музыка театрында чыгыш ясый. Сесилия Райдингер Folkoperan (Стокгольм), Stora Teatern (Гетеборг) һәм Норрланд операсына (Умео) чакырулы дирижер була.

1994 елдан 1998 елга кадәр чорга Сесилия Райдингер Вармланд операсы музыка театрында төп дирижёр була. 1998 елдан 2007 елга кадәр Король югары музыка мәктәбендә оркестр дирижёрлыгы буенча укыта. 2007 елның 15 октябрендә бу уку йортының оркестр дирижёрлыгы профессоры була. Шулай итеп, Төньяк Аурупа илләрендә бу вазыйфаны биләгән беренче хатын-кыз булып кала. 2012 елның июленнән Король югары музыка мәктәбе ректоры вазыйфасын башкаручы була, ә 2013 елның июненнән алып 2019 елның июненә кадәр — ректоры.

Педагогик эшмәкәрлеге белән бер үк вакытта, 1988-2008 елларда Райдингер Уппсала университетында ирләр Allmänna Sången хоры дирижёры була. 2008 елның 6 маеннан хәзерге вакытка кадәр Уппсала Orphei Drängar ир-атлар хорын җитәкли Швед BIS Records тавыш язу компаниясендә языла

2010 елның 19 июнендә Райдингер Сесилия Швеция хор ассоциациясенең хор җитәкчесе була, ул кронпринцесса Виктория һәм Даниэль Вестлингның туй тантанасында катшана. 

Элегерәк (1987 ел) Райдингер музыкант, шулай ук дирижёр Фольке Алинда кияүдә була.

## Бүләкләре
* Norrbymedaljen (1999) медале
* Уппсала муниципалитетының хөрмәт медале (2004)
* Artibus Litteris et (2005) медале 
* 2009 елда «Ел хормейстеры» исеменә лаек була

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Voices of Connection Guest Curator: Cecilia Rydinger
* Cecilia Rydinger Alin − Conductor
* Профиль на ''Discogs.com''
* 
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Дирижёрлар
Төркем:Шәхесләр:Швеция
Төркем:16 декабрь көнне туганнар
Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Соня Рутстрём-Эдстрём

**Соня Рутстрём-Эдстрём** (; 18 ноябрь 1930 ел туган, Лулео) — швед чаңгычысы, олимпия чемпионы, дөнья чемпионатлары призеры.

1956 елда Кортина-д'Ампеццо шәһәрендә узган Олимпиадада хатын-кызлар программасының ике төрендә дә, 10 км ярышта һәм эстафетада, бронза медальләр яулый.

1960 елда Скво-Вэллида үткән Олимпиадада эстафетада олимпия чемпионы була, эстафетаның соңгы этабында, икенче урынны алган совет чаңгычыларыннан минутка күбрәк өстенлек белән беренче урында калып, үзенең этабында бары 20 секундка гына калышып лидерлыкны саклый. 10 км га шәхси ярышта Рутстрём-Эдстрём 5 нче урын били.

Үз карьерасында дөнья чемпионатларында ике медаль яулый, 1954 һәм 1958 елгы чемпионатларда эстафета ярышларында ике бронза яулый.

## Сылтамалар
* Соня Рутстрём-Эдстрём — Sports-Reference.com (инг.) сайтында олимпия статистикасы
## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:1930 елда туганнар
Төркем:18 ноябрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2020 елда вафатлар
Төркем:15 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Швециядә туганнар
Эдуард Веркин

**Эдуард Николаевич Веркин**, шулай ук, **Максим Острогин** (1975, Воркут) - Россия балалар язучысы, фантаст.

Воркутада эшче-шахтер гаиләсендә туган.

1993 елда Сыктывкар дәүләт университетының тарих факультетына, аннары параллель рәвештә шул ук Вузның юридик факультетына укырга керә. 1998-1999 елларда җәмгыять белеме укытучысы булып эшли.

Автор сүзләренә караганда, укыту белән шөгыльләнергә теләмәү сәбәпле, яза башлый. 

2003 елда җирле язучылар оешмасы тәкъдиме буенча, әдәбият институты каршындагы Югары әдәби курсларга җибәрелә.

## Искәрмәләр

Төркем:рус язучылары
Чулпан Шәрипова

**Шәрипова Чулпан Рәмзил кызы** *(25.07.1992, [[Актаныш районы]] [[Уразай]] авылында туган***)** - Сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернатның татар теле һәм әдәбияты укытучысы.

## Бүләкләр:
* "Безнең яңа укытучы" гранты, 2013 ел
* 
* Актаныш муниципаль районы Башлыгының Рәхмәт хаты, 2017 ел
* 
* Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрының Рәхмәт хаты, 2017 ел
* 
* "Авыл укытучысы-2017" Бөтенроссия конкурсы, "Активлык тарафдары" номинациясендә җиңү"
* 
* "Өлкән укытучы" гранты, 2018 ел
* 
* Татар теле буенча республика олимпиадасының йомгаклау этабы призерын әзерләгәне өчен Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы грамотасы; 2018 ел
* 
* Татар теле һәм әдәбияты буенча республика олимпиадасының йомгаклау этабы җиңүчесен һәм призерларын әзерләгән өчен Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы грамотасы; 2019 ел
* 
* Татар теле һәм әдәбияты буенча республика олимпиадасының йомгаклау этабы җиңүчесен һәм призерларын әзерләгән өчен, 2020 елга Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы грамотасы
* 
* Актаныш муниципаль районы башлыгының Мактау грамотасы, 2020 ел
* 
* Татар теле һәм әдәбияты буенча республика олимпиадасының йомгаклау этабы җиңүчесен һәм призерларын әзерләгән өчен, 2021 ел - Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы грамотасы.
* 
* «Татар теле һәм әдәбияты укытучыларына татар теле һәм әдәбияты буенча республика олимпиадаларында һәм татар теле һәм әдәбияты буенча Халыкара олимпиадада җиңүчеләрне һәм призерларны әзерләгән өчен ярдәм итү» гранты, 2020 ел
* 
* Туган тел һәм әдәбият укытучыларының "Туган тел" мастер-класс Бөтенроссия конкурсы лауреаты, 2021 ел
* 
* "Иң яхшы татар теле һәм әдәбияты укытучысы-2021" Бөтенроссия конкурсының абсолют җиңүчесе"
* 

## Чыганаклар

Төркем:Шәхесләр:Актаныш районы
Волейбол (аниме)

**Haikyu!!** — Харуити Фурудатэ ясаган волейбол турында спорт мангасы.

## Сюжеты
Карасуно мәктәбендәге «Кечкенә гигант» белән кызыксынып китеп Сё Хината исемле егет волейбол белән гомерен бәйләп китеп волейбол клубына керә. Сайлау матчындагы беренче җиңелеш Хинатаның кызыксыну утын сүндерми һәм ул Карасуно мәктәбенә кереп волейбол клубына языла. Шунда ук егет урта мәктәптә җиңелгән  Кагеяманы – "площадка патшасын", эгоистик һәм сәләтле егетне күрә. Аларга бер команда булып "канатсыз каргаларны" зур җиңүләргә китерәселәре бар!

## Искәрмәләр

Төркем:Аниме
Надежда Гринфельд

**Надежда Евгеньевна Гранфельд** (кыз фамилиясе *Кенигшац*; 1887, Кишинёв — 1918) — Бессарабия сәясәтчесе, «Сфатул Цэрий»  (1917—1918) ике хатын-кыз-депутатларының берсе.

## Биографиясе
Надежда Евгеньевна Гринфельд присяжный вәкиле Евген Семенович Кенигшац (1861, Бельцы — 1939, Кишинев) һәм табиплар династиясеннән булган Ольга Вильгельмовна (Васильевна) Бернштейн гаиләсендә туган; бабасы — Самуил Исаакович Кенигшац — Бель шәһәре табибы; икенче бабасы — Вильгельм Викентьевич Бернштейн — Кишиневта табиб һәм коллежский советник була).. Әбисе — Мария Григорьевна Кенигшац (кыз фамилиясе  Коган) — язучы һәм «Недельная хроника „Восход“» (1882—1883) газетасы  хезмәткәре була; шулай ук «Рассвет» газетасында дә басылып чыга.

1903 елда Кишинев Бунд бүлекчәсе әгъзасы, соңрак РСДРП әгъзасы була . Одессада, Киевта һәм Санкт-Петербургта (соңыннан Петроград һәм Кронштадт) меньшевиклар оешмасында актив катнаша

«Сфатул Цэрий» әгъзасы буларак Елена Алистларга капма-каршы сәяси позицияне били (бу органда икенче хатын-кыз-депутат) . Бессарабиянең алга таба Русиягә кушылу күчеше чорында Румын корольлегеннән азат булуы өчен чыгыш ясый . 1917 елның 2 декабрендә  «Сфатул Цэрий» Молдаван Халык Республикасы оештырылуын игълан итә . Бессарабияне Румын басып алуыннан соң, 1918 елның гыйнварында Днестр аша чыгырга маташуында Надежда Гринфельдны румын жандармнары атып үтерә («Сфатул Цэрий» оешмасының 6 башка ағзалары — Василий Рудьев, Федор Котарос, Дмитрий Прахницкий, Панцырь Иван, Петр Чумаченко һәм Николая Ковсан да үтерелә).

Надежда Грифель (әтисе кебек) Семен Резникның «Кровавая карусель» романы һәм пьесаларының төп персонажларның (Фрида  Кенигшац исеме астында, курсистка, 25 яшь) берсе булып тора .

## Гаиләсе
Аның әтисе, Е.С. Кенигшац, 1917—1918 елларда Кишинёв кала думасының гласные, «Сфатул Цэрий»  әгъзасы, шәһәрдә Вакытлы хөкүмәтнең комисар ярдәмчесе була. Әнисе О. В. Кенигшац, балалар өчен көндезге приют белән идарә итә.

* Ире — присяжный вәкиле Гринфельд Петр Исаакович (1877 — 1939 елдан соң), социал-демократ, 1900—1907 елларда Кишинёвта, Одессада, Киевта Бунд эшмәкәрлегендә катнаша, 1904 елда Бундның Берн конференциясенә делегат итеп җибәрелә, 1917 елда РСДРП исемлеге буенча Оештыру җыелышы депутатына кандидатлыкка итеп күрсәтелә.
** Улы — Гринфельд  Лев Петрович (1908—?).

## Искәрмәләр

Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Төркем:Молдавиядә туганнар
Төркем:1887 елда туганнар
Төркем:1918 елда вафатлар
Сунь Аксельссон

**Миньон (Сунь) Вальгейде Аксельссон-Пипер** ( *Walheide Axelsson Piper*; 10 август 1935 ел, Гётеборг, Швеция — 14 гыйнвар 2011 ел, Стокгольм, Швеция) — швед язучысы, тәрҗемәче һәм тәнкыйтьче.

## Биографиясе
Сунь кала бакчачысы Карл Эдвин һәм Миньон Аксельссон гаиләсендә төпчек кыз була. Стокгольм университетын («әдәбият тарихы») тәмамлагач, Стокгольм мәктәпләрендә укыта һәм *BLM* һәм *Ord & Bild* басмаларында журналист булып, шулай ук берничә көндезге һәм кичке гәҗитләрдә — Expressen, Aftonbladet һәм Stockholms-Tidningen эшли. *Paletten* һәм *Chaplin* басмаларында тәнкыйтле мәкаләләр бастыра.

Аксельссон күп вакытын Грецияда һәм Латин Америкасы илләрендә үткәрә. 1960 елларда ул Сантьяго университетында эшли. Никанор Парра, белән якын мөнәсәбәттә, язучылар Пабло Неруда, Хорхе Тейльер, Энрике Лин, Хорхе Эдвардс һәм Виолетта Парра белән дус була. 1998 елда Сунь Аксельссон чили мәдәнияте алдындагы казанышлары өчен чили хөкүмәтеннән Габриэль Мистраль исемендәге диплом ала.

Шигърият җыентыклары, прозаик әсәрләре һәм берничә испан язучысы тәрҗемәләре бастырганнан соң, 1978 елда Аксельссон үзен «Тормыш турында хыял» исемле автобиографик романга багышлый. Бу — трилогиянең беренче өлеше. Киләсе өлешләре — «Баллы бүреләр» һәм «Елның төнге вакыты».

Язучы Федерико Гарсиа Лорка, Хорхе Луис Борхес, Гарольд Пинтер, Яннис Рицос, Октавио Пас, Хорхе Тейльер, Тереса Кальдерон, Томас Харрис, Серхио Бадилья Кастильо, Хуан Камерон, Серхио Инфанте һәм Карлос Хейвитс авторларының әсәрләрен испан, француз, инглиз һәм грек теленнән швед теленә тәрҗемә итте.

