open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рәмзия Габделхакова

**Рәмзия Габделхакова**, Рәмзия Гайса кызы Габделхакова (Юнысова) (*[[1959 ел]]ның [[2 ноябрь|2 ноябре]], [[ТАССР]], [[Чирмешән районы]], [[Иске Үтәмеш]]*) — шагыйрә, прозаик, журналист. Татарстанның журналистлар (*[[2000 ел]]дан*) һәм язучылар (*[[2003 ел]]дан*) берлекләре әгъзасы. Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (*[[2015 ел|2015]]*), Ш. Бикчурин (*[[1998 ел|1998]]*), С. Сөләйманова (*[[2006 ел|2006]], [[2019 ел|2019]]*), Фатих Хөсни (*[[2025 ел|2025]]*), Рафаил Төхфәтуллин (*[[2025 ел|2025]]*) исемендәге әдәби премияләр лауреаты.

## Тәрҗемәи хәле
1959 елның 2 ноябрендә Татарстан АССР Чирмешән районы Иске Үтәмеш авылында туган. Хәзер Әлмәт шәһәрендә яши.
Казан дәүләт университетының  журналистика һәм социология факультетын тәмамлаган.
Сәүдә системасында, җирле радиотапшырулар редакцияләрендә, Лениногорск районында чыгучы «Заман сулышы» газетасында хезмәт күрсәтә.

## Дөнья күргән китаплары
* Кар өстендә миләшләр. Шигырьләр. Лениногорск, 1996;
* Көзге яшен. Шигырьләр. Казан, 2005;
* Көмеш тун. Хикәяләр. Казан, 2006;
* Тау артында кояш бар. Роман һәм хикәяләр. Казан, 2011;
* Нишләттегез Гөлкәйне?! Повестьлар. Казан, 2014
*Канатсыз очыш. Повесть һәм хикәяләр. Казан, 2019
 
#### Җыентыкларда
* «Җырларымны сиңа багышлыйм» — 1995;
* «Чишмә җыры» — 1998;
* «Син дә шагыйрь, мин дә шагыйрь» — 2000;
* «Балаларга бүләк» — 2007;
* «Яңа базар» — 2012;
* «Современные татарские рассказы» — 2012.
* «Илһамият чишмәләре» — 2013

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1998 — Ш. Бикчурин исемендәге премия — «Чишмә җыры» әлманахында (*[[Лениногорски|Лениногорск]]*) басылган шигырьләре өчен
* 2006 — С. Сөләйманова исемендәге премия — кызыксындыру премиясе.
* 2015 — Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре
* 2019 — С. Сөләйманова исемендәге премия — төп премия.
* 2025 — Фатих Хөсни исемендәге премия — *Елның иң яхшы проза әсәре өчен*
* 2025 — Рафаил Төхфәтуллин исемендәге премия («Әдәбият» номинациясендә җиңүче)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Татар язучылары
Төркем:Татарстан язучылары
Төркем:Татар шагыйрьләре
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Журналистлар
Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Төркем:Шамил Бикчурин премиясе лауреатлары
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Фатих Хөсни премиясе лауреатлары
Төркем:Рафаил Төхфәтуллин премиясе лауреатлары
Александр Балин (1890)

**Александр Балин** (, ,  — , ) — рус телендә иҗат иткән шагыйрь.
Евгений Баляйкин

**Евгени Баләйкин** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия чемпионатларының алтын (2008, 2009) һәм бронза (2010) призчысы, Футбол милли лигасы беренчелегенең бронза призчысы (2015/16).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Доржи Банзаров

**Доржи Банзаров** (, ,  — , ) — бүрәт галиме, шәркыятьче, маңгул халыкларын өйрәнүче.
Марко Банич

**Марко Банич** (, ,  — , ) — Хорватия баскетболчысы (авыр һөҗүмче), Хорватия чемпионы (2004/2005), Испания чемпионатының көмеш призчысы (2010/2011).
Андрей Баранов (1962)

**Андрей Баранов** (, ,  — , ) — СССР һәм Россия футболчысы (сакчы).
## Искәрмәләр

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Валерий Баранов (1948)

**Валерий Баранов** (, ,  — , ) — Россия гаскәрбашы, РФ эчке гаскәрләре сәргаскәренең беренче урынбасары (2002-2004).
## Искәрмәләр
Сергей Баратаев

**Сергей Баратаев** (, ,  — , ) — җәмәгать эшлеклесе, Сембер губернасыннан РИнең 1 нче Дәүләт думасы депутаты.
Вячеслав Баранов

**Вячеслав Баранов** (, ,  — , ) — тарихчы, археолог, Урта гасырлар, Идел буе Болгары һәм Алтын Урда буенча белгеч, тарих фәннәре нәмзәте.
## Искәрмәләр
Михаил Бабичев

**Михаил Бабичев** (, ,  — , ) — Беларус һөнәри футболчысы (сакчы, ярымсакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Владимир Барыкин

**Владимир Барыкин** (, ,  — , ) — микробиолог, эпидемиолог, медицина докторы (1906), Мәскәүдәге Микробиология институтына нигез салучы һәм аның беренче директоры (1921-1931).
Владимир Барышев

**Владимир Барышев** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ футболчысы (ярымсакчы), РФ футбол тренеры, Чаллы «КАМАЗ-2»нең баш тренеры (2009-2017).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Максим Батов

**Максим Батов** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (сакчы, ярымсакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Габдулла Баттал

**Габдулла Баттал** (Габдулла Вазыйх улы Батталов, ,  — , ) — «Идел-Урал» легионындагы эчендәге идәнасты оешмасы әгъзаларының берсе.
## Биографиясе
Габдулла Баттал 1916 елның 1 маенда элеккеге Татарстанның Спас өязе Олы Тигәнәле авылында (хәзер Татарстанның Алексеевск районы) урта хәлле крестьян гаиләсендә 6 балалы гаиләдә бишенче бала булып туган: апасы Ләйлибәдәр (1898–1981; 1918 елдан алып 1923 елга кадәр авыл мәктәбендә укыткан, шуннан соң кияүгә чыгып, Мәскәүгә киткән), абыйлары Галимҗан (1901―1941, фронтта һәлак булган; хатыны Әминә 1983 елда вафат), Салих (1905―1995), Мөбарәк (1912―2006), үзе (Абдулла Баттал, 1916―1944), энесе Фуат (1920―1993; Казан электротехника заводында озак еллар инженер булып эшләгән). Әтисе Вазыйх, әнисе Нурзидә.

Авыл мәктәбенең җиде сыйныфын тәмамлый, колхозда эшли, Чистайда урта мәктәпне тәмамлый, аннары шахтада эшли. Хәрби хезмәт турында хыяллана һәм очучы абыйсы Салихның фуражын киеп йори. Аның тышкы кыяфәте хәзер нәкъ менә аның буденновкада ясалган фотосурәте буенча билгеле.

Габдулла Батталов армиягә 1937 елда алына, ул Казан Кремлендә хезмәт итә, аннары кече командирлар курсларына — «татар-башкорт хәрби мәктәбе»нә җибәрелә. Бәхетсезлек очрагы вакытында аягын зыян итеп, хәрби хезмәткә яраксыз дип табыла, туган авылына әйләнеп кайта һәм клуб мөдире була. 1938 елда ул кызы Хадичәгә өйләнә, әмма кызлары иртә балачагында үлә, ә никах уңышсыз була һәм тиздән таркала.

