open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ямайкада ислам

**[[Ямайка]]да ислам** (, ) – азчылык дине. Кайбер чыганаклар, мөселманнарны 5 400 кеше дип исәпли , ил статистикасы 1 513 кеше дип күрсәтә . Ямайкага беренче мөселманнар Африкадан коллар сыйфатында китерелгән. Америка кыйтгасына һәм Кариб диңгезе бассейнына Африкадан (Гана, Нигерия, Мали, Бенин һ. б.) китерелгән кара тәнлеләрнең күбесенең дине ― ислам булган. Соңрак Көньяк Азиядән (күбесенчә, Һиндстаннан) килгән мөселманнар өстәлгән. Мөселманнарның күбесе ― сөнниләр, азчылыгы – әхмәдияләр.

Ямайка халкының 68,9 % ы – христианнар (64,8 % ы протестантлар, 2 % ы католиклар). 21,3 % ы – бернинди дә дин тотмаучылар, 6,5 % ы – башка диннәр (Бәһаи, мормоннар, Буддачылык, Һинд дине, Ислам, Яһүд дине һ. б.) тарафдарлары.
Ямайкада чиркәү дәүләттән аерылган. Ил Конституциясе дин тоту иреген гарантияли.

## Тарих
Ямайкага китерелгән беренче мөселманнар  вакытында әсир ителгән Көнбатыш Африка маврлары булган, аларны коллар белән сәүдә итүчеләргә тапшырганнар, сәүдәгәрләр,  корабларга төяп, Америка кыйтгасына, шул исәптән,  Ямайкага китергән .

XVIII гасыр ахырында һәм XIX гасыр башында язылган эшләрендә  һәм  Ямайка мөселман коллары һәм аларның хәле турында еш язалар. Аларның күбесе этник төркемнәрне көч кулланып катнаштыру аркасында, ислам тәңгәллеген югалткан. Мандинка, Фула, Сусу, Ашанти һәм Хауса этник төркемнәре вәкилләре, Ямайка плантацияләрендә кол булып эшләп, ислам гореф-гадәтләрен саклап калырга тырыша. Коллык тыелган вакытка, элекке мөселманнарның күпчелеге үз  диннәрен югалта, һәм азат ителгән коллар үзләренең элекке колбиләүчеләре диненә – христианлыкка күчә. Кайбер мөселман коллар Африкага әйләнеп кайткан яки Латин Америкасының башка илләренә күчеп киткән, Ямайкада калганнары яшерен рәвештә үз диннәрен тоткан. 

1845–1917 елларда Ямайкага күчеп килгән 37 000 һиндстанлы мөһаҗирләр арасында 16 % ы  мөселман булган. 1915 елда 15 яшендә Ямайкага күчеп  килгән Мөхәммәт Ханның улы Наим Хан (Naim Khan) 1957 елда   Әр-Рахман мәчетен, Мөхәммәд Голауб (Muhammad Golaub, әтисе белән 7 яшендә күчеп килгән) Уэстморленд округында Хөсәен мәчетен төзегәннәр. 1960-еллардан башлап, чит илләрдән ялланып эшкә килгән мөселманнар 8 мәчеткә нигез салган.

Хәзерге вакытта Ямайка мөселман җәмгыятендә күпчелекне утрауның мөселман динен кабул иткән җирле халкы тәшкил итә.

2014 елда илдә мөселманнарның саны  1 мең итеп исәпләнгән .

## Оешмалар
Ямайкада берничә ислам оешмасы эшләп килә, шул исәптән, 1981 елда ил башкаласы  ачылган Ямайка ислам советы (Islamic Council of Jamaica), Ислам мәгарифе һәм дәгъват үзәге (Islamic Education and Dawah Center). Әлеге үзәкнең башлангыч Ислам мәктәбе һәм Әр-Рахман мәчете каршында балалар бакчасы бар. Мәктәптә христиан гаиләләреннән дә күп укучылар белем алган.

## Мәчетләр
Ямайка ислам советы мәгълүматы буенча, илдә 12 мәчет ачылган. Ил башкаласы  читтә Мандевиллда Әл-Хак мәчете, Негрилда Әл-Ихсан мәчете, Очо-Риоста Әл-Хикмәт мәчете, Сент-Мэри округында Порт-Мария ислам үзәге, Олд Харборда Мәһди мәчете (мәчет 2011 елда илдә беренче әхмәдия мәчете буларак төзелгән) һ.б. мәчетләр урнашкан.
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Ямайкада ислам
Славянский

**Славянский** (Славя́нский) ― фамилия, *шулай ук* топоним.
; Фамилия
* Иван Славянский (1905—1973), майор, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Берлеге Каһарманы (1944). 
* Кронид Славянский (1847—1898), акушер, гинеколог, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1886), Казан университеты кафедра мөдире (1876―1879).
----
* Маргарита Агренева-'''Славянская''' (1880―1964), җырчы (сопрано), хор дирижеры, хор җитәкчесе.
; Топоним
* Славянский районы (*[[Славянск районы (Донецк өлкәсе)|Славянск районы]]*), Донецк өлкәсе районы.
## Моны да карагыз
* '''Славянский''' бульвар, Мәскәү метро станциясе.
* Славянский, футбол командасы (Славянск-на-Кубани).

Төркем:Фамилияләр
Зәрдөштлек музыкасы

**Зәрдөштлек музыкасы** ул Атәшпәрәстләрнең дини һәм традицион ритуалларының аккомпанементы булган дини музыка жанры.
Гәрчә билгеле борынгы Зәрдөштлек традицияләре Исламга кадәр пастораль һәм менестрельләргә карата тискәре караш күрәсәтсә дә, Зәрдөштлек музыкасы диндә нигезләнгәннән бирле булган.
Тарихи текстлар Фарсы иленә Ислам килүенә кадәр, Атәшәпәрсәтләр хор һәм соло җырларын белгән дип исбатлый. Бу җырларның күпчелеге бүтән башкарылмый, гәрчә Зәрдөштлек дини җырлары һаман калган. Бу җырларның сүзләре я Авестадан, я Гаталардан (Зәрдөшткә караган әйтемнәр) алынган.  Ислам йогынтысын дога укуның Надери ысулында һәм пилигрим җырларында күрергә була. Зәрдөштлектә музыка кораллары  мисаллары булып Тонбак, Даф, Ней, Зурна, Тар (кыллы музыка коралы), Каманча һәм Сетар тора.

## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Европа Зәрдөштлек Траст Фондлары

**Европа Зәрдөштлек Траст Фондлары** (**The Zoroastrian Trust Funds of Europe**, **ZTFE**) ул Европада, күбесенчә Берләшкән Корольлектә яшәүче Атәшпәрәстләрнең дини, мәдәни һәм иҗтимагый оешмасы. Ул 1861 елның 31 октябрендә Манчердҗи Хормусдҗи Кама һәм Дадабһаи Наородҗи тарафыннан нигезләнгән булган.
Нигезләү вакытында Англиядә 50 кеше тирәсе Атәшпәрәст булуы турында игълан ителгән булган, алар күбесенчә студентлар булган. Шулай да, Зәрдөштлек тарафдарлары Берләшкән Корольлектә ZTFE нигезләвенә кадәр озак вакыт элек булган; беренче мәгълүм килгән Парси кешесе 1721 елда яки 1724 елда Ноуроҗи Рустом Манек Сетт (Ноуроҗи Рустомҗи) булган.  Хәзерге вакытта ZTFE-да якынча 5000 әгъза бар.
Сәркатип урыны һәм төп оешмага беркетелгән төп очрашу урыны ул Лондонның Һәрроу даирәсендә Рейнерс Лэйн даирәсендә урнашкан 
**Зәрдөштлек Үзәге**. Үзәк Арт Деко II* дәрәҗә бина, элеккеге Эйс кинотеатры.  
Соңгы елларда Зәрдөштлек Үзәгенә кайбер мәшһүр килгән шәхесләр - Эдинбург герцогы, патшазадә Филип; Доктор Роуэн Вильямс; Кентербери архиепископы; Уэссекс графы, патшазадә Эдуард; һәм Уэссекс графинясы, София.
## Шулай ук карарга мөмкин
* Бомбей Парси Панчайет
* Төньяк Американың Атәшпәрәст Ассоциацияләре Федерациясе
## Сылтамалар
* Европа Зәрдөштлек Траст Фондларының рәсми веб-сайты

## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Америка Виргин утрауларында ислам

**[[Америка Виргин утраулары]]нда ислам** (, ) ― азчылык дине. Хәзерге вакытта әлеге территориядә 1 200 гә якын мөселман яши.

## Тарих
АКШ Үзәк разведка идарәсенең Бөтендөнья фактлар белешмәсе нигезендә, АКШ хөкүмәте тарафыннан идарә ителүче утрауларда (*[[Кариб диңгезе]]ндәге тугыз утраудан торган төркем*) яшәүчеләрнең (87 146 кеше, 2020 елга) 95 % тан артыгы үзләрен христианнар дип атый (шул исәптән, 65,5 % ы – протестантлар, 27,1  % ы –  католиклар һ. б.). 6 % ы ― азчылык диннәр (, Яһүд дине, Буддачылык, Һинд дине, Ислам) тарафдарлары. Алар бирегә Европа, Якын Көнчыгыш һәм Кариб диңгезе бассейны илләреннән XVIII гасырдан башлап күчеп килгән. Даниянең Вест-Һинд ширкәте тарафыннан утрауларда шикәр плантацияләре барлыкка килгәч, Африкадан коллар китерү башлана. Коллар арасында мөселманнар да була.

### Яңа заман
Ислам дине әлеге территориядә 1960-еллардан үсә башлый, мөселманнар, нигездә, башка Кариб утрауларыннан, Көньяк Азиядән, Якын Көнчыгыш илләреннән эш табу максатында килә. Алар үз гаиләләрен алып килә һәм ахыр чиктә утрауларда төпләнә. Хәзерге вакыта Америка Виргин утрауларында ислам динен гарәпләр (*[[фәлистыйн]]лылар, [[мисыр]]лылар, [[иордания]]леләр*), пакистанлылар, африкалылар һәм АКШның континенталь өлешеннән бирегә күчеп килгән 500ләп мөселман тота.

## Ислам оешмасы
Биредә бердәнбер ислам оешмасы – «Нур Әһлүс Сөннә мәчете» коммерцияле булмаган бәйсез оешмасы. Кайбер кыенлыкларга карамастан, мөселманнар арасында бердәмлек хисен саклау өчен көрәш алып барыла. Мөселманнар, күбесенчә христианнар яшәгән утрауларда ислам динен тотуда өмет хисе булсын өчен, бергә җыелырга тырышалар .

## Мәчет
АКШның Виргин утрауларында беренче ислам үзәген төзү 1978 елда  урнашкан башкала  әлеге территориядә беренче мәчеткә – Мөхәммәт мәчетенә (Muhammad Mosque) нигез салынудан башлана. Соңрак мәчетнең исеме Нур мәчете (Masjid Nur Ahl-Us Sunnah) итеп үзгәртелә. Сент-Томас утравында туризмга төп икътисади эшчәнлек сыйфатында зур әһәмият бирелә, шуңа күрә биредә төрле илләрдән турист сыйфатында килгән мөселманнарны кабул итәләр. Нур мәчете җәмгыять әгъзалары өчен дини белем бирү һәм дини бәйрәмнәр-күңел ачу чаралары уздыра .

## Ислам уку йорты
1998 елда  беренче ислам уку йорты ― Iqra academy (www.iqravi.org) ачыла. Академия мөселманнарга да, мөселман булмаган балаларга да (шул исәптән кыз балаларга да) белем бирү өчен салынган. Биредә мәктәпкәчә яшьтән (балалар бакчасы) алып уникенче сыйныфка кадәр укучылар дингә нигезләнгән белем ала. 7 акрдан артык мәйданны биләүче кампустан тропик табигатькә һәм Кариб диңгезенә матур күренеш ачыла .

## Сылтамалар
*   Islamic Center: Masjid Nur Ahl-Us Sunnah  (*видео, 2:19*)
*   Нур мәчете көчле җил-давылдан соң. (*видео, 0:19*) 
*     Iqra Academy Documentary Film.  YouTube (*видео, 9:35*)

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Буйсынган территорияләрдә ислам
Төркем:Америка Виргин утрауларында ислам
Розалина Шаһиева

**Розалина Шаһиева :**
* Розалина Гомәр кызы Шаһиева (1945―2024), сәнгать белгече, Тукай премиясе луреаты (*[[2017 ел|2017]]*).
* Розалина Василий кызы Шаһиева, КФУ профессоры, хокук фәннәре докторы.
Мобед

**Мобед**, **Моубед** яки **Мобад** (Урта Фарсы телендә: 𐭬𐭢𐭥𐭯𐭲) ул билгеле дәрәҗәле Зәрдөштлек дин әһеле. *[[Һербад]]*тан (*эрвад*тан) аермалы буларак, *мобед* Ясна церемониясендә бәйрәм итүче каһин буларак хезмәт итәргә квалификацияләнә. *Мобед* шулай ук башка каһиннәрне өйрәтергә квалификацияләнгән.
## Кулланылышы
Гомуми кулланылышта төшенчә теләсә нинди дәрәҗәле теләсә нинди каһин өчен ихтирам сүзе буларак кулланыла. Мәсәлән, 
Хормизд I Картирны *моабадан-моабад* дип билгеләгән, бу сүз еш "каһиннәрнең каһине" дип тәрҗемә ителә, әмма төгәлрәк "олы каһиннәрнең олы каһине" дигәнне аңлатучы сүз.
"Мобед" төшенчәсе Урта Фарсы теленең *magu-pati* сүзенең кыскартылмасы, гыйбарәнең беренче яртысы ачык күренгәнчә Авеста теленең *𐬨𐬀𐬔𐬀* *maga-* яки *magu-* сүзеннән һәм Авеста теленең 𐬞𐬀𐬌𐬙𐬌 *-paiti* сүзеннән, мәгънәсе "сакчы" яки "яклаучы" (پاییدن *pâyidan* Фарсы теле сүз тамыры), azarpäd сүзендә кебек. Борынгы Фарсы теле сүзе 𐎶𐎦𐏁 *magush* һәм Борынгы Юнан теле сүзе *magos* аша Борынгы Иран теле сүзе *magu-* шулай ук Латин сүзе *magus*, "magi" сүзенең килеп чыгышы дип идентификацияләнә. Юнан теле сыйфат сүзе μαγικός *magikos* һәм Борынгы Француз теле *magique* аша 'мобед' ерак итеп Инглиз теле "magic" сүзенә бәйле.
Сүз Гөрҗи теленә *Mogwi* алынма сүзе буларак кергән булган. Һиндстанда Зәрдөштлек каһиннәренең ир кеше булуы таләп ителә, әмма Иранда һәм Төньяк Америкада хатын-кызлар **мобедьяр** булырга куелалар, ягъни ярдәм итүче мобед.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 
Төркем:Зәрдөштлек дин әһелләре
Төркем:Зәрдөштлек
Фәнүзә Кадыйрова

**Фәнүзә Кадыйрова :**
* Фәнүзә Кадыйрова (1951), авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (2003), профессор (2013), ТР ФА мөхбир әгъзасы (2004), ТАССР атказанган агрономы (1991).
* Фәнүзә Кадыйрова (1998), хоккейчы (һөҗүмче). Россия җыелма командасы әгъзасы.
Зәрдөштлек таралган дәүләтләр һәм Атәшпәрәст династияләр исемлеге

Биредә күп кешесе Зәрдөшт дини җитәкче тарафыннан нигезләнгән Иран килеп чыгышлы дин Зәрдөштлек динен тоткан тарихи дәүләтләр һәм күбесенчә Атәшпәрәст династияләр исемлеге китерелгән. 
* Ахеменидлар Патшалыгы (б.э.к. 705 ел – б.э.к. 550 ел)
*Мидия (б.э.к. 678 ел – б.э.к. 549 ел) 
* Ахеменидлар Патшалыгы (б.э.к. 550 ел – б.э.к. 330 ел) 
*
*
* Атропатена (б.э.к. 323 ел – б.э. 226 ел)
* Әрмәнстан Патшалыгы (б.э.к. 321 ел – б.э. 330 ел) 
* Софена Патшалыгы (Әрмән телендә "Цопк" - Ծոփք, урартларда шулай ук "Цупа" буларак билгеле булган) (б.э.к. 260 ел – б.э.к. 95 ел) 
* Парфия Империясе (б.э.к. 247 ел – б.э. 224 ел)
* Фратарака династиясе (б.э.к. 164 ел – б.э.к. 132 ел) 
*
* Персис Патшалары (б.э.к. 132 ел – б.э. 224 елы)
* Кавказ Албаниясе (б.э.к. 1-енче гасыр – б.э. 314 елы) 
* Һиндо-Парфия Патшалыгы (б.э. 19 елы – б.э. 226 елы) 
* Сассанид Империясе (б.э. 224 елы – б.э. 651 ел) 
* Кушано-Сасанид Патшалыгы (230 ел – 365 ел)
*Афридһид династиясе (305 ел – 995 ел) 
* Дабуйид династиясе (642 ел – 760 ел)
* Дамавандның Масмугxаннары (651 ел – 760 ел)
* Баванд династиясе (651 ел – 842 ел)
* Каринванд династиясе (550-нче еллар – 11-енче гасыр)

## Шулай ук карарга мөмкин
* Зәрдөштлек
* :en:List of Iranian dynasties and countries

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
BBC - Religions - Zoroastrian: Under Persian rule

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Илләр буенча зәрдөштлек
Бермуда утрауларында ислам

**[[Бермуда утраулары]]нда ислам**  (, ) ― азчылык дине. Пью тикшеренү үзәгенең 2009 елгы хисабы буенча, Бермуда утрауларында 1000 мөселман исәпләнә, алар ил халкының (71 750 кеше, 2020 елга) якынча 1 % ын тәшкил итә.

## Тарих
Бермуда утрауларында мөселманнар 1900-еллардан бирле билгеле. Борынгы тарих буенча, исламның Бермуда утрауларына үтеп керүе Африкадан Төньяк Америкага баручы Британия пассажир корабы батканда башлана. Исән калганнар Бермуда утрауларында сыену урыны тапкан. Ислам бирегә ике тапкыр килгән, икесе дә Африкадан башланган. Мөселманнар дини йолаларны үти алмаган, шулай итеп ислам йогынтысы бөтенләй азайган.

Ислам җәмгыяте дәүләт тарафыннан 1975 елда гына танылган. Халык санын алу мәгълүматы мөселманнарның санын 600 кеше дип бирә, бу ил халкының 1 % ыннан да ким. Мөселманнарның 50 % ы ― Африкадан һәм Кариб диңгезе бассейны илләреннән күчеп килгәннәрнең нәселе, ислам динен яңа кабул иткән җирле халык вәкилләре, калганнары – Тринидадтан, Пакистаннан, Һиндстаннан, Бангладештан, Шри-Ланкадан, Индонезиядән, Малайзиядән, Мароккодан, Босниядән һ. б. илләрдән күчеп килүчеләр.

Бермуда утрауларында яшәүче диндарларның абсолют күпчелеге христианнар (46,2 % ы протестантлар: англикан чиркәве тарафдарлары – 15,8 %), католиклар – 14,5 %, диннәрен билгеләмәгәннәр ― 6,2 %, атеистлар ― 17,8 % (2010 елгы халык санын алу буенча). Йәһвә шаһитлары — 2011 елга 1,3 %, Ислам дине тарафдарлары – 1 % , башкалар – 3,9 %.

## Ислам оешмасы
 Бермуда утрауларының күпчелек ислам үзәкләре урнашкан.

## Мәчет
1975 елда Гамильтонда Мөхәммәд мәчете (Muhammad Mosque) төзелгән . Мәчет төп гыйбадәт залыннан, башлангыч дини белем бирүче мәктәптән, имам кабинетыннан һәм җәмәгать үзәгеннән торган дүрт катлы бинада урнашкан. Бинаның гомуми мәйданы – 669 кв. М., җир кишәрлегенең мәйданы ― 3 772 кв.м. .

## Ислам уку йорты
Гамильтонда Мөхәммәд мәчете каршында башлангыч дини белем бирүче мәктәп эшли.

## Сылтамалар
* Muslim Community in Bermuda
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Буйсынган территорияләрдә ислам
Төркем:Бермуда утрауларында ислам
Төркем:Бөекбританиядә ислам
Голубев

**Голубев** (Го́лубев) ― фамилия.
* Анатолий Голубев (1937—), эколог, биология фәннәре докторы (1987), профессор (1988), Татарстан ССР атказанган фән эшлеклесе (1991).
* Георгий Голубев (1932—), механика белгече, физика-математика фәннәре докторы (1993), профессор (1994).
* Лев Голубев (1932—), химия технологиясе белгече, техник фәннәр докторы (1973), профессор (1974).
* Михаил Голубев (1912—1986), Кукмара киез аяк киемнәре фабрикасы директоры (1951―1973).
* Пётр Голубев (1855—1915), публицист, статистик, этнограф, педагог, гәҗит мөхәррире һәм җәмәгать эшлеклесе.
----
* Голубева 
** Антонина Голубева (1899―1989), балалар язучысы һәм драматург, актриса, фольклорчы.
** Валентина Голубева (1949), тукучы, ике тапкыр Социалистик Хезмәт Каһарманы (1977, 1984).

Төркем:Фамилияләр
Голубева

**Голубева** (Го́лубева) ― фамилия, *шулай ук* топоним.
;Фамилия
* Антонина Голубева (1899―1989), балалар язучысы һәм драматург, актриса, фольклорчы.
* Валентина Голубева (1949), тукучы, ике тапкыр Социалистик Хезмәт Каһарманы (1977, 1984).
;Топоним
* Голубева, Свердловск өлкәсе Верхотурье шәһәр бүлгесе авылы.
----
* **[[Голубев]]**

Төркем:Фамилияләр
Шәехов

**Шәехов** ― фамилия.
* Ленар Шәехов (*[[Ленар Шәех]]*, 1982),  шагыйрь, журналист, филология фәннәре кандидаты (2012), ТР атказанган сәнгать эшлеклесе (2020).
* Фердинант Шәехов (*[[Фазыл Шәех]]*, 1937―2001), инженер, укытучы, шагыйрь.
## Моны да карагыз
* Шәйхетдинов
* Шәйхисламов

Төркем:Фамилияләр
Чиһрдад

*Чиһрдад наск* (*Čihrdād nask*) - ул Авестаның югалган *наск*ларның берсе һәм хәзер бары тик *[[Денкард]]* 8.13-тә тасвирлама буларак сакланып калган.
Тасвирламада текст кешелек тарихы турында иң элек вакыттан Зәрдөшт пәйгамбәргә ачылышка кадәр дип әйтелгән, һәм ул Фирдәүсинең Шаһнамәсе кебек соңрак эшләр өчен әһәмиятле чыганак булган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*The Denkard's description of the Čihrdād nask.

Төркем:Зәрдөштлек
Gāh

**Gāh** (Farsı telendä: گاه) - ul Zärdöştlektä Jazatağa (Xodajğa) bağışlanğan waqıt periodı.

## Iskärmälär

## Ädäbijät
* Boyce, Mary (1979), Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices, London: Routledge, ISBN 0-415-23903-6 (note to catalogue searchers: the spine of this edition misprints the title "Zoroastrians" as "Zoroastians", and this may lead to catalogue errors)

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Зәрдөштлек төшенчәләре
Хордад Сал

**Хордад Сал** - ул Зәрдөшт пәйгамбәрнең туу юбилее (яки туу датасы). Бөтен дөнья буенча Зәрдөштлек тарафдарлары, бигрәк тә Һиндстанның Парсилары көнне бик тантаналы итеп бәйрәм итәләр. Кичләр һәм гһамбарлар башкарыла. Көн буена махсус догалар һәм җашаннар башкарыла. Чиста, ранголи-капланган йортлар, маңгайларында тап бизәкле балалар, яңа киемнәр, хуш исле чәчәкләр, затлы ризыклар барысы ритуалларның өлешен формалаштыра. Вакыйганы билгеләү өчен бөек сый әзерләнә.
Парси җәмәгатькә бик бердәм булганга күрә, бәйрәм итүе барысын бергә җыя; шулай ук Хордад Салда да. Фестиваль шулай ук Парсилар өчен тормышларын һәм гамәлләрен карап чыгарга һәм киләчәккә чишелешләр ясау өчен мөмкинчелек булып тора.
## Шулай ук карарга мөмкин
* :en:Twin Holy Birthdays
Төркем:Зәрдөштлек
Җәләев

**Җәләев** ― фамилия.
* Радик Җәләев (1936), «Камгэсэнергострой» торба үткәргеч монтажлаучылар бригадиры, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1976). 
----
* Миңлегөл Җәләева (1910―?), укытучы, хезмәт ветераны,  «Почет билгесе» ордены кавалеры (1949).
## Моны да карагыз
* Җәләй
* Җәләлов
* **[[Җәләлетдинов]]**

Төркем:Фамилияләр
Җәләлов

**Җәләлов**, *шулай ук* Җәлалов  ― фамилия.
* Азат Җәләлов (1929―), тарих фәннәре докторы (1977), профессор (1982), ТР атказанган фән эшлеклесе (1999).
* Габдуллаҗан Җәләлов (1933―), үсемлек физиологиясе белгече, биология фәннәре докторы (1988), професссор (1998), ТР атказанган фән эшлеклесе (1998). 
* Ринат Җәләлов (1949), Татарстанның элемтә министры (1993―2005), ТР атказанган элемтәчесе (1995).
* Хәлим Җәләлов (1940―2021), Камал театры артисты, Татарстанның халык артисты (1992).
## Моны да карагыз
* Җәләй
* Җәлилов
* **[[Җәләев]]**
* **[[Җәләлетдинов]]**

Төркем:Фамилияләр
Фирдәвес Канга

**Фирдәвес Канга** (1960-ынчы елда туган) ― Лондонда яшәүче һиндстанлы язучы һәм актёр. Ул ― хикәя Һиндстанда барган *[[Trying to Grow]]* (Үсәргә тырышу) ярым-автобиографик романын һәм Берләшкән Корольлеккә бару һәм Стивен Һокиң белән очрашу турында *Heaven on Wheels* ("Тәгәрмәчләрдә Күк") сәяхәтнамәсе авторы. *[[Trying to Grow]]* соңрак *[[Sixth Happiness]]* ("Алтынчы Бәхет") фильмына әверелдерелгән булган, аның өчен Канга сценарий язган һәм анда ул бер баш рольне башкарган.

## Балачагы һәм шәхси тормышы

Канга Парсилар гаиләсеннән. Ул 1960-ынчы елда Мумбаида туган булган. Дүртенче сыйныфка кадәр Канганы репетитор чакыртып өйдә укытканнар, шуннан соң ул Мумбаида Кампион Мәктәбенә кергән. Аның буе 4 фут (122 см). Ул язучы, журналист һәм ул язган "Sixth Happiness"("Алтынчы Бәхет") киносында актёр.
Шулай ук ул "Тәгәрмәчләрдә Күк"нең авторы. Ул Лондонда, Англиядә яши.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Article by Kanga on the BBC website
*Sixth Happiness -- a BBC-BFI film that won the EMMA award
*Article about Kanga and his film on the website for The Independent newspaper
*Trying to Grow by Kanga -- republished in November 2008 by Penguin India
*New York Times review of Kanga's film Sixth Happiness
*Kanga in a New York Times review of the history of homosexuality in Indian literary history

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Парсилар
Төркем:Бөекбритания язучылары
Төркем:Һиндстан язучылары
Төркем:Бөекбритания актерлары
Төркем:Гей язучылар
Төркем:Инвалидлар
Катузиан

Зәрдөштлектә **Катузиан** (Kātouzian) төшенчәсе Җәмшид вакытында Ормуздка табынуны башкарган каһиннәргә карый. Алар дога кылып һәм акыллылык эзләп тауларда һәм мәгарәләрдә яши торган булганнар.
**Катузиан** (Фарсы телендә:کاتوزیان) сүзе үзе **Kātouzi** (Фарсы телендә:کاتوزی) сүзенең күплек формасы булып тора.
Шаһнамә буенча, Җәмшид кешеләрне дүрт төркемгә бүлгән:
* **Катузиан**
* Нейсариан: сугыш кораллары көче ярдәмендә халыкны саклаган сугышчылар
* Насудиан: кешене тукландыра торган иген иккән фермерлар
* Хотохошиан: кеше җайлылыгы һәм рәхәте өчен товарлар җитештергән эшчеләр
Шаһнамәдә Фирдәүси шулай дип әйтә: 

Шуннан соң барысының шатлыгы өчен ул касталарны нигезләгән
Һәр эш өчен; моңа ул илле ел вакытын сарыф иткән.
Бер кастаны ул каһиннәр дип аерган
Изге хезмәттә мәшгуль булыр өчен,
Ул аны башка халыктан аерган
Һәм аның хезмәт урынын тауларда иткән
Ул Ходай тынлыкта табынылырга мөмкин булыр өчен.


## Шулай ук карагыз
* Брахманнар, аларның Һинд динендә коллегалары

## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Дадестан-и Дениг

**Дадестан-и Дениг** (Dādestān ī Dēnīg, daːdestaːn iː deːniːɡ, "Дини Фикер Йөртүләр") яки ( Pursišn-Nāmag, puɾsiʃnaːmaɡ, "Сораулар Китабы") ул Фарсы иленең Фарс һәм Керман төбәкләренең Атәшпәрәст Фарсы җәмәгатенең баш каһине һәм Гусн-Җамның угылы һәм Задспрамның бертуганы Манушчиһр (*Manūščihr*) тарафыннан язылган 9-ынчы гасыр Урта Фарсы телендә эш. Эш керештән һәм Манушчиһр җаваплары белән туксан ике сораудан тора. Аның сораулары дини темалардан иҗтимагый, әхлакый, кануни, фәлсәфи, космологик темаларга кадәр. Эшнең стиле абстракт, тыгыз һәм Яңа Фарсы теле тарафыннан гаять зур йогынты ясалган.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Full text in English
Төркем:Зәрдөштлек
Атурфарнбаг-и Фаррухзатан

**Атурфарнбаг-и Фаррухзатан** Иранда Фарс провинциясенең Зәрдөштлек җәмгатенең җитәкчесе булып хезмәт иткән Зәрдөштлекнең олы каһине. Аның үз исеме "Фарнбагның изге уты" мәгънәсенә ия, Фарнбаг уты ул Иранның өч күренекле утларының берсе булып тора. Ул атаклы Фаррухзаданның угылы булган һәм 825 елда Аббасидлар сарай янында "апостат" буларак мәгълүм элек Дадв-Оһрмазд исемле һәм Зәрдөштлек тарафдары булган Абалиш белән дини диспутта катнашканы өчен билгеле. Атурфарнбаг диспутны ота алган һәм Аббасидлар сарай яныннан читләштерелгән булган.
Атурфарнбаг шулай ук Зәрдөштлек ышанулары һәм йолалары турында энциклопедияне Денкардны язганы өчен мәгълүм. Ул шулай ук Зәрдөштлек дине принциплары турында "Эвен-намаг" китабын язган. Денкардның дүртенче китабы бу эшнең кыскартылган юрамасы буларак карала.
Атурфарнбаг варисы булып соңрак угылы Зардушт-и Атурфарнбаг булган. Аның шулай ук Гошнҗам исемле тагын бер угылы булган, ул әтисе кебек соңрак күренекле карьерага ия булган. Башка Зәрдөштлек олы каһине Адурбад-и Эмедан соңрак Денкард китабын мөхәррирләгән һәм Зәрдөштлек ышанулары һәм йолалары турында күбрәк мәгълүмат өстәгән. Атурфарнбаг шулай ук Дадестан-и Денигны язган мәшһүр Атәшпәрәст Манушчиһр-и Гошн-Ямның борынгы бабасы булган.

## Чыганаклар

* 
* 
*
*
* 

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Зәрдөштлек дин әһелләре
Төркем:Шәхесләр:Иран
Төркем:Иран дин әһелләре
Төркем:IX гасырда вафатлар
Мария Руденко

**Мария  Руденко** (  ; 1915       ) - Украина һәм совет фольклорчысы, этнограф,  педагог , шагыйрә, рәссам, Украина ССРның атказанган мәдәният хезмәткәре . Декоратив халык рәсеме һәм кисү остасы. 

## Биография
Мария Авксентьевна Руденко 1915 елда Могилёв-Подольский районы  Слобода́-Я́рышевская авылында крестьян гаиләсендә  туган.

1930 елларда Тульчын педагогика мәктәбен тәмамлый (хәзерге Винница дәүләт педагогика университеты ). Ул укытучы булып эшли, туган як,  аның  тарихын, фольклорын өйрәнү белән актив шөгыльләнә.

Украина Фәннәр академиясенең Сәнгать тарихы, фольклор һәм этнография институтына 1000 нән артык халык җыры, шул ук сандагы мәкальләр һәм табышмаклар, 200 әкият һәм легенда, 200 гә якын легенда, күп халык сынамышлары, такмаклап елау язмаларын тапшыра. Аның фольклор коллекцияләренең бер өлеше «Игры и песни», «Колядки и щедривки», «Свадьба», «Народные рассказы»  китапларына кертелгән. Халык чигү үрнәкләренең зур коллекциясен җыя.

Ул вакытлы матбугатта халык традицияләрен һәм төбәк тарихын популярлаштыру белән шөгыльләнә.

«Горлица» фольклор-этнографик ансамбленә нигез салучы һәм сәнгать җитәкчесе (33 ел дәвамында).

## Хәтер

* 2003-нче елда Мария Руденко исемендәге  Могилев-Подольский  энография һәм халык сәнгате музее оештырыла.

## Сылтамалар

* Руденко Марія Авксентіївна.
Төркем:2003 елда вафатлар
Төркем:1915 елда туганнар
Надежда Мельникова-Папоушкова

**Надежда Мельникова-Папоушкова (Папоушек)** ( , 1891 - 1978 ) - Чехия фольклорчысы, мәдәният эшлеклесе һәм   тәнкыйтьче.

## Биография
Надежда Филаретовна Мельникова-Папоушкова (Папоушек) 1891 елның 10 ноябрендә (яңа стиль буенча 23 ноябрь) Санкт-Петербургта грузин кенәзе Багратионовлар гаиләсендә туган.

Серпухов гимназиясен тәмамлагач, Мәскәүнең Югары хатын-кызлар курсларында укый, һәм 1914 елның 20 декабрендә диплом ала. Дипломда беренче иренең фамилисе - Кедрова язылган. 

Мәскәүдә  икенче ире - Чехия дипломаты Ярослав Папоушек белән таныша. Ярослав   Беренче бөтендөнья сугышы ахырында Мәскәүдә  Т. Г. Масарикның секретаре булып эшләгән. 1919 елда алар  Прагага күченәләр. Монда Надежда Мельникова-Папоушкова укуын дәвам итә, 1919 - 1923 елларда Карл университетының сәнгать факультетында белем ала. 1922-1925 елларда Парижда  École du Louvre  мәктәбендә  укый.

Ярослав Папоушек Боһемия һәм Моравия протекторатында немецларга каршы торуга нигез салучыларның берсе була.  Надежда Филаретовна шулай ук каршылык чараларында катнашкан. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында ул журналист һәм тарихчы Франтишек Бауэр җитәкчелегендә Чехия журналистларының каршылык төркемендә катнашкан. Ярослав Папоушек 1941 елның декабрендә кулга алына һәм 1945 елның гыйнварында концлагерьда үлә. Бу вакыйгалардан соң, аның хатыны да кулга алына һәм Равенсбрюктагы концлагерьга җибәрелә. Ул исән кала, 1945-нче елда азат ителә, Чехословакиягә кайта һәм анда иренең үлеме турында белә.
1946 һәм 1950 елларда Мельникова-Папоушкова [Оломоуцтагы] Палацк университетында лекцияләр укый.
1960 елларда Надежда Мельникова  Соботкада сынлы сәнгать буенча фәнни басмалар авторы   галим Карел Самшиняк белән таныша. Нәтиҗәдә, ул Чехиядәге музейларда һәм галереяларда берничә күргәзмә оештыра. Ул Šrámkova Sobotka  - чех теле, сөйләм һәм әдәбият фестивалендә катнаша, ''«Zpravodaje Šrámkovy Sobotky»'' бюллетенен бастыруда үз өлешен кертә.
Алдагы  елларда ул күргәзмәләр, шул исәптән Чехословакиянең яшь рәссамнары күргәзмәләрен оештыруны дәвам итә, борынгы сәнгать, аеруча рус лубкасы һәм фарфор коллекцияләрен  булдыра.
1978 елның 10 июлендә озакка сузылган  каты авырудан соң Прагада вафат була.

== Искәрмәләр ==


== Сылтамалар ==

** [http://tsvetaeva.lit-info.ru/tsvetaeva/kritika/melnikova-papoushkova-o-blagonamerennom-ii.htm Марина Цветаева: Мельникова-Папоушкова Н. О «Благонамеренном»-II (Отрывки)] 
** [http://ek.sptl.spb.ru/cgi_bin/irbis64r_11/cgiirbis_64.exe?LNG=&C21COM=S&I21DBN=SBO&P21DBN=SBO&S21FMT=fullwebr&S21ALL=%28%3C.%3EA%3D%D0%9C%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0,%20%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0%20%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0$%3C.%3E%29&Z21ID=&S21SRW=GOD&S21SRD=&S21STN=1&S21REF=&S21CNR=10 Санкт-Петербургская государственная театральная библиотека]

[Төркем:Икенче бөтендөнья сугышында катнашучылар
Төркем:Праһада вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1978 елда вафатлар
Төркем:10 июль көнне вафатлар
Төркем:Питырбурда туганнар
Төркем:1891 елда туганнар
Төркем:23 ноябрь көнне туганнар
Наталья Барбу

**Наталья Барбу** (22 август, 1979, Молдова ССР , Бельцы,) — молдаван җырчысы, «Moldstar» милли конкурсының җиңүчесе, «Mamaia», «Славян базары», «Яңа дулкын» һәм «Maluri de Prut» халыкара фестивальләре призеры.

## Биографиясе
'''Наталья Барбу'''  Молдованың төньягында Бельцы шәһәрендә туган. 1986 елда гаилә Рыбница каласына күченә. Наталья молдаван телендә укыту алып барылган мәктәптә укый, музыкаль мәктәптә скрипка классында шөгыльләнә. 12 яшеннән туйларда уйный.

Мәктәпне тәмамлаганнан соң, Наталья укуын Стефан Няга исемендәге Кишинев музыка училищесында дәвам итә, анда ул фольклор оркестры составында — башта скрипкачы, ә аннары вокалист буларак чыгыш ясый. Шул ук вакытта ул джаз һәм поп-музыка өлкәләрендә көчен сынап карый.

1998 елда Наталья музыка училищесын тәмамлый һәм скрипкада «Мугурел» фольклор ансамблендә чыгыш ясый башлый. Шул ук елда ул җырчы буларак өч музыкаль фестивальдә катнаша һәм һәрберсендә  призлы  урыннар яулый: Михаэл Рунчану исемендәге эстрада музыкасы Фестивалендә (Festivalul de Muzică Uşoară «Mihaela Runceanu») — беренче премия, Милли ярыш «Малурь де Прут» эстрада музыкасы Милли конурсында (Concursului National de Muzică Uşoară «Maluri de Prut») — приз , Румыниядә «Мамая» эстрада музыкасы Фестивалендә (Festivalul de Muzică Uşoară «Mamaia») — гран-при.

1999 елда Наталья «Витебскидагы Славян базары» (Белоруссия) Халыкара сәнгать фестивале чикләрендә эстрада  җырлары «Витебск» яшь башкаручылар конкурсында катнаша һәм фестиваль оешмаларының халыкара федерациясенең (FIDOF) махсус дипломы белән бүләкләнә. Мондый дипломга ия булганнар FIDOF әгъзалары — фестивальләрдә (мәсәлән, Сан-Ремо фестивалендә) сайлау этабыннан тыш катнашу хокукы ала.

2000 елда Наталья кыска вакытка Кишинев каласындагы «Миллениум» поп-рок төркеменең катнашучысы була, ләкин тиз арада соло карьерасына кайтуны хуп күрә. Шул ук елда ул Гавриил Музическу  исемендәге Кишинев Дәүләт консерваториясенә укырга керә, әмма Натальяга  гастрольләр, концерт һәм конкурслардагы чыгышлары аркасында консерваторияне тәмамлау  мөмкинлеге булмый.

2011 елда румын миллионеры — Адриана Сотага кияүгә чыга. 2011 елның 25 декабрендә уллары туа, аңа Виктор дип исем кушалар.

## Евровидение — 2007
2007 елның май аенда Наталья Барбу инглиз телендәге «Fight» җыры белән Молдова вәкиле буларак «Евровидение-2007» җыр конкурсында чыгыш ясый. Конкурс Финляндия башкаласы Хельсинкида үтә (Молдова «Евровидение» конкурсында өченче тапкыр катнаша). Наталья Барбу 109 очко җыеп 10 нчы урын ала.

## Сылтамалар

* nataliabarbu.com  2015 елның 1 август көнендә архивланган. (рум.)
* Биография Натальи Барбу   2007 елның 3 март көнөндә архивланган.
* Наталья Барбу на music.md  (рум.)


Төркем:1979 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:22 август көнне туганнар
Ольга Агренева-Славянская

**Ольга Агренева-Славянская** ( Позднякова яки Пономарева  ) (1847, Кострома губернасы Макарино авылы (башка чыганаклар буенча - Санкт-Петербург  ) - 1920 елның 20 декабре, Ялта ) - рус  фольклорчысы, этнограф, музыкант.

## Биография
Ольга Христофоровна Агре́нева-Славя́нская   1847 елда туган.

Санкт-Петербургтагы Смольный институтын тәмамлый. Ул анда 

Д.А.Агренев-Славянскийның хатыны һәм хезмәткәре. "Славян капелласы" башкарган халык җырлары җыентыгын төзүче, периодик басмаларда, шул исәптән "Русская мысль" журналында басылган халык музыкасы мәкаләләре авторы. Ул «Воспоминания»  дигән   язган ("Яңа вакыт" («Новое время») 1908, 6 11664, 11685, 11692).

«Боярин Орша»  операсының либретто авторы (композиторы - аның улы Кирилл ). Композитор буларак, ул " Хасбулат удалой" халык җыры белән танылган Александр Николаевич Аммосовның "Элегия" романсы өчен музыка иҗат  итеп танылу ала  .

Танылган этнограф буларак, ул император рус географик җәмгыятенең хакыйкый  әгъзасы, шулай ук "Авторлар һәм композиторлар җәмгыяте " (Париж), Испания һәм Португалия географик җәмгыятьләре, Барселонадагы «Атенес» тарихи җәмгыяте һәм Тверьдагы гыйльми архив комиссиясе әгъзасы. «Фән һәм сәнгать өчен " чит ил орденнары кавалеры.

## Гаиләсе

* Әнисе - С. М. Верховская борынгы дворян гаиләсеннән.
* Ире - Агренев-Славянский, Дмитрий Александрович. Аларның 8 баласы була. Музыкаль белем алганнан соң (Юрий Париж консерваториясендә, Кирилл - Женевада, Маргарита - Берлинда, Надежда, Елена һәм Ольга - Венада танылган җырчы Марчеси де Кастронедан),  әти-әниләренең хезмәттәшләре булдылар  .
* Улы - Юрий Дмитриевич (1876-1918), әтисе Кирилл Дмитриевич (1885-1948) үлгәннән соң, "Славян капелла"сының бер өлешен  җитәкли, рус  композиторы һәм дирижеры.
* Кызы - Маргарита Дмитриевна (1880-1964) - "Славян капелла"сының  икенче өлешен  җитәкли, (1908 елдан соң). 20 нче елларның икенче яртысында "Славян капелласы" ның кайбер җырчылары белән чит илгә китә; 1931 елдан АКШта яшәгән һәм башкарган.

## Хезмәтләре

** О народной поэзии и песне, СПБ, 1882
** Описание русской крестьянской свадьбы с текстом и песнями: обрядовыми, голосильными, причитальными и завывальными, ч. 1-3, М., СПБ — Тверь, 1887-89.
** Сборник песен, исполняемых в народных концертах Д. А. Агренева-Славянского, собранных в России и в славянских землях О. X. Агреневой-Славянскою, М., 1896.
** Сборник русских народных песен «Вечера пения»

## Әдәбият

** 
** Миллер Орест Федорович О. X. Агренева-Славянская: Описание русской крестьянской свадьбы
** Статья «Агреневы-Славянские» в Православной энциклопедии
** Агренева-Славянская В. С. Воспоминания / Запись и литературная обработка А. И. Сытова. Нижний Новгород: Курсы повышения квалификации работников культуры и искусства Нижегородской области, 1997.
** Розанова Л. Г. Династия Агреневых-Славянских // VI Дмитриевские чтения. Ялта, 2002.

## Искәрмәләр

Төркем:1920 елда вафатлар
Төркем:20 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1847 елда туганнар
Нидерланд Антиль утрауларында ислам

**Нидерланд Антиль утрауларында ислам** (нидерл. *Islam in Nederlandse Antillen*, ,   ) ― азчылык дине. Утрауларда 2 500 мөселман яши , шуларның 1 000 е  (Бонайре, Синт-Эстатиус һәм Саба) өлешендә исәпләнә  . 1982 елда мөселманнар 2 мең исәпләнгән, башкалада ислам җәмгыяте оешкан һәм мәчет эшләгән .

Халыкның 85 % ы – католиклар, 8 % ы — протестантлар. Шулай ук аерым утрауларда Ислам (Кюрасао һәм Сен-Мартен утрауларында, халыкның 0,31 % ы), Һинд дине, Конфуцианлык, Яһүд дине һәм башка диннәр тарафдарлары яши. 
 
Мөселманнарның күбесе ― Көнчыгыш Азия һәм Якын Көнчыгыш илләреннән (Ливан, Сирия) һәм Суринамнан күчеп килгән мөһаҗирләр .

## Тарих
 мөселманнар колония вакытында килә башлаган. Баштарак Африкадан коллар килсә, соңрак Һиндстан һәм Пакистаннан эшкә ялланган мөселманнар өстәлгән. Аннан соң ислам җәмгыятенә Ливан, Сирия, Гыйрактан һәм Суринамнан күчеп килгән мөселманнар, шулай ук ислам динен яңа кабул иткән җирле кариблылар кушыла .

XVII гасырдан башлап, Нидерландның диңгез арты биләмәләреннән мөселманнарның митрополиягә иммиграциясе көчәя.

1948 елда Кюрасаода яһүд һәм гарәп (Ливан) җәмгыятьләре арасында конфликт килеп чыга, нәтиҗәдә бер кеше һәлак булган.

Нидерланд Антиль утраулары ― Нидерланд Корольлеге составындагы автономияле кариб иле ― 2010 елның 10 октябрендә үткәрелгән референдум нәтиҗәсендә Корольлек карамагындагы төрле статуска ия территорияләргә (Бонайре, Синт-Эстатиус һәм Саба, Кюрасао, Синт-Мартен) таркала.

Ислам дине Кариб диңгезе бассейнында бик яхшы таныш түгел. Хәзерге вакытта ул 1950-елларда башланган уяну процессында. Бүген төбәкнең иң көчле дини тенденцияләреннән берсе – кара тәнлеләр арасында Ислам динен кабул итүчеләр арта бару. Күп кенә кара тәнле кариблылар өчен бүген үзенең тамырларын, чыгышын эзләү дингә килү өчен көчле мотив бирүче фактор булып тора. .

## Ислам үзәкләре
Ислам җәмгыятенең күп өлеше Кюрасао утравында яши, утрауның административ үзәге   илдәге бердәнбер мәчет  ― Гомәр бин Әл-Хаттаб мәчете (Omar bin Al-Khattab Mosque) урнашкан. Аның имамы ― шәех Якубу Мөхәммәд (Sheikh Yakubu Mohammed), Аднан Мостафа (Adnan Mustafa). Мәчет итеп 1962 елда элекке плантаторлар заводы, соңрак госпиталь булып хезмәт иткән бина үзгәртеп корыла. Мәчет Согуд Гарәбстаны, Ливия, Тринидад һәм Тобаго диндәшләренең иганәләре хисабына финанслана. Мәчет 1965 елда җомга намазлары өчен ачылган һәм шуннан бирле Кюрасаода бердәнбер мәчет санала. 1966 елның 1 маенда губернатор  рәсми рәвештә мәчетне ача. Мәчет тулысынча 1980 елда ремонтланган. Бина янында 18 м биеклектәге манарасы бар.  Намаз залы 200 дин тотучыны сыйдыра . 

Башка ислам үзәкләре дә бар, шул исәптән:
* Бонайре Ислам үзәге (Bonaire Islamic Center)
* Кюрасао Ислам үзәге (Curaçao Islamic Center)
* Синт-Мартен Ислам үзәге (Sint Maarten Islamic Center)
* Кюрасао мөселман мәдәнияте җәмгыяте 
* Мөселман студентлары ассоциациясе (Синт-Эстатиус университетының медицина факультеты)
* Синт-Эстатиус Ислам фонды (Sint Eustatius Islamic Foundation) 

## Моны да карагыз
* Нидерландта ислам

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Буйсынган территорияләрдә ислам
Төркем:Нидерландта ислам
Төркем:Кюрасаода дин
Җаһангир Ошидри

**Җаһангир Ошидри** (Фарсы телендә:جهانگیر اوشیدری) олы дәрәҗә мобед (каһин яки дин әһеле) һәм Иранда Зәрдөштлек өйрәнүчесе булган. Ул атәшпәрәстләрнең тарихын өйрәнгән һәм тикшергән.
## Тәрҗемәи хәле
Җаһангир 1921 елда Кирманда туган булган һәм шунда башлангыч мәктәпкә һәм урта мәктәпкә йөргән. 1939 елда ул Тәһран Университетының Ветеринар Медицина Факультетына белемен дәвам итәр өчен кергән. Армиядә бригадир-генерал вазифасыннан киткәч, ул Зәрдөштлек өйрәнергә карар кылган. 1982 елда ул Зәрдөшт Каһиннәре Ассоциациясе тарафыннан мобед дип номинацияләнгән булган. Берничә период вакыт ул Зәрдөштлек Җәмгыятенең әгъзасы булган һәм соңрак Мобедлар Ассоциациясенең җитәкчесе булган.
## Эшләре
Каһин Ошидри Иран Атәшпәрәстләре тарихы һәм мәдәнияте буенча берничә басма нәшер иткән.
* Зәрдөштлекнең Яктылыгы, Уты, Гыйбадәтханәсе
* Маздаясна (Зәрдөштлек) Энциклопедиясе: Зәрдөштлек турында аңлату сүзлеге
* Пәһләви һәм Зәрдөштлек тарафдарлары тарихы
* Лорд Кей Хосрәү, Шаһрохның билгеләмәләре
* Ветеринария Тарихы һәм 18-енче Халыкара Ветеринар Конгресс Нәтиҗәләре (өч томда)
* Иран Мәдәниятендә Ат

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Зәрдөштлек
Кайхөсрәү Д. Ирани

**Кайхөсрәү Д. Ирани**  - ул Иммануил Кант фәлсәфәсендә һәм фән фәлсәфәсендә махсуслашкан фәлсәфәче булган. Ул Һиндстанда,  Бомбейда Сэр Диншаһ Ирани һәм Бану Митһибаһи Сетһнаның иң олы угылы булып туган. Ул Принстон Университетында укыган һәм Альберт Эйнштейнның студенты булган. Ул Нью-Йорк Шәһәр Колледжында озак вакыт дәвамында фәлсәфә бүлегендә укыткан, анда ул тугыз ел буена рәис буларак хезмәт иткән. Ул Нью-Йорк Фәннәр Академиясе, Америка Фәлсәфи Ассоциациясе, Фән Фәлсәфәсе Ассоциациясе һәм Америка Дин Академиясе әгъзасы булган. Ул "тормышның рухи үлчәмен ныклы итү" өчен Темплтон Премиясе өчен хәким булган. Ул Нью-Йоркның Зәрдөштлек җәмәгатендә актив булган.
## Публикацияләр
* *Social Justice in the Ancient World* (Greenwood Press, 1995) (Борынгы Дөньяда Иҗтимагый Гаделлек)
* *Rationality in Thought and Action* (Greenwood Press, 1986) (Фикер һәм Гамәлдә Рациональлек)
* *Emotion: Philosophical Studies* (Haven Pub. Corp., 1983) (Эмоция:Фәлсәфи Өйрәнүләр)
* *Pathology and Consciousness* (Haven Pub. Corp., 1978) (Патология һәм Аң)
## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Фән фәлсәфәчеләре
Төркем:Принстон университетын тәмамлаучылар
Алия Арсланова

**Алия Наил кызы Арсланова** (30.04.1980; Куйбышев өлкәсе, Камышлы районы, Яңа Ярмәк авылы — 12.02.2021; Самар өлкәсе, Самар) — татар язучысы, журналисты, «Бердәмлек» Самар өлкә татар газетасы хәбәрчесе,  өлкә «Туган тел» татар җәмгыятенең Шура әгъзасы, «Шатлык» балалар клубы җитәкчесе,  «Самара татарлары» журналы һәм сайтының актив авторы.

## Биографиясе
Алия Наил кызы Арсланова 1980 елның 30 апрелендә Куйбышев өлкәсе Камышлы районы Яңа Ярмәк авылында туа. Авылда урта мәктәпне тәмамлый.

Югары уку йортын тәмамлагач башта Самара шәһәрендә мәктәптә психолог булып эшли, шул ук вакытта журналистика, редакция эше белән мавыга. “Самар татарлары” мәгълүмат медиа-порталы журналына да, сайтына да яза. Өлкә татар «Туган тел» оешмасының шура әгъзасы була.

2015 елның маеннан «Бердәмлек» газетасының журналисты булып эшли башлый.

2019 елда Самара шәһәрендә «Шатлык» татар балалары клубын оештыра, анда йөрүчеләрне татар теле, гореф-гадәтләре, мил­ли бәй­­рәмнәр бе­лән таныштыра, әдәби һәм мәдәни тәр­бия чаралары үткәреп килгән.

2020 елның 22 декабрендә хастаханәгә ята, бер атнадан реанимациягә эләгә. 2021 елның 12 февралендә 40 көн реанимациядә ятканнан соң коронавирус авыруыннан һәлак була.

2021 елның 13 февралендә, туган Яңа Ярмәк авылында җирләнә.

## Гаиләсе

Ире — Рәмис, полиция хезмәткәре, подполковник, ике баласы — кызы Карина һәм улы Әмир.

Әнисе — Зөлфия, Камышлы районы Яңа Ярмәк авылы фельдшеры, балаларын ялгыз үстерә, әтисе — Наил Шәяхмәтов.

Игезәк сеңлесе Лилия — эпидемиолог, әбисе — Әлфия, укытучы булган.

## Библиография
**Китаплары:**

* А. Арсланова. «Әмин маҗаралары һәм башкалар». Р. Нуретдинова. ред. «ООО Слово» нәшр. Самар. 2022.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Алия Арсланова бәете.

Төркем:Татар язучылары
Төркем:Камышлы районында туганнар
Төркем:Шәхесләр:Самар өлкәсе
Төркем:Самарада вафатлар
Төркем:Татар журналистлары
Арсланова

**Арсланова** — фамилия. Гомумтөрки «арыслан» («*соргылт хайван, ярсу җанвар*») сүзеннән алынган кеше исеме ― Арсланнан ясалган.

* Алия Арсланова — татар язучысы, журналисты.
* Газизә Арсланова (Арысланова)  (1908-19*??*) — сәяси золым корбаны.
* Мәрьям Арсланова (1926–2022), Татарстан радиосы дикторы, ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1977).
* Рәхимә Арсланова (1964), укытучы, 2019 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы,  «Ак калфак» оешмасының Казан бүлеге җитәкчесе (2017 елдан), «Мәгарифтәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе иясе, Каюм Насыйри исемендәге премия лауреаты.
* Рушания Арсланова (1935) – шагыйрә.

## Моны да карагыз
* Арслан
* Арсланов

## <small>Искәрмәләр</small>


Төркем:Фамилияләр
Аржанг Дию

**Аржанг Дию** (Фарсы телендә: ارژنگ دیو) - ул Шаһнамә персонажы; ул Рөстәмнең Җиде Хезмәтләрендә Мазендеранның баш  Дию шәйтаны. Ахыр чиктә Рөстәм аны үтергән һәм Кэй Кавусны коткарган.
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Екатерина Павленко

**Екатерина  Павленко** (  ; 10 август, 1988 ел. Чернигов өлкәсе, Нижин шәһәре) - украин җырчысы,  фольклорчы, композитор, Go_A төркеменең солисты.

## Биографиясе
Екатерина Анатольевна Павленко 1988 елда Чернигов өлкәсенең Нижин шәһәрендә туган. Екатеринаның анасы - элеккеге хәрби хезмәткәр. Аны әби-бабалары тәрбияләгән  .

Мәктәп елларында Нижин музыка мәктәбендә  вокал-хор бүлегендә  укыган. Ул "Сяиво" балалар хорында җырлый. Фортепиано һәм гитара  уен коралларында шөгыльләнә. Павленко сүзләре буенча, укытучылар аны опера җырлау дәресләренә юнәлтә  . 

2009 елда Мария Заньковецкая исемендәге Нижин мәдәният һәм сәнгать мәктәбен  халык хор дирижеры (факультет - халык хоры) белгечлеге буенча тәмамлый  . Училищеда  укыганда  ул «Контуры теней», «My spirit» рок-төркемнәре  әгъзасы була.

2009 елдан 2013 елга кадәр  Киев милли мәдәният һәм сәнгать университетында "Музыка сәнгате" факультетында укыган ("фольклор" белгечлеге). Студентлык елларында  "Витинанка" ансамблен җитәкли, «Кралица» ансамблендә җырлый    ( Киев милли мәдәният һәм сәнгать университеты ).

Екатерина  Павленко  Киев өлкәсенең сул ярындагы фольклорны өйрәнә ( Барышевский районы, Березань тирәсе һ.б.). )  . Ул Чернобыль Полеcьесенең фольклоры белән кызыксына.

2012 елда ул Go_A төркеменә керә. Башта ул вокалчы булып эшли, соңрак солист була. Go_A төркеме составында  «Иди на звук»  студия альбомы һәм берничә сингл чыгара.

2017 елдан Павленко Березань ( Киев өлкәсе ) шәһәрнең мәдәният йортында  ветераннар хоры җитәкчесе  булып тора. Аның җитәкчелегендә хор халык исемен  ала.  .

Шуның белән беррәттән шигырьләр һәм соло җырлары яза, алар «Monokate» тәхәллүсе астында нәшер ителә.   .

2020 елның 22нче  февралендә Go_A төркеме белән бергә ул " Сандугач " җыры белән Евровидение җыр бәйгесенә милли сайлауда җиңде  . Коронавирус пандемиясе аркасында конкурс үткәрелми, әмма Go_А SHUM җыры белән  Украинаны киләсе елда «Евровидение-2021»дә тәкъдим иткән.

Конкурсның финалында төркем милли жюридан һәм аудиториядән җыелган баллар җыелмасы буенча 5нче урынны яулады (аудитория тавыш бирү нәтиҗәләре буенча - 2 урын, команда шулай ук ярымфиналда 2 урын ала)  .

2021 елның июнендә Катерина Павленко "Фокус" журналы версиясе буенча  Украинадагы иң абруйлы 100 хатын-кызы исемлегенә керә, ул 10нчы урын ала   .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

** Go_A — что известно об участнике отбора на Евровидение 2020
** Портал эксклюзивного контента «Башня». О группе «Go-A»
** GO_A: 10 ФАКТОВ О УЧАСТНИКОВ нацотбора на Евровидение 2020. 
** Monokate выпустила дебютный сингл
** Итоги года: Екатерина Павленко (Go_A)
** Нежинка Екатерина Павленко бороться за поездку на «Евровидение»
** Группа Go_A представил песню к Нацотбора «Евровидение 2020» 

Төркем:Украина композиторлары
Төркем:Украина җырчылары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1988 елда туганнар
Төркем:10 август көнне туганнар
Асмән

**Асмән** (Авеста телендә:𐬀𐬯𐬨𐬀𐬥‎,туры мәгънәдә=asman) ул күк гипостазы булган Зәрдөштлек Илаһының Авеста теле һәм Урта Фарсы теле исеме. Асмән ул "иң олы күк" һәм каты ныклыктан аерылып тора, (Авеста телендә:𐬚𐬡𐬁𐬴𐬀, транслитерациясе: θβāṣ̌a), ул җиргә якынрак ята. Зәрдөштлек календаренең 27-енче көне аңа багышланган. Ведада, Санскрит телендә: अश्मन (транслитерациясе:áśman) "күк" дигәнне аңлата. Ул шулай ук күккә "таш ныклыгы" буларак мөрәҗәгать иткәнде махус мәгънәдә "таш" дигәнне аңлата.
Авестада, аеруча Вендидадта сүз беренче барлыкка китерелгән дип искә алына. Сүз шулай ук хәзерге заман Фарсы телендә һәм Көньяк Азия телләрендә آسمان сүзенең килеп чыгу чыганагы булып тора.

## Искәрмәләр

## Библиография
* 

## Дәвам итеп укырга мөмкин
* Bläsing, Uwe. ""Asme, Asmen, Astare": Nordwestiranisches Wortgut Im Türkeitürkischen." Iran & the Caucasus 1 (1997): 171–78. www.jstor.org/stable/4030750.

Төркем:Зәрдөштлек
Шайәст нә-шайәст

***Шайәст нә-Шайәст*** (Урта фарсы телендә: "Кылынырга тиешле һәм кылынырга тиешле түгел") ул 8-енче/9-ынчы гасыр Зәрдөштлек Урта Фарсы телендә гомумән церемонияләр һәм дини темалар турында башка билгеләмәләр белән гөнаһ һәм пычрануга караган төрле законнар тупланмасы. Текстта якынча 13 500 сүз бар.
Бу тупланманың эчтәлеге бик төрле темаларга, әмма төп аңлатылган темалар булып гөнаһлар һәм яхшы эшләр, пычрануларга юлыкмау саклану чаралары, церемонияләр һәм йолалар детальләре, Гаталарның мистик билгеләмәләре һәм изге мәхлукатларны мактау тора.
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Дастур Пешотанҗи Бәһрамҗи Санджана

**Дастур Пешотанҗи Бәһрамҗи Санджана** - Һиндстан галиме һәм Зәрдөштлекнең баш каһине (дастур) булган. Ул Бомбейда Сэр Дҗамшедҗи Җиҗибһой Зартошти (Атәшпәрәст) Мадрессаның (семинариянең) мөдире һәм Вадиа Аташ Бәһрамның (ут гыйбадәтханәсенең) дастуры ("олы каһине") булган. Санджана үз вакытының Пәһләви теле буенча иң яхшы өйрәнгән олы каһиннәрнең һәм абруйларның берсе булган.
1904 елда аның хөрмәтенә Эдвард Вильям Вест кереш сүзе белән мәкаләләр тупланмасы нәшер ителгән булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек