Әлшәй районы

**Әлшәй районы** () — Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәге — Раевка авылы (элекке станция).

1935 елның 31 гыйнварында барлыкка килгән. Административ үзәге итеп Раевка станциясе куела.

## География
Муниципаль район Башкортстанның көньяк-көнбатыш өлешендә Дим елгасының урта агымында урнашкан. Мәйданы 2415 км² тәшкил итә. Төньяктан көньякка 38 кмга, көнбатыштан көнчыгышка 66 кмга сузылган.
Район башлыча дала җирләренә керә. Урманнар 15% территория алып тора.

Район җире авыл хуҗалыгы максатларына буйсындырылган. 82% җир авыл хуҗалыгы биләмәләренә керә, шуларның 73%ы эшкәртелә.

## Халык
Барлыгы 44,2 мең кеше яши. 2002 ел сан алуы буенча 17 930 башкорт (район буенча 37%), 16 290 татар (33,7%), 10 661 рус (22%), 1774 украин 952 чуаш бар. 1989 елгы сан алу белән чагыштырганда татар белән башкортлар урын белән алышканнар, чөнки ул чакта татарлар район халкының 40,5, башкортлар — 26,5%ын тәшкил иткәннәр. 

Райондагы иң зур татар авыллары (1989): 
* Гайниямак,
* Торынтаиш,
* Слак,
* Нигъмәтулла,
* Үрәзмәт,
* Мәндән,
* Иске Васильевка,
* Югары Әүрез, Түбән Әүрез, Әүрезтамак,
* Никифар,
* Сарай,
* Каран (Яңа Кункас)

## Демография

## Танылган шәхесләр
* Хәниф Абдрахманов – Бөек Ватан сугышы катнашучысы, Дан орденының тулы кавалеры (28.6.1944, 12.4.1945, 27.2.1958), татар гаиләсеннән. 
* Нурия Абдуллина (1957―2024), журналист, җырчы, композитор. БР атказанган мәдәният хезмәткәре.
* Шамил Анак — татар шагыйре.
* Салават Әскаров - опера җырчысы, РФ халык артисты (2011), С. Юлаев премиясе (1992) лауреаты.
* Хәмит Вәли улы Әюпов (1914―1987), ветеринария фәннәре докторы (1969), профессор (1970). БАССР (1964), РСФСР (1974) атказанган фән эшлеклесе.
* Касыйм Вахит — сугышта һәлак булган татар язучысы
* Лек Вәлиев (1935—1992), театр режиссеры, Салават Юлаев премиясе лауреаты.
* Мәхмүт Даутов (1927—2015, Астана) — юллар төзүче, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
* Рәфыйк Ихсанов (1965, Түбән Әүрез), запастагы полковник (2006), РФ Каһарманы (2000).
* Иван Карпухин (1936), филология фәннәре докторы (1988), профессор (1998). БАССР атказанган укытучысы (1986), БР атказанган фән эшлеклесе (2006).
* Әмир Мәхмүдов — татар шагыйре.
* Әнвәр Нургалиев (1974, Әүрезтамак), җырчы, БР халык артисты (2021).
* Рәис Низамов - язучы, Г. Сәләм премиясе лауреаты (1978).
* Роберт Тимербаев (1960), баянчы, җырчы, композитор, БР атказанган сәнгать эшлеклесе.
* Светлана Хәкимова (1963, Иске Сәпәш), драма актрисасы, Башкортстанның халык артисты. 
* Гөлфия Юнысова - шагыйрә, Һәдия Дәүләтшина премиясе лауреаты (2006), БР Корылтае-Дәүләт шурасы депутаты (1999 елдан).
* Альфред Якшимбетов (1961, Иске Акколай), баянчы, композитор, Татарстанның халык, Башкортстанның атказанган артисты.

## Икътисад
Районда 1 зур (Раевка янында), 6 вак нефть ятмасы бар. Аларны “Аксаковнефть” берләшмәсе файдалана. 
## Хезмәт базары
2009 елгы мәгълүмат буенча матди җитештерү тармакларында шөгыле булган халыкның 60%ы (9665) катнаша. Җитештерми торган тармакта – 40% (6435 кеше). Оешма һәм предприятиеләрдә 7979 кеше эшли. Шул исәптән: 
* авыл хуҗалыгында 1015 кеше,
* эшкәртү тармагында – 931 кеше,
* электр энергиясен, газ һәм су чыгаралар һәм тараталар – 183 кеше,
* төзелештә — 86 кеше,
* сәүдә челтәрендә — 466,
* кунакханә һәм рестораннарда – 36,
* транспорт һәм элемтәдә — 955 кеше,
* финанс эшчәнлек белән 73 кеше бәйле,
* күчемсез милек, аренда һәм хезмәтләр 11 кеше күрсәтә,
* дәүләт белән идарә итә, хәрби иминлек тәэмин итә һәм халыкны социаль яктан кайгырта 565 кеше,
* сәләмәтлекне саклый һәм социаль хезмәтләр күрсәтә 565 кеше,
* мәгарифтә 1977 кеше эшли,
* коммуналь, башка социаль һәм шәхси хезмәтләр күрсәтәләр 263 кеше.
Рәсми яктан Әлшәй районында эшсезлек – 2,68% дәрәҗәсендә.

## Мәгариф
Әлшәй районы мәгариф челтәренә 25 мәктәпкәчә белем бирү оешмасы бар. Урта белемне 1 Раевка башкорт лицее, Раевка гимназиясе, 16 урта, 11 төп, 3 башлангыч, 1 “ачык” (сменалы), 2 өстәмә белем бирү учреждениесе бирә.

2010/11 уку елы башына район мәктәпләрендә 5238 бала укый, мәктәпкәчә оешмаларда 1293 бала тәрбияләнгән. Мәктәпләрдә 1116 кеше хезмәт куя, шул исәптән 613 укытучы.

## Матбугат
1935 елның февраленнән район гәҗите чыга.
 
*[[Татар]]ча* *«[[Әлшәй хәбәрләре]]»*,  *[[рус]]ча* «*Альшеевские вести*», ''башк.'' «*Әлшәй хәбәрҙәре*».

## Искәрмәләр


Төркем:Башкортстан районнары