open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Известия Общества археологии, истории и этнографии при Казанском государственном университете (журнал)

**Известия Общества археологии, истории и этнографии при Казанском государственном университете** — фәнни журнал. Казан университеты каршындагы Археология, тарих һәм этнография җәмгыяте органы. 1878-1929 елларда Казан шәһәрендә рус телендә елга 3-6 тапкыр нәшер ителә.

Төркем:Русча гәҗитләр
Известия по Казанской епархии (журнал)

**Известия по Казанской епархии** — журнал. Казан руханилар академиясе, аннары Казан епархия шурасы органы. 1867 елның апреленнән 1919 елга кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча гәҗитләр
Известия Татарстана (гәҗит)

**Известия Татарстана** — иҗтимагый-сәяси гәҗит.  1991-1996 елларда Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча гәҗитләр
Известия ТОЦ (гәҗит)

**Известия ТОЦ** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. Бөтентатар иҗтимагый үзәге органы. 1992-1995 елларда Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча гәҗитләр
Төркем:Татарстан гәҗитләре
Төркем:Казан матбугаты
Буранбай (мәгънәләр)

**Буранбай** — кеше исеме.
* Буранбай Котдүсов (*Буранбай Сөендеков, Буранбай Яркәй чәчән*) (1781?—1868) — җырчы, курайчы, чәчән.
* «Буранбай» — озын көй.

## <small>Топоним</small>
* Буранбай — БР Баймак районындагы авыл.

Төркем:Топонимнар
Известия физико-математического общества при Казанском университете (журнал)

**Известия физико-математического общества при Казанском университете** — фәнни-теоретик журнал. Казан физика-математика җәмгыяте органы. 1891-1938, 1945-1949 елларда Казан (1924-1938 елларда Мәскәү) шәһәрендә елга 3-4 тапкыр рус телендә нәшер ителә. Беренче мөхәррир – Александр Васильев.

Төркем:Русча гәҗитләр
Известия Казанского губернского союза сельских хозяев (гәҗит)

**Известия Казанского губернского союза сельских хозяев** — атналык гәҗит.  1917 елның июненнән 1918 елның 21 февраленә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 28 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Икътисад (журнал)

**Икътисад** — айлык икътисадый журнал.  1908 елның 15 сентябреннән 1913 елның июненә кадәр Самар шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 55 саны чыга. Нәшир һәм мөхәррир — тел галиме, тәрҗемәче, журналист, нәшир Мөхәммәтфатыйх Шиһабетдин улы Мортазин (*[[1875 ел|1875]]-[[1937 ел|1937]]*).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999, стр. 221. ISBN 0-9530650-3-0
# http://leb.nlr.ru/tags/152/старотатарский 

Төркем:Әлифба буенча журналлар
Төркем:Татарча журналлар
Төркем:Россия империясе журналлары
Төркем:Самар тарихы
Төркем:Фәнни журналлар
Төркем:Икътисади журналлар
Төркем:1908 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:Ябылган журналлар
Төркем:1913 елда чыгудан туктаган басмалар
Чангу Нараян

**Чангу Нараян** — Бхактапурдан төньякта һәм Катмандудан көнчыгышта, Непалда Катманду үзәнендә урнашкан невари шәһәре һәм гыйбадәтханә комплексы.

Гыйбадәтханә Ходайлар сугышы вакытында Шива үзенең коралы белән җиргә кадаган калкулыкта тора, шәһәр төгәл гыйбадәтханә астында тора, шәһәрдән Нагаркотка менүче тау сырты китә.

Гыйбадәтханә комплексы 323 елда Личчави династиясе вакытында төзелгән булган, әмма 1702 елда янгыннан соң гыйбадәтханә янә төзекләндерелгән булган. Төп гыйбадәтханә Вишну Ходаена багышланган, гыйбадәтханә алдында V гасырдан бирле Гаруда тора. Гыйбадәтханә тирәли Личави чорының нечкә кисеп ясаган таш сурәтләре күп.

## Сылтамалар
* Чангу Нараян фотографияләре

Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Степан Вострецов

**Вострецов Степан Сергеевич** (; 17.12.1883, Казанцево авылы, Бөре өязе,Уфа губернасы — 3.5.1932, Новочеркасск) — совет хәрби җитәкчесе, Беренче бөтендөнья һәм гражданнар сугышында катнашучы, большевик.

## Биографиясе
1883 елның 17 (29) декабрендә Уфа губернасының Казанцево (хәзерге Вострецово) авылында крестьян гаиләсендә туган, рус. Ике ел чиркәү-мәхәллә мәктәбендә укый. 1912-14 елларда Казанцево авылында тимерче булып эшли.

РККА ның Хәрби академиясе (Мәскәү, 1924) һәм Хәрби сәяси академиясе янында (Ленинград, 1930) югары составын камилләштерү курсларын тәмамлаган.

1895 елда — Уфа тимер юл остаханәләрендә, 1901-06 елларда Омск, Чиләбе һәм Уфа губернасы заводларында эшли.

1906—1909 елларда һәм 1914 елда рус армиясендә, прапорщик (1917);

1918 елдан алып Кызыл Армиядә. 1918 елда Көнчыгыш һәм Көнбатыш фронтларда 27 се укчылар дивизиясе 242-нче укчылар полкы командиры, Якутия явында катнашыучы. 1920-23 елларда Ерак Көнчыгышта Халык революцион армиясының гаскәрләр группасы командующие. 1927 елдан алып — 27-чее Омск, 1928 елдан бирле — Перекоп укчылар дивизиясе, 1929-30 елларда Аерым Кызыл Байраклы Ерак Көнчыгыш армиясының 18-нче укчылар корпусы командиры.

1930 елның августыннан ноябрьгә кадәр хәрби-сәяси академия каршындагы курсларны үтә. 1931 елның маеннан 1932 елның 2 маена кадәр Новочеркасск шәһәрендә 9нчы укчылар корпусы командиры.

1932 елның 1 маенда Ростовта машинада хатын-кызны бәрдерә. 1932 елның 2 маенда иртәнге сәгать 4 белән 5 арасында Новочеркасскида үз йорты бусагасында үз=үзен атып үтерә. Дондагы Ростовның туганнар зиратында җирләнгән.

## Хәтер

Туган авылына, Борай районындагы колхозга, Бөре, Владивосток, Магадан, Новосибирск, Уфа һәм Чиләбе урамнарга аның исеме бирелгән.

Борай һәм Вострецов авыларда — һәйкәл, Уфа тепловозлар төзәтү заводы идаралыгы һәм тимерчелек цехы биналарына мемориаль тактаташ куела.

1983—2009 елларда Борай районы Яңа Бикмәт авылында Вострецов музее эшли.

## Искәрмәләр

Төркем:Борай районында туганнар
Төркем:Уфа губернасында туганнар
Майоров

**Майоров** — фамилия.
* Борис Майоров (1931—1991), рәссам, КССУ укытучысы (*1958—1991*).
* Илья Майоров (1890—1941), РСФСР игенчелек халык комиссары урынбасары.
* Константин Майоров (1988), хоккейчы (һөҗүмче).
* Максим Майоров (1989), спортчы (*хоккейда һөҗүмче*).
* Яков Майоров (*[[Яков Шкетан]]*) (1888—1937), мари журналисты, язучы, драматург.
----
* Елена Майорова (1958—1997), кино һәм театр актрисасы, РСФСР атказанган артисты.

## <small>Һидроним</small>
* Майоровка — Хант-Манси АО җирендә агучы елга, Кума елгасы кушылдыгы. 
 

Төркем:Фамилияләр
Төркем:Һидронимнар
Ил (гәҗит)

**«Ил»** — иҗтимагый-сәяси гәҗит.  1913 елның 22 октябреннән 1918 елның 16 апреленә кадәр Санкт-Петербург (1914 елның ноябренә кадәр) һәм Мәскәү шәһәрләрендә атнага 3 тапкыр татар телендә нәшер ителә, барлыгы 292 саны чыга. Нәшир – Гаяз Исхакый, мөхәррирләр – Гаяз Исхакый, Нәҗип Гасрый.

## Тарих
Гаяз Исхакый белән Муса Бигиев тарафыннан нигезләнгән «Ил» газетасы 1913 елның 22 октябрендә Петербургта чыга башлаган. 1914 елның ноябреннән 1915 елның март ахырына кадәр Мәскәүдә басыла һәм патша хакимияте боерыгы буенча ябыла.

1917 елның 23 мартында «Ил» газетасы яңадан чыга башлый.

## Ябылу
1918 елның 15 апрелендә Үзәк Мөселман (Татар-Башкорт) комиссариаты рәисе Мулланур Вахитов һәм матбугат эшләре буенча комиссар Мөхәммәтһади Килдебәков шундый документка кул куйганнар:

«Эчке Россия мөселман эшләре буенча Комиссариатның 12 апрелендәге һәм Милләтләр эше буенча Халык комиссарының 13 апрелендәге карары нигезендә Мәскәүдә чыгып килгән «Ил» газетасы, контрреволюцион юнәлеше һәм Татар-Башкорт җөмһүриятенә провокацион мөнәсәбәте өчен ябыла. Бу карарны үтәү Комиссариат әгъзасы Алеевка йөкләнә»

«Ил» газетасының 1918 елның 16 апрелендәге соңгы 31нче (134нче) саны 15 данә генә дөнья күрә: Совет органнары аны күбәйтеп басуны тыялар. Әлеге сан бөек татар шагыйре Габдулла Тукайның үлүенә 5 ел тулуга багышланган була.

Газета мөхәррире Гаяз Исхакый, үч алудан шикләнеп, Мәскәүдән китәргә мәҗбүр була.

Большевиклар «Ил» газетасының конфискация ителгән басмаханәсен һәм кәгазен татар телендә чыгучы «Кызыл Армия» исемле хәрби һәм кырымтатар телендә чыгучы  (Yañı Dünya, Яңа дөнья) коммунистик газеталарын чыгару өчен файдалана.

### «Ил»нең ябылуы турында «Алтай» газетасы

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Сылтамалар
* *Тәлгат Насыйров*. Октябрь һәм эзәрлекләнгән татар матбугаты. Казан утлары, 2005 ел, № 10, 157-175нче бит.
## Искәрмәләр


Төркем:Татарча гәҗитләр
В
Төркем:1913 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:Мәскәү матбугаты
Ил байрагы (гәҗит)

**Ил байрагы** — иҗтимагый-сәяси гәҗит.  1917 елда Кукан шәһәрендә татар һәм үзбәк телләрендә нәшер ителә. Мөхәррир – Бикбулат Сәлиев.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Ил теле (гәҗит)

**Ил теле** — иҗтимагый-сәяси, әдәби гәҗит.  1918 елның 25 ноябреннән 1918 елның 9 декабренә кадәр Уфа шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 5 саны чыга. Мөхәррир – Хәлим Искәндәрев.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Инородческое обозрение (журнал)

**Инородческое обозрение** — журнал. Казан руханилар академиясенең миссионерлык бүлеге органы. 1912-1916 елларда Казан шәһәрендә елга 3 тапкыр рус телендә нәшер ителә, барлыгы 16 китабы чыга. Мөхәррир – Николай Катанов.

Төркем:Русча журналлар
Ирек (гәҗит, Троицк)

**Ирек** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. РКП(б)ның Троицк өяз комитеты һәм РКЯБ комитеты органы. 1920 елның 15 гыйнварыннан 1920 елның 12 июненә кадәр Троицк шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 37 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Ирек (гәҗит, Орски)

**Ирек** — атналык иҗтимагый-сәяси, әдәби гәҗит. РКП(б)ның Орски өяз комитеты органы. 1923 елның 18 апреленнән 1924 елның 21 июненә кадәр Орски шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 71 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Ирек (гәҗит, Уфа)

**Ирек** — гәҗит. Татар сул эсерлары фиркасенең Уфа губерна комитеты органы. 1917 елның 30 мартыннан 1917 елның сентябренә кадәр Уфа шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 35 саны чыга. Нәшир – Фатих Сәйфи-Казанлы, мөхәррир – Галимҗан Ибраһимов.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Ирек (гәҗит, Әстерхан)

**Ирек** — гәҗит. Әстерхан милли комитеты органы. 1917 елда Әстерхан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Нәшир – Фатыйх Шәммасов, мөхәррир – Нәҗип Гасрый.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Ислам мәҗмугасы (журнал)

**Ислам мәҗмугасы** — дини-әдәби журнал.  1914 елның 12 февраленнән 1918 елның 30 октябренә кадәр Истанбул шәһәрендә төрек телендә нәшер ителә, барлыгы 63 саны чыга. Мөхәррир – Хәлим Сабит (1883-1946).

Төркем:Төрек журналлары
Гүрги Мәмәков

**Гүрги Мәмәков** (Гүрги Пидыр улы Мәмәков, , ,  — , ) — административ-хуҗалык эшлеклесе, агроном, икътисад фәннәре нәмзәте (1970), РСФСҖнең атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (1987).

## Хезмәт юлы

* 1941-1943 — «Гигант» күмәк хуҗалыгы хисапчысы.
* 1947-1949 — Корнаух районы «Гигант» күмәк хуҗалыгы рәисе.
* 1949-1953 — БЛКЯБнең Корнаух район комитетының 2 нче, 1 нче сәркәтибе.
* 1954-? — СБКФнең Корнаух район комитеты инструкторы.
* 1958-1959 — СБКФ ТӨКнең фирка органнары бүлеге инструкторы.
* 1959-1965 — СБКФнең Буа район комитетының 1 нче сәркәтибе.
* 1959-1971 — ТАССР Югары Шурасы депутаты.
* 1965-1967 — ТАССР авыл хуҗалыгы министры.
* 1967-1994 — Казан авыл хуҗалыгы институты проректоры.

## Искәрмәләр
Кайли Миноуг

**Кайли Миноуг**, Кайли Энн Миноуг (, *[[1968 ел]]ның [[28 май|28 мае]], [[Австралия]], Виктория штаты, [[Мельбурн]]*) — Австралия җырчысы (*сопрано*), җырлар авторы һәм кино актрисасы.

## Тәрҗемәи хәле
   
1968 елның 28 маенда Австралиянең Виктория штаты башкаласы Мельбурн шәһәрендә өч балалы гаиләдә өлкән бала булып туган. Сеңлесе һәм энесе бар. Англиядә туып-үскән, үзе дә биюче булган әнисе кызларын бию һәм музыка түгәрәкләренә йөртә.
 
Кино экранына беренче мәртәбә тугыз яшендә «Салливан гаиләсе» () картинасында чыга. 1976 елдан «Skyways», «The Henderson Kids» сабын операларында катнаша. 1985 елда продюсер Рег Уотсон уйлап тапкан «Күршеләр» () сериалында (*[[сабын операсы]]*) уйнап, танылу ала.
 
1987 елда «Locomotion» исемле беренче синглы чыккач, җырчы буларак таныла, Австралия хит-парадларында иң югары урынны алып тора.
1988 елда Лондонда «Kylie» исемле беренче альбомы (*бию җырлары тупланмасы*) дөнья күрә. Җырчының икенче альбомы «Enjoy Yourself», сатуга чыкканчы ук ике мәртәбә «*платина альбом*» дип табылган. «Impossible Princess» исемле җиденче альбомы шулай ук «*платина диск*» дип табылган һәм 30 *млн* данә таралган. Бөтен дөньяда (*[[2015 ел]]га*) 80 *млн* җыр язмасы сатылган. Җырлары туган илендә генә түгел, Европа һәм Америкада да хитка әверелгән.