1941 елда Габдулла Баттал Бөек Ватан сугышы башлану белән фронтка китә, немец әсиренә эләгә һәм Идел-Урал легионына эләгә. Муса Җәлил — Гайнан Курмашның яшерен төркеменә кереп, ул элемтәче ролен башкара. Татар подпольесы, хыянәт аркасында фаш ителә, һәм Габдулла Батталов башка ун подпольщик белән бергә кулга алына.
1944 елның февралендә судтан соң 11 татар подпольщигын 1944 елның 25 августында Берлинда Плетцензее төрмәсендә җәзалыйлар.

## Хәтер
Башка җәлиллеләр белән бергә 1990 елның 5 маенда, СССР Президенты М.С. Горбачевның «Яшерен антифашист төркемендә актив патриотик эшчәнлек һәм шул ук вакытта ныклык һәм батырлык күрсәткән өчен» указы нигезендә, тернәкләнә. 1999 елда Габдулла Батталның туган авылы Зур Тигәнәле авылында аның исеме белән урам атала (тагын бер урам аның абыйсы Салих Баттал хөрмәтенә атала). Габдулла Баттал исеме Казанда Муса Җәлил һәйкәле янында башка татар подпольщикларының исемнәре белән янәшә урнашкан барельефта урнаштырылган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Абдулла Баттал: отстоять доброе имя

Төркем:Җәлилчеләр
Михаил Батуров

**Михаил Батуров** (, ,  — , ) — Әшнәк авылы керәстияне, Казан губернасыннан  II чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Фёдор Батюшков

**Фөдор Батүшков** (, ,  — , ) — рус филологы, педагог, тәнкыйтьче һәм мөхәррир.
Николай Бардин

**Николай Бардин** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Мартин Бартелс

**Мартин Бартелс** (Йоһанн Христиан Мартин Бартелс, , ,  — , ) — алман һәм РИ математигы, яшерен киңәшче (1823), Казан университеты укытучысы, Санкт-Петербург ФАнең мөхбир әгъзасы (1826).
Владимир Бауман

**Владимир Бауман** (, ,  — , ) — РИ һәм СССР галиме, тау геометриясе (маркшейдерия) өлкәсендә белгеч, Санкт-Петербург тау институты профессоры.
Мориц Бавер

**Мориц Бавер** (, ,  — , ) — Австрия-Швейцария футболчысы (сакчы), Швейцария кубогы иясе (2011/12).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Алексей Бахметев

**Алексей Бахметев** (, ,  — , ) — РИ хәрби эшлеклесе, җәяүле гаскәр генералы, Казан университетының шәрәфле әгъзасы (1826).
Пётр Бахмуров

**Пөтр Бахмуров** (, ,  — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе, РСФСР коммуналь хуҗалык халык комиссариатының баш трамвайлар һәм тралибыслар идарәсе башлыгы (1937-1938), Чиләбе өлкә шурасының башкарма комитеты рәисе (1938), РСФСР Югары шурасы президиумы сәркатибе (1940-1951). РСФСР Югары шурасы депутаты (1 нче чакырылыш).
Ринат Бәшәров

**Ринат Бәшәров** (Ринат Әхкәметдин улы Бәшәров, ,  — , ) — ССРБ һәм РФ опера җырчысы, укытучы. Башкортстанның халык артисты (1997), Ф. И. Шаляпин исемендәге премия лауреаты (1993).

## Биографиясе
Ренат (Ринат) Әхкәметдин улы Бәшәров 1942 елның 26 июнендә Пермь шәһәрендә туган. 1973 елда Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясен (педагогы В. А. Лазько)) тәмамлый һәм Башкорт дәүләт опера һәм балет театрында эшли башлый. Бер үк вакытта Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтында укыта (1974-1994). Гастрольләр белән Германияда, Мисырда, Монголияда, Төркиядә була.

## Вокаль партияләре
* Кончак («Кенәз Игорь», А. П. Бородин; дебют, 1973)
* Борис Годунов (М. П. Мусоргскийның шул ук исемдәге операсы)
* Тегермәнче («Су анасы», А. С. Даргомыжский)
* Мефистофель («Фауст», Ш. Гуно)
* Аргынбай, Карабаш («Шәүрә»)
* Юлай («Салават Юлаев»)
* Баембәт («Нәркәс» — «Нэркэс», Х. Ф. Әхмәтов, 1995)
* Дәрвиш («Ай тотылган төндә», 1996)

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
* Башкортстан Республикасының халык артисты (1997)
* Ф. И. Шаляпин исемендәге бүләк лауреаты (1993)
* Башкорт АССР-ның атказанган артисты (1985)

## Чыганаклар
* Башҡорт энциклопедияһы — Бәшәров Ринат (Райнат) Әхкәметдин улы 

Төркем:Башкорт опера һәм балет театры җырчылары
Төркем:БАССР атказанган артистлары
Төркем:Башкортстанның халык артислары
Төркем:Казан консерваториясен тәмамлаучылар
Флүрә Баязитова

**Флүрә Баязитова** (Флүрә Сәет кызы Баязитова, ,  — , ) — телләр белгече, филология фәннәре докторы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1998).

## Биографиясе

1965 елда Казан университетының тарих-филология факультетын (татар теле һәм әдәбияты бүлеген) тәмамлый. 1964 елдан ТР Фәннәр академиясенең Г. Г. Ибраһимов исемендәге тел, әдәбият һәм сәнгать институтында (кече фәнни хезмәткәр, 1986 елдан - өлкән фәнни хезмәткәр, 2000 елдан - әйдәп баручы фәнни хезмәткәр) эшли.

## Фәнни эшчәнлек

1973 елда кандидатлык диссертациясен, 1998 елда — докторлык диссертациясен («Керәшен татарлары сөйләшүләре буенча этнолингвистик тикшеренүләр») яклый.
Фәнни тикшеренүләрнең төп юнәлешләре:

Татар диалектологиясе;

лексикология һәм лексикография;

этнолингвистика, мәдәният.

### Эшләре
* Актуальные вопросы татарского языкознания : [Сб. ст.] / [отв. ред.: Ф. С. Баязитова]. — Казань : Фикер, 2003.
** Вып. 2: 2003. — 191 с.
** Вып. 3: 2004. — 171 с.
** Вып. 4: 2005. — 167 с.
** Вып. 5: Казань : ИЯЛИ, 2007. — 211 с.
* Баязитова Ф. С. Говоры татар-кряшен в сравнительном освещении / Отв. ред. Ф. С. Хакимзянов. — М : Наука, 1986. — 248 с. — 1200 экз.
* Баязитова Ф. С. Духовное наследие татар-мишарей : Семейно-бытовая, обрядовая терминология и фольклор. — Саранск : Татар. газ., 2003. — 2+284+1 с. — 2000 экз. — ISBN 5-7493-0567-8
* Баязитова Ф. С. Татарские говоры Нижнего Прикамья : Автореф. дис. … канд. филол. наук. — Казань, 1973. — 30 с.
* Баязитова Ф. С. Татар-мишәр рухи мирасы = Духовное наследие татар-мишарей : Гаилә-көнкүреш, йола терминологиясе hәм фольклор. — Саранск : Татар газетасы, 2003. — 285 б. — 2000 экз. — ISBN 5-7493-0567-8
* Баязитова Ф. С. Халык традицияләре лексикасы: бирнә hэм кием-салымнар : (этнолингвист., культуролог., диалектолог. концептлар) = Лексика народных традиций: приданое и одежда. — Казань : ТЭhСИ, 2009. — 411 б. — 300 экз. — ISBN 978-5-98245-042-5
* Баязитова Ф. С., Мухаметова Г. Ф. Язык и культура: этнолингвистические исследования по татарским говорам региона юго-восточного Закамья Татарстана :(чистопольский, мензелинский, крещено-татарские говоры) : региональный этнодиалектологический словарь. — Казань : Алма-Лит, 2008. — 284 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-98245-043-2
* Большой диалектологический словарь татарского языка : около 40000 единиц / [сост.: Ф. С. Баязитова и др.]. — Казань : Татарское книжное изд-во, 2009. — 839 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-298-01788-6
* Русско-татарский словарь-минимум для работников ЗАГСа и ритуальных услуг / Сост.: Ф. С. Баязитова. — Казань : Татар. кн. изд-во, 1994. — 73 с. — 3000 экз. — ISBN 5-298-00511-X
* Гомернең өч туе. Казан, ТКН, 1992

## Бүләкләре
* Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1998).
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* 

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Тел белгечләре
Валерий Бебутов

**Валери Бебутов** (, ,  — , ) — СССР театр режиссөры, РСФСРның атказанган әртисе (1934), ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1945).
Николай Безбородов

**Николай Безбородов** (, ,  — , ) — инженер, ату коралы конструкторы, уйлап табучы, «Ижмаш» концернының ату коралы буенча баш конструкторы. РФ дәүләт премиясе лауреаты (1998), Ижауның шәрәфле ватандашы (2008).
Алексей Безобразов

**Алексей Безобразов** (, ,  — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, хакыйкый яшерен киңәшче (1896), Россия империясе сенаты әгъзасы (1886 елдан).
Алексей Башкиров (1915)

**Алексей Башкиров** (, ,  — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1943, 1945, 1946).
Дмитрий Башмаков

**Дмитри Башмаков** (, ,  — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1825), Таврия губернасы дворяннары җитәкчесе (1832-1835).
## Искәрмәләр
Әдирнә

**Әдирнә** (, , , ) - халык саны буенча Төркиянең өченче шәһәре.

## Сылтамалар
* Әдирнә жирле хакимияте 

Төркем:Әдирнә
Александр Бейвел

**Александр Бейвел** (, ,  — , ) — җәмәгать эшлеклесе, медицина докторы (1897), Чиләбе шәһәр башлыгы (1903-1911).
Дмитрий Бекарюков

**Дмитри Бекарүков** (, ,  — , ) — СССР мәктәп һигиенасы эшлеклесе, Мәскәү мәктәп табиплары берлеге рәисе (1907-?), Хезмәт Каһарманы.
Андрей Бекетов (1825)

**Андрей Бекетов** (, ,  — , ) — рус ботанигы, педагог, фән оештыручы, фәнне популярлаштыручы, җәмәгать эшлелклесе. Русиядә үсемлекләр җәгърафиясенә нигез салучы.Санкт-Петербург университетының атказанган профессоры һәм риктыры (1876-1883), Санкт-Петербург ФАнең мөхбир әгъзасы (1891) шәрәфле әгъзасы (1895). Яшерен киңәшче (1879).
Андрей Бекетов (1823)

**Андрей Бекетов** (, ,  — , ) — рус җәррахы, Казан университеты профессоры, Казан университетының хирургия кафедрасы мөдире (1860-188?).
Николай Бекетов

**Николай Бекетов** (, ,  — , ) — РИ галиме, физик химиягә һәм химик динамикага нигез салучыларның берсе, Санкт-Петербург ФА академигы (1886), яшерен киңәшче (1890).

Төркем:Химиклар
Шамил Бикчурин премиясе

**Шамил Бикчурин премиясе** (Шамил Бикчурин исемендәге премия) — Татарстанның Лениногорск районы хакимияте тарафыннан гамәлгә куелган премия. Язучы, РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре Шамил Мотыйгулла улы Бикчурин (*[[1928 ел|1928]]-[[1991 ел|1991]]*) исемен йөртә.

## Максаты
Татарстанның Лениногорск районы һәм Лениногорски шәһәре, шулай ук якын-тирә төбәкләрдә яшәүче татар, рус һ.б. халыкларның әдәбиятын, мәдәниятен, публицистикасын, сынлы сәнгать һәм музыка иҗатын үстерү, иҗаты халыкны рухи баетуга, әхлаклылыкны күтәрүгә, туган төбәккә мәхәббәт тәрбияләүгә юнәлтелгән талантлы зыялылыларга ярдәм итү.

## Статут
* Иҗади конкурс ике елга бер оештырыла.
* Конкурс 5 номинациядә уздырыла:
** проза
** шигърият
** публицистика
** мәдәният
** сәнгать
* Конкурста әсәрләре аерым китап булып нәшер ителгән, җирле һәм республика газета һәм журналларында басылып чыккан, җирле һәм республика телевидениесе һәм радиосыннан яңгыраган (эфирга чыккан) авторлар һәм коллективлар, шулай ук башка мәдәният һәм сәнгать әһелләре катнаша ала.
* Конкурста җиңүчеләрне конкурс комиссиясе язучының туган көнендә билгели. 
* Җиңүчеләргә (һәр номинациядә) диплом һәм акчалата бүләк  бирелә.

## Ш. Бикчурин премиясе лауреатлары

## Сылтамалар
*   Премия имени Шамиля Бикчурина 
*  Распоряжение Главы администрации Лениногорского района и г. Лениногорска от 12.12.2005 N 904 “О проведении конкурса на присуждение премии им. Ш.Бикчурина“ 
 
## Искәрмәләр

## Моны да карагыз

Төркем:Әдәби премияләр
Төркем:Бүләкләр
Төркем:Лениногорск районы
Ренат Биккин

**Ренат Биккин** (Ренат Ирек улы Биккин, ,  — , ) — хокук белгече, ислам белгече, икътисадчы, «Мәрҗани» нәшрият йортының баш мөхәррире (2010-?), КФУның Халыкара мөнәсәбәтләр, тарих һәм көнчыгышны өйрәнү институтының төбәк белеме һәм ислам белеме кафедрасы мөдире.
Александр Белецкий

**Александр Белецкий** (, ,  — , ) — украин Совет әдәбият белгече, УССРның атказанган фән эшлеклесе (1941), УССР ФА академигы (1939), УССР ФАнең Әдәбият институты директоры (1944-1961).
Василий Беликов

**Василий Беликов** (, ,  — , ) — православие дин эшлеклесе, Казан руханилар семинариясе ректоры (1907—1918).
## Искәрмәләр
Иван Белобородов

**Иван Белобородов** (, ,  — , ) — 1773-1775 еллардагы Керәстиян сугышында катнашучы, Урта Уралда баш күтәрүчеләр башлыгы.

Төркем:1773-1775 еллардагы крәстияннәр сугышы
Валерий Белов (1967)

**Валери Белов** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ хоккейчесе (һөҗүмче), РФ хоккей тренеры, Казан «Ак Барсы»ның баш тренеры (2012-2014).
Григорий Белов

**Белов Григорий Дмитриевич** (1898—1979) — совет археологы һәм музей хезмәткәре.
100-дән ашу фәнни хезмәт авторы, шул исәптән «Таврия Херсонес» монографиясе.

## Биографиясе
Белов Григорий Дмитриевич 1898 елның 25 мартында (яңа стиль буенча 7 апрель) Новгород губернасы Череповецкий өязендә крестьян гаиләсендә туган.

### Белеме
1912 елда укуханәне тәмамлагач, Григорий Новгород укытучылар семинариясенә укырга керә. Семинарияда укуны тәмамлагач, 1917 елда туган ягында укытучы булып эшли башлый. Бөек Октябрь инкыйлабынан соң укытучы хезмәте белән бер үк вакытта халык мәгарифе бүлегендә сәркатип сыйфатында эшли.

1920 елда белемен дәвам итү өчен Ленинград дәүләт университетының иҗтимагый фәннәр факультетына укырга керә (хәзерге Санкт-петербург дәүләт университеты). Университетта уку елларында да мәктәптә укытучы булып эшләвен дәвам итә.

### Эшмәкәрлеге
1924 елда университетны тәмамлаганнан соң, киләсе елда Григорий Белов Херсонесс музееның фәнни хезмәткәре булып эшли (хәзерге Херсонес Таврический Музей-заповеднигы). Күп еллар дәвамында ул антик бүлек белән җитәкчелек итә һәм фәнни эш буенча музей директоры урынбасары булып эшли, ә 1931-1933 елларда музей директоры була. Шул ук елларда ул тарихи темаларга үз хезмәтләрен яза башлый.

1927 елда Херсонеста археологлар конференциясе Яр буе сенатында борынгы шәһәр урынында казу эшләрен башкару турында карар кабул итә, яр буе табигый хәл йогынтысында тиз җимерелә башлаган була. Казыну эшләре Г. Д. Беловка тапшырыла. Эшләр 1931 елда башлана һәм анда Белов гомеренең ахырына кадәр эшли. 1935 елда херсонес базиликасы ачу авторы да була

1938 елда Григорий Дмитриевич Дәүләт Эрмитажының антик донья бүлегенең Греция һәм Рим бүлекчәсенә мөдир булып эшкә күчә, аннары бүлекнең төп саклаучысы да була һәм 1951-1953 елларда - бөтен музейның төп саклаучысы була. Бөек Ватан сугышы елларында Эрмитаж милкен коткаруда, аларны эвакуация шартларында саклауда һәм сугыш төгәлләнгәннән соң Эрмитажны торгызуда катнаша. Бу чорда шулай ук Пергам аллары һәм танар терракота статуэткаларына багышланган кайбер фәнни хезмәтләр яза. ,  .

Белов Григорий Дмитриевич 1979 елда вафат була.

## Шулай ук карагыз
* Херсонес Таврия

## Искәрмә

## Сылтамалар

** Пермский алтарь 
** krimoved-library.ru/books/issledovaniya-hersonesa-hersona-raskopki-gipotezi-problemi153.html Белов Григорий Дмитриевич
** arheologija.ru/pamyati-grigoriya-dmitrievicha-belova/ Памяти Григория Дмитриевич Белова

Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:7 апрель көнне туганнар
Төркем:1898 елда туганнар
Төркем:1979 елда вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Николай Белов (1987)

**Николай Белов** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (сакчы), Санкт-Петербург СКАсы составында Гагарин кубогы иясе (2015).
Борис Белозёрский

**Борис Белозөрски** (, ,  — , ) — СССР архитекторы (Кырымда, Днепропетровскидә иҗат иткән).
Владимир Белокуров

**Владимир Белокуров** (, ,  — , ) — СССР театр һәм кино актеры, педагог, РСФСРның һәм СССРның халык әртисе (1954, 1965).
Евгений Белов

**Евгени Белов** (, ,  — , ) — РИ тарихчысы, педагог, әдәби тәнкыйтьче, мемуарчы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1876).
Николай Белов (1908)

**Николай Белов** (, ,  — , ) — Чабаксар ДРЭСы баш инженеры, «Дальэнерго» һәм «Кузбассэнерго» оешмалары директоры, Социалистик Хезмәт каһарманы (1966).

Төркем:Кемеровода вафатлар
Дмитрий Беляев (1846)

**Дмитри Беләев** (, ,  — , ) — филолог, Визнатияне өйрәнүче, Казан университеты профессоры, Санкт-Петербург ФАнең мөхбир әгъзасы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1876).
Николай Беляев (1958)

**Николай Беләев** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ хәрби эшлеклесе, генерал-майор, РФ каһарманы (1993).
Николай Беляев (1907)

**Николай Беләев** (, ,  — , ) — СССР гаскәрбашы, полковник (1943), алман-совет сугышы вакытында дивизия командиры.
Николай Беляев (1890)

**Николай Беләев** (, ,  — , ) — ныклык теориясе өлкәсендә СССР галиме, профессор, СССР ФАнең мөхбир әгъзасы (1939), СССР ФА Механика институты директоры урынбасары (1941-1944).
Рәис Беляев

**Рәис Беләев** (Рәис Кыям улы Беләев, ,  — , ) — СБКФнең Бауман район кәмититенең беренче сәркәтибе (1960-1961), БЛКЯБнең Татарстан өлкә кәмититенең икенче (1961-1963), беренче (1963-1969) сәркатибе, СБКФнең Бауман район кәмититенең беренче сәркатибе (1969), СБКФнең Чаллы шәһәр кәмититенең беренче сәркәтибе (1969-1984), Казан дәүләт мәдәният институты ректоры (1987-1996).
## Факт
1982 елда  журналының 4нче санында Феодосий Видрашкуның Рәис Беляев турында «Набережная надежды» (Яр буе өмете) романы дөнья күргән.  

## Искәрмәләр

Төркем:КПССның Чаллы шәһәр комитеты беренче секретарьлары
Василий Белоусов

**Василий Белоусов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
## Искәрмәләр
Георгий Белоусов

**Георгий Белоусов** (, ,  — , ) — Россия хоккейчысы (һөҗүмче).
## Искәрмәләр
Сәлим бин Гашур

**Сәлим бин Гашур** (, , ,  — , ) — Тунис футболчысы (ярымсакчы), Кипр чемпионы (2012/13, 2013/14), Африка милләтләре кубогы иясе (2004).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Василий Берви-Флеровский

**Васили Берви-Флеровски** (, ,  — , ) — Россия иҗтимагыятьчесе, публицист, икътисадчы, народниклык идеологларының берсе.
Эмил Бергстрөм

**Эмил Бергстрөм** (, ,  — , ) — Швеция футболчысы (сакчы), Швеция милли футбол җыелмасы әгъзасы.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Евгений Бердников

**Евгени Бердников** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ химигы, химия фәннәре докторы (1989), профессор (2002), КФУ органик кушыламалар структурасын өйрәнү лабораториясенең баш фәнни хезмәткәре.
Төркем:Әлифба буенча химиклар
Юрий Бережко

**Юри Бережко** (, ,  — , ) — РФ волейболчысы (һөҗүмче), Россия чемпионатларының алтын (2005/06, 2007/08, 2011/12), көмеш (2004/05, 2006/07, 2015/16, 2016/17) һәм бронза (2009/10, 2012/13, 2014/15) призчысы, Олимпия уеннарының алтын (2012) һәм бронза (2008) мидәлләре иясе, Европа чемпионатларының җиңүчесе (2017) һәм көмеш призчысы (2007).
Александр Березенский

**Александр Березенски** (, ,  — , ) — Казакъстан хоккейчесе (сакчы, һөҗүмче), Казакъстан милли хоккей җыелмасы әгъзасы, Казакъстан чемпионы (2009/2010).
Илья Березин

**Илья Березин** (, ,  — , ) — РИ шәркыятьчесе (төрки, маңгул, иран халыкларын өйрәнүче), Санкт-Петербург университетының атказанган профессоры, яшерен киңәшче (1885).
## Искәрмәләр
Патанджали

**Патанджали** (, ) — Һиндстанда безнең эрага кадәр II гасырда, даршана фәлсәфи-дини мәктәбе, Йога нигезләүчесе. Нирвана, яктыртылу яки махасамадхи халәтенә ирешү өчен, акыл эшчәнлеге өстеннән контроль һәм Ходай белән тере рухның берләшүенә ирешү өчен асана, крийя һәм пранаяма тәкъвалы күнегүләрнең кирәклеген дәгъва иткән. Мәшһүр "Йога-сутра"ның авторы булып санала, ләкин аның роле аңа кадәр күптән булган фәлсәфи тәгълиматларны җыеп, аларны тасвирлау һәм фәлсәфи нигезләү булган. Патанджали үзенең эшен Сутра стилендә тәкъдим иткән. Кайбер тикшеренүчеләр аны башка Патанджали, "Махабшья" исемле Панини һинд грамматикасына киң комментарий авторы белән бәйлиләр. Патанджали безнең эрага кадәр II гасырда яшәгән һәм Катьяянаның замандашы булган дип фараз ителә. Һинд һәйкәлләрендә аның биографиясенең риваять ваклылары очрый, мәсәлән, Патанджали күктән Паниның учына елан булып төшкәне сөйләнә, бу мөгаен Патанджали исеменең халык этимологиясенә нигезләнгән (pat = төшәргә, añjali = уч).

## Сылтамалар

* Мантра Патанджали: текст, перевод и звучание в исполнении Б. К. С. Айенгара
* Свами Сарасвати. Йога-сутра Патанджали. Минск. Тираж 1000. 2006 г. ISBN 987-35-1703-0
* Йога-Сутры Патанджали. Антология переводов 
* Афоризмы Патанджали 
* Легенда о Патанджали в «Пуранах» 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Йога
Василий Берви

**Васили (Вилһелм) Берви** (, ,  — , ) — физиолог, медицина докторы (1816). 1816-1823 елларда Россия-Америка ширкәте табибы. 1832-1858 елларда Казан университетында: анатомия, физиология һәм мәхкәмә медицинаы кафедрасы мөдире (1832-?), физиология һәм гомуми патология кафедрасы мөдире (1837-?), медицина факультеты деканы (1836-1841, 1853-1857).

Казан университеты ректоры вазифаларын башкаручы (1857).
Максим Березин (1991)

**Максим Березин** (, ,  — , ) — Россия хоккейчесе (сакчы), яшьләр арасында хоккей буенча дөнья чемпионаты җиңүчесе (2011).
## Искәрмәләр
Михаил Березин (1864)

**Михаил Березин** (, ,  — , ) — земство статистигы, сәясәт эшлеклесе, Сарытау губернасыннан II чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
## Искәрмәләр

Төркем:Статистиклар
Әхмәт Беремҗанов

**Әхмәт Беремҗанов** (, ,  — , ) — сәясәт эшлеклесе, Тургай өлкәсеннән I һәм II чакырылышлары РИ Дәүләт Думасы депутаты, Алаш фиркасе әгъзасы, Алаш Урда хөкүмәтендә юстиция министры, Кыргыз АССРның юстиция халык комиссары вазифаларын башкаручы (1921).

Төркем:Патша Думасы депутатлары
Анатолий Беркович

**Анатоли Беркович** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ опера җырчысы,  Казан опера театры (1969-1972), Кемерово филармониясе (1972-1973) һәм Чиләбе оперы һәм балет театры (1973-1999) солисты, РФның атказанган әртисе (1995).
Александр Беспалов

**Александр Беспалов** (, ,  — , ) — Россия шоссе велоузышчысы, ике мәртәбә Россия чемпионы (2004, 2006), дөнья чемпионатларының көмеш (2002) һәм бронза (2003) мидәлләре иясе.
Юрий Беспалов

**Юри Беспалов** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ дәүләт хуҗалык эшлеклесе, СССР химия сәнәгате министры (1986-1989), РФ сәнәгать министры (1996-1997), «Роснефть» ширкәте прехиденты (1997-1998).
Анисия Беспалова

**Анисия Беспалова** (, ,  — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе, Мари-Төрек район хезмәт ияләре депутатлары шурасы рәисе (1959-1960), МАССР социаль тәэминат министры (1960-1976).
Александр Бибиков

**Александр Бибиков** (, ,  — , ) — РИ хәрби-дәүләт эшлеклесе, генерал-аншеф, Уложение кәмисиясе рәисе, Россия империясе сенаты әгъзасы, Пугачев күтәрелешен бастырган гаскәр сәргаскәре.
## Искәрмәләр

Төркем:1773-1775 еллардагы крәстияннәр сугышы
Шота Бибилов

**Шота Бибилов** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (ярымсакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Марат Бибишев

**Марат Бибишев** (Марат Шакир улы Бибишев, ,  — , ) — ТАССРның һәм РФның (1983, 1994) атказанган төзүчесе, СССР Министрлар шурасы премиясе лауреаты (1976). 1952-1973 елларда Якутск, Әлмәт, Зәй, Алабуга шәһәрләре төзелеш оешмаларында. 1973-1994 елларда Яр Чаллы йортлар салу комбинаты директоры.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Төзүчеләр
Виктор Сухоруков

**Виктор Сухоруков** (10 ноябрь 1951 ел) — Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе һәм Россия кино һәм театр актеры. РФ халык артисты (2008).

Төркем:Артистлар
Төркем:Россиянең халык артистлары
Александр Беркутов

**Александр Беркутов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
Мөгезкатлауның 2 типтагы рәшәткәле дистрофиясе

***2 типтагы «рәшәткәле» дистрофия (Меретой синдромы)***

2 типтагы «рәшәткәле» дистрофия еш системалы амилоидоз белән бәйле.

**1.             Нәселдәнлек төре** ген 9q34 урнашу белән аутосом-доминатлы.

**2.            ** Гомернең 3 декадасында рецидивлы эрозиясе белән **билгеләнә**, әмма 1 типтагы «рәшәткәле» дистрофиядән сирәгрәк.

**3.             Билгеләре.** «Рәшәткәләр» ясаучы тәртипсез урнашкан кыска, юка сызыклар, әмма 1 типтагы «рәшәткәле» дистрофиягә караганда юкарак, сирәгрәк урнашкан һәм радиаль юнәлгән (рәс. 9.48).

**4.             Гистология.** Мөгезкатлау стромасында һәм патологик барышта катнашкан башка әгъзаларда амилоид утырмалары.

**5.             Дәвалау.** Гомернең 7 декадасында үтәли яки тирән катлы кератопластика, әмма операциядән соң экспозицион кератопатия нәтиҗәсе буларак рецидивлы инфекция барлыкка килү куркынычлыгы бар.

**6.             Системалы күренешләренә** көчәюче ике яклы баш мие һәм арка мие нервларының нейропатиясе, дизартрия, «пергаментлы» (коры һәм юка) тире, бит нервының ике яклы параличы өчен үзенчәлекле битлек сыман кыяфәт, алга чыгып торучы иреннәр һәм салынып төшкән колак яфраклары керә. Амилоидоз күренешләрен шулай ук бөерләр һәм йөрәктә ачыклап була.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Мөгезкатлауның 3 һәм 3А типтагы рәшәткәле дистрофиясе

3 типтагы «рәшәткәле» дистрофиянең нәселдәнлек төре — аутосом-рецессивлы дип фаразлана, 3А типтагы «рәшәткәле» дистрофиянең — аутосом-доминатлы.

Ике очракта да ген 5q31 урнаша.

**1.            ** 3 тип гомернең 4-6 декадасында күрү начарлану белән **билгеләнә**, шул ук вакытта рецидивлы эрозия синдромы сирәк очрый; ЗА тибы соңрак билгеләнә.

**2.             Билгеләре**

• Бераз чагылган мөгезкатлау томанлануы белән лимбның бер кырыеннан икенчесенә баручы юан, арканга охшаган сызыклар (рәс. 9.49).

•               Берникадәр вакыт белән үзгәрүләр бер яклы була ала, чир билгеләренең чагылган асимметриясе мөмкин.

•               Аеруча бергә җәрәхәт, хәтта минималь булса да чир тиз көчәя.

**3.             Дәвалау.** Барлык очракларда диярлек үтәли яки тирән катлы кератопластиканы үткәрү кирәк.
## Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Мөгезкатлауның 1 типтагы бөртекле дистрофиясе

***1 типтагы бөртекле дистрофия***

**1.             Нәселдәнлек төре** ген 5q31 урнашу белән аутосом-доминатлы.

**2.            ** Гомернең 1 декадасында **билгеләнә**, әмма чирнең башлангыч стадияләрдә күрү, кагыйдә буларак, начарланмый, ләкин кайбер пациентлар яктылык сибелешенә бәйле күз чагылуына зарланырга мөмкин. Рецидивлы эрозияләр — сирәк күренеш.

**3.             Билгеләре** (барлыкка килү тәртибендә).

•               Төгәл чик белән мөгезкатлауның үзәк өлешендәге строманың алгы катламнарында урнашкан «валчык» яки «бөртекне» хәтерләтүче ак төстәге кечкенә чыганаклар (рис. 9.50а).

•               Тулаем өзлегүләрнең күренеше радиаль, «тәлинкә» яки «чыршы» формалы була ала.

•               Башлангыч стадияләрдә утырмалар арасындагы мөгезкатлау стромасы үтә күренмәле.

•               Әкренләп депозитларның саны һәм үлчәме арту, аларның тирәнлеккә һәм перифериягә таралышы, әмма лимб җәлеп ителми. (рис. 9.50б).

•               Депозитлар кушылу һәм строманың арадаш өлкәләренең таралган томанлануы күрү үткенлеге кимүенә китерә (рис. 9.50в).

•               Мөгезкатлау сизгерлеге кимү.

**4.             Гистология.** Массонның өчхромы белән ачык кызылга буялучы аморфлы гиалинлы утырмалар (рис. 9.50г).

**5.             Дәвалау.** Үтәли яки тирән катлы кератопластика (гадәттә гомернең 5 нче декадасында). Өске дистрофия барышларының рецидивлары эксимерлазерлы кератэктомиянең кабат курсларын таләп итә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Мөгезкатлауның 2 типтагы бөртекле дистрофиясе

***2 типтагы бөртекле дистрофия (Авеллино)***

**1.             Нәселдәнлек төре** ген 5q31 урнашу белән аутосом-доминатлы.

**2.            ** Гомернең 2 декадасында **билгеләнә**. Рецидивлы эрозияләр сирәк очрый, әгәр барлыкка килсә, кагыйдә буларак, үзгәрешләрнең чагылганлыгы уртача, шуңа кайбер пациентлар үзләрендә бу чирнең булуы турында уйламаска да мөмкин.

**3.             Билгеләре.** «Боҗра», «тәлинкә», «йолдыз» яки «бөртек» (рәс. 9.51) формасындагы өске нәфис томанлануларның мөгезкатлауның үзәк өлешендә тыгызлыгы күбрәк (1 типтагы бөртекле дистрофия күренешләре белән охшаш) һәм мөгезкатлауның «рәшәткәле» дистрофиясе билгеләренә охшаш тирән сызыклы томанланулар белән бергә була.

**4.             Гистология.** Массонның өчхромы һәм кызыл Конго белән буялган мөгезкатлау стромасында гиалин һәм амилоид утырмалары.

**5.             Дәвалау** гадәттә таләп ителми.

**NB 5 нче хромосомадагы** *TGFB1* **генындагы мутацияләр 1 һәм 2 типтагы Боумен мембранасы дистрофиясе, 1 һәм 3А типтагы «рәшәткәле» дистрофия вә 1 һәм 2 типтагы бөртекле дистрофиянең сәбәбе була, шуңа аллель вариантлары турында сөйләшергә була.**

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Марат Бикмаев

**Марат Рифкать улы Бикмаев** (1986 елның 1 гыйнвары, ) — татар чыгышлы Үзбәкстан футболчысы, Үзбәкстан милли футбол җыелмасы әгъзасы, Үзбәкстан (2002, 2003, 2004, 2016, 2017) һәм Казакъстан (2013) чемпионы, Үзбәкстанның иң яхшы футболчысы (2017).

## Тормыш юлы
Марат Бикмаев 1986 елның 1 гыйнварында Ташкәнтта туа. 2002 елда профессиональ карьерасын Ташкентның «Пахтакор» клубында башлаган. Өч сезон эчендә команда составында 39 очрашу уздыра һәм ундүрт туп кертә. «Пахтакор» белән бергә Бикмаев ил беренчелегендә өч тапкыр җиңүгә ирешз, шулай ук кубок иясе була.

2004 елда Марат Россиягә күчеп килә һәм Самарның «Крылья Советов» клубы белән контракт төзи. Клуб составында Марат ил беренчелегендә нибары биш очрашу, шулай ук Кубокта ике уен үткәрә. 2005/06 елгы УЕФА Кубогының икенче квалификация раундының беренче матчында катнаша.

2007 елда Казан «Рубин»ы сафларын тулыландыра. Клуб өчен бер матч та уйнамыйча, Бикмаев Казаннан китеп, Налчыкка күчә. Налчыкта җирле «Спартак» составында чыгыш ясый. Яңа командада дебют 2008 елның 15 мартында Раменскоеның «Сатурн» командасына каршы беренче тур матчында була. 2010 елның җәендә Бикмаев «Сатурн» белән контрактны өзә һәм Владикавказның «Алания»сенә күчә. Яңа клуб өчен 2010 елның 15 августында Пермьнең «Амкар» командасына каршы матчта дебют ясый. 

2011/12 сезоны тәмамлангач, футболчы белән контракт озайтылмый һәм Марат, «Актобе» уенчысы булып, Казакъстанга китә. Ике сезон эчендә клуб составында ил чемпионатында 21 матч, шулай ук Кубокта алты очрашу уздыра. Клуб белән берлектә, 2013 елда Казакъстан чемпионы була. 5 майда «Тобол» белән уенда имгәнү алган, озак торгызылган һәм ел азагында клубтан киткән. 

2014 елның 7 гыйнварында Ташкәнтның «Локомотив» командасы белән ике еллык контракт төзи. 2014 елның 1 октябрендә яңа клуб өчен дебют ясый. «Локомотив» өчен тагын 4 сезон уйный һәм аның белән өч тапкыр рәттән Үзбәкстан чемпионы була. 2019 елның 23 гыйнварында «Пахтакор»га әйләнеп кайта.

### Җыелма команда составында
Милли җыелма команда составында 2004 елның 31 мартында Тайвань җыелма командасына каршы 2006 елгы Дөнья чемпионатына сайлап алу матчында дебют ясый. Җыелма команда өчен беренче голны Бикмаев Фәлистыйнга каршы матчта кертә. 

## Казанышлар
 **«Пахтакор»**

* Үзбәкстан Чемпионы(4): 2002, 2003, 2004, 2019
* Үзбәкстан Кубогы иясе(4): 2002, 2003, 2004, 2019
* Азия чемпионнары лигасы ярымфиналчы (2): 2003, 2004.

 **«Алания»**

* Россия Кубогы финалчысы: 2010/11
* ФНЛ көмеш призеры: 2011/12.

 **«Актобе»**

* Казакъстан Чемпионы (1): 2013.

 **«Локомотив»**

* Үзбәкстан Чемпионы (3): 2016, 2017, 2018
* Үзбәкстан чемпионатының көмеш призеры: 2014
* Үзбәкстан Кубогы иясе (3): 2014, 2016, 2017
* Үзбәкстан Суперкубогы иясе (2015)

**Шәхси**

* Үзбәкстанда елның иң яхшы футболчысы (1): 2017

## Искәрмәләр
Төркем:Әлифба буенча спортчылар

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Төркем:Русия футболчылары
Төркем:Үзбәкстан футболчылары
Елена Бикколова

**Елена Бикколова** (Елена Сергеевна Бикулова-Маськина, ,  — , ) — Россия җиңел атлетикачысы, 100 кмга йөгерү буенча Европа чемпионатының өч мәртәбә бронза призчысы (1994, 1998, 1999).
Белизда Һинд дине

**Белизда Һинд дине** үтеп керүе 1857 елга карый, шул вакытта өч мең Көнчыгыш Һиндле Ямайкадан Белизга күчкән. 2010 ел халык санын алу буенча, Белизның 2% халкы Һинд дине тарафдарлары булган. Британия Һиндстаныннан Һинд дине тарафдарлары 19-ынчы гасыр дәвамында шикәр камышы плантацияләренә ялланган хезмәтчеләр буларак килгәннәр.

Белизда Һинд дине җәмәгате күбесенчә 1950-енче елларда килгән гаиләләрдән тора, ул вакытта Белиз һаман Британия колониясе булган. Җәмәгать тулысынча диярлек синдх халкыннан тора һәм, шулай итеп, алар арасында зур мәдәни аермалар юк.

## Сылтамалар
*International Religious Freedom Report 2006, Belize
*The facts about East Indians
*Hindus celebrate Diwali in Belize 
* Indian Diaspora in South America/ Belize 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Илшат Биләлов

**Илшат Биләлев** (Илшат Минтаһир улы Биләлев, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Пётр Билярский

**Пөтр Биләрски** (, ,  — , ) — РИ филологы, славян телләрен өйрәнүче, Санкт-Петербург ФА академигы (1863).
Мөгезкатлауның Шнайдер дистрофиясе

***Үзәктәге кристаллик Шнайдер дистрофиясе***

Кристаллик Шнайдер дистрофиясе — кан сүлендә якынча 50% пациентта холестеринның артуы белән бәйле мөгезкатлауда май алмашу чире.

**1.             Нәселдәнлек төре** ген 1p36 урнашу белән аутосом-доминатлы.

**2.            ** Гомернең 2 декадасында, аеруча көчле яктылыкта, күрү начарлану белән **билгеләнә**.

**3.             Билгеләре**

•              Мөгезкатлауның үзәктәге, оваль субэпителиаль, кристаллик томанлануы (рис. 9.46а).

•              Таралган мөгезкатлау томанлануы һәм гомернең 3 декадасында барлыкка килүче чыгып торучы мөгезкатлау дугасы. (рис. 9.46б).

**4.             Гистология.** Фосфолипидлар һәм холестерин утырмалары.

**5.             Дәвалау.** Эксимерлазерлы кератоэктомия.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Мөгезкатлауның 1 типтагы рәшәткәле дистрофиясе

***1 типтагы «рәшәткәле» дистрофия (Бибер-Хааб-Диммер)***

**1.             Нәселдәнлек төре** ген 5q31 урнашу белән аутосом-доминатлы.

**2.            ** Гомернең 1 декадасы ахырында строманың гадәти үзгәрешләргә кадәр булган рецидивлы эрозияләр белән **билгеләнә**, шуңа чиргә башта дөрес диагноз куелмаска мөмкин.

**3.             Билгеләре** (барлыкка килү тәртибендә).

•              Алгы стромаль ялтыраучы нокталы ясалулар (рис. 9.47а).

•              Чагылган яктылыкта яхшы күренгән юка «рәшәткәгә» кушылу (рис. 9.47б).

•              Мөгезкатлауның перифериясе катнашусыз барышның тирәнлеккә һәм киңлеккә үсеше *(кара* рәс. 9.47б).

•              Тулаем томанлану көчәюче күрү начарлануга китерә һәм мөгезкатлауның рәшәткәле үзгәрешләре аерылмый торган була (рис. 9.47в).

**4.             Гистология.** Кызыл Конго белән буялган амилоид өстәүләре (рис. 9.47г). Поляризацион фильтр кулланып тикшергәндә амилоид утырмаларында үзенчәлекле яшел икеләтә нур сынышына ия (рис. 9.47д).

**Дәвалау.** Еш үтәли яки тирән катлы кератопластика, әмма гомернең 6 декадасына кадәр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Виктор Бирюков

**Виктор Бирүков** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ футболчысы (сакчы), спорт остасы, РФ футбол тренеры.
Николай Благовещенский (1821)

**Николай Благовещенски** (, ,  — , ) — РИ филологы, фәннәр докторы (1851), Варшава университеты ректоры (1872-1883), РИ мәгариф министры киңәшчесе, Казан университетының атказанган профессоры (1891). Яшерен киңәшче (1873).
Николай Благовещенский (1893)

**Николай Благовещенски** (, ,  — , ) — табиб-бактериолог, галим, укытучы, Сталино медицина университетының микробиология кафедрасы мөдире (1930-1937).
Георгий Блосфелд

**Георги Блосфелд** (, ,  — , ) — медицина докторы, Казан университетының атказанган профессоры (1865).
Евгений Блохин

**Евгени Блохин** (, ,  — , ) — Казакъстан хоккейчесе (сакчы), Казакъстан милли хоккей җыелмасы әгъзасы, Кышкы Азия уеннары чемпионы (2011).
Антон Бобёр

**Антон Бобөр** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы.
Александр Бобкин

**Александр Бобкин** (, ,  — , ) — Украина хоккейчесе (һөҗүмче) һәм хоккей тренеры, Украина милли хоккей җыелмасы әгъзасы, Украина чемпионы (2006, 2007, 2008, 2011).
Пётр Боборыкин

**Пөтр Боборыкин** (, ,  — , ) — рус телендә иҗат иткән язучы, драматург, журналист, әдәби тәнкыйтьче, әдәбият тарихчысы, мемуарчы, тәрҗемәче, Санкт-Петербург ФАнең шәрәфле академигы (1900). Иҗаты: «Хәepле юлга» («В путь-дорогу», 1862-1864) романы, «Ярты гасыр эчендә» («За полвека», 1906-1911) дигән истәлекләр китабы, һ.б. Әсәрләрнең кайберләрендә Казан университеты, аның укытучылары, студентлары турында сөйләнә.
## Искәрмәләр
Алексей Бобров (1973)

**Алексей Бобров** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (сакчы, ярымсакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Евгений Бобров

**Евгени Бобров** (, ,  — , ) — рус фәлсәфәчесе, фәлсәфә һәм әдәбият тарихчысы, профессор (18??).
Алексей Бобровников

**Алексей Бобровников** (, ,  — , ) — праваслау миссионеры, маңгул халыкларын өйрәнүче, Казан руханилар академиясенең буддачылыкка каршы бүлеге мөдире.
Модест Богданов

**Модест Богданов** (, ,  — , ) — РИ зоологы, сәяхәтче, фәннәр докторы (1881), Санкт-Петербург университеты профессоры.
Александр Богомолов (1976)

**Александр Богомолов** (, ,  — , ) — Россия волейболчысы (үзәк блоклаучы) һәм волейбол тренеры, Россиянең спорт остасы, Россия чемпионатларының алтын (2006/07, 2008/09, 2009/10), көмеш (2000/01, 2002/03, 2014/15) һәм бронза (1994/95, 2004/05, 2007/08, 2013/14) мидәлләре иясе, яшьләр арасында Европа (1994) һәм дөнья (1995) чемпионы.
Александр Бодров

**Александр Бодров** (, ,  — , ) — земство табибы, Нократ губернасыннан II чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты, Хезмәт Каһарманы (192?).
## Искәрмәләр
Сальваторе Боккетти

**Сальваторе Боккетти** (, ,  — , ) — Италия футболчысы (сакчы), Италия милли футбол җыелмасы әгъзасы, Россия чемпионатларының алтын (2016/17) һәм бронза (2010) призчысы, Россия кубогы (2012) һәм суперкубогы (2012, 2017) иясе.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Валерий Боков

**Валери Боков** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ җырчысы һәм җырлар авторы.
Василий Болдырев

**Василий Болдырев** (, ,  — , ) — РИ һәм АКШ физиологы, гастроэнтеролог, медицина докторы (1904), Казан университеты профессоры (1912).
## Искәрмәләр
Алексей Бондарев

**Алексей Бондарев** (, ,  — , ) — Казакъстан һәм Россия һоккейчесе (сакчы), Европа чемпионнары кубогы иясе (2005), КХЛның бронза мидәле иясе (2014).
Сергей Бондарев

**Сергей Бондарев** (, ,  — , ) — укытучы, Сарытау губернасыннан I чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты, Бөтенрусия оештыру мәҗлесе әгъзасы (1918).
Александр Бондаренко

**Александр Бондаренко** (, ,  — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе, СБКФнең Идел буе район комитетынең 1 нче сәркатибе (1957-1961), СБКФнең Казан шәһәр комитетынең 1 нче сәркатибе, Казан шәһәр хезмәт ияләре депутатлары шурасының башкарма комитеты рәисе (1965-1985).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Татарстан тарихы
Виктор Бондаренко (1953)

**Виктор Бондаренко** (7 июль 1953 ел) — галим-философ. 2003 елдан Башкорт дәүләт педагогия университеты укытучысы. Фәлсәфә фәннәре докторы (1996), профессор (1997).

## Биографиясе
Виктор Николаевич Бондаренко 1953 елның 7 июлендә Петухов шәһәрендә туган.

1976 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлый һәм хезмәт юлын Башкорт АССРның Кыйгы районы мәктәпләрендә башлый.

1980 елдан  Стәрлетамак дәүләт педагогия институтына укытуга күчә. 

1984-1992 елларда һәм 1996 елдан  — БДУ-да укыта, 2001 елдан — Уфа дәүләт авиация техник университетында укыта, фәлсәфә һәм социология кафедрасы мөдире.

2003 елдан бирле Башкорт дәүләт педагогия университетында укыта.

БДУ аспирантурасында — кандидатлык диссертациясе (1980-1984),УДАТУ докторантурасында докторлык диссертациясе яклый (1992-1995).

## Фәнни эшчәнлеге
В. Н. Бондаренконың фәнни хезмәтләре марксистик философиягә, онтология, гносеология, политология һәм метафизика мәсьәләләренә багышланган.

80-нән артык фәнни хезмәт һәм *18 шигъри җыентык* авторы.

**Төп гыйльми хезмәтләре**

Из опыта философского исследования методологии и теории марксистского социализма. Уфа, 1990;

Марксистская светская религия. Уфа, 1994;

Методологические принципы гносеологикой концепции классического марксизма. Уфа, 1997.

2013-2015 елларда — «Философская психология: методология, теория и практика», 2015-2017 елларда — «Духовно-психологическое конструирование и немедицинская психотерапия», 2016-2019 елларда «Духовная психология и психотерапия» темалары буенча үзе әзерләгән мәгариф программалары нигезендә практик психологлар өчен семинарлар һәм тренинглар үткәрә.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Бондаренко Виктор Николаевич // Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми -нәшрият комплексы, 2015—2020. — .
Төркем:7 июль көнне туганнар
Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары
Төркем:БДУ укытучылары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Курган өлкәсендә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1953 елда туганнар
Борис (Лентовский)

**Борис** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Пенза һәм Саранск епискобы (1921-1922).
Борис (Плотников)

**Борис** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Киев руханилар семинариясе (1888-1892) һәм Санкт-Петербург руханилар академиясе (1892-1893, 1899-1901) ректоры, Ямбург япискебе (1899-1901).
## Искәрмәләр
Брунейда Һинд дине

Брунейның Һинд дине җәмәгате тулысынча диярлек Һиндстан чыгышлы кешеләрдән тора. Якынча сан - берничә мең кеше. Брунейда ике Һинд дине гыйбадәтханәсе бар. 2001 ел халык санын алу буенча, 124 Һинд дине тарафдары гражданнар булган һәм 91-е даими резидентлар булган. Башкалары граждан булмаганнар. IRF 2006 Report
## Шулай ук карарга мөмкин
* Хикаят Сери Рама
## Искәрмәләр

Төркем:Брунейда Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Захарий Благонравов

**Захари Благонравов** (, ,  — , ) — сәясәт эшлеклесе, мөхәррир, укытучы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1903), Пермь губернасыннан IV чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Галицкий

**Галицкий** — фамилия.
* Михаил Галицкий (1953), драма артисты.
* Сергей Галицкий (1967), бизнесмен.
*Василий Галицкий (1912), галим-географ, география фәннәре докторы, профессор.

## <small>Моны да карагыз</small>
#### Топоним
* Галицкое — Киров өлкәсенең Санчурск районындагы авыл.

Төркем:Фамилияләр
Борис (Рукин)

**Борис** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Тын руханилар семинариясе ректоры (191?-1921), Можайск епискобы (1923-1925).
Пётр Борискин

**Пөтр Борискин** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Юрий Борисов

**Юри Борисов** (, ,  — , ) — РФ хәрби-дәүләт эшлеклесе, РФ сәнәгать һәм сәүдә министры урынбасары (2008-2011), РФ саклану министры урынбасары.
Михаил Борок

**Михаил Борок** (, ,  — , ) — РИ һәм СССР табибы (фтизиатр), медицина фәннәре докторы (1939), профессор, Ленинградтагы Туберкулез фәнни-тикшеренү институты директоры (1923-?), Ленинград ГИДУВының фтизиатрия кафедрасы мөдире (1928-1950).
Игорь Бортников

**Игорь Бортников** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Никита Бочаров

**Никита Бочаров** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия кубогы (2011/12) һәм суперкубогы (2012) иясе.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Мокыш Буштаев

**Мокыш Буштаев** (, ,  — , ) — юрист, журналист, «Алаш» фиркасе һәм Алаш Урда хөкүмәте әгъзасы.
Денис Бояринцев

**Денис Бояринцев** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2004-2005), РФның Беренче дивизионы җиңүчесе (2002), Россия чемпионатларының көмеш (2005, 2006, 2007, 2009) һәм бронза (2010) призчысы.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Глеб Братановский

**Глеб Братановски** (, ,  — , ) — СССР дәүләт эшлеклесе, БК(б)Фнең Мәскәү шәһәр кәмититенең 3 нче (1937-1938), 2 нче (1938) сәркатибе.
Николай Брашман

**Николай Брашман** (, ,  — , ) — математик, укытучы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1852), Санкт-Петербург ФАнең мөхбир әгъзасы (1855), Мәскәү университетының атказанган профессоры (1859), Мәскәү математика җәмгыятенең беренче президенты (1864-1866).

Төркем:Математиклар
Сергей Бреев

**Сергей Бреев** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), РФның спорт остасы (2016).
Филипп Брейтенбах

**Филипп Брейтенбах** (, ,  — , ) — технология, авыл хуҗалыгы һәм урман хуҗалыгы профессоры, Санкт-Петербург урман институты директоры (1826-1837).
Павел Брендл

**Павел Брендл** (, ,  — , ) — Чехия һоккейчесе (һөҗүмче), яшьләр арасында дөнья чемпионы (2001), Швеция чемпионатының (2007) һәм КХЛның (2009) иң яхшы мәргәне.
Митрофан Бречкевич

**Мытрофан Бречкевыч** (, ,  — , ) — Украина тарихчысы, славән халыкларын өйрәнүче, УССРның атказанган фән эшлеклесе (1948).
Илья Британ

**Илья Британ** (, ,  — , ) — рус телендә иҗат иткән язучы, публицист.