Федераль куркынычсызлык хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе

**Федераль куркынычсызлык хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе** — Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Татарстан Республикасындагы территориаль органы. 

## Тарих
Федераль куркынычсызлык хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе Казан эшче һәм солдат депутатлары Советының 1917 елның 26 октябрендәге карары нигезендә төзелә.  *Казан вакытлыча революцион штабының тикшерү комиссиясе*ннән куркынычсыз хезмәтенең тарихы башлана. Казан губернасы эшчеләр һәм солдат депутатлары Советының 1917 елның 15 һәм 19 ноябрендәге карары белән әлеге комиссия шул ук Советта суд-тикшерү Советына, ә 1918 елның 27 февралендәге эшчеләр, солдат һәм крестьян депутатларының Казан губерна Советы карары белән *Губерна Советы каршындагы революция — тикшерү комиссиясе* дип үзгәртелә.

Эшче, солдат һәм крестьян депутатлары Советының 1918 елның 1 июлендәге Казан губернасы башкарма комитеты Президиумының 1918 елның 1 июлендәге карары белән комиссия 1917 елның 27 ноябрендә төзелгән Казан революция трибуналы тикшерү комиссиясенең контрреволюциягә каршы көрәш бүлеге белән берләштерелә — яңа барлыкка килгән орган *Контрреволюциягә, спекуляция һәм саботажга каршы көрәш буенча Казан гадәттән тыш тикшерү комиссиясе* дип атала башлый   .

РСФСР Халык Комиссарлары Шурасының 1918 елның 16 июлендәге декреты белән комиссия Чехословакия фронтында контрреволюциягә каршы көрәш буенча Гадәттән тыш комиссиягә; Россия Коммунистлар партиясенең Казан губерна комитеты (большевиклар) 1918 елның 8 октябрендәге карары белән — *Контрреволюциягә, спекуляция һәм сабатажга каршы көрәш буенча Казан губерна гадәттән тыш комиссиясе* (большевиклар) дип үзгәртелә;Бөтенроссия Үзәк Башкарма комитеты һәм РСФСР Халык Комиссарлары Советының 1920 елның 27 маендагы Декреты һәм Үзәк Башкарма комитетының 1920 елның 28 сентябрендәге карары белән — *ТАССР Халык Комиссарлары Советы каршындагы контрреволюциягә, спекуляциягә һәм җинаятьләргә каршы көрәш буенча Бөтенроссия Татарстан гадәттән тыш комиссиясе* (ТАССР Үзәк Башкарма комитеты)  тип үзгәртелә  .

Бөтенроссия Үзәк Башкарма комитетының 1922 елның 6 февралендәге Карары белән комиссия РСФСР Эчке эшләр халык комиссариаты каршындагы *Баш сәяси идарәнең Татарстан сәяси бүлеге дип* үзгәртелә. СССР Үзәк Башкарма комитетының 1923 елның 2 ноябрендәге карары белән *СССР Халык Комиссарлары Советы каршындагы Берләштерелгән Дәүләт Сәяси Идарәсенең Татарстан бүлеге* дип атала.  СССР Үзәк Башкарма комитетының 1934 елның 10 июлендәге карары белән  *СССР Эчке эшләр халык комиссариаты идарәсенең яшерен-сәяси бүлеге* итеп үзгәртелә. ТАССР Үзәк Башкарма комитеты Президиумының 1937 елның 20 мартындагы карары белән бүлек урынына *ТАССР Эчке эшләр халык комиссариатының дәүләт куркынычсызлыгы идарәсе* оештырыла  .

ТАССР Югары Советы Президиумының 1954 елның 29 апрелендәге Указы һәм РСФСР Югары Советы Президиумының шул ук елның 17 июнендәге Указы белән ТАССР ЭЭМ дәүләт куркынычсызлыгы идарәсе базасында ТАССР Министрлар Советы каршындагы *Дәүләт Куркынычсызлыгы Комитеты* оештырыла. 1978 елда ул ТАССР дәүләт куркынычсызлыгы комитеты буларак эшли башлый (1990 елдан — ТССР, 1992 елдан — ТР). СССР дәүләт куркынычсызлыгы комитетына (1954-1991), Россия Федерациясе Иминлек министрлыгына (1992-1993), Россия Федерациясе контрразведкасы федераль хезмәтенә (1993-1995), Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенә (1995 елдан), Татарстан Республикасы Президентына һәм Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетына (1991-2001) буйсына.   .

1992 елгы РФ Законы нигезендә ТР Дәүләт куркынычсызлыгы комитеты чит ил махсус хезмәтләре һәм оешмаларының разведка-эзләнү эшчәнлеген, шулай ук Россия  Федерациясенең Конституция төзелешенә, суверенитетына, территориаль бөтенлегенә һәм оборонага каршы көчләрне ачыклау, кисәтү һәм булдырмау буенча эш алып барды», ә 1995 елгы закон нигезендә чит дәүләтләрнең махсус хезмәтләре һәм оешмалары, шулай ук аерым затларның, шулай ук аерым затларның разведка һәм башка төр эшчәнлекләре тикшерерү һәм булдырмау бурычы куела   .

Комитет  озак вакыт совет исемен саклап калды, әмма 2001 елның 11 маенда ТР Дәүләт Советы карары белән *Федераль куркынычсызлык хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе* тип үзгәртелде.    .

## Урнашуы

1918-1922 елларда Казан губернасы гадәттән тыш комиссиясе ХХ гасыр башында төзелгән М. П. Марко йортында, архитекторлар К. С. Олешкевич һәм С. В. Бечко-Друзин проекты буенча (хәзерге вакытта — Г. Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе, Гоголь урамы, 4 нче йорт) урнашкан булган.      .

Алга таба дәүләт куркынычсызлыгы органнары Дзержинский урамындагы  23нче йортка күчерелә.  Бина 1912 елда И. И.Брюно проекты буенча кондитер Н. И. Лопатин өчен модерн стилендә төзелгән. 1994 елда ул җирле әһәмияттәге тарих һәм мәдәният һәйкәлләре исемлегенә кертелгән, 2005 елда янгыннан соң исемлектән төшереп калдырылган һәм сүтелгән, ә 2008 елда «новодел» буларак яңадан төзелгән, шуннан соң анда Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгына бирелгән.       . Совет чорыннан Черек күл буенда урнашкан эчке төрмәсе булган бинага  синонимик исем беркетелә, мәсәлән, «Черек күлгә алып килделәр».     .

Яңа бина өчен урынны Татарстан президенты М.Ш. Шаймиев үзе сайлый . Төзелеш 2007 елда Татарстан премьер-министры Р. Н.Миңнеханов катнашында тантанадан соң башлана.   . 

Федераль куркынычсызлык хезмәтенең ТР буенча идарәсе Штаб-квартирасы гомуми мәйданы 32 мең кв. м булган 4-5 катлы берничә корпустан гыйбарәт, анда 5,8 мең кв.м булган эш бүлмәләре, шулай ук бассейнлы спорт комплексы, 30 урынга исәпләнгән медицина стационары, 50 автомобильгә исәпләнгән җир асты гаражы, хезмәт тиры урнашкан. Төзелешкә 30 миллион сум акча тотылган. Бина 2010 елда федераль ФСБ хезмәте директоры А. В. Бортников катнашында ачылды.

## Шәхесләр
### Җитәкчеләре

* 1917-1918: Л. Р.
* 1918: Олкеницкий Г. Ш.
* 1918: Кин П. A.
* 1918: Латсис М. .Әм.
* 1918-1919: Карлсон К. М.
* 1919-1920: Девингтал Дж. Ф.
* 1920-1921: Иванов Г. М.
* 1921-1922: Денисов А. A.
* 1922-1924: С.Шварц БЕЛӘН.
* 1924-1925: Даниловский И. TO.
* 1925-1927: Кадушин I. A.
* 1927-1932: Кандыбин Д. МИН.
* 1932-1933: Мацон Г. П.
* 1934-1936: Гарин В. Н.
* 1936-1937: Руд П. Г.
* 1937: Алемасов А. М.
* 1937-1939: Михайлов В. .Әм.
* 1939-1941: Морозов Э. М.
* 1943-1944: А. Г.
* 1944-1947: Ручкин А. Ф.
* 1947-1948: А. М.
* 1948-1953: Токарев Д. БЕЛӘН.
* 1954-1957: Семьонов П. П.
* 1957-1961: Ромашков П. .Әм.
* 1961-1980: Бичурин А. X.
* 1980-1987: Галиев И. X.
* 1987-1993: Калимуллин Р. Г.
* 1993-1999: В.Салимов A.
* 1999-2004: Гусев А. П.
* 2004—2011: Вдовин Э. Б. 
* 2011—2013: Антонов А. Б. 
* 2013–2020: Хамитов Д. Г. 
* 2020-хәзерге Хвостиков И. Б. 

### Аерым танылган хезмәткәрләре

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Сылтамалар

* 
* 
* 

Төркем:Казан оешмаларыТөркем:Татарстан буенча федераль дәүләт хакимияте органнары