open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Болын яны урамы (Казан)

**Болын яны урамы** () — Казанның Вахит районында, элекке Болын яны бистәсендә урнашкан урам.
## Географиясе
Фукс бакчасыннан башланып, Миллениум күпере астында тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен ким дигәндә 19 гасырдан йөртә.
## Галерея

Болын яны урамы-1.jpg|
Болын яны урамы-2.jpg|


## Урам белән бәйле шәхесләр

* Алексей Хорват
* Борис Парин
* Васили Парин
* Василий Парин
* Павел Беньков
* Степан Домолазов
* Фәрит Бикчәнтәев

## Игътибарга лаек объектлар

* Шәһәр утары

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Котып урамы (Казан)

**Котып урамы** () — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан урам.
## Географиясе
Мотор урамыннан башланып, Дача урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Аркылы Болын яны урамы (Казан)

**Аркылы Болын яны урамы** () — Казанның Вахит районында, элекке Болын яны бистәсендә урнашкан урам.
## Географиясе
Болын яны урамы белән генә кисешә.
## Тарих
Хәзерге исемен 1968 елның 30 июленнән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Салих Искәндәров

**Салих Искәндәров**, Салих Искәндәр улы Искәндәров (*[[1905 ел]], [[Казан губернасы]], [[Мамадыш өязе]] — [[1965 ел]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]*) — 1948-1957 елларда КПССның Мөслим район комитетының беренче сәркатибе.

## Тәрҗемәи хәле

1905 елда Казан губернасы Мамадыш өязендә (*хәзерге* ТР Саба районында) ярлы керәстиян гаиләсендә туган. Ел ярымнан әтисе үлә. Кечкенәдән көтү көтә, батрак була. Әнисе белән Енисей буена, Красноярскига күчеп китә. Алпавытта чыпта үрә, рус малайларыннан русча сөйләшергә өйрәнә.

Октябрь инкыйлабыннан соң, комсомол ячейкалары, күмәк хуҗалыклар оештыруда катнаша. Күп еллар Саба районында эшли: район башкарма комитеты инструкторы, «Кызыл йолдыз» һәм «Кызыл көч» күмәк хуҗалыклары рәисе, авыл шурасы рәисе була. Казанда  фирка өлкә комитетынының пропагандистлар курсын тәмамлагач (*[[1937 ел|1937]]*), Теләче районында фирка район комитетының өченче, икенче, беренче сәркатипләре булып эшли. Бөек Ватан сугышы башлангач, үзенә бирелгән броньнан баш тарта, ләкин фирка өлкә комитеты җитәкчене сугышка җибәрми, тылда эшләргә калдыра. Сугыш вакытындагы фидакәр хезмәте өчен Хөрмәт Билгесе ордены белән бүләкләнә.

Казанда икееллык фирка мәктәбен тәмамлагач (*[[1948 ел|1948]]*), Мөслимгә фирка район комитетының беренче сәркатибе итеп билгеләнә һәм 1957 елга кадәр әлеге вазифада эшли: авыр сугыштан соң тугыз ел дәвамында 73 күмәк хуҗалыгы булган Мөслим районын җитәкли. Ул кешеләргә һәм үзенә гаҗәп таләпчән, оста оештыручы була, халык арасында абруе да зур була.

1957 елның ноябрендә, сәламәтлеге какшау сәбәпле, әлеге эшеннән китә. РСФСР күләмендә   пенсия билгеләнә. 1958-1963 елларда район үзәгендә урнашкан Киров исемендәге күмәк хуҗалыкның фирка комитеты сәркатибе була. Мөслим районы бетерелеп, Сарман җитештерү идарәсенә кертелгән елларда (*[[1963 ел|1963]]-[[1965 ел|1965]]*) Мөслим авыл шурасы рәисе булып эшләп, пенсиягә китә.  Ялга чыккач, район башкарма комитетының штаттан тыш сәүдә бүлеге мөдире булып эшли. 1965 елда вафат.
 
Ике тапкыр (III- IV чакырылышлар) РСФСР Югары шурасы депутаты булып сайлана (*[[1951 ел|1951]]-[[1954 ел|1954]], [[1955 ел|1955]]-[[1959 ел|1959]]*).

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Хөрмәт Билгесе ордены
* Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
* ВДНХ медале

## Гаиләсе
Хатыны белән алты бала тәрбияләп үстерәләр. Балалары арасында очучы, укытучылар бар. Бер улы Минзәлә районы милиция бүлеге башлыгы (*полковник*) булып хезмәт итә.

## Хәтер
Мөслим районы үзәгенең бер урамы Салих Искәндәров исемен йөртә.

## Әдәбият
# *[[Әхмәдулла Әхмәтгалиев|Ә. Ә. Әхмәтгалиев]]*. Мөслим төбәге. Тарихи сәхифәләр. Чаллы: «Яр Чаллы типографиясе» ДУП , 2003.
# *[[Флүр Баһаутдинов|Ф. Н. Баһаутдинов]]*. Без Мөслим балалары. К.: Идел-пресс, 2006. ISBN 5-85247-005-4

## Сылтамалар
*  Салих Искәндәров. Мөслим туган як тарихы музее сайты 
*  Район җитәкчеләре.  Мөҗәһит Әхмәтҗанов сайты
*     Мөслим районының рәсми мәгълүмат сайты 

## Искәрмәләр


Төркем:КПСС әгъзалары
Төркем:Район башлыклары
Искәндәров

**Искәндәров** — фамилия.
* Әхмәд Искәндәров (1927―2017), тарихчы, тарих фәннәре докторы, профессор.
*Габдрахман Искәндәров (1898―1938), ТАССР җир эшләре халык комиссары (*1929―1937*).
* Марс Искәндәров (1927―), вице-адмирал (*1978*).
* Марсель Искәндәров (1961―2004), язучы, журналист.
* Хәлим Искәндәров (1888―1958) журналист, педагог.
* Мәмәт Искәндәров (1915―1985), азәри совет дәүләт эшлеклесе.
* Салих Искәндәров (1905―1965), КПССның Мөслим район комитеты беренче сәркатибе (*1948-1957*).
----
* Хәлимә Искәндәрова (1940), Камал театры актрисасы. ТР халык артисты (2020).
* Рамилә Искәндәр (1977), кино һәм театр актрисасы.

## Моны да карагыз
* Искәндәр

Төркем:Фамилияләр
Аркылы Әйлән-бәйлән урамы (Казан)

**Аркылы Әйлән-бәйлән урамы** () — Казанның Вахит районында, Калуга бистәсендә урнашкан урам.
## Географиясе
Мәсгуть Латыйпов урамыннан башланып, Нахимов чокыры урамы белән киселештә тәмамлана, юл Адмирал Нахимов урамы булып дәвам итә.
## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Порт урамы (Казан)

**Порт урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам.
## Географиясе
Девятаев урамыннан башланып, сәнәгый зонада тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1962 елның 24 дикәбреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
1 нче Иркен урам (Казан)

**1 нче Иркен урам** () — Казанның Вахит районында, Постау бистәсендә урнашкан урам.
## Географиясе
Һөнәрчелек урамыннан башланып, Вишневски урамына барып җитмичә тәмамлана.
## Тарих

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Профессор Нужин урамы (Казан)

**Профессор Нужин урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам.
## Географиясе
Кирмән урамыннан башланып, Пушкин урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 2004 елның 12 ноябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Профессор тыкрыгы (Казан)

**Профессор тыкрыгы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам.
## Географиясе
Щапов урамыннан башланып, 7 нче санлы йортка барып җитеп тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен ким дигәндә 19 гасырдан йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Рәисә Кадыйрова

**Рәисә Кадыйрова** (Рәисә Григорий кызы Кадыйрова,,  — , ) — химик-органик, химия фәннәре докторы (1989), профессор (1992), ТРның атказанган фән эшлеклесе (1998). 1958 елдан КХТИдә, 1964-1967 елларда КХТИнең Түбән Кама филиалы деканы. 1990-2001 елларда КВМАнең органик булмаган һәм аналитик химия кафедрасы мөдире. 2001 елдан КДЭУдә.
## Искәрмәләр

Төркем:Химиклар
Фәнүзә Кадыйрова (1951)

**Фәнүзә Кадыйрова** (Фәнүзә Заһит кызы Кадыйрова,,  — , ) — агроном-селекцияче, авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (2003), профессор (2013), ТР ФА мөхбир әгъзасы (2004), ТАССРның атказанган агрономы (1991). 1968 елдан Татарстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институтында: селекция үзәге директоры (1997-2002), директор урынбасары (2004-2007).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Эшче Яшьләр урамы (Казан)

**Эшче Яшьләр урамы** () — Казанның Вахит районында, Калуга бистәсендә урнашкан урам.
## Географиясе
Җыелыш урамыннан башланып,Әмирхан Еники урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.

## Шәхесләр
* Харис Салихҗан, дин эшлеклесе.
* Рөстәм Измайлов, химик.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Ракета урамы (Казан)

**Ракета урамы** () — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан урам.
## Географиясе
Үзәк урам белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1953 елның 1 октябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Леонтий Бубиков

**Леонтий Бубиков**,  Константин улы Бубиков (*[[1919 ел]]ның [[15 июль|15 июле]], [[Уфа губернасы]], [[Минзәлә өязе]], [[Керәш-Шуран]] — [[1942 ел]]ның [[22 май|22 мае]], [[Польша]], [[Люблин воеводалыгы]], Понятова*) — Бөек Ватан сугышында катнашкан, әсир төшкән һәм һәлак булган яугир. Брест кирмәнен саклаучы каһарманнарның берсе.

## Тәрҗемәи хәле
 
1919 елның 15 июлендә Уфа губернасы Минзәлә өязе Керәш-Шуран авылында туган. Татар. Башлангыч белемне туган авылында, урта белемне Мөслим авылында ала. Мәктәпне тәмамлагач, бер ел Иске Вәрәш авылы мәктәбендә  укыта. 1939 елның башында, комсомол юлламасы белән, наданлыкны бетерү эшендә катнашу өчен Үзбәкстанга җибәрелә. Шунда Кызыл гаскәргә алына. Кече командирлар әзерләү мәктәбен тәмамлый.  командиры буларак, ак финнәргә каршы сугыша, Маннерһейм саклану ныгытмасын өзүдә катнаша. Совет-фин сугышыннан соң, Беларуста 42нче укчы дивизиянең 44нче укчы полкында хәрби хезмәтен дәвам итә. Полк командиры майор Петр Михаил улы Гаврилов (*[[1900 ел|1900]]-[[1979 ел|1979]]*) була. Полк дивизия составында Брест крепостенә күчерелә. 1941 елның 22 июнендә кирмән (берничә форт) камалышта кала. Брест кальгасын саклау (*[[:ru:Оборона Брестской крепости|ru]]*) башлана. 9 000 сугышчы һәм офицерларның 300 гаилә әгъзасы кирмәндә чолганышта кала. Совет солдатларының берничә мәртәбә боҗраны өзәргә омтылуы уңышсыз тәмамлана. Дошман кирмәнне җимерү өчен 2 250 *кг*лы өч  фугас бомбасы ташлый.

Л. Бубиков 1941 елның 28 июнендә фашистларга әсир төшә. Польша генерал-губернаторлыгы Деблин янәшәсендәге 307нче шталагта тоткынлык кичерә. 1942 елның 22 маенда әсирлектә һәлак була.

## Гаиләсе
1939 елда Үзбәкстанга киткәнче өйләнгән була. Урнашкач, гаиләсен үз янына чакыра. Ләкин авырлы хатыны ире янына бара алмый. Авылда туган улына Альберт исеме кушалар. Альберт Леонтий улы инженерлыкка укый, Мөслим районы авыл хуҗалыгы идарәсенең әйдәүче белгече була, терлек азыгы җитештерүче заводның беренче директоры булып эшли.

## Әдәбият
# П.М. Гаврилов. Крепость көрәшә. К.: ТКН, 1986.
# Әхсән Шәрипов. Утлы еллар аша. Чаллы: «Диамант» нәшрияты, 2014.

## Сылтамалар
*  Информация о военнопленном. Бубиков Леонтий Константинович 
*  Брест крепостеның рәсми сайты 
*  Брестская крепость, окрестности Бреста, Бяла Подляска, Шталаг-307. Июль-август 1941. 

## Искәрмәләр

Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:Бөек Ватан сугышында һәлак булучылар
Төркем:Бөек Ватан сугышында әсир төшкән совет хәрбиләре
Төркем:Брест кальгасын саклаучылар
Сәетгалиев урамы (Казан)

**Сәетгалиев урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. ССРБ фирка-дәүләт эшлеклесе Сәхибгәрәй Сәетгалиев (1894-1938) исемен йөртә.
## Географиясе
Вокзал яны урамыннан башланып, Кирмән яр буе урамы белән киселештә тәмамлана, юл Киров дамбасы урамы булып дәвам итә.
## Тарих
Хәзерге исемен 1964 елның 25 сентябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Салих Сәйдәшев урамы (Казан)

**Салих Сәйдәшев урамы** () — Казанның Вахит һәм Идел буе районнарында урнашкан урам. Композитор Салих Сәйдәшев (1900-1954) исемен йөртә.
## Географиясе
Габдулла Тукай урамыннан башланып, Шәриф Камал урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1962 елның 12 июненнән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Төркем:Казанның Идел буе районы урамнары
Саммер урамы (Казан)

**Саммер урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Инкыйлабчы Иван Саммер (1870-1921) исемен йөртә.
## Географиясе
Жуковский урамыннан башланып, квартал эчендә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1936 елның 23 гыйнварыннан йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Саначин тыкрыгы (Казан)

**Саначин тыкрыгы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. архитектор Павел Саначин (1918-1984) исемен йөртә.
## Географиясе
Зур Кызыл урамнан башланып, квартал эчендә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 2004 елның 29 синтәбреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Төркем:Павел Саначин хөрмәтенә аталган объектлар
Сәхтиян урамы (Казан)

**Сәхтиян урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. 
## Географиясе
Шиһабетдин Мәрҗани урамыннан башланып, Габдулла Тукай урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих

## Игътибарга лаек объектлар

* 12 нче мәктәп
* Апанаевлар йорты
* Әхмәт бай йорты

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Иске йолачылар урамы (Казан)

**Иске йолачылар урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. 
## Географиясе
Ульянов-Ленин урамыннан башланып, Артем Әйдинов урамына барып җитмичә тәмамлана.
## Тарих
2014 елның 24 гыйнварына кадәр Иске урамның (1927 елның 11 ноябренә кадәр *Гөргөри тыкрыгы* һәм *1 нче һәм 2 нче Таулар арасындагы тыкрык*) бер өлеше булган.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Пугачев урамы (Казан)

**Пугачев урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. 1773-1775 еллардагы күтәрелеш юлбашчысы Емельян Пугачев (1742-1775) исемен йөртә.
## Географиясе

## Тарих
Хәзерге исемен 1920-елларның икенче яртысыннан йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Суык урам (Казан)

**Суык урам** () — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан урам. 
## Географиясе
Универсиада проспектына параллел рәвештә урнашкан.
## Тарих
Хәзерге исемен 1953 елның 1 октябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Постау урамы (Казан)

**Постау урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. 
## Географиясе
Спартак урамыннан башланып, Тихомирнов урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Анатолий Казаков

**Анатолий Казаков** (Анатолий Семен улы Казаков, ,  — , ) — ССРБ каһарманы (1946), подполковник (1956). Могилев өлкәсендә барган сугышларда, Днепр аша кичкәндә батырлак күрсәткән.
## Искәрмәләр
Тын таулар урамы (Казан)

**Тын таулар урамы** () — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан урам. 
## Географиясе
Әмәт урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1961 елның 14 июненнән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Иптәшләр урамы (Казан)

**Иптәшләр урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. 
## Географиясе
Лейтенант Шмидт урамыннан башланып, Әмирхан Еники урамы белән киселештә тәмамлана, юл Эшче Яшьләр урамы булып дәвам итә.
## Тарих
Хәзерге исемен 1920-елларның икенче яртысыннан йөртә.

## Шәхесләр
* Марк Зарецкий, шагыйрь.
* Артём Ильин

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Туфан Миңнуллин урамы (Казан)

**Туфан Миңнуллин урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Драматург һәм язучы Туфан Миңнуллин (1935-2012) исемен йөртә.
## Географиясе
Тихомирнов урамыннан башланып, Һади Такташ урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Урам 2012 елның 24 октябрендә Луковский (1929 елның 6 маена кадәр *Күпер урамы*), Минзәлә (1920-елларның икенче яртысында кадәр *Берьяклы Аргы Архангел урамы)* һәм Аргы Һади Такташ урамнарын берләштерү юлы белән барлыкка килгән.

## Игътибарга лаек объектлар
* 14 нче «в» – «Туган авылым» мәчете.
*21 нче йорт – Изге Рух иңү чиркәве.

## Шәхесләр
* Станислав Ерёмин
* 8а йорт — Әлфия Авзалова

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Борис Казаков

**Борис Казаков** (Борис Василий улы Казаков,,  — , ) — язучы, ССРБ язучылар берлеге әгъзасы (1970), РФ язучылар берлегенең Чаллы бүлеге рәисе (1996), 1991-2003 елларда «КамАЗ» АҖнең пресс-рам заводында бюро башлыгы.  (Киев, 1988),  (1995),  (1995),  (1996, Чаллы) шигъри җыентыклары авторы.
## Искәрмәләр
Евгений Казаков

**Евгений Казаков** (Евгений Петр улы Казаков, ,  — , ) — археолог,  тарих фәннәре докторы (1994), ТРның атказанган фән эшлеклесе (1999), ТР дәүләт премиясе лауреаты (1994, «ТРның археологик хариатасы»н төзү өчен). 1966 елдан ТӘСИдә, 1977 елдан ТР ФА тарих институтында, 2001 елдан аның баш фәнни хезмәткәре.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Иван Казаков

**Иван Казаков** (Иван Фома улы (Ибан Фума улы) Казаков, ,  — , ) — ветеринария патофизиологы, ветеринария фәннәре докторы (1967), профессор (1971). 1934-1960 елларда Казан фәнни-тикшеренү ветеринария институтында, патофизиология бүлеге мөдире (1946 елдан), 1960-1975 елларда КВИнең эксперименталь патология һәм физиология  мөдире.
## Искәрмәләр
Михаил Казаков (1976)

**Михаил Казаков** (Михаил Владимир улы Казаков, ,  — , ) — опера җырчысы (бас), ТРның һәм РФның атказанган артисты (2003, 2008). 1998-2001 елларда ТАДОһБТ, 2001 елдан Мәскәүнең Зур театры солисты.
## Искәрмәләр
Хатыйп Казаков

**Хатыйп Казаков** (Хатыйп Шакир улы Казаков, ,  — , ) — биология фәннәре докторы (1956), профессор (1957). ТАССРның һәм РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1968, 1973). 1933 елдан КВИдә, биологик һәм органик химия кафедрасы мөдире (1946-1984),
## Искәрмәләр

Төркем:Биологлар
Равил Шәймәрдәнов

**Равил Шәймәрдәнов**, Равил Шамил улы Шәймәрдәнов (*[[1940 ел]]ның [[1 июль|1 июле]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Ташлыяр (Мөслим районы)|Ташлыяр]]*) — табиб, РФ (*[[2001 ел|2001]]*) һәм ТАССР (*[[1985 ел|1985]]*) атказанган табибы, медицина фәннәре кандидаты (*[[1982 ел|1982]]*), КДМУ профессоры. ТР фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт премиясе лауреаты (*[[2013 ел|2013]]*). Мөслим районының шәрәфле ватандашы.

## Тәрҗемәи хәле
1940 елның 1 июлендә ТАССР Мөслим районы Ташлыяр авылында җиде балалы гаиләдә туган. Авылның беренче шоферы булган әтисе киңәше белән табиблыкка укый. Минзәлә фельдшер-акушерлар мәктәбен (*[[1957 ел|1957]]*), Казан дәүләт медицина институтының дәвалау факультетын (*[[1967 ел|1967]], кичен укып*) тәмамлый. 1957-1960 елларда Мөслим районында авыл фельдшеры, 1967-1970 елларда   Мөслим үзәк хастаханәсендә хирургия бүлеге мөдире булып эшли. ГИДУВның хирургия һәм онкология кафедрасында клиник ординатура тәмамлагач (*[[1972 ел|1972]]*), ГИДУВның 5нче хастаханәсенең кичектергесез хирургия бүлегенә хирург итеп билгеләнә, 1974-1980 елларда әлеге бүлекнең мөдире. 1980 елдан ГИДУВның кичектергесез хирургия кафедрасында укыта башлый, 1982 елда «*Электромиография брюшной стенки при некоторых острых воспалительных заболеваниях органов живота*» темасына медицина фәннәре кандидатлыгына диссертация яклый, 1989 елдан доцент, 1993-2008 елларда  ГИДУВның гомуми һәм кичектергесез хирургия кафедрасы мөдире, 2008 елдан хирургия кафедрасы доценты. 1982-1995 елларда Казан шәһәренең штаттан тыш баш хирургы. 1987 елдан хирургия кафедрасы 7нче Казан шәһәр хастаханәсе базасында эшли.  Р.Ш. Шәймәрдәнов хастаханәдә  бавыр, ашказаны асты бизе һәм үт куыгын дәвалау  оештыра һәм 1992 елдан әлеге үзәкне җитәкли. 256 фәнни хезмәте һәм мәкаләсе (*шул исәптән 2 монография, 20 уку ярдәмлеге*) басылган, 12  патент авторы. Аның кул астында 14 фән кандидаты әзерләнгән.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1985 ТАССР атказанган табибы
* 2001 РФ атказанган табибы
* 2013 ТР фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт премиясе (*төркем эчендә*)
* 2015 «*Ватан сәламәтлек саклау өлкәсендәге хезмәтләре өчен*» медале

## Искәрмәләр

## Әдәбият
# *[[Әхмәдулла Әхмәтгалиев|Ә. Ә. Әхмәтгалиев]]*. Мөслим төбәге. Тарихи сәхифәләр. Чаллы: «Яр Чаллы типографиясе» ДУП , 2003.
# *[[Флүр Баһаутдинов|Ф. Н. Баһаутдинов]]*. Без Мөслим балалары. К.: Идел-пресс, 2006. ISBN 5-85247-005-4

## Сылтамалар

*  Государственное автономное учреждение здравоохранения "Городская клиническая больница №7" 
*  Казан дәүләт медицина университеты сайты

## Шулай ук карагыз

 

Төркем:Минзәлә медицина училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Төркем:Табиблар
Төркем:Татарстанның атказанган табиблары
Төркем:РФ атказанган табиблары
Төркем:Медицина фәннәре кандидатлары
Төркем:Мөслим районының мактаулы гражданнары
Универсиада проспекты (Казан)

**Универсиада проспекты** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. 
## Географиясе
Нурсолтан Назарбаев һәм Вишневски урамнары белән киселештән башланып, Танк боҗрасында тәмамалана.
## Тарих
Хәзерге исемен 2013 елның 19 июленнән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Фатыйх Кәрим урамы (Казан)

**Фатыйх Кәрим урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Язучы Фатыйх Кәрим (1909-1945) исемен йөртә.
## Географиясе
Шиһабетдин Мәрҗани урамыннан башланып, Исмәгыйль Гаспралы урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1953 елның 4 дикәбреннән йөртә.
## Игътибарга лаек объектлар

* «Мозаффария» мәдрәсәсе бинасы
* Беркутов йорты
* Зәңгәр мәчет
* Юнысовлар-Апанаевлар йорты

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Һади Такташ урамы (Казан)

**Һади Такташ урамы** () — Казанның Вахит һәм Идел буе районнарында урнашкан урам. Язучы Һади Такташ (1901-1931) исемен йөртә.
## Географиясе
Островски урамыннан башланып, Даурия урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1949 елның 1 июненнән йөртә.
## Игътибарга лаек объектлар

* Архангел чиркәве
* Һади Такташ һәйкәле
* 41 нче мәктәп

## Шәхесләр
* Радик Галиәкбәров, җинаятьчел төркем җитәкчесе.
* Евгений Казаков, археолог.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Төркем:Казанның Идел буе районы урамнары
Төркем:Һади Такташ хөрмәтенә аталган объектлар
Әйлән-бәйлән урамы (Казан)

**Әйлән-бәйлән урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. 
## Географиясе

## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.

## Игътибарга лаек объектлар
* «Рөстәм» мәчете

## Шәхесләр
* Әлфия Җәмилева, рәссам.

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Элла Казакова

**Элла Казакова**, Элла Хатыйп кызы Казакова (*,  — , *) — химик-органик, биология фәннәре докторы (1993), профессор (2004), ТРның атказанган фән эшлеклесе (2011). 1968 елдан РФА КФҮнең органик һәм физик химия институтында.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Химиклар
Үзәк урам (Казан)

**Үзәк урам** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. 
## Географиясе
Универсиада проспектыннан башланып, Иптәшләр урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Гөлзадә Сафиуллина

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Шәриф Камал урамы (Казан)

**Шәриф Камал урамы** () — Казанның Вахит һәм Идел буе районнарында урнашкан урам. Язучы, драматург Шәриф Камал (1884-1942) исемен йөртә.
## Географиясе
Татарстан урамыннан башланып, Яңа Вахитов урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1953 елның 4 дикәбреннән йөртә.
## Галерея

Šárif Kamal urame-2.jpg|
Šárif Kamal urame-3.jpg|


## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Шәриф Камал урамы
Шейнкман үтү юлы (Казан)

**Шейнкман үтү юлы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Инкыйлабчы Яков Шейнкман (1890-1918) исемен йөртә.
## Географиясе
Казан Кирмәне эчендә урнаша.
## Тарих
Хәзерге исемен 1923 елның 26 мартыннан йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Шиһабетдин Мәрҗани урамы (Казан)

**Шиһабетдин Мәрҗани урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Илаһиятче Шиһабетдин Мәрҗани (1818-1889) исемен йөртә.

## Географиясе
Татарстан урамыннан башланып, Нурсолтан Назарбаев урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1998 елның 20 июленнән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамы
Төркем:Шиһабетдин Мәрҗани хөрмәтенә аталган объектлар
Щепкин урамы (Казан)

**Щепкин урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Актер Михаил Щепкин (1788-1863) исемен йөртә.
## Географиясе
Иске урам белән киселештән башлана.
## Тарих
Хәзерге исемен 1953 елның 1 октябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Щербаков тыкрыгы (Казан)

**Щербаков тыкрыгы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. 
## Географиясе
Бутлеров урамыннан башланып, Ульянов-Ленин урамы белән киселештә тәмамлана, юл Тихомирнов урамы булып дәвам итә.
## Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Щорс урамы (Казан)

**Щорс урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. ЭККГ командиры Николай Щорс (1895-1919) исемен йөртә.
## Географиясе
Мотор урамыннан башланып, Дача урамы белән киселештә тәмамлана.
## Тарих

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Мөхәммәтҗан Казаков

**Мөхәммәтҗан Казаков** (Мөхәммәтҗан Назыйр улы Казаков, ,  — , ) — 1 нче гилдия Казан һәм Әстерхан сәүдәгәре, Казанның  (1875). Чәй, балык, , һ.б. таварлар белән сату иткән. Казанның Инҗилчеләр, Екатерина һәм Зәкәр урамнарындагы шәхси йортлар, Печән мәйданындагы табыш йорты, лавкалар хуҗасы булган. Казан шәһәр думасы гласные (1871-1872). Инҗилчеләр урамындагы мәчетне төзүгә акча иганә иткән.

## Гаиләсе
Хатыны Бәдыйгыльҗәмал (1815-1878)
* улы Мостафа (1837-1882 елдан соң)
** оныгы Исхак. Хатыны Нәфисә (18??-19??).
*** ерак оныгы Хаҗиморат (1914-1984)
*** ерак оныгы Исмәгыйль,
*** кыз ерак оныгы Флора
*** кыз ерак оныгы Мария
** оныгы Әхмәтҗан. Хатыны Фәхрибану Апанаева
*** ерак оныгы Хәсән
**** юлыгы Адольф (1932)
**** кыз юлыгы Рәисә
**** кыз юлыгы Валентин
*** кыз ерак оныгы Сания
*** кыз ерак оныгы Хәлидә
*** кыз ерак оныгы Диләрә
** оныгы Йосыф
** кыз оныгы Өммегөлсем. Ире Муллаҗан.
*** ерак оныгы Мулланур (1885-1918)
** кыз оныгы Бибиҗәмал. Ире Якуп Чанышев.
* улы Мөхәммәтфәез (1841-19??) 
* улы Мөхәммәтшакир (1844-1932). Хатыны Бибигазизә (1853-1923).
** оныгы Мөхәммәтрәхим (1873-1937). Хатыны Өммегөлсем Юнысова.
*** кыз ерак оныгы Асия. Икенче ире Салих Сәйдәшев.
** кыз оныгы Зөләйха (1874-1954, Кузлаука). Ире Габдулла Апанаев (1873-1937).
*** кыз ерак оныгы Гайшә (1896-1979). Ирләре Гали Рәхим (1892-1943), Нәҗип Хәлфин (1886-1937)
*** ерак оныгы Якуп, Төркиягә качып киткән.
*** ерак оныгы Муса (1930-елларда вафат)
** оныгы Габделхәмит (1877-1937). Хатыны Фәхрибану Юнысова.
*** кыз ерак оныгы Әминә. Ире Шәфи Алмас.
*** ерак оныгы Фуат, Франсада яшәгән.
*** кыз ерак оныгы Мәрьям.
** оныгы Мөхәммәт (1879-?)
*** ерак оныклары Мәхмүт, Мәрьям
** кыз оныгы Бибирәбига (1890-1965). Ире Газиз Гобәйдуллин (1887-1938).
*** ерак оныгы Сәлмән (1915-?). Хатыны Әминә (1929-2011).
**** юлыгы Эдуард (1939-2015). Хатыны Надежда (1949)
***** кыз торыны Юлия (1977)
* кызы Гайнехәят (1845-?).

## Моны да карагыз
* Казаков мәчете
* Казаков йорты
## Искәрмәләр
Юдино урамы (Казан)

**Юдино урамы** () — Казанның Вахит районында урнашкан урам. 
Почта индексы 420105. ОКАТ0 коды 92401367000.
Координатлары 55 46 29° һәм 49 09 18°.
 
## Географиясе

## Тарих
Хәзерге исемен 1953 елның 1 октябреннән йөртә.

## Моны да карагыз
* Яңа Юдино урамы

## Искәрмәләр


Төркем:Казанның Вахит районы урамнары
Төркем:Юдино хөрмәтенә аталган объектлар
Акбур

**Акбур** — ак төстәге йомшак таш; төзелеш һәм буяу материалы; бер әйберне, яссылык өстен аклау, агарту яки сыйныф тактасында язу, сызу, язу өчен кулланыла; химия, резина, кәгазь һ.б. сәнәгать өлкәләрендә кулланылучы йомшак таш.

Җиңелчә цементланган утырма, калып, вак кальцит бөртекләреннән, карбонат су үсемлекләре - кокколитофоридлар һәм фораминифералар тышчасыннан, сирәк кенә кремний, пирит һәм фосфорит конкрецияләреннән гыйбарәт.

Төсе ак яки саргылт. Катылыгы 1-дән ким. Тыгызлыгы 2690-2720 кг/м3, күзәнәклелеге 44-50%. Үзенчәлекле билгеләре - йомшаклыгы, ватык урынның кытыршы, балчыксыл булуы. Акбур җылы диңгезләрнең 30 дан алып 500 метрга кадәр тирәнлектә утырма тәшкил иткән ярты каты ләмнәре рәвешендә була. Саф төре акбур системасының югары катламнарында ешрак очрый. Акбур утырмаларының иң зур полосасы Аурупада таралган, иң калын урыны Харковь шәһәре районында 600 м тәшкил итә.

Төркем:Төзү материаллары
Revit

**Autodesk Revit** яки  **Revit** — биналарны мәгълүмати модельләштерү программа комплексы (*Building Information Modeling, BIM*). Архитекторлар, корылмалар һәм инженерлык системаларын проектчылар өчен билгеләнгән.

Өчүлчәмле элементларын төзү һәм модельләштерү мөмкинлекләр бирә.

Autodesk  Revit-ны төрле этапта биналар проектлау өчен  эшләгән:
*Revit Architecture, архитекторлар һәм дизайнерлар биналар өчен.
*Revit Structure, проектчылар несущих конструкцияләр өчен.
*Revit MEP, инженерлар электр белән тәэмин итү, вентиляция һәм су белән тәэмин итү өчен

2011 елда **Динамо** програмассы чыкты. Dynamo кушымтасы. Dynamo – Revitta нод-программалаштыру өчөн бушлай кушымта. Нод- программалаштыру блок-схамалардан торып отышлы аерылып тора.

LISP программалар .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*AutoCAD инглиз һәм рус версия алфавит исемлеге кораллары
*Ревитта Гаилә булдыру мисалы.

Төркем:Төзелеш
Мөхәммәтшакир Казаков

**Мөхәммәтшакир Казаков** (Мөхәммәтшакир Мөхәммәтҗан улы Казаков, ,  — , ) — 1 нче гилдия Казан сәүдәгәре. Казанда дүрт (Инҗилчеләр, Мәскәү, 1 нче Аркылы һәм Зәкәр урамнарында) һәм Әстерханда ике (Варваций каналы һәм Котым елгасы яр буе урамнарында) йорт, лавкалар хуҗасы булган. Әстерхандагы таш мәчет төзүгә (хәзерге Әстерхан җәмигъ мәчете) акча иганә иткән (1898). 1907 елда Ә. Хөсәеновтән «Болгар» нумерларын сатып алган. Октябрь инкыйлабыннан соң сәүдәгәрнең бөтен мөлкәте конфискацияләнгән.
## Искәрмәләр
Алмас Имаев

**Алмас Имаев**, Алмас (*Алмаз*) Зәйнетдин улы Имаев (*[[1947 ел]]ның [[28 март]]ы, [[ТАССР]], [[Сарман районы]], [[Чукмарлы]]*) — баянчы, педагог, балалар музыка мәктәбе директоры, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (*[[1992 ел|1992]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1947 елның 28 мартында ТАССР Сарман районы Чукмарлы авылында алты балалы хезмәткәр гаиләсендә туган. Әтисе Зәйнетдин дә (*чыгышы белән [[Дүсем]] авылыннан*), әнисе Маһикамал да (*чыгышы белән [[Иске Минзәләбаш]]тан*) тальян гармунда уйныйлар. Ләшәү Тамак җидееллык мәктәбен, Лениногорск педагогия укуханәсен (*[[1964 ел|1964]]*), Казан дәүләт педагогия институтының музыка факультетын (*[[1971 ел|1971]]*) тәмамлаган.
1961-1964 елларда Лениногорск шәһәре мәдәният йортында баянчы, 1964-1966 елларда Иске Минзәләбаш урта мәктәбендә җыр укытучысы булып эшли. КДПИ тәмамлагач, 1971-1985 елларда Казан педагогия укуханәсендә баян классында укыта, 1985—1993 елларда Казан шәһәренең 14нче санлы балалар музыка мәктәбе директоры. 1993-1995 елларда Казан шәһәре мәдәният идарәсе башлыгы урынбасары. 1995 елдан Казанның 17нче санлы балалар музыка мәктәбе (*[[2012 ел]]дан [[Салих Сәйдәшев]] исемендәге мәктәп*)  директоры. Казан шәһәренең музыка һәм сәнгать мәктәпләре директорлары шурасы рәисе. Татар халык музыка уен кораллары (*баян, гармун, курай*) өчен пьесалар, Мөдәррис Әгъләмов, Флера Гыйззәтуллина, Роберт Миңнуллин, Фирая Зыятдинова, Хәсән Туфан, Илсөяр Иксанова сүзләренә язылган (*«Исәнме, мәктәп», «Кошлар кайткач», «Соңлама» һ.б.*) җырлар авторы.

## Гаиләсе
Хатыны Лилия Имаева, ТР мәдәният министры урынбасары. Балалары: ике кызы.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1992 Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Сарман районы энциклопедиясе (төзүче Дамир Гарифуллин). 1нче китап. Чаллы: «Идел-йорт», 2000.
# Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. К.: Татар энциклопедиясе институты. 1997. 
# Сарман (*төзүче* Т. Исмәгыйлов). К.: «АБАК» нәшрияты, 1998. 
# Татар баянчылары (*төзүчеләре* Кирам Сатиев, Нияз Акмалов). К.: Мәгариф, 1996. ISBN 5-7761-0446-7

## Сылтамалар

*  Юбилейный концерт Детской музыкальной школы № 17 им. С. Сайдашева

## Моны да карагыз

Төркем:Баянчылар
Төркем:Лениногорск педагогика көллиятен тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Композиторлар
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Лилия Имаева

**Лилия Имаева**, Лилия Сөләйман кызы Имаева (*[[1949 ел]]ның [[7 ноябрь|7 ноябре]], [[ТАССР]], [[Сарман районы]], [[Иске Минзәләбаш]]*) — мәдәният эшлеклесе, Казандагы В.И. Ульянов-Ленин йорт-музее директоры (*[[1988 ел|1988]]-[[1997 ел|1997]]*), ТР мәдәният министры урынбасары, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (*[[1999 ел|1999]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1949 елның 7 ноябрендә ТАССР Сарман районы Иске Минзәләбаш авылында укытучы гаиләсендә туган. Иске Минзәләбаш урта мәктәбен (*[[1966 ел|1966]], алтын медальгә*), Казан дәүләт педагогия институтын (*[[1970 ел|1970]], кызыл дипломга*) тәмамлаган. 1970-1973 елларда Җәлил бистәсендә һәм Казанның 101нче мәктәбендә математика укыта. 1973-1979 елларад Казан курчак театрында педагогика бүлеге мөдире. 1979-1988 елларда КПССның Вахитов район комитетында инструктор. 1988-1997 елларда Казандагы В.И. Ульянов-Ленинның мемориаль музей-йорты директоры. 1997 елдан ТР мәдәният министры урынбасары.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Сарман районы энциклопедиясе (төзүче Дамир Гарифуллин). 1нче китап. Чаллы: «Идел-йорт», 2000.

## Сылтамалар

*  Имаева Лилия Сулеймановна 
* Имаева Лилия Сулеймановна. Большая биографическая энциклопедия (2009г.)

## Моны да карагыз

Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Укытучылар
Төркем:Музей директорлары
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Альбина Имаева

**Альбина Имаева**, Альбина Азат кызы Имаева (*[[1954 ел]]ның [[25 июль|25 июле]], [[ТАССР]], [[Бөгелмә]]*) — музыка укытучысы, авᴛор-башкаручы, композитор, БР атказанган мәдәният хезмәткәре, Бөтенсоюз һәм республика бәйгеләре лауреаты.

## Тәрҗемәи хәле
1954 елның 25 июлендә ТАССР Бөгелмә шәһәрендә туган. Туймазының 3нче санлы мәктәбен (*[[1965 ел|1965]]*), Октябрьски музыка укуханәсен (*[[1973 ел|1973]]*) тәмамлаган. 1973 елдан Туймазы балалар музыка мәктәбендә фортепиано классы буенча укытучы булып эшли. Равил Фәйзуллин, Роберт Миңнуллин, Сафуан Әлибай, Дилә Булгакова, Фатих Сәйфран, Нина Гончарова (*[[Туймазы]]*), К. Вуколов (*[[Стәрлетамак]]*) сүзләренә язылган җырлар, барлыгы 500 музыка әсәре авᴛоры. «Балалар җырлары җыентыгы» (*[[1990 ел|1990]]*), «Фортепиано пьесалары » җыентыгы, «Фортепиано һәм скрипка өчен пьесалар», «Хор өчен әсәрләр», «Фортепианода 4 кул белән уйнау өчен»  һ.б. җыентыклары басылып чыккан. «Ләйсән» балалар ансамблен, «Альбина» җыр-бию студиясен, 1993 елдан башлап, аның  җырларын башкаручы яшь җырчылар бәйгесен оештыручы.
## Искәрмәләр


## Сылтамалар
* Имаева Альбина Азатовна. Большая биографическая энциклопедия (2009г.)  
* Вконтактедагы шәхси сәхифәсе 
*  Ими гордятся туймазинцы  
* *З.Р. Гилемханова*. Знатные люди моего города

Төркем:Композиторлар
Төркем:Педагоглар
Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Октябрьски музыка укуханәсен тәмамлаучылар
Имаев

**Имаев** — фамилия.
* Алмас Имаев (1947), баянчы, педагог.
* Рифкать Имаев (1948–2022), шагыйрь,  Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреаты (2016). Татарстанның атказанган химигы (2005).
----
;Имаева
* Альбина Имаева (1954), педагог, композитор.
* Лилия Имаева (1949), музей директоры.

Төркем:Фамилияләр
Мостафа Казаков

**Мостафа Казаков** (Мостафа Мөхәммәтҗан улы Казаков, ,  — ) — 2 нче гилдия Казан һәм Әстерхан сәүдәгәре, Казанның  (1875). Әстерханда сәүдә эше белән шөгыльләнгән. Бөлгенлеккә төшкәч (1882), әтисе йортында яшәгән.
Мөхәммәтфәез Казаков

**Мөхәммәтфәез Казаков** (Мөхәммәтфәез Мөхәммәтҗан улы Казаков, ,  — ) — 1 нче гилдия Казан сәүдәгәре, Казанның . Энесе Мөхәммәтшакир белән Казанда әтисенең сәүдә эшен дәвам иттергән. 1898 елда (вариант: 1900 елда) гаиләсе белән  күчкән.

## Искәрмәләр
Габделхәмит Казаков

**Габделхәмит Казаков** (Габделхәмит Мөхәммәтшакир улы Казаков, ,  — , ) — 1 нче гилдия Казан сәүдәгәре. Казан мөселман хәйрия җәмгыяте рәисе (1907-1908). Абыйсы Мөхәммәтрәхим белән «Бертуган Казаковлар һәм иптәшләр» иптәшлеген оештыра.

1908 елда татар укытучылар семинариясен оештырырга омтылу өчен Г. Баруди, С. Галиев һәм Г. Апанаев белән Вологда губернасына сөрелә, ләкин шул ук елда Алманиягә чыгып китә, анда тире һәм мех белән сәүдә итү фирмасын оештыра.

1910 елда Казанга кайта. Октябрь инкыйлабыннан соң Мәскәүгә күченә, төрле оешмаларда вак хезмәткәр булып эшли. Соңгы эш урыны − үтил җибәрү буенча агент («Импрокомбинат», Сталино ш.).

1935 елда «ватанга хыянәттә» гаепләнеп кулга алына һәм 1937 елның гыйнварныда ССРБ югары суды хәрби коллегиясе тарафыннан үлем җәзасына хөкем ителә. 1956 елда аклана.
## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр
Мөхәммәтрәхим Казаков

**Мөхәммәтрәхим Казаков** (Мәхәммәтрәхим Мөхәммәтшакир улы Казаков, ,  — , ) — Казан сәүдәгәре, хаҗи. Абыйсы Габделхәмит белән «Бертуган Казаковлар һәм иптәшләр» иптәшлеген оештырган. Яңа икътисади сәясәт дәверендә Печән мәйданандагы баш киемнәре кибете хуҗасы булгана. 1930-елларда репрессияләнә.
## Искәрмәләр
Таҗетдин Фазлыев

**Таҗетдин Фазлыев**, Таҗетдин Фазлыйәхмәт улы Фазлыев (*[[1920 ел]]ның [[20 август]]ы, [[ТАССР]], [[Минзәлә өязе]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] — [[1942 ел]]ның [[29 декабрь|29 декабре]], [[Өченче рейх]], [[Саксония|Түбән Саксония]], Цайтхайн шталагы*) — Бөек Ватан сугышында катнашкан, әсир төшкән һәм һәлак булган яугир. Концлагерьдан качкан өчен фашистлар тарафыннан җәзалап үтерелә.

## Тәрҗемәи хәле
1920 елның 20 августында ТАССР Минзәлә өязе (*[[Минзәлә кантоны]]*) Мөслим авылында туган. 1941 елның 25 июнендә Мөслим хәрби комиссариаты чакыруы буенча Кызыл гаскәргә алынган. Көнбатыш фронтның 19нчы армия составында Вязьма янында каты бәрелешләрдә катнаша. 1941 елның сентябрь-октябрендә Көнбатыш һәм Резерв фронтлары гаскәрләре чолганышта кала, меңләгән совет хәрбиләре әсирлеккә эләгә. Т. Фазлыев 1941 елның 10 октябрендә тоткынлыкка эләгә. Башта Беларусның Барановичи шәһәрендәге 337нче санлы шталагта тотыла. 1942 елның июлендә Алманиягә озатыла, август аенда Түбән Саксониядәге 304нче санлы Цайтхайн шталагына ябыла, шәхси карточка тутырыла, 40436нчы санлы жетон тагыла. 1942 елның 7 ноябрендә Т. Фазлыев ике әсир иптәше (*[[Казан]]нан Иван Петрунин, [[Пенза өлкәсе]]ннән Андрей Ситников*) белән лагерьдан читтә урнашкан эш урынына алып барганда, сакчыны үтереп, җиргә күмәләр һәм көнчыгышка карап качалар. Берничә көннән этләр ярдәмендә табып, кире лагерьга кайтаралар. Качкан чакта Т. Фазлыев үлгән әсирнең жетонын таккан була, үзен Харис Харриф дип атый. Ләкин фашистлар бармак эзләре буенча аның ялганынын тоталар. 29 декабрьдә бөтен әсирләр алдында өчесен дә асып үтерәләр. Цайтхайнда җирләнгән.

## Әдәбият
# Әхсән Шәрипов. Утлы еллар аша. Чаллы: «Диамант» нәшрияты, 2014.

## Сылтамалар
*  Информация о военнопленном. Фазлеев Тази Фазлий
* Саксонские мемориалы. Поименный список погибших в концлагере Цейтхайн 

## Искәрмәләр

Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:Бөек Ватан сугышында һәлак булучылар
Төркем:Бөек Ватан сугышында әсир төшкән совет хәрбиләре
Фазлыев

**Фазлыев** — фамилия.
* Айзил Фазлыев (1992), Әтнә театры актеры.
* Җәлил Фазлыев (1956), ТР мөселманнары баш казые.
* Марат Фазлыев (1967), медицина фәннәре докторы (2005), профессор (2006). госпиталь начальнигы, эчке хезмәт подполковнигы. 
* Рабис Фазлыев (1937), тау , фән докторы.
* Рамил Фазлыев, Әтнә театры баш режиссеры.
* Рәшит Фазлыев (*Рәшит Фазлый*, 1930), Башкортстанда яшәп иҗат итүче татар шагыйре.
* Таҗетдин Фазлыев (1920-1942), яугир.
----
;Фазлыева
* Ләйлә Фазлыева (1975), ТР премьер-министры урынбасары (*[[2018 ел]]дан*).
* Луиза Фазлыева (1937), , фән докторы.
* Диләрә Фазлыева

## <small>Моны да карагыз</small>
* Фазылҗанов

Төркем:Фамилияләр
Хаҗиморат Казаков

**Хаҗиморат Казаков** (Хаҗиморат (*Хаҗи-Морат*) Исхак улы Казаков, , Тәфкилев утары,  — , ) — рәссам. Иң мәшһүр әсәрләре: «Шагыйрь», «Мулланур Вахитов» (икесе дә − 1947), «Генерал Я. Чанышев портреты» (1950), «Кечкенә Тукай», «Шүрәле» (икесе дә − 1958), «Автопортрет» (1976) картиналары һ. б. Әсәрләре ТР дәүләт сынлы сәнгать музеенда, Габдулла Тукай дәүләт әдәби-мемориаль музей комплексында (Яңа Кырлай), Габдулла Тукай музеенда (Казан) саклана.

## Искәрмәләр


Төркем:Габдулла Тукай
Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Репин исемендәге институтны тәмамлаучылар
Александр Казанкин

**Александр Казанкин** (Александр Федор улы Казанкин, ,  — , ) — генерал-лейтенант (1944). Алман-совет сугышы вакытында һава-десант корпусы командиры, 1948-1949 һәм 1950 елларда ССРБ Һава-десант гаскәрләре командиры.
Габдрәшит бине Гает Казани

**Габдрәшит бине Гает Казани** ( — ) — дин эшлеклесе, язучы. Яңа бистәнең Алтынчы мәчете каршындагы мәдрәсәдә дини фәннәрне укыткан.  жанрында язылган «Васыятьнамә» (1769) әсәре авторы, шул әсәрдән өзекләр Ш. Мәрҗанинең «Мөстәфадел-әхбар фи әхвәли Казан вә Болгар» китабында басылган.
Гыйләҗетдин Казанский

**Гыйләҗетдин Казанский** (Гыйләҗ(етдин) Ибраһим улы Ибраһимов, ,  — , ) — драма актеры, режиссер. Сәхнә эшчәнлеген Уфа шәһәрендә башлаган (1908). «Нур», «Ширкәт» труппаларында, фронт театраларында, Татар академия, Минзәлә театрларында эшләгән. Рольләр: Закир («Бәхетсез егет», Г. Камал), Хәлил («Галиябану», М. Фәйзи), Фәхретдин («Фәхретдин кайгысы», Н. Вәзиров), һ.б.
## Искәрмәләр
Валерий Казанцев

**Валерий Казанцев** (Валерий Василий улы Казанцев, ,  — , ) — гобойчы, ТССРның халык артисты (1991). 1967 елдан ТДФ симфония оркестры солисты. 1972-2005 елларда Казан музыка укуханәсендә, 1995 елдан Казан консерваториясендә укыткан.
## Искәрмәләр
Сәлимия мәчете (Әдирнә)

**Сәлимия мәчете** () — Әдирнә (Әдирнә иле) шәһәрендә урнашкан мәчет.

Сәлим Солтан тарафыннан, Синан архитекторы проекты буенча, 1569-1575 елларда төзелгән. Осман империясенең эллеке баш шәһәрендә урнашкан.

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Төркия мәчетләре
Төркем:Әдирнә
Морак (мәгънәләр)

"'Морак:"'

* Морак — рубус затына караган үсемлек.
* Морак (рус. Мраково) — Башкортстанның Күгәрчен районы үзәге.
* Морак (рус. Мраково) — Башкортстанның Гафури районындагы авыл.
Коллектор

**Коллектор** (, җыярга) — объект, җиһаз һ.б, нәмәләр җыючы.

## Техникада
* Коллектор — канализация, вентиляция, җылылык һәм башка инженер челтәре урнашкан корылыш.
* Коллектор — газ казаннар элементы.
* Канализация коллекторы — канализация челтәре участогы
* Коллектор (электротехника) — коллектор электро двигателе детале.
## Электронн компонентлар
* Коллектор (электрон) — миллер белән, Электро компоненты.
## Башка
* Кояш коллектор
* Гидрогеология коллекторы
* Коллектор агентстлык — бурычларны җыйган оешма

## Искәрмәләр

Төркем:Күп мәгънәле мәкаләләр
Hilti

**Hilti Corporation, Hilti Aktiengesellschaft** яки H**ilti AG** һәм **Hilti Group** - электроинструмент, төзелеш, ныгытма материаллар, беркетү детальләре җитештерүче. Компания үзенең перфораторлар һәм инсталляция системалары белән билгеле.

## Тарих
Компания 1941 елда Мартино Һилли (1915-1997) һәм Ойген Һилли (1911-1964) тарафыннан *Hilti Maschinenbau oHG* остаханәсе кебек нигезләнгән. Башлангыч штатта 5 кеше булган (Шан шәһәрендә).
* 1948 — беркетү системаларны дары техникасы нигезендә җитештерә башлау
* 1952 — Италиядә беренче чит ил вәкиллеге ачу
* 1954 — Шанда предприятие төзү
* 1964 — перфораторлар һәм анкерлар чыгара башлау.

Төркем:Әлифба буенча компанияләр
Морак

**Морак** (*саз җиләге*) (лат. Rubus chamaemorus, рус. Морошка) — рубус ыруына караган үсемлек. Төньякта "патша җиләге" исеме алган.
## Таралышы
Төньяк ярымшарның субарктик һәм уртача бүлекләрендә таралган. Озын җәелүчән тамыраяклы күпьеллык ике өйле үлән. Көньяк Уралда (Ирәмәл тавы массивы, Журавлиный сазлыгы һ.б.) очрый.

## Галерея

Рәсем:Rubus chamaemorus close-up.JPG|
Рәсем:Морошка.jpg|
Рәсем:Морошка кр. план.jpg|
Рәсем:Moroshka.JPG|


Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр
Кирпеч

**Кирпеч** - ясалма таш, еш кулланылган төзелеш материалы.

Төрләр:
* саман;
* керамик;
* силикат
* һиперпресс.

## Үлчәм
Россия стандартлары буенча:
* 1 НФ (бер) — 250х120х65 мм мм;
* 1,4 НФ — 250х120х88 м
* 2,1 НФ (икешәр) — 250х120х140 мм.

Шулай ук:
* 0,7 НФ («Евро») — 250х85х65 мм;
* 1,3 НФ (модуль) — 288х138х65 мм.
* 3/4 — 180 мм;
* 1/2 — 120 мм;
* 1/4 — 60—65 мм.

Төркем:Төзү материаллары
Төркем:Кирпечләр
Парциаль басым

**Парциаль басымы** ( — бераз, өлешчә,  — өлеш) — газ кушымтаның аерым алып өлешен басымы.

Газ кушымтаның гомуми басымы — бөтен аның компонентларын парциаль басымнар дөйем.

## Дальтон законнары
Газ азоттан (N2) су тудыргычтан (H2) һәм аммиактан (NH3) торган гомуми басымы өлкәсе:

:P = P__2} + P__2} + P__3}:
P \, = Газ кушымтаның гомуми басымы

P__2} = азот (N2) Парциаль басымы

P__2} = су тудыргыч (H2) Парциаль басымы

P__3} = аммиак (NH3) Парциаль басымы

Төркем:Физика төшенчәләре
Зур Гатчина Сарае

**Зур Гатчина Сарае** (рус. *Большой Гатчинский дворец*) — 1766-1781 елларда Антонио Ринальди проекты буенча Гатчинада төзелгән Сарай. Екатерина II фавориты, Григорий Григорьевич Орлов графы өчен төзелә.

Көмеш күлнең тавында урнашкан. XVIII—XIX быуаттагы рус классицизм төре.

Патша гайләсенең яраткан ял итү урыны булды.
Төп вакигалар:
*1790 — төзекләндерү(Бренда, Винченцо)
*1840 — төзекләндерү (Кузьмин, Роман Иванович)
*1944 — емерелде
*1944 елдан соң — иске хәленә кайтару

Төркем:Русия мәдәни мирасы объектлары
Архитектура ордеры

**Архитектура ордеры **(лат. ordo — *төзелеш, тәртип*) — архитектура композициясе төре.

Багана, пилястр һәм ятма антаблементлар тора.

Биш классик ордерлар аерыла: 
#дорический (Грецияла туды)
#ионический (Грецияла туды)
#коринфский (Грецияла туды)
#тосканский - Римда туды. 
#композитный — Римда туды.

Коринфский ордеры Грециядә күп кулланылмаган, Римда таралыш тапкан.

Ренессанс, барокко, классицизм архитектура стилләрдә ордерлар кулланыла.

Image:PalladioTuscan.jpg|Тоскан ордеры
Image:Render palladio ordine dorico.jpg|Дорический ордеры
Image:Ionic order.svg|Ионический ордеры
Image:Corint.JPG|Коринфский ордеры
Image:Base.colonne.Notre.Dame.Semur.en.Auxois.png|Төп-сигез почмак, Нотр-Дам чиркәве, Semur-en-Auxois
Image:Base.eglise.Charolais.png|База, ике дисклар белән төзелгән, Charolais, XII быуат
Image:Base.pilier.eglise.Saint.Nazaire.Carcassonne.2.png| Сен-Назер чиркәвенең шарлар белән базасы, Каркассон
Image:Base.pilier.eglise.Saint.Remy.Reims.png| «база-гроздь», Реймс


Төркем:Архитектура
Изге София Соборы

**Изге София Соборы** — Бөек Новгороднын баш праваслау храмы. 1045-1050 елларда төзелә. Русиядә славяннар белән төзелгән ин борынгы храм була.

Карачаево-Черкессияда Нижний Архыз касабасында X гасырда аланнар белән төзелгән храмнар иң борынгы дип исәпләнә.

Төркем:Русия мәдәни мирасы объектлары
Яшүсмер Варфоломейга Илаһи зат күренүе

**Яшүсмер Варфоломейга Илаһи зат күренүе** - Михаил Нестеровның Сергий Радонежскийга багышланган хезмәтләре циклыннан иң танылган сүрәте.

Сергий Радонежский образы рәссамга бала чактан якын һәм ихтирамлы әхлакый фәрештә була. Изгенең русларды берләштерүдәге роле Нестеров өчен әһәмиятле була.

Төркем:Тасвирый сәнгать
Людмила Казанцева

**Людмила Казанцева** (Людмила Алексаксандр кызы Казанцева, ,  — , ) — педагог, педагогия фәннәре докторы (1999), профессор (2000). 1977-1979 елларда Биектау районы һәм Казан мәктәпләрендә биология укытучысы, 1979 елдан нең һөнәри-техник белем бирү институтында, 1995 елдан КФУның педагогика кафедрасында.
## Искәрмәләр
Семен Казачков

**Семен Казачков** (Семен Абрам улы Казачков, ,  — , ) — хор дирижеры, педагог, ТАССРның һәм РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1957, 1980). 1940-1942 елларда ЧАССР җыр һәм бию ансамбле җитәкчесе, 1945-1947 елларда ССРБ Балтыйк флоты җыр һәм бию ансамбле җитәкчесе, 1947-1991 елларда Казан консерваториясе укытучысы (1948-1989 елларда хор дирижерлау кафедрасы мөдире).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай да карагыз
* Марат Яхъяев

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Татар музыкантлары
Төркем:Татар хор җитәкчеләре
Хәмдаллаһ Казвини

**Хәмдаллаһ Казвини** (Хәмдаллаһ бине Әбү Бәкер Мостауфи Казвини, ,  — , ) — Иран тарихчысы, географ. Хулагуилар сараенда хезмәт иткән. **' (Сайланма тарих), **' (Йөрәк шатлыгы) тарихи-җәгърафик хезмәтләр авторы.  ** хроникасында Алтын Урда тарихына караган материаллар бар.
Мәктәп (мәгънәләр)

**Мәктәп** — күп мәгънәле сүз.
* Мәктәп — мөселман халыкларында башлангыч дини уку йорты. 1917 елдан соң татар телендә гомуми белем бирүче дөньяви уку йортлары да шулай аталып йөртелә башлаган.
* «Мәктәп» — 1913-1914 елларда Казанда чыккан журнал.
* «Мәктәп» — Г. Тукайның 1913  елда язган шигыре.

## Моны да карагыз
* Фән һәм мәктәп
* Гаилә һәм мәктәп
Николай Казин

**Николай Казин** (Николай Нил улы Казин, ,  — , ) — юрист,  (1905). 1883-1890 елларда Казан губ. Лаеш өязендә җәмәгать хөкемчесе, 1890-1892 елларда Лифләндия губернасында шул ук вазифада. 1899-1902 елларда Екатеринбург округ мәхкәмәсе прокуроры. 1893 елдан (тәнәфесләр белән) Казан округ мәхкәмәсендә: прокурор (1902-1907), рәис (1907 елдан).
Россия Федерациясе сәламәтлек саклау министрлыгы

**Россия Федерациясе  cәламәтлек саклау министрлыгы**  — Россия Федерациясе Хөкүмәтенең  сәламәтлек саклау, медицина-биология, сәламәтлек саклау өлкәсендә күзәтү, гражданнарны мәҗбүри страховкалау буенча федераль дәүләт орган. 2015 елда Россия Федераль бюджетыннан учреждениесына 197 млрд сум акча бирелде (2015 елның бюджетның 1,31 % өлеше).

## Буйсынган оешмалар
*Сәламәтлек саклау өлкәсендә күзәтү буенча федераль хезмәт.
*Федераль медицина-биология агентлыгы (ФМБА) — Россиянең федераль башкарма хакимиятенең куркыныч эш шартлары белән, аерым сәнәгать өлкәләрдә санитар-эпидемиологик хәвефсезлеге, аерым территорияләр буенча дәүләт орган. ФМБА составында 1 нче санлы медицина-санитар часте (Байкоңгыр, Казакъстан) .
*Мәҗбүри медицина страховкалау федераль фонды
*Фәнни-тикшеренү оешмалары, мәгариф оешмалары (шул исәптә Казан дәүләт медицина университеты, Башкорт дәүләт медицина университеты) һәм башка учрежденияләр
*Россия Социаль страховкалау фонды — Россия Федерациясе эш һәм социаль яклау министрлыгына буйсынган дәүләт социаль фонды. Ана капиталын тапшыра.

## Министрлар

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Россия Федерациясе федераль министрлыклары