open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Оптик когерентлы томография

**Оптик когерентлы томография** (ОКТ) — бу ялганма һәм инвазив булмаган, югары сыйфатлы ысул, ул челтәркатлау, пыяласыман җисем һәм КНД-ның аркылы кисемен алырга мөмкинлек бирә. ОКТ ярдәмендә күзнең алгы бүлегенең рәсемен алып була. Бу ысул В-рәвештәге ультрасонографиягә охшаган, ләкин ультратавыш урынына ОКТ яктылык дулкыннарын куллана. Тикшерү үткәргәндә тар яктылыкны күзгә юнәлтәләр, аннары түбән когерентлы интерферометрия ярдәмендә эхосигналның тоткарлану һәм чагылган яки таралган нурланыш күләме үлчәнә. Аркылы кисемнәр рәсемнәре яктылык нуры белән аркылы сканлау юлы белән барлыкка килә. Ике үлчәмле мәгълүмат алына, ул псевдо-төсле яки соры рәсемдә күрсәтелә ала.
## Күрсәтмәләр
•      Макула патологиясен ачыклау: макула тишеге, кисталы шешү, эпиретиналь мембраналар, витреомакуляр тарту синдромы һәм үзәктәге сүлле ретинопатия.

•      Чирнең көчәюен күзәтү һәм дәвалауның нәтиҗәлеген бәяләү.

•      Күптәнге челтәркатлау кубарылуы һәм ретиношизисны аеру.

•     КНД-ның торышын һәм нерв җепселләре катламын анализлау.
## Нормаль ОКТ үрнәге.
Югары рефлектив төзелешләр ачык төсләрдә (кызыл һәм ак), көчсез рефлективлары - караңгырак төсләрдә (кара һәм зәңгәр) чагылдырыла. Уртача рефлектив дәрәҗәсендәге төзелешләр яшел төсле була. Гадәттә нерв җепселләре һәм плексиформалы катламнар кызыл, сары яки ачык яшел төсле, эчке һәм тышкы төшле катламнар зәңгәр яки кара төсле була.

Эчке һәм тышкы плексиформалы катламнар ачык яшел була ала (рәс. 2.27а). Ультра югары сыйфатлы ОКТ (рәс. 2.27б) гадәти ОКТ-да төгәл ачыкланмаган тышкы чик мембранасы һәм ганглиоз күзәнәкләр катламы кебек челтәркатлауның юка төзелешләрен чагылдырырга мөмкинлек бирә. Фоторецепторларның тышкы һәм эчке бүлекләре арасындагы ялганма өлкәсе челтәркатлауның тышкы катламнарында ЧПЭ һәм хориокапиллярлар алдындагы юка кызыл тасмага охшаган. Челтәркатлау калынлыгының җентекле санлы сыйфаты сан буларак һәм псевдо-төсле топографик карта рәвешендә күрсәтелә (рәс. 2.28).
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Конфокаль сканлаучы лазерлы томография

**Гейдельбергның ретиналь томографы** (ГРТ) сканлаган лазерлы офтальмоскоптан гыйбарәт, ул КНД һәм нерв җепселләренең перипапилляр профилендә аермаларны аңлата ала, бу санаклы өч үлчәмле топография картасын төзәргә мөмкинлек бирә. Төшерелгән кисемне регрессион анализ ысулы ярдәмендә алынган үрнәк профиле белән чагыштыралар.
## Күрсәтмәләр
•      КНД-да глаукомалы зарарлануының дифференциаль диагностикасы.

•      Чирнең көчәюен күзәтү.
## Эш экраны
•      Экранның өске өлешендә КНД һәм челтәркатлауның перипапилляр өлкәсенең рәсеме бирелгән (рәс. 2.29).

•      Топография картасының сул өске ягында экскавация касәсе кызыл белән аерылган, нейроретиналь билбау — яшел, ә сөзәклек —  зәңгәр төстә күрсәтелгән.

•      Уң өске почмакта чагылган рәсем 6 секторга бүленгән. Сектор эчендәге яшел билге мәгънәсе сәламәт чигендә, сары өндәү билгесе — куркыныч билгесе, кызыл хач — патологияне күрсәтә.

•      Өстә үзәктә һәм сул якта уртада ике асма кисем рәсеме асма һәм ятма  яссылыкларда экскавация тирәнлеген күрсәтә. Ике кара сызык КНД кырыен, ә кызыл сызык - ирекле үрнәк яссылыгын күрсәтә, ул гадәттә челтәркатлауның яссылыгыннан 50 мм түбән урнаша.

График (экранның уң ягы үзәгендә) яшел чик сызыгы буенча челтәркатлау өслегенең профилен күрсәтә. Астарак урнашкан кызыл референт сызык экскавация һәм нейроретиналь билбау арасындагы бүлүче өслекнең урнашуын күрсәтә. Бу яссылык перипапиляр өлкәдә челтәркатлауга параллель ята һәм аның өслегеннән 50 мкм түбәнрәк чик сызыгы һәм перипапиляр бәйләмендә урнаша.
Шулай итеп, ул нерв җепселләре катламының аскы чиге биеклегендә урнашкан. Чик сызыгы буенча челтәркатлауның өслеге профиле чигә ягыннан 0° башлап чагыла. Профиль уң күз өчен сәгать угы буенча, сул якта сәгать угына каршы  сызыла. График КНД кырые буенча нерв җепселләре катламы калынлыгы белән туры килә.

•      Экранның аскы уң почмагында 7 баганалы, һәр бүлек өчен берәү һәм гомуми график өчен бер булган гистограмма формасында Moorfield-ның регрессион анализы. Әгәр дә яшел баганаларның очлары фаразланган аралыкның 95% эчендә булса, КНД-ның тиешле бүлеге гадәти күрсәткечләр чигендә классификацияләнә; 95 дән 99,9% аралык куркынычлык өлкәсенә туры килә, 99,9%-тан түбәнрәк патология булып санала.

Җентекле стереометрик мәгълүмат җәдвәлнең аскы сул почмагында китерелгән. Гадәти күрсәткечләрдән тыш урнашкан саннар йолдыз белән билгеләнә (рәс. 2.30).
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Сканерлаучы лазерлы поляриметрия

Физик мәсләкләр.

GDxVCC анализаторы (Glaucoma Diagnosis Variable Corneal Compensation) нерв җепселләре катламының поляризациясе үзгәрүен терки, бу челтәркатлауның ганглиоз күзәнәкләрнең аксоннарында икеләтә нурсындыру булуы белән килеп чыга. Җайланма КНД-ның 1,75 диаметр мәйданында поляризация дәрәҗәсен үзәктә һәм үзәктән бәяли һәм нерв җепселләре катламы тыгызлыгы графигын төзи. Нерв җепселләре катламы калынрак булса, поляризация шулкадәр югары.
## Күрсәтмәләр
•     Глаукоманы ачыклау.

•     Чирнең көчәюен күзәтү.
## Эш экраны.
Җайланма КНД-ның төсле рәсемнәрен һәм дүрт квадрантта нерв җепселләре катламы карталарын күрсәтә (рәс. 2.31).

•      Экранның өске өлешендәге уң һәм сул күзнең КНД фотосы алынган рәсемнең сыйфатын бәяләү өчен файдалы.