2008 елның 5 маенда Франциянең мәдәнит министры Кристина Албанель җырчыны Әдәбият һәм сәнгатьләр ордены белән бүләкли.
2008 елның 3 июлендә шаһзадә Чарльз аңа Бөекбритания империясе ордены тапшыра.

2005 елдан бирле күкрәктәге яман шеш авыруы белән көрәшә һәм авыруны җиңә. Операциядән соңгы авыр вакытта җырчыга актер Оливье Мартинес ярдәм итә.

### Студиядә яздырган альбомнары
* *Kylie* (1988)
* *Enjoy Yourself* (1989)
* *Rhythm of Love* (1990)
* *Let’s Get to It* (1991)
* *Kylie Minogue* (1994)
* *Impossible Princess* (1997, Бөекбританиядә *Kylie Minogue*)
* *Light Years* (2000)
* *Fever* (2001)
* *Body Language* (2003)
* *X* (2007)
* *Aphrodite* (2010)
* *Kiss Me Once* (2014)
* *Kylie Christmas* (2015)
* *Golden* (2018)

## Шәхси тормышы
Беренче мәхәббәте (*1986 елдан*) — *актер* Җейсон Донован (01.06.1968). «Күршеләр» сериалында бергә уйныйлар.
Өйдәшләре — INXS төркеме *җырчысы* Майкл Хатченс (*[[1960 ел|1960]] — [[1997 ел|1997]], үз-үзенә кул сала — асылынып үлә*); «Элит» агентлыгы *моделе* Җеймс Гудинг; 2003 елдан — *француз актёры* Оливье Мартинес (12.01.1966).

## Әдәбият
# Майда кабынган йолдызлар. Кайли Миноуг. «Сөембикә», 2018 ел, май, 63нче бит.

## Сылтамалар
* Кайли  Миноуг. IMDb
* Кайли  Миноуг. Рәсми сайт 
*   Кайли Миноуг. Любовь - это диагноз. «АиФ Суперзвёзды», 25.04.2006

## Искәрмәләр


Төркем:Австралия актерлары
Төркем:Австралия җырчылары
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:XX гасыр композиторлары
Төркем:XXI гасыр композиторлары
Төркем:Британия империясе ордены офицерлары
Төркем:Сәнгатьләр һәм әдәбият француз ордены кавалерлары
Төркем:Австралиянең Йөзьеллык медале кавалерлары
Төркем:«Грэмми» премиясе лауреатлары
Төркем:MTV Video Music Awards җиңүчеләре
Конгресс китапханәсе

**Конгресс китапханәсе** (инглизчә *The Library of Congress*) - АКШның милли китапханәсе, дөньядагы иң зур китапханә. Вашингтон шәһәрендә урнашкан. 

## Статусы
АКШ Конгрессының фәнни библиотекасы дип санала, хөкүмәт органнарына, тикшерү оешмаларына, фәнни хезмәтчеләргә, хосусый фирмаларга, мәктәпләргә хезмәт күрсәтә.

## Төзелеше
Конгресс китапханәсенең бер булеге копирайт (авторлык хокуклары) рәсмиләштерү белән шөгыльләнә.Кирәкле бланкны Конгресс китапханәсенең сайтында тутырып, копирайтны интернетта да рәсмиләштереп була.

Китапханәдә 18 уку залы бар, алар берьюлы 1500 кеше кабул итә алалар. Ел дәвамында китапханәгә 1,7 миллионнан артык кеше килә, ә персонал составы – 3600 хезмәткәр.

## Фондлары
Китапханәнең фондында 155 миллионнан артык китап саклана. Моннан тыш, кулъязмалар, аудиоязмалар, фильмнар да бар. Ул дөньяның иң матур һәм иң бай китапханәсе дип санала. Монда фәнни-тикшерү әдәбиятыннан башлап, хөкүмәт өчен язылган рәсми кәгазьләренә кадәр төрле характердагы, төрле жанрдагы әдәбият саклана.

## Тарихы
Иң зур китапханәне 1800 елда төзиләр, шул ук елда Вашингтон шәһәрен АКШның башкаласы дип игълан итәләр. Беренче фонд ясау өчен 5 мең доллар акча бүлеп бирәлә һәм 700дән артык китап сатып алына.

## Кызыклы фактлар
#Конгресс Китапханәсендә 1931 елда күзләре күрмәүче кешеләр өчен өчен язылган махсус әдәбият барлыкка килә.
#Анда иң зур телефон белешмәлекләре коллекциясе саклана.
#Һәр көнне китапханәдә түләүсез экскурсияләр үткәрәләр.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча китапханәләр
Төркем:АКШ китапханәләре
Төркем:Вашингтон
Ислам баласы (журнал)

**Ислам баласы** — иҗтимагый-сәяси, дини-фәлсәфи кулъзма гәҗит. «Хакыйкать йолдызы» оешмасы органы. 1925 елның февраленнән 1928 елның маена кадәр Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 37 саны чыга. Оештыручы һәм беренче мөхәррир – Исхак Закиров. Хакимият тарафыннан ябылган.

Төркем:Татарча журналлар
Ислам мәҗәлләсе (журнал)

**Ислам мәҗәлләсе** — дини-әхлакый, фәлсәфи журнал. Эчке Россия вә Себер мөселманнарының Үзәк Диния Нәзарәте органы. 1924-1928 елларда Уфа шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Кәшшафетдин Тәрҗемани.

## Сылтамалар
* Ислам мәҗәлләсе / اسلام مجلەسی

Төркем:Татарча журналлар
Ислах (гәҗит)

**Ислах** — әдәби, фәнни һәм сәяси гәҗит.  1907 елның 15 апреленнән 1907 елның 22 маена кадәр Әстерхан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 3 саны чыга. Мөхәррир – Әбүбәкер Дашкин.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Бакый Зыятдинов

**Зыятдинов Бакый Шәймулла улы** (1930-2014) - РСФСР һәм Татарстан АССР атказанган укытучысы, 1962-1994нче елларда Карадуган мәктәбе директоры, Балтач районының Карадуган авылындагы «Себер юлы тарихы» музее директоры, китаплар авторы, шактый еллар Бөтендөнья татар конгрессының  Балтач бүлекчәсенең җитәкчесе.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Бакый Зыятдинов "Себер юлы серләре" (1999)

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
* Татарстан мәгарифе

Төркем:Укытучылар
Төркем:Татарстанның атказанган укытучылары
Төркем:Россиянең атказанган укытучылары
Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Дэвариши

"Дэвариши*' ([[Санскрит]] телендә: देवर्षि) 'күк фикер иясе'; бу [[риши]]ларның өч төркеменең берсе, башка икесе – *Брахмариши* (ब्रह्मर्षि) һәм *Раджариши* (राजर्षि). *Раджариши*лар Риши статусын алган [[Кшатрия]] патшалары булган; "Риши" һәм "Брахмариши" арасындагы аерма ул епитимьяның һәм ирешүнең дәрәҗәсе һәм аларның тормыш озынлыгы.

[[Ваю-пурана]] (LXI.79-92) безгә ऋष тамыры турында сөйли, аннан ऋषि (*Риши'') сүзе килеп чыккан, ул хәрәкәт (Белем) мәгънәсендә кулланыла, аскетизмны һәм хакыйкатьне тыңлау һәм "Дэвариши" билгеләрен бирә. Анда өйрәтелгәнчә, күк төбәкләрендә "Дэвариши"лар буларак мәгълүм, шулай ук үткәнне, хәзерге заманны һәм киләчәкне белүчеләр һәм хакыйкатькә кырыс тугърылар шулай атала; алар "Мантра"ларны белүчеләр һәм үзләренең "Сиддхи"лары ("табигатьтән өстен көчләр") сәбәпле теләсә кая чикләнмәгән керешләре бар. Моңа кадәр шул ук текстта шулай язылган:-

:देवर्षी धर्मपुत्रौ तु नरनारायणावुभौ |
:वालखिल्याः क्रतोः पुत्राः कर्दमः पुलहस्य तु ||
:पर्वतो नारदश्चैव कश्यपस्यात्मजावुभौ |
:ऋषन्ति देवान् यस्मात्ते तस्माद्देवर्षयः स्मृताः ||

Дхарманың ике улы, Нара һәм Нараяна; бөтенесе бергә Валахильялар буларак мәгълүм Праджапатиның уллары; Пулаханың улы Кардама; Парвата, Нарада һәм Кашьяпаның ике улы, Асита һәм Ватсара "Дэвариши"лар буларак мәгълүм, чөнки алар хәтта күктәгеләр өстеннән контроль ала алалар.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Илгиз Кадергулов

**Илгиз Кадергулов**, Илгиз Раян улы Кадергулов (, шулай ук *Ҡыҙырғолов*, *[[1976 ел]]ның  [[4 ноябрь|4 ноябре]], [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Ишембай районы]], Байгуҗа*) — физика галиме, физика-математика фәннәре докторы (*[[2014 ел|2014]]*), БР Башлыгы каршындагы дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясе ректоры (*[[2017 ел]]дан*).

## Тәрҗемәи хәле
1976 елның 4 ноябрендә БАССР Ишембай районы Байгуҗа авылында туган. Ишембай районы Кинҗәбулат урта мәктәбен (*[[1993 ел|1993]]*), «*физика*» белгечлеге буенча Башкорт дәүләт университетының физика факультетын (*[[1998 ел|1998]], аерым билгеле дипломга*), БДУ аспирантурасын (*[[2001 ел|2001]]*) тәмамлый. Физика-математика фәннәре кандидатлыгына (*[[2000 ел|2000]], вакытыннан алда*) һәм докторлыгына (*[[2014 ел|2014]]*) диссертацияләр яклый.

## Хезмәт юлы
1998 елдан — Молекула һәм кристаллар физикасы институтында стажер -тикшерүче.

2001 елдан — Башкорт дәүләт университетында: теоретик физика кафедрасы ассистенты, өлкән укытучысы, 2005 — 2006 елларда — доцент.

2006 елда БР хөкүмәте аппаратының мәгариф һәм фән бүлегенә баш белгеч итеп чакырыла.

2006 елдан — Зәйнәп Биишева исемендәге Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясендә: 2006 — 2009 елларда — уку эшләре һәм җәмәгатьчелек белән элемтә буенча проректор.

2009 — 2010 елларда — БР мәгариф министрлыгы каршындагы Мәгариф өлкәсендә күзәтчелек итү идарәсе башлыгы.

2010 — 2011 елларда — БДУның Стәрлетамак филиалы директоры.

2011 — 2012 елларда — Зәйнәп Биишева исемендәге Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе ректоры (*академия БДУга кушылганчы*).

2012 елдан янәдән БДУда: 2012 — 2013 елларда — тәрбия эшләре буенча проректор, 2013 — 2015 елларда — уку эшләре буенча проректор, дәүләт идарәсе Кече академиясе директоры.

2015 — 2017 елларда — БДУның Нефтекамадагы филиалы (*452681 [[БР]], [[Нефтекама]], Тракт урамы, 1*) директоры.

2017 елның февраленнән — БР Башлыгы каршындагы дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясе () ректоры .

## Гыйльми эзләнүләр өлкәсе
Теоретик физика. Антисегнетоантиферромагнетикларда магнитоэлектрик дулкыннар. 156 фәнни хезмәт һәм укыту-методик әсбап авторы.

## Гаиләсе
Өйләнгән, өч баласы бар.

## Сылтамалар
*  Кызыргулов Ильгиз Раянович.  Сайт БАГСУ
*  БДУның Нефтекама филиалы
*  Kizirgulov.  Илгиз Кадергулов блогы

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча физиклар
Төркем:Физиклар-теоретиклар
Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Ректорлар
Төркем:Вуз укытучылары
Парашакти

**Парашакти** (Санскрит Әлифбасының Халыкара Транслитерация Әлифбасында: Paraśakti, Санскрит телендә: पराशक्ति) ул Шива Һинд дине Ходаеның өч аспектларының берсе. Ул "иң олы энергия" дигәнне аңлата. Шайвизмның төп мәктәбе булган Шайва Сиддханта буенча (Шайвизм Һинд диненең 4 төп сампрадаяларның берсе); Парашакти ул бөтен нәрсәгә үтеп керүче саф аңлау, куәт һәм барлык булган нәрсәнең башлангыч формасы һәм аның формасыз парашивадан аермалы буларак формасы бар. Шива Ходаеның башка ике аспекты парашива һәм парамешвара.

Шива Лингамның аскы өлеше (пьедестал) парашактины чагылдыра, шул ук вакытта өске өлеш (овал таш) парашиваны чагылдыра.

## Шулай ук карагыз
* Ади Парашакти

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Велосипедны уртак файдалану системасы

**Велосипедны уртак файдалану системасы** — гадәттә коммерцияле булмаган нигездә төзелгән, автоматлаштырылган станциясенән велосипедны арендалау һәм шул ук шәһәрдә кире кайтарырга мөмкинлек бирүче велопрокат системасы. Мондый программа дөньяның күп кенә шәһәрләрендә уңышлы эшли.

Программаның максаты — халкына һәм туристларга бушлай бик очсыз велосипед бирергә. Шул рәвешле транспорт һәм экологик хәлне яхшыртырга.

Велосипедны уртак файдалану системасы катнашучыларны вандализм һәм урлау куркынычлылыгы, ремонтлау кирәклегедән коткара.

Төркем:Транспорт чаралары
Төркем:Велосипед
Берлинның Ирекле университеты

**Берлинның Ирекле университеты** (, кычка *FU Berlin* яки *FUB*) — Берлинның дүрт университетларынын берсе, Берлинның студентлар саны буенча иң эре университет. 1948 елда ачылган һәм Далем округында урнашкан .

## Тарих

1809 елда нигезләнгән Берлин университеты совет оккупациясе секторында булып чыкты. Берлин университеты совет йогынтысы астына эләгә.

Сәяси каршылыклар элекке Антигитлер коалициясе катнашыучылар арасында яңа университетны ачу фикергә килтерә. АКШ, Британия, Франция катнашлыгында Берлинның яңа университет **Ирекле** диеп 1948 елның 4 декабрьндә Көнбатыш Берлинда булдырылды.
## Искәрмәләр

Төркем:Берлин
Төркем:Алманиянең югары уку йортлары
Ислах көтепханәсе (журнал)

**Ислах көтепханәсе** — дини журнал.  1913 елда Ырынбур шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 2 саны чыга. Нәшир һәм мөхәррир – Хөҗҗәтелхәким Мәхмүтев.

Төркем:Татарча журналлар
Иттифак (гәҗит, 1918)

**«Иттифак»** ( **اتفاق**) — гәҗит. Бөтенрусия мөселман руханилары берлеге органы. 1918 елның 31 гыйнварыннан 1918 елның 7 июненә кадәр Казан шәһәрендә атнага 1-2 тапкыр татар телендә нәшер ителә, барлыгы 14 саны чыга.

## Тарих
«Иттифак» газетасына, Бөтенроссия исламият җәмгыяте (дини галимнәр)  буларак, 1918 елның 31 гыйнварында нигез салынган. «Өмет» типографиясендә (хуҗасы В. Әхмәтов) нәшер ителгән.

«Иттифак» күбрәк төрле дини оешмаларның эшчәнлеген яктыртып торган. Иҗтимагый-сәяси вакыйгалардан да читтә калмый. Милли Мәҗлеснең Идел-Урал штатын булдыру турындагы карарын хуплап яза, ә совет органнарының Милли Идарәне һәм аның урыннардагы оешмаларын таратуын кискен тәнкыйтьли.

Газета сәхифәләрендә шулай ук әдәби парчалар, шигырьләр дә бастырылып килгән.

## Мөхәрррирләр
Газетага И. Габидов, С. Иманкулов, К. Салихов муллалар составындагы редколлегия мөхәрррирлек иткән. Әлеге басманың оештыручысы һәм әйдәп баручысы имам-хатыйп, Милли Мәҗлес депутаты Исмәгыйль Билалетдин улы Габидов (*Исмәгыйль Габди, Исмәгыйль Габитов*) булган. И. Б. Габидов 1913―1917 елларда Казандагы иң зур мәчетнең имам-хатыйбы вазифасын башкарган. 1917 елда мөфти Галимҗан Баруди, Габделбари Баттал һәм Борһан Хәбиб белән бергә Ташкент шәһәрендә татар һәм үзбәк телләрендә «Шураи Ислам» газетасын нигезләгән шәхес.

## Ябылу
Үзәк Мөселман (Татар―Башкорт) комиссариатының директив күрсәтмәләрен үтәү нәтиҗәсендә, 1918 елның июнь―август айларында большевистик булмаган татар вакытлы матбугатын тар-мар итү тулысынча диярлек тәмамланган.

1918 елның 7 июнендә Казан совет хакимиятләре «Иттифак» газетасын, 14 саны чыкканнан соң, яптырганнар.

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Сылтамалар
* *Тәлгат Насыйров*. Октябрь һәм эзәрлекләнгән татар матбугаты. Казан утлары, 2005 ел, № 10, 157-175нче бит.

## Искәрмәләр


Төркем:Татарча гәҗитләр
В
Төркем:1918 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:Казан матбугаты
Ихтиләл байрагы (гәҗит)

**Ихтиләл байрагы** — иҗтимагый-сәяси гәҗит.  1919 елда Җаек шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Камил Мотыйгый.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Ишем даласы (гәҗит)

**Ишем даласы** — гәҗит.  1913 елда Кызылъяр шәһәрендә татар һәм казакъ телләрендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Йошкар салтак (гәҗит)

**Йошкар салтак** — көнлек гәҗит.  1919 елның 29 апреленнән 1919 елның 1 июленә кадәр Казан шәһәрендә чирмеш телендә нәшер ителә, барлыгы 24 саны чыга.

Төркем:Чирмешчә гәҗитләр
К свету (журнал)

**К свету** — әдәби-нәфис, фәнни-популяр журнал.  1919 елның июнь-декабрь айларында Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 6 саны чыга.

Төркем:Русча журналлар
Казан (журнал, 1905)

**Казан** — журнал. Казан татарлары белән теләктәшлек җәмгыяте органы. 1905 елда Истанбул шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.
## Искәрмәләр

Төркем:Татарча журналлар
Иттифак (гәҗит, 1902)

**Иттифак** — легаль булмаган гәҗит.  1902-1905 елларда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 6 саны чыга. Мөхәррир – Мәхмүт Садретдин улы Алмаев.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Казан (журнал, 1970)

**Казан** — фәнни-популяр, иҗтимагый-сәяси һәм әдәби-нәфис журнал. Казан төркиләренең төркиләренең мәдәни һәм үзара ярдәмләшү җәмгыяте органы. 1970-1980 елларда Истанбул шәһәрендә төрек телендә нәшер ителә, барлыгы 23 саны чыга. Нәшир – Әхмәтвәли Мәңгәр, мөхәррир – Рифат Мөхтәсип, Мәхмүт Әлүкәй.
## Искәрмәләр

Төркем:Татарча журналлар
Төркем:Төркия журналлары
Төркем:Төрек телендәге журналлар
Төркем:Әдәби журналлар
Төркем:Әлифба буенча журналлар
Төркем:1970 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:1980 елда чыгудан туктаган басмалар
Казанская газета (гәҗит)

**Казанская газета** — атналык иҗтимагый-сәяси гәҗит. Казан губерна земство башкармасы органы. 1902 елның 10 ноябреннән 1915 елның 25 декабренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 632 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
DR1

**DR1** — Данияның Дания телендә төп тапшыручы теле-радио-компаниясе.

1951 елдан эшли. Дания иҗтимагый телерадиокомпаниясе  эчендә.

## Искәрмәләр
DR

**DR**— Дания иҗтимагый телерадиокомпаниясе. Телекомпаниясе 1927 елда оеша. Юридик яктан бер хезмәт күрсәтү билгеле — иҗтимагый мәгълүмат һәм мәдәни, белем бирү һәм төбәк программалар җитештерү һәм тапшырулар, барлык жанрдагы радио-телевизион программалар таратыу Дания Корольлеге халкының ихтыяҗын канәгатьләндерү.
## Телеканаллар һәм радиостанцияселар
### милли телеканаллар, гомуми тематикасы
* DR1 — беренче иҗтимагый канал.
** TV Avisen («ТВ Хәбәрләр») - мәгълүмати программасы
* DR2 — икенче иҗтимагый канал.

### Тематик телеканаллар
* DR3 — күңел ачу каналы.
* DR K — канал, мәдәни тапшырулар, сериаллар.
* DR Ramasjang — яшь тамашачылар өчен каналы.
* DR Ultra — балалар каналы.

### Милли радиостанцияселар, гомуми тематикасы
* «DR P1» — гомуми
** Radioavisen («Радио Хәбәрләр») - мәгълүмати программасы
* «DR P2» — мәдәният
** Radioavisen - мәгълүмати программасы
* «DR P3» — музыка
** Radioavisen - мәгълүмати программасы
* «DR P4»  төбәк радиостанциялар
** "(Башкала өлкәсе)"
*** DR Bornholm (Борнхольм утраунда, Ренне
*** DR København
** "(Зеландия)"
*** DR Nordvestsjælland ( Хольбек)
*** DR Sjælland ( Нествед)
** "(Төньяк Ютландия)"
*** DR Nordjylland (Ольборг)
** "(Үзәк Дания)"
*** DR Midt & Vest (Хольстебро)
*** DR Østjylland ( Орхус)
** "(Көньяк Дания)"
*** DR Esbjerg (Эсбьерг)
*** DR Syd (Обенро)
*** DR Trekanten (Вайле)
*** DR Fyn (утрау Фюн, Оденсе)

### Тематик милли радиостанцияселар
* «DR Nyheder» («DR Хәбәрләр») — радиокомпанияләре, транслирующая мәгълүмати программасы
* «DR P5» — радио, классик музыка һәм 50-че, 60-чы еллар шлягерлар.
* «DR P6 Beat» — популяр музыка.
* «DR P7 Mix» — популяр хитлар, конкрет темалар.
* «DR P8 Jazz» — джаз.

Төркем:Әлифба буенча компанияләр
Төркем:1925 елда нигезләнгән ширкәтләр
Төркем:DR
Төркем:Дания телевидениесы
Казанская газета — Копейка (гәҗит)

**Казанская газета - Копейка** — көнлек иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит.  1912 елның 3 маеннан 1914 елның 2 февраленә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 583 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Казанская вечерняя почта (гәҗит)

**Казанская вечерняя почта** — көнлек иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит.  1909 елның 5 маеннан 1910 елның 17 маена кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча гәҗитләр
Казанская сельскохозяйственная газета (гәҗит)

**Казанская сельскохозяйственная газета** — гәҗит, «Волжский вестник» гәҗите кушымтасы.  1897 елның 25 мартыннан 1903 елның 23 мартына кадәр Казан шәһәрендә елга 1 тапкыр рус телендә нәшер ителә, барлыгы 7 саны чыга. Мөхәррир – Николай Рейнһардт.

Төркем:Русча гәҗитләр
Амагербро

**Амагербро** - Копенһаген эчендә Амагер утрауның төньяк өлешендә район. Бу районында эшче зонасы билгеле, 20 000 кеше яши. Район территориясендә ике метро станциясе (Амагербро һәм Лерграуспаркен). Амагерброгэйт - төп сәүдә урамы, аның аша уза.

Район Амагер Фэллед табигать паркы, Клюумаген (Kløvermarken) паркы, Христиансхавен форты белән чиктәш.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Копенгаген
Зёйдерзе (проект)

**Зёйдерзе** — Нидерландта XX гасырда ясалма дамбалар системасы һәм җир дренаж эшләре буенча эре инженер проекты. Үз эченә Зейдерзене Төньяк диңгездән аерган дамба төзү һәм яңа эчке җирләрдә польдерлар оештыру ала. Проектның төп максатлары:
#мәйданнарын арттыру азык-төлек җитештерү өчен
#диңгездән яклау өчен

Американың гражданлык инженерлар җәмгыяте (ASCE) фикеренчә, «Зейдерзе проекты» «Дельта» проекты белән берлектә  Дөньянең Җиде могҗизасы заманча исемлегенә керә. 1930 елда режиссер Йорис Ивенс  проектка багышланган һолланд телле документаль фильм төшергән.
## Дамбалар һәм [[польдерлар]] исемлеге

Төркем:Нидерландлар
Казанская жизнь (гәҗит)

**Казанская жизнь** — көнлек иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит.  1914 елның 19 октябреннән 1914 елның 9 декабренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 38 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Казанская сцена (гәҗит)

**Казанская сцена** — әдәби-нәфис, театр гәҗите.  1913 елның 1 октябреннән 1913 елның 5 октябренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 2 саны чыга. Мөхәррир – Михаил Премиров.

Төркем:Русча гәҗитләр
Казанские ведомости. Известия Управления... (гәҗит)

**Казанские ведомости. Известия Управления особоуполномоченного Комитетом членов Всероссийского Учредительного собрания по Казанской губернии** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. Оештыру җыелышы әгъзалары комитеты органы. 1918 елның 24 августыннан 1918 елның 5 сентябренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 5 саны чыга.

## Искәрмәләр

Төркем:Русча гәҗитләр
Казанские вести (гәҗит)

**Казанские вести** — көнлек иҗтимагый-сәяси, әдәби һәм тиҗари гәҗит.  1890 елның 11 декабреннән 1892 елның 31 декабренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 622 саны чыга. Нәшир һәм мөхәррир – Николай Ильяшенко.

Төркем:Русча гәҗитләр
Казанские губернские ведомости (гәҗит)

**Казанские губернские ведомости** — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит.  1838 елның гыйнварыннан 1917 елның мартына кадәр Казан шәһәрендә атнага 1-3 тапкыр рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча гәҗитләр
Әхмәтзәки Сафиуллин

**Әхмәдзәки Сафиуллин** (3 май 1896 - 1994) – дин галиме, хәзрәт, күренекле педагог

## Тормыш юлы
Әхмәдзәки Сафиуллин Нурлат районы Күлбай Мораса авылында туа. Авылыннан 85 чакрым еракта урнашкан атаклы Кизләү мәдрәсәсенә барып укый.

Укуын тәмамлагач, киредән туган авылына кайта. Авылның яшь мулласы вафат булгач, абыстай Зәйнәп, ике баласы белән тол кала. "Хәлле гаиләдән, абыстай" дигән сүзләр белән авыл картлары Әхмәдзәкигә  Зәйнәпкә өйләнергә киңәш итәләр. Әхмәдзәки хәзрәт, өлкәннәрнең киңәшенә колак салып, озакламый, өйләнә.

Әмма илдә вазгыять үзгәрә, революция нәтиҗәсендә хакимияткә большевиклар килә һәм тотрыксызлык чоры башлана. Дин әһелләрен эзәрлекләүләр башлангач,1925-1927 нче еллар арасында Әхмәдзәки Урта Азиянең Ош шәһәренә күчеп китә. Юлда барганда дизентерия авыруыннан балалары үлеп кала. Азиядә яшәгәндә туган балалары шулай ук вафат булалар.

1930 елларда, билгесез сәбәпләр нәтиҗәсендә, Казанга күченә. Баштарак эш таба алмыйча йөргән Әхмәдзәкине зоопаркка кара эшче итеп алалар. Гаиләсе белән эшчеләр өчен салынган фатирның ярымподвал катында яши башлыйлар.

Сугыш алды елларында гаиләләре ишәя: 1927 елда Суфия исемле кыз, 1930 елда – Әнәс, 1933 елда – Әмин, 1936 елда Әдип исемле малайлары туа.

Дин галименең үзен "ышанычсызлар" рәтеннән дип, сугышка алмасалар да, хатынының беренче иреннән туган кызы- Кәшифәне фронтка чакыралар. Ул телефонистка булып хезмәт итә һәм сугышта һәлак була.

1950 елларда Әхмәдзәки асфальт-бетон заводына күчеп, мичкә ясаучы эшенә керешә.

Кызлары Кәшифәнең сугышта һәлак булуы сәбәпле, 1973 елны аларга Голубятников урамында фатир бирелә. Әхмәдзәки хәзрәт шунда күчә. Бу фатирга аның янына дини сабак алучырга шәкертләр килә башлый.

1974 елда, зоопарктагы йортта газ чыгып, Әхмәдзәки хәзрәтнең ике улы агуланып үлә.

Лаеклы ялга чыккач, Мәрҗани мәчетендә имам булып хезмәт итә башлый.

Тормышының соңгы елларын килене һәм улы тәрбиясендә яши. Әхмәтзәки хәзрәт Сафиуллин 96 яшендә вафат була.

## Шәкертләре
Аның шәкертләре арасында Тәлгать Таҗетдин,   Юныс хәзрәт(Әстерхан мәчете имамы) була, соңрак Йосыф исемле энесе дә Әхмәдзәки хәзрәткә сабак алырга килә.
## Укыту эшчәнлеге
Татар теленнән башка, Әхмәтзәки Сафиуллин тагы ике тел: гарәп, рус телләрен камил белгән. Моны ул укыту процессында әйткән сүзләрен гарәп теленнән тәрҗемәләр белән дәлилләү өчен еш кулланган.
## Хәтер
2022 елның 2 маенда Казанның Киров районы Залесный бистәсендә Әхмәтзәки мәчете ачылган.
## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Русиядә исламТөркем:Имамнар
Төркем:Казанда вафатларТөркем:Мәдрәсә тәмамлаучылар
Казанские новости (гәҗит)

**Казанские новости** — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит.  1885 елның 10 июненнән 1886 елның 29 декабренә кадәр Казан шәһәрендә атнага 4 тапкыр рус телендә нәшер ителә, барлыгы 226 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Казанский библиофил (журнал)

**Казанский библиофил** — тәнкыйди-библиографик рәсемле журнал. «Друзья книги» библиографик түгәрәге, аннары Татарстан китап нәшрияте органы. 1921-1923 елларда Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 4 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Казанские известия (гәҗит)

**Казанские известия** — иҗтимагый-сәяси һәм фәнни-әдәби гәҗит.  1811 елның 19 апреленнән 1820 елның 29 декабренә кадәр Казан шәһәрендә атнага 1-2 тапкыр рус телендә нәшер ителә. Нәшир – Дмитрий Зиновьев, 19 нчы саннан –  Казан университеты.

Төркем:Русча гәҗитләр
Казанский вестник (журнал)

**Казанский вестник** — айлык әдәби журнал. «Казанские известия» гәҗите варисы. 1821 елның гыйнварыннан 1833 елның декабренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча журналлар
Казанский вечер (гәҗит)

**Казанский вечер** — көнлек иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит. Кадетлар фиркасе органы. 1906 елның 29 июленнән 1907 елның 30 ноябренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча гәҗитләр
Казанский медицинский журнал (журнал)

**Казанский медицинский журнал** — табиблар өчен фәнни-практик басма.  1901 елдан башлап Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча журналлар
Казанский музейный вестник (журнал)

**Казанский музейный вестник** — фәнни-нәфис журнал.  1920-1924 елларда Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 17 саны чыга. Мөхәррир – Петр Дульский.

Төркем:Русча журналлар
Казанский раёшник (әлманах)

**Казанский раёшник** — әдәби-юмористик әлманах.  1907 елның 13 гыйнварыннан 1907 елның 23 мартына кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 2 саны чыга.

Төркем:Рус әлманахлары
Казанский телеграф (гәҗит)

**Казанский телеграф** — көнлек иҗтимагый-сәяси, әдәби һәм тиҗари гәҗит.  1893 елның 11 апреленнән 1917 елның 11 мартына кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 7103 саны чыга. Мөхәррир – Николай Ильяшенко.

Төркем:Русча гәҗитләр
Казанский биржевой листок (гәҗит)

**Казанский биржевой листок** — иҗтимагый-сәяси, әдәби һәм тиҗари гәҗит. Казан сәүдә биржасы органы. 1868 елның 1 декабреннән 1892 елга кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча гәҗитләр
M2 (метро сызыгы)

**M2** - Копенһаген метрополитенының икенче сызыгы, сары төстә картада. Ул Ванлесе метро станцияседән Люфтхавн метро станциясе кадәр бара. Линия М1 белән бергә төзелде, Орестад микрорайоны төзекләндерү вакытта. Линия проекты 1992 елда кабул ителде, ә төзү эшләре 1998 елда башланды. Линия берничә этаптан 2002 һәм 2007 еллар арасында ачыла. Озынлык 14,2 км (8.8 миль).

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Копенгаген
Казанские ведомости (гәҗит)

**Казанские ведомости** — көнлек шәһәр гәҗите.  1991 елның 15 мартыннан башлап рус телендә нәшер ителә.

Мөхәррир: 
* Любовь Агеева
* 1995 елдан — Венера Якупова

Төркем:Русча гәҗитләр
Төркем:Татарстан гәҗитләре
Орестад микрорайоны

**Орестад**()- Копенһаген эчендә Амагер утрауның көнбатыш өлешендә төзелеп килүче район.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*https://alexineu.wordpress.com/2013/11/07/orestad/
*

Төркем:Копенгаген
Казанская кооперативная жизнь и известия губернского продовольственного комитета (журнал)

**Казанская кооперативная жизнь и известия губернского продовольственного комитета** — журнал. Казан кооперация комитеты органы. 1917 елның май-августында Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 5 саны чыга.

Төркем:Русча журналлар
Казанская кооперация (журнал)

**Казанская кооперация** — айлык журнал. Казан кулланучылар җәмгыятьләре берлеге органы. 1919 елның гыйнварыннан 1920 елның дикәбренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 36 саны чыга. Мөхәррир – Константин Харлампович.

Төркем:Русча журналлар
Казань (гәҗит)

**Казань** — көнлек гәҗит.  1910 елның 1 үктәбреннән 1913 елның 20 июленә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 911 саны чыга.
## Искәрмәләр

Төркем:Русча гәҗитләр
Төркем:1910 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:1913 елда чыгудан туктаган басмалар
Камско-Волжская газета (гәҗит)

**Камско-Волжская газета** — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит.  1872 елның 4 гыйнварыннан 1874 елның 25 гыйнварына кадәр Казан шәһәрендә атнага 2 (1873 елдан - 3) тапкыр рус телендә нәшер ителә. Нәширләр – Николай Агафонов һәм Константин Лаврский, мөхәррир – Николай Агафонов.

Төркем:Русча гәҗитләр
Камско-Волжская речь (гәҗит)

**Камско-Волжская речь** — көнлек иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит. «Волжско-Камская речь» гәҗите варисы. 1908 елның 1 октябреннән 1917 елның 14 декабренә һәм 1918 елның 21 августыннан 1918 елның 7 сентябренә кадәр  Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 2391 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Удел бистәсе (Казан)

**Удел бистәсе, Удел төзелеше** () — XIX гасыр азагында – XX гасыр башында барлыкка килгән бистә. 

Россия империясе һәм Россия республикасы чорында — Казан губернасының Казан өязе Ильинка вулысына керә, РСФСР чорында — ТАССРның Арча кантонына карый.

1924 елның 2 ноябрендә ТАССР Халык комиссарлары шурасы карары белән Казан шәһәре составына кертелгән.

Төп урамнары — бүгенге Мәскәү районына керүче Восстание һәм Восход урамнары була.

## Халык

## Урамнар
* 1 нче Удел урамы
* 2 нче Удел (Лермонтов) урамы
* 3 нче Удел урамы
* 4 нче Удел урамы
* 5 нче Удел урамы
* 6 нче Удел урамы
* 7 нче Удел урамы
* 8 нче Удел урамы
* 9 нче Удел урамы
* 10 нче Удел урамы
* 11 нче Удел урамы
* Гоголь урамы, һ.б.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Казан бистәләре
Халыкара тәҗрибә термотөш реакторы

**Халыкара тәҗрибә термотөш реакторы** яки **ITER** (инглизчә  *International Thermonuclear Experimental Reactor*, шулай ук латинча **iter** - юл) - халыкара тәҗрибә термотөш реакторының проекты. ИТЭРның төп максаты - термотөш реакторын табыш алу кулланылышында мөмкинлек күрсәтү һәм шул юлда физик, технологик проблемаларны чишү.

Реактор Франция көньягында, Марсельдән  60 чакрым арада, **Кадараш**  тикшерү үзәгендә төзеләчәк, ул 180 га мәйданында урнашачак.

Башта төзү 5 миллиард евро белән бәяләнә иде, ләкин  2016 елда гомум бәясе 19 миллиард еврога җитә, ә тәҗрибәләр тик 2025 елда башланасы.

## Максат

Фәнни бәяләр буенча 2100-2150 елларда Җирдә бөтен нефть, газ, уран бетер диярлек һәм энергетик коллапс булмас өчен яңа энергия чыганакларын кулланырга мәҗбүр булачак. Иң күп энергия чыгара торган ысул - термотөш синтезы булып тора: ике җиңел атом берләшү нәтиҗәсендә күп энергия чыгарыла, иң табышлы вариант - дейтерий һәм тритий синтезы:

: {}^{2}_{1}\mbox{H} + {}^{3}_{1}\mbox{H}  \rightarrow {}^{4}_{2}\mbox{He} + {}^{1}_{0}\mbox{n} + 17.6 \mbox{ MeV} 

Дейтерий океанда чиксез күп бар, тритий бу реакторда чыгарыла. 
:Әлеге реакция бик югары температурада бара (100 000 000 К), шул температурага җиткерү һәм плазма тоту - иң авыр проблема, ул 65 ел дәвамында чишелмәгән әле. Нәкъ ИТЭРда чишеләсе дип көтелә.

## Катнашучы илләр
*Европа Берлеге
*Россия:
**Курчатов институты
**Росатом ширкәте
**Ефремов НИИ
**НИКИЭТ
**Кулланма физика институты (РАН)
**ТРИНИТИ
**Йоффе ФТИ
**ВНИИНМ
**Төш физикасы институты (РАН) һ.б.
*АКШ
*Һиндстан
*Кытай
*Корея
*Япония
*Казакъстан

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Рәсми сәхифәсе
*Семенов И. Энергетика будущего: управляемый термоядерный синтез. Что такое термоядерный реактор ИТЭР и почему так важно его создание? Материалы лекции, прочитанной 27 ноября 2008 года в ФИАНе.
*Бурхан Массалимов Термоядерный синтез — проект века // В мире науки, № 2, 2014
*Виктор Фридман Мегапроект века — это только начало // В мире науки, № 6, 2014

## Сылтамалар
  

## Шулай ук карарга мөмкин

Төркем:Квант механикасы
Төркем:Төш реакцияләре
Төркем:Төш физикасы
Камско-Волжский корреспондент для деловых людей (гәҗит)

**Камско-Волжский корреспондент для деловых людей** — риклам гәҗите.  1897 елның 15 октябреннән 1901 елга кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.

Төркем:Русча гәҗитләр
Камско-Волжский край (гәҗит)

**Камско-Волжский край** — көнлек иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит.  1895 елның 28 декабреннән 1888 елның 1 февраленә кадәр  Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 651 саны чыга. Мөхәррирләр – Николай Фирсов, Николай Загоскин.

Төркем:Русча гәҗитләр
Карчыга (журнал)

**Карчыга** — айлык әдәби-сәяси, сатирик-көлкеле басма.  1906 елның 25 сентябреннән 1907 елның июненә кадәр  Ырынбур шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 9 саны чыга. Нәшир һәм мөхәррир – Шакир Мөхәммәтев.

Төркем:Татарча журналлар
Каһарман башкорт (гәҗит)

**«Каһарман башкорт»** гәзите — иске татар телендә нәшер ителгән башкорт милли матбугаты басмасы. 

## Тарихы
Газета 1919 елның 19 октябрендә Омск шәһәрендә чыга башлый. Колчак армиясе Омсктан чигенгәч Иркутск шәһәрендә чыгуын дәвам итә. Ябылган вакыты билгесез булып кала. Ул - 1917-1921 еллардагы Башкорт милли-азатлык хәрәкәтендә катнашучы Корбангалиевлар башлыгында Колчак гаскәре белән киткән башкорт полкларының органы. Газетада илдә монархик хөкүмәтне торгызуна алга сөргән мәкаләләр дөнья күргән.

Мөхәррире Мөхәмәтгали Корбангалиев була. 

Девизы: «Иске ысул идарәгә кайтыйк!».

## Чыганаклар
* Энциклопедия Башкортостана  

## Әдәбият
* Национальная печать Башкортостана. Бельские просторы
* И.Рами. Р.Даутов. «Әдәби сүзлек». Казань, Татарское книжное издательство, 2001. — на тат. языке.
* Татар вакытлы матбугаты (1905 1924). Библиографик курсэткеч.- Казан: Рухият, 1999. б. 48 (на татарском)
* Феткуллин Камиль. Проблемы развития этнической региональной журналистики : На примере татарской печати Нижегородской области: диссертация кандидата филологических наук : 10.01.10 Казань, 2006, 175 c.
* Гайнуллин М. Татарская литература и публицистика начала XX века. — Казань, 1966

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Омск гәҗитләре
Төркем:Иркутск гәҗитләре
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Киңәш (гәҗит, Самар)

**Киңәш** — сул эсерларның иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗите. Самар губерна мөселман эшләре комиссариаты органы. 1918 елда Самар шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 3 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Киңәш (гәҗит, Ташкәнт)

**Киңәш** — атналык гәҗит. «Шураи Ислам» гәҗите варисы. 1917 елда Ташкәнт шәһәрендә татар һәм үзбәк телләрендә нәшер ителә.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркем:Үзбәкчә гәҗитләр
Колхоз яшьләре (журнал)

**Колхоз яшьләре** (1922-24 елларда *«Кызыл шәрекъ яшьләре»*, 1924-1925 елларда *«Октябрь яшьләре»*, 1925-1930 елларда *«Авыл яшьләре»*) — айлык журнал. БЛКЯБнең Татарстан өлкә комитеты органы. 1922-1933 елларда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. 1933 елда «Атака» журналы белән берләштерелә. Мәхәррирләр - Мөхәммәт Парсин, Г. Галиев, С. Фәхри, Ф. Мөбәрәкшин, Ш. Рәмзи, Ф. Исхаков.

## Искәрмәләр

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Колхозник Татарии (гәҗит)

**Колхозник Татарии** — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит. ВКП(б)ның Татарстан өлкә комитеты һәм ТАССР игенчелек халык комиссариаты басмасы. 1924 елның 25 апреленнән 1933 елның 10 мартына кадәр  Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 628 саны чыга.

Төркем:Русча гәҗитләр
Колхозчы (гәҗит)

**Колхозчы** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. ВКП(б)ның Куйбышев өлкә комитеты һәм өлкә башкарма комитеты басмасы. 1928 елның 6 октябреннән 1938 елның 28 мартына кадәр Самар (Куйбышев) шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 1170 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Колхоз газетасы

«**Колхоз газетасы**» (25.02.1930 кадәр «*Крестьян газеты*») — юкка чыккан газета, ВКП(б)ның Татарстан өлкә комитеты һәм ТАССР игенчелек халык комиссариаты басмасы. 

1924 елның 25 апреленнән 1935 елның 30 августына кадәр Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 733 саны чыга.

1932 елда үз исемен саклап, «Авыл хуҗалыгы эшчесе» газетасы белән берләштерелә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Ябылган гәҗитләр
Төркем:1924 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:25 апрель
Төркем:1935 елда чыгудан туктаган басмалар
Төркем:30 август
Колхоз юлы (гәҗит)

**Колхоз юлы** — иҗтимагый-сәяси гәҗит. ВКП(б)ның Тубыл район комитеты һәм район башкарма комитеты органы. 1930 елның 23 апреленнән 1935 елның 11 феварленә кадәр  Тубыл шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 371 саны чыга.

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:Әлифба буенча гәҗитләр
Вина

**Ви́на** — Һинд классик музыкасын башкарганда кулланыла торган борынгы Һиндстан чиртеп уйный торган (плектор) музыка уен коралы. Өйрәнү өчен катлаулы уен коралы дип санала һәм күп еллык практика таләп итә.
Уен коралы лютнясыман һәм аның формасы конкрет конфигурациягә карап аерылып тора. Винаның иң таралган төрләре:

* Рудра-вина (Хиндустани музыкасында кулланыла): махсус төр кабактан ясалган һәм шуңа ладлар беркетелгән гриф белән тоташтырылган ике зур резонаторлы ("тумба") белән зур уен коралы.
* Сарасвати-вина (Карнатака музыкасында кулланыла): аның корпус-резонаторы бар һәм грифка беркетелгән кабактан өстәмә резонатор.
* Вичитра-вина (Хиндустани музыкасында) яки читра-вина (Карнатака музыкасында): ике тумбалы ладсыз вина.

Иң таралган модельдә 24 лад, кобылка (бия) аша үтүче 4 төп кыл һәм өч өстәмә кыл, алар кобылка аша үтмиләр һәм ритмик аккомпанемент өчен кулланылалар.
Сәнгатьләрне яклаучы дип саналган Һинд дине Алиһәсе Сарасвати Дэвины еш кулында вина белән сурәтлиләр.

## Шулай ук карагыз
* Хазрат Инайят Хан
* Һинд классик музыкасы

## Сылтамалар
* БСЭ, Вина (индийский муз. инструмент)
* Вина // *[[Риман, Карл Вильгельм Юлиус Гуго|Риман Г.]]* Музыкальный словарь [Пер. с нем. Б.П. Юргенсона, доп. рус. отд-нием]. — М.: ДиректМедиа Паблишинг, 2008. — CD-ROM.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине музыка кораллары