open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Галиәкбәров

**Галиәкбәров** — фамилия.
* Әхмәт Галиәкбәров (1915—1991), актер.
* Нәҗип Галиәкбәров (1909—1985), терлекчелек белгече, Сталин премиясе иясе (1950) (*[[Казакъстан]]*).
* Радик Галиәкбәров (1968), ОҖТ җитәкчесе.
* Ромэн Галиәкбәров (1936), юрист, фән докторы.
* Руслан Галиәкбәров (1989), спортчы (*[[футбол]]*).
* Станислав Галиәкбәров (1931—2016), спортчы (*[[шахмат]]*).
* Фәрит Галиәкбәров (1913—1984), генерал-майор.
----
* Әлфинур Галиәкбәрова (1965), ЯЧДПУ ректоры.

## Моны да карагыз
* Әкбәров

Төркем:Фамилияләр
Әкбәров

**Әкбәров** — фамилия.
* Закир Әкбәров (1947), язучы, журналист һәм педагог.
* Нияз Әкбәров (1967), спортчы (*[[футбол]]*).
* **[[Ренат Әкбәров]]** 
** Ренат Әкбәров (1939), рентгенолог, фән докторы.
** Ренат Әкбәров (1983), хәрби очучы.
* Фоат Әкбәров (1944), ветеринария галиме, ТР дәүләт бүләге иясе (1996).
* Эдуард Әкбәров (1964), спортчы (*[[футбол]]*).
----
;Әкбәрова
* Сәвия Әкбәрова (1956), биолог, фән кандидаты.
* Фирая Әкбәрова (1952), Камал театры актрисасы, ТР халык артисты (2012).

## Моны да карагыз
* Галиәкбәров

Төркем:Фамилияләр
Манеж (Казан Кирмәне)

**Манеж** — Казан Кирмәне эчендә урнашкан, XIX гасырның 80-елларда төзелгән ике катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казан кирмәне
Казан руханилар семинариясе бинасы (Казан)

**Казан руханилар семинариясе бинасы** — Казанның Кирмән урамында урнашкан, 1734-1742 елларда төзелгән ике катлы бина.1862-1865 елларда архитектор Павел Солнцев проекты буенча үзгәртеп төзелә.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кирмән урамы
Кирмән урамы, 7 (Казан)

**Кирмән урамы, 7** — Казанның Кирмән урамында урнашкан, 1774 елда архитектор Василий Кафтырев проекты буенча төзелгән ике катлы бина. XVIII гасырда бу йортта язучы Гавриил Каменев яшәгән.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кирмән урамы
Баш почта идарәсе бинасы (Казан)

**Баш [[почта]] идарәсе бинасы** — Казанның Кирмән урамында урнашкан, 1913 елда мигъмарлар В. Трофимов һәм Ф. Гаврилов проекты буенча төзелгән өч катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кирмән урамы
Акчурин йорты (Казан)

**Акчурин йорты** — Казанның Кирмән урамында урнашкан, XIX гасырның беренче яртысында төзелгән өч катлы бина. Октябрь инкыйлабына кадәр бу бинада урнашкан «Франция» кунакханәсендә Николай Некрасов, Иван Гончаров, Владимир Короленко, Михаил Грушевский, һ.б. танылган шәхесләр яшәгән яки тукталган.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кирмән урамы
Төркем:Казанның Муса Җәлил урамы
Туплар сарае комплексы (Казан)

**Туплар сарае комплексы** — Казан Кирмәненең төньяк-көнбатыш почмагында урнашкан, XVIII-XIX гасырларда төзелгән биналар комплексы.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казан кирмәне
Минһаҗев

**Минһаҗев** — фамилия.
* Артур Минһаҗев (1973), җырчы, Казанның «Сәйдәш» мәдәният үзәге директоры, Татарстанның атказанган артисты (2007).
* Әкрам Минһаҗев (1946), КамАЗ эшчесе, ССРБ дәүләт бүләге иясе (1985).
* Миңтаһир Минһаҗев (1950), ТР МК хезмәткәре.
* Гыймалетдин Минһаҗев (1889—1955), актер (*[[Уфа]]*).
* Мөхәммәт Минһаҗев (*[[Мөхәммәт Миначев]]*) (1938—2018), җәмәгать эшлеклесе (*[[Мәскәү]]*).
* Вәгыйз Минһаҗев (1955), хуҗалык эшлеклесе. Арча районы башлыгы (1992—1998), ТР дәүләт бүдәге иясе (1995).
* Хәбиб Минһаҗев (*[[Хәбиб Миначев]]*) (1908), органик химия белгече, ССРБ ФА академигы (1979), ССРБ дәүләт бүләге иясе (1977) (*[[Мәскәү]]*).
* Камил Минһаҗев (1968), спортчы (*[[футбол]]*), тренер (*[[Төрекмәнстан]]*).
* Руслан Минһаҗев (1991), спортчы (*[[футбол]]*) (*[[Төрекмәнстан]]*). К. Минһаҗевның улы.
* Мөдәррис Минһаҗев (1953), рәссам.
----
* Асия Минһаҗева (1952), шагыйрә, журналист.

## Моны да карагыз
* Гөлсем Минһаҗева-Шәмгунова (1934—2012), сыер савучы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1960).
* Лира Минһаҗетдинова (1935), терапевт, фән докторы (*[[Уфа]]*).

## Чыганаклар
# Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. К.: Татар энциклопедиясе институты. 1997.

Төркем:Фамилияләр
Шәһәр башкармасы бинасы (Казан)

**Шәһәр башкармасы бинасы** — Казанның Кирмән урамында урнашкан, XIX гасыр башында төзелгән өч катлы бина. 1836 (Фома Петонди тарафыннан) һәм 1846 (Христиан Крамп тарафыннан) елларда үзгәртеп төзелә.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кирмән урамы
Мәрданшин

**Мәрданшин** — фамилия.
* Ринат Мәрданшин (1963—2005), спортчы (*мотоузышучы*).
----
* Ләйлә Мәрданшина (1929—2017), нефтьче, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1959).

## Моны да карагыз
* Мәрданов

Төркем:Фамилияләр
Пура Пенатаран Сасиһ

**Пура Пенатаран Сасиһ** Балида, Педженг авылында Һинд дине гыйбадәтханәсе. 
Ул керүдәге язмадан мәгълүм булганча безнең эраның 1266-ынчы елында төзелгән булган һәм 1293 - 1343 елларда Педженг Патшалыгының сарай гыйбадәтханәсе булып хезмәт иткән.

Гыйбадәтханәнең әһәмиятле хасиятләренә түбәндәгеләр керә:
* Бүленгән капка керүе.
* Керү алдында хәзерге хронограмма.
* утрауның башка урыннарыннан китерелгән 10-12-енче гасыр Һинд дине язмалары тупланмасы.
* Төп сарай яны уртасында бик биек, таш Ганеша тәхете.
* Мәшһүр Педженг Ае, бик борынгы һәм ихтирам ителгән бронза барабан.

## Искәрмәләр

Координаталары: 8°30′49.54″ S, 115°17′36.50″ О

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Данияр хан

**Данияр хан** ( — ) — Касыйм хан улы, Олуг-Мөхәммәт хан оныгы, Касыйм ханы (1469-1486).

## Әдәбият
* 

Төркем:Касыйм ханнары
Нурдәүләт хан

**Нурдәүләт хан** (,  — , ) — 1 нче Хаҗи Гәрәй хан улы, Кырым (1466-1467, 1467-1469, 1475-1476) һәм Касыйм ханы (1486-1490).
Сатылган хан

**Сатылган хан** (,  — , ) — Нурдәүләт хан улы, Касыйм ханы (1491-1506).
Җанай хан

**Җанай хан** (,  — , ) — Нурдәүләт хан улы, Сатылган хан энесе, Касыйм ханы (1506-1512).
Мәрданов

**Мәрданов** — фамилия.
* Рөстәм Мәрданов (1964),  БР Хөкүмәте рәисе (2015 елдан).
* Гомәр Мәрданов (1930), Әтнә театры актеры.
* В. Мәрданов, ТАССР урман хуҗалыгы һәм азык-төлек министры (1940—1941).

## Моны да карагыз
* Мәрданшин

Төркем:Фамилияләр
Шәехәүлияр хан

**Шәехәүлияр хан** (,  — , ) — Бәхтияр солтан улы, Алтын Урда ханы Кече Мөхәммәт оныгы, Касыйм ханы (1512-1516).
Мостафагали хан

**Мостафагали хан** (,  — , ) — Әстерхан ханы Аккүбәк оныгы, Әстерхан ханзадәсе Габдулла улы, Касыйм ханы (1584-1590).
Уразмөхәммәт хан

**Уразмөхәммәт хан** (,  — , ) — Казакъ ханы Шыгай оныгы, Ундан солтан улы, Касыйм ханы (1600-1610).

## Искәрмәләр

Төркем:Касыйм ханнары
Казан университетының баш корпусы (Казан)

**Казан университетының баш корпусы** — Казанның Кирмән урамында урнашкан, 1822-1825 елларда архитектор Петр Пятницкий проекты буенча төзелгән ике катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кирмән урамы
Казан университетының анатомия театры бинасы (Казан)

**Казан университетының анатомия театры бинасы** — Казанның Кирмән урамында урнашкан, 1836 елда архитектор Михаил Коринфский проекты буенча төзелгән ярымидәнастылы өч катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кирмән урамы
Тимергалин

**Тимергалин** — фамилия.
* Адлер Тимергалин (1931—2013), язучы.
* Рафак Тимергалин (1928), журналист, «Социалистик Татарстан» гәҗитенең баш мөхәррир урынбасары (1960—1989).
----
* Шәрифә Тимергалина (1910—1939), ВЛКСМ ҮК сәркатибе (1936—1938).
* Алсу Тимергалина (1960), рәссам. А. К. Тимергалинның кызы.

## Моны да карагыз
* Тимергалиев
* Кадыйр Тимергазин

Төркем:Фамилияләр
Тимергалиев

**Тимергалиев** — фамилия.
* Корбан (''Корбангали'') Тимергалиев (1924—1982),  Дан орденының тулы кавалеры.
* Рөстәм Тимергалиев (1976), сәясәтче.
----
* Хәмдүнә Тимергалиева (1949—2020), җырчы, ТАССР халык артисты (1991).

## Моны да карагыз
* Тимергалин
* Тимергазин

Төркем:Фамилияләр
Казан университетының химия лабораториясе бинасы (Казан)

**Казан университетының химия лабораториясе бинасы** — Казанның Кирмән урамында урнашкан, 1834-1837 елларда архитектор Михаил Коринфский проекты буенча төзелгән бина. Бу бинада профессор Карл Клаус рутений химик элементын ача.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
ВЛ10

**ВЛ10** — 1961-1977 елларда җитештерлгән даими токта эшләүче магистраль йөк-пассажир электровозы.
ВЛ8

**ВЛ8** —  күчәр формуласы 2о+2о+2о+2о булган даими токта эшләүче магистраль йөк электровозы.
ВЛ22м

**ВЛ22м** — 1947-1958 елларда җитештерлгән алты күчәрле даими токта эшләүче магистраль йөк-пассажир электровозы.
ЧС2

**ЧС2** — Škoda ширкәте тарафыннан 1958-1973 елларда җитештерлгән алты күчәрле бер секцияле даими токта эшләүче пассажир электровозы.
2ЭС6

**2ЭС6** — сигез күчәрле ике секцияле даими токта эшләүче йөк магистраль электровозы.Төркем:Электрташыгычлар
ВЛ11

**ВЛ11** — 1975-2006 елларда җитештерлгән ике секцияле даими токта эшләүче икесекцияле йөк магистраль электровозы.

Төркем:Электрташыгычлар
Ключ (Яшьләр театры)

**«Ключ» яшьләр театры** () — Татарстанның Яр Чаллы шәһәрендә 2003 елдан эшләп килүче яшьләр театры — студия.  коммерцияле булмаган оешма статусында. Труппада 15 артист, репертуарда 8 спектакль  бар (*[[2018 ел|2018]]*).
Адресы: 423810 ТР, Яр Чаллы, Академик Рубаненко ур., 2 (1/02).
Баш режиссер (*[[2003 ел]]дан*) — Софья Федекина.

## Тарих

2003 елның 23 октябрендә яшүсмерләр һәм студент яшьләренең үзешчән театры буларак оешкан. Театрның оештыручысы һәм  җитәкчесе, баш режиссеры  — Софья Юрий кызы  Федёкина, РФ театр әһелләре берлегенең «Признание» премиясе лауреаты.
2003—2010 елларда театр Яр Чаллының «Чакматаш» () балалар үзәгендә урнашкан була. Уйнаучыларга 18 яшь тулгач, балалар үзәгеннән китәргә туры килә.
2010—2018 елларда театр сәхнәсе Яр Чаллы дәүләт педагогика университеты тулай торагының 1нче катында (*[[Яр Чаллы тракты (Яр Чаллы)|Яр Чаллы тракты]], 24*) урнаша.
2018 елның май аеннан, «Нур» яшьләр үзәгендә (*[[Яр Чаллы]], Яңа шәһәр, Академик Рубаненко ур., 2  (1/02)*) мәйдан бирелә.
Театр V «Нәүрүз» халыкара театр фестиваль-форумында (*[[2018 ел|2018]]*) катнаша.
Гастрольләре: Сербия, Латвия, Литва, РФ шәһәрләре — Санкт-Петербург, Ижау (*[[2014 ел|2014]]*), Щелыково (*[[Кострома өлкәсе]], [[2011 ел|2011]]*).
Һәр елны театр «Катнашучылар» () исемле үзешчән театрларның Халыкара февтивален уздыра (*Яр Чаллыда бердәнбер һәр елны була торган театр фестивале*).

## Куелган спектакльләр
* «*Ак төннәр*» () Ф. М. Достоевский
* «*Кояш тузаны*» () Т. Гуэрр
* «*Ю*» О. Мухина
* «*Курорт маҗаралары*» () Б. Фрил
* «*Зәңгәр эт*» () А. Бик-Булатов
* «*Ева Кюн*» Л. Будогоская
* «*Изге Антоний могҗизасы*» () Морис Метерлинк
* «*Елга*» () А. Паперный
* «*Ул хәбәрсез югалды*» () Я. Пулинович
* «*Споканнан чулак*» () Мартин МакДонах
* «*Секонд хэнд заманы*» () С. Алексиевич 
* «*Җәяүле буран*» () А. С. Пушкин
* «*Мин сөюгә омтылам*» () О. Генри
* «*Потудань елгасы*» ()   А. Платонов 
* «*Өч иптәш*» () Э. М. Ремарк 
* «*Печән өстендәге эт*» () Лопе де Вега һ. б.

## Сылтамалар
*  Театрның Вконтакте диварындагы сәхифәсе
*  Театрның twitter.сәхифәсе
* Театрның instagram сәхифәсе
* *Анастасия Леонтьева.*   «Ключ» не от всех дверей: в Челнах театр съехал «в никуда». «Бизнес Online», 15.05.2017 

## Искәрмәләр


Төркем:2003 елда нигезләнгән театрлар
Төркем:Чаллы театрлары
ВЛ60

**ВЛ60** — 1957-1967 елларда җитештерлгән алмаш токта эшләүче магистраль электровозы.

Төркем:Электрташыгычлар
Э5К

**Э5К** — дүрт күчәрле алмаш токта эшләүче магистраль пассажир электровозы.

Төркем:Электрташыгычлар
Казан университеты ректоры йорты (Казан)

**Казан университеты ректоры йорты** — Казанның Кирмән урамында урнашкан, ? елда төзелгән йорт. Бу йортта 1827-1846 елларда Казан университеты риктыры Николай Лобачевский яшәгән.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кирмән урамы
Казан университетының көнчыгыш ярдәмче ярымтүгәрәк корпусы (Казан)

**Казан университетының көнчыгыш ярдәмче ярымтүгәрәк корпусы** — Казанның Кирмән урамында урнашкан, 1830-елларда архитектор Михаил Коринфский проекты буенча төзелгән бер катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кирмән урамы
Челышев йорты (Казан)

**Челышев йорты** — Казанның Кирмән урамында урнашкан, XIX гасырда төзелгән ике катлы бина. 1848 һәм 1856 елларда үзгәртеп төзелә.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кирмән урамы
Ак мәчет (Казан)

**Ак мәчет** ― Казанның Яңа Татар бистәсендәге таш мәчет. Элекке агач бина урынында 1805 елда төзелгән. Кызыл Татарстан ур., 20 адресы буенча урнашкан.

1928 елда ябылганнан соң мәчет бинасы башка максатлар өчен җайлаштырыла. 2002 елда дин тотучыларга кире кайтарыла. 2023-2024 елларда Татарстан Республикасы Рәисе Рөстәм Миңнехановның инициативасы белән хәйрия акчалары хисабына мәчеттә ремонт-реставрация эшләре башкарылган.

## Төзәтү эшләре
2023 елда мәчетне реставрацияләүне башлау планлаштырыла. «АРКЕШ» архитектура-реставрация бюросы берничә этапта, 1,5-2 ел төзекләндерәчәк. Бинаның диварларын ныгытып, ак төскә буярга һәм гыйбадәтханә эчендәге михрабны төзекләндерергә уйлыйлар. Мәчетнең дүрт өлештән торган манарасы да торгызыла.

Төзәтү эшләрнең төп максаты ― бинаның заманча кулланылышка яраклаштырылуын исәпкә алып, тарихи йөзен торгызу. Реставраторлар алдында зур бурыч тора, ул берничә этапта хәл ителә. 2023 елның 29 июленә  өстәп салынган совет корылмалары һәм эчке бүлемнәр сүтелгән, инженерлык челтәрләре — газ, җылылык, электр энергиясе, су кертү мәсьәләләре хәл ителә. Шулай ук биеклеге 31,6 метр тәшкил итәчәк дүрт катлы манараны торгызу буенча эшләр башланган. 2023 елда шулай ук нигезне һәм стеналарны ныгыту планлаштырыла.

2024 елның 5 сентябрендә мәчетнең торгызылган манарасына ярымай куелган.

## Ачылу
2024 елның 16 октябрендә мәчет ачылышында Татарстан Республикасы Рәисе Рөстәм Миңнеханов, Казан мэры Илсур Метшин, Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин һәм ТР Мәдәни мирас объектларын саклау комитеты рәисе Иван Гущин катнашкан.

## Имам
Мәчетнең имам-хатыйбы ― Фәрит Сәлмән, Россиядә беренче тапкыр Коръән мәгънәләрен татарчага тәрҗемә итү авторы буларак танылган, Изге Коръән һәм Пакъ Сөннәтне өйрәнү үзәге директоры.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кызыл Татарстан урамы
Төркем:Казанның Мехчылар урамы
Төркем:Россиянең тарихи мәчетләре
Сәүдә склады бинасы (Казан)

**Сәүдә склады бинасы** — Казанның Сул як Болак урамында урнашкан, 1840 елда архитектор Петр Пятницкий проекты буенча төзелгән ике катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Сул як Болак урамы
Төркем:Казанның Таҗи Гыйззәт урамы
Реаль укуханә бинасы (Казан)

**Реаль укуханә бинасы** — Казанның Мартын Межлаук урамында урнашкан, 1872-1875 елларда Христофор Пашковский проекты буенча төзелгән өч катлы бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Межлаук урамы
Андрей Поминов

**Андрей Поминов**, Андрей Иван улы Поминов (, *[[1958 ел]]ның [[2 март]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Казан]]*) — Татарстан мәгариф министрының беренче урынбасары (*[[2014 ел]]дан*). Физика-математика фәннәре кандидаты (*[[1989 ел|1989]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1958 елның 2 мартында Казанда туган. Әтисе Иван Сергей улы Поминов (*[[1920 ел|1920]]—[[1999 ел|1999]]*), КДУ профессоры, Taᴛaрстаʜның атказанган фән эшлеклесе.  А. И. Поминов В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетының  (*[[2009 ел]]дан [[Казан (Идел буе) федераль университеты|федераль университет]]*)  физика факуᴫьтетын «*радиофизика һәм электроника*» белгечлеге буенча тәмамлаган (*[[1980 ел|1980]]*).

Хезмәт юлын үзе укыган университетта башлый: 1980-1992 елларда инженер, өлкән инженер, КДУның радиоспектроскопия һәм квант электроникасы кафедрасында кече фәнни хезмәткәр, фәнни хезмәткәр була. 1989 елда каты җисемнәр физикасы өлкәсендә кандидатлык диссертациясе яклый. 30 дан артык фәнни хезмәте бар. Кафедрада эшләвен дәвам итеп, Казанның Идел буе районы 83нче мәктәбе (*соңрак* физика-математика лицее) директоpы була. 2001 елның октәбреннән 2007 елның ноябренә кадәр КДУ каршындагы Н. И. Лобачевскᴎй исемендәге лицейны (33нче лицей) җитәкли.

2002 елдан дәүләт һәм муниципаль идарә органнарында эшли. 2002—2007 елларда Казанның Вахитов районы мәгариф бүлеге башлыгы.

2007 елдан Татарстан мәгариф һәм фән  министрлыгында: 2007—2014 елларда министр урынбасары, 2014 елның августыннан министрның беренче урынбасары.

Татарстан мәгариф һәм фән министрының беренче урынбасары буларак, махсус урта белем бирүче уку йортларының үсеше, шулай ук World Skills эшче һөнәрләрен популярлаштыру халыкара хәрәкәте ярышларына Татарстан җыелма  әзерләү мәсьәләләренең дә куратоpы булып тора.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2023 ― «Дуслык» ордены (Татарстан) ― *«мәгариф системасын үстерүгә зур өлеш керткәне һәм күпьеллык нәтиҗәле хезмәте» өчен*

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*   На службе образованию и науке.  «Элита Татарстана», 26.02.2018
*  Андрей Поминов.  ТР мәгариф һәм фән министрлыгы сайты

## Моны да карагыз

Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Физика-математика фәннәре кандидатлары
Төркем:Физиклар
Төркем:Инженерлар
Төркем:Дуслык ордены (Татарстан) кавалерлары
Шешнараян Гыйбадәтханәсе

**Шешнараян Гыйбадәтханәсе** Непалда, Шешнараянда борынгы Һинд дине гыйбадәтханәсе. Бу урын Непалда, Катмандудан якынча 20 километр көньяк-көнбатыштарак урнашкан борынгы Пхарпинг шәһәреннән якын урнашкан.

## Мифологик Килеп Чыгышы
Гыйбадәтханә Дөнья Мирасы Урыны, Катманду Үзәненең дүрт Нараяна гыйбадәтханәләренең берсе. Башка өчесе Иччхангу Нараян, Бишанку Нараян һәм Чангу Нараян. Бу дүрт төп юнәлешләрдә торучы гыйбадәтханәләр Личчхави патшасы Вишнугупта вакытында төзелгән булган. Аларның төп юнәлешләрдә һәм калкулыклар өсләрендә урнашулары Катманду Үзәнен саклар өчен ясалган булган.

Координаталары: 27.63°N, 85.27°O.


Pharping-Sheshnarayan-02-Hindu-Fest-2007-gje.jpg
Pharping-Sheshnarayan-22-Hindu-Fest-2007-gje.jpg
Pharping-Sheshnarayan-10-Hindu-Fest-Tempel-2007-gje.jpg
Pharping-Sheshnarayan-14-Hindu-Fest-Tempel-2007-gje.jpg
Pharping-Sheshnarayan-16-Hindu-Fest-Tempel-2007-gje.jpg
Pharping-Sheshnarayan-24-Hindu-Fest-Haendler-2007-gje.jpg
Pharping-Sheshnarayan-30-Hindu-Fest-Haendler-2007-gje.jpg
Pharping-Sheshnarayan-36-Hindu-Fest-Familie-2007-gje.jpg


## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Рәшит Әҗимев

**Рәшит Әҗимев** (Рәшит Сираҗетдин улы Әҗимев, ,  — , ) — юрист, юридик фәннәр докторы (1972), профессор (1973), Казан университетының юридик факультеты деканы (1956-1962), Казан университетының ватандашлар хокукы һәм процессы кафедрасы мөдире (1961-1981).
Гаяз Акҗегетов

**Гаяз Акҗегетев** (Гаяз (*Гаяс*). Насыйбулла улы Акҗегетев, ,  — , ) — хирург, медицина фәннәре докторы (1970), профессор (1973). Фәнни хезмәтләре ашказанындагы кискен хирургия авыруларына, хирургия стационары эшен оештыру мәсьәләләренә багышланган.

## Хезмәт юлы
1957 елдан Сталинград өлкәсе (*[[1961 ел]]дан [[Волгоград өлкәсе]]*) Камышин шәһәре үзәк хастаханәсенең хирургия бүлеге мөдире.

1959 елдан 1нче Мәскәү медицина институтында.

1973—2005 елларда Волгоград медицина институтының балалар хирургиясе кафедрасы мөдире.

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Искәрмәләр


Төркем:Волгоград дәүләт медицина университеты укытучылары
Шри Дарма Мунисваран Гыйбадәтханәсе

**Шри Дарма Мунисваран Гыйбадәтханәсе** Сингапурда, Серангун Төньякта Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул Jalan Hwi Yoh in Serangoon North Avenue 1 адресы буенча урнашкан.
Бу гыйбадәтханә шул урында гасырдан күбрәк булган.
Гыйбадәтханә эчендә Дхарма Мунисваран сыны (Шива Ходае формасы) һәм Винаяка (Ганеша), Муруган (Картикейя) һәм Марийямман сыннары бар. Шулай ук Рама, Сита, Лакшмана һәм Хануман сыннары бар. Гыйбадәтханә Көньяк-Көнчыгыш Азиядәге иң зур Нага сыны белән горурлана. Һинд дине тарафдарлары "Кала Сарпа Доша"дан арыну өчен догалар һәм махсус пуджалар тәкъдим итәләр. Наваграха санктум фәкать Нага сыны артында.
Гыйбадәтханәдә 12 ел янә торгызылу циклы 2013 елның 1 маенда Маха Кумбабишегам (Изгеләштерү Церемониясе) һәм Ходайларны урнаштыру 2013 елның 1 Маенда булган.

## Искәрмәләр
*http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=5027954399
*http://www.singaporehindutemples.com/templelist/DarmaMuneeswaran/DarmaMuneeswaran.html

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Поминов

**Поминов** — фамилия.
* Иван Поминов (1920—1999), галим-физик.
* Андрей Поминов (1958), радиофизик, министр урынбасары. И. С. Поминовның улы.

## Топоним
* Поминово

Төркем:Фамилияләр
Хәйдәр Акалаев

**Хәйдәр Акалаев** (Хәйдәр Хөснетдин улы Акалаев, ,  — , ) — СБКФнең Киров район комитетының сәркәтибе, 2 нче сәркәтибе (1959-1962), Казан троллейбус-трамвай идарәсе башлыгы (1962-1995).

## Тәрҗемәи хәле
1921 елның 21 декабрендә Төркистан АССР Сырдәрья өлкәсе Әүлия Ата өязе Тараз (*[[1856 ел]]дан Әүлия Ата, [[1936 ел|1936]]—[[1938 ел]]ларда Мирзоян, [[1938 ел|1938]]—[[1997 ел]]ларда Җамбыл, [[1997 ел]]дан [[Тараз]]*) шәһәрендә йон юучы гаиләсендә туган. Әтисе вафат булгач, гаиләсе белән Уфага күченеп, шунда 7 сыйныфны тәмамлый. Казанга килеп, авиация техникумына (*[[2007 ел]]дан [[П. В. Дементьев исемендәге Казан авиация-техник көллияте|көллият]]*) (*[[:ru:Казанский авиационно-технический колледж имени П. В. Дементьева|ru]]*) укырга керә. Яшәр өчен акча эшләү максаты белән, аңа җир үлчәүче, соңрак 22нче хәрби заводта эшләргә туры килә. 1942 елда техникумны тәмамлап, сугышка китәргә теләк белдерә. Хәрби комиссариат аны Ижауга, сугыш вакытында шунда күчерелгән Ленинград артиллерия укуханәсенә укырга җибәрә. Хәрби укуханәне тәмамлагач, Көнбатыш, Калинин, 2нче Балтыйк буе фронтларында сугышларда катнаша. Сугыштан соң 22нче хәрби заводта төрле вазифаларда эшләвен дәвам итә. 1962 елның декабреннән Казан  башлыгы итеп билгеләнә һәм 33 ел буе шул эштә намуслы, иҗтиһатлы  эшли. Ул башлык булганда төзелә һәм сафка бастырыла:

* 1нче трамвай депосы (150 берәмлеккә исәпләнгән, Себер тракты, 46)
* 2нче трамвай депосы (150 бер., Павлюхин урамы, 93)
* 3нче трамвай депосы (100 бер., Копылов урамы, 1а)
* 1нче троллейбус депосы (100 бер., Дементьев урамы, 1)
* 2нче троллейбус депосы (100 бер., Тула урамы, 39)
* Павлюхин, 95, Короленко, 39, Карбышев, 39, Чуйков, 55, Кол Гали, 10 адреслары буенча тулай тораклар төзелә. 
* Авария-тернәкләндерү хезмәте, юллар хезмәте һәм энергетика хуҗалыгы базалары ныгый.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Кызыл Йолдыз ордены
* Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
* Хөрмәт Билгесе ордены
* 1985 — РСФСР атказанган торак-коммуналь хуҗалык хезмәткәре 
* 1995 — ТР атказанган транспорт хезмәткәре

## Хәтер
Казанның электр трамвае хәрәкәте ачылуның 105 еллыгына 2нче санлы трамвай депосына Х. Х. Акалаев исеме бирелә.

## Сылтамалар
* *Генрих Клепацкий.*   Казанский трамвай — 100 лет. МУП «Метроэлектротранс»
*  jutely.info

## Искәрмәләр


Төркем:Казан оешмалары җитәкчеләре
Иудаизмнан Һинд диненә күчкәннәрнең исемлеге

*Рам Дасс (баштагы исеме Ричард Алперт) – Хануман Ходае тугърысы. Гарвард Университеты профессоры
*Тамал Кришна Госвами (баштагы исеме Томас Дж. Херциг) – Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең идарә комиссиясе әгъзасы
*Урмила Дэви Даси (баштагы исеме Эдит Э. Манишевиц, кияүгә чыккач исеме [Бест]) – хатын-кыз Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте укытучысы
*Радханатх Свами (баштагы исеме Ричард Славин) – Бик күренекле Бхакти Йога гурусы һәм Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте идарә комиссиясе әгъзасы

Төркем:Һинд дине
Буддачылыктан Һинд диненә күчкәннәр исемлеге

*Михиракула - Хуна җитәкчесе
*Раджасингхе I – Кандины яулап алган Шри Ланка патшасы
*Ришабхадатта – Сатрап вицепатшасы
*Рудраман I – Сатрап җитәкчесе һәм Сатхаваналарны яулап алучысы
*Васудева I – Кушан патшасы һәм нумизматы

Төркем:Һинд дине
Җәйничелектән Һинд диненә күчкәннәр исемлеге

*Махендраварман I – Паллава Патшасы һәм сәнгатьләр яклаучысы.
*Вишнувардхана – Хойсала империясе Патшасы һәм мәшһүр гыйбадәтханә төзүчесе
*Тирунавуккарасар – Шайвизм изгесе һәм алтмыш өч Нараяннарның иң күренеклесе
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Панфилов йорты (Казан)

**Панфилов йорты** — Казанның Сул як Болак урамында урнашкан, 1833 елда архитектор Александр Шмидт проекты буенча төзелгән ике катлы бина. Бу йортта 1907-? елларда «Бәянелхак» басмаханәсе урнашкан.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Сул як Болак урамы
Дола Пуджа

**Дола Пуджа** Ориссада популяр Һинд дине фестивале.
Дола Пуджа Һинд дине календареның Чайтра аенда була. Ул Һоли фестивале алдында була һәм Һоли белән бетә.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Равил Сабиров (1965)

*Язучы [[Равил Сабиров (1974)|Равил Сабиров]] белән бутамагыз.*
**'

**Равил Сабиров *', Равил Әкрам улы Сабиров (*1965 елның 29 сентябре, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе, РСФСР, ТАССР, Югары Ослан районы Кызыл Байрак'') — татар галиме, татар фәне һәм мәдәниятенең күренекле эшлеклесе, филология фәннәре кандидаты.

Ул 1965 елның 29 сентябрендә Татарстанның Югары Ослан районы Кызыл Байрак авылында туа.

## Сылтамалар
* http://mon.tatar.ru/rus/realizaciya_pspo.htm/ 
## Искәрмәләр

Төркем:Татар галимнәре
Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Макаода Һинд дине

Макаода Һинд динен күбесенчә Көньяк Азиядән, күбесенчә Непалдан мигрантлар тота. Макаода төрле дини эшчәнлектә катнашкан Йога үзәкләре бар.

## Шулай ук карагыз
* Макаода дин

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Яр Чаллы картиналар галереясы

**Яр Чаллы шәһәре картиналар галереясы**, Гөлсабира Хәкимова исемендәге Яр Чаллы шәһәре картиналар галереясы () — 1980 елда Татарстан АССР Яр Чаллы шәһәрендә Татарстан дәүләт сынлы сәнгать музееның филиалы буларак ачылган мәдәният оешмасы.

2022 елда картиналар галереясына галереяның беренче директоры булган һәм 20 елдан артык директор булып эшләгән Татарстан АССР һәм РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре Гөлсабира Мәхмүт кызы Хәкимова (1925―2021) исеме бирелгән .

Гамәлгә куючысы — Яр Чаллы шәһәре башкарма комитеты (мәдәният бүлеге).
Адресы: 423810 Яр Чаллы, Тынычлык проспекты, 52/16 (3/01).
Директор (*[[2015 ел]]дан*)  — Илсөя Илдус кызы Заһидуллина.

## Тарих

1980 елда Татарстан дәүләт сынлы сәнгать музееның филиалы буларак ачылган.
2006 елда Яр Чаллы шәһәр шурасының 2006 елның 10 феврале № 8/23 карары белән 20 штат берәмлеге булган «муниципаль оешма» статусы ала. 
Галерея сәнгать кыйммәтләренең, нәкыш, гамәли-декоратив һәм халык сәнгатьләре әсәрләрен саклау урыны булып хезмәт итә. XX гасыр ахыры — XXI гасыр башы РФ һәм Татарстан сынлы сәнгатенең иң яхшы үрнәкләре тупланган. Галереяның фондында ТР дәүләт сынлы сәнгать музее милке булган төп нөсхәләр саклана. 2006 елдан башлап, галереяның үз фонды оеша башлый. 2018 елның гыйнварына 879 саклану берәмлеге, ТР дәүләт сынлы сәнгать музее милке саналучы 712 саклану берәмлеге исәпләнә.

Үз тупланмалары нигезендә галерея фәнни-тикшеренү һәм мәдәни-мәгариф эшчәнлеге алып бара. Күргәзмәләр, экскурсияләр (*шул исәптән шәһәрдәге скульптура һәйкәлләренә экскурсияләр*), лекцияләр оештыра, нәшрият эше (*каталоглар, альбомнар*) алып бара, рәссамнар белән очрашулар уздыра, мастер-класслар үткәрә, балалар өчен рәсем ясау студиясе, линогравюра остаханәсе эшли.

Галереяда халыкара, төбәкара күргәзмәләр оештырыла: «Коткарылган кыйммәтләр» ( Эрбет дәүләт сынлы сәнгать музее), «Оста һәм шәкерт» (), Сергей Андрияканың акварель мәктәбе (*[[Мәскәү]]*), «Италия сәнгате. Бруно Либераторе һәм Луиджи Россини» (), «Сальвадор Дали шедеврлары» (), Чулман буе рәссамнарының  «Заманча сәнгать һәм XXI гасыр шәһәре» () һ. б. күргәзмәләр.

38 ел буена картиналар галереясы төбәкнең сынлы сәнгать музее ролен башкара. Галерея ел саен 45-55 мең кеше кабул итә. Галерея иганәчелек белән дә шөгыльләнә, һәр дүртенче керүчегә  бушлай хезмәт күрсәтелә.

## Экскурсияләр
* «Илдар Хановның «Тормыш агачы» (*[[1980 ел|1980]]——[[1990 ел]]ларда сынчы ясаган скульптуралар ансамбле, [[Яр Чаллы]], [[Энтузиастлар бульвары (Яр Чаллы)|Энтузиастлар бульвары]]*)
* «Габдулла Тукай һәйкәленең (сынчы Владимир Демченко) идея һәм сәнгать үзенчәлекләре»
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Набережночелнинская картинная галерея. Museum.ru
*  МБУ «Набережночелнинская картинная галерея». Официальный сайт города Набережные Челны
*   Галереяның рәсми сайты
*  Галереяның Вконтакте диварындагы сәхифәсе
*  Галереяның Instagramдагы сәхифәсе
* Яр Чаллы картиналар галереясы Яндекс картасында

Төркем:Әлифба буенча галереялар
Төркем:Чаллы музейлары
Төркем:1980 елда барлыкка килгән оешмалар
Төркем:Яр Чаллы биналары һәм корылмалары
3 нче белгечләр йорты (Казан)

**3 нче белгечләр йорты** — Казанның Мәскәү һәм Чернышевский урамнары кисешкән урында урнашкан, 1937-1939 елларда архитектор В. Дубровин проекты буенча төзелгән биш (алты) катлы . Бу йортта Борис Лаптев, Хәйдәр Акалаев,  һәм башка танылган шәхесләр яшәгәннәр.
## Искәрмәләр

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Мәскәү урамы
Төркем:Казанның Чернышевски урамы
Икенче Казан ирләр гимназиясе бинасы (Казан)

**Икенче Казан ирләр гимназиясе бинасы** — Казанның Сул як Болак урамында урнашкан, XIX гасыр башында төзелгән ике катлы бина; 1847 һәм 1874 елларда үзгәртеп корыла. Бу йортта 1838-1915 елларда Икенче Казан ирләр гимназиясе урнаша.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Сул як Болак урамы
Төркем:Казанның Галиәсгар Камал урамы
Лобачевский урамы, 4 (Казан)

**Лобачевский урамы, 4** — Казанның Лобачевский урамында урнашкан, XIX гасыр уртасында төзелгән ике катлы йорт. Бу йортта 1929-1950 елларда ТАССРның халык артисты Зәйни Солтан яшәгән.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Лобачевски урамы
Стахеев йорты (Казан)

**Стахеев йорты** — Казанның Лобачевский урамында урнашкан, XX гасыр башында төзелгән өч катлы йорт. Бу йортта 1918 елларда Казан губерна шурасының Мөселман эшләре комиссариаты урнашкан.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Лобачевски урамы
Ксения гимназиясе бинасы (Казан)

**Ксения гимназиясе бинасы** — Казанның Лобачевский урамында урнашкан, 1880 елда төзелгән өч катлы бина. Бу бинада 1880-191? елларда Ксения хатын-кызлар гимназиясе урнаша. 1957 елда архитектор Мәхмүт Игъламов проекты буенча бинага өч катлы янкорма өстәлә.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кирмән урамы
Төркем:Казанның Лобачевски урамы
Павал Абрамов

**Павал Абрамов** (Павал Бәчели улы Абрамов, , ,  — , ) — икътисадчы-географ, география фәннәре нәмзәте (1953), профессор (1968), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1969).

## Хезмәт юлы

* 1937-1939 — Татарстан китап нәшриятында мөхәррир-картограф.
* 1945-1956 — СБКФнең Татарстан өлкә комитеты каршындагы җөмһүрият фирка мәктәбендә укытучы.
* 1957-1988 — Казан финанс-икътисад институтында: ректор (1957-1962), икътисади география һәм планлаштыру кафедрасы мөдире (1962-1988).

## Искәрмәләр
Галиәскар Акалаев

**Галиәскар Акалаев**, Галиәскар (*Али Аскар*) Хөснетдин улы Акалаев (*[[1908 ел|1908]]—?*) — инженер-механик. 1945—1963 елларда Казан медицина җиһазлары заводы директоры. Әлеге чорда завод үсеш кичерә, «Ясалма бөер» аппаратын чыгару җайга салына , заводның төп җитештерү корпуслары салына башлый .

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Сылтамалар
*  Али Аскар Акалаев «Милләттәшләр» порталында

## Искәрмәләр


Төркем:Инженерлар
Төркем:Оешма җитәкчеләре
Төркем:Казан оешмалары җитәкчеләре
Акалаев

**Акалаев** — фамилия.
Бертуганнар:
* Галиәскар Акалаев (1908—?), Казан медицина җиһазлары заводы директоры (1945—1963).
* Хәким Акалаев (1918—25.6.1944), лейтенант.
* Хәйдәр Акалаев (1921—1997), Казан  башлыгы (1962—1995).

## Искәрмәләр


Төркем:Фамилияләр
Гомәр Гаипов

**Гомәр Гаипов** (Гомәр Хәсән улы Гаипов, ,  — , ) — фирка һәм  эшлеклесе.

## Хезмәт юлы

* 1931 — Ленинградта икътисадчылар курсларын бетергән.
* 1931-1937 елларда — «Спартак» тире-аяк киеме фәбригендә икътисадчы, тегү цехы фирка оештыручысы (парторгы), фәбрик-завод комитеты рәисе, директорның кадрлар буенча ярдәмчесе.
* 1937-1938 — ВКП(б)ның Молотов район комитетында инструктор, сәркәтиб.
* 1939-1941 — ВКП(б) ТӨКда: инструктор, оештыру-инструкторлык бүлеге мөдире урынбасары.
* 1942-1946 — ВКП(б)ның Казан шәһәр комитетында: сәнәгать буенча сәркәтип (1942-1943), кадрлар буенча сәркәтип (1943-1946).
* 1946-1953 — ТАССР җиңел сәнәгать министры.
* 1953-1957 — Татарстан край һөнәри берлекләр шурасы рәисе.

ТАССР Югары Шурасы депутаты (1947-1951, 1955-1959).

## Искәрмәләр
Сергей Абуладзе

**Сергей Абуладзе** (, ,  — , ) — хирург, ТРның атказанган табибы (1993), Җөмһүрият клиника хастаханәсенең баш табибы (1986-199?), ТР Дәүләт Шурасы депутаты (1990-1995).

## Искәрмәләр
Лобачевский урамы, 10 (Казан)

**Лобачевский урамы, 10** — Казанның Лобачевский урамында урнашкан, 1906 елда Фердинанд Амлонг проекты буенча төзелгән йорт.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Лобачевски урамы
Прилуцки гыйбадәтханәсе бинасы (Казан)

**Прилуцки гыйбадәтханәсе бинасы** — Казанның «Локомотив» ярымутравында урнашкан, XVIII гасыр азагында төзелгән йорт. 1823-1845 һәм 1905-1937 елларда бу йортта искейолачылар гыйбадәтханәсе урнашкан.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Локомотив ярымутравы
Әфисәрләр җыелышы бинасы (Казан)

**Әфисәрләр җыелышы бинасы** — Казанның Лукницкий урамында урнашкан, XIX гасыр азагында төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Лукницки урамы
Лукницкий урамы, 5 (Казан)

**Лукницкий урамы, 5** — Казанның Лукницкий урамында урнашкан, XIX гасыр азагында - XX гасыр башында төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Лукницки урамы
Төркем:Казанның 25 нче Октябрь урамы
Кече Мәскәү урамы, 12 (Казан)

**Кече Мәскәү урамы, 12** — Казанның Кече Мәскәү урамында урнашкан, XX гасыр башында төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Кече Мәскәү урамы
Харәзем Халык Совет Җөмһүрияте байрагы

**Харәзем Халык Совет Җөмһүрияте байрагы** — 1920—1924 елларда Харәзем Халык Совет Республикасының рәсми символы булып тора.

## Тасвирлама
ХХСР Конституциясендә күрсәтелгән рәсми байрактан башка да төрле елларда байракның төрле вариантлары кулланылышта була. 1920 елның 27 апрелендә 1нче Бөтенхарәзем корылтае ХХСР Конституциясен раслый. Конституциянең 26нчы маддәсендә ХХСР байрагының тасвирламасы бирелә:

1921 елда 2нче Бөтенхарәзем корылтае илнең исемен *Харәзем Халык Совет Республикасы* итеп үзгәртә һәм яңа Конституция кабул итә. Конституциянең 41нче маддәсендә яңа байракның тасвирламасы бирелә:

1922 елда ХХСР Конституциясенең яңа версиясе кабул ителә. 87нче параграфта яңа байракның тасвирламасы бирелә:

1924 елның сентябрендә 5нче Бөтенхарәзем Корылтае ХХСРның үз-үзен таратуы турында карар кабул итә. 1924 елда ХХСРның бетерелүе һәм аның җирләренең 3 яңа оешкан совет республикасы: Үзбәк ССР, Төрекмән ССР һәм РСФСР составына кергән Каракалпак автономияле өлкәсе арасында бүленүе сәбәпле, байрак юкка чыгарыла.

## Байрак вариантлары

Файл:Flag of Khiva (1923-1924).svg|1920 елның гыйнвары — 30 апреле чоры ХХСР байрагы варианты
Файл:Flag of Khiva (1920).svg|1920 елның гыйнвары — 30 апреле чоры ХХСР байрагы вариациясе
Файл:Flag of Khiva (1920-1921).svg|1920 елның 30 апреле — 1921 елның мае ХХСР байрагы варианты  
Файл:Flag of Khiva (1922-1923).svg|1922 елның июле – 1923 елның 23 октябре ХХСР байрагы варианты 


## Сылтамалар
*   Үзбәкстан байраклары: ХХСР

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча байраклар
Төркем:1920 ел байраклары
Төркем:1924 ел байраклары
Төркем:Үзбәкстан тарихы
Сабитовлар йорты (Казан)

**Сабитовлар йорты** — Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамында урнашкан, XIX гасыр азагында сәүдәгәр Х.Сабитов өчен төзелгән йорт. Бу йортта 1908-1910 елларда «Шәрекъ» клубы урнашкан.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамы
Дамир Фәттахов

**Дамир Илдус улы Фәттахов** ( яки , 11 октябрь 1979, Казан, ТАССР, РСФСР, ССРБ) — сәясәт эшлеклесе. 2018—2021 елларда —Татарстан Республикасы яшьләр эшләре министры. 2021―204 елларда — РФ Яшьләр эше буенча федераль агентлык (Росмолодежи) җитәкчесе урынбасары.

2025 елдан Бөгелмә районы башлыгы (28 майдан район башкарма комитеты җитәкчесе ). 
## Тормыш юлы
Дамир Фәттахов 1979 елның 11 октябрендә Казанда туа.

1997 елда Казанның 122 нче гимназиясен тәмамлый. Шул елда яшүсмерләр арасында карате буенча республика чемпионы була.

2001 елда Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институтын тәмамлаган, тугыз ел ТР эчке эшләр органнарында хезмәт иткән.

2003 елда Республиканың беренче Президенты Дамир Фәттаховка республика КВН командасын оештырырга куша. Нәтиҗәдә, уңышлы «Дүрт татар» КВН командасы барлыкка килә.

2005 — 2006 елларда — Казан шәһәр Думасы депутаты.

Аннары өч ел Балалар һәм яшьләр эшләре комитеты рәисе булып эшләгән, 2009 елның 10 апрелендә - Казанның Киров районы, 2010 елда Киров һәм Мәскәү районнары хакимияте башлыгы итеп билгеләнгән.

2011 елда Дамир Фәттахов — Мәскәүнең «Сколково» идарә мәктәбен, 2013 елда «Финанс һәм кредит» белгечлеге буенча Казан (Идел буе) федераль университетын тәмамлаган.

2016 – 2018 елларда – Казан Башкарма комитеты җитәкчесенең беренче урынбасары.

2018 – 2021 елларда – ТР яшьләр эшләре министры.

2021 елның сентябреннән 2024 елның сентябренә кадәр — РФ Яшьләр эше буенча федераль агентлык (Росмолодежи) җитәкчесе урынбасары
.

2025 елдан Бөгелмә районы башлыгы (28 майдан район башкарма комитеты җитәкчесе ).
## Шәхси тормышы
Хатыны: Анастасия Фәттахова – «Планета-фитнес» челтәре җитәкчесе, нәфис гимнастика буенча спорт мастеры, танылган хореограф, җәмәгать эшлеклесе.

Өч баланы тәрбиялиләр.

## Бүләкләре
* “Эчке эшләр министрлыгында яхшы хезмәте өчен” күкрәк билгесе (2002)
* “Казанның 1000 еллыгы истәлегенә” медале (2005)
* Татарстан Республикасы Президенты М.Ш.Шәймиевның Рәхмәт хаты (2008) 
* Казан Мэры И.Р. Метшин Рәхмәте (2010)
* Россия Федерациясенең Оборона министрлыгының “Хәрби бердәмлекне ныгыту өчен” медале (2011)
* Татарстан Республикасы Президенты Р.Н. Миңнехановның Рәхмәте (2012, 2014) 
* “Казанда 2013 елгы XXVII Бөтендөнья җәйге Универсиада” истәлекле медале (2013)
* “Фидакарь хезмәте өчен” медале (2014)
* “Сочида 2014 елгы XXII Олимпия кышкы уеннары һәм XI Паралимпия уеннары” истәлекле медале (2014)
* Казанның Мактау грамотасы (2015)
* 2021 — «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
* Татарстан Республикасы Яшьләр эшләре министрлыгы

Төркем:Казан юридик институтын тәмамлаучылар
Төркем:Район башлыклары
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Район башлыклары
Шри Мутху Винаягар Ковил

**Шри Мутху Винагар Ковил** Шри-Ланкада, Ариялайда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханәдә көненә 3 мәртәбә хезмәтләр була. Идарә комитеты унбер әгъзадан тора һәм һәр 3 ел саен сайлана. Гыйбадәтханә Һинду Мәдәни Министрлыгы астында 2012 елның 2 апрелендә HA/5/JA/1438 номеры астында теркәлгән.

## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Төркем:Ганапатья
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Урта Азиядә милли-территориаль бүленеш

**Урта Азиядә милли-территориаль бүленеш** — Урта Азиядә һәр милли төркемендә үз автономиясе бүлеп бирү проекты.

1924 елның октябрь аенда Урта Азиядә һәр милли төркемендә үз автономиясе бүлеп бирү тормышка ашырылды. Нәтиҗәдә, Төркистан Автономияле Социалистик Совет Республикасы, Бохара Халык Совет Республикасы һәм Харәзем Халык Совет Республикасы нигезендә булдырылган:
* Төрекмәнстан Совет Социалистик Республикасы (хәзер — Төрекмәнстан);
* Үзбәкстан Совет Социалистик Республикасы (хәзер — Үзбәкстан);
** Үзбәкстан ССР эчендә Таҗикстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы (хәзер — Таҗикстан);
* РСФСР эчендә Кара-Калпак автономияле өлкәсе (хәзер — Үзбәкстан эчендәге Каракалпакстан);
* РСФСР эчендә Кара-Кыргыз автономияле өлкәсе (хәзер — Кыргызстан).

Аерым җирләр РСФСР эчендәге Кыргыз автономияле өлкәсене (1925–1936 елларда — Казакъ АӨ, 1936–1991 — Казакъ ССР хәзер — Казакъстан) керделәр.

## Искәрмәләр

Төркем:Үзәк Азиянең тарихи өлкәләре
Вознесенский проспекты

**Вознесенский проспекты** () — Нева проспекты белән беррәттән Санкт-Петербург «перспективасына» керә торган ике проспектларынан берсе.

Төркем:Санкт-Петербург
Көньяк Урал тимер юлы

**Көньяк Урал тимер юлы**()—  Идел буе, Урал, Себер, Урта Азия җирләрен тоташтыручы тимер юллар системасы. Юлның идарәсе Чиләбедә урнашкан.

[200px|thumb|right|Көньяк Урал тимер юлында [Башкортстан байрагы, Россия байрагы төстәге тепловоз.]]

Ул Россиянең 4 субъектын хезмәтләндерә, шулар арасында 1 республика (Башкортстан), 3 өлкә (Курган өлкәсе, Чиләбе, Ырынбур). Омск өлкәсе, Самар өлкәсе, Сарытау өлкәсе, Төньяк Казакъстан өлкәсе һәм Свердловски өлкәсе аша уза.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Россия тимер юллары
Вәли бай йорты (Казан)

**Вәли бай йорты** — Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамында урнашкан, XIX гасырда төзелгән йорт.

## Тарих
1823 елда Казанның Иске Татар бистәсендә төньяк кварталда архитектор А. К. Шмидт (*[[1783 ел|1783]]—[[1830-еллар]]*) проекты буенча төзелгән. 1890 елда үзгәртеп корылган.

Кабан яр буе (*Комсомол, [[Шиһабетдин Мәрҗани урамы (Казан)|Мәрҗани]]*) урамы белән Беренче аркылы (*[[Зәйни Солтан урамы (Казан)|Зәйни Солтан]]*) урамы кисешкән чатта урнашкан. Җир кишәрлеге турыпочмаклык . Көньяктан утар Мәрҗани мәчете җир кишәрлеге белән чикләнә. Тәрәзәләре белән Кабан күленә карап тора.

Утарда ике катлы, мансардалы сәүдәгәр йорты трапеция шәкелендә урнашкан. Әлеге йорттан башка, утарда келәтләр, мунча, кер юу бинасы, хуҗалык биналары урнашкан булган. Зәйни Солтан урамы ягыннан йортка бер катлы флигель терәлеп тора. Утарның арткы планында ат абзары, печәнлек тә булган. Хәзерге көнгә фрагментлары гына сакланып калган. Флигельгә ике катлы кирпеч келәт биналары ялганып киткән. Хуҗалык биналары күбесе галереяле.
Шәһәр классик архитектурасы үзенчәлекләре белән бина сурәтендә һәм фасадында кулланылган татар халык бизәү элементлары бергә кушылган.

## Әдәбият
* *Надежда Секретова*. Вокруг озера Кабан. «Казань», 2016, июнь, с.38-39.
 
 Төркем:Казанның истәлекле урыннарыТөркем:Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамы
Вәли бай йорты (мәгънәләр)

*Вәли бай йорты (Әтнә)
*Вәли бай (Вәлиулла Гыйззәтуллин) йорты (Казан)
*Вәли бай (Вәлиулла Бәкеров) йорты (Олы Мәңгәр)
Нәзиров йорты (Казан)

**Нәзиров йорты** — Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамында урнашкан, 1885 елда архитектор П. Романов проекты буенча төзелгән йорт.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамы
Шри Вирамакалиамман Гыйбадәтханәсе

**Шри Вирамакалиамман Гыйбадәтханәсе**  (Тамил телендә: ஸ்ரீ வீரமாகாளியம்மன் கோவில்); Гадиләштерелгән Кытай иероглифлары белән: 维拉马卡卡拉曼庙) ул Сингапурның көньяк өлешендә Кече Һиндстан уртасында Һинд дине гыйбадәтханәсе.
Шри Вирамакалиамман Гыйбадәтханәсе Һинд дине Алиһәсе Калига багышланган, бу Шактиның ярсулы чагылышы һәм Шиваның хатыны, Парватига багышланган. Кали Бенгалиядә гел популяр булган, хезмәтчеләр бу гыйбадәтханәне 1881 елда төзегәннәр. Гыйбадәтханә эчендә Калиның сурәтләре аны баш сөякләре гирляндасы кигән килеш һәм корбаннарының эчәкләрен өзә торган итеп күрсәтелгән, һәм шулай ук тынычрак моментлары
да күрсәтелгән. 
Бина Көньяк Һиндстан Тамил халкы гыйбадәтханәләре стиленда төзелгән ул Тамил Надуда киң таралган, бу Бенгалиядә Төньяк-көнчыгыш Һиндстан Кали гыйбадәтханәләреннән аерыла, анда аңа табыну бик киң таралган әмма гыйбадәтханәнең стиле аерылып тора.

## Гыйбадәтханә ресурслары белән тиешлечә кулланмау
Иганә Комиссиячесе гыйбадәтханәнең рәисен Шивакадачамны, элеккеге рәисен Р Селвараджуны, һәм Ратха Кришнан Селвакумарны урыннарыннан азат иткән. Бу чекны имзалаучылар һәм түләүләрне хуплаучылар булган өчәү сызылмаган чекларда 1,5 миллион $ чыгарганнан соң эшләнгән булган. Боларның 45 чекы - тулаем алганда 227 000 $ - процедураларның максатлы кабул итүчеләре исемнәре өчен чыгарылмаган булган. Тикшерү шулай ук Ратха идарә комиссиясе хуплавыннан тыш 350 000 $ кредит алган һәм кредит бирүчеләрнең язу килешүләре булмган икәнен ачыклаганнар. Кул акчаларын һәм кредит процедуралардан түләүләр гыйбадәтханә язмаларында шулай ук дөрес теркәлмәгән булган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Official site
*Uniquely Singapore website 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Казан укытучылар семинариясе бинасы (Казан)

**Казан укытучылар семинариясе бинасы** — Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамында урнашкан, 1872-1875 елларда елда архитектор Владимир Бечко-Друзин проекты буенча төзелгән бина.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамы
Әхмәт бай йорты (Казан)

**Әхмәт бай йорты** — Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамында урнашкан, XIX гасыр азагында - XX гасыр башында буенча төзелгән ике катлы йорт.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамы
Йогешвари мәгарәләре

**Йогешвари мәгарәләре** Һиндстанның Йогешвари шәһәр янында урнашкан иң иртә Һинду һәм Буддист мәгарә гыйбадәтханәләрнең берсе. Мәгарәләр безнең эраның 520-енчедән 550-нче елларга карый. Бу мәгарәләр Махаяна Буддист мигъмариятеның соңгы стадиясенә карый, соңрак алар Һиндулар тарафыннан алынган булган. Тарихчы һәм галим Уолтер Спинк буенча, Йогешвари Һиндстанда иң элеккеге төп Һинду мәгарә гыйбадәтханәсе (һәм тулаем озынлык төшенчәләрендә) "иң зурысы".
Координаталары:19.1391°N, 72.8568°O.
Мәгарәләр Көнбатыш Экспресс Шоссесы янында урнашкан.
Мәгарәләргә озын баскычлар алып бара, алар мәгарә пространствосының төп залына илтә. Аның күп баганалары бар һәм ахырда Лингам бар. Стеналар буйлап Даттатрейя, Хануман һәм Ганеша потлары урнашкан. Шулай ук ике ишек сакчысы калдыклары бар. Мәгарәдә шулай ук Йогешвари Алиһәсенең муртисы һәм аяк эзләре бар, шуның хөрмәтенә бу гыйбадәтханә соңрак атала башлаган. Кайбер Маратхи кешеләре тарафыннан Алиһә Куладэви дип атала, аңа шулай ук Гуҗараттан кайбер мигрант төркемнәре табына.

Image:Jogeshwari_Caves_carving.jpg|Йогешвари кисеп алынган сурәте детале
Image:Jogeshwari_Caves_entrance.jpg|Йогешвари мәгарәләренә керү
Image:Ganapati Mandir JogCaves.jpg|Йогешвари мәгарәләрендә Ганеша Гыйбадәтханәсе
Image:Hanuman Mandir JogCaves.jpg|Йогешвари мәгарәләрендә Хануман Гыйбадәтханәсе


## Искәрмәләр

;Гомуми

*Travel destinations around Mumbai
*Suburban caves 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шактизм
Рәхмәтуллин-Хөсәенов йорты (Казан)

**Рәхмәтуллин-Хөсәенов йорты** — Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамында урнашкан, XIX гасырның беренче яртысында төзелгән өч катлы йорт. 1872 елда үзгәртеп төзелә. Бу йортта 1911 елның июлендә Фуат Туктаров яшәгән.

Төркем:Казанның истәлекле урыннары
Төркем:Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамы
Манаспутра

***Манаспутра*** "акылдан туган угыл" яки "акыл угылы" дигәнне аңлатучы Санскрит төшенчәсе.  Һинд динендә Ходай Брахма акылыннан ун угыл барлыкка китергән, бу ришилар яки зур фикер ияләре праджапати буларак мәгълүм булган. "Бхагавата Пурана" буенча аларның исемнәре: Атри, Ангирас, Маричи, Пулаха, Крату, Бхригу, Васиштха, Дакша һәм Нарада.

## Шулай ук карагыз
*Атхарван
*Праджапати

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине