open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Владимир Протопопов

**Владимир Васильевич Протопопов** (1948 елның 22 гыйнвары, Резекне, Латвия ССР, ССРБ) — II чакырылыш Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутаты (1998—1999). Россия Федерациясенең атказанган машина төзүчесе.

## Тормыш юлы
Владимир Протопопов 1948 елның 22 гыйнварында Латвия ССРның Резекне шәһәрендә туа. Тольятти политехника институтын, Мәскәү станок-инструменталь институтының аспирантурасын тәмамый. Техник фәннәр кандидаты.

Хезмәт эшчәнлеген 1964 елда Армавир машина төзелеше заводында токарь булып башлый.

1970—1979 елларда Тольятти шәһәрендә Идел автомобиль заводында (ВАЗ) төрле инженер вазыйфаларында эшли. Аннан Яр Чаллы шәһәренә Кама автомобиль заводына (КамАЗ) күчә. Анда ул 1979—1987 елларда эшләгән. 1987 елдан — Түбән Кама автосамосваллар заводы директоры (1993 елда хосусыйлаштырганнан соң — «Түбән Кама автомобиль заводы» АҖ). 1993—1998 елларда — «Нефтекамск автомобиль заводы» АҖ (НефАЗ) генераль директоры.

Бер үк вакытта, 1992 елдан Башпромбанк директорлар советы әгъзасы.

9 һәм 12 нче чакырылыш Башкорт АССР Югары Советы халык депутаты, Башкортостан Республикасы Дәүләт Җыелышы депутаты итеп сайланган.

1997 елда 1997 елның августында вафат булган Әлзам Төхвәтулла улы Сәйфуллин урынына РФ Дәүләт Думасына депутатлыкка кандидат итеп тәкъдим ителә. «Нефтекамск автозаводы» ААҖ коллективы һәм «Безнең йорт — Россия» Бөтенроссия иҗтимагый-сәяси хәрәкәте сайлау берләшмәсе тарафыннан тәкъдим ителә. 1998 елның 8 февралендә өстәмә сайлауларда 3 нче бермандатлы сайлау округыннан Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана.

1998 елның 9 февраленнән 6 мартына кадәр депутат берләшмәләрендә тормаган. 1998 елның 7 мартыннан «Безнең йорт — Россия» Бөтенроссия иҗтимагый-сәяси хәрәкәте әгъзасы. 19999 елның 23 октябреннән депутат берләшмәләрендә тормый.

Дәүләт Думасының милек, хосусыйлаштыру һәм хуҗалык эшчәнлеге комитеты әгъзасы.

## Бүләкләр

* Халыклар Дуслыгы ордены белән бүләкләнгән.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Протопопов Владимир Васильевич
Төркем:Техник фәннәр кандидатлары
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1948 елда туганнар
Төркем:22 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Мәскәү станок-инструменталь институтын тәмамлаучылар
Юрий Уткин

**Юрий Васильевич Уткин** (1939 елның 6 апреле, Ишембай, Башкорт АССР, ССРБ) — Совет һәм Россия сәясәтчесе, галим. Беренче (1993—1995) һәм икенче (1995—1999) чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Собраниесе Дәүләт Думасы депутаты. Берничә иҗтимагый академиянең әгъзасы (академигы): Куркынычсызлык, оборона һәм хокук тәртибе проблемалары академиясе; Экология, кеше һәм табигать куркынычсызлыгы халыкара академиясе, Халыкара мәгълүматлаштыру академиясе. Башкортстан Республикасы журналистлар берлеге әгъзасы. Россия Федерациясе әдәбиятчылар берлегенең Мәскәү оешмасына керә.

## Тормыш юлы.
1957 елда Ишембай нефть көллиятен тәмамлый. 1971 елда Уфа нефть институтын тәмамлый.

1972 елдан партия эшендә: бүлек мөдире, СБКФның шәһәр комитеты секретаре. 1986 елда халык депутатларының Ишембай шәһәр Советы башкарма комитеты рәисе. 1991 елның августына кадәр СБКФ әгъзасы .

Ишембай шәһәр Башкарма комитеты рәисе, халык депутатларының шәһәр Советы рәисе итеп сайлана. 1992 елның февраленнән, 1993 елда Башкортостан Республикасының 6 нчы (I чакырылыш) һәм 7 нче (II чакырылыш) Стәрлетамак округыннан Дәүләт Думасына сайланганчы, Ишембай шәһәре администрациясе башлыгы булып эшли.

Беренче чакырылыш Дәүләт Думасында «Яңа төбәк сәясәте» депутатлар төркеменә керә, экология комитеты әгъзасы була.

Икенче чакырылыш Дәүләт Думасында экология комитетының төбәк экологик сәясәт комитеты рәисе булып эшли, депутат берләшмәләрендә тормаган.

8 нче Стәрлетамак бер мандатлы сайлау округы буенча Россия Федерациясе Дәүләт Думасына «Россия пенсионерлар партиясе һәм социаль гаделлек партиясе» сайлау блогыннан тәкъдим ителә.

## Спорт
Футбол буенча БАССР чемпионы (1957).

Ишембай шәһәре башлыгы вазыйфасына баскач, 1980 еллар ахырында шәһәрнең спорт хәрәкәтенә административ һәм финанс ярдәме оештыра.

## Бүләкләр

* «Хөрмәт Билгесе» ордены;
* Башкортстан Республикасының атказанган нефтьчесе;
* Россия Федерациясенең атказанган автомобиль транспорты хезмәткәре.

## Библиография

* Линия судьбы/ О. Б. Шарафутдинов, Ю. В. Уткин. — М. : Гелиос АРВ, 2002 (РГУП Чебоксар. тип. N1). — 190 с. : ил., портр.; 20 см; ISBN 5-85438-067-6 (в обл.)

## Искәрмәләр


Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Сәясәт фәннәре докторлары
Төркем:Ишембайда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1939 елда туганнар
Төркем:6 апрель көнне туганнар
Төркем:Уфа нефть институтын тәмамлаучылар
Корбанова

**Корбанова** ― фамилия.
* Гафифә Корбанова (1930—2008), КПСС Мәчетле район комитеты сәркатибе (1972―1985), БАССР атказанган укытучысы (1965). 
* Зөһрә Корбанова (1977), спортчы (*[[карате]]*), тренер, халыкара класслы спорт судьясы. РФ атказанган спорт мастеры (2003).
----
* **[[Корбанов]]**

Төркем:Фамилияләр
Юрий Калашников (галим)

**Юрий  Калашников** (1939 — 2018) — совет һәм русия галиме, тарихчы, лектор, БДУның тарих кафедрасы доценты.

## Биографиясе
Калашников Юрий Васильевич БАССРның Кыйгы районы Ләүелга авылында 1939 елның 19 августында дөньяга килгән.

Башкорт АССР  Югары Советы, Башкортстан Дәүләт Җыелышы — Корылтае Рәисе ярдәмчесе вазифасын башкара. Аңа кадәр ул 20 ел лектор булып эшләгән . Республиканың югары законнар чыгару органы Секретариатында 1993 елдан  2002 елга кадәр фидакяр хезмәте  өчен аңа Башкортстан Дәүләт Җыелышы — Корылтаеның Мактау грамотасы тапшырыла .

Башкортстан Республикасы  буенча Федераль җәза башкару хезмәте Баш идарасе начальнигы ярдәмчесе, шул ук Федераль җәза башкару  хезмәтенең Баш идарәсе оештыру-аналитика идарәсенең советнигы.

Халык депутатларының Уфа шәһәр советы депутаты булып сайланган.

Казан дәүләт университетында кандидатлык диссертациясе яклаган.

КПССның Башкортстан Өлкә Комитеты аппаратында лектор эшен алып бара, лекторлар төркеме  җитәкчесе була. 1975 елның 25 мартыннан  Башкортстан «Белем» җәмгыятенең идарә президиумы әгъзасы булып тора .

2018 елның 16 октябрендә  79 яшендә Уфа шәһәрендә вафат була.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Ике «Хөрмәт билгесе» ордены, БАССР Югары Советы Президиумының Мактау  грамотасы
* Башкортстан Республикасының Мактау грамотасы
* Башкортстан Дәүләт Җыелышы Мактау грамоталары
* «Хезмәт ветераны» медале.
* Республиканың иң яхшы лекторы исеменә лаек булган. 
* Бөтенсоюз «Белем» җәмгыятенең «Актив эшчәнлек өчен» күкрәк билгесе (Мәгариф өлкәсендәге зур хезмәтләре өчен)
* Россия «Белем» җәмгыятенең академик И.И.Артоболевский медале.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Калашников Юрий Васильевич. Послания с фронта

Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:16 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Кыйгы районында туганнар
Төркем:1939 елда туганнар
Төркем:19 август көнне туганнар
Краузе

**Краузе** ― фамилия.
* Александр Краузе (1947), физика‑математика фәннәре докторы (2004), профессор.
* Геннадий Краузе (1914—1980), инженер-механик, Сталин премиясе лауреаты (1951), Бөтенсоюз металлургия машина төзү фәнни-тикшеренү институтының Колпино бүлеге директоры (1960-1980).
* Юрий Краузе (1936), журналист, телевидение алып баручысы, криминаль телетапшырулар сценарийчысы.

Төркем:Фамилияләр
Сергей Ковалёв

**Сергей Ковалёв**
* Сергей Ковалёв (1886—1960), тарихчы, фән докторы (1938), профессор.
* Сергей Ковалёв (1958), геолог, югары уку йорты укытучысы, геология-минералогия фәннәре докторы (2005).
Солтангәрәев

**Солтангәрәев** ― фамилия.
* Әмир Солтангәрәев (1958), хокук белгече, язучы , публицист. БР атказанган юристы (2010).
* Рәшит Солтангәрәев (1935―2000), язучы, Салават Юлаев премиясе лауреаты (1978).
----
* Розалия Солтангәрәева (1955), фольклорчы, филология фәннәре докторы (2003). БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1990). 

Төркем:Фамилияләр
Рөстәм Гарифуллин

**Рөстәм Рафис улы Гарифуллин** (1978 елның 20 мае, Асау авылы, Балтач районы, Башкорт АССР, ССРБ — 2015 елның 24 феврале) — Россия чаңгычы-паралимпиячесе. Биатлон буенча ике тапкыр Туриндагы Паралимпия уеннары чемпионы (2006), чаңгыда узышу буенча эстафетада Паралимпия уеннарының көмеш призёры (2006), биатлон буенча дөнья Кубогы иясе (2006), чаңгы ярышлары буенча эстафетада дөнья чемпионы (2005). Дуслык ордены (2008), Салават Юлаев ордены (2006) белән бүләкләнгән.

Россиянең халыкара класслы спорт мастеры (2005), Россиянең атказанган спорт мастеры (2006).

Россия Паралимпия җыелма командасы әгъзасы (2002—2007). 2002—2007 елларда Югары спорт осталыгы мәктәбе өчен чыгыш ясый (тренеры А. А. Гомәров).

2002 елдан Уфа шәһәренең Н. Гастелло исемендәге спорт клубының укыту-спорт бүлеге инструкторы.

## Спорт карьерасы

; **Биатлон**

12,5 км га һәм 7,5 км га спринтта узышта Паралимпия уеннары чемпионы (2006), гомуми зачётта дөнья Кубогы иясе (2006), спринт буенча дөнья Кубогы этабы җиңүчесе (2005), биатлон буенча дөнья чемпионатының көмеш призёры (икесе дә — 2005).

; **Җәйге биатлон**

1997 елда Европа чемпионы, Европа Кубогы этапларында 3 тапкыр җиңүче, җәйге биатлон буенча Европа чемпионатының бакыр призёры.

; **Чаңгы ярышлары**

Паралимпия уеннарының көмеш призёры (2006) һәм чаңгы ярышлары эстафетасында дөнья чемпионы (2005).

## Белем
Россия оборона спорт-техник оешмасы спорт-техник клубы шәкерте (Стәрлетамак, тренер М. З. Мөдәрисов). Стәрлетамак физик культура техникумын (1997) һәм  (2006) тәмамлый.

## Бүләкләр

* Дуслык ордены (2008 ел).
* Салават Юлаев ордены (2006 елның 25 апреле, Башкортстан) — *2006 елның IX Параолимпия уеннарында югары спорт нәтиҗәләре өчен*.

## Спорттан соң
Рөстәм Гарифуллинның дуслары сүзләренә караганда, спортчы үз торак йортын да ала алмаган. Гомеренең соңгы елларында Нефтекамада таксист булып эшли.

2015 елның 23 февралендә М7 «Идел» федераль трассасында автомобиль авариясе була. Гарифуллин узыш вакытында йөк машинасы белән бәрелешә. Гарифуллин белән бергә аның әнисе Ралуза Муллахан кызы Гарифуллина һәм апасы да һәлак була.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Участники Зимних Олимпийских игр в Турине из Башкортостана
* 

Төркем:Юл-транспорт казасында һәлак булганнар
Төркем:Россиянең халыкара спорт осталары
Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары
Төркем:Россиянең атказанган спорт осталары
Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары
Төркем:2015 елда вафатлар
Төркем:23 февраль көнне вафатлар
Төркем:Башкортстанның Балтач районында туганнар
Төркем:1978 елда туганнар
Төркем:20 май көнне туганнар
Төркем:Башкорт физик культура институтын тәмамлаучылар
Мулдашев

**Мулдашев** ― фамилия.
* Альберт Мулдашев (1954), биология фәннәре кандидаты (1983). РФ атказанган экологы (2005).
* Эрнст Мулдашев (1948), офтальмолог, медицина фәннәре докторы (1995), профессор (1996), язучы.

Төркем:Фамилияләр
Эрнст Ишбирдин

**Эрнст Ишбирдин**   (20 декабрь 1934 ел — 24 май 2019 ел) — галим-башкорт теле белгече, югары мәктәп укытучысы. Филология фәннәре докторы (1990), профессор. Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (1995).

## Биографиясе
Эрнст Фәйзрахман улы Ишбирдин 1934 елның 20 декабрендә БАССРның Баймак районы Ишбирде руднигы бистәсендә туган.

1963 елда Башкорт дәүләт университетынтәмамлый.

1963-1966 елларда Баймак мәктәп-интернатында эшли.

1970-1976 елларда Стәрлетамак дәүләт педагогия институтында укыта.

1969-1976 елларда СССР Фәннәр академиясе Башкортстан филиалының Тарих, тел һәм әдәбият институтының өлкән гыйльми хезмәткәре, 1988 елдан бүлек мөдире.

2000 елдан  Башкорт дәүләт университетында укыта.

Галим озакка сузылган  авырудан соң 2019 елның 24 маенда Уфада вафат була.

## Гыйльми эшчәнлеге
Эрнст Ишбирдин фәнни тикшеренүләре башкорт әдәби теле тарихына, башкорт теле лексикасын тасвирлауга, шулай ук диалектология мәсьәләләренә багышланган. 150-дән артык  фәнни хезмәт авторы.

## Хезмәтләре

* Башкорт әдәби теленең тарихы. — Уфа, 1993 (автордаш);
* Башкортстан кошлары. — Уфа, 1986;
* Башкорт теленең игенчелек һәм бакчачылык терминнары. — Уфа, 2002;
* Историческое развитие лексики башкирского языка. — М., 1986.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (1995).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Ишбирдин Эрнст Фәйзрахман улы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:Төрки халыклар белгечләре
Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Башкортстан галимнәре
Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2019 елда вафатлар
Төркем:24 май көнне вафатлар
Төркем:Баймак районында туганнар
Төркем:1934 елда туганнар
Төркем:20 декабрь көнне туганнар
Михнов

**Михнов** ― фамилия.
* Андрей Михнов (1983), һөнәри хоккейчы (һөҗүмче).
* Сергей Михнов (1860―1924), медицина фәннәре докторы (1889), ординар профессор (1905).

Төркем:Фамилияләр
Рим Бакыев

**Рим Сагитович Бакиев** (; 1939 елның 4 гыйнвары, Благовещен районы, Башкорт АССР) — Россия сәяси эшлеклесе, өченче чакырылыш Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутаты, Башкортстан Премьер-министры (1994—1999).

## Тормыш юлы
Рим Бакиев 1939 елда Башкорт АССРның Благовещен районы Түбән Турбаслы авылында туган. 1963 елда Башкорт авыл хуҗалыгы институтын тәмамлый. Уфа һәм Благовещен районнары хуҗалыкларында инженер-механик, баш инженер булып эшли.

1974 елдан 1990 елга кадәр «Степановский» совхозы директоры. 1990—1991 елларда — Благовещен район советы башкарма комитеты рәисе.

1991 елдан — «Башкирскптицепром» кошчылык предприятиеләре берләшмәсе генераль директоры.

## Сәяси эшчәнлек
1990—1993 елларда — Россия Федерациясе халык депутаты, «Суверенитет һәм тигезлек» фракциясе әгъзасы. 1993 елдан — Башкортстан Республикасы премьер-министрының беренче урынбасары.

1994 елның июль-октябрь айларында — Премьер-министр вазыйфаларын башкаручы, октябрьдән — Башкортстан премьер-министры. 1995 елның мартында Башкортостан Республикасы Дәүләт Җыелышы вәкилләре палатасы депутаты итеп сайлана.

1995 елның 21 мартында яңадан Башкортстан Республикасы премьер-министры итеп билгеләнә. 1998 елның августында яңадан Республика хөкүмәте рәисе итеп раслана. 1999 елның гыйнварында премьер-министр вазыйфасыннан үз үтенече буенча азат ителә. Башкортстан Республикасы иминлек советының даими әгъзасы, Республика Президенты советы әгъзасы.

1999 елның декабрендә «Отечество — Вся Россия» сайлау блогының федераль исемлеге буенча өченче чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана. «Отечество — Вся Россия» (ОВР) фракциясе әгъзасы, экология комитеты рәисе урынбасары була. Башкортстан Республикасында «Отечество» Бөтенроссия сәяси иҗтимагый оешмасының региональ бүлекчәсе советы рәисе итеп сайлана.

## Бүләкләр

* Кызыл Байрак Хезмәт ордены;
* «Хөрмәт Билгесе» ордены;
* Почёт Ордены (1999);
* Башкортстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре

## Гаилә
Өйләнгән, кызы бар.

## Сылтамалар

* Дәүләт Дума сайтында профиль
* Башкир энциклопедиясендә мәкалә

Төркем:Башкортстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1939 елда туганнар
Төркем:4 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Франис Сәйфуллин

**Франис Әскәрҗан улы Сәйфуллин** (1950 елның 4 сентябре, Дуван районы, Башкорт АССР, ССРБ) — Россия дәүләт һәм сәяси эшлеклесе. III һәм IV чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Собраниесе Дәүләт Думасы депутаты. «Бердәм Россия» партиясе әгъзасы.

## Тормыш юлы
Франис Сәйфуллин 1950 елның 4 сентябрендә Башкорт АССРның Дуван районында туган. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, 1968 елда Совет Армиясендә хезмәт итә. 1970—1980 елларда Киров исемендәге колхозда механизатор, агроном булып эшли. 1975 елда Дуван авыл хуҗалыгы техникумын тәмамлый, ә 1981 елда Башкорт авыл хуҗалыгы институтын тәмамлый. 1980 елдан Рухта авыл советы башкарма комитеты рәисе, «Урал» колхозы рәисе.

1990 елда Башкортстан Республикасы Югары советына депутат итеп сайлана. 1991—1993 елларда Дуван районы администрациясе башлыгы була. 1993 елда Фәнис Сәйфуллин Башкортостан Республикасы Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрының беренче урынбасары, ә 1995 елда авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры итеп билгеләнә

1999 елның декабрендә өченче чакырылыш Дәүләт Думасына сайлауларда 8 нче номерлы Туймазы бермандатлы сайлау округы буенча сайлана. 2003 елның декабрендә дүртенче чакырылыш Дәүләт Думасына 3 нче номерлы Калинин бермандатлы сайлау округы буенча сайлана. Дәүләт Думасында аграр мәсьәләләр комитетына керә. 2008—2013 елларда IV чакырылыш Башкортстан Республикасы Дәүләт собраниесенең аграр мәсьәләләр, экология һәм табигатьтән файдалану комитеты рәисе вазыйфасын били. 2013 елдан бирле V чакырылыш Башкортостан Республикасы Дәүләт Советы рәисе урынбасары булып эшли.

## Бүләкләр

* «Башкортстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре» мактаулы исеме;
* Башкортстан Республикасының мактау грамотасы;
* Россия Федерациясе Дәүләт Думасының мактау грамотасы

## Закон чыгару эшчәнлеге
1999—2007 елларда, III һәм IV чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты вәкаләтләрен үтәү дәвамында, 11 закон чыгару инициативасы һәм федераль законнар проектларына төзәтмә авторы була.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Франис Сәйфуллин Дәүләт Думасының рәсми сайты

Төркем:Башкортстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:Күмәк хуҗалык җитәкчеләре
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1950 елда туганнар
Төркем:4 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Энгельс Колмөхәммәтов

**Энгельс Варис улы Колмөхәммәтов** (1951 елның 1 октябре, Каратавлы, Салават районы, Башкорт АССР) — Россия дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе. 5 нче чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Дәүләт Думасы депутаты. «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы.

## Тормыш юлы
Энгельс Колмөхәммәтов 1951 елның 1 октябрендә Башкорт АССРның Салават районы Каратавлы авылында туган. 1974 елда  Уфа нефть институтының җитештерү процессларын автоматлаштыру факультетын «автоматлаштыру буенча инженер-механик» белгечлеге буенча тәмамлый.

1974 елдан 1976 елга кадәр взвод командиры вазыйфасында Совет Армиясе сафларында хәрби хезмәт итә.

1976 елдан Уфа шәһәрендә яши. Башта Урал-Себер магистраль нефть үткәргечләре белән идарә итүнең үзәк автоматика һәм телемеханика лабораториясе инженеры булып эшли, аннары 1978 елдан ВЛКСМның Совет районы комитетының икенче секретаре итеп билгеләнә. 1980 елдан СБКФның Совет район комитеты инструкторы булып эшли. 1981 елда ВЛКСМ Уфа шәһәр комитетының беренче секретаре вазыйфасын ала.

1988 елда Мәскәү шәһәрендә ССРБ Эчке эшлер министрлыгы академиясен тәмамлый һәм Башкортстан ЭЭМ җәмәгать куркынычсызлыгы хезмете булеге начальнигы урынбасары вазыйфасына эшләргә керә. 1993 елда ведомстводан тыш сак идарәсе башлыгы булып эшли. 1994 елдан Башкортстан Республикасы буенча салым полициясе департаменты директоры. 1995 елдан — Башкортстан Республикасы буенча Федераль салым хезмәте идарәсе башлыгы.

2002 елда Башкортстан премьер-министры урынбасары, 2002 елда — Россия Федерациясе Президентының Идел буе федераль округында Тулы вәкаләтле вәкиле аппаратының баш федераль инспекторы итеп билгеләнә. 2007 елда Башкортстан Президенты киңәшчесе була. 2007 елда «Бердәм Россия» Бөтенроссия сәяси партиясенең Башкортостан төбәк бүлеге сәяси советы секретаре итеп билгеләнә. 2012—2016 елларда «"Янган Тау" шифаханәсе» ДУП директоры.

1998 елдан шулай ук «Башкортстан Республикасының биатлон федерациясе» региональ иҗтимагый оешмасы рәисе. 5 нче чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Дәүләт Думасы депутаты һәм 1 нче, 2 нче, 5 нче чакырылыш Башкортстан Корылтае депутаты итеп сайлана.

Салым полициясе Генерал-лейтенанты (1995). Икътисад фәннәре кандидаты (2007). Башкортстанның атказанган юристы (2000).

## Бүләкләр

* Салават Юлаев ордены (2001);
* Халыклар Дуслыгы ордены (2011);
* «Башкортстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены (2016);
* «Хезмәт батырлыгы өчен» медале (1986);
* «ЭЭМда яхшы хезмәт иткән өчен» билгесе (1989);
* «Салым полициясенең Мактаулы хезмәткәре» билгесе (1996);
* Башкортстан Республикасы мактау грамотасы (2000)
* Башкортстан Республикасы Корылтаеның мактау грамотасы (2006);
* Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Дәүләт Думасының мактау грамотасы (2011);
* РФ ЭЭМ мактау грамотасы.

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Салават районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1951 елда туганнар
Төркем:1 октябрь көнне туганнар
Төркем:Уфа нефть институтын тәмамлаучылар
Янбәков

**Янбәков** ― фамилия.
* Исхак Янбәков (1907—1942), сугышларда катнашучы. артиллерия батареясы командиры, политрук.
* Рамил Янбәков (1952—2017), шагыйрь һәм журналист, БР атказанган мәдәният хезмәткәре (2002), Шәһит Ходайбирдин премиясе лауреаты (2002).

Төркем:Фамилияләр
Салия Морзабаева

**Салия Шәрифҗан кызы Морзабаева** (; 1957 елның 13 сентябре, Түкәт авылы, Күгәрчен районы, Башкорт АССР) — Россия дәүләт һәм сәяси эшлеклесе, «Бердәм Россия» партиясеннән V һәм VI чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты. Россия Дәүләт Думасының Сәламәтлек саклау комитеты әгъзасы, «Тормыш сыйфаты (Сәламәтлек)» партия проекты җитәкчесе.

Медицина фәннәре докторы, Башкортстан Республикасының (2002) һәм Россия Федерациясенең атказанган табибы (2008). «Мирас» гаиләгә ярдәм, аналарны һәм балаларны яклау хәйрия фондының гамәлгә куючысы һәм советы рәисе.

## Тормыш юлы
Салия Морзабаева 1957 елның 13 сентябрендә Башкорт АССРның Күгәрчен районы Түкәт авылында укытучылар гаиләсендә туа. 1974 елда Уфа шәһәренең 1 нче мәктәп-интернатын, 1980 елда Башкорт деулет медицина институтының педиатрия факультетын тәмамлый.

1980 елдан Уфа шәһәренең 3 нче балалар йортында табиб-педиатр булып эшли. 1986 елдан хезмәт эшчәнлеген Г. Г. Куватов исемендәге Республика клиник хастаханәсенең табиб-генетигы булып дәвам итә. 1996 елдан Башкорт дәүләт медицина университетының (БДМУ) ассистенты, 2000 елдан — медицина генетикасы курсы белән неврология кафедрасы доценты. 2003 елда «Дәүләт һәм муниципаль идарә» белгечлеге буенча Башкорт дәүләт хезмәте академиясен тәмамлый.

1998 елдан — Башкортстан сәламәтлек саклау министры урынбасары, 2007 елдан — Башкортстан сәламәтлек саклау министрының беренче урынбасары.

2007 елның декабрендә Башкортстан Республикасыннан V чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана. 2011 елның декабрендә VI чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана.

## Фәнни эшчәнлек
Медицина фәннәре докторы, Башкорт дәүләт медицина университетының нейрохирургия һәм медицина генетикасы курслары белән неврология кафедрасы профессоры.

Сәламәтлек саклау өлкәсендә оештыру һәм идарә итү өлкәсендә 220 дән артык фәнни басма һәм укыту-методик эшләр авторы.

## Гаилә
Ире — Морзабаев Хәсән Хәмзә улы (1951) — Башкортстан дәүләт медицина университетының педиатрия факультеты деканы, гистология кафедрасы мөдире, медицина фәннәре докторы.

## Бүләкләр

* Башкортстан Республикасының атказанган табибы (2002)
* Россия Федерациясенең атказанган табибы (2008)
* РФ ФҖ Дәүләт Думасының Мактау грамотасы (2012).

Төркем:Бердәм Русия фиркасе әгъзалары
Төркем:РФ атказанган табиблары
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Күгәрчен районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1957 елда туганнар
Төркем:13 сентябрь көнне туганнар
Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар
Игорь Изместьев

**Игорь Владимирович Изместьев** (1966 елның 28 гыйнвары, Салават, Башкорт АССР, РСФСР, ССРБ) — Россия сәясәтчесе һәм эшмәкәре. Федерация Советында Башкортстан парламентының элеккеге вәкиле (2001 елдан 2006 елга кадәр). Хәзерге вакытта кеше үтерүне оештырган өчен гомерлеккә ирекләреннән мәхрүм ителгән.

## Тормыш юлы
1988 елда Уфа авиация институтын тәмамлый. Институтны тәмамлагач, Совет Армиясенең Ерак Көнчыгыш хәрби округының хәрби частьләренең берсендә офицер булып хезмәт итәргә китә.

1990—1991 елларда — «Башнефть» АҖ инженер-электронщигы, «Восток-сервис» предприятиесенең электрон техника инженеры, «Уфа» сәүдә йорты коммерция директоры. 1991—1993 елларда — Яңа Уфа нефть эшкәртү заводының тышкы икътисади элемтәләр бүлеге башлыгы урынбасары. 1993 елдан 2000 елга кадәр Мәскәү акционерлык җәмгыятьләрендә җитәкче вазыйфаларда эшли, аерым алганда, «Корус холдинг» ААҖ белән җитәкчелек итә. 2000 елның сентябреннән — «"Идел пароходчылыгы" суднолар йөртү компаниясе» ААҖ (соңыннан — «Волга-Флот» ААҖ, Түбән Новгород) директорлар советы рәисе. Шул ук вакытта 2000 елдан башлап Башкортостан Республикасы Дәүләт Советы рәисе ярдәмчесе дә була.

## Сәяси эшчәнлек
2001—2006 елларда Изместьев Федерация Советы әгъзасы, Башкортстан Республикасы Дәүләт җыелышыннан (корылтайдан) вәкил булып тора. Федерация Советының сәнәгать сәясәте комитеты рәисе урынбасары вазыйфасында эшли, Федерация Советының милли диңгез сәясәте комиссиясе составына керә.

Намуслы хезмәте һәм Россия Федераиясе законнарын үстерү буенча актив эше өчен ике тапкыр РФ Федерация Советының Мактау грамотасы белән бүләкләнә.

2003 елда Наместьев Башкортстан Президенты вазыйфасына бәйсез кандидат буларак сайланырга җыена.

## Җинаять эше
2007 елда Изместьев РФ Федераль куркынычсызлык хезмәте хезмәткәрләре тарафыннан Кыргызстан территориясендә тоткарлана һәм Мәскәүгә җибәрелә, анда аны 1990 елларда Башкириядә кылынган җинаятьләрне оештыруда гаеплиләр. Ул нотариус Галина Перепелкинаны һәм «Ронекс» фирмасы хезмәткәре Олег Булатовны үтерүне оештыруда гаепләнә. Кингисепп оешкан җинаятьчел төркеме эшчәнлегенә катнашы булуда шикләнелә. 2008 елда Изместьевка карата банда булдыруда һәм үтерүләргә Башкортстан Президенты улы, «Башнефть „АНК“» ААҖ генераль директоры Урал Рәхимовны үтерү, ә декабрь аенда салымнар түләмәүдә гаепләүләр өстәлә.

2010 елның 28 декабрендә Изместьев гомерлеккә ирегеннән мәхрүм ителә. Саликамның «Ак аккош» колониясендә җәза үтә.

2017 елның 13 декабрендә Мәскәү мэры каршындагы Ярлыкау мәсьәләләре буенча Комиссия бер тавыштан гафу итүдән баш тарту турында Карар кабул итә.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* ;
* Газета «Аргументы недели» — Виновен ли невиновный?

Төркем:Русия эшмәкәрләре
Төркем:Салаватта туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1966 елда туганнар
Төркем:28 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Уфа дәүләт авиация техник университетын тәмамлаучылар
Рамил Искужин

**Рамил Кәбир улы Искужин** (1958 елның 5 марты, Ыргызлы, Бөрҗән районы, Башкорт АССР) — юрист, юридик фәннәр кандидаты, Башкортстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министры (2012 елдан), Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Федерация Советы әгъзасы (2006—2008).

## Тормыш юлы
Рамил Искужин 1958 елның 5 мартында Башкорт АССРның Бөрҗән районы Ыргызлы авылында туган.

1975 елда Иргизле урта мәктәбенең 10 сыйныфын тәмамлаганнан соң Уфа нефть институтына укырга керә, әмма әтисе вафат булу сәбәпле, укуны калдырырга туры килә. 1976—1978 елларда армиядә хезмәт итә.

1984 елда юриспруденция белгечлеге буенча Башкорт дәүләт университетын, 1995 елда Башкорт дәүләт хезмәте һәм идарә академиясен, 2005 елда Россия Федерациясе Генераль прокуратурасы РК квалификациясен күтәрү институтын тәмамлый. .

1978-1980 елларда - Башкорт АССРның Ыргызлы урта мәктәбе укытучысы. 1980 елдан Бөрҗән районының Ыргызлы авыл Советы рәисе. 1984 елдан 1985 елга кадәр - Күмертау районара прокуроры ярдәмчесе. 1985 елда - Күмертау район Советы рәисе урынбасары. 1985 елдан - Мәләвез районара прокуроры ярдәмчесе, өлкән ярдәмчесе, 1994 елдан Мәләвез районара прокуроры. 2000-2002 елларда - Уфаның Совет районы прокуроры. 2002 елдан Башкортстан Республикасы прокуроры урынбасары.

Рамил Искужин 2006 елдан 2008 елга кадәр Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Федерация Советы әгъзасы була. 2007 елда Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана. Дәүләт Думасында конституция законнары һәм Дәүләт төзелеше комитеты рәисе урынбасары була.

2012 елның 20 гыйнварыннан 2013 елның 24 декабренә кадәр Башкортстан Республикасының Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министры.

2013 елның 24 декабреннән 2016 елның 16 июненә кадәр Башкортостан Республикасы Иҗтимагый куркынычсызлык ведомствоара советы секретаре.

2016 елның 16 июненнән 2019 елның 31 гыйнварына кадәр Башкортстан Республикасы Тикшерү-хисап палатасы рәисе.

2001 елда «Наркотик чараларның законсыз әйләнешен кисәтү һәм булдырмау: Башкортстан Республикасы мисалында» темасына юридик фәннәр кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.

Россия Табигый фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты.

## Бүләкләр

* Россия Федерациясе прокуратурасының мактаулы хезмәткәре;
* Башкортстан Республикасының атказанган юристы;
* «Парламентаризмны үстерүдәге казанышлары өчен» Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Дәүләт Думасының мактау билгесе;
* Салават Юлаев ордены.

## Искәрмәләр


Төркем:Бердәм Русия фиркасе әгъзалары
Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары
Төркем:Башкортстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:Башкортстанның атказанган юристлары
Төркем:Юридик фәннәр кандидатлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1958 елда туганнар
Төркем:5 март көнне туганнар
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Рудик Искужин

**Рудик Газиз улы Искужин** (1950 елның 28 июле, Таймас авылы, Башкорт АССР, ССРБ) — Россия дәүләт эшлеклесе. 2004—2013 елларда — Федерация Советы әгъзасы — Башкортостан Республикасы Дәүләт Җыелышы — Корылтаеннан вәкил.

## Тормыш юлы
Рудик Искужин 1950 елның 28 июлендә Башкорт АССРның Күмертау районы Таймас авылында туа.

1965—1969 елларда Күмертау шәһәрендә Тау-механика техникумында укый. Техникумны тәмамлаганнан соң бер елга якын Эстон ССРның Силламәе шәһәрендә эшли.

1969—1971 елларда Латвиядә танк полкында Совет Армиясендә хезмәт итә.

1976 елда , 1985 елда —  тәмамлый, анда Владимир Путин, булачак Президент белән бер төркемдә укыган. ДИК хезмәткәре буларак 1980—1984 елларда һәм 1985—1988 елларда Әфганстанда ике командировкада була.

1992 елга кадәр дәүләт куркынычсызлыгы органнарында хезмәт итә. Соңыннан «Газпром», «Транснефть», «Машиноимпорт» дәүләт компанияләренең тышкы икътисади мәнфәгатьләрен яклаган. 2002 елдан 2004 елга кадәр «Машиноимпорт»ның генераль директоры урынбасары буларак Әфганстан икътисадын торгызуда катнаша.

2004 елның февраленнән — Башкортстан Хөкүмәтеннән Федерация Советы әгъзасы, 2006 елның декабреннән — Башкортстан Дәүләт Җыелышы депутаты. Федерация Советы эшчәнлеген тәэмин итүне тикшереп тору комиссиясе рәисе урынбасары. Хокук һәм суд мәсьәләләре комитеты әгъзасы.

Федерация Советына билгеләнгәнче «Бердәм Россия» партиясе Үзәк Башкарма комитеты генераль советы секретаре киңәшчесе була. «Бердәм Россия» Үзәк контроль-ревизия комиссиясе рәисе урынбасары.

2004 елның февраленнән — Башкортстан Хөкүмәтеннән Федерация Советы әгъзасы, 2006 елның декабреннән — Башкортстан Дәүләт Җыелышыннан.

## Бүләкләр

* Кызыл Йолдыз ордены; 
* ике «Сугышчан казанышлары өчен» медале;
* Әфганстан Демократик Республикасының «Йолдыз» ордены.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Федерация Советы сайтында мәгълүмат
* «Бердәм Россия» партиясе сайтында мәгълүмат

Төркем:Бердәм Русия фиркасе әгъзалары
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Сугышчан хезмәтләре өчен медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Куергазы районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1950 елда туганнар
Төркем:28 июль көнне туганнар
Төркем:ДИК Кызыл Байрак институтын тәмамлаучылар
Александр Цвариани

**Александр** **Цвариани**(20 май 1975 ел) — Россия һәм грузин балет солисты һәм балет педагогы. Россиянең атказанган артисты (2004). 1993-1994 елларда Башкорт опера һәм балет театры солисты.

## Биографиясе
Александр Тамазович **Цвариани 1975** елның 20 маенда Тбилиси шәһәрендә табиб **Цвариани** Тамаз Геронтоевич һәм Палиашвили исемендәге Грузин опера һәм балет театры балет солисткасы Цвариани  Тамара Федоровна гаиләсендә туган. Аның сеңлесе Надия шушы ук театрның балеринасы була, хәзерге вакытта шунда педагог-репетитор булып эшли.

Балет сәнгатен Тбилиси хореография училищесында үзләштерә (педагоглары Леван Давыдович Мхитарян, Борис Георгиевич Рахманин, Абукин Вахтанг Михайлович) шулай ук Нинель Даниловна Сильвановичтан да  дәресләр ала. Бала чактан сәхнәдә балетларда чыгыш ясый башлый. Тәүге рольләренең берсе — «Дон Кихот» балетындагы «Һәпәләк» биюендә малай роле. 1993 елда хореография училищесын тәмамлый.

1991-1993 елларда уку белән беррәттән Тбилиси опера һәм балет театрында эшли. 1993-1994 елларда булган — Башкорт опера һәм балет театры солисты. 1994-1996 елларда — Чиләбе опера һәм балет театры, 1996-1997 елларда — Тбилиси опера һәм балет театры солисты. 1997 елдан әлеге көнгә кадәр Чиләбе опера һәм балет театры солисты булып тора.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* 2002 ел — «Арабеск» халыкара балет артистлары конкурсы, иң яхшы партнерга бүләк (Пермь шәһәре).
* 2004 ел — Россия Федерациясенең атказанган артисты

## Репертуары
Георгий Дмитриевич Алексидзе куйган балетлары һәм хореографик миниатюралары.
* «Сильфида» — *Гюрн, Джеймс*
* «Горда» — *Сардар, Горда*
*  «Баядерка» — *Божок, Солор*
* «Жизель» — *Ганс, Альберт*
* «Лебединое озеро» — *Шут, Бенно, Ротбарт*
* «Чиполлино» — *Граф Вишенка, Чипполлино*
* «Вальпургиева ночь» — *Пан*
* «Серенада» — *Үҫмер*
* «Шопениана» — *Үҫмер*
* «Спящая красавица» — *Күк ҡош*
* «Коппелия» — *Франц*
* «Тысяча и одна ночь» — *ухх ҡошо, Раб, Шахрияр*
* «Корсар» — *Раб*
* «Тарас Бульба» — *Вариация Остапа (Гопак)*
* «Дон Кихот» — *Эспада, Базиль*
* «Конек-горбунок» — *Океан, Һыуҙар әһеле*
* «Ромео и Джульетта» — *Тибальд*
* «Щелкунчик» — *Дроссельмейер, Принц*
* «Белоснежка и семь гномов» — *Егерь, Принц*
* «Кот в сапогах» — *Жак*
* «El mundo de Гойя» — *Гойя*
* «Слуга двух господ» — *Труффальдино*
* «Золушка» — *Мачеха*
* «Привал кавалерии»  — *Пётр*
* «Анюта» — *Пётр Леонтиевич, Модест Алексеевич*
* «Половецкие пляски» — *Һыбайлы*
* «Бахчисарайский фонтан» — *Нурали*
* «Эсмеральда» — *Гренгуар*

## Сылтамалар

* Цвариани Александр Тамазович, nht.cspu.ru

Төркем:20 май көнне туганнар
Төркем:1975 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Тифлистә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Шәхесләр:Башкорт дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:Россиянең атказанган артистлары
Яңавыл (мәгънәләр)

**Яңавыл** 
## Топоним
;Башкортстан
* Яңавыл – шәһәр, Яңавыл районы үзәге.
* Яңавыл ― Аскын районы авылы.
* Яңавыл ― Ишембай районы авылы.
* Яңавыл ― Куергазы районы авылы.
* Яңавыл ― Күгәрчен районы авылы.
* Яңавыл (Миняевка) ― Кызыл Кама районы авылы (Яңа Җанҗегет авыл җирлеге).
* Яңавыл ― Кызыл Кама районы авылы (Шушнур авыл җирлеге).
* Яңавыл ― Чишмә районы авылы.
* Яңавыл ― Шаран районы авылы.
* Яңавыл ― Әбҗәлил районы авылы.

;Пермь крае
* Яңавыл ― Барда районы авылы.

;Татарстан
* Яңавыл ― Мамадыш районы авылы.

;Төмән өлкәсе
* Яңавыл ― Аромаш районы авылы.

;Ырынбур өлкәсе
* Яңавыл ― Переволоцкий районы авылы.
* Яңавыл ― Сорочинск районы авылы.

## Моны да карагыз
* Яңа Авыл

Төркем:Топонимнар
Яңа Авыл

**Яңа Авыл**, Яңа авыл, Яңавыл ― күп мәгънәле сүз.

## Топоним
### Россия
;Алтай Республикасы
* Яңа Авыл ― Кош-Агач районы авылы.

;Әстерхан өлкәсе
* Яңа Авыл ― Әстерханның Ленин районына керүче карагаш татарлары авылы.

;Кемерово өлкәсе
* Яңа Авыл ― Ижморский районы авылы.

;Татарстан
* Яңа Авыл ― Актаныш районында юкка чыккан авыл.
* Яңа Авыл ― Әгерҗе районы авылы.
* Яңа Авыл ― Биектау районы авылы.
* Яңа Авыл ― Буа районы авылы.
* Яңа Авыл ― Зәй районында юкка чыгу стадиясендәге авыл.
* Яңа Авыл ― Саба районындагы 1930 елда юкка чыккан авыл.
* Яңа авыл ― Чистай районындагы 1963 елда юкка чыккан авыл.

;Томск өлкәсе
* Яңа Авыл ― Томск районы авылы.

;Чиләбе өлкәсе
* Яңа Авыл (Париж) ― Нагайбәк районы авылы.

;Чуашстан
* Яңа Авыл ― Чуел районы авылы.

## Газета
* Яңа авыл (гәҗит, Мәләкәс)
* Яңа авыл (гәҗит, Нижгар)
* *«Яңа авыл»* ― «Кызыл Таң» газетасының чыга башлагандагы исеме.

## Моны да карагыз
* **[[Яңавыл (мәгънәләр)]]**

Төркем:Топонимнар
Уткин

**Уткин** ― күп мәгънәле сүз.
## Фамилия
* Владислав Уткин (1991), хореограф, Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбленең бию төркеме солисты.
* Юрий Уткин (1939), 1нче (1993—1995) һәм 2нче (1995—1999) чакырылыш РФ Дәүләт Думасы депутаты.

## Топоним
* Уткин — Сембер өлкәсе Мәләкәс районы бистәсе.
## Башкалар
* (13477) Уткин, астероид.
Протопопов

**Протопопов** ― фамилия.
* Владимир Протопопов (1948), II чакырылыш РФ Дәүләт Думасы депутаты (1998―1999). РФ атказанган машина төзүчесе.
* Дмитрий Протопопов
** Дмитрий Протопопов (1799—1857), Казан Император университеты медицина факультеты деканы. профессор, медицина докторы.
** Дмитрий Протопопов (1897—1986), Таҗикстан коммунистик фиркасенең үзәк комитеты беренче сәркәтибе (1937―1946).

Төркем:Фамилияләр
Ишбирдин

**Ишбирдин** ― фамилия.
* Эрнст Ишбирдин (1934—2019), филология фәннәре докторы (1990), профессор. БР атказанган фән эшлеклесе (1995).
----
* Айгөл Ишбирдина (1983), рәссам, Шәехзадә Бабич премиясе лауреаты (2015).

Төркем:Фамилияләр
Ишбаев

**Ишбаев** ― фамилия.
* Кәрим Ишбаев (1937—2015), фән докторы (1996), профессор (2000). РФ (2009), БР (2002) атказанган фән эшлеклесе, БР атказанган укытучысы (1992). 
* Райман Ишбаев (1959—2006), җырчы, БР атказанган артисты (2003).

Төркем:Фамилияләр
Святослав Гайкович

**Святослав Владимирович Гайкович** (1947 елның 15 августы, Ленинград, ССРБ) — Россия архитекторы. Россиянең Атказанган архитекторы. Санкт-Петербург Архитекторлар берлеге вице-президенты.

## Тормыш юлы
Святослав Владимирович Гайкович 1947 елның 15 августында Ленинградта туа.

1971 елда  архитектура факультетын тәмамлый.

Институтны тәмалаганнан соң архитектор булып эшли. 1986—1989 елларда Ленинград зона фәнни-тикшеренү һәм проектлы стандарт һәм эксперименталь проектлау институтының архитектура-планлаштыру остаханәсендә җитәкче була.

1989 елда үз фирмасын ача, ә 1991 елда «СТУДИЯ-17» архитектура бюросы эшли башлый. Фирма «Архитектура остаханәләре берләшмәсе»нә керә һәм Санкт-Петербургның дәрәҗәле оешмаларының берсе була.

Святослав Гайкович һәм партнёрлар проектлары буенча Санкт-Петербургта күп кенә торак һәм иҗтимагый биналар төзелә, аларның барысына да югары архитектура сыйфатына ия.

2008 елдан алып 2011 елга кадәр Петербург Архитектура остаханәләре берләшмәсе рәисе урынбасары, ә аннары рәисе була.

2012 елдан 2016 елга кадәр — Санкт-Петербург Архитекторлар берлеге вице-президенты.

2002 елдан — Россия Федерациясенең Атказанган архитекторы.

2003 елдан сәнгать академиясенең архитектура кафедрасында доцент.

Санкт-Петербург архитекторлар берлегенең эко тотрыклы архитектура буенча комиссиясе әгъзасы.

2011 елдан — Халыкара Архитектура академиясенең хакыйкый әгъзасы.

2012 елдан — Бөтенроссия тарих һәм архитектура һәйкәлләрен саклау җәмгыятенең Петербург бүлеге эксперт советы әгъзасы.

## Санкт-Петербургта төзелеш проектлары

* Торак йорт, Васильево утравының 2 сызыгы, 27 (1996);
* Шварц дачасы (реконструкция), Петроград районы, Таш утрау, 2 нче Каен аллеясы, 34 йорт (2003);
* Съезжинская ур., 36 йорт (2004);
* Восстание ур., 8а йорт (2005);
* Васильево утравының Беринг ур., 1 йорт (2006);
* «Атлантик-сити» сәүдә һәм бизнес үзәге (2009);
* «Лицедеи» театр-күңел ачу комплексы (2010);
* «Park inn Nevsky» кунакханә комплексы, Гончарная ур., 4А/ Невский проспекты 91А (2010);
* «Ориенталь» торак комплексы, Барочная ур., 12/76, лит."Б" (2012) һ. б.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Святослав Гайкович «СТУДИЯ 17» архитектура бюросы
* Святослав Гайкович: «Современная архитектура нужна городу как воздух»
Төркем:РФ атказанган архитекторлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1947 елда туганнар
Төркем:15 август көнне туганнар
Төркем:Репин исемендәге институтны тәмамлаучылар
Ашот Агаронов

**Агафонов Ашот Моисеевич** (4 ноябрь 1895 ел — 21 август 1962 ел) — совет галим-табибы, акушер, гинеколог, югары мәктәп укытучысы. 1935-1945 елларда Башкорт дәүләт медицина институтының кафедра мөдире. Медицина фәннәре докторы (1940), профессор (1935). Башкорт АССРның (1945) һәм Әрмән ССРның атказанган фән эшлеклесе (1961).

## Биографиясе
Ашот Моисеевич (Мовсесович) Агафонов 1895 елның 4 ноябрендә Россия империясенә караган Тбилиси шәһәрендә туган.

1918 елда Киев университетының медицина факультетын тәмамлый Үз теләге белән Кызыл армиягә бара. Хәрби табиб булып хезмәт итә.

Соңыннан Тбилиси университетының акушерлык һәм гинекология кафедрасы ассистенты (1925-1929); өлкән ассистенты (1929-1933), доцент (1933-1935), Ереван медицина институтының акушерлык һәм гинекология кафедрасы мөдире (1954-1962); профессор, Башкорт дәүләт медицина институтының акушерлык һәм гинекология кафедрасы мөдире (1935-1945); Одесса медицина институтының акушерлык һәм гинекология кафедрасы мөдире (1945-1954) булып эшли. 1954 елдан — Ереван медицина институты кафедрасын җитәкли.

Әрмән ССРның Акушер-гинекологлар гыйльми җәмгыяте рәисе була.

Акушер-гинекологларның Бразилиядә үткән халыкара конгрессыннан кайтып килгәндә авиакатастрофада һәлак була.

## Фәнни эшмәкәрлеге
Агрономның гыйльми-педагогик эшчәнлеге 1925 елда Тбилиси университетында башлана.

Фәнни хезмәтләре акушерлык һәм гинекологиядә рентген диагностикасы, эндокринология өлкәсендәге тикшеренүләре хатын-кызларның җенес органы яман шешен ачыклау һәм дәвалау  өлкәсенә кагыла, асфиксия белән яңа туган балаларны реанимацияләү мәсьәләләре белән шөгыльләнә, «Е» һәм «К» витаминнарын акушерлыкта файдалануны һәм ролен өйрәнә.

100дән артык  фәнни басмалар  авторы. Фәнни эшләре (68 хезмәте бастырылган) акушерлык һәм гинекологиядә рентген диагностикасын куллану мәсьәләләренә, гинекология эндокринологиясенә һәм яман шеш  проблемаларына багышланган.

## Сайланма хезмәтләре

** Влияние тимуса и коры надпочечников на развитие матки (1941)
** Преждевременное прерывание беременности (монография)
** Очерки акушерской патологии и оперативное акушерство: табиблар өчен кулланма. Мәскәү, 1954;
* Оперативное акушерство: студентлар һәм табиблар өчен кыскача кулланма. Ереван, 1963.

## Әдәбият

** А. М. Агаронов (К 40-летию врачебной, научно-педагогической и общественной деятельности) // АГ. 1960. № 4;
** А. М. Агаронов (Некролог) // Там же. 1962. № 6;
** Айриян А. П. Армянские учёные-медики. — Ер., 1998—276 с. ISBN 99930-1-001-7
** Биографический словарь профессоров Одесского медицинского института

## Сылтамалар

** 
** Агаронов Ашот Мойсейович (укр.)

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:БАССР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университетын тәмамлаучылар
Төркем:1962 елда вафатлар
Төркем:21 август көнне вафатлар
Төркем:Тифлистә туганнар
Төркем:1895 елда туганнар
Төркем:4 ноябрь көнне туганнар
Тамара Беручашвили

**Тамара** **Беручашвили**(; 9 апрель 1961 ел, Тбилиси) — дәүләт эшлеклесе һәм Грузия дипломаты. 1998-2000 елларда Грузиянең сәүдә һәм тышкы икътисади мөнәсәбәтләр министры, 2004 елда Грузиянең Европа һәм евроатлантик интеграция мәсьәләләре буенча министры, 2014-2015 елларда Грузиянең чит ил эшләре  министры, 2016 елдан Грузиянең Бөек Британиядәге илчесе.

## Биографиясе
Тамара Беручашвили Гурамовна 1985 елда Мәскәүдәге Патрис Лумумба исемендәге Халыклар дуслыгы университетын тәмамлый, аның физика-математика һәм табигый фәннәр факультетында, шулай ук чит телләр факультетында укый. Һөнәре буенча — химик, француз теленнән тәрҗемәче. 1986 елдан 1990 елга кадәр Грузия ССР  Фәннәр Академиясенең Кутателадзе исемендәге фармакология институтының өлкән лаборанты булып эшли. 1990-1992 елларда Грузиянең Фән һәм техника министрлыгындагы халыкара бүлекнең өлкән  хезмәткәре. 1992 елда ЮНЕСКО-ның халыкара менеджмент үзәгендә укуын тәмамлый. 1992-1994 елларда Грузиянең Тышкы эшләр бәйләнеше дәүләт комитетында ТАСИС программасының координация бюросы администраторы. 1994-1996 елларда Грузия Фән һәм техника министрлыгында эшли, ТАСИС программасы координация бюросының башкарма директоры урынбасары вазифасын били.

1996-1998 елларда Беручашвили Блумингтонда Индиана университетының магистратурасында укый һәм дәүләт идарә итү магистры һөнәрен ала. Бу вакытта Вашингтон шәһәренең Стратегик һәм халыкара тикшеренүләр  үзәгендә интернатура үтә. АКШ-тан кайтканнан соң, июнь-августта грузия мөнәсәбәтләре 1998 елда Грузиянең Сәүдә һәм тышкы икътисади мөнәсәбәтләре министрлыгында министр урынбасары вазифасын били, аннары 1998 елдан 2000 елга кадәр — министр.

2000 елның июненнән алып 2003 елның декабренә кадәр  Беручашвили Грузиянең чит ил эшләре министры урынбасары вазифасын били, 2003 елның декабреннән алып — министр  урынбасары, Европа берлеге  координация бюросының Европа һәм евроатлантик интеграциясе мәсьәләләре буенча Грузия дәүләт министры урынбасары була. 2004 елның февраль-декабрь айларында Европа һәм аурупа атлантик структуралары белән интеграция мәсьәләләре буенча дәүләт министры вазыйфасында эшли. 2004 елның декабреннән 2011 елның декабренә кадәр — шушы ук структурада министрның беренче урынбасары. 2011-2012 елларда шушы ук структурада вице-премьерның төп киңәшчесе була. 2012 елның ноябреннән  2013 елның мартына кадәр министр урынбасары була.

2013 елның 25 мартында Грузиянең чит  ил эшләре министры урынбасары вазифасына тәгаенләнә, 2014 елның 7 ноябрендә чит  ил эшләре министрының беренче урынбасары вазифасын башкаручы итеп билгеләнә. 2014 елның 11 ноябрендә Грузиянең чит ил эшләре министры була һәм бу постта 2015 елның 1 сентябренә кадәр эшли. 2016 елның мартында Бөек Британиядә Грузия илчесе итеп тәгаенләнә.

## Гаилә
Кияүдә, ике балалары бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* საგარეო საიტზე ბიოგრაფია სამინისტროს საქმეთა 

Төркем:9 апрель көнне туганнар
Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Тифлистә туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Илчеләр
Виссарион Гугушвили

**Виссарион Гугушвили** (; 6 май 1945 ел) — сәясәтче һәм дәүләт эшлеклесе, 1991-1992 елларда Грузиянең премьер-министры.

## Биографиясе
**Гугушвили Виссарион Паатович** Төньяк Осетин АССРның Орджоникидзе шәһәрендә (Владикавказ|) галим гаиләсендә туган.

1967 елда Тбилиси дәүләт университетын «көнчыгыш илләренең фәне, Төркия тарихы» белгечлеге буенча тәмамлый.

1970 елда «инглиз теле һәм әдәбияты» белгечлеге буенча Тбилиси чит илләр теле институтында укый.                                 1971 елда икътисад фәннәре кандидаты дәрәҗәсен ала.

1973 елдан Грузин ССРБ фәннәр Академиясенең иҗтимагый фәннәр өлкәсендә гыйльми мәгълүмат Үзәгенең— башта икътисад бүлеге мөдире, аннары — фәнни эшләр буенча Үзәкнең директор урынбасары.

1990 елның  декабреннән Грузин СССР мәдәният министры урынбасары булып тора.       

1991 елның мартыннан— Грузия Республикасының дәүләт инкорпорация президенты.

1991 елның 26 августыннан Тенгиз Сигуа отставкага киткәннән соң, Гугушвили премьер-министр итеп тәгаенләнә. Хәрби бәрелештән  соң Гамсахурдие Звиад белән бергә куылырга тиеш була һәм 1993 елның сентябрь-ноябрь айларында властьны кайтарырга тырышуда катнаша. Гамсахурдия Финляндиягә кача.. Вантаада яши, грузин компьютер шрифты булдыру белән шөгыльләнә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00003100
* პირადი გვერდი
* ბესარიონ გუგუშვილი
* BPG ფონტები ბესარიონ გუგუშვილის
* Pure Gorgeous for Georgian Nokia
* საქართველო
* მცირე ბიოგრაფია 
* კანონიერი პრემიერ-მინისტრი

## Әдәбият

* ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, გვ. 174, თბ., 2012 წელი.
Төркем:6 май көнне туганнар
Төркем:1945 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Тифлистә туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр