open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Борис Дуров

**Борис Дуров** (, ,  — , ) — Россия кино режиссёры һәм сценарийчы, РФның атказанган сәнгать эшлеклесе (2002).
Александр Дыхно

**Александр Дыхно** (, ,  — , ) — СССР хирургы, медицина фәннәре докторы, профессор, Хабарау медицина институты директоры (1944).
Кирилл Дьяков

**Кирилл Дьяков** (, ,  — , ) — Россия хоккейчесе (сакчы), Яшьләр хоккей лигасының бронза призчысы (2013).
Юрий Дьяченко

**Юри Дьяченко** (, ,  — , ) — Украина хоккейчесе (һөҗүмче) һәм хоккей тренеры, Украина чемпионы (2001, 2008, 2009).
Евгений Дьячков

**Евгени Дьячков** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (сакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Лариса Дядькова

**Лариса Дәдкова** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ опера җырчысы (меццо-сопрано), Санкт-Петербургның Мария театры солисты, РФның атказанган әртисе (2003).
Владимир Дядюн

**Владимир Дәдүн** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (һөҗүмче), Россиянең спорт остасы (2014), Россия кубогы (2012) һәм суперкубогы (2012) иясе.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Яков Евграфов

**Яков Евграфов** (, ,  — , ) — инженер-конструктор, караблар төзүче, «613», «640» проектлы суасты көймәләренең, «Тритон 1М» үтә кечкенә су асты көймәсенең  һәм башка проектларның баш конструкторы.
Валерий Евдокимов

**Валери Евдокимов** (, ,  — , ) — Украина сәясәтчесе, юрист, Украинаның атказанган юристы, Украина юристлар берлеге рәисе, Украина Югары Радасы депутаты (2, 4 чакырылышлар).
Юрий Евлампьев

**Юри Евлампьев** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (ярымсакчы).
Евлогий (Алгазин)

**Евлоги** (, ,  — , ) — Рус праваслау иске гадәт чиркәве рухание, Урал һәм Ырынбур епискобы (1912-1916).
Евсевий (Рождественский)

**Евсевий** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Яраң (1920), Өрҗем (1920-1921), Ставрополь (1923), Ейск (1923-1925) һәм Нижнеудинск (1926) епискобы, Байкал арты һәм Нерчинск (1927-1930) һәм Шадрин (1930-1931) архиепискобы.
## Искәрмәләр
Метеорология

**Метеорология** - җир атмосферасы, аның төзелеше, үзенчәлекләре һәм анда бара торган физик процесслар турында фән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Гаврил Евсеев

**Гаврил Евсеев**, Гавриил Петр улы Евсеев (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
## Искәрмәләр
Александр Евсеенков

**Александр Евсеенков** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Евфимий (Моисеев)

**Евфимий** (, ,  — , ) — Рус православие чиркәве рухание, УПЧ Наширләр шурасы рәисе урынбасары (2010—2014), Казан руханилар семинариясе ректоры (2014—2015).
## Искәрмәләр
Соломон Егиазаров

**Соломон Егиазаров** (, ,  — , ) — юрист, хокук докторы (1892), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1902), Кавказ арты халыкларының юридик көнкүрешен өйрәнүче, Казан университеты профессоры.
Жига Еглич

**Жига Еглич** (, ,  — , ) — Словения хоккейчесе (һөҗүмче), Словения милли хоккей җыелмасы әгъзасы.
Владимир Егоров

**Владимир Егоров** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ мәгариф эшлеклесе, «Молодой коммунист» журналының баш мөхәррире урынбасары (1979-1980), А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты ректоры (1985-1987), Россия дәүләт китапханәсе директоры (1996-1998).
Пётр Егоров (1913)

**Пөтр Егоров** (, ,  — , ) — СССР гаскәрбашы, авиация генерал-полковнигы (1973).
Биләл Җидеханов

**Биләл Җидеханов** (Биләл Исмәгыйль улы Җидеханов, ,  — , ) — инженер-механик, СССР дәүләт премиясе лауреаты (1985), «Авангард» заводының баш инженеры (Сафоново ш., 1984-1986), «Шихан» сыра-алкогольсез эчемлекләр комбинатында җитештерү башлыгы (1986-2004).

## Биографиясе
Биләл Исмаил улы Җидеханов 1934 елның 12 мартында Иске Кулатка районының Александровка авылында (хәзер Ульян өлкәсе) туа.

1959 елда инженер-механик белгечлеге буенча Казан химия-технология институтын тәмамлаган.

Институтны тәмамлагач, «Авангард» заводында төрле вазифаларда эшли: 1970 елдан — махсус конструкторлык-технология бюросы башлыгы, 1984 елдан — баш инженер. 1986-2004 елларда - Стәрлетамакта  «Шихан» сыра һәм алкогольсез эчемлекләр комбинатының җитештерү начальнигы, технологияне камилләштерү, заманча җиһазлар кертү буенча күп эш башкарган.

