Исхак Әхмәров

**Исхак Әхмәров**, Исхак Габдулла улы Әхмәров (, *[[1901 ел]]ның [[2 апрель|2 апреле]], [[Ырынбур губернасы]], [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] — [[1976 ел]]ның [[18 июль|18 июле]], [[Мәскәү]]*) — разведчик, полковник. 1942-1945 елларда АКШта совет агентурасы җитәкчесе. «Уайт» (*[[1941 ел]]да [[Ерак Көнчыгыш]]та «икенче фронт» ачылу — [[СССР|ССРБ]] белән [[Япония]] арасында сугыш башлану куркынычын юкка чыгару*) яшерен операциясе авторларыннан берсе.

## Тәрҗемәи хәле
1901 елның  2 () апрелендә Ырынбур губернасы (*хәзерге* Чиләбе өлкәсе) Троицк шәһәрендә тирече татар гаиләсендә туган. Әлеге дата өяз үзәге булган Троицк шәһәренең 2нче җәмигъ мәчетенең метрикәсендә язып куелган. Атасы вафат булгач, әнисе белән бабасында яши, ул да дөньядан киткәч, өйрәнчек малай, батрак булып эшли башлый. Октябрь инкыйлабыннан соң урта белем ала, 1921 елда Казан шәһәр шурасы юллама белән аны Мәскәүгә, Көнчыгыш халыкларының коммунистик  университетында бухгалтерлыкка укырга җибәрә. 1930 елда Беренче дәүләт университетының (Мәскәү дәүләт университеты) халыкара мөнәсәбәтләр факультетын тәмамлый.

Татарстан мохтар җөмһүриятенең азык-төлек халык комиссариатында эшләгән, гаскәрне тәэмин итү идарәсе башлыгы, соңрак мәгариф халык комисссариатында тәэмин итү идарәсе башлыгы булган. 1920 елда Казан шәһәр шурасы депутаты булып сайланган.

1930 елдан ССРБ хәвефсезлек органнарында (ОГПУ, НКВД) эшли. 1930-1931 елларда Урта Азиядә (*[[Бохара]]*) басмачылыкка каршы көрәштә катнаша. 1932-1935 елларда Төркиядә ССРБ генераль консуллыгында сәркатип, соңрак генераль консул вазифасында була. 1935 елда Кытайга җибәрелә, анда америка көллиятендә укый, Кытайдагы япон эшмәкәрләре белән бәйләнеш урнаштыра. Рус, татар телләреннән башка, инглиз, француз, төрек телләрен камил белә.

1935 елда АКШка җибәрелә (*псевдонимы* Юнг). Анда Колумбия университетына укырга керә, легаль булмаган разведка җитәкчесе Базаровның урынбасары булып тора. 12 ел Америкада совет резидентурасы җитәкчесе була. Сәяси, фәнни-техник, хәрби мәгълүматларны җыю белән шөгыльләнә. Америка хәрбиләренең Мәнһәттен проекты серен ачуда һәм совет атом-төш коралын булдыруны тизләтүдә өлеше зур.

Совет разведкасы тарихында иң яхшы операцияләрнең берсе саналган «White» *(Уайт, «Ак (Кар)»*) операциясен тормышка ашыручыларның берсе (разведчик Виталий Павлов белән бергә) — Икенче бөтендөнья сугышы чорында Ерак Көнчыгышта «икенче фронт» – ССРБ белән Япония арасында сугыш башланмауны тәэмин итүче, япон милитаристларының агрессиясен Америкага каршы юнәлтүче (*[[Пөрл-Һарбор]]*).

1946 елдан Мәскәүдә. 1946-1955 елларда легаль булмаган разведка бүлеге башлыгы урынбасары. Берничә мәртәбә Аурупага, Төньяк Африка һәм Латин Америкасына махсус бурычлар (*шул исәптән нацист җинаятьчеләрне эзләп табу бурычын*) үтәргә бара. Сугыштан соңгы сәфәрләре турындагы документларыннан «Яшерен» грифы алынмаган.

1955 елдан лаеклы ялда. КГБның Югары мәктәбендә инглиз телендә махсус фәннән укыта.

1976 елның 18 июлендә Мәскәүдә вафат була. Химки зиратында җирләнгән.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Ике Кызыл Байрак ордены
* Хөрмәт Билгесе ордены
* медальләр
* «Шәрәфле чекист» күкрәк билгесе

## Гаиләсе
Хатыны Һелен Джон Лаури (*[[:en:Helen Lowry|en]]*) (, , *[[1910 ел|1910]]-[[1981 ел|1981]]*), АКШ ватандашы, 1940 елдан ССРБ ватандашы. АКШта И. Г. Әхмәровның ярдәмчесе була, Мәскәүдә КГБ уку йортында инглиз теле укыта. Балалары:
кызы Маргарита (*[[1944 ел|1944]]-?*), игезәкләр Екатерина (*[[1947 ел|1947]]*), Елена (*[[1947 ел|1947]]*), *улы* Михаил (*[[1947 ел|1947]]-[[1966 ел|1966]], [[әрме|армия]]дә вафат була*).

## Хәтер
 
* 2011 елда Троицк аграр техникумы бинасы диварына истәлек тактасы эленгән. Аграр техникум элек 2нче мәчет һәм Әхмәровлар йорты булган урында (*Климов ур., 2*) урнашкан. 
* 2015 елда Чиләбедә һәйкәл куелган. Авторы — РФ рәссамнар берлеге рәисе Андрей Ковальчук.
* 2018 елда Казанның Совет районындагы урамга исеме бирелгән.

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Әдәбият
# Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. К.: Татар энциклопедиясе институты. 1997.
# *А. Михайлов*. Операция, которую приказали забыть. «Совершенно секретно», № 7, 1994.
# *Мингазова Индуся*.  Татарин, который подтолкнул американцев к войне с японцами . «Казань»,  2002, №11-12.

## Сылтамалар
*  Исхак Әхмәров «Чикләрсез татарлар» порталында   
*   Кто вы, Исхак Ахмеров ? КАРТА74.РФ

## Искәрмәләр


Төркем:ССРБ разведчиклары
Төркем:Полковниклар (ССРБ)
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Чиләбе өлкәсе