Сыеркойрык

**Сыеркойрык** (лат. Verbáscum nígrum, рус. Коровяк) – сыраҗчалар семьялыгыннан озын туры сабаклы, төкле яфраклы, сары чәчәкле икееллык үләнчел үсемлек.

## Биологик тасвирлама

Алар – 0,5-3 м биеклектәге ике яшьлек яки күпьеллык, сирәгрәк берьеллык үләнчел үсемлекләр яисә ярымкуаклыклар. Беренче елда бары тик прикор яфраклары розеткасы гына барлыкка килә; икенче елда чәчәк сабагы үсеп чыга, аның тышкы ягы, прикор яфраклары белән чагыштырганда, зур булмаган яфраклар була.

Яфраклар суүткәргеч, күбесенчә тоташ, спираль буенча урнашкан, еш кына аларны киез белән каплаган пушка белән капланган, кайбер төрләрендә шома.

Биш таҗ яфракчыгы чәчәкләре бик үк дөрес түгел, еш кына сары төслеләр, ләкин шулай ук кызгылт-сары, кызыл-көрән, зәңгәр, пурпурлы һәм аклар да очрый. Венчик дөрес яки дөрес диярлек, яссы, тәгәрмәчле, өч өлеш кыскарак һәм кытыршы җепләр белән тәэмин ителгән, калган ялангач. Бик кыска, аз сизелә торган көпшәле һәм биш күчәрле сыгылмалы Венчик, бераз бөгелгән яки яссы; биш яки дүрт (сирәк төрләренең бишенчесе (арткы) тычинка үсеш кичерми, җепләре киселгән. Барлык серкәләрнең серкәләре бертөрлеме, әллә ике алгы серкәчнең озынча озынча.

## Тарату һәм экология

Евразиянең уртача климатында, Төньяк Африкада һәм таудай – Төньяк Америкада киң таралган.

Россиядә – Европа өлешендә, Кавказда.

Вербаскумның күпчелек төрләре – ксерофитлар – корылыклы шартларда яшәүгә җайлашканнар. Ташлы сөзәклекләр, далалар, коры болыннар, комлы урыннар, шешәләр, юл буйларында үсә.

## Кайбер төрләре

Ярым шрифт белән Россиядә һәм чиктәш илләрдә очрый торган төрләр бүленгән.

·        *Verbascum acaule* (Bory & Chaub.) Kuntze

·        *Verbascum adeliae* Heldr. — Коровяк Адели

·        *Verbascum adenanthum* Bornm.

·        *Verbascum adrianopolitanum* Podp. — Коровяк адрианопольский

·        *Verbascum anisophylum* Murb.

·        *Verbascum arcturus* L.

·        *Verbascum argenteum* Ten.

·        *Verbascum baldaccii* Degen

·        ***Verbascum banaticum'' Schrad. — Коровяк банатский'''

·        ''Verbascum barnadesii'' Vahl

·        ''Verbascum bithynicum'' Boiss.

·        ***Verbascum blattaria* L. — Коровяк тараканий*'

·        *Verbascum boerhavii* L.

·        *Verbascum boissieri* (Heldr. & Sart.) Kuntze — Коровяк Буассьё

·        *Verbascum botuliforme* Murb.

·        *Verbascum bombyciferum* Boiss.

·        *Verbascum bugulifolium* Lam.

·        *Verbascum chaixii* Vill.

·        *Verbascum charidemii* Murb.

·        *Verbascum chinense* (L.) Santapau — Коровяк китайский

·        *Verbascum chrysanthum* Murb.

·        *Verbascum creticum* (L.) Cav. — Коровяк критский

·        *Verbascum cylindrocarpum* Griseb.

·        *Verbascum cyleneum* (Boiss. & Heldr.) Kuntze

·        *Verbascum daenzeri* (Fauché & Chaub.) Kuntze

·        *Verbascum davidoffii* Murb.

·        *Verbascum decorum* Velen.

·        *Verbascum delphicum* Boiss. & Heldr.

·        ***Verbascum densiflorum'' Bertol. — Коровяк высокий, или Коровяк густоцветковый, или Коровяк скипетровидный'''

·        ''Verbascum dentifolium'' Delile

·        ''Verbascum dieckianum'' Borbás & Degen

·        ''Verbascum dimoniei'' Velen.

·        ''Verbascum dingleri'' Mattf. & Stef.

·        ''Verbascum dumulosum'' P.H.Davis

·        ''Verbascum durmitoreum'' Rohlena

·        ''Verbascum epixanthinum'' Boiss. & Heldr.

·        ''Verbascum eriophorum'' Godr.

·        ''Verbascum euboicum'' Murb. & Rech.f.

·        ''Verbascum foetidum'' Boiss. & Heldr.

·        ***Verbascum formosum* Fisch. ex Schrank — Коровяк красивый*'

·        *Verbascum friedrichsthalianum* Kuntze

·        ***Verbascum georgicum'' Benth. — Коровяк грузинский'''

·        ''Verbascum glabratum'' Friv.

·        ''Verbascum glandulosum'' Delile

·        ***Verbascum gnaphalodes* M.Bieb. — Коровяк черноморский*'

·        *Verbascum graecum* Heldr. & Sart. ex Boiss.

·        *Verbascum guicciardii* Heldr. ex Boiss.

·        *Verbascum halacsyanum* Sint. & Bornm. ex Halácsy — Коровяк Халаши

·        *Verbascum haussknechtii* Heldr. ex Hausskn.

·        *Verbascum hervieri* Degen

·        *Verbascum herzogii* Bornm.

·        *Verbascum humile* Janka

·        *Verbascum hypoleucum* Boiss. & Heldr.

·        *Verbascum jankaeanum* Pancic

·        *Verbascum laciniatum* (Poir.) Kuntze

·        *Verbascum lagurus* Fisch. & C.A.Mey.

·        *Verbascum lanatum* Schrad.

·        *Verbascum lasianthum* Boiss. ex Benth.

·        *Verbascum leianthum* Benth.

·        *Verbascum leucophylum* Griseb.

·        *Verbascum levanticum* I.K.Ferguson

·        *Verbascum litigiosum* Samp.

·        *Verbascum longifolium* Ten.

·        ***Verbascum lychnitis'' L. — Коровяк мучнистый'''

·        ''Verbascum macedonicum'' Kosanin & Murb.

·        ''Verbascum macrurum'' Ten.

·        ''Verbascum malophorum'' Boiss. & Heldr.

·        ''Verbascum mucronatum'' Lam.

·        ''Verbascum nevadense'' Boiss.

·        ''Verbascum nicolai'' Rohlena

·        ***Verbascum nigrum* L. — Коровяк чёрный*'

·        *Verbascum niveum* Ten.

·        *Verbascum nobile* Velen.

·        *Verbascum gypsicola* Vural & Aydoğdu

·        *Verbascum olympicum* Boiss.

·        ***Verbascum oreophilum'' K. Koch — Коровяк горолюбивый'''

·        ***Verbascum orientale* (L.) All. — Коровяк восточный*'

·        *Verbascum orphanideum* Murb.

·        ***Verbascum ovalifolium'' Donn ex Sims — Коровяк овальнолистный'''

·        ***Verbascum paniculatum* Wulf. — Коровяк метельчатый*'

·        *Verbascum pelium* Halácsy

·        *Verbascum pentelicum* Murb.

·        *Verbascum pestalozzae* Murb.

·        ***Verbascum phlomoides'' L. — Коровяк лекарственный, или Коровяк мохнатый'''

·        ''Verbascum phoeniceum'' L. — Коровяк фиолетовый *

·        ***Verbascum pinnatifidum* Vahl — Коровяк перистораздельный*'

·        *Verbascum pseudonobilev* Stoj. & Stef.

·        *Verbascum pulverulentum* Vill.

·        *Verbascum purpureum* (Janka) Hub.-Mor.

·        *Verbascum pycnostachyum* Boiss.& Heldr.

·        ***Verbascum pyramidatum'' M.Bieb. — Коровяк пирамидальный'''

·        ''Verbascum reiseri'' Halácsy

·        ''Verbascum roripifolium'' (Halácsy) I.K.Ferguson

·        ''Verbascum rotundifolium'' Ten.

·        ''Verbascum rupestre'' (Davidov) I.K.Ferguson

·        ''Verbascum samniticum'' Ten.

·        ''Verbascum scardicola'' Bornm.

·        ''Verbascum siculum'' Tod. ex Lojac.

·        ***Verbascum sinuatum* L. — Коровяк выемчатый*'

·        ***Verbascum songaricum'' Schrenk — Коровяк джунгарский'''

·        ***Verbascum speciosum* Schrad. — Коровяк великолепный*'

·        ***Verbascum spectabile'' M.Bieb. — Коровяк блестящий'''

·        ''Verbascum spinosum'' L.

·        ***Verbascum thapsus* L. <sup>typus</sup> — Коровяк обыкновенный, или Медвежье ухо*'

·        *Verbascum undulatum* Lam.

·        *Verbascum vandasii* (Rohlena) Rohlena

·        *Verbascum virgatum* Stokes

·        *Verbascum viridissimum* Stoj. & Stef.

·        *Verbascum widemannianum* Fisch. & C.A.Mey.

·        *Verbascum xanthophoeniceum* Griseb.

·        *Verbascum zuccarinii* (Boiss.) I.K.Ferguson — Коровяк Цуккарини

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Федченко Б. А.* Коровяк — Verbascum // Флора СССР / Ботанический институт имени В. Л. Комарова Академии наук СССР; Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Редакторы тома Б. К. Шишк.

Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр
Төркем:Сыраҗчалар