open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уку Сувисте

**Уку Сувисте** (; 1982 елның 6 июне, Выру, Эстон ССР, ССРБ) — эстон поп-җырчысы, пианист һәм музыкаль продюсер. «Евровидение-2021» җыр бәйгесендә Эстония вәкиле.

## Тормыш юлы
Уку 21 нче Таллинн музыка мәктәбендә укый. 1997 елда фортепиано классы буенча музыка мәктәбен тәмамлый. Җиңел атлетика һәм теннис уены белән шөгыльләнә. Армиядә Таллинн Бердәм батальоны бүлекчәсендә хезмәт итә.

Система администраторы белгечлеге буенча Эстон мәгълүмати технологияләр көллиятен тәмамлый. Георг Отс исемендәге Таллинн музыка училищесында эстрада-джаз җырлау кафедрасында укый.

## Карьера
2005 елда Уку «Kaks takti ette» яшь башкаручылар конкурсында өченче урынны ала. Шул ук елны үзе продюссер буларак *«It’s Christmas Time»* исемле беренче альбомын чыгара.

2006 ел дәвамында ул Lamen ритм-энд-блюз төркемендә икенче вокалист була һәм клавишаларда уйный.

2010 елда Уку «Новая волна» халыкара яшь башкаручылар конкурсында өченче урынны ала.

2012 елда Эстония кораллы көчләре һәм Эстония оборона министрлыгы ярдәме белән *«Võitmatu»* җырына видеоклип чыга. Музыкаль клип Әфганстанда хезмәт иткән барлык хәрби хезмәткәрләргә һәм аларның гаиләләренә багышланган була. Видеода Эстония диск ыргытучысы, олимпия чемпионы Герд Кантер һәм америка спринтеры һәм 100 метрга йөгерүдә олимпия чемпионы Джастин Гэтлин катнаша.

2014 елда Уку «Su nägu kõlab tuttavalt» пародия тамашасында катнаша («Бергә бер!» тапшыруының Эстония версиясендә).

2018 елда «Голос» программасының җиденче сезонында катнаша,  командасына эләгә һәм ярымфиналга барып җитә.

2020 елда Эстонияне «What Love Is» җыры белән «Евровидение»дә тәкъдим итәргә тиеш була, әмма бәйге COVID-19 пандемиясе аркасында гамәлдән чыгарыла.

2021 елда Уку Сувисте янә Eesti Laul милли сайлап алуында катнашу мөмкинлегенә ия була, нәтиҗәдә, Эстония вәкиле итеп «The Lucky One» җыры белән «Евровидение 2021» конкурсына сайлана. 20 майда бәйгенең икенче ярымфиналында катнаша, әмма финал өлешенә чыга алмый.

## Дискография

### Сингллар

* «It’s Christmas Time» / «Раштуа вакыты» (2005)
* «See on nii hea» / «Бу бик яхшы» (2008)
* «Love of my life» (feat. Grace Taylor) / «Минем тормыш мәхәббәтем» (2009)
* «Sind otsides» / «Сине эзлим» (2009)
* «Saatanlik naine» / «Иблис хатын-кыз» (2009)
* «Show me the love» / «Миңа мәхәббәт күрсәт» (2010)
* «Сине эзлим» (2010)
* «Jagatud öö» / «Уртак төн» (2011)
* «Võitmatu» / «Җиңелмәс» (2012)
* «Valge lumi» / «Ак кар» (2013)  белән.
* «I wanna be the one» / «Мин үзем генә булырга телим» (2014)
* «Believe» / «Ышанырга» (2015)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт
* Youtube сайтында рәсми канал
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1982 елда туганнар
Төркем:6 июнь көнне туганнар
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:Eurovision җыр конкурсында катнашучылар
Уганди (тарихи өлкә)

**Уганди** ( , *Унгавния, Унгауния, Унгания*; ; т.-нем. Uggn ) - хәзерге Эстониянең көньяк-көнчыгышында Тарту һәм Отепа шәһәрләре кергән тарихи сигез төбәкнең берсе (маакондас), шулай ук, бу территориядә яшәгән фин-угор кабиләләренең берсенең исеме. Псков кривичлары җирләре белән чиктәш.

Латыш телендә топонимның атамасы ( Игауния) - хәзерге Эстониянең бөтен җирләрен, шулай ук кривичлар җиренең исеме (  ) - бөтен Россияне билгеләгән кебек кулланыла.

## Дәүләтчелек

* 1030 елдан Борынгы Рус дәүләтенең Новгород җирләре кысаларында була.
* XIII гасыр башында ул кылыч йөртүчеләр тарафыннан кулга алына һәм Дерпт епископлыгына күчерелә;
* 1561 елдан Реч Посполитая инфланты составында
* 1629 елдан Швециядә.
* 1710-1919 елларда - тагын Россия өлеше (Лифляндия губернасының Дерпт һәм Верро өязләре);
* 1919-1940 елларда - Эстония Республикасының Тарту һәм Вырумаа өязләре эчендә
* 1940 - 1991 елларда СССР составында ( Эстония ССРының Тарту һәм Выру районнары);
* 1991 елдан - хәзерге Эстония Республикасының Тартумаа, Пылвамаа, Вырумаа өязләрен һәм Валгамаа өязенең яртысын били.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Латвия Генри.  Ливония елъязмасы 
* Новгород Беренче елъязма
* 
Төркем:Эстония тарихы
Måneskin

**Måneskin** — Италия рок-төркеме, төп вокалчы Дамиано Давид, басчы Виктория Де Анжелис, гитарачы Томас Раджи һәм барабанчы Итан Торкио аның әгъзалары булып торалар. 2021 елда Роттердамда узган «Евровидение-2021» җыр бәйгесенең җиңүчеләре. 

## Тарих
Төркем музыкантлары урта мәктәптә уку чорыннан ук таныш. 2016 елда, Джон Кеннеди исемендәге Рим лицее студентлары буларак, алар төркем төзү турында карар кабул итәләр. Төркемнең исеме яшь төркемнәр өчен җирле музыкаль конкурста теркәлгәнче гәнә сайлап алынган була. Музыкантлар Викториядән (ул яртылаш дан) дания теленнән берничә сүз тәкъдим итүен сорыйлар, аларның берсе генә булса да төркем атамасына туры килә алуына өметләнеп. Төркемне Måneskin («ай яктысы») дип атарга карар кылына, гәрчә сүзнең аңлатмасы төркем белән бәйле булмаса да. Бәйгедә катнашу аларга Felt Music Club & School да чыгыш ясарга мөмкинлек бирә, анда соңрак алар үзләренең беренче бүләген алалар.

Соңрак алар Рим районы Колли Портуэнси урамнарында, шулай ук Римның тарихи үзәгендә музыкантлар сыйфатында чыгыш ясыйлар. 2016 елда Фаенцада Бәйсез тавыш яздыручы лейбллар очрашуында аларның туган шәһәредән читтә беренче тере концертларының берсе була. Тамашада 30га якын кеше катнаша.

### Дебют альбомы һәм Х Factor
2017 елның 24 ноябрендә Sony Music ярдәме белән төркемнең *«Chosen»* дебют синглы чыгарыла, ул Италиянең FIMI сингллар чартында 2 нче урынны ала. Җыр, нигездә, элек Х Factor шоу вакытында төркем тарафыннан башкарылган каверлардан торган һәм 2017 елның декабрь урталарында шундый ук исем белән чыгарылган мини-альбомга керә.

2018 елның 23 мартында төркем үзенең беренче итальян телле *«Morirò da re»* синглын чыгара, җыр зур уңышка ирешә. Тиздән *«Il ballo della vita»* исемле альбом чыгарыла, ул Италия чартларын җитәкли. Альбомны таныту өчен төркем «Бу Монескин» () дип аталган документаль фильм чыгара, аның премьерасы 2018 елның 26 октябрендә Италиядә уза.

### «Евровидение-2021»
Måneskin *«Zitti e buoni»* җыры белән «Сан-Ремо 2021» музыкаль фестивалендә җиңү яулый. Моңа кадәр төркем үзенең *«Teatro d’ira»* исемле яңа альбомын чыгару турында игълан итә, аның чыгу датасы 2021 елның 19 мартына билгеләнгән була. 

Måneskin Роттердамда узган «Евровидение-2021» җыр бәйгесендә Италияне *«Zitti E Buoni»* җыры белән (бераз цензураланган версиясен) тәкъдим итә. Милли жюри төркемгә барлыгы 206 балл бирә (Швейцариянең Gjon's Tears башкаручысыннан 61 баллга калышып, 4 нче урында), ләкин тамашачылар тавыш бирүендә төркем 318 балл җыя (тамашачылар арасында икенче урынны алган Go_A украин башкаручыларыннан 51 баллга күбрәк) һәм икенче урынны алган француз җырчысы Барбара Правины 25 баллга узып китеп, төркем 524 балл белән беренче урынга чыга.

## Искәрмәләр

Төркем:Алфавит буенча музыкаль коллективлар исемлеге
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Eurovision җыр конкурсында катнашучылар
Төркем:Италия музыкантлары
Альбина Грчич

**Альбина Грчич** (; 1999 елның 13 феврале, Сплит, **Альбина** () буларак танылган) — хорват җырчысы. Ул карьерасын The Voice Hrvatska, Хорватиянең «Голос» телетамашасының өченче сезонында катнашудан башлый, анда өченче урынны ала. Роттердамда узган «Евровидение-2021» җыр бәйгесендә Хорватияне «Tick-Tock» җыры белән (ингл. — «Тик-так») тәкъдим итә, әмма финалга чыга алмый.

## Карьера
Грчич Белградта X Factor Adria ның икенче сезонда  *«Ako izgubim te ja»* (*«Әгәр мин сине югалтсам<span>»</span>*) җыры белән катнаша. Икенче раундка эләккәч, ул шоу җитәкчелеге карары буенча төркемгә керә. Шуңа да карамастан, Альбина тәкъдимне кире кага һәм тамашада катнашуын туктата.

2019 елның 7 декабреннән Альбина Грчич The Voice Hrvatska талантлар реалити-шоуының өченче сезонында конкурсант буларак катнаша. Беренче шоуда Грчич  *«En cambio no»* җырын башкара. Ике судья, Vanna һәм Давор Гобац Альбинаны хуплыйлар һәм аның остазы булырга теләк белдерәләр, әмма җырчы беренчесен сайлый.

2020 елның 11 гыйнварында Грчич китү раундлары вакытында  *«A Million Dreams»* *(«Миллион хыял»)* җырын башкара һәм киләсе раундка уза, анда 2020 елның 1 февралендә остазның карары буенча Филипа Руданга каршы парга эләгә. Икесе дә Билли Айлиш һәм  *«Lovely»* җырын башкаралар. Нәтиҗәдә Vanna Руданны сайлый һәм ул шоуда катнашуын дәвам итә.

Остаз Массимо Савич шул ук вакытта Грчичны үз командасына ала, шулай ул киләсе раундка уза. 2020 елның 8 февралендә Грчич Златан Стипишичның *«Nisi više moja bol»* (*«Син минем авырту түгел»)* җырын башкара. 2020 елның 15 февралендә ярымфиналда Грчич  төркеменең «*Fix You»* *(«Сине дәваларга»)* җырын башкара һәм финалга уза, анда остазы Савич белән *«Suze nam stale na put»* *(«Күз яшьләре безгә комачаулый»)*, MayaSar җырчының *«Korake ti znam»* *(«Мин аның адымнарын беләм»)* һәм *«En cambio no»* җырын җырлый. Ул, Винко Кемераш һәм Филипп Руданнан гына калышып, гомуми зачётта өченче урынны ала.

Грчич The Voice та өченче урынны яулаганнан соң, Universal Music Croatia тавыш яздыру компаниясе белән контракт төзи. 2020 елның 16 февралендә аның *«Imuna na strah»* *(«Куркуга карамый»)* дебют синглы чыгарыла. 2020 елның декабрендә Хорватиянең милли сайлап алуында Грчичның «Евровидение-2021» җыр бәйгесендә катнашачагы игълан ителә. Ул Бранимир Михалевич, Макс Циннамон һәм Татьяна Буклияш-Бакич язган «Tick-Tock» җыры белән чыгыш ясый. Ул барлыгы 198 балл ала (жюри һәм телетавыш бирү нәтиҗәләре буенча) һәм беренче урынны яулый, бу аңа Хорватияне «Евровидение-2021»дә тәкъдим итәргә мөмкинлек бирә.

2021 елның 18 маенда ул Роттердамда «Евровидение-2021» бәйгесендә сәхнәдә чыгыш ясаса да, финалга уза алмый.

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1999 елда туганнар
Төркем:13 февраль көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:Eurovision җыр конкурсында катнашучылар
Сенегал (елга)

**Сенегал** — Көнбатыш Африкадагы  елга.

## География
Снегал елгасы Бафинг һәм Бакой  елгалары кушылган урында Мали территориясендә башлана. Аннары Сенегал һәм Мавритания илләре арасында табигый чик барлыкка китерә.

Елганыж озынлыгы — якынча 1970 км. Елга бассейнының  мәйданы 419 575 км²,  Атлантик океанга еллык су чыгымы якынча 670 м³/с. 

Сенегал елгсының төп  кушылдыклары: Фалем, Каракоро һәм Горгол.

Елганың атамасы шушы елга буенда  яшәгән берберларның *сенега* кабиләсе исеменнән барлыкка килә. Елга тамагына килүче тәүге европалы — португаль диңгезчесе Диниш Диаш булган. Ул монда 1444 елда килгән.

1972 елда Мали, Сенегал һәм Мавритания илләре Сенегал елгасын тергезү  буенча оешмага (Organisation pour la mise en valeur du fleuve Sénégal) нигез сала. Елга бассейны белән бергәләп идарә итү оешманың төп максаты була. 2005 елда Гвинея бу оешмага керә.

Елга бассейнында Джудж орнитология резерваты һәм Дельта-дю-Флёв-Сенегаль биосфера резерваты (Сенегал), Диавалинг милли паркы һәм Чат-Т-Бул  тыюлыгы (Мавритания) урнашкан.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Gregory C. Woodsworth, *Irrigation Agriculture in the Senegal River Basin*, Carleton University (Ottawa), 1987 (M.A.)
* Claire Bernard, *Les aménagements du bassin fleuve Sénégal pendant la colonisation française (1850-1960)*, ANRT, 1996

## Сылтамалар

* Карта бассейна реки Сенегал
Төркем:Африка елгалары
Төркем:Чик буе елгалары
Төркем:Сенегал елгалары
Төркем:Мали елгалары
Төркем:Мавритания елгалары
Төркем:Әлифба буенча елгалар
Пангасинан теле

**Пангасинан теле** ул Австронезия теле һәм Филипинның сигез төп теленең берсе. Ул Пангасинан провинциясенең һәм төньяк Парлакның беренче һәм төп теле, бу Лусонның үзәк тигезлекләр географик төбәге һәм Лусонның төньяк өлеше. Пангасинан теле шулай ук көньяк-көнбатыш Ла Унионда һәм шулай ук Пангасинан белән чиктәш Бенгуэт, Нуэва Вискайя, Нуэва Эсиджа һәм Замбалес муниципалитетларында сөйләшелә. Үзәк Лусонның төньяк өлешендә берничә Аэта төркеме шулай ук Пангасинан телен аңлыйлар һәм хәттә анда сөйләшәләр.
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар
Бенуэ

**Бе́нуэ**  ( ) — Көнбатыш Африкадагы (Камерун, Нигерия) елга.

## География
Бенуэ елгасының инеше Камерун таулыгының көнчыгыш сыртларында урнашкан.

Бенуэ Нигер елгасының иң зур сул кушылдыгы булып тора, аның озынлыгы 1400 км (башка мәгълүматлар буенча 960 км). Елга бассейны мәйданы — 441 мең км². Су чыгымы 3170 м³/сек.

Иби каласыннан (яңгырлар чорында Гаруа каласыннан) суднолар йөри ала. Характеры буенча — киң үзәндә агучы тигезлек елгасы. Дымлы саванналарның халык тыгызлыгы югары булган районнар аша ага.

Эре кушылдыклары: Оква, Мада, Анкве, Шеманкар, Паи, Гонгола (барысы да  уң) һәм Кацина-Ала, Донга, Темба, Фаро (барысы да  сул).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* Бенуэ — Зур совет энциклопедиясендә мәкалә
* Бенэ — Словарь современных географических название
Төркем:Африка елгалары
Төркем:Әлифба буенча елгалар
Төркем:Нигерия елгалары
Төркем:Камерун елгалары
Зәңгәр Нил

**Зәңгәр Нил** ягъни **Бар-әл-Азрак** ( ягъни , *Ән-Нил-әл-Азрак*), Эфиопия территориясендә — **Аббай** (, сүзгә сүз «кара») — Судан һәм Эфиопиядәге елга, Нилның уң кушылдыгы.

## География

Озынлыгы 1783 км

Эфиопия таулыгындагы Тана күлендә башлана. Күлдән чыккан су гидроэлектростанцияле буа белән тәртипкә салынган. Зәңгәр Нил елгасы тамагыннан 580 чакрымга югарырак өлешендә суднолар йөри ала.

Югары агымы Эфиопия таулыгы өлешендә *Аббай* исемен йөртә. 500 км дәвамында 900-1200 метр тирәнлектәге каньон аша ага. Эфиопиядә изге елга дип исәпләнә, шунлыктан аңа икмәк һәм башка азык рәвешендә бүләк алып киләләр.

Судан территориясендә елга **Бахр-әл-Азрак** (гарәп. *бахр* — «диңгез» һәм *азрак* — «зәңгәр») исемен йөртә һәм биредә Росейрес шәһәре янында зур сусаклагыч төзелгән.

Хартум шәһәрендә Зәңгәр Нил Ак Нил белән кушылып Нил елгасын барлыкка китерә.

Яңгырлар чорында Зәңгәр Нилнең сулары Нилга агып төшкән гомуми су күләменең 60 %ын тәшкил итә, коры чорда елга нык саега. Түбәнге  агымында ефәк басуларын сугару һәм су белән тәэмин итү өчен кулланыла. Яңгырлар чорында уртача су чыгымы 2350 м³/сек.

2011 елда елгада «Бөек Эфиопия Яңарыш быуасы» төзү башлана, ул 15 гидроагрегаттан  тора. ГЭС егәрлеге 5250 МВт тәшкил итәчәк.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
Төркем:Нил
Төркем:Африка елгалары
Төркем:Хәбәшстан елгалары
Төркем:Судан елгалары
Убанги

**Убанги** — Үзәк Африкада Конго елгасының төп кушылдыгы.

## География
Елганың башы Үзәк Африка Республикасы һәм Конго Демократик Республикасы чигендә Джакомо шәһәре янында Мбому һәм Уэле елгалары кушылган җирдә урнашкан.

Үзенең тәүге  370 км озынлыгында елга көнбатыш юнәлештә ага, аннары киң элмәк ясап көньяк-көнчыгышка таба борыла һәм соңыннан Үзәк Африка Республикасының башкаласы Банги аша үтә. Банги шәһәреннән 100 км дан соң һәм үзенең тамагына чаклы Конго Демократик Республикасы һәм Конго Республикасы арасында табигый чик барлыкка китерә. Банги каласыннан 550 км астарак һәм Мбандака шәһәреннән 90 км көньяк-көнбатыштарак Убанги Конго елгасына коя.

Сул кушылдыгы Уэле белән бергә Убанги елгасының озынлыгы 2 272 км тәшкил итә. Уртача су чыгымы 4000 м³/с, мизгеленә арасыннан ул 800-дән 11000 м³/с кадәр үзгәрә.

Үзәк Африка Республикасында, бигрәк тә Банги шәһәреннән түбәнрәк агымында суднолар йөрешле һәм илнең төп транспорт артерияләренең берсе булып тора, чөнки яңгырлар чорында күп юлларны су баса.

1960 нчы еллардан, кибеп баручы Чад күлен тутырыу максатында, Убанги суларын Шари елгасы үзәненә бору проектлары буенча фикер алышулар бара.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Убанги — Хәзерге заман географик атамалар сүзлеге / Акад. В. М. Котляков редакциясе. — Электрон басма. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006  (рус.)
Төркем:Чик буе елгалары
Төркем:Конго Җөмһүрияте елгалары
Төркем:Конго Демократик Җөмһүрияте елгалары
Фаиз Вахитов

**Фаиз Вахитов**, Фаиз Фатих улы Вахитов (*[[1916 ел]]ның [[4 август]]ы, [[РИ]], [[Уфа губернасы]], [[Бөре өязе]], [[Таскаклы]] ― [[2006 ел]]ның [[16 июль|16 июле]], [[РФ]], [[Мәскәү]]*) ― Бөек Ватан сугышында катнашкан актер, режиссер, театр эшлеклесе. 1956―1961, 1965―1968 елларда Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театры директоры. БАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1977).

## Тәрҗемәи хәле
1916 елның 4 августында Уфа губернасы Бөре өязе (хәзерге БР Чакмагыш районы Тузлыкуыш авыл җирлеге) Таскаклы авылында туган. Уфада сәнгать техникумын тәмамлаган.

1934―1940 елларда ― Авыргазы һәм Дүртөйле колхоз-совхоз татар театрлары актеры.

1940 елда Уфа хәрби комиссариаты тарафыннан Кызыл гаскәргә чакырыла. 1941―1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Кавказны саклауда, Польшаны азат итүдә, Кенигсбергны яулауда катнаша. 63нче Керчь төнге бомбардировка авиаполкында Америкада җитештерелгән «Бостон» самолетында укчы-радист булып хезмәт итә. Барлыгы 155 хәрби очышта катнашкан, шуларның 150 се ― төнлә. Өлкән сержант. 1944, 1946 елларда Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнгән.

А. Н. Островский исемендәге Ленинград театр институтын (*хәзерге* Россия дәүләт сәхнә сәнгате институты, *[[:ru:Российский государственный институт сценических искусств|ru]]*) тәмамлаган (1956).

1946―1961 елларда ― Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт драма театры актеры. 1956―1961, 1965―1968 елларда ― әлеге театрның директоры.
 
1961―1965, 1968―1977 елларда ― БАССР Министрлар Советы каршындагы телевидение һәм радиотапшырулар комитеты режиссёры, соңрак баш режиссёры.

## Иҗаты
Авыргазы һәм Дүртөйле колхоз-совхоз театрларында уйнаганда көчле характерлы образлар иҗат иткән: Исмәгыйль («Галиябану», Мирхәйдәр Фәйзи), Гайфулла («Кара йөзләр», Мәҗит Гафуриның повесте буенча Гайнан Әмири һәм В. Г. Галимов сәхнәләштергән), Вафа («Башмагым», Хәбибулла Ибраһимов) һ. б. Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт драма театры сәхнәсендә күбесенчә драматик һәм героик образлар иҗат итә: Ваһап («Таңчулпан», Кадыйр Даян), Сәфәров («Агыйдел ярында», Рәшит Нигъмәти), Арыслан («Вәгъдә онытылмый», Ибраһим Абдуллин) һ. б. Башкортстан телевидениесендә танылган актерлар тормышы һәм театрлар тарихы турында тапшырулар әзерләп алып бара.

2006 елның 16 июлендә Мәскәүдә вафат.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1944 – Кызыл Йолдыз ордены
* 1946 – Кызыл Йолдыз ордены
* 1977 – БАССР атказанган сәнгать эшлеклесе
* 1985 – 1нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены

## Хәтер
* 2016 елның 22 декабрендә туган авылында тууына 100 ел тулуга багышланган хәтер кичәсе уза.
* Таскаклы авылы клубы диварында мемориаль такта урнаштырыла.

## Гаиләсе
Кызы Гүзәл Кирәева (14.06.1966), «театр режиссеры» белгечлеге буенча Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлаган.

## Сылтамалар
*   Фаиз Фатих улы Вахитов. Гафури театры сайты
*  Фаиз Вахитов. kino-teatr.ru

## Искәрмәләр


Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:БАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Башкортстан артистлары
Төркем:Театр директорлары
Төркем:Башкортстан режиссерлары
Төркем:Шәхесләр:Гафури театры
Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт театр сәнгате академиясен тәмамлаучылар
Аждаһа таулары

**Аждаһа таулары** (, , зулу uKhahlamba, сесото Maluti яки Maloti, ) — Көньяк Африка Республикасы, Лесото һәм Свазиленд биләмәләрендә урнашкан тау системасы. югарыгы ноктасы — Тхабана-Нтленьяна тавы (3482 м) Лесотода урнашкан.

## Тасвирлама
Аждаһа тауларында табылган файдалы казылмалар: платина, марганец рудалары, алтын, ташкүмер, аккургаш рудалары һәм башкалар.

Тауларның күп төрле үсемлекләр һәм хайваннар дөньясы шулай ук эндемик яки сирәк очраган төрләр белән күрсәтелгән.

Тауларның күп өлеше  Дракенсберг паркына кертелгән, бу парк ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасының табигый объекты булып тора.

Төбәк кабиләләренең телендә бу таулар  Кватхламба (зулу uKhahlamba) дип атала, ул «кыялы урын», «кыялар өеме» дип аңлатыла. Йөрү  юлы  авыр булганы өчен ак колонизаторлар — бур халкы бу тауларны аждаһа яки  дип атыйлар.

Көнчыгыш һәм көнбатыш битләүләренең климаты һәм үсемлекләре бераз аерыла. Көнчыгыш битләүләрдә мул (башлыча җәйге) яңгырлар ява (елына 2000 мм); ә көнбатыш битләүләре коры һәм кискен континенталь климатка ия. Кышын тау башларында кар ява.

Көнчыгыш битләүләре 1200 метрга чаклы һәрвакыт яшел яфраклы һәм ылыслы агачлы тропик «яңгырлы» урманнар, 1200-1500 метрдан 2000 метрга кадәр — чәнечкеле куаклыклар, ксерофитлар һәм суккулентлар (акация, алоэ), югарырак — тау болыннары һәм таш ишелмәләре белән капланган. Көнбатыш битләүләрен урманнар урынына саванналар һәм куаклыклар били.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 

## Сылтанмалар

* Peakware.com 
* KZN Drakensberg Homepage  — Official Website for the KwaZulu Natal Drakensberg.
* Cathkin Estates Conservation and Wildlife Sanctuary — the largest privately owned game park in the Drakensberg. 
* Nature — Drakensberg: Barrier of Spears — PBS Nature episode covering the eland (largest member of antelope family) of the Drakensberg.
* Drakensberg alti-montane grasslands and woodlands ecoregion report 
* Drakensberg hiking trails 

Төркем:Эсватини географиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Африка таулары
Фадиль Вокри

**Фадиль Вокри** (, ; 1960 елның 23 июне, Подуево — 2018 елның 9 июне) — албан килеп чыгышлы Югославия футболчысы, һөҗүмче.

## Клуб карьерасы
Подуев шәһәрендә, «Лапи» клубында футбол уйный башлый. Олылар арасында 1980 елда Косовның иң көчле клубында — «Приштина»да дебют ясый. 1980 еллар Косов футболының «алтын буын»ның бер өлеше була. Ул вакытта «Приштина» даими рәвештә беренче лигада уйный, ә Вокри аның иң яхшы уенчыларының берсе булып саналган, команда капитаны була.

1986 елда Фадиль Вокри Белградның «Партизан» клубына күчә, аның составында Югославия чемпионы һәм Кубогы иясе була. Соңрак Франциянең «Ним Олимпик» командасына китә, тик клуб 1 Лигага чыга алмый һәм сезон ахырында Вокри «Фенербахче»га күчә, анда ике ел үткәрә. Франциядә карьерасын тәмамлый, өстәвенә, «Монлюсон»да шулай ук спорт директоры вазыйфасын били.

## Җыелма командада карьерасы
Югославиянең милли җыелма командасында Фадиль Вокри 1984 елның 12 сентябрендә  каршы иптәшләрчә матчта дебют ясый. Бу очрашу шотландлыларның 6:1 исәбе белән зур җиңү белән тәмамлана, Югославия җыелма командасының бердәнбер тупны Вокри кертә — 10 минутта ул исәпне ача. Җыелма команда өчен барлыгы 12 матч уздыра, 6 туп кертә. Югославия җыелма командасы өчен чыгыш ясаган бердәнбер албан. Шунысы кызык, 12 матчның 3сендә ССРБ җыелма командасы Югославия җыелма командасының көндәше була.

## Спорт функционеры
Уен карьерасын тәмамлагач, Вокри футболда кала. Төрле клубларда төрле вазыйфаларда эшләгәннән соң, 2008 елның 16 февралендә ул Косов футбол федерациясе президенты итеп сайлана.

2018 елның 9 июнендә миокард инфаркты нәтиҗәсендә вафат була. Приштинадагы шәһәр стадионы аның хөрмәтенә атала.

## Казанышлар

* Югославия чемпионы: 1986/87
* Югославия Кубогы иясе: 1988/89

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* FIFA.com сайтында профиле
* National Football Teams сайтында профиле
* worldfootball.net сайтында профиле
* FootballDatabase.eu сайтында профиле
* Сербия җыелма командасы сайтында биографиясе һәм статистика

Төркем:Википедия:Кулланылган геомәгълүмат чылбырында шик тудыручы урыннар булган битләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:9 июнь көнне вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1960 елда туганнар
Төркем:23 июнь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Бесар Халими

**Бесар Халими** (; 1994 елның 12 декабре, Франкфурт) — косовар футболчысы, «Зандхаузен» клубы һәм Косово милли җыелмасы ярымсакчысы.

## Клуб карьерасы
Бесар Халими 2000 елда туган шәһәренең «Айнтрахт» клубында футбол белән шөгыльләнә башлый. 2007 елда ул «Дармштадт 98» командасында, ә 2009 елда «Нюрнберг»та күнегүләрен дәвам итә. «Нюрнберг» өчен Халими 19 яшькә кадәрге футболчылар өчен Бундеслигада уйный, клубның резерв командасы өчен ул Төбәк лигасында чыгыш ясый.

2013 елның июлендә футболчы  күчә, анда клубның икенче командасы өчен Өченче лигада уйный. Шул ук елның 21 сентябрендә ул Эрфуртның «Рот-Вайсс»ына каршы үз кырында узган «Штутгарта II» старт составында чыгып, профессиональ дәрәҗәдә дебют ясый. Аннары «Штутгартер Кикерс» өчен Өченче лигада уйнап, Халими 2015 елның июлендә Бундеслиганың  клубы белән контрактка кул куя, әмма шунда ук вакытта Икенче Бундеслиганың «Франкфурт» командасына арендага бирелә.

Немец лигасының дәрәҗәсе буенча икенчесендә Халими 2015 елның 25 июлендә  каршы үз мәйданнарында узган матчта дебют ясый. Өч атна узгач, ул Икенче Бундеслигада үз кырында «Карлсруэ»га каршы уенның 1 нче минутында исәпне ачып, үзенең беренче голын кертә.

2007 елның җәендә Халими сезон ахырына кадәр «Брондбю» Дания клубына арендага бирелә. 2017/18 сезонда Бесар Дания чемпионатының 29 матчында кертелгән җиде гол белән билгеләп үтелә, шулай ук командага клуб өчен соңгы ун елда беренче трофей булган Дания Кубогын отарга ярдәм итә. 2018 елның августында Халими «Брондбю»га даими нигездә әйләнеп кайта, клуб белән ике елга контракт төзи.

## Җыелма командада карьерасы
2015 елның 10 октябрендә Бесар Халими  өчен, старт составында чыгып, Экваториаль Гвинея җыелма командасына каршы иптәшләрчә матчта чыгыш ясый.

## Чыгышлар статистикасы

### Җыелма командада

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* National Football Teams сайтында профиле 
* Soccerway сайтында профиле 
* Transfermarkt сайтында профиле 
Төркем:Алмания футболчылары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1994 елда туганнар
Төркем:12 декабрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Захер (торт)

**«Захер»** () — шоколадлы торт, Австрия кондитеры Франц Захерның уйлап табуы. Торт Вена ашларының гадәти десерты һәм шуның белән бергә дөньяда иң популяр торт булып тора.

## Тарих

1832 елда Австрия империясенең чит ил эшләре министры Клеменс фон Меттерних пешекчесенә аның һәм аның югары дәрәҗәле кунаклары өчен гадәти булмаган десерт оештырырга боера. Әмма шеф-пешекче авырган була, шуңа күрә биремне йорт аш бүлмәсендә кондитер осталыгына өйрәнгән 16 яшьлек  үтәргә туры килә. Торт кунакларга ошаса да, аны озак елларга тиешле игътибарсыз калдыралар.

Укуны тәмамлагач, Захер Пресбургта һәм Будапештта аристократларда пешекче булып эшли. 1848 елда Захер Венага әйләнеп кайта һәм үз шәраб һәм затлы ризыклар кибетен ача.

Захерның өлкән улы Эдуард абруйлы Венаның «» кондитерлыгында белем ала. Эдуард Захер торт рецептын бераз үзгәрткән. «Захер» торты башта «Демель» кондитерлыгында, ә 1876 елдан Эдуард нигез салган «» кунакханәсендә сатыла.

### Суд процессы

«Демель» һәм «Захер» арасындагы беренче суд бәхәсе рецептны оригиналь дип атау хокукы өчен 1934 елда барлыкка килә. Отель хуҗалары Демельне судка товар билгесенә хокукны бозган өчен биргәннәр һәм 1938 елда судны отканнар.

Эдуардның хатыны Анна Захер үлгәч һәм «Захер» отеленең банкрот булуыннан соң, аларның улы Эдуард рецептны Демельгә сата. 1938 елда «Захер» кунакханәсенең яңа хуҗалары Original Sacher-Torte исемен сәүдә маркасы сыйфатында теркәгәннәр. 

1954 елда кунакханә хуҗалары «Демель» кондитерлыгын теркәлгән исемне куллануда гаепләгәннәр. «Демель» кондитерлыгының вәкиле Франц Захерның оригиналь рецептында торт уртасында өрек конфитюрының икенче катламы юк, дип раслый. Консенсуска 1963 елда киләләр: Original Sacher-Torte (түгәрәк шоколад медале белән) исеме «Захер» кунакханәсе җитештерә торган тортлар артында саклаган, шул ук вакытта «Демель» кондитерлыгы тортлары Eduard Sacher-Torte өчпочмак медале белән бизәнергә тиеш була. Хәзер бу вариант рәсми рәвештә «Демель „Захер“ торты» (Demel’s Sachertorte) дип атала.
## Җитештерү һәм сату

Захер тортын Венада һәм Зальцбургта «Захер» кунакханәсендә, Иннсбрукта һәм Грацта «Захер» кафесында, Италиянең Больцано шәһәрендә «Захер» кибетендә, шулай ук Вена аэропортының салымсыз сәүдә кибетләрендә һәм «Захер» кунакханәсенең онлайн-кибетендә сатып алырга мөмкин.

1998 елда Гиннесс рекордлар китабына 2,5 метр диаметрлы иң зур «Захер» торты кертелгән.

Ел саен «Захер» кунакханәсендә якынча 2 миллион йомырка, 80 тонна шикәр, 70 тонна шоколад, 37 тонна өрек конфитюр, 25 тонна май һәм 30 тонна оннан пешерелгән 360 000 торт җитештерелә. «Захер» кунакханәсенең онлайн-кибетендә уртача размерлы торт 51,90 евро, ә «Демель» кондитерлыгында 31,0 евро тора.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* 
* 
* 
* Erhard Gorys. Sachertorte // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 457. — 599 S. — .

## Сылтамалар

* ''Original Sacher-Torte''
* Демелевский торт Захер 
* История торта Захер 
* Die Welt: Как подмастерье самый известный в мире торт изобрёл
Төркем:Австрия ризыклары
Арта Доброши

**Арта Доброши** (; 1980 елның 2 октябре, Приштина) — косово-албан актрисасы.

## Тормыш юлы
Арта Доброши 1980 елның 2 октябрендә Приштинада туа. Башлангыч мәктәптә уку белән беррәттән ул драма курсларында да шөгыльләнә. 15 яшендә студентлар алмашу программасы буенча Америка Кушма Штатларында булып ала. 17 яшендә туган ягына кайта, анда алдагы 4 ел дәвамында Сәнгать академиясендә актёрлык осталыгын өйрәнә. Вакыт-вакыт театрда уйный.

Косовода хәрби хәрәкәтләр вакытында Арта Македония Республикасында була, анда Халыкара медицина корпусы өчен качаклар лагере оештырырга ярдәм итә. 2000 елда НАТОда тәрҗемәче булып эшли.

Кинода 2005 елда дебют ясый. 2008 елда «Лорна дәшмәүе» фильмындагы роле аркасында танылу ала.

## Фильмография

## Бүләкләр һәм номинацияләр

## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Косово
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1980 елда туганнар
Төркем:2 октябрь көнне туганнар
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Бохинь күле

**Бохинь күле** (слов. Bohinjsko jezero, ) — Словениядә даими иң зур күл, 3,18 км²мәйданны били. Блохин общинасы территориясендә диңгез биеклеге дәрәҗәсеннән 525 м биеклектә урнашкан һәм «Триглав» милли паркының өлеше булып тора. Су күләме — 0,1 км3. Су җыю бассейнының мәйданы — 107 км². Уртача тирәнлеге — 29,5.

## Географиясе

Күлнең озынлыгы якынча 4,2 км сузылган һәм киңлеге 1 км. Бу күл морена нәтиҗәсендә барлыкка килгән бозлык күл.

Күлгә койган иң зур кушылдык Савица («Кече Сава»), Триглав күл үзәнендәге иң зур Кара күлдән (слов. Črno jezero), тукалана. Күлнең көнчыгыш өлешеннән Озерница (слов. Jezernica) елгасы агып чыга, ул Мостница белән кушылганнан соң Сава-Бохиька елгасын барлыкка китерә, ул, үз чиратында, Сава-Нолинка елгасына кушыла һәм Сава елгасын барлыкка китерә. XVIII гасырда Бальтазар Аке аңлатуынча, Бохинь күленә су агып керүгә караганда аннан су күбрәк агып чыга, бу өстәмә җир асты су чыганаклары белән туклануны аңлата.

Күлнең саф суларында инеш керкәсе, шамбы, кушбаш, гади гольян,  моллюскларның сигез төре тереклек итә, шулай ук күп санлы ылымыклар төре бар. Ул туризмның популяр урыны булып тора, күлгә су керергә һәм башка су спорт төрләре белән шөгелләнергә киләләр. Яры янында легендар тау кәҗәсенең сыны урнашкан, аның тарихын шагыйрь Рудольф Баумбах мәңгеләштергән.

Бохинь күле районында берничә тау чаңгысы курорты урнашкан, иң зуры — Соринка Агалтын, Вогул, Кобла.

*

## Искәрмәләр

Төркем:Словения
Төркем:Әлифба буенча күлләр
Пунтленд

**Пунтленд** ( ,  - Сомалиның көнчыгыш өлешендә урнашкан автономияле район, аның территориясенә тугыз  төньяк-көнчыгыш провинция керә. 1998 елның 12 августында узенең суверинитет турында (ягъни «автономияле дәүләт» турында) игълан итә. 2001 елгы Конституциягә тиешле рәсми исеме «Путедутд  Сомали Дәүләте». Соңыннан 2003-04 еллардагы килешү буенча булачак федератив Сомали Республикасының автономияле районы (башка рәсми исеме — «Пунтленд автономияле районы»). Башкаласы Гароу, дәүләттә барлыгы 3,5 млн кеше яши (халык санын алу үткәрелмәгән). Борынгы Пунт җире белән аталган, аның белән Мисыр фиргавеннәре сәүдә иткән.

## Тарихы. Сәяси режим
1991-нче елда Сомали дәүләтчелеге җимерелгәннән соң барлыкка килгән тагын бер танылмаган дәүләттән аермалы буларак - Сомалиленд - Пунтланд тулы бәйсезлеккә омтылмый. Хәзерге хакимият Пунтландны Сомали федераль дәүләте составында күрә.

1998 нче елда автономия игълан ителгәннән бирле, ил Сомалиленд белән Санааг һәм Сул нефть чыганаклары белән билгеле территорияләр буенча даими конфликт булып тора. Кораллы бәрелешләр гел килеп чыга. 2007-нче елда Санааг территориясендә бәйсез Маахир дәүләте игълан ителде, аны Пунтленд 2009-нчы елның гыйнварында яулап ала алды. Соңрак,  Айн, Санааг һәм Сул провинцияләренең бер өлешендә  Хатумо буфер дәүләте барлыкка килде, аңа  Пунтленд ярдәм итә, ләкин территориясен Сомалиленд били (кара. **Пунтленд-Сомалиленд конфликты** ).

1998 елның 23 июлендә Абдуллахи Йосыф Әхмәт Пунтлендның беренче президенты булды, ул 2001 елның 1 июленә кадәр эшли.

2001 елның 1 июлендә Пунтлендта төңкөреш була, ләкин 2002- нче елда Абдуллахи Йосыф Әхмәт үзенең төңкөрешен оештыра һәм бу вазифага кире кайта, һәм 2004 елның октябрендә ул Сомали президенты була ала, һәм берникадәр вакыттан соң Могадишоны ала алды. 

Пунтленд Сомали пиратлыгының төп үзәге булып санала, шул ук вакытта ул Сомали бердәмлеген яклый.

2014 елның гыйнварында Пунтлендта президент сайлаулары үтте , 2011—2012 елларда Сомали Премьер-Министры булган Абдивели Мөхәммәд Али Пунтлендның 5-нче президенты була .

2024 елның апрелендә Пунтланд Сомали конституцион үзгәрешләре турындагы бәхәс вакытында функциональ бәйсез дәүләт булып эшләвен игълан итте.

## Административ бүленеш
Сомали Федераль структурасының 2012 елның 1 августында расланган өченче статьясы буенча Пунтленд рәсми рәвештә 9 төбәктән тора (картаны кара)  . Асылда, территориянең бер өлеше бәхәсле, бер өлеше Хатумо буфер дәүләте территориясендә урнашкан, бер өлешен Сомалиленд били, Галькайо буенча Галмудуг белән бәрелешләр дәвам итә. .

### Карталар

Файл:Puntland oil.png|Пунтлендта нефть чыганаклары
Файл:Somalia during EAC admittance.png|Чын чикләр


## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук кара

Төркем:Танылмаган дәүләтләр
Төркем:Сомали
Яунде

**Яунде** () — Камерунның башкаласы, Үзәк регионның һәм Мфунди департаментының административ үзәге. Башкаланың барлык диярлек территориясен үзәк урам — авеню Кеннеди буйлап урнашкан районнар, һәм шулай ук аңа якын булган  били.

## Географик урнашу һәм климаты
Яунде  Камерунның көньяк-көнчыгыш өлешендә, диңгез өсте дәрәҗәсеннән 730 метр биеклектә урнашкан. Кала тау платосы — Камерун яссы таулыгында ята. Климат субэкваториаль. Ике озын дымлы һәм ике кыска коры мизгелләр (гыйнвар-февраль һәм июль) бар. Гыйнварның уртача һава температурасы +23°С, ә июльнеке +21°С тирәсе. Уртача еллык явым-төшем микъдары — 1750 мм. Яңгырлар башлыча сентябрьдән ноябрьгә һәм апрельдән июньгә кадәр чорда ява.

## Тарихы

Яунде 1888 елда (яки 1889 елда), Камерун Алмания протектораты астында булган чорда нигезләнгән. Беренче дөнья сугышы чорында, 1915 елда Яунде  Бельгия гаскәрләре тарафыннан оккупацияләнә, ә 1922 елда Француз Камерунның башкаласы дип игълан ителә. 1940-1946 елларда башкала статусын Дуала шәһәре үти. 1960 елда Франциядән бәйсезлек  алгач, Яундеда хөкүмәт, 1961 елдан — федераль хөкүмәт, 1972 елдан — Бердәм Камерун Республикасы Хөкүмәтенең резиденциясе урнаша.

## Халкы
Яунде  халкының исәбе 1 миллион 800 меңнән артык кеше тәшкил итә. Шәһәрдә бамилеке  (бөтен шәһәр  халкының якынча 25 %ын тәшкил итә), фулани (якынча 10 %), һәм шулай ук фанг, дуала, фульбе этник төркемнәренең вәкилләре яши. Дәүләт телләре итеп инглиз һәм француз телләре исәпләнә, берничә африка сөйләшләре таралган (башлыча банту телләре төркеменең). Башкала халкының яртысы диярлек — католиклар, ә калганнары мөселманнар һәм төбәк традицион ышануларын тотучылар.

## Сәламәтлек саклау
Шәһәрнең иң зур хастаханәсе дип Яунде  үзәк хастаханәсе исәпләнә, биредә 650 койка бар. 1985 елда төзелгән Яунде  гомуми хастаханәсендә 302 койка бар.

## Мәгариф
1962 елда Яундеда университет ачыла. Шәһәрдә тагын  башка югары уку йортлары бар: Югары авыл хуҗалыгы мәктәбе, Югары милли политехник мәктәп, Югары педагогия мәктәбе, Хакимият милли мәктәбе һәм Халыкара мөнәсәбәтләр институты. Камерун милли һәм университет китапханәләре илнең иң зур китапханәләре булып тора. Шәһәрдә шулай ук Камерун дәүләт архивы урнашкан.

1996 елда шәһәрдә җиңел атлетика буенча Африка чемпионаты уздырыла.

## Искәрмәләр

Төркем:Африка башкалалары
Төркем:Миллионлы шәһәрләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Glock

**Glock GmbH** — 1963 елда Вена янындагы Дойч-Ваграм шәһәрендә оешкан Австрия корал җитештерүче фирмасы. Аңа нигез салучы Гастон Глок фамилиясе буенча аталган.

Glock пистолетлары бөтен дөньядагы хәрби һәм хокук саклау органнары, шул исәптән АКШның күпчелек хокук саклау органнары тарафыннан кулланыла. 2014 елга Glock ике дистәдән артык пистолет модельләрен җитештерә.

## Пистолетлар
Гастон Глок конструкциясе пистолетлары 80 еллар башыннан, 1980 елда Австрия армиясе тарафыннан оештырылган конкурста җиңгәннән соң, серияле җитештерелә. Хәзерге вакытта Glock пистолеты 30 дан артык илдә коралланышта тора.

Барлык модельләр дә структур яктан Glock 17 төп моделеннән бераз аерылып торалар. Алар зур булмаган авырлык һәм гади конструкция белән аерылып торалар.

Пистолетның рамкасы тулысынча җылылыкка һәм сугуга чыдам полимердан эшләнгән. Шул ук вакытта пистолет массасының 80% тан артыгын металл детальләр (ствол, затвор, кире кайтарылаторган пружина һ.б.) тәшкил итә.

## Бүлендек компанияләр

* Glock America NV ( Уругвай )
* Glock, Inc. (США) (АКШ)
* Glock (HK) Ltd. (Һоң Коң)
* Glock Middle East FZE (Берләшкән Гарәп Әмирлекләре)
* Glock do Brasil SA (Бразилия)

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Официальный сайт
* Все пистолеты Глок (Описание, ТТХ, фото) 
* Пистолет Glock 17 и его модификации 
* Подробные статьи по пистолетам Глок, фото, ТТХ

Төркем:Австрия ширкәтләре
Ливиу Либреску

**Ливиу Либреску** (); 1930 елның 18 августы, Плоешт, Румыния — 2007 елның 16 апреле, Блэксберг, Виргиния, АКШ) — Румыния, Израиль һәм Америка математигы, аэродинамика өлкәсендә белгеч, Виргиния политехник институтының техник фәннәр һәм механика факультеты профессоры.

Яһүд килеп чыгышлы, Холокостны кичергән. Күрсәткән батырлыклары өчен Румыниянең иң югары дәүләт бүләге — Йолдыз ордены белән бүләкләнә.

## Тормыш юлы
Ливиу Либреску 1930 елның 18 августында Плоешт шәһәрендә (Румыния) яһүд гаиләсендә туа. Икенче бөтендөнья сугышы башлангач ул Транснистрия хезмәт лагеренә, ә соңрак, гаиләсе һәм меңләгән башка яһүдләр белән Фокшан геттосына депортацияләнә.

Сугыштан соң Либреску белем ала һәм үз ватанында танылган галимгә әверелә. Ул  аэродинамика өйрәнгән, 1952 елда аны тәмамлаган һәм анда магистр дәрәҗәсен алган. 1969 елда ул  докторлык дәрәҗәсен (специализациясе — сыеклык механикасы) ала. 1953—1975 елларда Бухарест гамәли механика институтында, соңрак Сыеклык механикасы институтында һәм Сыеклык механикасы һәм аэрокосмик технологияләр институты каршындагы Румыния Фәннәр академиясендә тикшеренүче булып эшли.

70 нче елларда Румыниянең Коммунистлар партиясенә тугрылык күрсәтүеннән баш тарта һәм Академиядән Израильгә карата мәхәббәте өчен куыла. Либреску Израильгә эмиграциягә рөхсәт сорагач, Румыния Фәннәр академиясендә аны эштән азат итәләр. Берничә елдан соң Израиль премьер-министры  Румыния президенты Николае Чаушеску Либреску гаиләсен Израильгә җибәрү үтенече белән мөрәҗәгать иткән. 1978 елда үтенеч канәгатьләндерелә.

1979—1986 елларда Либреску Тель-Авив университетында аэронавтика һәм механика профессоры була һәм Хайфа шәһәрендә Израиль технология институтында укыта. 1985 елда АКШка күчә һәм 2007 елда үлеменә кадәр Вирджиния политехник институтында лекцияләр укый.

## Үлем
2007 елның 16 апрелендә, 76 яшендә, Либреску Вирджиния политехник институтында кыргын ясаган  32 корбанының берсе була. Ул үзенең лекциясе узган уку аудиториясенә үтерүчегә бәреп керергә комачаулаган. Үтерүченең ишек аша 5 тапкыр атуына карамастан, Либреску аны студентларның күп өлеше аудиториядән чыкканчы тота ала. Либрескуга биш пуля эләккән. Соңрак күп студентлар Либреску аркасында гына исән калулары турында белдерәләр. Либреску белән хушлашу тантанасы 2007 елның 18 апрелендә Бруклинда (Нью-Йорк) уза, соңрак аның тәне, туганнары теләкләре нигезендә, Израильгә күчерелә.Шул ук көнне АКШ президенты Джордж Буш Американың Холокост мемориаль музеенда узган тантанада Либрескуны искә ала:
Бүген без куркыныч күрдек, әмма батырлык актларын да күрдек. Әлеге батырлыкны профессор Либреску гәүдәләндерә. Җинаятьче аның классына керергә ниятләгәч, фидакарь профессор ишекне үз тәне белән ябып куйган. Холокост корбаннарын искә алу көнендә аны кичергән профессор башкалар яши алсын өчен үз гомерен биргән. Бу иртә белән без аның хәтерен хөрмәтлибез һәм аның гамәленнән көч алабыз.

## Китаплары

* 
* L. Librescu, 
* 
* 

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча математиклар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2007 елда вафатлар
Төркем:16 апрель көнне вафатлар
Төркем:1930 елда туганнар
Төркем:18 август көнне туганнар
Төркем:Математиклар
Рәмзи Низамов

**Рәмзи Низамов**, Рәмзи Низам улы Низамов (*[[1939 ел]]ның [[7 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Ворошилов районы (Татарстан АССР)]], [[Теләнче-Тамак]]*) ― ветеринар-микробиолог, ветеринария фәннәре докторы (1991), профессор (1997), Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (1999).

## Тәрҗемәи хәле
1939 елның 7 гыйнварында Татарстан АССР Ворошилов районы үзәге Теләнче-Тамак авылында туган. Теләнче Тамак урта мәктәбен тәмамлагач, 1958―1961 елларда Совет Армиясендә хәрби хезмәттә булган. Казан дәүләт ветеринария институтын (*КДВИ*, 1967), КДВИ каршында аспирантура (1972) тәмамлаган. Радиобиология буенча фән кандидатлыгына диссертация яклаган (1972).

1969―1972 елларда ― Кукмарада ветеринария станциясендә табиб-эпизоотолог.

1973 елдан ― Бөтенсоюз (*1991 елдан* Бөтенроссия) дәүләт фәнни-тикшеренү ветеринария институтында: кече, әйдәп баручы хезмәткәр, 1994 елдан ― Токсикологик, радиацион һәм биологик куркынычсызлык федераль үзәгенең () радиоэкология һәм радиоиммунология лабораториясе мөдире.

## Фәнни кызыксынулар өлкәсе
Авыл хуҗалыгы хайваннарында түләмәне () диагностикалау һәм специфик профилактикалау чараларын эшләү һәм гамәлгә кертү. 330 фәнни хезмәт, 2 монография, 42 норматив инструкция авторы. Уйлап табу эшчәнлегенә 5 патент, 33 авторлык таныклыгы алган. Ветеринария фәннәре докторы (1991), профессор (1997).

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* СССР атказанган уйлап табучысы
* 1999 – Татарстанның атказанган фән эшлеклесе
* 2001 – «Татарстанның иң яхшы уйлап табучысы»
* 2002 – ТР Министрлар Кабинетының премиясе

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Низамов Рәмзи Низам улы. //  Сарман районы энциклопедиясе (төзүче-мөхәррире Дамир Гарифуллин). Яр Чаллы: «Идел-йорт» нәшрияты, 2004 ел, 215нче бит.

## Сылтамалар

*   Низамов Рамзи Низамович. «Милләттәшләр» порталы
 
## Моны да карагыз

Төркем:Татар галимнәре
Төркем:Татарстан галимнәре
Төркем:Казан дәүләт ветеринария институтын тәмамлаучылар
Төркем:Ветеринария фәннәре докторлары
Төркем:Профессорлар
Төркем:СССР атказанган уйлап табучылары
Төркем:Россия уйлап табучылары
Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре
Момир Илич

**Момир Илич** (; 1981 елның 22 декабре, Аранджеловац) — серб гандболчысы, Маҗарстанның «Веспрем» клубының һәм Сербия җыелмасының сул як сакчысы.

## Карьера

### Клубларда

Югославиянең гандбол мәктәбендә тәрбияләнүче, карьера башлангычында Югославиянең төрле клублары өчен чыгыш ясый. 2004 елдан 2006 елга кадәр Словениянең «Горенье» клубы өчен Илич-Кавтичник-Зрнич триосы составында чыгыш ясый, 2006 елдан алып 2013 елга кадәр Алмания чемпионатында «Гуммерсбах» һәм «Киль» командалары өчен уйный. «Киль» «Гуммерсбах»ка 500 мең евро күләмендә штраф түләмичә, Иличны сатып ала һәм уенчы белән 4 еллык контрактка кул куя. «Киль» составында Момир 2010 һәм 2012 елларда Чемпионнар лигасын, шулай ук 2010, 2012 һәм 2013 елларда чемпион титулын ота. 2013/2014 сезонда ул «Веспрем» өчен чыгыш ясый.

Момир Илич чыгыш ясаган клублар:

* 2001 елдан: «Самот» (Аранджеловац)
* 2001—2002:  «Колубара-Лазаревац»
* 2002—2004:  «Фиделинка» (Суботица)
* 2004—2006:  «Горенье» (Веленье)
* 2006—2009:  «Гуммерсбах»
* 2009—2013:  «Киль»
* 2013—2019:  «Веспрем» ГК

### Җыелма командада
Момир Илич **җ**ыелма команда составында 114 матч уйный һәм 361 гол кертә. 2012 елда Лондонда узган Олимпия уеннарында катнашучы, 2012 елгы Европа чемпионатының көмеш призёры һәм иң кыйммәтле уенчысы.

## Шәхси тормыш
Белеме буенча электрик. Өйләнгән, хатынының исеме Майя.

## Казанышлар

### Клубларда

* Сербия һәм Черногория чемпионатларының иң яхшы бомбардиры
* Словения Вице-чемпионы: 2004/2005 һәм 2005/2006
* ЕГФ Кубогы җиңүчесе: 2008/2009
* Чемпионнар лигасы җиңүчесе: 2009/2010 һәм 2011/2012
* Алмания чемпионы: 2010, 2012 һәм 2013
* Алмания Суперкубогы җиңүчесе: 2011 һәм 2012
* Клуб дөнья чемпионаты җиңүчесе: 2011

### Җыелма командада

* Европа Вице-чемпионы: 2012
* 2012 елгы Европа чемпионатының MVP

## Бундеслигада чыгышлар статистикасы

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* ЕГФ сайтында профиле 
* «Киль» клубы сайтында профиле
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1981 елда туганнар
Төркем:22 декабрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Марко Вуйин

**Марко Вуйин** (; 1984 елның 7 декабре, Бачка-Паланка) — серб гандболчысы, Төньяк-Македониянең «Вардар» клубы һәм Сербия җыелма командасының уң як ярымсакчы. 2012 елгы Европа чемпионатының көмеш призёры.

## Карьера

### Клубларда
«Синтез» клубы тәрбияләнүчесе, аның составында беренче серб лигасында дебют ясый. 2003 елда Маҗарстанга күчеп килә, анда дүрт ел дәвамында «Дунаферр» командасы өчен чыгыш ясый, аның составында бернинди чемпион титулларын отмаса да, 2005/2006 сезонында иң яхшы бомбардир була. Контракт тәмамлангач, «Веспрем» клубына күчә, аның составында 2008 елда Кубокка ия булучылар Кубогын ота, ә нибары биш ел эчендә биш чемпион титулын һәм илнең биш Кубогын яулый. 2008 елда аны «Гуммерсбах» клубы сатып алырга тели. 2012 елдан Алманиянең «Киль» командасы өчен чыгыш ясый, аның белән шул ук елны үзенең беренче трофеен — Германия Суперкубогын ота.

### Җыелма командада
Марко Вуйин җыелма командада 126 матч уйный һәм 489 туп кертә. 2011 елгы дөнья чемпионатында, 2012 елда Лондонда узган Олимпия уеннарында катнашучы, Европа чемпионатының көмеш призёры.

## Казанышлар

### Клубларда

* Маҗарстан чемпионы: 2008, 2009, 2010, 2011, 2012
* Маҗарстан Кубогы җиңүчесе: 2007, 2009, 2010, 2011, 2012
* Алмания чемпионы: 2013
* Алмания Кубогы җиңүчесе: 2013
* Алмания Суперкубогы җиңүчесе: 2012
* Кубок ияләре кубогы җиңүчесе: 2008

### Җыелма командада

* Европа вице-чемпионы: 2012

## Статистика

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «Киль» клуба сайтында профиле
* ЕГФ сайтында профиле 
* Марко Вуйин — Sports-Reference.com сайтында олимпия статистикасы 
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1984 елда туганнар
Төркем:7 декабрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар