Әюп Гәрәй

**Әюп Гәрәй**, Әюп Мөхәммәтгәрәй улы Гәрәев (*[[1910 ел]]ның [[22 апрель|22 апреле]], [[Россия империясе|РИ]], [[Уфа губернасы]], [[Минзәлә өязе]], [[Иске Дөреш]] — [[1967 ел]]ның [[5 июль|5 июле]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Пермь]]*) — XX гасырның утызынчы елларында әдәбият мәйданына чыккан шагыйрь. Бөек Ватан сугышында катнашкан. Сәяси репрессия корбаны.

## Тәрҗемәи хәле
1910 елның 22 апрелендә Уфа губернасы Минзәлә өязе (Татарстанның 1984 елга кадәр Сарман, *хәзерге* Тукай районы) Иске Дөреш авылында мулла гаиләсендә туган. Әтисе Мөхәммәтгәрәй хәзрәт заманының укымышлы кешесе булган, борынгы сәгатьләрне төзәтү белән мавыккан. Әюп яшьли ятим кала, балалар йортында тәрбияләнә.

## Шәҗәрәсе
Әюп → әтисе Мөхәммәтгәрәй → бабасы Шакирҗан (*?—[[1913 ел|1913]], [[Куады]]*) → бине Фазлыйәхмәт (*[[Биклән]]дә гомер иткән*) → бине Габделвахит (*[[Зур Нөркәй|Нөркәй]]дә туган*) → бине Габдессәлам (*[[Иске Кормаш (Татарстан)|Кормаш]]*) → бине Морзапулат → бине Җаналды → бине Җанкилде.

## Иҗаты
1927 елда Алабуга педагогия техникумына (*хәзерге* КФУның Алабуга институты) укырга керә. «Азат хатын» журналында «Буранлы таң» дигән хикәясе басылып чыга. «Азат хатын» журналының 1926—1929 елларда җаваплы сәркатибе булып эшләүче Һади Такташ (*Мөхәммәтһади Хәйрулла улы Такташев*) Әюпнең шигърияттә өметле егет икәнен тоеп ала һәм аңа әдәбият белән шөгыльләнергә киңәш итә. Такташ фатихасы белән рухланган Әюп Гәрәй татарча чыгучы газета-журналларга шигырьләрен, башка язмаларын юллый, күпчелеге басылып та чыга.

Алабуга педагогия техникумын тәмамлагач, укытучы булып эшли.

Шагыйрь Мансур Крыймов (*[[1898 ел|1898]]—[[1938 ел|1938]]*) чакыруы буенча Мәскәүдә чыга торган «Эшче» газетасына әдәби хезмәткәр булып урнаша. Эшеннән аерылмыйча, чит телләр институтында укый. Башкалада шагыйрь булып таныла. Мәскәүдә «Межасыз шигырьләр», «Яз» исемле җыентыклары басыла .

Шәхес культы вакытында репрессиягә дучар була.

Бөек Ватан сугышында катнаша. «Батырлык өчен» медале белән бүләкләнә.

1945 елның декабрендә «Совет әдәбияты» (*хәзерге* «Казан утлары») журналында «Һөҗүмдә» исемле поэмасы басылып чыга.

1966 елда Татарстан китап нәшриятында «Яз шатлыгы» исемле шигырьләр китабы чыга.

1967 елның 5 июлендә Пермь шәһәре хастаханәсендә вафат. Пермьдә җирләнгән.

## Һади Такташ белән шигъри диалогы
Әюп Гәрәйнең Һади Такташка мөрәҗәгать итеп язган юлларына Һади Такташ «Җавап» шигырен яза.


*Әюп Гәрәй*:
Урамнардан күпме эзләсәм дә,
Такташ баскан эзләр табылмас.
Ташкын йөрәкләрнең шат җырчысын
Минем кебек беркем сагынмас... 
.................Ник язмый ул?

*[[Һади Такташ]]*:
..Ә мин җырлый алмыйм бүгенгене, 
Шулай ярты юлда ардыммы, 
Зур елларның бөек борылышында
Ыргытылып читтә калдыммы?.. 
А юк! 
Бу тик болай, 
Бу тик әле
Алга бару өчен тукталу, 
Күтәренке тавыш алган чакта, 
Бераз гына туктап тын алу...



## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Әдәбият
# Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: Татар энциклопедиясе иституты, 1997 ел, 72нче бит.
# Сарман районы энциклопедиясе (*төзүче-мөхәррире* Дамир Гарифуллин). 1нче китап. Яр Чаллы: «Идел-йорт» нәшрияты, 2000.
# Илһамлы Сарман. Антология (*төзүче-мөхәррире* Дамир Гарифуллин). Казан: «Яз» нәшрияты, 2017 ел, 59-61нче битләр. ISBN 978-5-95-00696-1-1

## Сылтамалар
## Искәрмәләр


Төркем:Татар язучылары
Төркем:Татар шагыйрьләре
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Алабуга дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Укытучылар
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:Сәяси репрессия корбаннары
Төркем:«Батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр