Con Wilyam Strett (3-nçe baron Reley)

**Con Wilyam Strett, 3-nçe baron Reley** (; *[[1842 yıl|1842 yılnıñ]] [[12 noyäber|12 noyäbere]], [[Böyekbritaniä]], [[Angliä]], ,  — [[1919 yıl|1919 yılnıñ]] [[30 iyün|30 iyüne]], [[Böyekbritaniä]], [[Angliä]], *) — argon gazın açqan (Wilyam Remzi belän) häm şunıñ öçen 1904 yılda fizika ölkäsendä Nobel premiäse alğan Britaniä fizigı häm mexanigı. Reley çäçelüwen açqan, öslektäge dulqınnar () buluwın aldan faraz itkän.

London patşa cämğiäte äğzası (1873), 1905—1908 yıllarda — anıñ prezidentı.  çit il äğzası (1910; 1890 yıldan — äğza-korrespondent).

## Biografiäse
Strett 1842 yılda Esseks graflığınıñ Moldon şähärçegendä tuğan. Keçkenädän ük sälämätlege naçar bulğan.

1861 yılda Kembric universitetınıñ  uqırğa kergän, anda matematika öyrängän. Anıñ uqıtuçıları  häm  bulğan. 1865 yılda bakalavr däräcäsen, ä 1868 yılda — magistr däräcäsen alğan. Şunnan soñ Triniti-kollec xezmätkäre bulıp eşkä alınğan häm 1871 yılda öylängänçe şunda eşlägän.

Titulnı 1873 yılda ätise Con Strett, 2-nçe Baron Reley ülgäç miras itep alğan. 

Ceyms Makswell ülgännän soñ 1879 yılda Reley Kembric universitetınıñ ikençe Kavendiş professorı häm  direktorı bulğan; soñğı wazifasın ul 1884 yılğa qädär başqarğan. 1887 yıldan Reley —  professorı. 1885—1896 yıllarda — London patşa cämğiäte särqätibe.

1908 yıldan 1919 yılğa qädär Kembric universitetı prezidentı bulğan.

1919 yılnıñ 30 iyünendä Esseks graflığınıñ Witem şähärçegendä wafat bulğan.

## Fänni eşçänlege
Releynıñ mexanika häm fizika buyınça töp xezmätläre  qarıy, ul aña nigez saluçılarnıñ berse bulıp tora.

Akustikada Reley , ,  tirbänülären tikşerengän; silindrik, konuslı häm sferik  tirbänülären tikşerengän. 1873 yılda tirbänülär sızıqlı teoriäseneñ berniçä fundamental’ teoremasın formalaştırğan.

1878 yılda Reley mexanikağa çäçelü funksiäse () töşençäsen kertkän; älege zurlıq mexanik energiäneñ çäçelü tizlegen xarakterlıy.

Reley  üseşenä zur öleş kertkän. Anıñ «Tawış teoriäse» digän xezmätendä sığılmalı sistemalarnıñ tirbänüläre teoriäse buyınça alğan fundamental’ näticäläre kiterelgän häm sistemalaştırılğan. Sığılmalı sistemalarnıñ tirbänü periodın tabu öçen ul sığılmalı sistemanıñ potensial’ energiäsen qullanuğa nigezlängän yaqınça ısul qullanğan.

Releynıñ zur açışı anıñ  öçen möhim ähämiätkä iä bulğan öslektäge sığılmalı dulqınnar teoriäse bulğan (, 1885—1887 yıllar). Sığılmalı dulqınnar teoriäsendä Reley şulay uq dulqınnarnıñ  häm ,  häm  mäs’älälären qarağan, soñğı amplituda dulqınnarın tikşerengän.

Reley  häm  tizleklär arasındağı ayırmanı añlatqan häm törkemle tizlek öçen formula (Reley formulası) alğan.

Reley yaqtılıqnıñ molekulär çäçelüwe teoriäsenä nigez saluçı bulğan (ayırım alğanda, Reley çäçelüwe dip yörtelä torğan töşençäne kertkän). Kükneñ zäñgär tösen añlatqan (). 1900 yılda Reley temperaturağa bäyle räweştä  spektrında nurlanış energiäse büleneşe qanunın açqan. Bu xezmät  barlıqqa kilü öçen zur ähämiätkä iä bulğan.

1894 yılda W. Remzi belän bergä yaña ximik element — argonnı açqan häm anıñ üzleklären häm Elementlar periodik sistemasındağı urının bilgelägän.
Reley iseme belän küp fizik töşençälär, qanunnar häm äsbaplar bäylängän:

* Reley dulqınnarı
* Reley diskı
* Reley interferometrı
* Reley magnitlanu qanunı
* Reley manometrı
* Reley büleneşe
* Reley kriterie
* Reley çäçelüwe
* Reley — Cins qanunı

## Xäter
1964 yılda   kraterğa Reley isemen birgän.

## İskärmälär

## Sıltamalar

* About John William Strutt
* Lord Rayleigh – the Last of the Great Victorian Polymaths, GEC Review, Volume 7, No. 3, 1992

Төркем:Бөекбритания физиклары
Төркем:Физика өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:12 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1842 елда туганнар
Төркем:30 июнь көнне вафатлар
Төркем:1919 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча физиклар
Төркем:XIX гасыр физиклары
Төркем:XX гасыр физиклары
Төркем:Әлифба буенча механиклар
Төркем:Бөекбритания механиклары
Төркем:XIX гасыр механиклары
Төркем:XX гасыр механиклары
Төркем:Лондон патша җәмгыяте президентлары
Төркем:Кембридж университетын тәмамлаучылар
Төркем:Тринити-колледжны (Кембридж) тәмамлаучылар
Төркем:Кембридж университеты профессорлары
Төркем:Химик элементларны беренче ачучылар
Төркем:Лондон патша җәмгыяте әгъзалары
Төркем:Бөекбританиядән Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Франция фәннәр академиясе чит ил әгъзалары
Төркем:АКШ Милли фәннәр академиясе чит ил әгъзалары
Төркем:Копли медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Маттеуччи медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Румфорд медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Патша медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Барнард медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Де Морган медале белән бүләкләнгәннәр