Баланово мәдәнияте

**Баланово мәдәнияте** яки **Баланово культурасы** () — Урта Идел һәм Нократ-Ветлуга арасындагы территориядә урнашкан бронза гасыр археологик мәдәният.

1950 елда О. Н. Бадер тарафыннан аерым культура итеп бүленгән, аны А. Х. Халиков хуплый . D. A. Крайнов Баланово һәйкәлләр төркемен Фатьяново культурасының җирле версиясе дип саный.

Ул исемен Баланово каберлегеннән алган.

Баланово мәдәнияте дүрт этапка бүленә: Баланово, Атликасы, Ошпандино һәм Хуласюча  .

## Терлекчелек
Баланово кешеләре йорт хайваннары — дуңгызлар һәм вак мөгезле терлек, ә б.э. кадәр — II мең э. га кадәр-эре мөгезле терлек һәм атлар үрчетү осталыгына ия булганнар. Аерым алганда, Баланово каберлегендә үгез, сарык, ат һәм дуңгыз сөякләре табылган. Иделнең уң як ярында Сурә елгасы тамагында урнашкан Васильсур бистәсендә, Баланово чоры катламында, кыргый хайваннарның, 33 баш йорт хайванының — эре һәм вак мөгезле терлекнең, дуңгызларның һәм атның калдыклары белән беррәттән, 195 сөяк-эре һәм вак мөгезле терлекнең, дуңгызларның һәм атның табылуы ачыклана . В. С. Соловьев күзәтүләре буенча, башта балановчылар терлекчелекне үстерү өчен иң кулай Иделнең уң ярын һәм Нократ-Ветлуга районнарының биек җирләрен били, шул ук вакытта җирле (фин-пермь) халкы хуҗалык алып бару өчен аз яраклы  булган  урманлы түбән урында яши .

## Авыл хуҗалыгы
Баланово кешеләре Идел-Нократ төбәгендә беренче игенчеләр булган, күрәсең. Алар урманнан чистартылган җирләрне файдаланып, ярдәмче-утлы игенчелек белән шөгыльләнгән .

## Технология һәм һөнәрчелек
Баланово халкы  үгезләрне кораллы көч итеп ничек кулланырга белгәннәр, алар тәгәрмәчле транспорт белән ике тәгәрмәчле арба рәвешендә таныш булганнар  .

Урал буенда алар металлургия җитештерү үзәген булдыра. Ул Идел буе тау металлургия үзәге Нократ-Казан бакыр комлыклары ятмалары төркеме базасында нигез салына. Балановчылар руда ятмаларын эшкәртү, металл эретү белән генә шөгыльләнмиләр, ә бәлки бакыр предметларны формаларда коюны  да белгәннәр.

## Антропологик төр
Балановчылар, фатьяновчылар кебек үк, биек кәүдәле  һәм грациаль (нечкә, авыр түгел), тар йөзле Урта диңгез антропология тибына ия булган . Аның чыганаклары Днепр һәм Висла елгалары арасында күзәтелә . Вакыт узу белән, аборигеннар белән аралашканда, балановчылар Урал расасының үзенчәлекләренә ия була.

Бу төбәктә Баланов халкы чит халык була, һәм ул анда, мөгаен, б. э. к. 3 нче меңьеллыкта барлыкка килгән. Антропологик яктан бу халык  тар йөзле, Көнчыгыш Урта диңгез тибында булган

А. A. Казарницкий сүзләре буенча фатьяновчылар һәм балановчылар төрен «Урта диңгез» дип атау дөрес түгел. Бронза чорының урман (чыгышы белән Үзәк Европа) һәм Кавказ популяцияләре кайбер параметрлар буенча бер-берсеннән дөрес аерыла, аларны формалаштыру төрле юллар белән бара, алар арасында охшашлык бик ерак туганлык белән генә аңлатылырга мөмкин .

## Этно-лингвистик бәйләнеш
Корыч савыт культурасы халкын, шул исәптән фатьяновчыларны һәм балановчыларны, ДНК чорына төньяк прото-оинд-европа кешеләренә - әле бүленмәгән балтыйк-славян - алманнар общинасына керткәннәр  .

## Мәдәни йогынты
Гомумән, Баланово культурасының йогынтысы җирле фин-угор культуралары үсешендә зур прогрессив роль уйный. Нәкъ менә балановчылардан фин-пермьлеләр йорт хайваннары: эре һәм вак мөгезле терлек, дуңгызлар, ат үрчетү буенча беренче гамәли күнекмәләр ала. Пермьлеләр үсеше өчен балановчылардан калган металлургия комплексы һәм алардан алынган гади металлургия һәм тимерчелек кәсепләре мөһим булган. Нәкъ менә балановчыларның йогынтысы абориген фин-угор халкының җитештерүче  хуҗалык һәм металлургия  үсешенә хәлиткеч этәргеч бирә

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
* Фатьяново мәдәнияте

## Әдәбият
* Балановская культурасы // Чуаш энциклопедиясе

## Сылтамалар
* Балановская культура  // Археологические культуры в Предуралье и Поволжье
* *Большов С. В.* К вопросу о фатьяновско-балановской культурно-исторической общности // Известия высших учебных заведений. Поволжский регион. Гуманитарные науки.— 2010. № 3 (15).— С. 3-11.

Төркем:Татарстан тарихы
Төркем:Чуашстан тарихы
Төркем:Киров өлкәсе тарихы
Төркем:Археологик мәдәниятләр