Илдар Гыйләҗетдинов

**Илдар Абдуллаевич Гыйләҗетдинов** (; 17 июль, 1943 ел, Ташкент, Ташкент өлкәсе, Үзбәкстан СССР, СССР - 2014 елның 4 мае, Казан, Татарстан Республикасы, Россия Федерациясе) - Совет һәм Россия табибы, галим, укытучы, радиолог, онколог. Медицина фәннәре докторы (1998). Фән һәм техника өлкәсендә Татарстан Республикасы Дәүләт премиясе лауреаты (2003).

## Биография
Илдар Абдуллаевич Гыйләҗетдинов 1943 елның 17 июлендә Ташкентта туган . Ата-анасы, Зәйнәп Гыйләҗетдинова Абдулла Сәгыйтов белән Ташкентта  укып йөргәндә 1934 елда очраша. Бөтендөнья сугышы башланганнан соң икесе дә армиягә алына , Ржевта өченче армиядә вакытта өйләнешәләр. Туберкулез белән авырып, Зәйнәпне Ташкентка җибәрәләр, ул бердәнбер улын - Илдарны табарга өлгерә. Абдулла, политик инструктор белән булган бәхәсе аркасында, хөкем ителә, җәзасын үти һәм башкалага урнашу тыелганлыктан, Карпат артына китә, соңрак Ровнода урнаша, өйләнә һәм яңа гаилә кора  . 1951-нче елда авыруы аркасында климатны үзгәртү өчен Зәйнәп Казанга Казан медицина институтына эшкә китә, улын Ташкентта 7-нче сыйныф тәмамланганчы калдыра   . 1954-нче елда ул нейропатолог, доцент А.Х.Терегулов белән таныша, соңрак аңа кияүгә чыга, Илдарны Казандагы яңа гаиләсенә алып килә  .

1958 елда ул Казанга килә  . Ул булачак һөнәрен әнисе һәм үги әтисе эше тәэсирендә сайлый  . 1960 елда Казан медицина институтының медицина һәм профилактик факультетына укырга керә  . Уку вакытында ул медицина факультетының, аннары институтның ирекле кешеләр отряды җитәкчесе урынбасары булып эшли, 1962-нче елда Казан шәһәре комитетында Комсомол сугыш отряды җитәкчесе була.  1966 елда институт тәмамлаганнан соң , ул суд медицинасы кафедрасына ординатурага керә, әмма аллергиясе үсеш алу нәтиҗәсендә, укуын ташларга мәҗбүр була. Бу вакыт эчендә ул ике фәнни хезмәт язарга өлгерә. 1967 елда ул Ленин дәүләт табибларын алдынгы әзерләү институтына (соңрак - Казан дәүләт медицина академиясе) ординатурага керә, анда алга таба профессиональ тормышын дәвам итә. 1969 елда ул профессор Г.И.Володина җитәкчелегендә радиология һәм радиология кафедрасында ярдәмче булып эшкә алына  . Бу чорда ул роентгенокраниология проблемалары турында, аерым алганда, төрек ияре өлкәсендә норма һәм патологияләр турында берничә фәнни мәкалә әзерли, шулай ук баш сөяге нормасы һәм патологиясе, кайбер башка авырулар турында лекцияләр укый.

1970-нче елда ул скелет системасының шеш авыруларын радиоизотоп тикшерү өчен РСФСРның Рентген һәм Сәламәтлек саклау министрлыгының Радиологик институтына җибәрелә  . 1972 елда ул медицина фәннәре кандидаты дәрәҗәсе өчен диссертация яклый. Бу хезмәт, әлеге проблема буенча беренче диссертация эше булып, бөтен дөньяда зур әһәмияткә ия була   . Соңрак, Казанда заманча радиоизотоп лабораториясе булмаганлыктан, Гыйләҗетдинов кабат нейроэндокрин системасы патологиясен өйрәнүгә әйләнеп кайта   . Шул ук вакытта ул онкологик учреждениеләр базасында эшли башлый, мәсәлән, 1969-1972 елларда - шәһәр онкологик диспансерында, 1972 елдан - Республика клиник онкологик диспансерында  . Ул җәмәгать эшендә актив катнаша, мәсәлән, Советлар берлеге партиясе комитеты сәркатибе урынбасары, хирургия факультеты деканы урынбасары, аннары "Белем" республика җәмгыятенең тышкы сәясәт бюросы председателе була. Илнең күп шәһәрләренә тышкы сәясәткә чыга һәм халыкара мөнәсәбәтләр турында лекцияләр укый   .

КДМУда эшләвен дәвам итеп, 1996 елдан ул шулай ук фәнни эш өчен Республика онкологик диспансерының баш табибы урынбасары булып эшли, аннары диспансерның фәнни бүлеге мөдире була   . 1998 елда ул медицина докторы дәрәҗәсен ала, "Нейроэндокрин синдромнарының һәм гормонга бәйле авыруларның патогенезын радиация һәм клиник лаборатория тикшеренү ысулларын кулланып ачу" темасына диссертациясен яклый   . 2000 елда ул КДМУның нурланыш диагностика кафедрасында профессор була. Шулай ук КДМУның Онкология институтлар ассоциациясе советы һәм диссертация советы әгъзасы, халыкка онкологик ярдәм күрсәтүнең сыйфатын тәэмин итү буенча Росздравнадзор эшче төркеме әгъзасы, "Идел онкологик хәбәрчесе" журналының җаваплы редактор урынбасары вазифаларын үти  .

Ул 300 дән артык фәнни хезмәт авторы, шул исәптән 30дан артык монография, табиблар өчен практик һәм методик кулланмалары да бар  . Ул берничә фән кандидатын әзерләгән  . Еллар дәвамында ул шулай ук Республика онкология диспансеры хезмәткәрләре эшләренең 11 томын үзгәртеп  әзерләүдә катнаша һәм Россия һәм республика дәрәҗәсендә фәнни конференцияләр уздыру активлык күрсәтә. Ул үзенең берничә хезмәтен нейроэндокрин синдромнарының радиация диагностикасын һәм үзәк генез авыруларын, скелет системасының яман шеш диагностикасын өйрәнүгә багышлый  . Ул рентген диагностикасының барлык ысулларын үзләштерә, иң авыр диагностик пациентларны тикшерә, гормонга бәйле органнарның авыруларын диагностикалый һәм дәвалый, күп хатын-кызларны балага уза алмаганда дәвалый, соңрак алар балага узып, әни булган  . Ул республикада беренче булып менопаузаль остеопороз белән эш итә башлаган, "Гормонга бәйле остеопороз" кулланмасын әзерләгән, бу озак еллар дәвамында табиблар өчен бердәнбер кулланма булып тора  . Ул күкрәк яман шеш авыруы үсеше куркынычы астында булган имезүчеләрнең дисгормональ авыруларын диагностикалауга һәм дәвалауга зур игътибар бирә. Соңгы елларда аның хезмәтләре шешне башлангыч һәм урта профилактикалау мәсьәләләре, аларның башында диагноз оештыру, рак белән авыручы пациентларга ярдәм һәм актив гамәли сәламәтлек саклау, фәнни эшләнмәләр кертү, аларның тормыш сыйфатын яхшыртуга багышланган.

Илдар Абдуллаевич Гыйләҗетдинов 2014 елның 4 маенда Казанда 70 яшендә үлә һәм Киндерледә күмелә.

## Бүләкләре

* Фән һәм техника өлкәсендә Татарстан Республикасының Дәүләт премиясе (2003) - *"Татарстан Республикасының онкологик хезмәтен оптимизацияләү һәм яман шеш авыруларына ярдәм күрсәтүне яхшырту максатыннан яңа оештыру технологияләрен кертү" хезмәте өчен"*   .
* "Сәламәтлек саклау отличнигы" билгесе, Татарстан Республикасының Сәламәтлек һәм Россия Федерациясе социаль үсеш министрлыгы мактау грамоталары, Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгының "һөнәренә тугрылык өчен" Россия онкологлары ассоциациясе медале   .

## Шәхси тормышы
Хатыны - фән докторы; улы - Айрат, оныгы Диана. Ул туризмны хобби буларак өстен күрә, шулай ук җәйге коттеджлар белән шөгыльләнгән.

## Сайланма библиография

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Тышкы сылтамалар
 
*  

## Шулай ук карагыз

Төркем:Казан дәүләт медицина академиясе укытучылары
Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:2014 елда вафатлар
Төркем:4 май көнне вафатлар
Төркем:Ташкәнттә туганнар
Төркем:1943 елда туганнар
Төркем:17 июль көнне туганнар