open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кристиан Ланге

**Кристиан Лоус Ланге** (; 17 сентябрь 1869 ел – 11 декабрь 1938 ел) — норвегияле сәясәтче, Парламентара берлекнең генераль сәркатибе. 1921 елда Карл Брантинг белән бергә Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреаты. 
## Биография
Ланге 1869 елда Ставангерда туа. Осло университеты 1893 елда гуманитар фәннәр магистры дәрәҗәсе белән тәмамлый. 1909 елда Парламентара берлекнең генераль сәркатибе вазифасына керешә, шуңа күрә берлекнең штаб-фатиры урнашкан Брюссельга күченә. Беренче бөтендөнья сугышы башлангач, оешма Норвегиягә күченә, ә Ланге аның эшчәнлеген үзе генә диярлек алып бара. Сугыштан соңгы чорда ул Берлекнең эшен яңадан башлар өчен бик тырыша, ә 1921 елда Женевада сугыштан соң беренче конференцияне оештыра. Шул ук елны ул Карл Яльмар Брантинг белән Тынычлык өчен Нобель премиясе белән бүләкләнә. Аның Нобель лекциясе интермилләтчелеккә багышланган була. Соңрак ул Милләтләр Лигасының эшчәнлегендә катнаша һәм анда Норвегия вәкиле булып тора.

Кристиан Ланге 1938 елның 11 декабрендә вафат була. 
## Сылтамалар
* Кристиан Ланге  
* Кристиан Лоус Ланге  — биографиясе 
* Биография на Nobelprize.org 

Төркем:Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Норвегиядән Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Осло университетын тәмамлаучылар
Төркем:Норвегия сәясәтчеләре
Көньяк Судан

**Көньяк Судан** (,  *җәнүб әл-сүдан*) — Африкада урнашкан дәүләт. Башкаласы — Җүба. 2011 елның 9 июленнән бирле бәйсез дәүләт статусына ия.

Көнчыгышта Эфиопия, көньякта Кения, Уганда һәм КДҖ, көнбатышта Үзәк Африка Җөмһүрияте, төньякта Судан белән чиктәш. Мәйданы — 619 745 км².

## Тарих
Әлеге җирлектә колонизация фәкать 19 гасырда гына башлана. Европа монда элек-электән христианлашу сәясәтен алып барган.

2011 ел гыйнварында Көньяк Суданда бәйсезлек турында референдум узган. Тавыш бирүдә катнашканнарның 99% төбәкнең бәйсезлеген яклап чыккан. 2011 елның 9 июлендә илнең рәсми бәйсезлеге игълан ителгән.

Көньяк Судан бәйсезлеген Судан, Алмания, Мисыр, Кения, Кытай, Бөекбритания, Төркия, Италия, АКШ, Канада, Австралия, Япония, Италия, Ирландия, КАҖ, Швеция, Россия һәм башка, барлыгы 50 дән артык дәүләт таныды.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Көньяк Судан хәкимиятенең рәсми сайты 

## Моны да карагыз

Төркем:Диңгезгә чыгышы булмаган илләр
Төркем:Инглиз телле илләр һәм территорияләр
Иван Утробин

**Иван Утробин** — чаңгы узышлары буенча СССР атказанган спорт остасы. Чаңгы спортында югары дәрәҗәләргә ирешкәч, велоспорт һәм җиңел атлетика буенча да спорт остасы нормативларын үти.

## Тормыш юлы
Иван Утробин 1934 елның 10 мартында Чаллы районындагы Орловка поселогында туа. Хәзер әлеге поселок Чаллы шәһәренә керә һәм аның бер урамы спортчы исемен йөртә. Чаллыда Утробин бүләкләренә ярышлар да үткәрелә.

## Спорт карьерасы
Чаңгы узышларында 15-тән алып 70 км кадәр дистанцияләрдә катнашып 12 тапкыр СССР чемпионы исемен ала.

1959 – 1970 елларда СССР җыелмасы әгъзәсе булып тора.

1962 ел Дөнья чемпионатында (Закопань, Польша) көмеш медаль белән бүләкләнә.

1964 елда Инсбрукта (Австрия) узган IX Олимпия уеннарында 4x10 км эстафетасында катнашып өченче урын ала.

## Чыганаклар
* sportsmen16.ru

## Искәрмәләр

Төркем:Чаңгычылар
Төркем:ССРБ чемпионнары
Төркем:ССРБ атказанган спорт осталары
Образцовый

**Образцовый** — Татарстан Республикасының Аксубай районындагы поселок.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6&nbsp;°C.
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Обухово (Киров өлкәсе)

**Обухово** () — Киров өлкәсенең Пижанка районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).

## Искәрмәләр

Төркем:Пижанка районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Просвет (Зәй районы)

**Просвет** () — Татарстан АССР Зәй районы Александр Бистәсе авыл советына караган, 1986 елда юкка чыккан торак пункт (авыл).
## География
Авыл Урман Зәе (Ирнә) елгасының уң ярында, Александр Бистәсе авылыннан 1,5 км аскарак, Зәй тимер юл станциясеннән 15 км ераклыкта урнашкан булган. Координаталары: киңлек 55.204256, озынлык 52.086225.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.
## Демография

Төп халык — руслар.
## Шәхесләр

## Тарих
Яңа торак пункт 1920-еллар башында Александр Бистәсе авылыннан аерылып чыгып, үз җирләренә якынрак урнашкан крестьяннар тарафыннан нигезләнгән. Авылның атамасы «Просвет» «якты киләчәк»не аңлаткан.
Күмәк хуҗалыклар төзелә башлагач, авылда 1930 елда «III пятилетка» (3нче бишьеллык) авыл хуҗалыгы артеле (колхоз) оештырыла. Артельгә 356 га сөрүлек җирләр һәм Урман Зәе үзәненнән болыннар бүленеп бирелә.
Бөек Ватан сугышы фронтларына (1941—1945 еллар) авылдан киткән 4 кеше әйләнеп кайтмаган (һәлак булган яки хәбәрсез югалган).
1930 елдан авыл Акташ районына, 1948 елдан Зәй районына, 1963 елдан Чаллы районына, 1986 елдан Зәй районына караган.
1950 елда, колхозларны эреләндерүнең беренче дулкынында, «III пятилетка» (Просвет) белән «II пятилетка» (Киселевка) бер эреләндерелгән колхозга — «II пятилетка»га берләшә.
1952 елгың 1 гыйнварына авылда 19 хуҗалык булып, 77 кеше яши, төп халкы — руслар.
1958 елның апрелендә «II пятилетка» «Кызыл партизан» колхозына кушыла.
1970 елда «Кызыл партизан» колхозы шул ук исемдәге совхоз итеп үзгәртеп корыла (беренче директор – А. С. Рагузин). Мөстәкыйль хуҗалык итү мөмкинлеге калмагач, авыл халкы тарала башлый. Бер өлеше кире совхозның үзәк усадьбасы булган Александр Бистәсенә әйләнеп кайта, бер өлеше якындагы шәһәрләргә, шул исәптән Зәй шәһәренә күчеп китә.
1986 елда авыл яшәүдән туктый .
## Әдәбият
* Просвет. // Заинская энциклопедия (гл. редактор-составитель В. С. Малахов). К.: Издательство «Реноме», 1994. – С. 195-196.
## Сылтамалар
*  Просвет. Tatarica. Татарская энциклопедия
* Просвет. Исчезнувшие населѐнные пункты Республики Татарстан: справочник / под ред. Р. В. Шайдуллина. – Казань: ОП «Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ», 2016. – 320 с. ISBN 978-5-902375-13-5
## Искәрмәләр


Төркем:Зәй районының торак пунктлары
Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары
Пустынка (елга)

**Пустынка** — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Чигир елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Том кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010200612115200005318
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115200531
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Кемерово өлкәсе елгалары
Төркем:Новосибирск өлкәсе елгалары
Сафоново (Чиләбе өлкәсе)

**Сафоново** () — Чиләбе өлкәсенең Кызыл әpмe районы cасᴛафына керүче авыл.

## Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Яyрупa өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%), украиннар (5%).

## Искәрмәләр

Төркем:Чиләбе өлкәсенең Кызыл әpмe районы торак пунктлары
Төркем:Чиләбе өлкәсе торак пунктлары
Киров исемендәге совхоз бистәсе

**Киров Совхозы** — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы торак пункт. Әлегә муниципаль статусы — бистә (федераль классификатор буенча).
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) 
## Географиясе
Киров исемендәге совхоз бистәсе Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 289 чакрым, ә район үзәге Актаныштан көньяк-көнбатышка таба 30 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 878 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 99,09%,
башка халыклар — 0,91%.

## Тарих

* 1931 елның ноябрендә  Халык Комиссарлары Советы карары белән Яңа Әлем авылы янында “201 номерлы Актаныш итчелек-сөтчелек совхозы” оештырыла. Берничә айдан, ул Иске Сәфәргә күчерелә. Бу чорда “Сәфәр совхозы” дип йөртелә. Тагын берничә айдан совхоз хәзерге урынына китерелә. 
* 1935 елда совхозга С.М.Киров исеме бирелә. 
* 1945 елдан соң фермалар күпләп төзелә. 
* 1957 елда атлар фермасы төзелә.
* 1965-1968 елларда бистәгә юкка чыгарылган Алма-Ата авылы халкы күченә.
## Танылган шәхесләре

* Данил Салихов (1958) — драматург, Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе, Россия театр әһелләре берлеге әгъзасы, Татарстан язучылар берлеге идарәсе рәисе.
* Ләйсән Каюмова, драма актрисасы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе институты әзерләгән Татар энциклопедиясе
Иске Никольски

**Иске Никольcкᴎй**, Починок () — Татарстанның Әгерҗе районындагы поселок.
ᴨyчты индексы — 422211.
## Географиясе
Иске Никольски Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 238 чакрым, ә район үзәге Әгерҗедән көньяк-көнбатышка таба 34 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. көппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4&nbsp;°C.
## Шәхесләр

* Вадим Мерзляков (1928―2001), геолог.
* Сергей Мерзляков (1896―1960), «Әкият» (1934), Чуаш (1945), Минск (1954) курчак театрларына нигез салучы (беренче директор).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Иске Баграж

**Иске Баграж**, ш.ук. **Елховой** — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы татар авылы.
## Географиясе
Иске Баграж Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 188 чакрым, ә район үзәге Әлмәттән көньяк-көнбатышка таба 43 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарихы
17-18 йөзләр арасында нигез салына. Революциягә кадәрге чыганакларда *Елховый Ключ*, *Елхово*, Мәхмүт, Елхово Озеро, Баграж исемнәре белән дә билгеле. 1860 елларга кадәр халкы дәүләт крәстияннәре катлавына керә, игенчелек, терлекчелек, умартачылык, балта эше белән шөгыльләнә. 1841 дә Иске Багражда мәчет, тимерчелек, су тегермәне эшли. 20 йөз башында вулыс идарәсе урнаша. 2 мәчет, 2 мәдрәсә, тимерчелек, 2 ашлык саклау-сату кибете, 6 мануфактура һәм 6 бакалея кибете була; чәршәмбе саен базар эшли. Бу чорда авыл җәмәгатенең имана җире 2698,6 дисәтинә тәшкил итә. 1918 гә кадәр - Уфа губернасының Минзәлә өязе Ерсубай вулысы үзәге, 1918 дән Иске Баграж вулысында. 1920 дән ТАССРның - Минзәлә, 1922 дән - Чаллы, 1924 тән Чистай кантоннарында. 1930 ның 10 августыннан - Беренче Май, 1963 нең 1 февраленнән Әлмәт районында.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 804 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96,14%,
башка халыклар — 2,86%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.
## Танылган шәхесләр

* Ләбиб Гыйльми
* Әсгать Сәлах
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татар энциклопедиясе, Казан, 2010.
## Сылтамалар

## Моны да карагыз

* Хәлиулла Әхмәтшин исемендәге Елховой авыл тарихы музее
Иске Мәңгәр

**Иске Мәңгәр** — Татарстан Республикасының Әтнә районындагы авыл, Олы Мәңгәр авыл җирлеге составында.
## Географиясе
Иске Мәңгәр Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 56 чакрым, ә район үзәге Олы Әтнәдән көньяк-көнчыгышка таба 6 чакрым ераклыкта урнашкан.

Авыл Сәмит елгасы бассейнында, район үзәге Олы Әтнәдән көнчыгышка таба 6 км ераклыкта урнашкан.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.
## Тарихы
Авыл тирәсендә таш кабер ташлары — XVI йөзнең эпиграфик һәйкәлләре сакланган. Казан ханлыгы чорыннан билгеле.
1603 елда И.Болтинның исәп кенәгәсендә Алат юлының Иске Мәңгәр бушлыгы теркәлә, бу исә Казан ханлыгы чорында биредә авыл булганлыгын һәм яудан соң яңадан торгызылганлыгын күрсәтә.
XVIII—XIX гасырның беренче яртысында халык дәүләт крестьяннары сословиесенә караган. Бу чорда халыкның төп шөгыле игенчелек һәм терлекчелек була, туку кәсебе киң таралган булган.
XX гасыр башында авылда мәчет, мәктәп, 2 су тегермәне, фабрика эшли. Бу чорда авыл җирлеге җир өлеше 1050,4 дисәтинә тәшкил иткән.
1927 елда авылда башлангыч мәктәп ачыла. 1931 елда «Иске Мәңгәр» колхозы оештырыла.
1920 елга кадәр авыл Казан губернасы Казан өязенең Олы Әтнә волостена керә. 1920 елдан ТАССРның Арча кантоны составында. 1930 елның 10 августында Тукай (1938 елның 25 мартыннан — Әтнә), 1959 елның 12 октябреннән Тукай, 1963 елның 1 февраленнән Арча, 1990 елның 25 октябреннән Әтнә районнарында.
## Халык саны
2010 елда 241 кеше яшәгән.
Авылның милли составы: татарлар.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 207 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98,55%,
башка халыклар — 1,45%.

## Танылган шәхесләр

* Габдул Нуриев (1922—2004) — совет табибы, дерматовенеролог, медицина фәннәре докторы, профессор, Татарстан АССРның атказанган табибы.
* Наил Нуриев (1952) — педагог, математик, педагогика фәннәре докторы, профессор.
* Әхмәт Вәли Мәңгәр — Төркия сәүдәгәре, эшкуар, җәмәгать эшлеклесе.
## Икътисады
Халык күбесенчә «Мәңгәр» авыл хуҗалыгы кооперативында эшли, кырчылык, ит-сөт терлекчелеге белән шөгыльләнә.
## Мәдәният объектлары
Авылда клуб эшли.
## Дини объектлар
Мәчет (2005 елдан).
## Искәрмәләр

## Әдәбият
*
*
*
Иске Пукшинер

**Иске Пукшинер** — Татарстан Республикасының Балтач районындагы авыл.
## Географиясе
Иске Пукшинер Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 117 чакрым, ә район үзәге Балтачтан төньяк-көнчыгышка таба 30 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 38 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Степановка (Балык Бистәсе районы)

**Степановка** — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Галеря

File:Wild Farm. Rybnoslobodsky district-1.jpg|thumb|Авыл янында урнашкан «Кыргый ферма» экопаркында ата болан
File:Wild Farm. Rybnoslobodsky district-2.jpg|thumb|Авыл янында урнашкан «Кыргый ферма» экопаркында боланнар
File:Wild Farm. Rybnoslobodsky district-3.jpg|thumb|«Кыргый ферма» экопаркында ана болан.
File:Wild Farm. The village of Stepanovka. Rybnoslobodsky district.jpg|thumb|«Кыргый ферма» экопаркында боланнар
File:Wild Farm. Rybnoslobodsky district-5.jpg|thumb|«Кыргый ферма» экопаркында боланнар

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Сталбишчы

**Сталбишчы** — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.
Халык саны — 4 018 кеше (2010).
## География
Сталбишчы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 18 чакрым, ә район үзәге Лаештан төньяк-көнбатышка таба 34 чакрым ераклыкта урнашкан.

### Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Тарих
1938—1958 елларда — ТАССРның Сталбишчы районы үзәге.
## Халык

Милли состав (2002): руслар — 66,2%, татарлар — 31,5%, чуашлар — 0,9%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 8285 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 60,54%,
татарлар — 36,57%,
башка халыклар — 2,22%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,66%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Сугышлы (Лениногорск районы)

**Сугышлы** — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 430 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 93,02%,
урыслар — 5,12%,
башка халыклар — 1,86%.

## Танылган шәхесләр

* Шакир Галиев (1919-1988),  Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Җәмил Зәйнагов (1926-1999),  Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Җәүдәт Дәрзаман (1945-2019), шагыйрь, журналист.
* Газинур Гафиятуллин (1913-1944),  Советлар Берлеге Каһарманы (1944)
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Суыксу (Биектау районы)

**Суыксу** — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 270 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 92,22%,
урыслар — 4,44%,
башка халыклар — 3,33%.

## Авыл тарихы
Биектау ягы Суыксу мәчете манарасын ике кеше аудара: аның берсе Садри атлы була. Ул кайчандыр бу мәчетне үзе төзи. Бик яхшы балта остасы була ул. Әмма Садри манараны үз кулы белән кисми, укытучы Рахманны кайсы багананы алдан кисәргә икәнен астан өйрәтеп тора. Рахман ниндидер җинаять кылып, төрмәгә утыра. Аны шунда бандитлар үтерә. Садри җан бирә алмыйча бик озак интегеп үлә.
## Күренекле кешеләр

* Солтан Сәлах улы Шәмси (Шәмсетдинов, 1946) — язучы, тәрҗемәче.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Сөлек (Сарман районы)

**Сөлек** — Татарстан Республикасының Сарман районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 170 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Шәхесләр

* Кашшафетдин әс-Сөлеки (тулы исеме Кашшафетдин Шаһимәрдан улы әс-Сөлеки) – татар шагыйре, казакъ акыны.
* Заһидулла Хәмидуллин (1921-?), Идел-Урал легионы гаскәрие.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Сөйки

**Сөйки** (, *[[каратаи|мрд.-кар.]] Сүки*)  — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы авыл.
## Географиясе
Сөйки Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 77 чакрым, ә район үзәге Кама Тамагыннан көньяк-көнбатышка таба 19 чакрым ераклыкта урнашкан.

Район үзәгеннән 27 км көньяк-көнбатыштарак, Иделнең уң кушылдыгы Мордвасу елгасы буенда. 
## Сәгать поясы
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Тарихы
Казан ханлыгы дәверендә нигез салына. 19 йөздә кирпеч сугу, балта эше, известьташ чыгару һәм эшкәртү кәсепчелеге белән мәгълүм.
Шул авыл янында Булгария теплоходы баткан.
## Халык саны
1989 елда 792 кеше, 2000 елда 750 кеше яши. Руслар, татарлар, каратайлар.
Халкының төп шөгыле - игенчелек, терлекчелек. 

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 620 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 94,19%,
башка халыклар — 5,48%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,32%.

## Шәхесләр

* Фёдор Большаков (1864-1934), Казан сәүдәгәре һәм эшмәкәре.
## Социаль тармак
Урта мәктәп. Мәдәният йорты. 
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Табанлыкүл (Актаныш районы)

**Табанлыкүл, Табанлы Күл** — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 125 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Дин

;Ак мәчет
2023 елда  авылда «Ак мәчет» ачылган. Мәчетне төзетүне башыннан ахырына кадәр Табанлыкүл авылы кызы Рузилә Шәймәрданова оештырып йөргән. Мәчет бер катлы, манарасы керү юлы өстендә. Ачу тантанасында «» генераль директоры Илшат Фәрдиев, район башлыгы Ленар Зарипов һ.б. катнашкан
## Шәхесләр

* Хәнәви Шәйдуллин (1938—2001), җырчы, ТАССР атказанган артисты (1989).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Таулар (Балык Бистәсе районы)

**Таулар** — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 142 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 100%.

## Танылган шәхесләр

* Илсур Һадиуллин (1964), ТР мәгариф министры (2020), ТР атказанган укытучысы (2010).
* Алсу Шәрипова (1980), филология фәннәре докторы (2023), Тел, әдәбият һәм сәнгать институты директоры урынбасары (2021).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Тагашур

**Тагашур** — Татарстан Республикасының Балтач районындагы авыл.
## Географиясе
Тагашур Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 105 чакрым, ә район үзәге Балтачтан төньяк-көнчыгышка таба 17 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 126 кеше яши, шул исәптән:
удмуртлар — 88,10%,
урыслар — 10,32%,
башка халыклар — 1,59%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Чуаш Тайбасы

**Чуаш Тайбасы** — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы авыл.
## Географиясе
Чуаш Тайбасы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 115 чакрым, ә район үзәге Тәтештән көньяк-көнбатышка таба 18 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 57 кеше яши, шул исәптән:
чуашлар — 75,44%,
урыслар — 24,56%.

## Танылган шәхесләр

* Семён Ислюков (1915-1998), СБКФнең Чуаш өлкә комитеты беренче сәркатибе (1955-1968), ЧАССР ЮШ Президиумы рәисе (1968-1985).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Тау Иле (Мамадыш районы)

**Тау Иле** — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл. 
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 236 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 87,29%,
татарлар — 11,44%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,27%.

## Авылда туган күренекле кешеләр

* Кәшшаф Мохтаров (1896-1937) — ТАССР халык комиссарлары шурасы рәисе (*[[1921]]-[[1924]]*).
 
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Историческая информация о село Тавели 
## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Такталачык

**Такталачык** — торак пункт
* Такталачык — Актаныш районы авылы.
* Такталачык — БР Кызыл Кама районы авылы.

## Моны да карагыз
* Түбән Такталачык

Төркем:Топонимнар
Тарасово (Киров өлкәсе)

**Тарасово** () — Киров өлкәсенең Яраң районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (9%), руслар (91%).

## Искәрмәләр

Төркем:Яраң районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Димескәй

**Димескәй** — Татарстан Республикасының Бөгелмә районындагы татар авылы.
## Географиясе
Димескәй Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 293 чакрым, ә район үзәге Бөгелмәдән көньяк-көнчыгышка таба 24 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 503 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 89,66%,
урыслар — 5,17%,
башка халыклар — 4,77%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,40%.

## Шәхесләр
* Дефак Рәхмәтуллин (1951―2007), рәссам.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Кабаны

**Татар Кабаны** — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.
## Географиясе
Татар Кабаны Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 35 чакрым, ә район үзәге Лаештан төньяк-көнбатышка таба 21 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 85 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 87,06%,
урыслар — 12,94%.

## Танылган шәхесләр

* Әхмәтҗан Сәйдәшев, сәүдәгәр, хәйрияче, «Бәянелхак» газетасын оештыручы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Наратлысы

**Татар Наратлысы** — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.
## Географиясе
Татар Наратлысы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 57 чакрым, ә район үзәге Яшел Үзәннән көньяк-көнбатышка таба 38 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 65 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 95,38%,
урыслар — 4,62%.

## Авылда туган танылган кешеләр

* Галләм Морзаханов (1925-1990), Советлар Берлеге Каһарманы (1944), хәрби диңгезче.
* Гайнетдин Әхмәров (1864-1911) - галим,тарихче,педагог.
Сания Хантимирова (1945 елда туган) - балерина.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Суыксуы (Актаныш районы)

**Татар Суыксуы** — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл. Район үзәге Актаныштан 28 км көнбатыштарак урнашкан.Татар Суыксуы авыл җирлеге административ үзәге.  1917 елга кадәр Семиостров волость үзәге булган.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 564 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 94.15%,
башка халыклар — 4.26%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1.60%.

## Тарих

Авыл башта *Куады* исеме белән теркәлеп калган. Башта бирегә марилар килеп төпләнгән. Памаш чишмәсенең сул ягында алар, уң ягына татарлар авыл төзегән. Юныс Йосыпов мәгълүматы буенча, авылга хәзерге Тукай районы Суыксу авылыннан күчеп килгәннәр. 1701 елдан авылда кешеләр яшәве теркәлгән. 1745 елгы рәсми кәгазьләрдә Сәфәр Габдуллин, Габдулла Иштәрәков, Шәрип Котлымөхәммәтов исемнәре теркәлеп калган. Мари Суыксуы Тугыз, Тат.Суыксу Камбар түбәсенә кергән. Типтәр катламындагылар 1760 елда Уфа канцеляриясе биргән Указ буенча килеп утырган. 1916 елда типтәрләр саны 114 ир-атка җиткән. 1795 елда 27 хуҗалыкта башкорт катламындагы 97 ир-ат, 100 хатын-кыз яшәгән. 1816 елда 147 ир-ат Мөхәммәт Сәфәргалин командасында исәптә торган. 1834 елда Җәнәй волостеның Богады түбәсенә, 13нче йортка кертелгәннәр. 1870 елда 100 йортта 307 ир-ат. 325 хатын-кыз көн күргән. 1884 елда барлыгы 599, 1906 елда 972, 1913 елда 929, 1921 елда 1093, 1926 елда 1041, 1965 елда 210 хуҗалыкта 843, 1989 елда 284 йортта 915, 1993 елда 299 гаиләдә 977, 2010 елда 322 хуҗалыкта 857 кеше яшәгән. 
Авылда мәчет 1798 елдан бирле эшли, аның каршында мәдрәсә булган. Памаш чишмәсендә су тегермәне, шулай ук җил тегермәне эшләгән. Пугачев явында Сабир Якупов һәм Сәет Даудов отрядлары марилар белән бергә яу чапканнар. Бөек Ватан сугышына 210 кеше алынган, шулардан 128е генә исән-сау әйләнеп кайта алган
## Танылган шәхесләр

* Минтимер Әхмәтханов (1944), «Сельэнерго» берләшмәсе җитәкчесе, Татарстанның атказанган энергетигы (2002).
* Хәнифә Гыйззәтуллина (1903―1983), ТАССР атказанган укытучысы (1954).
* Сәгыйрь Гыйльманов (1930―2005), төзүче, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).
* Миңзифа Исламова (1939―2005), терапевт, РСФСРның атказанган табибы (1978). 
* Фәнүс Моратов (1953), табиб-невролог, Татарстанның атказанган табибы (2003).
* Лилия Нуретдинова (1969), филология фәннәре кандидаты.
* Илдар Салихов (1953), физика-математика фәннәре кандидаты.
* Роберт Сәлахиев (1951―2025), шагыйрь, җырлар авторы. Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреаты (2020).
* Хафиз Хамматуллин (1961), драма актеры, Татарстанның халык артисты (2009).
* Роберт Хәлиуллин (1942), мәктәп директоры, РФ халык мәгарифе отличнигы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Саплыгы

**Татар Саплыгы** — Татарстан Республикасының Чүпрәле районындагы авыл. 
## Географиясе
Татар Саплыгы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 148 чакрым, ә район үзәге Иске Дрожжанодан төньяк-көнчыгышка таба 7 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.8&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 342 кеше яши, шул исәптән:
чуашлар — 91,23%,
татарлар — 6,73%,
башка халыклар — 2,05%.

## Авылда туган танылган кешеләр

* Рамил Сабитов *(1960)* - Россия кино, театр артисты, режиссёр
## Әдәбият
* http://www.family-stories.net/html/saplyk1.html
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Борнае

**Татар Борнае** — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл. Бик яхшы халкы белэн.
## Географиясе
Татар Борнае Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 127 чакрым, ә район үзәге Базарлы Матактан көньяк-көнбатышка таба 20 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 366 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96,17%,
башка халыклар — 3,83%.

## Шәхесләр

* Мирсәет Сөнгатуллин (1953), җырчы, РФ атказанган, ТР халык артисты.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Шураны

**Татар Шураны** — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
## Географиясе
Татар Шураны Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 257 чакрым, ә район үзәге Мөслимнән төньяк-көнбатышка таба 14 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 110 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 90,91%,
башка халыклар — 6,36%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 2,73%.

## Искәрмәләр

## Танылган шәхесләре

* Роберт Шәймәрдәнов,
## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Борнашы

**Татар Борнашы** — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.
## Географиясе
Татар Борнашы Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 31 чакрым, ә район үзәге Югары Осланнан көньяк-көнбатышка таба 22 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 426 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 73%,
татарлар — 9,86%,
чуашлар — 7,04%,
әрмәннәр — 6,10%,
башка халыклар — 2,35%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,64%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Толлысы

**Татар Толлысы** — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
## Географиясе
Татар Толлысы Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 179 чакрым, ә район үзәге Кукмарадан көньяк-көнчыгышка таба 67 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 358 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 99,72%,
башка халыклар — 0,28%.

## Шәхесләр

* Рүзәл Мөхәммәтшин (1989), шагыйрь, драматург, публицист. Муса Җәлил премиясе лауреаты (2013).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Ташлыяр (Мөслим районы)

**Ташлыяр** — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 313 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96,81%,
башка халыклар — 3,19%.

## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Васил Гайфуллин
* Равил Шәймәрдәнов
* Степан Емельянов
* Фазыйл Туйкин

* Котдус Хөснуллин *([[1941]]―[[2025]])*, композитор, фольклорчы, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2002).

## Моны да карагыз
* Яңа Ташлыяр
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Ташлык (Татарстан)

**Ташлык** — Татарстан Республикасының Түбән Кама районындагы татар авылы.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) Почта индексы — 423554.
## Географиясе
Ташлык Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 172 чакрым, ә район үзәге Түбән Камадан көньяк-көнбатышка таба 15 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Күренекле кешеләр

* Алмаз Хәмзин — татар композиторы, артист. 
* Разил Вәлиев (1947―2023) — шагыйрь, Татарстанның дәүләт эшлеклесе.
* Ирекле көрәш буенча Россия чемпионы, спорт мастеры Алмаз Нурмөхәммәтовның әтисе Әлфис Вәгыйзь улы Ташлыкта туган.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 464 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 96,98%,
башка халыклар — 3,02%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Тенеш (Кама Тамагы районы)

**Тенеш** — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы штп. Элекке исеме — **9 гыйнвар исемендәге**. 
## География
Тенеш Идел елгасының (Куйбышев сусаклагычының) уңъяк ярында, Богородское тауларында, Кама Тамагыннан 7 километр төньяк-көнбатыштарак урнаша.
### Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусы 1999 елда бирелә; моңа кадәр Кама Тамагы штб-ы составына кергән.
## Халык

Милли состав (2002): руслар — 52,7%, татарлар — 44,4%, украиннар — 1,4%, чуашлар — 1,0%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 708 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 54,38%,
татарлар — 39,83%,
башка халыклар — 3,11%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 2,68%.

## Шәхесләр

## Икътисад
* Пристань
* Гипс руднигы
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.

Төркем:Шәһәр тибындагы бистәләр
Төркем:Татарстан шәһәр тибындагы бистәләре
Тәмте (Кама Тамагы районы)

**Тәмте** — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы авыл. 
## Тарих
1927—1931 һәм 1935—1958 елларда — ТАССРның Тәмте районы үзәге.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1302 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 83,49%,
татарлар — 13,82%,
башка халыклар — 2,46%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,23%.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.
## Шәхесләр

* Иван Буланкин (1901-1960), галим.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Тирсә

**Тирсә** — Татарстан Республикасының Әгерҗе районындагы авыл.
## Географиясе
Тирсә Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 243 чакрым, ә район үзәге Әгерҗедән көньяк-көнбатышка таба 22 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1597 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 83,53%,
урыслар — 8,39%,
чирмешләр — 4,32%,
башка халыклар — 3,51%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,25%.

## Авылда туган танылган шәхесләр

* Гасыйм Мансуров (*[[1894]]-[[1955]]*) — Татарстан АССР ХКШ рәисе урынбасары (1924).
* Шәехгаттар Иманаев (*[[1875]]-[[1939]]*) — татарлардан чыккан икенче адвокат, журнал һәм газета мөхәррире.
* Чыңгыз Мусин (*[[1934 ел|1934]]-[[2016 ел|2016]]*), шагыйрь.
## Моны да карагыз
* Тирсә мәчете (XIX гасыр башы — 1991)
 
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Тетвел (Түбән Кама районы)

**Тетвел** — Татарстан Республикасының Түбән Кама районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 58 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 96,55%,
башка халыклар — 3,45%.

## Шәхесләр

* Геннадий Егоров (1946), I чакырылыш Россия Дәүләт Думасы депутаты, «Татнефть» ААҖ Казандагы вәкиллеге директоры (1996 елдан).
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Тимошкино (Киров өлкәсе)

**Тимошкино** () — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.

## Искәрмәләр

Төркем:Киров өлкәсенең юкка чыккан торак пунктлары
Төркем:Өрҗем районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Тимәш

**Тимәш** — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
## Географиясе
Тимәш Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 248 чакрым, ә район үзәге Лениногорскидан көньяк-көнбатышка таба 6 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 2442 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 69,86%,
урыслар — 22,03%,
башка халыклар — 8,03%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,08%.

## Танылган шәхесләр

* Камил Фасиев (1919-2005), дәүләт эшлеклесе.
* Хәлимә Ишбулдина (1910-2001), татар халык фольклорын җыючы
* Әхәт Гобәйдуллин (1919-1993), нифетче, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Тимофей Белов (1907-1978), ТАССР социаль яклау министры.
## Мәдәният
* 2022 елда авылда (*әтисенең ватаны, шагыйрь биредә гомеренең соңгы елларын үткәргән*) Габдерәхим Утыз Имәни әл-Болгари исемендәге тарихи-мәдәни комплекс ачылган.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Тимбай

**Тимбай** — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
## Географиясе
Тимбай Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнбатышка таба 122 чакрым, ә район үзәге Буадан көньяк-көнбатышка таба 24 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 48 кеше яши, шул исәптән:
урыслар — 77,08%,
татарлар — 16,67%,
чуашлар — 6,25%.

## Танылган шәхесләр

* Иван Куприянов (1910-1962), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Тойгелде (Мөслим районы)

**Тойгелде** — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 530 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 99,62%,
башка халыклар — 0,38%.

## Шәхесләр

* Алексей Андреев
## Мәчетләр
* Яшел мәчет
* Кыйбла мәчете

File:Кыйбла (Тойгелде).jpg| Кыйбла мәчете
File:Яшел мәчет (Тойгелде).jpg|Яшел мәчет 

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Тутай (Буа районы)

**Тутай** — Татарстан Республикасының Буа районындагы торак пункт. Буадан 22 км читтә, Лашчы елгасы өстендә, Чуашстан чигендә урнашкан. 
XVII гасырдан билгеле. 1989 елда 220 кеше яшәгән, 73% чуашлар, 26% татарлар. Урамнары дүрт.
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 146 кеше яши, шул исәптән:
чуашлар — 81,51%,
татарлар — 10,27%,
урыслар — 8,22%.

## Шәхесләр

* Хатыйп Казаков, биолог.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Теләнче-Тамак

**Теләнче-Тамак** — Татарстан Республикасының Тукай районындагы авыл.
## Географиясе
Теләнче-Тамак Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 224 чакрым, ә район үзәге Чаллыдан көньяк-көнчыгышка таба 31 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1065 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 90,52%,
урыслар — 7,14%,
башка халыклар — 2,35%.

## Авыл белән бәйле күренекле шәхесләр

* Нурмый Шәрипов *([[1923]]-[[1944]])*, Советлар Берлеге Каһарманы. Теләнче-Тамак урта мәктәбе 1990 елдан каһарман исемен йөртә (Н. Шәрипов 1937-1940 елларда әлеге мәктәптә 7 еллык белем алган).
* Рәмзи Низамов (1939), ветеринария фәннәре докторы (1991), профессор (1997), Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (1999).
* Роберт Шәрәфиев (1947), техник фәннәр докторы (1999), Уфа дәүләт нефть техника университеты профессоры.
## Моны да карагыз
* Хәлфиннәр
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Троицкий-Урай

**Троицкий-Урай** — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы торак пункт. Әлегә муниципаль статусы — торак пункт (федераль классификатор буенча). Район үзәгеннән 5 км көнчыгыштарак, Куйбышев сусаклагычы буенда урнашкан. Урта мәктәп. Мәдәният йорты. Мәчет. Халыкның төп шөгыле - игенчелек, терлекчелек. Авыл янында Троицк-Урай комплексы урнашкан.
## Географиясе
Троицкий-Урай Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 80 чакрым, ә район үзәге Балык Бистәсеннән көньяк-көнчыгышка таба 6 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Тарих
1649 елдан мәгълүм. Халык телендә «Трой Урай» дип йөртелә.
2010 елның 10 июлендә Балык Бистәсе районының Трой Урай авылында мәчет ачылды. Мәчет ачылу тантанасына Трой Урай авылы халкы җыелган иде. Тантананы Балык Бистәсе районы имам-мөхтәсибе Сәүдәхан хәзрәт Гайнетдинов җитәкләде.
## Демография
1989 елда 562 кеше (татарлар 54 %, руслар - 44 %), 2000 елда 549 кеше яши.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 391 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 57,29%,
шул исәптән керәшен татарлары — 5,12%,
урыслар — 42,20%,
башка халыклар — 0,51%.

## Шәхесләр

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Трудовой

**Трудовой** — Татарстан Республикасының Түбән Кама районындагы поселок.
## Географиясе
Трудовой Татарстанның башкаласы Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 167 чакрым, ә район үзәге Түбән Камадан көньяк-көнбатышка таба 27 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 505 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 57,03%,
шул исәптән керәшен татарлары — 11,49%,
урыслар — 39,60%,
башка халыклар — 3,37%.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Төрек-Тәмте

**Төрек-Тәмте** — Татарстан Республикасының Теләче районындагы авыл.
## Географиясе
Төрек-Тәмте Татарстанның башкаласы Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 65 чакрым, ә район үзәге Теләчедән төньяк-көнбатышка таба 9 чакрым ераклыкта урнашкан.

## Физик-географик характеристика

### Урынлаштыру
Төрек-Тәмте авылы, Теләче районында, район үзәгеннән 11 км төньяк-көнбатыштарак, Мишә елгасының уң кушылдыгы Тәмте суы буенда.
1000px|thumb|centre|Төрек-Тәмте, 2013 ел
### Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.
## Халык
=

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 63 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 98,41%,
башка халыклар — 1,59%.

## Халыкның үсеш күрсәткече
Төрек-Тәмте халкының үсүе астагы исемлектә күрсәтелгән.

Әмма соңгы елда халыкның әзәюе генә күренә.
### Милли состав
Төрек-Тәмтедә татарлар гына яши.
### Дин
Бөтен халык ислам динендә.
### Халык шөгыле
Халкының төп шөгыле - игенчелек, терлекчелек. XIX гасырда авыл кием һәм бүрек тегү кәсепчелеге белән мәгьлүм.
## Шәхесләр
* Рәсим Низамов (1973), җырчы (баритон), Татарстанның халык артисты (2018).

## Авыл исеме
* Беренче өлеше "төрек яки төрки" сүзеннән. Нигә шулай аталган тарихы безнең вакытка кадәр исән калмады.
* Икенче өлеше Тәмте елгасы исеменнән барлыкка килгән. Чөнки Тәмте елгасы Төрек-Тәмте авылыннан башлана.
## Тарих
Казан ханлыгы дәверендә нигез салына.
## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
## Искәрмәләр
Тубылгытау (Яңа Чишмә районы)

**Тубылгы Тау** — Татарстан Республикасының Яңа Чишмә районындагы торак пункт. 1991 елгача авыл атамасы - Югары Никиткино, 1991 елдан - Тубылгы Тау. Әлегә муниципаль статусы — село (федераль классификатор буенча).
## Климат

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 530 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 87,36%,
урыслар — 10,75%,
башка халыклар — 0,94%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,94%.

## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Йолдыз Кормашев

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.