•      Нерв җепселләре катламының калынлыгы картасы төсле колач коды рәвешендә тәкъдим ителгән. Колачның кызыл-сары өлеше нерв җепсел катламының зур калынлыгына туры килә, ә зәңгәр һәм яшел өлешләре аның юкаруын күрсәтә. Карта өске һәм аскы квадрантларда нерв җепселләре катламының күбрәк калынлыгы өчен ком сәгатенә охшаган.

•      Кечкенә төсле квадратлар (пиксель) формасындагы тайпылыш карталарында нерв җепселләре катламының кимчелекләре урнашуы һәм күләме күрсәтелгән.

•      TSNIT графигы (temporal-superior-nasal-inferior- temporal) экран астында урнашкан. График әлеге күз өчен чын күрсәткечләрне, ә шрихланган өлкә - бу яшь өчен хас булган мәгънәләр аралыгын (95%) күрсәтә. Сәламәт күзнең кәкресе штрихланган өлкәгә төшәргә һәм нерв җепселләре катламы КНД астында һәм өстендә калынрак булганга ике күтәрелешле булырга тиеш. Үзәк графикта ике күзнең дә кәкрелеге күрсәтелә.

Санлы күрсәткечләр экранның өстендә җәдвәлдә күрсәтелгән. Җәдвәлнең астында нерв җепселләре индикаторы (NFI) нерв җепселләре катламының гомуми күләмен күрсәтә һәм глаукомалы зарарлануның дифференциаль диагностикасы өчен оптималь күрсәткече санала. Күрсәткечнең сәламәт күрсәткечләре 1 дән 30-га кадәр, чик 31-дән 50-гә кадәр, патологик 50-дән 100-гә кадәр
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Татьяна Гинецинская

**Гинецинская  Татьяна Александровна** (24 декабрь 1917, Вологда — 28 сентябрь 2009, Санкт-Петербург) — ССРБ һәм Россия зоологы, паразитолог. Биология фәннәре докторы, Санкт-Петербург дәүләт университетының умырткасызлар зоологиясе кафедрасы профессоры. Трематодалар тормыш циклын һәм төзелешен тикшерүче, биология тарихы буенча публикацияләр авторы.

## Биографиясе
Татьяна Александровна Гинецинская 1917 елда Вологдада танылган физиолог, СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты Александр Григорьевич Гинецинский  (1895—1962) гаиләсендә туган.

Сугыштан соңгы елларда Ленинград дәүләт университетының биология факультетына укырга керә, монда Валентин Александрович Догель (1882—1955) җитәкләгән умырткасызлар зоологиясе кафедрасында укый. 1942—1944 елларда  СССР Фәннәр академиясенең И.П.Павлов исемендәге Физиология институтында кече гыйльми хезмәткәр булып эшли.

Күп еллар дәвамында Ленинград дәүләт университетының умырткасызлар зоологиясе кафедрасында укытучы булып эшли, доцент, аннары профессор вазифасын били. 1944 елдан — биология фәннәре кандидаты (диссертациясенең темасы: «Эколого-паразитологический исследование утиных птиц дельты Волги»), 1967 елдан — биология фәннәре докторы (диссертациясенең темасы: «Трематоды, их жизненный цикл, биология и эволюция»).

### Гаиләсе
Ир — Донат Владимирович Наумов (1921—1984), РФА Зоология институтының зоология музее . Улы — Андрей Донатович Наумов (1946), гидробиолог, диңгез төбе берләшмәсе экологы, РФА Зоология институтының Ак диңгез биология станциясенең төп гыйльми хезмәткәре.

### Үлеме
2009 елның 28 сентябрендә Санкт-Петербургта озак авырганнан соң 91-се яшендә вафат була.

## Мәгариф һәм фәнгә керткән өлеше
Татьяна Александровна Гинецинская паразитология өлкәсендә тикшеренү эшчёнлеге белән шөгыльләнә, диагенетик имгеч селәүсеннәрнең морфологиясен һәм үзенең тормышын өйрәнүдә зур  өлеш кертә. Ак диңгезнең Кандалакша култыгына (Кандалакша корсагы) һәм Идел дельтасында (Әстерхан курчагы) экспедицияләрдә катнаша.  Бик күп укучы тәрбияли, 35 тән артык диссертация әзерләү белән җитәкчелек итә.

Валентин Александрович Догельның үлгәннән соң «Зоология беспозвоночных» дәреслегенең өч басмасының редакция коллегиясе составына керә, шулай ук үзенең укучысы Андрей Александрович Добровольский белән автордашлыкта (1968) ике томлык «Частная паразитология» уку әсбабын яза.

## Кайбер басмалары

* 
* 
* 

## Награда һәм премияләре

* А.О. Ковалевский исемендәге бүләк (1983) — «Онты - и филогенез тремато» эшләре циклы өчен.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 

Төркем:24 декабрь көнне туганнар
Төркем:1917 елда туганнар
Төркем:28 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:2009 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Вологдада туганннар
Хәрби-һава көчләре

**Хәрби-һава көчләре** () – илнең иминлеген саклаучы хәрби-һава дәүләт оешмасы.

Һава-хәрби гаскәрләр дошман группировкаларын күзәтү, һавада өстенлек алу яки дошманның һөҗүмен туктату, әһәмиятле хәрби-икътисади районнарны, объектларны, яки гаскәр төркемнәрен һава һөҗүменнән саклау, һава һөҗүме турында белдерү, дошманнның хәрби һәм хәрби-икътисади потенциалының нигезен юк итү, коры җир гаскәрләренә һәм флотка һавадан ярдәм күрсәтү, һава десантлрын төшерү, гаскәрләрне һәм материаль чараларны һава буенча ташу өчен билгелеп куелган кораллы көчләр төре.

ҺХГ составында түбәндәге төрләр аерылып тора:
* Ерак авиация (стратегик)
* Фронт авиациясе
* Армия авиациясе
* Хәрби-транспорт авиациясе
* Махсус авиация
* Зенит ракет гаскәрләре
* Радиотехник гаскәрләре

## Тышкы сылтамалар

* Россиянең КК ХҺК.

Төркем:Кораллы көчләр
Воронов

**Воронов** ― фамилия.
* Анатолий Воронов (1911—1995), биология фәннәре докторы, профессор.
* Евгений Воронов (1986), баскетболчы (сакчы), РФ атказанган спорт остасы (2012), Олимпиаданың бронза медале иясе (2012).
* Станислав Воронов (1957), РФ ДКХнең Чуашстан буенча идарәсе башлыгы (1994―1999).

Төркем:Фамилияләр
Гайк Киракосян

**Гайк Степанович Киракосян** (1962 елның 31 гыйнвары, ССРБ) — әрмән оператор-куючысы.

## Тормыш юлы
Киракосян ССРБда 1962 елда туган. Әтисе инженер-конструктор, ә әнисе инженер-электрончы була. Кинематографка карата кызыксыну малайның 11 яшендә, сәнгать мәктәбендә фото һәм кино осталыгын өйрәнә башлагач, туган. Соңрак ул Владимир Монахов җитәкчелегендә  (ВГИК) белем алуны дәвам итә. Киракосян 1984 елда ВГИКны тәмамлый.

Студент чагында Гайк Киракосян Леонид Калашников, Альберт Явурян һәм Левон Атоянц кебек операторларның ассистенты булып эшләгән. Укуны тәмамлагач, ул шунда ук белгечлек буенча эшли башлый, шул ук вакытта (1987 елдан 1991 елга кадәр) Ереван дәүләт театр һәм кино институтында укытучы була.

1986—1993 елларда Гайк Ереванда «Арменфильм» киностудиясендә эшли. 1987—1991 елларда параллель Ереван дәүләт педагогика институтының мәдәният факультетында «Фотокомпозиция» курсын алып бара. 1994—1999 елларда — МПС телекомпаниясенең операторы, Paradise Production компаниясенең монтажчысы һәм Мәскәү ВКТ телеканалында режиссёр.

2000 елда Киракосян Истамбулга (Төркия) күчә. Шул ук вакытта ул Төркиядә, Россиядә һәм Әрмәнстанда фильмнар һәм клиплар өстендә дә эшләгән. Гайк тугыз тапкыр төрле халыкара кинофестивальләрдә «Иң яхшы оператор» исеменә лаек була. 2006 елдан ул Истанбулдагы Kadir Has University университетында, шулай ук Plato College of Higher Education көллиятендә операторлык осталыгын укыта.

Киракосян Мармара (Истанбул) һәм Билкент (Әнкара) университетларында, 6.45 арт-клубында (Искешәһәр), Бурсада халыкара кинофестивальдә, шулай ук 2007 елдан 2010 елга кадәр Атыйф Йылмаз исемендәге Төркия милли киномәктәбендә лекцияләр белән чыгыш ясый.

2008 елда Киракосян «Алтын кузы» (Адана) кинофестиваленең жюри әгъзасы, 2014 елда — «Алтын әфлисун» фестивалендә (Анталия), ә 2017 елда Малатьяда халыкара кинофестивальнең жюри әгъзасы була.

1991 елдан Гайк Киракосян Россия Кинематографистлар берлеге һәм Россия Кинооператорлары гильдиясе әгъзасы булып тора. Моннан тыш, Киракосян — Төркия Кинооператорлары гильдиясе һәм идарәсе әгъзасы, шулай ук Россия һәм Төркиядән IMAGO  әгъзасы. Ул әрмән, инглиз һәм төрек телләрен иркен белә.

Киракосян хезмәтләре арасында Coca-Cola, Fanta, Pepsi, Microsoft, Nescafe, Nestle, Vodafon, Gilette, Nike, Total һ. б. брендлар өчен 500 дән артык реклама роликлары бар.

2020 елның октябрендә Россия экраннарына Гайк Киракосян төшергән «Кольская сверхглубокая» триллеры чыга. Фильм тикшеренүчеләр төркеменең планетаның чынлыкта булган һәм иң тирән скважинасына төшеүнә багышланган.

## Искәрмәләр

Төркем:ССРБда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1962 елда туганнар
Төркем:31 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:ВГИК тәмамлаучылар
Компьютерлы томография

**Компьютерлы томографиядә** (КТ) тукымаларның тыгызлыгы турында мәгълүматны алу өчен рентген нурларының тар бәйләмен кулланалар, аның буенча компьютер тикшерелгән өлкәнең җентекле аркылы кисемнәрен төзи.

## Физик мәсләкләр
Тукымаларның тыгызлыгы соры бүлемнән гыйбарәт, анда югары тыгызлык (мәсәлән сөяк) ак, ә түбән (мәсәлән һава) кара төстә була. Орбита КТ-сында томограммаларны ким дигәндә ике проекциядә анализлау мөһим (гадәттә күчәр һәм таҗлы җитәрлек). КТ өлкәсендәге соңгы казанышлар күп каналлы сканерларның киң кулланышына китерде. Бу юкарак кисемнәр алырга, сыйфатны арттырырга һәм рентген нурланышы дозасын арттырмыйча тикшерүне тизләтергә мөмкинлек бирде. Томограф күчәрле сканлау башкара, ә компьютерлы эшкәртү рәсемне төрле яссылыкта реконструкцияләргә мөмкинлек бирә. Күп торышлы мәгълүматны алу мөмкинлеге магнит резонанслы томография (МРТ) белән чагыштырганда тукымаларны җентекләүдә бу ысулның өстенлеген билгели.
## Контрастлы матдәләрне куллану
Йодлы контрастлы препаратлар тикшерүнең сизгерлеген һәм үзенчәлеген арттыра, ләкин йодка аллергиясе булган һәм бөер эше бозылган авыруларга куллану тыела. Бу препаратлар томограммада югары тыгызлыктагы төзелешләрне яшерә ала, шуңа аларны кертү кискен кан китүдә, сөяк тукымалары зарарланганда һәм чит җисем булганда күрсәтелми.
## Күрсәтмәләр
КТ - киң таралган, үткәрүе җиңел булган һәм берничә минут кына алган чагыштырмача арзан тикшерү. КТ-ны гадәттә клаустрофобия белән авырулар яхшы кичерә. Ләкин, МРТ-дан аермалы буларак, КТ-да авырулар ионлаштыручы нурланышка дучар була. КТ үткәрү өчен төп күрсәтмәләр түбәндә.

1.   Орбита җәрәхәте. КТ сынулар (рәс. 2.32а), эрозия кебек сөяк җәрәхәтләрен ачыклау һәм баш сөяге төзелеше үзенчәлекләрен өйрәнү өчен кулланыла. КТ ярдәмендә шулай ук ​​чит җисемнәрне, канны, эмфиземаны һәм орбита дивары сынганда гаймор куышлыгында экстраокуляр мускулларның кысылуын чагылдырып була.

2.  Эндокрин офтальмопатиядә экстраокуляр мускулларның халәтен билгеләү (рәс. 2.32б). Бу максат белән МРТ башкарырга була, ләкин КТ яхшырак.

3.    Орбитаның сөяк диварына шешнең үсеп керүен ачыклау өчен МРТ үткәрү белән чагыштырганда КТ яхшырак.

4.   Орбита целлюлиты. КТ орбитадагы барышның күләмен бәяләү һәм барлыкка килүче субпериосталь абсцессны ачыклау өчен кулланыла.

5.   Орбитада кальцийлашу өлкәләрен ачыклау, мәсәлән, КНД друзаларында, менингиома яки ретинобластомада.

6.    Баш миенә яки субарахноидаль аралыкка кискен кан савуны ачыклау (рәс. 2.32в, г), чөнки беренче сәгатьләрдә МРТ ярдәмендә аларны чагылдыру кыен.

7.   Күрүне кискен югалту. КТ тиз һәм җиңел башкарылган тикшерү буларак, КН-ның кысылып зарарлануын төшереп калдыру өчен күрүне кинәт югалту сәбәбен ачыклау ысулы санала.

8.   МРТ-га каршылыклар (мәсәлән, металл чит җисемнәр белән авырулар).

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Ангиография

## Магнит-резонанслы ангиография
Магнит-резонанслы ангиография (МРА) — кысылу, томалану, диссекция, артериовеноз үзгәрешләрне һәм аневризмаларны ачыклау өчен кулланылган, умырткалык-базиляр, экстра- һәм интракраниаль каротид системасының гемоциркуляциясен инвазив булмаган чагылдыру ысулы (рәс. 2.35а). Бу ысулда МРТ-ның хәрәкәткә сизгерлеген кулланалар: тамырларда кан агымын чагылдыру өчен контрастлау кирәк түгел. Чагылдыру кан агымына бәйле булганлыктан тромбозланган аневризманы үткәреп була, ә турбулентлы кан агымы нәтиҗәләрне аңлатканда кыенлыкларга китерә ала. Моннан тыш, МРТ кечкенә аневризмаларны ачыклаганда ышанычсыз.
## Магнитлы-резонанслы венография
Венозлы синус тромбозын ачыклаганда магнитлы-резонанслы венография (МРВ) күрсәтелә. Гадәттәге МРТ белән бергә аны шулай ук ямансыз интракраниаль гипертониядә кулланырга була, чөнки МРТ өзлексез тромбозланган веналар булуын ачыкларга мөмкинлек бирә. МРТ-дагы кебек бу тикшерү контрастлау таләп итми һәм ул тамырларда кан агымын ачыклауга нигезләнгән, тик җайланма шартлары синусларда түбән агым тизлеген ачыклауга көйләнгән булса да.
## Компьютерлы-томографияле ангиография
Компьютерлы-томографияле ангиография (КTA) баш эчендәге аневризмаларны өйрәнгәндә сайлау ысулы буларак кулланыла. (рәс. 2.35б). Венага контрастны керткәннән соң ысул бик кечкенә адым белән баш мие кисемнәре рәтен алырга мөмкинлек бирә. Алынган томограммалардан компьютерда тамырларның өч үлчәмле рәсемен ясап, аларны төрле яктан тикшереп була. Тикшерү куркынычсыз һәм аз вакыт ала; бу очракта катетер белән гадәти ангиография белән чагыштырганда инсульт куркынычы 1% тан кимрәк.
## Компьютерлы-томографияле венография
Компьютерлы-томографияле венография (КТВ) МРТ үткәрүгә каршылыклар булса яки тромб булганда көчсез кан агымын билгеләгәндә кыенлыклар килеп чыкса күрсәтелә. Техникасы КТА кебек, тик рәсемнәрне веноз фазада контрастлы көчәйтүдә алалар (рәс. 2.35в). Ләкин паренхиманың катнаш үзгәрүләрен ачыклаганда ысул МРТ кебек үк сизгерлеккә ия түгел, бу шуңа гадәттә шикле очракларда аның куллануын чикли.
## Катетер аша контраст кертү белән ангиография
Артерия эченә катетер кертү белән ангиографияне гадәттә урынлы анестезия астында үткәрәләр. Рентгеноскопия җитәкчелеге астында катетерны муен дәрәҗәсенә кадәр эчке йокы яки умырткалык артериясенә үткәрәләр. Контраст керткәннән соң рәсемнәр рәте тиз яздырылып бара. Компьютер белән эшкәртелгән рәсемнәр контрастлы матдә белән тутырылган, күренешсез (сөяк тукымасы һ.б.) тамырлар рәсемнәреннән гыйбарәт. (рәс. 2.35г). Соңгы вакытка кадәр бу тикшеренү баш эчендәге аневризмаларны ачыклауда өстенлекле иде. Бу тәҗрибә КТА чагыштырмача күптән түгел барлыкка килгән кайбер үзәкләрдә һәм КTA нәтиҗәләре шикле яки тискәре булган очракта үзгәрмәде. Башка күрсәтмәләргә операция алдыннан тамырларның эмболизациясе кабул ителгәндә тамырлар үзгәрешләрен һәм шешнең тамырлануын ачыклау керә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Позитронлы-эмиссион томография

**Позитронлы-эмиссион томография** (ПЭТ) — югары дәрәҗәдәге метаболизм өчен шеш күзәнәкләрендә җыелган радиоактив глюкозаны кулланып яңача чагылдырып ачыклау ысулы. Препаратны керткәннән соң гадәти КТ һәм МРТ ысулы белән төшеп кала алган шешләрне ачыклау өчен авыруның бөтен тәне сканерлана. Беренчел шеш бавыр яки башка әгъзада урнашканда бу хориоидеяның метастазлы меланомасының стадиясен ачыклау һәм билгеләү өчен сизгер ысул.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Эпиблефарон

**Эпиблефарон** Азиянең төп халкында бик еш очрый һәм аны сирәк очраган  тумыштагы кабак бөгелүе белән бутарга ярамый.

1.     Билгеләре

•       Кабакларның алгы  кырые буенча тиренең өстәмә ятма җыерчыгы һәм керфекләрнең асма юнәлеше,  аеруча кабакның эчке өлешендә. (рәс. 3.4а, б).

•       Тире җыерчыгын  аска тартканда керфекләр һәм кабак кырые гадәти торышны ала (рәс. 3.4в).

2.    Күпчелек  очракта дәвалау таләп ителми, чөнки эпиблефарон үз-үзеннән вакыт белән юкка чыга. Нык  очракларны тире белән мускул буен кисеп тире җыерчыгын кимерчәк тәлинкәсенә  беркетеп төзәтәләр (Һотц операциясе - рәс. 3.4г, д, е).
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Тумыштагы бөгелү

*Өске кабакның бөгелүе*

Өске кабакның бөгелүе, гадәттә, икенчел һәм  микрофтальмның механик йогынтысы өчен үсеш ала.

*Аскы кабакның бөгелүе*

Аскы кабакның бөгелүе аскы кабак ретракторы апоневрозының дөрес булмаган  үсеше белән бәйле.

**1.     Билгеләре**

•       Бөтен аскы  кабакның һәм керфекләрнең бөгелүе белән аскы кабакның җыерчыгы булмау (рәс.  3.5).

•       Кабакның астына  басым ясаганда ул күз алмасыннан тулысынча аерыла.

**2.     Дәвалау.** Һотц операциясе.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Блефарофимоз синдромы

**1.     Нәселдәнлек төре.** Сирәк  аутосом-доминантлы чир. 1 нче типтагы блефарофимоз (күкәйлекләрнең башлангыч  ярлыгы) һәм 2 нче типтагы блефарофимоз (күкәйлекнең ярлыгы булмый) 3 нче хромосомадагы  FOXL2 гены мутациясе өчен үсеш ала.

**2.     Билгеләре** (рәс. 3.3).

•       Леватор функциясе  кимү белән уртача һәм чагылган тәңгәл птоз.

|•    Ятма юнәлештә күз ярыгының  кыскаруы.

•       Кире телекантус  һәм эпикантус.

•       Аскы кабакларның тышкы кайтарылуы.

|• Аз үсеш алган борын биле һәм орбитаның өске кырые гипоплазиясе.

**3.    Дәвалау.** Эпикантус һәм телекантусны төзәткәннән соң (берничә айдан соң) маңгайга  ике яклы беркетү. Амблопияне дәвалау да мөһим, ул 50% очракта була.

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Эуриблефарон

**Билгеләре**

•       Тышкы ябышманың  дөрес булмаган торышы һәм тышкы бөгелү белән бәйле күз ярыгының ятма буенча  зураюы (рәс. 3.7).

•       Авыр очракларда  ул лагофтальмга һәм экспозицион кератопатиягә   китерә ала.

**Катнаш халәтләр.** Яшь үткәрү системасының проксималь өлешенең тышка күчүе, мейбомий  бизләренең ике рәтле чыгару юллары, телекантус һәм кылыйлык.

**Дәвалау.** Тышкы ябышманы ныгыту яки тарзорафия

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Микроблефарон

**Микроблефарон** кечкенә кабаклар белән  сыйфатлана һәм еш анофтальм белән бергә була *(кара* рәс. 3.30а).
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Аблефарон

1.     Билгеләре. Кабакларының алгы тәлинкәсе җитмәү.

2.     Дәвалау. Тирене реконструктив күчереп утырту.

3.     Системалы аномалияләр. Аблефон-макростомия синдромы, ялгану бозылу, колак һәм бот арасы  аномалияләре һәм шулай ук артык тире белән бәйле булган зур «балык» авызы  белән сыйфатлана (рәс. 3.8).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Телекантус

**Телекантус** — аерым (рәс. 3.2) һәм блефарофимоз синдромы белән бергә очрый  торган сирәк халәт (рәс. 3.3).

**1.     Билгеләре.** Эчке ябышмаларның аномаль озын сеңерләре өчен эчке ябышмалар арасы зур  булу. Орбиталар арасы зур булган гипертелоризм белән бутамаска кирәк.

**2.     Дәвалауга** эчке ябышманы кыскарту һәм сеңерен яшь сыртына күчереп беркетү яки  трансназаль җепне үткәрү керә.

**3.     Катнаш системалы синдромнар.** Варденбург, Мобиус, Тричер Коллинз,  Рубинштейн-Тайби һәм Тернер.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Крузон синдромы

**Крузон синдромы** үсешенең төп сәбәбе — таҗлы һәм урта җөйләрнең иртә  ялгануы.

1.           Нәселдәнлек төре аутосом-доминатлы, ләкин 25% очракта бу яңа мутация нәтиҗәсе.
 
FGFR2 ген 10 хромосомада урнашкан.

2.           Системалы  күренешләре

•       Кыска алгы-арткы  баш зурлыгы һәм җөйләрнең иртә ябылуы өчен киң баш сөяге.

•       Битнең урта  өлешенең гипоплазиясе, «тутый кошның томшыгы» төрендәге бөгелгән борын һәм  чыгып торучы аскы казналык биткә «бакага» охшаган күренеш бирә.

3.      Офтальмологик күренешләре

•       Кечкенә орбиталар  өчен проптоз, —  иң үзенчәлекле билге  (рәс. 3.11а)

.
•       Гипертелоризм  (киң урнашкан орбиталар).

•       V-сыман  экзотропия (рәс. 3.11б).

•       Аметропия һәм  амблиопия.

•       Күрүгә янаган  өзлегүләргә экспозицион кератопатия һәм күрү тишегендә кысылу өчен КН  атрофиясе керә.

4.       Бергә булган  офтальмологик патология.

Аниридия, зәңгәр аклар, катаракта, ясмык  эктопиясе, глаукома, колобома, мегалокорнеа һәм КН гипоплазиясе.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Төркем:Краниосиностозлар
Аперт синдромы

**Аперт синдромы** (акроцефалосиндактилия) — краниосиностозларның иң авыр чагылышы, барлык баш сөяге җөйләрнең катышуы  мөмкин.

1.     Нәселдәнлек төре аутосом-доминатлы, ләкин күпчелек очракта синдром ата-аналарның олы яше  белән бәйле очраклы күренешкә ия.

2.       Системалы  күренешләре

•       «Манара» баш  белән яссыланган баш арты һәм кыегайган маңгай.

•       Супраорбиталь  сырт өстендә ятма буразна.

•       «Тутый томшыгы»  тибындагы һәм түбән урнашкан колаклары белән битнең урта өлешенең  гипоплазиясе (рәс. 3.12а).

•       Биек гөмбәз  формасында аңкау ярыгы һәм аерылган кече тел.

•       Кулларда һәм  аякларда синдактилия (рәс. 3.12б).

•       Йөрәк, үпкә һәм  бөер аномалияләре.

•       Тән һәм аяк  тиресендә бетчә сыман тимгелләр.

•       30% очракта акылга артка калганлык. 

3.      Офтальмологик күренешләре

•       Кечкенә  орбиталар, проптоз һәм гипертелоризм гадәттә Крузон синдромына караганда  азрак чагыла.

•       Экзотропия.

•       Күз ярыгының  антимонголоидлы киселеше.

•       Күрүгә янаган  өзлегүләргә мөгезкатлауны кабаклар белән яба алмау һәм КН атрофиясе керә.

4. Бергә булган офтальмологик патология. Кератоконус, ясмык эктопиясе һәм тумыштагы глаукома.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Төркем:Краниосиностозлар
Алексей Большеченко

**Алексей Гаврилович Большереченко** (; 1929 —2002) — украин совет сәнәгать эшлеклесе, 1969-1993 елларда. Бровары порошок металлургиясе заводы директоры. 

## Тәрҗемәи хәле
1929 елның 18 гыйнварында Курск өлкәсе>нең Отрадное-Малиновский авылында туган.

1961 елда Мәскәү политехник институтында белем ала. Институтны тәмамлаганнан соң Салават машиналар эшләү заводының (хәзерге Салаватнефтемаш, Башкортстан) мастеры, цех начальнигы һәм баш технологы булып эшли.1964 елдан алып Бровары порошок металлургия заводында эшли, анда цех начальнигы, техник бүлек начальнигы, заводның баш инженеры һәм директоры булып эшли. А. Г. Большереченко җитештерүне һәм эшчеләрнең социаль өлкәсен үстерүгә, технологик процесларны камилләштерүгә һәм җитештерүне арттыруга зур игътибар бүлә. Аның җитәкчелегендә яңа җитештерү биналары, шифаханә-профилакторий, «Металлург» спорт комплексы, поликлиника, торак йортлар һәм ятаклар төзелә. 1981-1985 елларда «Металның сифатын күтәрү» мөһим  фәнни-техник программасы буенча советның координация советы әгъзасы була. КПСС әгъзасы буларак КПСС-ның XIX Бөтен Союз конференциясе делегаты булып катнаша.

Алексей Гаврилович Большереченко шулай ук порошок металлургиясе техникасы һәм кораллары өлкәсендә гыйльми эзләнү белән шөгыльләнә. «Порошковая металлургия» журналында мәкаләләр, шулай ук бик күп уйлап табулар һәм патентлар авторы.

**Кайбер хезмәтләре:**

** Изучение некоторых процессов изготовления металлокерамик фрикционный дисков. // Журн. «Порошковая Металлургия». 1972. № 12.
** Сравнительная оценка себестоимости железных пороков, полученных методом распыление расплыва и комбинированный восстановлением прокатное калин. // Журн. «Порошковая Металлургия». 1978. № 2

2002 елның 20 октябрендә Киев өлкәсенең Бровары шәһәрендә вафат була.

Большереченко Алексей Гаврилович — Бровары шәһәренең мактаулы гражданы (1993). УССР-ның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт премиясе лауреаты (1969), шулай ук ССРБ Дәүләт премиясе лауреаты (1977). Башка мизалдар белән бүләкләнгән.

## Хәтер

* Броварыда А. Г. Большереченко яшәгән йортта мемориаль тактаташ куелган: «Бу йортта Бровары мактаулы гражданы Бровары порошок мкталлургиясе заводы директоры Большереченко Алексей Гавриловичның  (1929-2002) яшәгән».
* Бровары урамнарының берсе аның исемен йөртә.

## Искәрмәләр

Төркем:18 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1929 елда туганнар
Төркем:20 октябрь көнне вафатлар
Төркем:2002 елда вафатлар
Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатларыТөркем:Мәскәү политехник университетын тәмамлаучылар
Өске кабакның тумыштагы кайтарылуы

**Өске кабакның тумыштагы кайтарылуы** — сирәк патология, кара раса  сабыйларында, Даун синдромында һәм тиренең коллодий чирләрендә ешрак очрый  (рәс. 3.10). Кайтарылу гадәттә ике яклы һәм тәңгәл, үзлегеннән яки консерватив  яки хирургик дәваланудан соң бетә ала.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Вячеслав Булычёв

**Вячеслав Александрович Булычёв** ( 12 (14) сентябрь 1872 — 10 апрель, 1959 ) — Россия, Румыния һәм совет хоры дирижеры, композитор, язучы.

## Тәрҗемиә хәле
1872 елның 12 (24) сентябрендә Пятигорскта туган, Мәскәүдә укыган. 1893 елда 4 нче Мәскәү гимназиясен тәмамлаганнан соң , 1893-1896 елларда Мәскәү консерваториясендә педагоглар К. А. Киппта (фортепиано), М. М. Ипполитов-Ивановта (гармония) һәм С. И. Танеевта (полифония) классында белем ала. Музыка дәресләре белән шөгыльләнү нәтиҗәсендә Булычёвта XV-XVII йөзләрдәге композиторлар иҗатына карата кызыксыну уяна. Шул үк вакытта Мәскәү университетының юридик факультетында укый, һәм 1897 елда тәмамлый. 1896 елдан башлап музыкаль-әдәби эшчәнлек белән шөгыльләнә, иҗаты хор җырларына, аерым алганда, аны мәктәп мәгариф системасына кертүгә багышлана. 1909 елда, Булычев 1895 елда үзе ясаган кечкенә һәвәскәр хор нигезендә Мәскәү симфониясе капелласын оештыра. Капелла янында музыка нәшрияты оештыра. 1900 елда Е.Лайнова белән берлектә  эшчеләр өчен Прехистенский  хор курсын оештыра  . Курсларда Булычев хор сәнгате, музыка теориясе һәм сольфегжио нигезләрен бушлай өйрәтә . 1907 елда Булычев С.И.Танеев, Э.К. Розенова һәм М.В. Иванов Борецкая белән берлектә  музыкаль-теоретик китапханә җәмгыятен оештыра. Китапханә Россиянең иң зур махсус китапханәсе булып китә. 1924 елдан башлап китапханә Мәскәү дәүләт консерваториясе карамагында кала .

1916-1918 елларда Балычев Түбәнге Новгород, Самара, Кострома һәм Киевта яши һәм эшли. 1918 елда ул Бессарабиягә китә. Анда ул укыту эше белән шөгыльләнә. 1919 елда ул Кишиневта симфоник яшьләр хорын булдыра, анда 1926 елга кадәр җитәкчелек итә. 1921-1923 елларда Булычёв Италиядә яши, аннары Кишиневка кайта. 1930 елда ул музыка мәктәбе белән Бессарабия музыка-тарихи җәмгыятен оештыра һәм аның директоры була. Ул Европа һәм Россия композиторлары әсәрләренә багышланган лекцияләр укый һәм концертлар оештыра. Бессарабияне СССРга аннексияләгәннән соң Булычев Совет Молдовасында эшли, Кишинев консерваториясендә укыта (1940-1941 елларда ул фәнни эшләр буенча директор урынбасары һәм теоретик һәм композитор факультеты деканы булып эшли). 1944 елда ул Румыниягә күчеп китә, авыл мәктәбендә музыка укытучысы булып эшли. 1951 елда Бухарестта  вафат була.

## Хезмәтләре
** Орландо Лассо, М., 1908
** Музыка строгого стиля и классического периода как предмет деятельности Моск. симфонической капеллы, М., 1909
** Хоровое пение как искусство, вып. 1, 2, М., 1910

## Искәрмәләр

Төркем:Россия империясе язучылары
Төркем:Россия империясе композиторлары
Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1959 елда вафатлар
Төркем:10 апрель көнне вафатлар
Төркем:1872 елда туганнар
Төркем:24 сентябрь көнне туганнар
Криптофальм

**Билгеләре.** Тулы криптофтальмда кабаклар микрофтальм белән ялганган тире катламы  белән алышына. (рәс. 3.9а). Өлешчә криптофальм микрофтальм, рудиментар кабаклар  һәм аз чагылган конъюнктиваль капчык белән сыйфатлана (рәс. 3.9б).

**Катнаш системалы патология.** Фрейзер синдромы аутосом-доминант чир һәм синдактилия, урогениталь патология, өске сулыш юллары, бит төзелешләре зәгыйфьлеге һәм акылга артка калганлык белән сыйфатлана. *FRAS-1* ген яки 13 нче хромосомадагы шундый ук *FRAS-2* гендагы мутация өчен килеп чыга.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Albasma

Akademik näşriyättä **albasma** yäki **preprint** çığaru - ul yuğarı mäktäplärdä yäki fän ölkälärendä baliğ bulmağan(formal') fänni xezmätneñ jurnalda bastıru aldınnan qaraşın belü häm tikşerenü öçen çığarılış.

Oşbu fänni xezmät bastirilip çığalırırğa mömkin, ämmä küpçelek waqıtta buşlay taratıla jurnalda bastırıl aldınnan.

## Tarixı
1991 yıldan başlap qağaz küçermäläre häm kübesençä internet aşa taratıla. Bu institsional repozitoriylarnıñ barlıqqa kelüenä kiterde. Iñ mäşhürläre arXiv häm HAL (açıq arxiv) databazaları.

## İskärmälär
Пфайфер синдромы

**1.  Нәселдәнлек төре** аутосом-доминатлы.

2.    Системалы  күренешләре 

•       Күз ярыкларының аска кыегаюы белән битнең урта өлешенең гипоплазиясе  (рәс. 3.13а).

•       Киң зур кул  бармаклары, зур аяк бармаклары (рәс. 3.13б) һәм тире синдактилиясе.

•        Терсәк  буыннарының анкилозы.

•        Баш сөяге  «тукранбаш яфрагына» охшаган.

•        Акылга артка  калганлык хас түгел.

**3.  Офтальмологик күренешләре.** Аперт синдромында кебек кечкенә орбиталар  һәм гипертелоризм.
## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Төркем:Краниосиностозлар
Тричер Коллинз синдромы

**Тричер Коллинз синдро**мы бронхиаль ботакларның I һәм II чыгармаларының  үсеш кимчелекләре белән сыйфатлана.

1.      **Нәселдәнлек төре** югары пенетрантлык һәм төрле экспрессивлык белән аутосом-доминатлы, тик  60% очракта катлаулы гаилә тарихы булмаганда очрый һәм de novo  мутациясе булып карала.

2.      **Системалы күренешләре**

•       Аскы казналыкның  һәм яңак сөягенең ике яклы гипоплазиясе, томшыксыман борын (рәс. 3.14а).

•       Микрогнатия һәм  колаклар үсеп җитмәү (рәс. 3.14б)

.
•       Кондуктив  саңгыраулык.

3.      **Офтальмологик күренешләре**

•       Күз ярыгының  антимонголоидлы киселеше.

•       Аскы кабакларның  тышкы өлешенең колобомалары (кара рәс. 3.6б).

•       Катаракта.

•       Микрофтальм.

•       Яшь үткәрү  юлларының атрезиясе.
## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Төркем:Казналык-бит дизостозлары
Голденһар синдромы

**Голденһар синдромы** (окуло-аурикуло-вертебраль дисплазия), гадәттә очраклы  рәвештә очрый. Гемифациаль микросомия һәм Голденһар синдромы бер үк аномаль  колачның бер өлеше дип санала.

1.     **Системалы  күренешләре**

•       Ике яклы була  алган өске һәм аскы казналыкның моляр тешләре өлкәсенең гипоплазиясе (рәс.  3.15а).

•       Макростомия һәм  микротия (рәс. 3.15б).

•       Биттә  периаурикуляр тире үсентеләре (рәс. 3.15в).

•       Умыртка яртысының  үсеп җитмәү, гадәттә муентыгы.

•       Микрофтальм  булганда акылга артка калганлык ешлыгы арта.

2.      **Офтальмологик күренешләре**

•       Эпибульбар  дермоид һәм өске кабакта киртләр яки колобомалар (рәс. 3.15г).

•       Микрофтальм.

•       КНД колобомалары.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Төркем:Казналык-бит дизостозлары
Һаллерман-Стрейфф-Франсуа синдромы

1.  **Системалы күренешләре**

•       Кечкенә буй, чыгып торучы маңгай

•       Томшыксыман  борын, микрогнатия һәм гипотрихоз (сирәк чәчләр, пеләшлек) (рәс. 3.16а, б).

•       Теш аномалияләре  (рәс. 3.16в). Гиподонтия, очлы ияк

•       Тар өске сулыш  юллары, кайвакыт сабый чакта бу очракта трахеостомия үткәрергә кирәк була.

2.   **Офтальмологик күренешләре**

•    Ике яклы микрофтальм.

•       Катаракта (элпәле  була ала) 90% очракта табалар.

•       Нистагм һәм  кылыйлык.

•       КНД колобомалары.

•       Зәңгәр аклар.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Төркем:Казналык-бит дизостозлары
Татьяна Гончарова

**Татьяна Ивановна Гончарова** ( 1934 — 1998 )  — совет, Россия укытучысы . СССР халык укытучысы (1982)  . КПССның  XVII съезды делегаты (1986)  .

## Тәрҗемәи хәле
Татьяна Гончарова 1934 елның 4 ноябрендә Ленинградта  туган.

А. И. Герцен исемендәге Ленинград педагогия институтына тарих факультетына укырга керә һәм 1962 елда тәмамлый. .

Университетны тәмамлаганнан соң, 1963 елдан Камчаткада укытучы һәм башлангыч мәктәп мөдире булып эшли. Аннары Ленинградка кайта һәм 2 нче интернатта эшли, 1965 елдан 536 нчы урта мәктәптә тарих укытучысы булып эшли.

536 нчы мәктәптә эшләгәндә  "Знатоки" клубын оештыра, бу клубта  мәктәп укучылары өстәмә белем ала.

Аның урта мәктәптә тарих укыту методикасы, укыту-тәрбия эше турындагы мәкаләләре 1962 елдан бирле бастырыла. «Уроки истории — уроки жизни: Из опыта работы учителя» (1986), «Большая перемена» (1987), «Когда учитель — властитель дум» (1991, в соавторстве с мужем, профессором И. Ф. Гончаровым), «Исторические вечера в школе: Книга для учителя» (1992), разработала спецкурс «Светочи России. Русский национальный пантеон» тигән китаплар яза  .

Ул иҗтимагый эшчәнлек белән дә шөгыльләнә: Ленинград Төбәк партиясе Комитетының Хисап Комиссиясе әгъзасы, 1986 елда — КПССның XXVII съезды делегаты булып сайлана .

Татьяна Ивановна Гончарова 1998 елның 10 гыйнварында Санкт-Петербургта. вафат була. Богослов зиратында җирләнгән.

### Гаиләсе

* Тормыш иптәше — Иван Федорович Гончаров, педагогика фәннәре докторы, ЮНЕСКОның Россия дәүләт педагогик университеты кафедрасының мактаулы профессоры. A. .И Герцен , Россия Федерациясе Югары мәктәбенең мактаулы эшчесе.  К. Д. Ушинский медале белән бүләкләнгән  .
* 1998 елның 30 сентябрендә Санкт-Петербургтагы 536 нчы урта мәктәенә Т.И.Гончарова исеме язылган мемориаль такта куела  .
* 1999 елда, Санкт-Петербургның 6 536 урта мәктәбендә СССРның милли укытучысы Т. И. Гончарова исемендәге музей бүлмәсе ачыла, 2007 елның 18 маенда музей бүлмәсе музее статусы ала. Музейда  аның әйберләре, фотолары, документлары саклана  .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* RSL. Гончарова, Татьяна Ивановна — Зур үзгәрешләр
* Гончарова, Татьяна Ивановна — Электрон каталог
* Гончарова Татьяна Ивановна 
* Гончарова Татьяна Ивановна (1934-1998)

Төркем:Россия дәүләт педагогика университетын тәмамлаучылар
Төркем:Россия педагоглары
Төркем:ССРБ педагоглары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Питырбурда вафатлар
Төркем:1998 елда вафатлар
Төркем:10 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Питырбурда туганнар
Төркем:1934 елда туганнар
Төркем:4 ноябрь көнне туганнар
Мегалокорнеа

**Мегалокорнеа **— ике яклы көчәймәүче сирәк патология; күз касәсенең үсеше  бозылуы белән бәйле дип санала.

1.    **Нәселдәнлек төре** гадәттә X-хромосомасы белән бәйле рецессив; 90% очракта ир-атлар  зарарлана. Чир Xq21.3-q22 белән бәйле. Башка очракларда нәселдәнлек  аутосом-доминантлы һәм сирәк кенә   аутосом-рецессивлы.

2.      **Билгеләре**

•       Гадәти КЭБ.

•    Мөгезкатлауның зур диаметры  (> 13 мм), бик тирән алгы камера (рәс. 3.18а).

•       Гадәти күрү  үткенлегендә югары дәрәҗәдәге миопия һәм астигматизм.

•       Крукенберг  орчыгы, трабекуляр гиперпигментация (рәс. 3.18б) һәм төсле катлау  трансиллюминациясе белән пигментлы дисперсия.

•       Бәйләвечнең  тартылуы өчен ясмык сублюксациясе мөмкин.

3.    **Катнаш системалы патология.** Альпорт, Марфан, Элерс-Данлос, Даун  синдромнары, камилләшмәгән остеогенез, битнең көчәюче гемиатрофиясе, ретиналь  карцинома, мегалокорнеа һәм акылга артка калганлык синдромы.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Склерокорнеа

**Склерокорнеа** — сирәк, гадәттә ике яклы патология һәм төрле дәрәҗәдәге  томанланулар һәм мөгезкатлауның тамырлануы белән сыйфатлана. Ул аерым һәм  Петерс аномалиясе, яссы мөгезкатлау белән бергә була ала.

•      «Аклану» перифериядә урнашканда мөгезкатлау  кечерәк күренә (рәс. 3.19а).

•       Кайвакыт бөтен мөгезкатлау зарарлана ала (рәс. 3.19б).
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Яссы мөгезкатлау

**Яссы мөгезкатлау** сирәк очраган ике яклы  патология.

1.  **Нәселдәнлек төре**

•       Аутосом-доминатлы  төре — патологиянең чагыштырмача җиңел формасы, бу очракта мөгезкатлауның  сындыру көче 38-42 дптр-га кадәр кими.
•    Аутосом-рецессивлы  төре күрү үткенлегенең шактый кимүенә китерә, чөнки мөгезкатлауның сындыру  көче 25-35 диоп-га кадәр кими.

2.       **Билгеләре**

•       Кератометрия  буенча мөгезкатлау кәкрелегенең 20-30 дптр-га кадәр сизелерлек кимүе (рәс.  3.20а).

•       Гиперметропия,  алгы камера сайлыгы һәм ябык почмаклы глаукомага бирешүчәнлек.

3.     **Бергә булган офтальмологик патология**. Микрокорнеа, склерокорнеа, микрофтальм һәм  Петерс аномалиясе.
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Кератэктазия

**Кератэктазия** — бик сирәк, гадәттә бер яклы чир. Кератэктазия карын  эчендәге кератит һәм мөгезкатлау тишелүе нәтиҗәсе дип санала. Кабаклар  арасында чыгып торучы, шактый томанланган һәм еш кына тамырланган мөгезкатлау  белән сыйфатлана. Еш кына КЭБ арту белән бергә  була.
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Арткы кератоконус

**Арткы кератоконус** — сирәк, очраклы, бер  яклы, мөгезкатлауның арткы өслегендә кәкрелегенең көчәймәүче артуы (рәс.  3.21). Алгы өслеге сәламәт, ә күрү үткенлеге кимүе мөгезкатлау һәм сулы  сыекчаның сындыру күрсәткечләре охшашлыгы өчен килеп чыга. Арткы кератоконусның  ике төре бар.

1.     Таралган, бу очракта мөгезкатлауның бөтен арткы өслегенең кәкрелеге арта.

2.    Чикләнгән, мөгезкатлауның арткы өслегендә урынлы параүзәктәге яки үзәктәге уемты  белән сыйфатлана.
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Алгы лентиконус

1.    **Билгеләре**. Ясмыкның алгы өслегенең алгы камерага ике яклы күчәрле чыгынтысы (рәс.  3.22а).

2.     **Бергә булган патология**. Авыруларның якынча 90% Альпорт синдромыннан  интегә, ул үз чиратында катаракта, челтәркатлау таплары һәм мөгезкатлауның  полиморфлы арткы дистрофиясе белән бергә була ала.
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Микрокорнеа

**Микрокорнеа** — сирәк, аутосом-доминант, бер яки ике яклы патология.

1.           **Билгеләре**

•       Бәлигъ яшьтәгенең  мөгезкатлау диаметры ятма буенча 10 мм яки аннан кимрәк була (рәс. 3.17а).

•       Гиперметропия,  алгы камера сайлыгы; башка үлчәмнәр гадәти.

2.           **Бергә булган  офтальмологик патология**.

Глаукома (башта - ябык почмаклы, соңрак - ачык почмаклы), тумыштагы  катаракта, лейкома (рәс. 3.17б), яссы мөгезкатлау, Ригер синдромы, микрофакия  һәм КН гипоплазиясе.

**3.     Бергә булган системалы синдромнар.** Яралгы алкоголизмы, Элерс-Данлос,  Вайль-Марчесани, Варденбург, Нэнс-Һоран һәм Корнелия де Ланг.
## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Арткы лентиконус

1.     **Нәселдәнлек төре.** Күпчелек очракта арткы лентиконус — бер яклы очраклы чир һәм системалы  аномалияләр белән бәйле түгел. 
Сирәк ике яклы очраклар гаиләдә була ала.

2.     **Билгеләре**

•       Ясмыкның арткы  үзәк өлкәсендә пыяласыман җисемгә түгәрәк яки конуссыман чыгынты, ул урынлы  юкару яки капсула булмавы белән бәйле (рәс. 3.22б).

•       Ул арткы  капсуланың томанлануы һәм гиалоидлы мембрананың калдыклары белән бергә була  ала.

•       Вакыт белән чыгынты күләмендә арта һәм ясмыкның кабыгы томанлана ала. Катаракта үсешенең барышы төрле була ала, ләкин күбесенчә сабыйлыкта яки иртә балачакта көчле томанланган ак ясмыкны күзәтәләр
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Микрофакия

1.     **Билгеләре**. Нормадан кимрәк диаметр белән ясмык.

2.     **Бергә булган патология.** Лоу синдромы, бу очракта ясмык кечкенә генә  түгел, ә тәлинкә формасында да.
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Микросферофакия

1.    **Билгеләре**. Кечкенә сферасыман ясмык (рәс. 3.23а).

2.     **Сәбәпләре**. Системалы чирләр белән бәйле булмаган аутосом-доминант микросферофакия,  Марфан һәм Вайль-Марчезани синдромнары, гиперлизинемия һәм тумыштагы кызылча.

3.    **Бергә булган офтальмологик патология**. Петерс аномалиясе һәм гаиләле ясмык һәм  бәбәк эктопиясе

.
4.    **Өзлегүләр**. Ясмыклы миопия, ясмыкның сублюксациясе һәм аның алгы камерага тулаем  күчүе (рәс. 3.23б).
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Петерс аномалиясе

**Петерс аномалиясе** — бик сирәк, ләкин авыр патология, 80% очракта — ике  яклы. Бу күзнең алгы бүлеге ясалганда, 6 - 8  атнасында яралгы үсешенең невраль кикрик күзәнәкләренең салынуы бозылу  нәтиҗәсе. Халәт бертөрле түгел һәм уртачадан авырга кадәр була ала.

1.     **Нәселдәнлек төре.** Күбесенчә очраклы, ләкин аутосом-рецессив нәселдәнлек төре һәм хромосом  какшаулар очраклары билгеле.

2.      **Билгеләре**

•       Төрле дәрәҗәдә  мөгезкатлауның үзәк томанланулары.

•       Строманың тирән  катламнарын, десцемет мембранасын һәм эндотелийны (рәс. 3.27а) җәлеп иткән  һәм кератолентикуляр (рәс. 3.27б) ялганулар белән һәм аларсыз булган  кимчелекләр.

3.     **Тикшерү ысуллары.** Авыр очракларда (рәс. 3.27в) үтәли кератопластика куллануы ниятләнсә,  бергә булган патологияне билгеләү өчен югары ешлыктагы ультратавышлы тикшерү  кулланыла (рәс. 3.27г).

4.     **Бергә булган офтальмологик патология** сирәк очрый һәм аңа гадәттә Аксенфельд-Ригер аномалиясе, аниридия,  микрофтальм, яралгыдан калган тамыр системасы һәм челтәркатлау дисплазиясе  керә.

5.    **Глаукома** еш кына тумыштан, 50% очракларда АКП-ның   катнаш аномалияләре нәтиҗәсендә була, бу очракта трабекуляр челтәрнең  һәм шлемм каналының үсеп җитмәвен күзәтәләр. Гадәттә КЭБ артуы сабыйлыкта  ачыклана, ләкин кайвакыт бу балачакта яки соңрак та була. Глаукоманы дәвалау  бик авыр, ә фараз беренчел тумыштагы глаукомага караганда күпкә начаррак.

6.    **Катнаш системалы патология.** Баш сөяге-бит аномалиясе, ҮНС патологиясе,  яралгының алкоголь синдромы, хромосом тайпылышлар һәм Питерс-плюс  синдромы  (кыска очлыклар белән  кәрләлек, «куян ирене» һәм/яки «бүре авызы», өйрәнүдә кыенлыклар).
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары