open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Салмачы

**Салмачы** () — элеккеге авыл, хәзерге вакытта — Казан составында азкатлы төзелеш алып барыла торган бистә (торак массив).

## Территориясе
Салмачы бистәсе Казанның көньяк-көнчыгыш өлешендә, Идел буе районы территориясендә урнашкан. Ул Горки торак районыннан Питрәч районының Көек авылы ягына таба баручы автомобиль юлының ике ягында урнашкан.

Салмачының чиге булып көнбатыш һәм төньяк-көнбатыш ягыннан өч магистраль торба үткәргеченең техник коридоры тора: Миннебай — Казан югары басымлы газүткәргече, Миңлебай — Казан этилен үткәргече һәм Түбән Кама — Казан этилен үткәргече; аларның каршы ягында Көнчыгыш, Алтан һәм Идел буе районының җиләк-җимеш питомнигы. Төньяк һәм төньяк-көнчыгыш яктан Салмачы чиге Нокса елгасы буенда уза, аның үзәне дә Идел буе һәм Совет районнары арасында административ чик булып хезмәт итә; Ноксаның каршы уң ярында Совет районының Привольный һәм Вишневка бистәләре урнашкан. Көнчыгыш яктан Салмачы Бистәсе  чиге киләчәктә төзергә планлаштырылган кырларга кагыла. Салмачының көньяк читендә «Салмачы» агрофирмасының элекке җимеш питомнигы һәм югары вольтлы электр үткәргеч линиясе буенда салынган урман посадкасы территориясе урнашкан. Казан югары танк команда училищесының полигоны Салмачыдан тагын да көньяктарак урнашкан.

Салмачының көньяк-көнбатыш ягында Ванюшино күле урнашкан.

## Исеме
И.А. Износков фикеренчә, Салмачы татар теленнән тәрҗемә иткәндә «салма ясаучы» дигәнне аңлата. Инкыйлабка кадәр кайбер басмаларда шулай ук Салмычи дип язу варианты очрый.

## Халкы

Тарихи яктан караганда Салмачы рус авылы, әмма совет чорында монда татарлар күпләп килеп урнаша башлый. 1989 елда авыл халкы арасында руслар өлеше 69%, татарлар 28% була, 1992 елда да шул ук нисбәт булган.

## Административ-территориаль төзелеше
1920 елга кадәр Салмачы авылы Казан губернасы Казан өязе Воскресенск волосте составына кергән, 1920-1927 елларда — Татарстан АССР Арча кантонының Воскресенск волосте составына керә.

1927 елдан Салмачы Казан районында, 1938 елдан — Столбище районында, 1959 елдан — Биектау районында, 1963-2001 елларда — Питрәч районында, 2001 елда Салмачы Идел буе районының бер өлеше булып Казан составына керә.

1927-2001 елларда Салмачы авыл советы (1990 нчы еллардан башлап - Салмачы җирле үзидарәсе) үзәге була, аның составына төрле вакыт дәвамында төрле җирлекләр керә. 1930 елга әлеге авыл советы территориясе Салмачы белән генә чикләнә. 1940 елга Салмачы авыл советы составына Салмачы, һәм тагын ике авыл — Вознесенское һәм Кабачище, шулай ук урманчылык һәм бакчачылык питомниклары кергән. Авыл советының шул ук составы 1956 елда да була әле, әлеге питомник рәсми рәвештә агролесопитомник дип атала. 1992 елда Салмачы авыл советы составына ике торак пункт — Салмачы һәм Вишневка авылы керә. Шул ук составта 2001 елда Салмачы җирле үзидарәсе Казанның шәһәр чигенә кертелгән.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Казан бистәләре
Нокардиоз

Nocardia asteroids — грамм-уңай аэроб камчылы бактерия, түбән иммунитет  белән кешеләрдә оппортунистик инфекциягә китерә, аеруча лимфома, үпкә чирендә  һәм озак вакытлы глюкокортикоидлар кулланганда. Йоктыру гадәттә сулыш белән  була.

1.    Системалы чир. Үпкә, ми һәм тире зарарлануга бирелүчән һәм нәтиҗәсендә  үлекле некрозлар һәм абсцесслар барлыкка килә.

2.     Күзнең зарарлануы ялкынсынулы чирләр белән билгеләнә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Акне розацеа

**Акне розацеа** — кояш  йогынтысына дучар булган бит һәм муенның өске өлеше тиресен зарарлаучы  таралган идиопатияле хроник дерматоз.

## Патогенез
Папулалар һәм пустулалар барлыкка килү сәбәбе S. epidermidis бүлеп чыгарган липазалар була ала. Липазалар мейбомий  бизләренең балавыз һәм катлаулы стеарин эфирларын тарката ала, нәтиҗәсендә ялкынсынулы  ирекле май әчелекләре чыга. Өстәмә Helicobacter pylori йоктыру  катлауландыручы шарт булып санала. Тетрациклин кабакларда бактерияләр санын  киметә, шулай итеп липазалар бүленүе кими.

## Ачыклау
**1.    ** Олы  яшьтә маңгай, яңак, борын һәм иякнең кычытуы һәм кызаруы белән билгеләнә. Симптомнар барлыкка килүе еш спиртлы, кайнар  эчемлекләр һәм әче ризыклар кулланудан кузгатыла.

2.      Билгеләре

•      Телангиэктазия ясалу белән көчәюче эритема (рәс.  24.39а).

•      Папулалар һәм пустулалар (рәс. 24.396).

•      Май бизләре гипертрофиясе (рәс. 24.39в).

•      Ринофима (рәс. 24.39г).

NB Вульгар бетчәләрдән аермалы буларак,  комедоннар (кара башлы һәм ак башлы сыткы) юк.

## Дәвалау
Дәвалау урынлы метронидазол гелен һәм азелай әчелеге  нигезендәге крем кулланудан һәм эчкә тетрациклин кабул итүдән тора. Эчкә  изотретиноин кабул итү һәм лазер терапияне куллану мөмкин.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Александр Петров (1951)

**Александр Александрович Петров** (1951 елның 17 апреле, Ямаш, Әлмәт районы, Татарстан АССР, РСФСР, ССРБ) — Россия рәссамы, скульптор, медальер. Бакый Урманче премиясе лауреаты (2016). Татарстан Республикасының халык рәссамы (2018).

## Тормыш юлы
Александр Петров 1951 елның 17 апрелендә Татарстан АССРның Әлмәт районы Ямаш авылында туа. Игезәк энесе — Анатолий, шулай ук рәссам.

1971—1975 елларда Рязань сәнгать училищесында, сәнәгать графикасы һәм реклама бүлегендә укый. 1983 елда  тәмамлый, анда металлны сәнгатьле эшкәртү буенча махсуслаша. Сәнгать белеме алгач, Яр Чаллы шәһәренә эшкә җибәрелә.

1983 елда Петров үзе өчен беренче күргәзмәдә скульптор һәм медальер сыйфатында катнаша. «Габдулла Тукай» медальләренең юбилей сериясе, шулай ук «КамАЗ балалары» һәм «Рәссамның хезмәттәшләре» скульптура портретлары серияләре киң билгеле була. Озак еллар дәвамында Петров скульптура һәм медаль эше кысаларыннан чыкмый, тик соңыннан рәсем сәнгатенә килә. Аның беренче эшләре 1990 елда шәһәр рәссамнарының «Көз-90» күргәзмәсендә тәкъдим ителә. 1991 елда скульптура бүлеге буенча ССРБ Рәссамнар берлегенә кабул ителә.

Петров сәнгать агымында фовистларга тоташа. Сюжет картинасы, портрет, пейзаж һәм натюрморт жанрларында эшли, әсәрләрендә үзенең кәефен һәм әйләнә-тирә дөньяга мәхәббәтен чагылдыра. Петров даими рәвештә шәһәр, зона, республика, бөтенроссия һәм халыкара күргәзмәләрдә катнаша. Петровның эшләре Татарстанның төрле шәһәрләрендә, шулай ук Мәскәүдә һәм Самарада шәхси күргәзмәләрдә күрсәтелә. Петров әсәрләре Казан, Әлмәт, Алабуга, Зәй, Яр Чаллы, Вологда, Ярославль музейлары коллекцияләренә, чит ил шәхси коллекцияләренә керә.

2017, 2018 һәм 2021 елларда «Г. Тукай шигырьләренә», «Болгар хәтеренә», «Балачактан» күп санлы рәсем эшләре сериясе өчен Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясенә тәкъдим ителә.

Петров иҗади эшен педагогик эшчәнлек белән бергә алып бара. Озак вакытлар ул Кама дәүләт инженер-икътисад академиясенең, ә аннары Казан федераль университетының Яр Чаллы институтының дизайн кафедрасы доценты булып эшли.

## Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр

* Татарстан Республикасының халык рәссамы (2018);
* Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (2002);
* Бакый Урманче премиясе — «Балачактан» триптихы өчен (2016).

## Шәхси тормыш
Кызы — Полина, рәссам, скульптор, ювелир.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 
* 

## Моны да карагыз

Төркем:Казан университеты укытучылары
Төркем:Строганов исемендәге Мәскәү сәнгать-сәнәгать академиясен тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:ХХ гасыр скульпторлары
Төркем:Русия скульпторлары
Төркем:ССРБ скульпторлары
Төркем:XX гасыр рәссамнары
Төркем:Русия рәссамнары
Төркем:ССРБ рәссамнары
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Әлмәт районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1951 елда туганнар
Төркем:17 апрель көнне туганнар
Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Бакый Урманче премиясе лауреатлары
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Татарстанның халык рәссамнары
Хламидиоз

**Хламидияле** гениталь инфекция - җенси юл  белән күчкән чир.  Тудыргычы Хламидия трахоматис, D-K  серотиплары санала.

**1.   ** Ир-атларда хламидияле инфекция үзенчәлекле булмаган уретрит һәм  гонококклы булмаган уретритның иң еш сәбәбе санала. Ул шулай ук ​​эпидидимит  чыгара ала һәм Рейтер чирен кузгату шарты була ала.

**2.    ** Хатын-кызларда хламидияләр абактериаль пиурия, цервицит, сальпингит,  перитонит һәм перигепатит чыгара ала (Fitz-Hugh-Curtis синдромы). Хроник  сальпингит кысырлыкка китерә ала.

**3.    ** Дәвалау. Доксициклин 100 мг 2 тапкыр көнгә 7 көн дәвамында яки  азитромицин 1 г бер дозасы.

4.      Офтальмологик күренешләре

а)   сирәк: олылар конъюнктивиты;

б)   сирәк: туганнар конъюнктивиты.
## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Йокы артерияләре стенозы

**Йокы артерияләре стенозы** гомуми йокы артериясе  бифуркациясе урынында еш очракта җәрәхәтләнү белән атеросклерозлы төерләр  өчен тамырларның тараюыннан гыйбарәт. Артериаль тышчаның тигезсезлеге  тромбоцитлар һәм фибриннар (ак эмболлар) яки атероматоз материалның вак кисәкләреннән  (Һолленһорст төерчәләре) тора һәм ми һәм  челтәркатлау тамырлары эмболлары ясалу чыганагы була ала.

## Ачыклау
1. Өлкән яшьтә **билгеләнә**

•       Кабатланучы ишемия  һөҗүмнәре (amaurosis fugax).

•       Челтәркатлау  артерияләре томалануы.

•       Транзитор ишемияле  һөҗүмнәр (ТИҺ).

•       Инсульт.

2.      Билгеләре

а) йокы артерияләре   пальпациясен   тромбның күчү куркынычы өчен сак кына  үткәрергә кирәк. Чагылган яки тулы стеноз йокы артерияләрендә тибеш кимүе яки  булмавы белән бергә була. Таралган атеросклерозда периферия артерияләрендәге  тибеш кими ала;

б) аускультация.Өлешчә стенозда стетоскоп белән яхшырак ишетелгән шауны  аускультациялиләр. Аускультация барышында сулышны тоткарлаганда артерияләрнең  бөтен озынлыгы буенча шауны тыңлау бик мөһим. Иң куркыныч симптом - чагылган  стенозда аускультацияләнгән югары йомшак шау санала. Тамыр 90% яки күбрәк  тарайгач, шау юкка чыга.

3.      Тикшерүләр

a)дуплекслы тикшерү — инвазив булмаган тикшерү сынавы, ул җанлы рәвештә  югары мөмкинлекле ультрасонография һәм допплерографиядән бергә тора;

б) магнитлы-резонанслы  ангиография — инвазив булмаган  һәм төгәл ысул;

в) йокы артерияләренең ангиографиясе — аеруча төгәл ысул (рәс. 24.40), ләкин өзлегүләрнең  югары куркынычлыгы белән бәйле.

## Дәвалау
Дәвалауның максаты - инсультны һәм күрүнең өзлексез  кимүен булдырмау.

**1.   ** Гомуми чаралар тәмәке тарту, гипертензия, ША, симерү,  гиперхолестеринемия һәм йөрәк аритмиясе кебек куркыныч шартларны юк итүгә  юнәлгән.

2.      Антиагрегантлы терапия

•     Аспирин көненә 75-300 мг.

•     Аспирин монотерапиясенең нәтиҗәсе булмаганда, аспирин  һәм дипиридамол (персантин) комбинациясен көненә 200 мг кулланалар.

•     Башка препаратлар нәтиҗә бирмәсә, клопидогрель  (плавикс) көненә 75 мг кулланалар.

**3.    ** Антиагрегантлы  терапиягә карамастан ТИҺ дәвам итсә эчкә антикоагулантларны куллану, шулардан варфарин.

**4.    ** Каротидлы эндартерэктомия симптомнар һәм тамырлар тараюы 70%-тан артык булган  авыруларга күрсәтелә.

## Офтальмологик күренешләре
**1.    **  Еш. Вакытлыча сукырлык.

**2.    ** Еш түгел. Һолленһорст төерләре һәм челтәркатлау артерияләре  томалану.

**3.    **  Сирәк. Гипотензив  ретинопатия (әкрен кан агымы ретинопатиясе) һәм күзнең ишемия синдромы.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Альфред Озол

**Альфред Эрнестович Озол** (1891 - 1979) - Совет галиме-эпидемиолог, медицина фәннәре докторы (1941), профессор (1949).

## Биография
1911 елда ул Император Дерпт университетының медицина факультетына укырга керә, ләкин әти-әнисе авыруы аркасында укуын туктатырга мәҗбүр була. 1916 елның көзендә укуына кире кайта һәм 1920 елның гыйнварында Воронеж университетын тәмамлый, анда  Россиядәге Гражданнар сугышы вакытында эвакуацияләнә. Университетны тәмамлагач, Озол Кызыл Армия сафларына мобилизацияләнә һәм төрле кыр эвакуация хастаханәләренең йогышлы авырулар бүлегендә резидент табиб булып гражданнар сугышында катнаша; 1921 елның июненнән ноябренә кадәр ул резерв хастаханәсендә химик-бактериологик лабораториясе белән идарә итә. 

1922-1942 елларда А.Э. Озол Воронеж санитар-бактериология институтының диагностика бүлегендә эшли. 1920-нче еллар ахырында ул Үзәк Россиядә иң күп йогышлы авыруларның иң зур таралышына каршы көрәш алып бара: Воронеж, Курск, Тамбов һәм Орыл өлкәләрендә. Шул ук вакытта, 1919-1923 елларда Воронеж дәүләт университетында укыта, 1930-1934 елларда Воронеж медицина институтының эпидемиология кафедрасы мөдире вазифасын үти (хәзерге Воронеж дәүләт медицина университеты). 1924-1930 елларда ул шулай ук Көньяк-Көнчыгыш тимер юлының санитар-бактериологик лабораториясенең бактериология бүлеге белән җитәкчелек итә. 

1938 елның гыйнварында Альфред Эрнестович кулга алына һәм тикшерелә; дәлилләр булмаганлыктан 1939 елның октябрендә чыгарыла. Икенче бөтендөнья сугышы башлангач, ул Казанга эвакуацияләнә һәм 1942 елның октябреннән Татар автономияле Совет Социалистик Республикасының Халык Сәламәтлек Комиссариатында һәм Казан эпидемиология һәм микробиология институтында консультант булып эшли. Казанда яшәргә кала һәм Казан дәүләт медицина институтының эпидемиология кафедрасы мөдире итеп сайлана (хәзерге Казан дәүләт медицина университеты). 1947 - 1952 елларда ул бер үк вакытта Микробиология кафедрасын җитәкли.  1970 елга кадәр медицина институтында эшли. 

А. Э. Озолның төп фәнни тикшеренүләре дифтерия, скарлатина, тиф, токсикоинфекция, туберкулез, чәчәк авыруы, туларемия, бруцеллез һәм башка берничә инфекцияне бетерү һәм профилактикалауны өйрәнүгә һәм оештыруга багышланган. Ул Микобактерия туберкулезын баету һәм изоляцияләү ысулын уйлап таба һәм практик эпидемиологиягә медицина статистикасы элементларын кертә.

Ул 1979 елның 26 сентябрендә Казанда үлә.

Аның улы - Эльмарс Альфредович Озол , шулай ук галим, медицина фәннәре докторы.

## Адреслары

* Казан, Толстой урамы, 6/30 (студентлар тулай торагы). 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Татар энциклопедик сүзлеге. - Казан: Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясенең Татар энциклопедиясе институты, 1998.

## Сылтамалар

* В татарской столице
* IV ВСЕРОССИЙСКИЙ НАУЧНЫЙ МЕДИЦИНСКИЙ ФОРУМ СТУДЕНТОВ И МОЛОДЫХ УЧЕНЫХ С МЕЖДУНАРОДНЫМ УЧАСТИЕМ «БЕЛЫЕ ЦВЕТЫ» 
Төркем:Русия ватандашлар сугышында катнашучылар
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:1979 елда вафатлар
Төркем:26 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:1891 елда туганнар
Төркем:13 июль көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Дәрвишләр тимер юл станциясе бистәсе (Казан)

**Дәрвишләр тимер юл станциясе бистәсе** — Казанның Совет районында урнашкан бистә.

## Географиясе
Бистә Совет районының төньяк-көнбатышында урнашкан; төньяктан һәм көнбатыштан бакчачылык ширкәтләре урнашкан, көньякка таба шәһәр эчендәге тимер юл йөреше һәм аның Казанның көньяк тимер юл белән кисешүе, көнчыгышка таба Дәрвишләр станциясе урнашкан. 

## Тарихы
Бистә 1918 елда барлыкка килгән шул исемдәге станция каршында барлыкка килә. Административ яктан ул Саба территориясендә урнашкан, аннары ТАССРның Арча кантонының Воскресенски  вулысы, аннары Казан (1927—1938), Юдино (1938—1950), Биектау (1950—1963) һәм Яшел Үзән  (1950—1963); 1963) районнары территорияләрендә урнаша.

1963 елда ул Казан составына кертелә

## Халкы

## Урамнар

* . «Тимер юлчы» коммерцияле булмаган бакчачылык ширкәте районыннан башлап, ул тимер юл буйлап бара, 3 нче Станция урамын кичеп, «Йөзьеллык» коммерцияле булмаган бакчачылык ширкәте белән тәмамлана. Озынлыгы — 1.8 километр .
* . «Тимер юлчы» коммерцияле булмаган бакчачылык ширкәте районыннан башлап, ул 3 нче Станция урамы белән кисешкән урында тәмамлана. Озынлыгы — 0.8 километр а.
*  . 8-нче йорттан 2-нче Станция урамы буйлап, 2-нче Станция урамын кичеп үтә, һәм Станция  урамы белән кисешкән урында тәмамлана. Озынлыгы — 1.1 километр.
* .  «Тимер юлчы» коммерцияле булмаган бакчачылык ширкәте районыннан башлап, ул 5 нче Станция урамы белән кисешкән урында тәмамлана. Озынлыгы — 0.8 километр.
* .  «Тимер юлчы» коммерцияле булмаган бакчачылык ширкәте районыннан башлап, 4 нче Станция урамын кисеп чыга һәм 3 нче Станция урамын «Йөзьеллык» коммерцияле булмаган бакчачылык ширкәте белән тоташтыручы исемсез юл белән кисешү белән тәмамлана. Озынлыгы —1.2 километр .

## Социаль инфраструктура

* 324 нче «Теремок»  балалар бакчасы филиалы

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Казан тарихы
Төркем:Казан бистәләре
Зеашта Дэви Гыйбадәтханәсе

**Зеашта Дэви Гыйбадәтханәсе** яки **Зеатһьяр** ул Һиндстанның Джамму һәм Кашмир берлек территориясендә Шринагарда урнакшан Һинд дине гыйбадәтханәсе. 

## Галерея

File:Mountains seen from Zaethyar.jpg|Заетһьярдан күренгән таулар
File:Shiv Lingam in Zaethyar.jpg|Заетһьярда Шив Лингам
File:Forest seen from Zeashta Devi Shrine.jpg|Зеашта Дэви Гыйбадәтханәсеннән күренгән урман
File:Ganesha Idol in Zeashta Devi Shrine.jpg|Зеашта Дэви Гыйбадәтханәсендә Ганеша поты


## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Official website of Zeashta Devi Shrine   

Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һиндстанда Һинд дине гыйбадәтханәләре
Исаак Оксман

**Исхак Михайлович Оксман** ( 1892 - 1978 ) - Совет стоматологы, медицина фәннәре докторы, профессор, Татар Автономияле Совет Социалистик Республикасының мактаулы галиме .

## Биография
1892 елның 24 июнендә Калюс шәһәрендә туган (хәзерге Хмельницкий, Украина территориясендә).

1905 елда Одесса шәһәрендә теш техникасына укырга керә. 1907 елда теш технигы булып эшли башлый. 1913 елдан Одессада теш техникасы мәктәбендә, аннары Екатеринославада теш табибы мәктәбендә укыта башлый.

1916 елда Казанга күчеп килә һәм 1926 елда медицина факультетына укырга керә. Казан университетын 1931 елда тәмамлый. Шуннан соң ординатурага Пермь стоматология институтының хирургия стоматологиясе кафедрасына керә укырга керә, аны тәмамлаганнан соң, 1932 елда Казан медицина институтында стоматология клиникасы ассистенты булып эшли башлый.

1938 елда ул "Металларның селәгәй птиалинына һәм авыз былжырына тәэсире турында өйрәнүләр" дигән темага кандидатлык диссертациясен яклый.

1938-1950 елларда ул Казан стоматология институтының протез стоматология бүлеген җитәкли.

1944 елда "Авыз былжырының морфологик субстратын һәм аның туемын нормаль һәм патологик шартларда өйрәнү өчен материаллар" дигән темага докторлык диссертациясен яклый, 1946 елда профессор итеп сайлана.

1956 елда ул Казан медицина институтының стоматология кафедрасы мөдире итеп билгеләнә.

## Фәнни эшчәнлеге
Ул авыз куышлыгы һәм пародонтның нейроморфологиясен тикшерә. Теш пульпасын, эмальны, дентинны һәм цементны, теш булмаганда протезны гистологик тикшерүдә катнаша.

Бөек Ватан сугышы вакытында ул ортопедик дәвалауның яңа ысулларын, казналык протезының оригиналь ысулларын һәм казналык протезларын һәм фиксацияләү җайланмаларын эшли, алар Кызыл Армиянең яраланган солдатларын дәвалауда киң кулланылалар.

Ул якынча 120 фәнни хезмәт язган, алар арасында 4 дәреслек һәм 3 монография дә бар. Аның күзәтүе астында 5 докторлык һәм 35 магистрлык диссертациясе якланды .

## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

* Татар автономияле Совет Социалистик Республикасының мактаулы галиме (1945)

## Адреслары
Казанда:

* Свердлов урамы, 15 нче йорт. 

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Кафедра тарихы 
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:1978 елда вафатлар
Төркем:16 май көнне вафатлар
Төркем:1892 елда туганнар
Төркем:24 июнь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Василий Терновский

**Василий Николаевич Терновский** (7 [19] август 1888 ел, Ташкент, Төркстан өлкәсе - 15 сентябрь 1976 ел, Мәскәү) - Совет анатомы, медицина тарихчысы, СССР Милли Фәннәр академиясе академигы (1944).

## Биография
Җир тикшерүче гаиләсендә туа, 1907 елда Ташкент гимназиясен тәмамлый.

1912 елда ул Мәскәү дәүлә университетының физика-математика факультетын, 1915 елда мактау билгесе белән Мәскәү университетының медицина факультетын дәвалаучы табиб дәрәҗәсе белән тәмамлый.

Беренче бөтендөнья сугышында катнаша, ул Көнбатыш фронттагы Кызыл Хачның хирургия бүлегендә табиб булып эшли.

1920-1924 елларда ул Мәскәү дәүләт университетының анатомия кафедрасында эшли, 1922 елда "Автоном нерв системасы анатомиясе" дигән темага докторлык диссертациясен яклый.

1924-1944 елларда - Казан медицина институтының анатомия бүлеге мөдире вазифасын үти.

1944-1959 елларда ул 2-нче ММИның кеше анатомиясе бүлеге мөдире, СССР Медицина Фәннәр Академиясенең нормаль һәм патологик морфология институтының анатомия бүлеге мөдире булып хезмәтен дәвам итә (1945-1950).

Ул СССР Сәламәтлек саклау министрлыгының Академик Советы, анатомистлар, гистологлар һәм эмбриологлар союзы, медицина тарихчыларының бөтен союзы, халыкара медицина тарихы академиясе, медицина-тарихи җәмгыяте, Швеция, Рим академиясе, Бөтен Болгария медицина тарихчылары җәмгыяте, Мәскәү тарихи һәм медицина җәмгыяте әгъзасы да була.

Ул тәрҗемәче буларак билгеле (С. П. Шестаков белән берлектә) Андреас Везалиянең "Кеше организмы структурасы турында" әсәре җиде китапта басыла. Ул Ибн Синаның "Медицина каноны" ның алты томлык басмасының башкаручы мөхәррире һәм Цельсаның "Медицина турында трактат" мөхәррире. Ю. Ф. Шульц белән белектә Арнольдус де Виллановның Салерно сәламәтлек кодексы" бастырылып чыгарыла.

Аны Введенско зиратында җирлиләр (4 урын).

## Сылтамалар

* Василий Николаевич Терновский 
* Василий Николаевич Терновский (недоступная ссылка)
* Могила В. Н. Терновского на Введенском кладбище
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:1976 елда вафатлар
Төркем:15 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:Ташкәнттә туганнар
Төркем:1888 елда туганнар
Төркем:19 август көнне туганнар
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:7 август көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Кече Дәрвишләр (Казан)

**Кече Дәрвишләр** () — Казанның Совет районына  карый торган авыл.

## Географиясе
Кече Дәрвишләр бистәсе Ноксы елгасы Казансуга кушылган урынга якын җирдә урнашкан. Төньяк, көнбатыш һәм көньяктарак бакчачылыклар, төньяк — көнбатышта  Дәрвишләр урманы урнашкан.

## Тарихы
1644 елда Казан Богородица хатын-кызлар монастыренең Дербышкина авылы буларак телгә алына. 1781 елның дүртенче ревизиясе авылда 91 икътисади крестьяннарның яшәвен күрсәтә.

XX гасыр башында авыл Каймар волостеның Борисоглебское авылы мәхәлләсенә карый. Авыл хуҗалыгыннан тыш, авыл халкы умартачылык, он тарту белән дә шөгыльләнә, авылдан читтә дә эшли.

Гражданнар сугышы вакытында авыл ике тапкыр кулдан кулга күчә: 1918 елның 8 августына Кече Дәрвишләр халык армиясе КомУча тарафыннан алына. Шул ук елның сентябренә ул яңадан кызыллар кулына күчә.

XIX гасыр уртасыннан алып 1924 елга кадәр Кече Дәрвишләр авылы Казан губернасы Казан өязенең Собакин (Калинин) волостена керә (1920 елдан — Татарстан АССРның Арча кантоны). Район бүленеше кертелгәннән соң Воскресенский (Казан, 1927-1938), Юдино (1938-1950), Биектау (1950-1963, 1965-1998) һәм Яшел Үзән (1963-1965) районнары составында була. 1998 елда Казанның Совет районына кушыла.

## Халык саны

2000 елга авылда 453 кеше яшәгән.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Казан бистәләре
Төркем:Казанның Совет районы
Педжет чире

**Педжет чире** — артык һәм дөрес булмаган резорбция һәм  сөяк тукымасы ясалу белән сыйфатланган сөяк системасының хроник көчәюче чире.

**1.   ** Билгеләре. Баш сөяге зураю (рәс. 24.44а) һәм зур балтыр  сөякләренең алга таба кыеклануы (рәс. 24.44б).

**2.   ** Системалы өзлегүләр. Колакка катылык (кара рәс.  24.44a), артропатия, кифосколиоз, сөяк сынулары, баш һәм арка мие нервлары  кысылуы, йөрәк җитешсезлеге һәм остеосаркома үсешенең югары куркынычлыгы.

**3.   ** Офтальмологик күренешләре. Оптик нейропатия, экзофтальм, баш мие нервлары парезы  һәм ангиоидлы сырлар.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Геном информатикасы

**Геном информатикасы** (шулай ук **геноинформатика** яки **генетик мәгълүматны эшкәртү**) — геномнарда мәгълүмат эшкәртүнең фәнни белеме.  

## Кереш
Мәгълүматны эшкәртү һәм мәгълүмат агымы организмның үсеше дәверендә һәм тормыш дәверендә була. Исәпләүнең асылы мәгълүмат эшкәртүе һәм биологик мәгълүматның асылы күзәнәктә молекуляр вакыйгаларның контроле. Геном информатикасы геном дәвамлылыгыннан мәгълүматны чыгару өчен исәпләү техникаларын кертә һәм куллана. Геном информатикасы ДНК дәвамлыгын анализлау һәм  протеин дәвамлыгын һәм структурасын алдан фаразлау өчен методларны кертә. Зур геном бирелгән мәгълүматны өйрәнү ысулларына юрама чакыру, транскриптомик анализ һәм юрама интерпретациясе керә. Геном информатикасы ДНК дәвамлыгы мәгълүматын анализлый һәм протеин дәвамлыгын һәм корылмасын алдан фаразлый ала.  Геном информатикасы микроб һәм метагеномика, ДНК дәвамлыгы алгоритмнары, юрама табу һәм геномнарны туплау, эволюция, катлаулы алымнар һәм филогенетика, шәхси һәм медицина геномика, транскриптомика, геном структурасы һәм функцияләве белән эш итә. Геноинформатика геномга һәм хромосома динамикасына, микъдар биологиясе һәм модельләүгә, молекуляр һәм күзәнәк паталогияләргә карый. Геном информатикасы шулай ук геном конструкцияләү тармагын кертә. Геном информатикасында без эшли һәм үстерә алган нәрсә әле дә күп. Потенциаль авыруны табу, авыру өчен чишелешне эзләү яки сәбәбе күренмичә кешеләр ничек авырып китүне исбатлау. Геном информатикасы өчен берничә төп кулланылыш бар, аларга түбәндәгеләр керә:
* геном мәгълүматын анализлау
* ген көйләү челтәрләренең исәпләү модельләштерүе
* катлаулы эукариотик регулятор ДНК дәвамлылыкларның модельләре
* *Ab Initio* ДНК мотивы детектлау өчен алгоритм 

## Кулланылышлар
Исәпләү кулланылышлары өчен параллелизм һәм минитюаризация потенциалы һәм аларның биоҗайлашуы киләчәк биомедик кулланылышлары өчен яраклы булу өчен мәгълүмат эшкәртә алган биомолекуляр системалар эзләнә. ДНК башка корылмалар һәм динамик тотышлар арасында машиналар, двигательләр, чикле автоматлар, мантыйк капкалары, реакция челтәрләре һәм мантыйк программалары эшләү өчен кулланылган булган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карарга мөмкин
* Күзәнәк исәпләве

Төркем:Генетика
Төркем:Биотехнология
Төркем:Санак
Кушинг синдромы

**Кушинг синдромы** канда глюкокортикоидларның дәрәҗәсе  озак вакыт күтәрелгәндә барлыкка килә.

1.      Сәбәпләре

•       Ятроген форма -  стероидларны системалы кабул итү өчен (иң еш).

•       Бөер өсте бизләренең  кабыгы белән глюкокортикоидларның гиперсекрециясе.

•       Базофиль гипофиз  аденомасының АКТГ'ның гиперсекрециясе (Кушинг чире).

2.      Билгеләре

а)  симерү гомуми яки гадәти, соңгысы очрагында гәүдә, корсак һәм  муенга йогынты килә («буйвол бөкресе»);

б)  йөз түгәрәк («айга  охшаган»), тулы канлы; хатын-кызларда гирсунтизм барлыкка килә ала (рәс.  24.45а).

в)   тире нечкә һәм сузылучан, анда шәмәхә сырлар була ала (рәс.  24.45б). АКТГ'га бәйле Кушинг чирендә гиперпигментация үсеш алырга мөмкин (кара рәс. 24.45a);

г) башка  симптомнар — депрессия, психозлар, остеопороз, яраның начар  төзәлүе һәм проксималь миопатия.
 
3.     Өзлегүләр. Гипертония, ША, патологик сынулар һәм бот сөяге башының  кискен некрозы.

4.     Тикшерүләр. Беренче чиратта кортизол дәрәҗәсенең күтәрелүенә ышану  кирәк, аннары сәбәбен ачыкларга (бу ятроген формасы булмаса).

5.      Дәвалау

а) хирургик.Гипофиз аденомасын яки бөер өсте бизенең шешен кисеп  алу. АКТГ'ны эшләп чыгарган эктопия чыганаклары шулай ук кисеп алына ала;

б) дару.Метирапон яки аминоглютетимид белән кортизол эшләп  чыгаруын тоткарлау.

6.      Офтальмологик күренешләре

а) еш: стероидлы катаракта еш кына ятроген Кушинг синдромында  үсеш ала, ләкин Кушинг чирендә түгел;

б) еш  булмаган: битемпораль  гемианопсия, ул гипофизның гормон-җитештерүче шешләрендә сирәк очрый, алар  гипофизның гормон-актив булмаган шешләреннән аермалы буларак гиперсекреция  белән бара һәм аларда хиазма кысылу билгеләре була. Глаукома ятроген Кушинг  синдромында алшартлы авыруларда үсеш алырга мөмкин.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Акромегалия

**Акромегалия сәбәбе** -  бәлигъ кешенең эпифизар үсеш өлкәләре ябылганнан соң башлыча  гормон-җитештерүче ацидофил гипофиз аденомасы аркасында соматотроплы  гормонның (СГ) артуы. (Балаларда СГ гиперсекрециясе гигантизмга китерә.)

**1.    ** Гомернең  4-5 дистәсендә билгеләнә.

2.      Билгеләре

*а) тире:*

Гипергидроз, себорея, акне, хатын-кызларда - гирсутизм;

б)   бит:

-       кыяфәтнең  тупаслануы, борын-ирен җыерчыклары, каш өсте дугаларының калынаюы (рәс.  24.46a).

-       тешләм бозылу белән  аскы казналыкның зураюы (прогнатия).

в) баш, куллар, аяклар  (рәс. 24.46б), тел һәм эчке әгъзаларның              зураюы.

**3.    ** Өзлегүләр. Остеоартрит, беләзек тоннель синдромы, кардиомиопатия,  гипертензия, респиратор какшаулар, шикәр чире, җенси дисфункция, нейропатия.

**4.    ** Тикшерүләр. Диагнозны глюкозага толерантлык сынавында СГ  дәрәҗәсенең артуы нигезендә куялар. Сәламәт кешеләрдә канда СГ күләме 2 mU/л дәрәҗәсенә кадәр кими,  ә акромегалиядә  СТ дәрәҗәсе төшми, ул хәтта киресенчә арта ала.

**5.    ** Дәвалауга бромокриптин (дәвамлы йогынтылы дофамин агонисты),  радиотерапия (тышкы нурланыш яки гипофизга иттрийлы аппликаторлар урнаштыру)  һәм транссфеноидаль гипофизэктомия керә.

6.      Офтальмологик күренешләре

а) еш: битемпораль гемианопсия һәм күрү нервы атрофиясе;

б)   сирәк: ангиоидлы сырлар һәм Меддокс нистагмы.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Миотонияле дистрофия

**Миотонияле дистрофия** (Штайнерт чире) киеренкелек  туктаганнан соң мускулларның йомшаруы тоткарлануы белән сыйфатлана (myotonia). Зарарланган  ген локусы 19q13.3 урнаша.

1.    Нәселдәнлек төре аутосом-доминатлы.

2.    Гомернең 3-6 дистәсендә  учларның көчсезлеге һәм йөрүдә кыенлык белән билгеләнә. Киләсе буыннарда чир алданрак билгеләнә һәм тагын да  авырлаша («көтү» феномены).

3.      Билгеләре

а) периферик:Мускулларны йомшартканда авырлык, мускул массасының  кимүе, мускулларның көчсезлеге;

б) үзәк.Ике яклы мускул дистрофиясе нәтиҗәсендә моңсу кыяфәт  (рәс. 24.49) һәм баткан яңаклар. Аңлаешсыз сөйләм тел һәм йоткылык мускуллары  зарарлануы белән бәйле;

в)  башка.Уртача чагылган эндокрин какшаулары, кардиомиопатия,  үпкә чирләре, фикерләү кимүе, сөякләр үзгәрүе. Моннан тыш, ир-атларда -  маңгайда пеләшләнү (кара рәс. 24.49) һәм  гипогонадизм.

4.    Ачыклау. Электромиографиядә миотоник һәм миопатик потенциалларны  ачыклыйлар. Кан сүлендә креатинфосфокиназы дәрәҗәсе арта.

5.    Дәвалау. Физик күнегүләр контрактуралар үсешен кисәтә.

6.      Офтальмологик күренешләре

а) еш: катарактаның иртә үсеше һәм птоз;

б) еш  булмаган: тышкы  офтальмоплегия, бәбәкләрнең яктылыкка бердәм җавабы какшау, челтәркатлауның  уртача чагылган тутлы дистрофиясе, күрү нервының ике яклы атрофиясе  һәм күз эчендә гипотензия.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Пунарджанман

***Пунарджанман*** (Санскрит телендә: पुनर्जन्मन्) Һинд динендә "кабатланган тумыш", "транс-күчеш", "реинкарнация" яки "диахроник онтогения принципы"на карый торган Санскрит сүзе. Й. Кришан буенча Һинд дине, Буддачылык, Җәйничелек, Сикхчылык кебек Һиндстан диннәренең һәм Упанишадаларның ахыр чик максаты *[[Мокша (Һинд дине)|мокша]]*, нирванага ирешү һәм дәвам итеп *пунарджарман* яки 'янә тууны' бетерү.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* 
* 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине төшенчәләре
ACE (геном файллары форматы)

**ACE файл форматы** геном контиглары турында мәгълүмат саклау өчен спецификация. 
Баштагы ACE форматы ДНК дәвамлылыклары тупланмарын карау, мөхәррирләү һәм тәмамлау өчен Consed программасында эш итү өчен булдырылган булган.  
ACE файллары Phrap, CAP3, Newbler, Arachne, AMOS (sequence assembly) (тәгаенрәк Minimo) һәм Tigr Assembler v2-не кертеп төрле җыю программаларында генерацияләнә.
## Тышкы сылтамалар
* ACE format specification
* BioPerl IO module for ACE
* Contig representation in several assembly formats
Төркем:Санак
Төркем:Биотехнология
Викифункцияләр

**Викифункцияләр** () — чыганак кодын ясау, үзгәртү һәм кабат куллануны мөмкин итүгә юнәлгән компьютер функцияләренең уртак редакцияләнгән каталогы.

Проект Викимәгълүматка өстәмә булган һәм аның структуралы мәгълүматларын кулланып, телдән бәйсез Википедия версиясен булдыруны максат итеп куйган **Абстракт Википедия** белән тыгыз бәйләнештә. Башлыча *Викиламбда* дип йөртелгән башлангычның төгәл исеме *Викифункцияләр* исем бирү конкурсыннан соң 2020 елның 22 декабрендә игълан ителде. Викифункцияләр сайты 2022-нче елда эшли башлар дип көтелә һәм 2012-нче елдан соң беренче яңа башлатылган Викимедиа проекты булачак.

Ачык демонтрация системасы https://notwikilambda.toolforge.org сайтында булдырылды һәм 2020 елның октябрендә игълан ителде.

## Абстракт Википедия
Викимәгълүматның автордашы Denny Vrandečić тарафыннан 2020 нче елның апрель аенда Google эш кәгазендә тасвирлана,  май 2020дә *Wikilambda* буларак рәсми тәкъдим ителә, һәм июль 2020 дә Викимедиа Фонды Багучылар шурасы тарафыннан *Абстракт Википедия* буларак расланыла. 2021 елның мартында *Communications of ACM* кибернетика тармагы журналында Врандечич системага гомуми күзәтү биргән "Күп телле Википедия төзү" мәкаләсен бастыра.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Викимедиа хәрәкәтенең төрле проектлары һәм аларның тел бүлекләре арасындагы координация мохите Мета-Викидагы **** (күптелле) 

Төркем:Википедия
Төркем:Викимедиа проектлары
Төркем:Семантик пәрәвез
Туберозлы склероз

**Туберозлы склероз (Борневиль чире)** — төрле беренчел яралгы битенең төрле  әгъзаларында гамартомалар үсеше белән сыйфатланган факоматоз. Классик өчлек:  а) эпилепсия, б) акыл үсеше тоткарлану, в) май бизләренең аденомасы, — сирәк  очрый, ләкин барлык симптомнар булганда диагноз шиксез була. Якынча 60% очрак  очраклы, 40% — аутосом-доминантлы.

1. Тире билгеләре

• Универсаль симптом — яңак һәм борын  тирәли «күбәләк» сыман урнашкан фиброангиоматоз кызыл төердән торган май  бизләре аденомасы (рәс. 24.54a).

•      Гәүдә (рәс. 24.54б), очлыклар һәм баш тиресендә «көл  яфраклары» кебек гипопигментацияләнгән таплар. Тире пигментациясе аз булган  сабыйларда таплар ультрашәмәхә яктылыкта Wood лампасы белән, флюоресценция  өчен яхшырак ачыклана.

•      Тиредә конфетти кебек ясалулар

.
•      «Шигрин тире» чыганаклары бил өлкәсендә тиренең  таралган калынаюыннан гыйбарәт (рәс. 24.54в).

•      Маңгайда фиброз төерчәләр.

•      Тиредә күләмле ясалулар (molluscum fibrosum pendulum).

•      «Сөтле кәһвә» таплары.

•      Тырнак асты гамартомалары (рәс. 24.54г).

2.        Неврологик күренешләре

•      Баш эчендә паравентрикуляр (рәс. 24.54д) астроцитар төерләр  һәм гигант күзәнәкле астроцитар гамартомалар.

•      Акыл үсеше тоткарлану.

•      Эпилепсия өянәкләре.

3.        Висцераль шешләр

•      Бөер ангиомиолипомалары һәм кисталары (рәс. 24.54е).

•      Йөрәк рабдомиомалары.

•      Үпкә лимфангиоматозы.

4.        Офтальмологик күренешләре. Күз төбе астроцитомалары, макуляр гипопигментация һәм атипик төсле катлау колобомасы.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Вон Һиппель-Линдау синдромы

**Вон Һиппель-Линдау** 3 нче хромосома (3p25-p24) мутациясе  өчен  килеп чыга. Синдром  аутосом-доминатлы нәселдәнлек төренә ия.

## Клиник күренешләре
•      Кече ми (рәс. 24.56), арка мие, озынча ми һәм күпер  зарарлану белән ҮНС гемангиобластомалары челтәркатлау шешләре белән  авыруларның якынча 25%-ында очрый.

•      Феохромоцитома.

•      Бөер яки ашказаны асты бизе утрауларының күзәнәкле  карциномасы.

•      Күкәй, күкәйлек, бөер, үпкә, бавыр һәм ашказаны асты  бизе кисталары.

•      Полицитемия, аның сәбәбе кече ми яки бөер шешләре эшләп  чыгарган факторлар була ала.

## Тикшерү
Тикшерү мәҗбүри, чөнки челтәркатлау гемангиомасы белән  кайсы авыруларда киләчәктә системалы күренешләр үсеш аласын алдан әйтеп  булмый. Шуңа күрә офтальмолог барлык авыруларны гомуми һәм неврологик  тикшерүгә җибәрергә тиеш. Туганнарын да тикшерергә кирәк, чөнки чиргә  доминант нәселдәнлек хас. Физикаль тикшерүдән кала, Вон Һиппель-Линдау  синдромы диагнозы куелган авырулар һәм чир үсешенең югары куркынычлыгы белән  туганнар даими тикшерелергә тиеш.

1. Ел саен тикшерү

•      Физикаль тикшерү.

•      Офтальмоскопия 5 яшьтән башлап, 10-30 яшьтән - алты  айга бер тапкыр.

•      Бөерләр УТТ - 16 яшьтән башлап.

•      Феохромоцитоманы ачыклау өчен көндәлек сидекне  ванилил-бадәм әчелеге булуына һәм катехоламиннар дәрәҗәсен тикшерү - 10  яшьтән башлап.

**2.    ** Һәр 2 ел — 15 яшьтән алып корсак куышлыгы һәм ми МРТ'сы.

**3.    ** Генетик тикшерүләр чиргә шик булган барлык авыруларга һәм 1 белән 2  дәрәҗәдәге туганлык туганнарына күрсәтелә. Заманча ысулларны кулланганда  сизгерлек 100% ка җитә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Лила Чаритра

***Лила Чаритра*** - ул Һинд диненең Маһанубһава дини юнәлеше гуруы Чакрадһар Сваминың биографиясе һәм шул дини юнәлешнең изге тексты.  Ул 13-енче гасыр ахырында аның тугърысы Мһаимбат тарафыннан язылган булган. 

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине изге язмалары
Троица Ноксасы (Казан)

**Троица Ноксасы** — Казанның Совет районындагы элеккеге авыл һәм торак пункты.

## Географиясе
Троица Ноксасы Нокса елгасында  урнашкан. Төньяктарак һәм көньяктарак  коммерциягә карамаган бакчачылык ширкәтләре, көнчыгыштарак — Себер тракты, көньяктарак — сәнәгать зонасы урнашкан.  Иң якын тимер юл вокзалы — Дәрвишләр. 

## Тарихы
1644 елдан да соңга калмый барлыкка килгән Исемнең беренче өлеше, авыл башта өч йорттан торган дип фаразлана; икенче өлеше Нокса елгасы буйлап бирелгән. 1774 елның июлендә, Казан өчен көрәш алдыннан, авыл янында пугачёвчылар ставкасы булган; соңрак, 1833 елның 7 сентябрендә монда үзенең «Пугачев тарихы» өчен материал җыйган Александр Пушкин булган.

XX гасыр башында авыл Каймар вулысының Савиново авылы мәхәлләсенә караган. Авыл хуҗалыгыннан тыш, авыл кешеләре умартачылык белән шөгыльлләнгән

19 гасыр уртасынан  1924 елгә кадәр Троица Ноксасы  авылы Казан губернасының Казан өязенең Саба (Калинин) вулысына ( (1920 елдән —  Татарстан Республикасының Арча кантонына) керә. 1924 елдан башлап, Татар Автономияле Совет Социалистик Республикасының Арча кантонының  Воскресенски вулысына (Казан, 1927—1938), Юдино (1938—194?) Һәм Сталбишчы (194?—1958) районнары составында була. 1948 елга карата  Троица Ноксасы авылы ТАССРның Сталбишчы районының Азино  авыл советы составына керә

1958 елда ул Казанның Казанның Совет районына кушыла

## Халкы

## Урамнар

* ***' — Аркылы-Нокса урамыннан башлап [[Себер тракты (Казан)|Себер трактын]] Торфяной авылы белән тоташтыручы исемсез кисешү белән тәмамлана. Шәхси аз катлы биналар белән төзелгән. Озынлыгы — 0.4 километр, почта индексы — 420053.
* ***' — Аркылы-Нокса урамыннан башлап, Себер трактын Торфяной авылы белән тоташтыручы исемсез кисешү белән тәмамлана. Шәхси аз катлы биналар белән төзелгән. Озынлыгы — 0.4 километр, почта индексы — 420053.
* ***' — Аркылы-Нокса урамыннан башлап, Себер трактын Торфяной авылы белән тоташтыручы исемсез кисешү белән тәмамлана. Шәхси аз катлы биналар белән төзелгән. Озынлыгы — 0.4 километр, почта индексы — 420053.
* ***' — "Нокса яны" коммерцияле булмаган бакчачылык ширкәтләреннән  башлап, Себер трактын Торфяной авылы белән тоташтыручы исемсез кисешү белән тәмамлана. Шәхси аз катлы биналар белән төзелгән. Озынлыгы — 0.3 километр һәм почта индексы — 420053.
* ***' — Себер трактыннан башлап, «Медик» коммерцияле булмаган бакчачылык ширкәтләре янында тәмамлана. Озынлыгы — 0.2 километр, почта индексы — 420053.
* ***'  — Себер трактыннан башлап,  1, 2 һәм 3 нче Нокса урамнары белән кисешә һәм Дәрвишләр - Казан өлкәсенең  Горький тимер юлы  Компрессорный платформасы участогында  тәмамлана.  Озынлыгы — 1 километр, почта индексы 420053.

## Күренекле объектлар

* "Мөслимә" мәчете

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Казан бистәләре
PhenomicDB

**PhenomicDB** - ул ирекле фенотип юнәлешле бирелгән мәгълүмат базасы. Анда кайбер модель организмнар, мәсәлән, *Homo sapiens, Mus musculus, Drosophila melanogaster* һәм башкалар турында бирелгән мәгълүмат бар. PhenomicDB кластерлау алгоритмнарын кулланып төрле җәмәгать чыганакларыннан: WormBase, FlyBase, NCBI Gene, MGI һәм ZFIN-нан фенотипик мәгълүматны куша һәм структуралаштыра.
Веб-сайты хәзерге вакытта офф-лайн рәвештә эшли.
## Искәрмәләр

## Өстәмә укырга мөмкин
* 
* 
* 
* 
* 
## Тышкы сылтамалар
* PhenomicDB 
Төркем:Биотехнология
Төркем:Санак
Виталий Добрынин

**Виталий Алексеевич Добрынин** (1923 - 1995) - Совет патологоанатомы һәм онколог, медицина фәннәре докторы, профессор, Казан медицина институтының патологик анатомия кафедрасы мөдире (1969-1993). Гистогенез һәм үпкә яман шешенең патогенезы белгече буларак билгеле .

## Биография
1923 елның 5 гыйнварында Кострома өлкәсенең Парфеньево шәһәрендә туган.

Икенче бөтендөнья сугышы башлангач, ул Кызыл Армиягә 1941 елның 1 августында мобилизацияләнә, Киев хәрби медицина училищесына укырга җибәрелә (ул вакытта эвакуацияләнә). Ул 1943-нче елда көллиятне тәмамлый, 1-нче Белоруссия фронты составында фронтта сугыша. Берлиндагы сугышны тәмамлый. 1945 елда медицина хезмәтендә майор дәрәҗәсе белән демобилизацияләнә .

1952 елда ул Иваново медицина институтын тәмамлый, диплом алгач, биредә эшли башлый. 1960 елда патологик анатомия бүлеге мөдире һәм Кемерово медицина институтының медицина факультеты деканы итеп билгеләнә. 1963 елдан Кубан медицина институтында укыта.

1969 елда ул Казанга күченеп килә һәм гомеренең ахырына кадәр шунда эшли. 1989 елга кадәр Казан медицина институтының патологик анатомия бүлеген җитәкли.

Ул Татарстан сәламәтлек саклау министрлыгында баш штатта патологоанатом булып эшли.

1995 елның 2 маенда Казанда үлә.

## Фәнни эшчәнлеге
Яман шешләрнең морфологиясен һәм клиник картинасын, сәламәтлек һәм авыруларда тамыр системасы морфологиясен тикшерә. Ул үпкә яман шеш авыруы белән бәйләнешле һәм ялкынсыну процессларының бәйләнешен өйрәнә, яңару процесслары, бронхиаль эпителий метаплазиясе һәм бронхиаль яман шеш арасындагы үзара бәйләнешне ача.

## Бүләкләре

* Ватан сугышы ордены, 2 нче дәрәҗә
* Хөрмәт билгесе ордены
* "Берлинны яулап алу өчен" медале
* "1941-1945 елгы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңү өчен" медале» 

## Сочинениеләре

* Үпкә рагы. Мәскәү, 1971 (авторлыкта)
* Сәламәт вакытта һәм авыру вакытта тамыр системасы морфологиясе. Казан, 1977

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* К 95-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ ПРОФЕССОРА ВИТАЛИЯ АЛЕКСЕЕВИЧА ДОБРЫНИНА 
* К 20-ЛЕТИЮ СО ДНЯ СМЕРТИ ПРОФЕССОРА ВИТАЛИЯ АЛЕКСЕЕВИЧА ДОБРЫНИНА 
* Добрынин Виталий Алексеевич 
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:«Берлинны алу өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:1995 елда вафатлар
Төркем:2 май көнне вафатлар
Төркем:1923 елда туганнар
Төркем:5 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Петровский (Казан)

**Петровский**  — Казанның Идел буе районында шәһәр бистәсе.

## Географиясе
Бистә шәһәрнең көньягында һәм Идел төбәгендә урнашкан; төньяктан, көнбатыштан һәм көньяктан авыл урманнар белән әйләндереп алынган, көнчыгышта Матюшин тракты һәм Кояшлы авылы (элеккеге Яңа Петровский) урнашкан.

Башка шәһәр бистәләре белән бергә шәһәр төзелеше-торак административ-хисап берәмлегенә — "Тынычлык" идарә итүче торак комплексына керә. 

## Тарихы
Бистә 1920-нче елларда барлыкка килгән.  ТАССРга район бүленешен керткәнче Арча кантонының Воскресенски вулысы составына керә.  Аннары ул Казан (1927—1938), Салбишчы (1938—1959), Лаеш (1959—1963, 1965-1998) һәм Питрәч (1963-1965) районнарына керә.

1998 елда ул Казанның Идел буе районыга кертелә  

## Халкы

## Урамнары

*   Имәнлек  урамыннан башланып, Үзәк урам һәм исемсез юл белән кисешү белән тәмамлана.
* . Үтәли урамыннан башлап, Соңгы урамы белән кисешү белән тәмамлана.
* .  Бистәнең иң төньяк урамы булып тора; Нарат һәм Җиңүнең 40 еллыгы урамнары белән кисешә.
* .  Үзәк урамнан башлап, ул Бакча урамын кичеп, Каен урамы белән кисешү белән тәмамлана.
* . Бөтен буена диярлек бистәнең көнчыгыш чиге булып тора.
* . Үтәли урамыннан башлап Ирек һәм Соңгы урамнарын кисеп чыга, Соңгы урам белән кисешкәннән соң тәмамлана.
* .  Үзәк урамнан башлап, Бакча урамы белән кисешү тәмамлана.
*   “Кара бор”дан башлап, Тупик һәм Бакча урамнарын кисеп чыга һәм Үзәк урам белән кисешкән вакытка тәмамлана.
* . Үзәк һәм Урман урамнарына параллель бара, Петровскийны Матюшин тракты белән тоташтыручы исемсез ике юлны кисеп үтә.
* .  Имәнлек урамыннан башлап, ул Бакча урамы һәм кисешкән юл белән кисешү белән тәмамлана.
* . Үтәли урамыннан башлап Үтәли, Каен, Соңгы һәм Бакча урамнары чикләнгән кварталда тәмамлана.
* . Җиңүнең 40 еллыгы һәм исемсез юл белән кисешүдән башланып, Мәктәп, Үтәли, Ирек, Соңгы урамнарын кисеп үтә һәм 64 нче йорт янында тәмамлана.
* . Үзәк урамнан башланып, исемсез юл аша чыгу белән тәмамлана.

## Социаль инфраструктура

* 129 нчы мәктәп филиалы
* Кояшкай балалар бакчасы
* Почта бүлеге 420070
* Мәчет .

56нчы шәһәр автобус маршруты шәһәр үзәгеннән бистәгә  бара.

Бистә аз катлы һәм аерым йортлар белән төзелгән.

Бистәдә (Ирек урамы, 1) Казан шәһәре мэры Илсур Метшин коттеджы урнашкан

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Казан бистәләре
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Яңа Савин (Казан)

**Яңа Савин**  — Казанның хәзерге Яңа Савин районы территориясендә урнашкан бистә.

## Исемнең килеп чыгышы
Бистә Савиново, шушы җирдә туган крестьяннар авылы  буенча аталган. Исеме вариантлары: *Савин төзелеше*,  *Яңа Савин төзелеше**,  Савин* *Слобода**,*  Яңа Савин, Савинки.

## Тарихы
1909 елда "села  Савинов крестьяннары җирендә төзелеш" буларак искә алына» . Булдыру мизгелдән башлап, Казан губернасының Казан өязенең Каймар вулысында (соңрак Татарстан АССРның Арча кантонында) урнашкан булган.  1924 елда (1934 елдан - Ленин районында) Казанның Берләшкән-Бистәсе районына кушылган.  Тиздән Казанга кушылганнан соң бистә дамба белән Кәҗә бистәсе белән тоташтырыла .  1920 еллар ахырында төзелгән, 1940 елга зур булмаган өч урамнан бистә үсә һәм фактта күрше- Яңа төзелеш һәм Кәҗә бистәләре белән кушыла.

Бистә территориясе 1970 еллар ахырыннан күп катлы йортлар белән төзелә башлаган, әмма Яңа Савин районының зур өлеше 1996 елдан 2004 елга кадәр узган «тузган торакны бетерү программасы» вакытында сүтелгән; Кемерово һәм Түбән Торфурамнары буенча соңгы йортлар 2019 елның мартында  сүтелде.

## Халкы

## Күренекле кешеләр
Яңа Савин танылган кешеләр арасында Казан мэры Камил Исхаков һәм мөселман дин әһелләре Шамил Исхаков («Казан нуры» мәчете имамы) һәм Мансур Җәләлетдинов ( әл- Марҗани мәчетенең имам-хатибы) бар

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Казанның Яңа Савин районы
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Казан бистәләре