Сары төс

**Сары** — 565–590 нм дулкын озынлыклы төсләр. Зәңгәр төскә өстәмә төс булып тора.

Сарының стандартлаштырылган төсләренең берсе CMYK системасы компоненты булып тора. Аның RGB системасындагы уналтылы билгеләнеше — #ffff00.

## Сары төснең табигый эталон һәм үрнәкләре
[thumb|250px|[Каротин йомырка сарысына төс бирә]]
[thumb|250px|Сары [тузганак]]

### Спектраль чыганаклар
* Натрий D1 (589,59 нм) һәм D2 (588,99 нм) ионнары эмиссион спектрының икеле сары линиясе.
* Терекөмеш λ1 (577,0 нм), λ2 (579,1 нм) ионнары эмиссион спектрының икеле линиясе.

### Сары төстәге органик матдәләр
* Тузганак, казаяк, көнбагыш һ.б. чәчәкләренә сары төсне каротиноидлар бирә.
* Көзге яфрак һәм орлыкларга сары төсне лютеин һәм ксантофилл бирә.
* Йомырка сарысына — ксантофилл һәм шулай ук каротиноидлар. 
* Сәламәт хайваннар бәвеленең төсе гемоглобинннан барлыкка килүче органик пигмент — билирубин белән билгеләнә.
* Гепатит булганда бавыр билирубинны эшкәртә алмый. Билирубин канда җыела, шул сәбәптән тире һәм күз агы саргая. Әлеге симптом сары авыруы дип атала.
* Үт суы сары төстә, шуңа урта гасырларда бавыр авырулары вакытында сары төстәге үсемлекләрдән ясалучы дарулар кулланганнар. Аларның кайберләреннән фәнни медицинада шул ук максттан файдаланалар (мәсәлән, тузганак).

### Сары неорганик [[пигмент]]лар
* Сары кадмий — кадмий сульфиды
* Хромлы сары
* Сары охра һәм сары комның төсен тимернең өчвалентлы ионнары тәэмин итә.

## Сәнәгатьтә сигнал бирү төсләре
Сары төс атмосферада минималь таралышка ия, шуңа күрә сигнал, кисәтү төсе буларак файдаланыла, кара кыек буйлар белән берлектә — визуаль контрастлыкны арртыру өчен.

Газ баллоннарын билгеләүдә сары төстән файдаланалар:
* азот, бутилен, углекислота газларының исемнәрен билгеләү өчен;
* аммиак баллоннарын буяу өчен;
* күкерт ангидриды, фреон-22 полосасын төшерү өчен.

## Мәдәният, сәнгать һәм этнографиядә
### Мифология һәм ышанулар
Чуашлар сарыдан шәүлегән (чув. *Сар кайăк* — сары кош) каурыйлары ярдәм итә дип уйлыйлар. Аның оясыннан сары каурыйларны алып суга салалар, һәм шул су белән авыруның тәнен юалар.

### Кытай һәм Көнчыгыш белән бәйләнеш
* Кытайда сары төс бер үк вакытта яшәеш һәм үлемне дә тасвирлаган. Үлеләр дөньясын «Сары чишмәләр?» () дип атаганнар, ләкин сары торна үлемсезлек аллегориясе булып торган.
* Сары төс Кытай һәм аның императорын символлаштырган. Кытай гади халкы сарыдан киенә алмаган — бу төс идарә итүче династия төсе була. 
* Графит карандашларын сары төскә буйыйлар. Бу гадәт иң яхшы графит Кытайда булу белән бәйле. Элек сары төскә кытай карандашларын гына буяганнар.
* Сары раса дип монголоид расасын атыйлар.
* Сары диңгез аңа коючы Хуанхэ елгасының суны болганчыкландыруы сәбәпле шундый исем ала. 
* «Сары ышану» () — Тибет буддизмы мәктәбе — Гелугның монгол телле халыкларда аеруча таралган атамасы (Аурупада «сарыбашлыклылар» формасы гадәткә керә). Ике төр атама да әлеге мәктәпнең кием төсенә бәйле. «Сары ышану» тулаем буддизм синонимы буларак та файдаланыла.

### Мәдәни ассоцияцияләр
#### Гөнаһ, хыянәт, остракизм белән бәйлелек
* Урта гасырар Испаниясендә учакта яндырылучы еретикларны сарыга киендергәннәр.
* Иуда Искариотны сары плащта сурәтләгәннәр.
* Корабтагы сары төс (Yellow Jack) аның карантинда икәнлеген күрсәткән.
* Инглиз телендә сары төс куркаклык белән асоциацияләнә. Гарәпчә «сары елмаю» — ихлассыз елмаю. Французча «сары көлү» (rire jaune) — ясалма көлү.
* Николай I патшаның Россия империясендә фахишәлек һәм фәхешханәләрне законлаштыручы указы нигезендә, фахишәләрнең «**сары билетлары**» булырга тиеш булган, анда, аерым алганда, иясенең сәламәтлеге турында язылган.
* В.И. Ленин, фахишәләрнең «сары билетлары» белән чагыштырып, II Интернационалны «сары» дип атый. Шул ук вакытта II Интернационалның хокуклы варисы — Социнтерн курку өчен түгел, ә намус өчен эшләүчеләр билгесе рәвешендә сары төсне рәсми төс буларак файдалана.

### Саклык билгесе
* Светофордагы янучы сары төс юл чаты буенча хәрәкәт итүне башлауны тыя, ләкин элек башланган хәрәкәтне дәвам итүне рөхсәт итә (кайбер илләрдә сары урынына кызгылт сары фанар кулланыла).
* Тимер юл светофорларында сары сигнал 60 км/сәг. артык булмаган тизлек белән узуны рөхсәт итә, ә киләсе светофор бу вакытта «ябык». Ике сары сигнал кырый юлга 60 км/сәг. артык булмаган тизлек белән күчүне аңлата.
* Кайбер илләрдә юлларда җемелдәүче сары флаг гомуми саклыкка чакыру билгесе булып тора.
* Автомобиль ярышларында сары флаг шулай ук саклыкка чакыруны аңлата. Аерым алганда, сары флаг узуны тыя.
* Футболда сары карточка кисәтүне аңлата, регбида — 10 минутка уеннан чыгаруны.

### [[Вексиллология]]дә
* Украина байрагындагы сары төс таралган фикер буенча бодай кырларын аңлата.
* Мозамбик байрагындагы сары төс ил җиренең байлыгын аңлата.

### Астрономия
* Сары кәрлә

## Шулай ук кара

## Искәрмәләр

Төркем:Төс