Пермь крае

}}| **}**
}}
|-
|align="center" colspan="2"|

**Пермь крае** — Россия Федерациясенең Европа өлеше субъекты. Идел буе федераль бүлгесенә керә.

Крайның мәркәзе — Пермь шәһәре.

## География

### Чиктәшлек

Пермь крае Көнчыгыш Европа тигезлегенең көнчыгыш өлешендә һәм Урта һәм Төньяк Урал таулары битләвендә урнаша. Крайның 99,8 % өлеше Европада, 0,2 % өлеше — Азиядә урнаша.

### Кырый нокталар
* төньякта — Саклаимсори-Сяхль тавы (1094 м) — 61°39' т. к.;
* көньякта — 56°06' т. к. (элекке Октябрьский районының Ельник авылы янында);
* көнбатышта — 236 биеклекнең () 1 километрда, Лэпью, Пелес һәм Кажим елгаларның субүләре янында 51°47' кч. о.;
* көнчыгышта — Рахт-Сори-Сяхл тавы, 59°29' кч. о.

### Климат
Пермь крайның климаты — уртача континенталь. Гыйнварның уртача температурасы — -18,5...-15 °С.

### Рельеф
Крайның көнбатыш өлешен (территориянең 85 % өлешен) Рус тигезлеге биләп тора, крайның көнчыгыш өлешен Урал таулары биләп торалар. Иң биек таулары крайның төньягында урнашалар:

* Тулымский камень (1496 м);
* Ишерим (1331 м);
* Молебный камень (1240 м);
* Ху-Соик (1300 м)

### Елгалар
[thumb|[Чулман]]
thumb|Чусовая
Пермь краеның елгалар Чулман бассейнына керәләр. Крайда 29 меңнән артык елгалар бар, аларның гомуми озынлыгы — >90 000 км.

Төп елгалар:
* Чулман — 1805 км.
* Чусовая — 529 км.
* Сөлил — 493 км.
* Вишера — 415 км.
* Колва — 460 км.
* Яйва — 403 км.
* Косьва — 283 км.
* Коса — 267 км.
* Весляна — 266 км.
* Иньва — 257 км.
* Обва — 247 км.

### Файдалы казылмалар
Пермь краенда нефтьне, газны, ташкүмерне, минирәл тозларны, алтынны, алмазларны, хромит рудаларны, көрән железнякларны, торфны, известьташны, асылташларны, вак-төяк әйберләр ясауга китә торган ташларны, каплый торган ташларны, төзү материалларны чыгаралар.

### Саклана торган табигать терриотрияләре
* Вишера тыюлыгы
* «Басеги» тыюлыгы

## Тарих

*Моны да карагыз: *'Пермь губернасы**''

[[1737 ел]]да [[Казан губернасы]]ның Чәрдән, Саликам һәм Көңгер өязләре, Казан губернасының Көңгер провинциясенә берләшкәннәр (үзәк шәһәре — Көңгер).

[[1781 ел]]да [[Пермь губернасы]] оештырыла.

[[1919 ел]]ның [[15 июль|15 июл]]ендә Пермь губернасы составыннан [[Екатеринбур губернасы]] аерылып чыгарыла.

[[1923 ел]]ның [[3 ноябрь|3 ноябр]]ендә Пермь губернасы юкка чыгарыла, ә аның территориясе [[Урал өлкәсе]]нә кертелә.

[[1934 ел]]да [[Урал өлкәсе]] юкка чыгарыла, хәзерге Пермь краеның территориясе [[Свердловск өлкәсе]]ндә калган. [[1938 ел]]да Свердловск өлкәсе составыннан **Пермь өлкәсе** аерылып чыгарыла. [[1940]]—[[1957 ел]]ларда ул **Молотов өлкәсе** исемен йөрткән.

Пермь өлкәсе составына [[Коми-Пермяк автономияле округы]] ([[1977 ел]]га кадәр — [[милли округ]]ы) кергән. 1992 елдан — [[Россия Федерециясе]]нең мөстәкыйль субьекты статусын алган, ләкин формаль рәвештә ул Пермь өлкәсе составында булган.
[[2003 ел]]ның [[:ru:Объединение регионов России#.D0.9E.D0.B1.D1.8A.D0.B5.D0.B4.D0.B8.D0.BD.D0.B5.D0.BD.D0.B8.D0.B5 .D0.9F.D0.B5.D1.80.D0.BC.D1.81.D0.BA.D0.BE.D0.B9 .D0.BE.D0.B1.D0.BB.D0.|референдумда]] [[Пермь өлкәсе]]ндә һәм Коми-Пермяк автономияле округында торучы халык ике субъектларның берләштерүне яклаган һәм 2005 елда [[Пермь өлкәсе]] һәм Коми-Пермяк автономияле округы [[Пермь крае|бер субъектка]] берләштергәннәр.

== Мәдәният ==
* [[Шондыбан (ансамбль)|«Шондыбан»]] — [[1939 ел]]дан башлап иҗат итүче коми-пермяк милли ансамбле.
=== Дин ===
;Православие
;Ислам
* [[Пермь крае мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте]]
** [[Пермь крае җәмигъ мәчете]]
* [[Пермь крае мөселманнары Диния нәзарәте]]
** [[Пермь җәмигъ мәчете]]

== Халык ==

=== Милли состав ===


<small>**Искәрмәләр**:

<sup>1</sup> Комилар белән

<sup>2</sup> Кырым татарлары белән</small>

=== Татарлар ===

Статистик мәгълүматларга караганда, Пермь өлкәсендә 160 мең чамасы татар яши. Алар Тор, Ирен, Сөлил, Сеп, Шауба, Бөрмә, Тол елгалары буенда урнашкан авылларда һәм [[Пермь]], Березники, Чайковски һ.б. шәһәрләрдә яшиләр.

=== Торак пунктлар ===

<p style="text-align:center;">**Пермь крайның эре торак пунктлары*'</p>

<noinclude>


== Административ-территориаль бүленеше ==
[[Рәсем:Admin-map-Perm-region.jpg|400px|thumb|right]]

=== Районнар ===



=== Шәһәр округлары ===
* [[Березники|Березники шәһәр округы]]
* [[Звёздный (Пермь крае)|Ябык административ-территориаль берәмлеге Звёздный]] [[штп|штп-ы]].
* *Кудымкар шәһәр округы''
* Көңгер шәһәр округы
* Пермь шәһәр округы
* Саликам шәһәр округы

6 район һәм 1 шәһәр округы Коми-Пермяк округны — аерым статус белән территорияне ясыйлар:
* Кудымкар шәһәр окугы
* Гайны районы ()
* Коса районы ()
* Кочёво районы ()
* Кудымкар районы ()
* Юрла районы ()
* Юсьва районы ()

## Бу яклардан чыккан күренекле татарлар
* Әхмәдулла Ишмөхәммәтов — Советлар берлеге каһарманы.
* Шәрифҗан Казанбаев — Советлар берлеге каһарманы
* Гүзәл Уразова — җырчы, Татарстанның атказанган артисты
* Дамира Кузеева — актриса
* Дөрия Рамазанова — галимә
* Лилия Биктимерова — популяр җырчы
* Мәсгут Имашев — күренекле композитор, мәдәният эшлеклесе, педагог, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе
* Нәсур Юрышбаев — журналист
* Рәшит Ягъфәров — күренекле җәмәгать эшлеклесе ,галим, шагыйрь һәм милләтпәрвәр сәясәтче 
* Сәнифә Рангулова — популяр җырчы 

## Моны да карагыз
* Коми-Пермяк округы
* Пермь губернасы

## Чыганаклар
* Азатлык радиосы: Бардаларга бардым әле 

## Искәрмәләр

Төркем:Пермь крае