Андрей Никитин

**Никитин Андрей Леонидович** (19 август 1935, Калинин, РСФСР, ССРБ ― 15 ноябрь 2005, Мәскәү, Россия) — Россия тарихчысы, археолог, прозаик, әдәбиятчы, публицист. ССРБ география җәмгыятенең тулы хокуклы әгъзасы. ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы

Идел-Ока арасы буе, Ак диңгез ярларында археологик тикшеренүләрдә, Новогород, Псков, Кырым, Украинаның көньягында, Молдавиядә, Кавказ аръягында казыну эшләрендә катнаша. Көнчыгыш Европа археологиясе, тарихы, палеографиясе, тарихи экологиясе буенча эшләр авторы.

## Биографиясе
Андрей Леонидович Никитин театр рәссамы, сценограф Леонид Александрович Никитин (1896—1942) гаиләсендә туган.

1940 елдан Мәскәү өлкәсенең Загорск (Сергиев Посад) шәһәрендә, 1953 елдан Мәскәүдә яши. 1960 елда Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын *тарихчы һәм археолог* һөнәре буенча тәмамлый. 1962-1965 елларда  СССР Фәннәр академиясенең археология институты аспиранты. 1973 елдан ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы; 1974 елларда  СССР Фәннәр академиясенең Бөтен Союз география җәмгыяте әгъзасы. 1975 елдан алып 1985 елга кадәр — ССРБ Язучылар берлеге карамагында «Слово о полку Игореве» проблемалары буенча Даими комиссиянең гыйльми секретаре. 1976 елдан алып 1984 кадәр — «Советский писатель» нәшриятендә проза бүлегенең өлкән мөхәррире. 1985 елдан  иҗади эш белән шөгыльләнә.

Мәскәүдә вафат була, Введенское зиратында җирләнә (17 уч.).

### Археологик эзләнүләре
Археолог сыйфатында А. Л. Никитин борынгы Новгородта (1954), Арин-Берд (1956, Әрмәнстан), Владимир янында югары палеолит торагы Сунгирь (1957, 1958), Таманда антик каберлекләрдә (1962), Молдавиядә славян биләмәләрендә (1963), борынгы грек шәһәре Ольвиядә (Украина) (1968, 1969) казыну эшләрендә катнаша.

1957 елдан А. Л. Никитин Переславль-Залесский (1957-1964) һәм Ростов (1958-1959), Ярославль өлкәсе районнарында неолит һәм бронза гасыр каберлекләрен һәм торакларын археологик тикшеренүләре белән җитәкчелек итә, соңрак Ак диңгез (1969-1971) Тер ярларында археологик эзләнү алып бара.

Тикшеренүләренең бу юнәлеше белән А.Никитинның Мәскәү «Распахнутая земля, или Путь через лабиринт» (1973), «Дороги веков» (1980), «Над квадратом раскопа» (1982), «Костры на берегах» нәшриятләрендә матбугат фәнни-нәфис китаплары бәйле.

### Публицистика
1963 елдан А.Л. Никитин публицист буларак, фән, сәнгать, табигый мөхитне, милли мәдәни мирасны саклау темаларына «Советская культура», «Московская правда», «Известия», «Литературная газета», «Литературная Россия» газеталарында, «Вокруг света», «Знание — сила», «Новый мир», «Октябрь», «Север» журналларында, язучы очеркларының «Пути в незнаемое», «Писатель и время» җыентыкларында, шулай ук үзе оештырган «Дорогами России» ел саен чыгарыла торган җыентыкта мәкаләләр белән чыгыш ясый. Мәсәлән, 1986 елда «Вокруг Света» журналындагы мәкаләсендә ул Днепр буйлап «варяглардан грекларга юл» каган Святослав хакимлегенә кадәр файдаланылмавын күрсәтә, ә юлның боронгылыгы «Повесть временных лет» мөхәррире тарафыннан Рус ере апостол Андрейның Константинопольдән Римга Днепр буйлап баруына караганда Дунай буйлап юлның 5-6 тапкыр кыска сәфәр итүен дәлилләү өчен уйдырма булган. А. Л. Никитин шулай ук Рюрикны-рус тарихындагы фантом, ә Олегны — 911 елның 2 сентябрендә (6420) төзелгән даталы кәгазь — шартнамә белән расланган беренче сын дип исәпли.

### Россия яшерен җәмгыйәтләрен күнегү
1990 елларда А. Л. Никитин 1920-1930 еллардагы Россиянең иҗтимагый тормышы тарихын өйрәнүдә яшерен суфилык җәмгиятләр һәм орденнар белән бәйле яңа юнәлешләр ача һәм актив эшли. Башлангыч журнал басмалары аерым китап булып чыга. шулай ук «Мистические общества и ордена в советской России» сериялы басмаларда ОГПУ—НКВД—МГБ архивыннан тикшерү эшләре материаллары, хатлар, төрле юнәлештәге мистикларның истәлекләре һәм фотосүрәтләре басылып чыккан

А. Л.Никитин 1920-1930 елларда ССРБ-да эшләгән тамплиерлар һәм розенкрейцерлар ордены ешмалары тарихын җентекләп өйрәнә. Уникаль материаллар базасында (атап әйткәндә, тикшерү эшләре, чөнки күп совет мистиклары репрессияләнгән), ул бу оешмаларның йолаларын, символикасын һәм тәгълимәтләрен тергезә.

А.Л. Никитин, «Вече» нәшриятендә аның совет чорындагы ватан рухи мәдәниятенең аз билгеле аспектларына багышланган күп еллык эзләнү нәтиҗәсе булган яңа китабы «Тайные ордены в Советской России: Тамплиеры и розенкрейцеры» (М., 2006) китабы басмага әзерләнү вакытында, 2005 елның 15 ноябрендә вафат була. Аның басылып чыгуы авторның якты истәлегенә арнала.

## Әдәби һәм фәнни мирасы
А.Л.Никитинның археологик тикшеренүләре Переславль-Залесский, Ростов, Ярославль, Архангельск һәм Мурманск туган якны өйрәнү музейларында, Дәүләт Тарих музеенда (Мәскәү), Дәүләт Эрмитажында (Санкт-Петербург) һәм РФА археология институты архивы фондларында урнашкан; Никитиннарның шәхси һәм гаилә архивы материаллары — Россия дәүләт әдәбият һәм сәнгать архивында (ф. 3127), Дәүләт Әдәбият музеенда (Мәскәү) һәм башка учреждениеләрдә саклана.

## Библиография

А. Л. Никитинның Көнчыгыш Европа археологиясе һәм палеогеографиясе буенча төп фәнни эшләре түбәндәге басмаларда басылып чыкты:
* Материалы и исследования по археологии СССР (т. 110, 1963)
* Советская археология (1964, № 3; 1965, № 1; 1973, № 2; 1974, № 2; 1975, № 3; 1976, № 1—3; 1977, № 1; 1978, № 1)
* Советская этнография (1976, № 2; 1977, № 5)
* Природа (1978, № 1)
* Известия Всероссийского Географического общества (т. 112, 1980)
* Памятники древнейшей истории Евразии (1975) и др.

### Книги
* 
*  (обл.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
* 
* 
* 
*  (в пер.)
* 
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
* 

;Текстология русских летописей
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)

### Статьи
*  (в пер.)
*  (в пер.)
* Тропою саамов // Дружба народов. 1980. — № 10. С. — 194—209.
* Полуночный берег // Дорогами России. — М., 1981. — Сб. 1. — С. 299—357.
* Заключительный этап развития анархистской мысли в России // Вопросы философии. 1991. — № 8. — C. 89-101.
* Рыцари Ордена Света // Родина. 1991. — № 11/12. — C. 118—122.
* К событиям 20-х гг. вокруг Кропоткинского музея // Труды Комиссии по научному наследию П. А. Кропоткина. М., 1992. — Вып. 2. — C. 82-123.
* Тамплиеры в Москве // Наука и религия. 1992. — № 4-12; 1993. — № 1—4, 6—7.
* Легенды московских тамплиеров // Литературное обозрение. 1994. — № 3/4. — C. 103—112; № 5/6. — C. 55-59.
* Неизвестный Николай Гумилёв: К изучению поэтического наследия // Вопросы литературы. — 1994. — № 1.
* Мистические ордена в культурной жизни советской России // Russian Studies. — СПб., 1995. — Т. I, кн. 4. — С. 189—276.
* Анархо-мистики Кропоткинского музея и масонство // Труды Международной научной конференции, посвящённой 150-летию со дня рождения П. А. Кропоткина. — М., 1995. — Вып. 1: Идеи П. А. Кропоткина в философии. — С. 136—144.
* Мистические общества и ордена в России (20-30-е гг.) // Россия и гнозис. Материалы конференции. ВГБИЛ. — М., 1996. — С. 60—68.
* Каменные алтари древности — радары иных миров? // Дельфис. — 1996. — № 1 (6). — С. 89-92.
* Московский Сен-Жермен // Клуб Третий Глаз. — М., 1997. — № 2. — С. 6.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Московская энциклопедия. Том 1: Лица Москвы. Книга 3: М-Р. — М.: Фонд «Московские энциклопедии», 2010

## Сылтамалар

* Никитин, Андрей Леонидович. На сайте «Хронос».
* Книги Андрея Леонидовича Никитина (Вышли по состоянию на 2001 год)
* Андрей Никитин. КОРОЛЕВСКАЯ САГА

Төркем:19 август көнне туганнар
Төркем:1935 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:15 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:2005 елда вафатлар
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:ССРБ Язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Мәскәүдә җирләнгәннәр
Төркем:Страницы с непроверенными переводами