Казан губернасы (1708—1781)

**Каза́н губернасы**  — 1708—1781 елларда Рус патшалыгының һәм Россия империясенең административ-территориаль берәмлеге, аның беренче сигез губернасының берсе. Губерна шәһәре — Казан.

Башта Казан губернасы Иделнең уң һәм сул як ярлары буенча Түбән Новгородтан алып Әстерханга кадәр территорияне колачлый. Ул яшәгән чорда губерна территориясе шактый үзгәргән: Казан губернасыннан мөстәкыйль административ берәмлекләргә: Пенза, Әстерхан (1717), Түбән Новгород (1714, 1717 елда бетерелгән, аннары яңадан 1719 елда) губернага бүленгән.

1780-1781 елда Казан губернасы өлешләреннән Сембер, Пенза, Пермь һәм Казан наместниклыгы оеша.

## Тарихы

 
Казан губернасы  Петр I нең 1708 елның 18 декабрендәге Указы белән Рус патшалыгының Петр I башлаган административ-территориаль реформасы барышында оеша. Губернаның нигезен 1552 елда Казан ханлыгын басып алганнан соң төзелгән һәм Мәскәүдәге Казан сарае боерыгы белән идарә ителгән Казан өязе территориясе тәшкил итә. Беренче Казан губернаторы итеп Пётр Апраксин билгеләнә.

Казан, Зөя, Пенза, Сембер, Уфа, Әстерхан һәм башка воеводалардан торган.

Башкорт баш күтәрүләре тәмамлангач, 1711 елда Уфа өязе Сенат карамагына тапшырыла. 1728 елда Яркәй Янчурин җитәкчелегендәге башкорт делегациясе император Петр II гә "Воеводалардан һәм целовальниклардан күргән җәбер-золым һәм җәберләүләр буенча эзләнүне һәм  җиргә биләмә хокукларын саклау турында" үтенеч яза, шуннан соң императорның «Уфа провинциясенең Казан губернасыннан бүлү турында, аның Сенат идарә тармагында торышы турында»гы указы чыга, аның нигезендә Уфа провинциясе (Минзәләдән тыш) губерна составыннан рәсми рәвештә алына.

1714 елның гыйнварында Казан губернасының төньяк-көнбатыш өлешләреннән Түбән Новгород губернасы аерылып чыга. Губерна составына Түбән Новгородтан кала Алатырь, Арзамас, Балахна, Васильсурск, Гороховец, Курмыш, Юрьевец, Ядернә шәһәрләре керәләр. 1717 елның 22 ноябрендә Түбән Новгород губернасы юкка чыга; аның территорияләре яңадан Казан губернасына әйләнеп кайта.

1717 елның 22 ноябрендә Казан губернасы составыннан Әстерхан губернасы, аның янәшәсендәге территорияләр бүлеп бирелә: Әстерхан, Гурьев Яицкий (хәзерге Атырау (Казакъстан), Дмитриевск (хәзерге Камышин), Петровский, Самар, Сарытау, Сембер (хәзер Ульяновск), Сызрань, Тирсә шәһәре, Царицын (совр. Волгоград), Кызыл Яр, Кара Яр һәм Кизляр.

1719 елның 29 маенда Түбән Новгород губернасы яңадан мөстәкыйль рәвештә бүлеп бирелә, ә Казан губернасының калган өлеше Казан, Пенза, Зөя, шулай ук Уфа (1728 һәм 1733-1740) провинцияләренә бүленә.

1727 елның 29 апрелендә  Нократ һәм Соликамск губерналары (Пермь  дип үзгәртелә) исемле указы буенча Себер губернасыннан тапшырыла.

1744 елның 15 мартында Исәт һәм Уфа провинцияләрен яңа төзелгән Ырынбур губернасы составына тапшыралар.

1775 елда губерна реформасы башлана, аның барышында Казан губернасы берничә наместникка бүленә һәм үз эшчәнлеген туктата: 1780 елның 11 сентябрендә Нократ провинциясеннән һәм Зөя һәм Казан провинцияләре өлешләреннән  Нократ наместниклыгы  булдырыла, ә көньяк өязләрдән Сембер һәм Пенза наместниклары оештырыла. 1781 елның 27 гыйнварында Пермь провинциясе территориясе төзелгән Пермь наместниклыгы составына тапшырыла, ә шул ук елның 28 сентябрендә Казан губернасының калган территориясе 13 өяз составындагы Казан наместниклыгына үзгәртелә. Шул ук елны губерна һәм өяз шәһәрләренең герблары раслана.

1796 елның декабрендә Казан наместниклыгы янә губернага әверелә.

## Административ бүленеш
1719 елдан  Казан, Пенза, Зөя, шулай ук Уфа провинцияләренә бүленә.

## Губернаторлар

## Вице-губернаторлар

## Искәрмәләр

Төркем:Россия империясе губерналары
Төркем:Татарстан тарихы