open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эва Секей

**Эва Секей** (мадьярса  Székely Éva; 3 апрель 1927, Будапешт — 29 февраль 2020, Будапешт) — венгр йөзүчесе, 1952 елның Җәйге олимпия уеннарында 200 метрга брасс белән ярышта чемпион, 1956 елда Җәйге олимпия уеннарында көмеш призер.

## Биографиясе
Эва Секей 1927 елда Будапешт шәһәрендә туган. 1936 елда ул йөзү белән шөгыльләнә башлый. «Локомотив» спорт җәмгыяте өчен чыгыш ясый. 1941 елда аны яһүд булуы аркасында командадан чыгаралар. 1944 елда Венгриядә Холокост башлана. Аның хатирәләре буенча, әтисе нацистларга аның йөзү буенча чемпион икәнлеген әйтеп коткара алган. Эваны хезмәт батальонына җибәрәләр, әммә ул үтеп барган трамвайга сикереп менеп, кача. Моннан соң ул гаиләсе белән ике комнатлы фатирда 43 кеше арасында яшеренә. Секей физик формасын тота, көненә 100 тапкыр 5 -се катка баскычтан менә һәм төшә. 43 кешедән тик 10 кеше генә тере кала. Секей су тубы уенчысы Дьярмати Дежега кияүгә чыга, ире соңыннан өч тапкыр олимпия чемпионы була. Аларның кызлары Андреа Дьярмати (1954) шулай ук йөзүче була һәм 1976 елда Җәйге олимпия уеннарында ике тапкыр призер була.

Секей 1948 елның Җәйге олимпия уеннарында катнаша. 1952 елда Җәйге олимпия уеннарында Хельсинки шәһәрендә ул 200 м брасс ярышларда җиңүче була. 1956 елда Җәйге олимпия уеннарында икенче урынны били. Ул үз карьерасында 10 дөнья рекорды, Венгриянең 101 рекордын куя һәм 68 милли дәрәҗә яулый. 1957 елда гаиләсе белән АКШ-ка күченә, әммә киләсе елда Будапештка кире кайта. 

Спорт карьерасы тәмамлангач, Секей тренер һәм фармацевт була. Аның укучылары арасында кызы да була. 1976 елда Секей дөнья йөзүенең Дан залына кертелә. 2004 елда аны ил тарихында бөек спортчыларның берсе дип атыйлар. 3 автобиографиясен бастыра. Эва Секей 2020 елда Будапешт шәһәрендә 93 яшендә вафат була.

## Библиография

* *'Sírni csak a győztesnek szabad!*, 1981
* *Jöttem, láttam... Vesztettem?*, 1986
* *Megúsztam*, 1989

## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Маҗарстан
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:3 апрель көнне туганнар
Төркем:1927 елда туганнар
Төркем:29 февраль көнне вафатлар
Төркем:2020 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Будапештта вафатлар
Төркем:Маҗарстанда туганнар
Төркем:Җәйге Олимпия уеннарында катнашучылар
Маргита Фигули

**Маргита Фигули** (словак. Margita Figuli; 2 октябрь 1909 ел, Вишни-Кубин, Австро-Венгрия — 27 март 1995 ел, Братислава, Словакия) — словак сәясәтче һәм шагыйрәсе. ССР-ның халык артисты (1974).

## Биографиясе
Фигули Маргита Австро-Венгрия империясенең Вишни-Кубин авылында (хәзер — Словакиянең Жилин крае территориясендә). 1924 елда Словакиянең Дольни Кубин шәһәрендә гимназиядә белем ала. 1928 елда Фигули Маргита Банска-Бистрица сәүдә академиясеннән белем ала һәм Братислава шәһәренең Татра-банкта секретарь булып эшли башлый. 

Банкта эшләгән чорында консерваторияга фортепиано классы буенча музыка дәресләренә йөри. Шулай ук язучылык эше белән дә шөгыльләнә башлый, беренче шигыйрьларын бастыра. 

Маргита Фидулидың беренче новеллалары Татра-банкның «Календарь» газетасында, «Словенское поляны», «Живена», «Элан» журналларында басылып чыга. 1941 елда Маргита Фигули сугышка каршы «Стальная птица» хикәясен бастырып чыгара, аның өчен банктан эштән бушатыла. Бу вакыттан ул тулысынча әдәби эшчәнлек белән шөгыльләнә башлый.

«Вавилон» һәм «Тройка гнедых» романнары дөньяның дистәләгән телләренә, шул исәптән рус телене тәрҗемә ителә. 

Маргита Фишули  Братислава шәһәрендә вафат була, «Славичий удоль»  («Соловьиный дол») зиратында җирләнгән.

## Әсәрләре
Вавилон (1943; изд. 1946)Тройка гнедых (1940; 1958 йылда цензура талаптары буйынса үҙгәртелгән Зузана, Нить Ариадны (1964) Вихрь в нас (1974)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* О Маргите Фигули 
* Маргита Фигули в библиотеке Альдебарана 
* Литературная энциклопедия
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Шәхесләр:Словакия
Төркем:2 октябрь көнне туганнар
Төркем:1909 елда туганнар
Төркем:27 март көнне вафатлар
Төркем:1995 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Даяна Тер-Ованесян

**Тер Ованесян Даяна Ованесовна ** (әрм. Դայանա Տեր-Հովհաննիսյան; 21 май 1922 — 1 март 2018) — әрмән-америка шагыйрәсе, язучы һәм тәрҗемәче. Шигъриятенең күп өлеше Әрмәнстан һәм әрмән диаспорасына багышланган. Егерме биштән артык китап язган һәм аны бастырып чыгарган.

## Биографиясе
Даяна Тер Ованесян Вустерда әрмән гаиләсендә туган. Бостон университетында белем ала, инглиз теле белән шөгыльләнә, ә аннары Гарвард университетында Лоуэлл Робертта  белем алуын дәвам итә. Ул Ереван дәүләт университетында Америка әдәбияты профессоры һәм әрмән шигрияте профессоры була. Ул күп семинарлар, шул исәптән Бостон университетында, Бард-колледж һәм Колумбия университетында семинарлар белән җитәкчелек итә, шулай ук Америка шигърияте һәм тәрҗемәдә әрмән шигърияте буенча лектор була, АКШ-та һәм чит илләрдә кеше хокукы буенча әдәбият яза. Утыз елдан артык Яңа Англия шигърият клубының президенты һәм Колумбия университетының тәрҗемә советы әгъзасы булып тора . Ул Массачусетс мәктәпләрендә шагыйрь булып эшли.

Шигъриятенең өч томы әрмән телене тәрҗемә ителгән һәм Ереванда бастырып чыгарылган. Аның әсәрләре шулай ук грек, француз һәм румын телләренә тәрҗемә ителгән. Тер Ованесян шигырзары "The New York Times", "Christian Science Monitor", "The Boston Globe", "Paris Review", "The Writer's Almanac", "AGNI", "The American Poetry Review", "The Nation" һ.б. бик күп газеталарда басылып чыккан.

## Наградалары

* Әрмәнстан Мәдәният министрының алтын медале
* Месроб Маштоц исемендәге бүләк (2003)
* Әрмәнстанның Милли Китапханә медале 
* Әрмәнстан Язучылар берлеге премиясе
* Яңа Англия язучылар клубының алтын каләме
* Милли Язучылар Берлеге премиясе
* Изге Саак медале
* Патерсон премиясе
* Халыкара шигъриятле форумда басма өчен бүләк
* QRL Colladay басмасы өчен бүләк
* Колумбия университетының Әрмән үзәге премиясе
* Барселонаның Тынычлык премиясе
* Бостон университетының күренекле тәмамлаучысы
* Моңлы поэмасы өчен Мэри Кэролайн Дэвис исемендәге Америка шигъриятле җәмгыяте премиясе
* Гретхен Уоррен исемендәге Яңа Англия шигъриятле клубы премиясе
* Нарративист шагирларның дөнья орденынан күп санлы призлар

Аның шигыйрльары әрмән, грек, француз һәм румын телләренә тәрҗемә ителгән.

## Өлешчә библиография

* Как выбрать свое прошлое (1978)
* Садись рядом со мной и слушай Кушаг: средневековые стихи Нахабеда Кушага (1984)
* О времени: стихи (1987)
* Песни о хлебе, песни о соли (1990)
* Избранные Стихи (1994)
* Круг Танцоров (1996)
* Со дня на день: стихи (1999)
* Горящее стекло: стихи (2002)
* Другой голос: армянская женская поэзия сквозь века (2005)
* Второй вопрос: стихи (2007)
* Танцы в монастыре: стихи (2011)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Интервью с Данной Тер Ованесян
Төркем:Шәхесләр:Әрмәнстан
Төркем:21 май көнне туганнар
Төркем:1922 елда туганнар
Төркем:1 март көнне вафатлар
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Гарвард университетын тәмамлаучылар
Төркем:АКШта вафатлар
Төркем:Массачусетста туганнар
Төркем:1934 елда туганнар
Йенни Линд

**Йоханна Мария Линд**, бигрәк тә **Женни Линд** исеме астында билгеле (6 октябрь 1820 ел — 2 ноябрь 1887 ел) — Швеция опера җырчысы, «швед сандугачы» дип йөртелгән. XIX гасырның иң билгеле җырчыларның берсе, ул Швецияда һәм бөтен Аурупада операда сопрано партияләре чыгышлары белән, һәм шулай ук 1850 елдан Америкада популяр концерт турнелары белән билгеле булган. 1840 елдан Швеция король музыкаль акдемиясе әгъзасы була.

## Биографиясе
Йоханна Мария Линд 1820 елның 6 октябрендә Швециянең башкаласы Стокгольмда туган. Адольф Фредрик Линдблад укучысы.

1838 елда Швецияда Карл Мария фон Веберның «Ирекле укчы» () операсындагы чыгышынан соң билгеле булып китә. 1840 елларда Феликс Мендельсонның протежесы булып бөтен Швеция һәм төньяк Аурупа буйлап опера партиялары белән уңышлы чыгыш ясый. Лондонда ике уңышлы мизгелдән соң 29 яшендә үзенең операдан китүе турында игълан итә.

1850 елда шоумен Финеас Тейлор Барнум чакыруы буенча Америка Кушма Штатларына килә, аның өчен 93 зур масштабтагы концертлар куя. Аннары үз гастролләрен үзе оештыра. Биредә концертларда  акча эшли. Алган өлешенә Швецияда Ирекле мәктәпләр фондын оештырып иганә максатында тотына.

1852 елда ире Отто Гольдшмидт белән Европага кайта, монда 3 бала таба һәм киләсе егерме еллап очраклы рәвештә концертларда катнаша. 1855 елдан Бөекбританияда яши.

1882 елдан берничә еллап Лондонда Король музыкаль көллиятендә профессор булып эшли.

1887 елның 2 ноябрендә Малвернда вафат була.

## Галереясы

Файл:Jenny Lind by Francis Bicknell Carpenter, 1852, oil on canvas, from the National Portrait Gallery - NPG-9400246A 2.jpg||
Файл:Jenny Lind by Louis Lang (1814-1893).jpg||
Файл:Jenny lind colour.jpg||


## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* Рәсми сайт 
* Женни Линн (Jenny Lind) 
* Джордж Питер Александр Хили: Дженни Линн

Төркем:Англиядә вафатлар
Төркем:1887 елда вафатлар
Төркем:2 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:1820 елда туганнар
Төркем:6 октябрь көнне туганнар
Йенни Риссведс

**Йенни Клара Кристина** **Ри́ссведс** (; 6 июнь 1994 ел, Фалун) — швед велосипедта ярышучысы, Олимпия уеннары чемпионы.

## Биографиясе
2012 елда Европа чемпионатында яшүсмер спортчылар зачеты җиңүчесе. Бер елдан дөнья чемпионатында һәм маунтинбайк (тау велосипеды) буенча Дөнья кубогында катнаша. 2014 елда Дөнья кубогының элиминатор зачетында икенче урынны ала. Киләсе елда Риссведс дөнья чемпионатында 23 яшькә кадәргеләр арасында зачетта өченче булган. Шул ук елда "Европа уеннары"нда ул сигезенче була. 2016 елда Риссведс дөнья кубогының өлкәннәр зачетында дүртенче, яшьләр зачетында дөнья чемпионаты җиңүчесе була. Рио-де-Жанейродагы Олимпия уеннарында Йенни Риссведс велосипед спортында Швецияга тарихта беренче хатын-кыз алтын медален китерә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль  (инг.).  Olympic.org.(инг.).  Olympic.org.

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1994 елда туганнар
Төркем:6 июнь көнне туганнар
Камилла Лэкберг

**Камилла** **Лэкберг**(, 30 август 1974 ел) — швед язучысы. Аның китаплары 30 дан артык башка телләргә тәрҗемә ителгән. Аның әсәрләре мотивы буенча швед телесериалы төшерелгән.

## Биографиясе
Булачак беллетрист 1974 елның 30 августында Швециянең зур булмаган Фьельбака дигән порт шәһәрендә 1974 елның 30 августында туган. Бик иртә әдәбият белән мавыга башлый. Бала чагынан ук, әкиятләр иҗат итеп һәм аларны сөйләп, үзен язучы буларак сынап карый. Гётеборг университетында икътисад һәм маркетингны өйрәнә һәм Стокгольмда берничә еллап бу тармакта эшли. Детективлар язарга өйрәткән курс тәмамлаганнан соң, 2002 елда беренче романы  басылган. Өч елдан  дөнья күрә. Шуннан яшь язучының Эрика Фальк һәм полицейский Патрик Хедстрём турында триллерлар сериясе туа. Детективлардан тыш, Камилла Лэкберг күренекле пешекче Христиан Хелльберг белән автордашлыкта ике аш-су китабы һәм «Супер-Чарли» балалар китаплар сериясен бастыра.

## Шәхси тормышы
Үзенең өч баласы: беренче никахыннан — Вилле һәм Мейа, полицейский һәм телевидение алып баручысы Мартин Мелин (2014 елда аерылганнар) белән икенче никахыннан — Чарли белән Стокгольмда яши. Лэкберг укучыларына, үзеннән аермалы рәвештә, геройларының аерылышмаячакларын вәгәзли. Язучылыктан тыш, Лэкберг ювелир бизнесы һәм тавыш яздыру компаниясе милекчесе булып тора. 2012 елда ул Россия  шоуына охшаган Let's Dance шоуында катнаша, һәм анда дүртенче урын били.

## Тәнкыйть һәм бәяләмәләр

Камилла Лэкбергны «швед Агата Кристи»сы дип атыйлар. 2014 елга аның китаплары 55 илнең 35 теленә тәрҗемә ителгән һәм гомуми тиражы миллион данә тәшкил иткән. Лэкберг романнарында гаилә тормышы һәм гаилә серләрен: вакыйганы төрле персонажлар күзлегеннән карау үткән тормыш сәхнәләре белән берләшкән, һәм шул барлыкка килгән трагедиянең тамырларын күрсәтү төп тема булып тора. Язучы үзе тануы буенча, ул очраклы рәвештә, атасының фаҗигале һәлак булган хатыны һәм баласы булганын ишетә һәм алар турында гаиләдә беркем аңга да алмаган була. Шуңа язучы бу проблема буенча уйлана башлый. Тәнкыйтчеләр авторның батыр характерларын җентекле эшкәртүен, көнкүреш детальләренә игтибарын билгели.

## Библиографик белешмә

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Лучшие шведские детективы по мнению Камилл Лэке
* Бәяләмә на роман «Укротитель львов»
* Убийство рождает бестселлеры

Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:1974 елда туганнар
Төркем:30 август көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
2018 елгы кышкы Паралимпия уеннарында Казакъстан

Пхенчхандагы 2018 елгы кышкы Паралимпия уеннарында Казакъстан алты спортчы (5 ир-ат һәм 1 хатын-кыз) һәм чаңгы ярышларында бер спортчы-гид тәкъдим итте.

Казакъстанда призлы урыннар өчен премиаль түләүләр — 2018 елгы Паралимпияда иң югары: «алтын» өчен — 250 мең доллар, «көмеш» өчен — 150 мең, «бронза» өчен — 75 мең сум. Шулай ук 4 (30 мең), 5 (10 мең) һәм 6 (5 мең) урынга акчалата түләүләр каралган.

## Медальләр

## Җыелма составы
Җыелма составында 6 спортчы һәм бер спортчы-гид(чаңгы һәм биатлон ярышларында). Александр Герлиц, Кайрат Канафин һәм Сергей Усольцев биатлонда да, чаңгы ярышларында да катнаштылар. Җыелманың баш тренеры - Василий Коломиец.

Паралимпия уеннарын ачу тантанасында Казакъстан җыелмасының байрак йөртүчесе итеп Кайрат Канафин сайланды.
;  Биатлон
# Александр Герлиц (Петропавел)
# Кайрат Канафин (Петропавел), спортчы-алып баручы — Антон Жданович
# Сергей Усольцев (Петропавел)

;  Чаңгы узышлары
# Александр Герлиц (Петропавел)
# Кайрат Канафин (Петропавел), спортчы-алып баручы — Антон Жданович
# Александр Колядин(Куштанай)
# Денис Петренко (Щучинск)
# Сергей Усольцев (Петропавел)
# Жаныл Балтабаева (Алматы)

## Искәрмәләр
Төркем:Спорт
Төркем:Паралимпия уеннары
Паралимпия уеннарында Казакъстан

**Паралимпия уеннарында Казакъстан** беренче тапкыр 1994 елда Лиллехаммердагы кышкы уеннарда аерым команда буларак катнаша.

Моңа кадәр Казакъстан СССР җыелмасы һәм Берләшкән төркем составында катнашты.
## Медаль исәбе
### Җәйге Паралимпия уеннары медальләре
Казакъстан спортчылары 1996 елдан башлап 6 җәйге Паралимпия уеннарында катнашты.

### Кышкы Паралимпия уеннары медальләре

## Паралимпияда спортчыларның катнашуы
### Җәйге Паралимпия уеннары

### Кышкы Паралимпия уеннары

## Сылтамалар
* Медальный зачет по годам на сайте paralympic.org
* История паралимпизма в РК
Төркем:Спорт
Төркем:Паралимпия уеннары
1998 елгы җәйге Азия уеннарында Казакъстан

1998 елда Бангкокта узган җәйге Азия уеннарында Казакъстан 335 спортчы тәкъдим итте.

## Медалистлар

## Сылтамалар
* Информация на сайте НОК Казахстана
Төркем:Спорт
Карин Дрейер Андерссон

**Карин Элизабет Дрейер Андерссон** (7 апрель 1975 ел) — швед җырчысы, җырлар авторы һәм музыкаль продюсер. Ул абыйсы Олоф Дрейер белән оештырган The Knife электрон музыкаль дуэтының сыңары була. Андерссон элек Is Cool Honey альтернатив рок-төркеменең  һәм гитаристы булган. 2009 елда Андерссон үзенең «Fever Ray» дип аталган ялгыз башкару соло дебют альбомын чыгара.

## Шәхси тормышы
Андерссон 1975 елның 7 апрелендә Швециянең Нака биләмәсендә туган. Кент Питер Кристиан Андерссонда кияүдә булган, һәм аларның ике баласы бар.

## Ялгыз җырлавы
The Knife ялда булганда, Андерссон 2009 елның 12 гыйнварында үзенең шул ук исем йөрткән Fever Ray ялгыз башкару дебют альбомының  цифрлы версиясен һәм 2009 елның 18 мартында физик мәгълүмат саклагычларындачыгара, моннан алда, 2008 елның 15 декабрендә, If I Had a Heart синглы чыгарган. Җыр 2012 елның 16 февралендә  сериалының беренче сезонындагы 15 нче эпизоды азагында файдаланылган. Җыр соңрак 2011 елның 31 июлендә америка телевизион сериалның  эпизодында да кулланылган, шулай ук премьерасы 2013 елның 3 мартында булып үткән канада-ирланд тарихи драмасы - «Викинглар» телесериалының төп музыкасы булып китә. Җыр шулай ук 3 нче мизгелдә дә «Унтурт» сериалының 3 нче эпизодында да файдаланыла.

2009 елда Андерссон кыска метражлы феминистик порнографик фильмнар җыентыгы өчен  дип аталган саундтрек иҗат итә. Коллекциягә күзәтүендә, Smålandsposten исемле швед гәҗите, ялыктыргыч булса да, саундтрек фильмга туры килә дип тасвирлый.

Fever Ray буларак билгеле, Андерссон, 2010 елда Коачелла фестивалендә чыгыш ясый һәм уңай бәя ала. Шул ук елның сентябрендә ул Ирландия һәм Англия фестивалендә чыгыш ясый.

Үзе алдан әйтүенә карамастан, Андерссон 2011 елда *Кызыл башлык* фильмында күренмәгән. Әммә Андерссон үзенең группасы белән авторлыкта яздырган эксклюзив «The Wolf» саундтрегы, шулай ук «Keep the Streets Empty for Me» фильмда калган. «The Wolf» шулай ук Far Cry Primal трейлерында, шулай ук соңгы миссияда уен вакытында файдаланылган.

Андерссон 1968 елда экраннарга чыккан Ингмар Бергманның   фильмының 2011 елның 12 мартында Стокгольмдагы Король драма театрында күрсәтелгән театр адаптациясе өчен музыка язган. «No Face» дигән бер трек 2012 елда 2011 елгы япон цунамиыннан зыян күргәннәр файдасына Blonde Redhead оештырган «We Are the Works in Progress» альбомында, демо буларак, чыгарыла. 2016 елның февраль аенда The Fader белән интервьюсында, Андерссон, ялгыз башкарган музыкасы өстендә эшләве, тик Fever Ray исеме астында чыгу-чыкмавын гына әйтә алмаганын белдерә.

### Музыкаль клиплары

## Искәрмәләр

Төркем:1975 елда туганнар
Төркем:7 апрель көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Швециядә туганнар
Каролина Оливия Видерстрём

**Видерстрём Каролина Оливия** (*Widerström Olivia Karolina*, 10 декабрь 1856 ел — 4 март 1949 ел) — швед гинекологы. Швецияда университет белемле беренче рәсми хатын-кыз табиб. Шулай ук феминистка һәм сәясәтче була, җенси тәрбия һәм хатын-кызларның сайлау хокукы мәсьәләләре белән шөгыльләнә. Видерстрем Швециянең Хатын-кызларның сайлау хокукы җәмгыяте рәисе һәм Стокгольм кала советы әгъзасы була.

## Биографиясе
Хатын-кызларга Швеция университетында укырга 1870 елда рәсми рөхсәт ителә. 1873—1875 елларда Каролина Gymnastiska *centralinstitutet студенты була*, 1875—1877 елларда — профессор Брантинг ассистенты, шул ук вакытта гимнастика өйрәнә. 1879 елда Wallinska Skolan-да, 1880 елда — Уппсала университетында медицина философиясе буенча имтихан тапшыра. 1884 елның маенда Стокгольмда Каролина университетында медицина буенча имтихан бирә.

Видерстрем кыз һәм хатын-кызларның үзләренең тәне турында күбрәк белүен, киемнәре саулыклары өчен файдалы булуын, ир-атларга туры мөмкинлекләргә һәм хокукларга ия булуын тели. Аның эшмәкәрлегенең төп юнәлеше булып гинекология һәм хатын-кыз сәламәтлеге тора. Каролинаның иң билгеле хезмәте булып *Kvinnohygien* (хатын-кыз гигиенасы) китабы тора. Ул 1899 елда беренче тапкыр басыла һәм 1932 елга кадәр җиде тапкыр чыгарыла.

1912 елда Каролина Видерстрем Стокгольм кала советына либераллардан сайлана, 1915 елга кадәр шунда эшли. 1918—1921 елларда, ягъни сайлау хокукы гарантияләнгәнгә кадәр швед хатын-кызларның сайлау хокукы җәмгыятенә рәислек итә. 1921 елда таратылганга кадәр аның соңгы рәисе була.

## Чыганаклар

* Lena Hammarberg, *Karolina Widerström — sexualreformator och föreningskvinna*
* *Ny svensk historia: Oscar II och hans tid, 1872-1907*, Erik Lindorm 1936 s.231
* *Sveriges befolkning 1890*, (CD-ROM) Riksarkivet 2003
* http://www.ub.gu.se/kvinn/portaler/rostratt/biografier/
## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:1949 елда вафатлар
Төркем:4 март көнне вафатлар
Төркем:1856 елда туганнар
Төркем:10 декабрь көнне туганнар
Төркем:Швеция сәясәтчеләре
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Лилиана Палихович

**Палихович Лилиана Васильевна** (26 ноябрь 1971, Хородиште, Калараш районы, Молдавия ССР ы, ССРБ) — Молдавия сәясәтчесе, алып 2010 елның 30 декабреннән алып Молдова парламентының вице-рәисе, Молдова либераль-демократик фиркасе рәисе урынбасары. 2013 елның 25 апреленнән 30 маена кадәр Молдова парламенты рәисе вазифасын вакытлыча башкаручы.

## Биографиясе
Лилиана Васильевна Палихович 1971 елның 26 ноябрендә Молдавия ССР-ның Калараш районы Городище авылында туган. 1994 елда Молдова дәүләт университетының тарих факультетын тәмамлый. 1999 елда университеттан соң «хәзерге заман чит ил теле» һөнәре буенча белем ала. 2001—2003 елларда Молдова Республикасы Президенты каршындагы Идарә итү академиясендә халыкара мөнәсәбәтләрне өйрәнә.

## Профессиональ эшчәнлеге
1993—1995 елларда — баш шәһәрнең «Мирча Элиаде» лицеенда тарих укытучысы, ә 1995—2001 елларда Мәгариф министрлыгы  Яшьләр департаментының яшьләр проблемасы буенча баш белгеч вазифасын били. 2001 елда Молдова Республикасы Яшьләр һәм спорт департаменты дирекциясен җитәкли, вазифаны 2003 елдан били. 2004 елдан 2007 елга кадәр — ЮНИСЕФ консультанты, яшләрнең социаль-икътисади хокукларын һәм мөмкинлекләрен киңәйтү буенча проект координаторы, 2007—2008 елларда — бөтендөнья банкы консультанты.

## Сәяси эшмәкәрлеге
2007 елда Молдованың Либераль-демократик фиркасе оештыру буенча инициатив төркемгә керә. Партиянең оештыру съездында аның вице-рәисе булып сайлана. 2009 елда ике тапкыр, 2010 һәм 2014 елларда ЛДПМ исемлеге буенча парламентка сайлана. Социаль яклау, гаилә һәм сәламәтлек саклау буенча парламент комиссиясе әгъзасы ( 2009 ел).

2010 елның 30 декабреннән Молдова парламентына вице-рәис итеп сайлана. Мариан Лупу отставкасыннан соң һәм Игорь Корман сайланганга кадәр вакытлыча Молдова парламенты рәисе вазифасын башкаручы (25 апрель—30 май 2013).

## Гаиләсе
Ире — Сергей Палихович, Молдова Хөкүмәтенең генераль секретаре (2015 елдан). Элек Хөкүмәтнең генераль секретаре урынбасары (2014—2015) һәм Габури Кирилл хөкүмәтендә тирә мохит министры вазифасын биләгән (2015).

Балалары Дан-Мариус һәм Ангел-Давид.

## Наградалары

* 2014 — Җөмһүрият ордены

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Биография Лилианы Палихович на сайте Парламента Молдавии
* Биография Лилианы Палихович на сайте ЛДПМ
Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Төркем:26 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1971 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Молдавиядә туганнар
Каттис Альстрём

**Каттис** **Альстрём** (швед. *Katarina Sofie «Kattis» Ahlström*, 9 июнь 1966 ел) — швед журналисты, телевидение алып баручысы, балалар хокукын яклаучы BRIS оешмасының элеккеге генераль секретаре.

## Биографиясе
Катарина Софие «Каттис» Альстрём 1966 елның 9 июнендә Швециянең Гётеборг шәһәрендә туган, Люндта табиб Ханс Альстрём (1939-2005) һәм Анн-Кристин Альстрём Экберг (1939-2005) гаиләсендә үсә. Аның олы апасы — Габриэлла Альстрём һәм энесе — Фредрик Альстрём бар.

Бала чактан классик музыкант булу турында хыяллана; Каттис виолончелдә һәм фортепианода уйный, шулай ук университетта музыка өйрәнә, әммә кулының җәрәхәтләнүе аркасында икенче юнәлешне алырга мәҗбүр була.

Үз карьерасын Клаэс Окесон (Claes Åkeson) белән бергә швед телевидениесында «7-нән 9 га кадәр» күңел ачу программасы алып баручысы булып башлый.

2000 елдан алып Андерс Лундин (Anders Lundin) белән бергә Глобен Стокгольм аренасында Евровидение тапшыруын алып бара.

2003-2005 елларда ул «TV-huset» (ТВ-йорт) программасын алып бара, 2005 елда шушы программа өчен ул Kristallen «Иң яхшы хатын-кыз-телевидение алып баручысы» премиясенә лаек була. Melodifestivalenда һәм телевидениеда хәйрия гала-концертларда конферансье буларак эшли.

2009 елда ул телевидениега TV4 Плюс каналындагы «Kattis & Company» программасына кайта, шулай ук 2009-2011 елларда «Kattis & Company» гәҗитенең баш мөхәррире булып эшли. 2006-2010 елларда популяр «Icakuriren» көндәлек журналының баш мөхәррире була.

2012-2015 елларда балалар хокукын яклаучы BRIS оешмасының генераль секретаре вазифасын башкаручы (швед. *Samhället Barnens rätt i*), шулай ук Lilla barnets fond (Кечкенә балалар фонды), Rädda Barnen (Балаларны коткарыгыз) фондларында һәм ООНның ЮНФПА халыклар яшәү өлкәсе фондында катнаша.

2015 елның көзендә Нобель лауреатларына багышланган Nobelstudion программасының дүрт чыгарылышын үткәрү өчен Каллис SVT каналына кайта.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1966 елда туганнар
Төркем:9 июнь көнне туганнар
Розалия Хладек

**Розалия Хладек** (, 21 май 1905, Брно, Богемия таҗы җирләре — 3 июль 1995, Вена) — Австрия биючесе, хореографы һәм педагог. XX гасырның заманча биеүе буенча иң күренекле Аурупа вәкилләренең берсе. Аның укыту стиленә ярашлы, «Бию — хәзерге заман педагогикасы» курсы элеккегечә Венаның шәхси музыка һәм сәнгать университетында һәм халыкара учреждениеләрдә укытыла

## Биографиясе
Розалия Хладек 1905 елның 21 маенда Австро-Венгриянең Брно шәһәрендә туган.

Брнода композитор Маргарет Каллаб (*Kallab Margarete*) мәктәбендә укый.

1921—1924 елларда Дрезден янында 1911 елда Адлерда оештырылган Эмиль Жак-Далькрозның музыка һәм ритм институтында укый. Укытучыларының берсе Валерия Кратина була. 1925 елда мәктәп белән бергә Люксембургка күчеп килә.

Хеллерау-Люксембургта (*Hellerau Schule-Laxenburg*, 1925—1939) курс алып бара, аның укучылары Менчинская Янина (*Janina Mieczyńska*) һәм Хорс Мария була. 1925 елда «Путь к силе и красоте» фильмында төшә, анда төрле тигез хәрәкәтләр һәм сикерүләр башкара.

Венада пианист һәм композитор Артур Кляйнер белән тыгыз хезмәттәшлек итә.

1932 елда Парижда халыкара хореографлар конкурсында наградага лаек була (биюнең халыкара архивы оештыра). 1933 елда Варшавада ялгыз биюнең халыкара конкурсында икенче бүләген ала (беренче — Рут Сорель).

1941 елда Германияда Доротея Гюнтер, Ютта Кламт, Лотта Верник, Мэри Вигман һәм Густав Фишер-Климт белән бергә укытучылар өчен күпләп биюнең укыту программасын төзей.

Музыка һәм башкару осталыгының Вена университеты профессоры була.

1995 елның 3 июлендә Венада 90 яшендә вафат була. Венада Үзәк зиратта җирләнә.

## Хәтер
Австрия театр музеенда фотосүрәтләрнең зур коллекциясе, шулай ук Розалия Хладекның театр костюмнары саклана, аларны күнегү буенча бию тәнкыйтчесе Андреа Аморт шөгыльләнә.

Вена шәһәренең шәхси музыка һәм сәнгать университетында мәгълүмат җыю һәм уку өчен Розалия Хладекның халыкара җәмгыяте (*Internationalen Gesellschaft Rosalia Chladek*, IGRC) мирасы калган, ул 1972 елда оештырылган. Зур мирасы булып, башкалар арасында, Розалия Хладекның билгеле коллегалары белән хатлашуын, шулай ук аның эшләре турында материаллардан тора, кыйммәтле күзәтүләр һәм программалар җыентыклары бар.

Розалия Хладекның  1960—1970 елларда актриса Елена Полевицкая белән язышкан хатларының бер өлеше Россия дәүләт әдәбият һәм сәнгать архивында саклана.

Розалия Хладек исемен Венада урам йөртә (*Rosalia-Chladek-Gasse*).

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Австрия
Төркем:21 май көнне туганнар
Төркем:1905 елда туганнар
Төркем:3 июль көнне вафатлар
Төркем:1995 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Венада вафатлар
Наталья Герман

**Наталья Мирчевна Герман** (молд. *<span lang="mo">Natalia Gherman</span>*; 20 март 1969, Кишинёв, Молдова ССР ы, ССРБ) — Молдавия дәүләт һәм сәяси эшмәкәре. 2017 елдан Үзәк Азия буенча БМО-ның генераль секретаренең махсус вәкиле.

Беренче вице-премьер-министр, 2013 елның 30 маеннан 2016 елның 20 гыйнварына кадәр Молдованың чит һәм Европа интеграциясе министры. 2015 елның 21 июненнән 21 июленә кадәр Молдова Республикасының Премьер-министры.

Молдавиянең беренче президенты Мирча Снегурның кызы

## Биографиясе
Наталья  Герман 1969 елның 20 мартында Кишинёв шәһәрендә туган. Молдова дәүләт университетында инглиз һәм немец телләренең филология факультетын белем ала. 1992 елда Бухарестта сәяси һәм административ тикшеренүләрнең милли мәктәбен тәмамлый.

Австрияда илче вазифасын били, ОБСЕ карамагында даими вәкил һәм Венада башка халыкара оешмаларда даими вәкил (2002—2006), Швеция, Норвегия һәм Финляндияда (2006—2009 елларда илче вазифаларын били.

2009 елның 29 июнендә Герман Наталья министр  Андрей Стран кушуы буенча Европа интеграциясе һәм чит ил эшләре министры урынбасары итеп тәгаенләнә һәм Молдавия белән Европа Берлеге арасында берләшмә турында килешү төзү буенча баш сөйләшүче итеп тәгаенләнә.

2013 елның 30 маенда Герман Наталья Юрий Лянкэ хөкүмәтендә беренче вице-премьер-министр, Европа интеграциясе һәм чит министры итеп тәгаенләнә.

2017 елның сентябрь аенда Ашкабадта резиденциясе белән Үзәк Азиянең превентив дипломатия буенча Төбәк үзәкнең махсус вәкиле һәм җитәкчесе итеп тәгаенләнә.

Молдованың евроинтеграциясе һәм ЕАЭС Таможня союзына интеграциягә каршы чыгыш ясый, Молдавиядә Россия телеканалларын ретрансляцияләүне тыю яклы булып тора.

## Чит телләрне белүе
Молдаван теленнән тыш, румын, рус, француз һәм немец телләрендә сөйләшә.

## Наградалары

* Җөмһүрият ордены (2014 ел)
* Поляр йолдызының 1 сыйныф Командор ордены (Швеция, 2010 ел)
* «Төркмәнстанның нейтралитетына 25 ел» юбилей медале  (2020, Төркмәнстан)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Gherman Natalia
* Биография Наталии Герман на сайте МИНЕИ 

Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Төркем:20 март көнне туганнар
Төркем:1969 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Молдова сәясәтчеләре
Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Аннели Отт

**Аннели Отт** (, 2 май 1976, Тарту, Эстон ССР ы) — эстон сәяси һәм дәүләт эшмәкәре. Эстониянең центристик фиркасе әгъзасе. 2021 елның 26 гыйнварынан Эстония мәдәният министры, элек — Эстония дәүләт идаралыгы министры (2020—2021), XIII һәм XIV чакырылыш Ригикоогу әгъзасы (2016-2020), Выру шәһәре мэры (2009—2010).

= Биографиясе =

### Белеме һәм карьерасы
Аннели Отт Вырумаа шәһәренең Парксела урта мәктәбендә укый, 1994 елда белем ала. Ул 1999 елда Таллин университетының физик тәрбия факультетында «Хәрәкәте һәм спорт» һөнәре буенча югары белем ала, 2000 елда педагоглык һөнәре буенча өстәмә белем ала. 

1993— 1994 елларда — Выру шәһәрендә кызыксынулар мәктәбе тренеры

### Сәяси эшчәнлеге
2005 елның 2 ноябреннән 2009 елга кадәр Эстон халык берлегенең әгъзасы булып тора. 

Аннели Оттның сәяси карьерасы 2005 елда башлана, ул Эстон халык берлегенең вәкиле буларак, урындагы хакимлек органнарына сайлауларда Ласва улусы советына сайлана.

2009—2010 елларда Аннели Выру шәһәре мэры була.

2009 елның 9 августында Аннели Отт Эстониянең социал-демократик партиясенә керә, анда 2011 елның 25 апреленә кадәр була. 2011 елның 25 апрелендә Эстония центристик партияга керә. Вырумаада фирка бүлегенең башлыгы була. 

2010 елдан алып 2015 елга кадәр Выру шәһәр җыелыш әгъзасы булып тора. 2014 елдан 2015 елга кадәр җыен рәисе вазифасын башкара. 

2011-2014 елларда Таллиннда Нымме районы аксакалының урынбасары була. 

Отт 2015 елда Рийгикогу сайлауларында Центристик фирка сафларында Выру, Валга һәм Пылва өязләрендә кандидатурасын куя, 1119 тавыш җыя, парламентка эләгә алмый. Ләкин 2015 елның 19 ноябрендә 13-нче чакырылыш Рийгикогу Прийт Тобалның запастагы әгъзасы булып сынала. Коррупция белән көрәштә махсус комиссия урынбасары була. 

2019 елда сайлауларда шушы ук сайлау округында кандидатурасын куя, 1474 тавыш ала һәм парламент әгъзасы булып сайлана. Депутат буларак Аурупа Берлеге эшләре буенча комиссияне җитәкли.

2020 елның 25 ноябреннән 2021 елның 26 гыйнварына кадәр Юри Ратасның икенче хөкүмәтендә Эстониянең дәүләт белән идарә итү буенча министры булып тора.

2021 елның 26 гыйнварынан Отт Каи Каллас хөкүмәтендә Эстония мәдәният министры булып тора.

= Искәрмәләр =

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Сәясәтче хатын-кызлар
Төркем:2 май көнне туганнар
Төркем:1976 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:ССРБда туганнар
Төркем:Эстониядә туганнар
Лаура Вальборг Аулин

**Лаура Вальборг Аулин** (; 9 гыйнвар 1860 ел — 13 март 1928 ел) — Швеция пианисты, композитор һәм педагог.

## Биографиясе
Беренче фортепиано дәресләрен әбисеннән — пианист һәм педагогтан алган. 1872 елдан педагоглар X. Тегерстрём, 1873 елдан — Альберт Рубенсонда (*швед. *Albert Rubenson) укыган. 1882 елда Стокгольм Король музыка консерваториясен тәмамлый. 1885-1887 елларда Копенгагенда музыка белгечләре Н. Гаде һәм Парижда Ж. Массне, Э. Гиро һәм Б. Годарда укый.

1887 елда Стокгольмда фортепиано, гармония, контрапункт һәм композиция укыта, 1903 елдан — Эребруда органчы һәм педагог.

### Гаиләсе
Атасы — Альфред Аулин (; 1826-1869), классик телләр укытучысы, һәвәскәр музыкант; Мазер квартетлар җәмгыяте әгъзасы, шунда ул скрипкада һәм альтта уйнаган.

Әнисе — Элла, тумыштан Хольмберг (), җырларга өйрәнгән.

Абыйсы — Тур (1866-1914), композитор һәм дирижер.

## Иҗаты
1880 елда абыйсы белән беренче тапкыр Сёдерчёпингта халык алдында ачык чыгышы үтә; 1881 елда алар Норрланд буйлап турга чыккан. 1887 елдан абыйсы һәм Квартет Аулин белән (1887 — Сен-Санс си мажор op. 41 квартет икенче фортепиано квартеты; 1889 — Моцартның соль минор квартеты) пианист буларак концертлар куя.

### Сайланма әсәрләре

; оркестр өчен

* Tableaux Parisiens сюитасы, 15 нче әсәр; хор һәм оркестр өчен
* Pie Jesu Domine тантаналы мессасы, 13 нче әсәр
* Herr Olof, соч. 3  — тенор, катнаш хор һәм оркестр өчен баллада, Карл Давид Вирсен тексты (1880)
* Procul este! соч. 28 («Gå stum, ja stum») — сопрано, катнаш хор, арфа һәм кыллы кораллар өчен (1886)
* Veni Sanctu Spiritus, соч. 31 (32?) — катнаш хор һәм оркестр / фортепиано өчен гимн (1898); хор һәм аны озату өчен
* Julsång, соч. 23 («Dagen uppgår») — катнаш хор һәм орган өчен, Карл Альфред Мелин (*швед. *Karl Alfred Melin) (Томас Мур) тексты
* Хатын-кыз хоры һәм фортепиано өчен өч әсәр
** Баркарола
** Klagar rosen klagar kaprifolen?
** 

; a cappella хоры өчен

* ике хор, 24-се әсәр; җырлар
* Гейне турында җырлар Китабынан 4 җыр, 9 нчы әсәр
* 2 җыр, 19 нчы әсәр (Vaggsång; ); камера музыкасы
* № 1 фа мажор кыллы квартет (1884)
* № 2 ми минор кыллы квартет, соч. 17 нче әсәр (1889); фортепиано өчен
* фортепиано өчен 5 симфоник дастан, 7 нче әсәр (1882 ел тирәсе; ; Мазурка; Vårhälsning; Экспромт)
* фортепиано өчен 7 пьеса, 8 нче әсәр (1884 ел тирәсе; Романс; Вальс; Элегия; Полонез; Скерцо; Каприз; Фантазия)
* Фортепиано өчен фа минор сонатасы, 14 (Grande Sonate sérieuse)
* Альбом битләре, 29 нчы әсәре (1889 еллар тирәсе)
* Вальс-элегия (1892 ел тирәсе)
* Фантазияләр, 30 нчы әсәр (1898); орган өчен
* Медитация.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* Вальборг Аулин: ноты произведений на International Music Score Library Project
Төркем:1928 елда вафатлар
Төркем:13 март көнне вафатлар
Төркем:1860 елда туганнар
Төркем:9 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча композиторлар
Төркем:XIX гасыр композиторлары
Төркем:Швециядә туганнар
Лайла Магга

**Лайла Магга**, кыз фамилиясе **Маттссон** , Mattsson; 1942 елның 4 ноябрендә Швециянең Кали урынында, Оре коммунасында туган) — көньяк саам телендә балалар язучысы, саам телен саклау һәм үстерү буенча зур өлеше өчен Төньяк илләренең  «Gollegiella» (2010) бүләге белән бүләкләнгән укытучы һәм лексикограф.

## Биографиясе
1942 елның 4 ноябрендә Швецияда, Кали авылына караган Оре коммунасында боланчылар Густав Маттссон (Gustaf Edvard Mattson; 1897-1973) һәм Элина Ларссон (Elin Margareta Larsson; 1887-1973) гаиләсендә туган.

Осло университетында укып, көньяк саам теле укытучысы квалификациясен алган.

1984 елда үзенең «Maahke ryöknie» дип аталган беренче китабын, ә аннары берничә балалар китабын, сүзлекләрен һәм дәреслекләрен бастырып чыгара.

1993 елда, телче Кнут Бергсланд (Knut Bergsland) белән бергә «Åarjelsaemiendaaroen baakoegaerja/Sydsamisk-norsk ordbok» (Көньяк саам-норвег сүзлеген), ә соңрак берничә балалар китабы һәм Норвег-көньяк саам сүзлеген бастырып чыгарган.

2010 елда саам телен саклау һәм үстерү буенча зур өлеше өчен Төньяк илләренең «Gollegiella» бүләге белән бүләкләнгән. Хәзерге вакытта ире Уле Магга белән бергә Тәүратны көньяк саам теленә тәрҗемәсен эшлиләр һәм көньяк саам теленең грамматикасын язалар.

Норвегиянең Кёутукейну коммунасында яши..

## Библиографик белешмә

* Åarjelsaemien-Sydsamisk baakoegærja daaroen-norsk ordbok. 1993 Iđut. Bokhylla (bergsland белән бергә, Knut)
* Govne-boetske / saemiegielese. 1984. Tana: dji galæd'Jår'
* Maahke ryöknie = Tana rehkenasta Máhtte: dji galæd'Jår'. 1984
* Piere Daate lea Tana: dji galæd'Jår'. 1984
* Norsk-ordbok sydsamisk — Daaroen-baakoegærja åarjelsaemien. 2009 Iđut.
* Sørsamisk grammatikk. Davvi Girji 2012 (белән бергә Мага Уль).

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:1942 елда туганнар
Төркем:4 ноябрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Магда Гад

**Магда Гад **(; 17 октябрь 1975 ел) — мисыр-швед хәрби журналисты, кичке *Экспрессен* (Expressen), *«Svenska Dagbladet» *швед газеталары, *Заман Психологиясе* һәм *Läkartidningen* басмалары өчен яза.

## Биографиясе

Магда Гад 1975 елның 17 октябрендә Даларн административ үзәге — Фалун швед шәһәрендә туган. Стокгольм университетында политология өлкәсендә белем алгач, модага, стиль һәм мәдәнияткә юнәтелгән швед айлык Cafe Magazine журналында, аннары — «Экспрессен» кичке гәҗитенең хәрби корреспонденты булып эшли, «Svenska Dagbladet» швед гәҗите, «Заман психологиясе» һәм «Läkartidningen» басмалары өчен яза. Хәрби вакыйгаларга һәм катастрофаларга багышланган репортажларын дөньяның бик күп кызу нокталарыннан яза.

2014-2015 елларда Либериядә эбола геморрагик бизгәге котырган вакытта яши. Кино төшерү группасы белән Конго, Гондурас һәм Украина илләрендә була («Мәгълүмат төтене чаршавы артында Магда Рад дөреслек эзли» репортажлар сериясе).

2016 елның июнендә Иракта Мосулга һөҗумне сүрәтли, Иракта ИГИЛга каршы сугыш турында хәбәр итеп, дөнья билгелелеге ала.

Магда Гад — «Башка тарих» — хатын-кызлар турында әсәрләр антологиясенең автордашы.

## Бүләкләре

* 2015 елда Швецияда Гад ел журналисты дип атала.
* Корделия Эдвардсон (2016), Wendelas премияләренә лаек була (2016), һәм Европа матбугаты Distinguished Writing Award призын яулый (2016)
* Румыниядан репортажы белән European Press Prize конкурсының финалисты(2016).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Magda Gad på Cafe: om bloggen
* Magda Gad på Expressen Geo
* Magda Gad trivs bäst på fältet — bland de riktiga hjältarna. СМИ. 15 декабря 2015
* Expressens Magda Gad: «Folket är helt utelämnat åt sitt öde». СМИ. 28 ноября 2015.
* Journalisten om ghettot «helvetet på jorden»  TV4 den 29 november 2015
* Poddcasten Fairtalks.se  Magda Gad Fairtalks.se
* Årets journalist Magda Gad, Café, Modern psykologi och tidningen Vi  Sveriges tidskrifter
* Magda Gad blev mamma till elva föräldralösa barn TV4, 17 марта 2015 г.
* Gick ur rollen som journalist för att hjälpa Vardagspuls TV4, 1 июня 2015 г.
* Därför kommer EU-migranterna till Stockholm. Стокгольм. Шведско радио.
Төркем:1975 елда туганнар
Төркем:17 октябрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швециядә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Флүзә Фәткуллина

**Фәткуллина Флүзә Габдулла кызы** (17 гыйнвар 1958 ел) — тел белгече, филология фәннәре докторы (2002), профессор (2011), Башкортстан Республикасының атказанган мәгариф хезмәткәре (2011),  Рәсәй Федерациясенең мактаулы югары профессиональ белем бирү хезмәткәре (2015),  Рәсәй Федерациясенең табигый фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты.

## Биографиясе
Флүзә Габдулла кызы Фәткуллина 1958 елның 17 гыйнварында Башкорт АССРның Ярмәкәй районы Суыккул авылында туган.

1983 елда Башкорт дәүләт университетының рус филологиясе факультетын тәмамлый. 1984 елдан шул ук университетта эшли башлый.

2002 елда Башкорт дәүләт университетында «Хәзерге рус телендә деструктивлык категориясе» дигән темага диссертация яклый.

2012 елдан «Рус теле һәм чагыштырма филология» кафедрасы мөдире булып эшли. Фәткуллина Флүзә Габдулла кызы җитәкләген кафедра «Рәсәйнең алтын кафедрасы» статусына лаек булды.

## Фәнни эшчәнлеге
Профессор Флүзә Фәткуллинаның гыйльми тикшеренү эшләре тел берәмлекләренең семантикасын һәм стилистик үзенчәлекләрен өйрәнүгә багышланган, информацион-матбугат чараларының телен анализлау аның эшчәнлегендә аерым урын алып тора. Галим тарафыннан «Хәзерге рус телендә деструктив лексика» (1999), «Хәзерге рус телендә деструктивлык категориясе» (2002), «Журналистның сөйләү һәм язу телләре мәдәнияте» (2008) монографияләр, фәнни хезмәтләр һәм уку әсбаплары язылган.

## Әдәбият

* Фәтҡуллина Флүзә Габдулла кызы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Известные ученые. Энциклопедия

## Искәрмәләр

Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Русиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:1958 елда туганнар
Төркем:17 гыйнвар көнне туганнар
Вакифә Хәйруллина

**Хәйруллина Вакифә Гыйльман кызы** (1 март 1947 ел) — галим-философ, югары мәктәп укытучысы. Икътисад фәннәре кандидаты (1983), фәлсәфә фәннәре докторы (2008). Башкортстан Республикасының атказанган икътисадчысы (2012), Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы (2004).

## Биографиясе
Вакифә Гыйльман кызы Хәйруллина 1947 елның 1 мартында Башкорт АССРның  Балакатай районы Монас авылында туган.

Монас башлангыч мәктәбен тәмамлаганнан соң, Яныбай авылы урта мәктәбендә укыган. Мәсәгуть педагогия училищесын тәмамлаган.

1965нче елдан Үтәш һәм Әшәй мәктәпләрендә укыта.

1973 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлаган.

1973 елдан Уфа шәһәренең 20‑нче урта мәктәбендә башлангыч класслар укытучысы булып эшли. 1974 елдан СССР Фәннәр академиясе Урал бүлеге Башкортстан фәнни үзәгенең Икътисади тикшеренүләр  бүлегендә эшли, ә 1984 елдан шушы ук оешмада өлкән гыйльми хезмәткәр  була.

1983 елда аспирантура тәмамлый  һәм СССР Фәннәр академиясенең Икътисад институтында «Природные ресурсы и отраслевые структуры промышленности (на примере Башкирской АССР)» темасы буенча кандидатлык диссертациясе яклый.

1989 елдан өзеклек белән Башкорт дәүләт университетында укыта: башта — өлкән укытучы, 1995 елдан — доцент.

1997-1998 елларда Башкортстан мәгарифне үстерү институтында директорның фән буенча урынбасары вазифасын башкара.

2008-2010 елларда Башкорт дәүләт университетының икътисадта математик ысуллар кафедрасы мөдире вазифасын башкаручы була.

## Фәнни эшчәнлеге
100-дән артык фәнни хезмәт авторы.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Хәйруллина Вакифә Гыйльман кызы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — . 
* Хайруллина Вакифә Гильмановна  // Институт экономики, финансов и бизнеса Башкирского государственного университета.
Төркем:Башкортстанның мәгариф отличниклары
Төркем:Икътисад фәннәре кандидатлары
Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары
Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:1 март көнне туганнар
Сәнидә Сатыбалдина

**Сатыбалдина Сәнидә Тимерхан кызы** (9 февраль 1942 ел — 26 август 2016 ел) — СССР һәм Рәсәйнең педагог‑методисты. Биология фәннәре кандидаты (1971), профессор (1993). БАССР мәктәбенең атказанган укытучысы (1983), Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы (1997).

## Биографиясе
Сәнидә Тимерхан кызы Сатыбалдина 1942 елның 9 февралендә Башкорт АССРның Стәрлебаш районының Ирекле авылында туа. 

1966 елда Уфада Башкорт дәүләт университетында табигать-география факультетын тәмамлый. 1970 елдан алып — Химия институтында, 1972 елдан БДУда укыта башлый.

1971 елда Сәнидә Сатыбалдина «биология фәннәре кандидаты» дәрәҗәсенә диссертация яклый. 1993 елдан — профессор вазифасында.

1983 елда — «БАССР мәктәбенең атказанган укытучысы», 1997 елда — «Башкортстанның мәгариф отличнигы» исемнәренә лаек була.

1973-2014 елларда Сәнидә Тимерхан кызы Башкорт дәүләт педагогия институтында һәм М. Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университетында укыта. 1987-1989 һәм 1991-2007 елларда химия кафедрасы мөдире вазифасын били.

Сатыбалдинаның гыйльми эшчәнлеге урта мәктәпләрдә һәм вузларда химия укыту методикасына, фикерләүне үстерү укыту мәсьәләләренә багышланган.

Сәнилә Тимерхан кызының 140‑тан артык фәнни һәм укыту‑методик хезмәте  бар. Шулар арасында урта мәктәпләр өчен химия дәреслекләре дә бар.

2016 елның 26 августында Уфада вафат була. Стәрлебаш районының Иске Калкаш авылында җирләнә.

## Гыйльми хезмәтләре

* Методология в реальной практике (реализация принципа восхождение от абстрактно к конкретному на примере изучения химии). Уфа, 2003
* Обучение студентов методике преподавания химии на основе педагогики сотрудничества: в 2 ч. Уфа, 2005
* Системно‑деятельностный подход в обучении предметам естественного цикла. Уфа, 2007 (автор.)

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* БАССР мәктәбенең атказанган укытучысы (1983)
* Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы (1997)

## Сылтамалар

* Сатыбалдина Сәниҙә Тимерхан ҡыҙы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — . 
* Гордость Республики Башкотрстан! 
Төркем:Башкортстанның мәгариф отличниклары
Төркем:Русия педагоглары
Төркем:ССРБ педагоглары
Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча химиклар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Биология фәннәре кандидатлары
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2016 елда вафатлар
Төркем:26 август көнне вафатлар
Төркем:Стәрлебаш районында туганнар
Төркем:1942 елда туганнар
Төркем:9 февраль көнне туганнар
Төркем:Химиклар
Наилә Әхмәтҗанова

**Әхмәтҗанова Наилә Әхмәдулла кызы** (8 июнь 1969 ел) — галим-журналист, 2006 елдан Башкорт дәүләт университетының журналистика кафедрасы доценты. 2010 елдан Рәсәй Журналистлар берлеге, 2019 елдан Башкортстан Журналистлар берлеге әгъзасы. Филология фәннәре кандидаты (2007).

## Биографиясе
Наилә Әхмәдулла кызы Әхмәтҗанова (кыз фамилиясе — Исәнбаева) 1969 елда Башкорт АССРның Баймак районы Нигамәт авылында туган. 1986 елда, урта мәктәпне тәмамлаганнан соң,  Башкорт дәүләт университетының филология факультетына укырга керә.

Киң мәгълүмат   чаралары өчен кадрлар әзерләү республика  программасы буенча 3-нче курстан соң укуын дәвам итәр өчен М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетына җибәрелә. Биредә ул матбугат кафедрасында махсуслашу үтә.

1992 елда университетны тәмамлаганнан соң, үз һөнәре буенча Уфадагы «Толпар» телерадиокомпаниясендә диктор һәм хәбәрче булып эшли.

1996-1997 елларда Сибай шәһәрендә чыга торган   «Атайсал» гәзитендә хәбәрче  була.

1998 елда Башкорт дәүләт университетының Сибай институтына эшкә чакырыла һәм хезмәт эшчәнлеген «Укыту методикасы һәм рус филологиясе» кафедрасында укытучы булып дәвам итә. 2006 елдан Башкорт дәүләт университеты журналистика кафедрасында доцент вазифасын башкара.

## Фәнни хезмәтләре

* Жанровые особенности башкирского роман о современности. Уфа,2011.-102 с.
* Роман и современность. Уфа, 2012.-100 с.
* Особенности жанра интервью в башкирской журналистике.Уфа, 2017.-112 с.
* Современные печатные издания  Республики Башкортостан. Уфа, 2018.-114 с.
* Печать Великой Отечественной войны: газета «Кызыл атлылар» 112-й Башкирской кавалерийский дивизии.-Уфа, 2019. -98 с

## Бүләкләре

* Башкортстан Республикасы Матбугат һәм киң мәгълүмат чаралары агентлыгының Мактау кәгазе (2015)
* Башкорт дәүләт университетының Мактау кәгазе(2019)

## Сылтамалар
https://bash.rbsmi.ru/articles/b-y-k-e-e-g-75/u-yshty-y-nle-yylya-ma-y/ 
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Баймак районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1969 елда туганнар
Төркем:8 июнь көнне туганнар