Сунь Аксельссон Швед радиосында 1979, 1985, 1986, 1993 елларда «Җәй» () популяр программасын алып бара. Шулай ук ул Швед телевидениесендә эшли, моннан тыш, язучылар Артур Лундквист һәм Пабло Неруда турында документаль фильм төшерә.

Язучы берничә әдәби бүләк ала. Ул бик күп шигърият фестивалләрендә катнаша — аерым алганда, Рим, Лахти, Струг (Югославия) һәм Канада калаларында.

Озаклы авыр авырудан соң 2011 елның 14 гыйнварында вафат була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Официальная веб-страница 
* SFI med födelse - och dödsdatum — Данные кинобары

Төркем:Стокһольмда вафатлар
Төркем:2011 елда вафатлар
Төркем:14 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1935 елда туганнар
Төркем:10 август көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Тайра Лундгрен

**Тайра Лундгрен** (, тулы исеме *Carolina Tyra Lundgren*; 1897—1979) — швед рәссамы һәм скульпторы; керамика һәм пыяла, шулай ук тукыма белән эшли.

## Биографиясе
Тайра Лундгрен 1897 елның 9 гыйнварында Стокгольмда ветеринария профессоры Джон Лундгрен һәм аның хатыны Эдит Оберг гаиләсендә туган.

*Djursholms samskola* мәктәбендә җиде ел укыганнан соң ул 1914-1918 елларда Стокгольмның Констфак сәнгать һәм дизайн мәктәбендә укый. 1918-1922 елларда Король сәнгатьләр академиясында, шулай ук Стокгольм шәһәрендә укый. . 1920-1921 елларда Тайра Европага бара, Венада Антон Ханакта скульптурага һәм Парижда Андре Лотта сынлы сәнгатькә өйрәнә. Парижда ул шулай ук Гранд-Шомьер академиясенә йөри.

Сәнгатьле белем алып, Тайра Лундгрен Вранция һәм Италияда 1940 елга кадәр яши һәм эшли, шуннан соң, Икенче дөнья сугышы белән бәйле, Швециягә кайта. . Штаттан тыш дизайнер сыйфатында күп кенә Европа керамика компанияләре һәм пыяла заводлары белән хезмәттәшлек итә. Швецияда S:t Eriks Lervarufabriker керамика остаханәсендә һәм Лидчелингның Lidköpings porslinsfabrik фарфор фабрикасында эшли, анда Эйнар Форсет белән бергә йорт өчен товарлар коллекциясен эшли. 1924-1937 елларда фин Arabia белән эшли, буш вакытларында Римга (1927-1930) һәм Парижга (1930-1939) бара. Туган иленә кайтып, Тайра Лундгрен Густавсберг фарфор фабрикасында үз студиясендә рәссам сыйфатында эшен дәвам итә, 1950 елга кадәр ул шунда эшли. Лундгрен шулай ук Стокгольмдагы чиркәү тукымасы буенча берничә эш башкара.

Күпчелек эшләре яндырылган керамикадан яки бронзадан эшләнгән. Лундгренның сын әсәрләренең төп темасы хайваннар, бигрәк тә кош сыннары аңа беренче танылу китерә. Швециядан тыш, аның сәнгать әсәрләре Европа һәм Төньяк Америка музейларында күрсәтелә. Готланд муниципалитетының Фиде авылында үз студиясы була, һәм ул үз картиналарының коллекциясен Готландның сәнгать музеена бүләк итә. 1950 елда Лундгрен Тайра Швециянең Әдәбият һәм сәнгать медале белән бүләкләнә.

Тайра Лундгрен 1979 елның 20 ноябрендә Стокгольм шәһәрендә вафат була.


Файл:Visby Almedalen Tyra Lundgren Solfågel 03.jpg||
Файл:Tyra Lundgrens skulptur "Fågel blå" i Stockholm-2.jpg||
Файл:Trelleborg, Plastik Månårsfågeln (2008-07-27).JPG||


## Әдәбият

* Ingrid Rosén. *Fem tidiga glaskonstnärinnor: Betzy Ählström, Anna Boberg, Gerda Strömberg, Monica Bratt, Tyra Lundgren (1993)*. Stockholm: Carlsson. sid. 42-51. Libris länk. ISBN 91-7798-674-1.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* TYRA LUNDGREN (1897-1979)
* Tyra Lundgren 1897-1979
* Tyra Carolina Lundgren
* Tyra Lundgren with Eirik Hornborg's bust 

Төркем:Скульпторлар
Төркем:Рәссамнар
Төркем:9 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1897 елда туганнар
Төркем:20 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1979 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Швециядә туганнар
Фанни Брате

**Ингеборг Матильда Фанни Брайт**, кыз фамилиясе *Ekbom*, (; 26 февраль 1862 ел — 24 апрель 1940 ел) — швед рәссамы.

Фанни Брайт картиналарын швед рәссаме Карл Ларссон йогынтысында иҗат иткән. Аның эшләре гаилә тормышы идиллиясенә багышланган.

## Биографиясе
Фанни Брайтның атасы — Джон Фредерик Оскар Экбом (Oscar Ekbom Gustaf Fredric Johan).

Ул Карл Шведский, герцог Ветеранский писаре була.

1880 елда, 18 яшендә, Брайтны Корольлекнең ирекле сәнгать академиясенә кабул итәләр.

1887 елда Парижга танышу сәфәре кыла.

1889 елда Алмания, Дания, Норвегия, Англия, Австрия һәм Италияда булып чыга.

1887 елда Фанни Эрик Брайтка (1857-1924) кияүгә чыга.

Аларның гаиләсендә дүрт кыз була: Астрид (1888-1929), Торунь (1891-1993), Рагнхильда (1892-1894), Ингегерд (1899-1952). Кияүгә чыккач, Фанни Брайт сәнгатне калдырырга мәҗбүр була. Шулай да швед сәнгать дөньясында башка рәссамнарны яклаучы буларак катнашуын дәвам итә.

1891 елда Брайт Svenska Konstnärernas Förening рәссамнары ассоциациясе әгъзасы булып китә.

## Эшләре

Рәссам әсәрләрендә пейзажлар, интерьер, натюрмортлар сүрәтли, портретлар иҗат итә.

Иң билгеле әсәре — 1902 елда язылган Namnsdag (Бәйрәм көннәре) картинасы. Әлеге вакытта ул швед Милли сынлы сәнгать музеенда саклана.

Аның күренекле эшләре арасында «Сукыр әби» (1903), «Ирекле минут» һәм башка картиналары бар.

Фанни Брайтның картиналары аша аның бик нечкә балалар психологы икәнлеге сизелә.

Картиналарында балалар уйный, рәсем төшерә, сүзләшеп китә, бер-берсе турында кайгырта.

Аларда француз рәссамы Эжен Карриере портретларындагы якынлык тойгыларын, швед рәссаме Карл Ларссонның гаилә тормышыннан сюжетлар табарга мөмкин.

1943 елда Швециянең милли музеенда рәссамнең шәхси күргәзмәсе ачыла. Анда аның 126 эше куелган.

Фанни Брайт акварель һәм май кулланып иҗат итә. Швециянең XIX гасыр дәверен, кешеләрен, аларның үзенең тормышын күрсәткән картиналары илнең хәрби мәдәни мирасы булып тора.

Әлеге вакытта рәссамның картиналары Швеция милли музеенда, Гетеборг сәнгать музеенда, Төньяк илләр музеенда, шәхси коллекцияләрдә саклана.

## Күргәзмәләре

* Müsse el Grinden Internationale Kunstausstellung Munich күргәзмәсе, Мюнхен, 1892.
* Стокгольмда күргәзмә, 1897.
* Grosse Kunstausstellung күргәзмәсе, Берлин, 1900.
* «Хатын-кыз сәнгате» швед рәссамнары ассоциациясе күргәзмәсендә, 1909.
* «Алар Парижга китә» күргәзмәсе— Liljevalchs konsthall сәнгать галереясы.

## Галереясы

Файл:FannyBrate Retstickor.jpg|*Үчекләшү*, 1885
Файл:Fanny Brate-Sov så sött.jpg|*Тәмле йокы*, 1889
Файл:Musse.jpg|*Буш минутлар*, 1892
Файл:Fanny Brate-still-life-with-fruit.jpg|* Җимеш белән натюрморт *
Файл:Fanny Brate 1.jpg|*Балалар уеннары*
Файл:Fanny Brate 7.jpg|*Интерьер*
Файл:Fanny Brate 9.jpg|*Пионнар*'


## Сылтамалар

* M Brate Fanny I (f.  Ekbom) 

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:1940 елда вафатлар
Төркем:24 апрель көнне вафатлар
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1862 елда туганнар
Төркем:26 февраль көнне туганнар
Төркем:Страницы с непроверенными переводами