Аның җитәкчелегендә «Авангард» заводында автоматлаштырылган агым линияләре, дистанцион идарә итү модульләре, роботлаштырылган производстволар эшләнгән һәм гамәлгә кертелгән. Аның күп кенә эшләнмәләре беренче тапкыр «Авангард» заводында кертелде һәм сыналды, аннары илнең туганчыл предприятиеләрендә, Красноярск, Бийск, Каменский-Шахта химия комбинатларында файдаланылды. Ун елдан соң гына конструктор эшчәнлеге турында кыскача гына сөйләү мөмкинлеге барлыкка килде, чөнки ул яшеренлек астында иде.

Җидеханов Биләл Исмаил улының 26 авторлык таныклыгы һәм уйлап табуларга 4 патенты бар. 11 басма эш авторы.

Биләл Җидеханов 2011 елның 12 февралендә вафат була һәм Стәрлетамакта җирләнә.
## Бүләкләре
* «Хөрмәт билгесе» ордены (1976).
* СССР дәүләт премиясе (1985) - дары һәм ракета ягулыгы нитрациясен автоматлаштырган өчен.

## Чыганаклар
* Билял Исмагиллович Едиханов
* Он называл Стерлитамак своей «второй родиной» (к 80-летию со дня рождения видного инженера-механика Биляла Едиханова)
Валентин Ежков

**Валентин Ежков** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1943).
Аркадий Елистратов

**Аркади Елистратов** (, ,  — , ) — РИ һәм СССР юристы, тарихчы, Казан һәм Мәскәү университетлары профессоры, Мәскәү университеты проректоры (1911-1913).
Вячеслав Елютин

**Вәчеслав Елүтин** (, ,  — , ) — СССР дәүләт эшлеклесе, галим-металлург, укытучы, Мәскәү корыч институты директоры (1945-1951), СССР югары белем бирү министры (1954-1959), СССР югары һәм урта махсус белем бирү министры (1959-1985), ТАССРдан СССР ЮШ депутаты (6-11 чакырылышлары).
Игорь Емелеев

**Игорь Емелеев** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Вадим Емельянов

**Вадим Емельянов** (, ,  — , ) — СССР боксчысы, 1964 елгы Җәйге Олимпия уеннарының бронза мидәле иясе, Европа кубогы җиңүчесе (1964).
## Искәрмәләр
Николай Емельянов

**Николай Емельянов** (, ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, Чабаксар шәһәре башлыгы (2002-2010).
## Искәрмәләр
Степан Емельянов

**Степан Емельянов** (, ,  — , ) — дәүләт куркынчсызлыгы органнары эшлеклесе, генерал-майор, ЭЭХКнең атказанган хезмәткәре (1943), АзССР эчке эшләр халык комиссары (1939-1941), АзССР дәүләт куркынычсызлыгы халык комиссары (министры, 1941, 1943-1953), АзССР эчке эшләр министры (1953).
## Искәрмәләр
Җәкәү Емельянов

**Җәкәү Емельянов** («Җырчы Җәкәү», Җәкәү Җәмәлән улы Емельянов, ,  — , ) — татар телендә иҗат иткән шагыйрь, Урыс праваслау чиркәве рухание, укытучы.

## Искәрмәләр
Александр Епанешников

**Александр Епанешников** (, ,  — , ) — эзләү-коткару әтрәде командиры, Россия Федерациясе каһарманы (1994).
Вадим Епанчинцев

**Вадим Епанчинцев** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче), Россия чемпионатларының көмеш (2003) һәм бронза (2000, 2001, 2004) призчысы, КХЛның көмеш призчысы (2011).
Алексей Еремеев

**Алексей Еремеев** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (сакчы).
## Искәрмәләр

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Финляндиядә Һинд дине

**Һинд дине**н Финляндиядә аз кеше тота. Финляндиядә күпчелек халык Христианлыкны тота, бигрәк тә Лютеранлыкны. 
Һиндлеләр Финляндия халкының 0,220 %-ын тәшкил итә, гәрчә бу кешеләрнең күпмесе Һинд динен тотканы, ә күпмесе башка Һиндстан диннәрен тотканы билгеле түгел.
 Финляндиядә 250 Тамил яши. 21-енче гасыр башыннда Финляндия Һиндстан халкына зур файда итә, чөнки Nokia кебек компанияләр Һиндстаннан күп кенә мәгълүмат технологиясе эшчеләрен яллаган.

2009 елда Финляндиядә Һинду җитәкчеләре Киасма Хәзерге заман сәнгать музеенда күргәзмәдә "Һинд динен хурлаучы" фотографияне кертүгә каршы протест белдерәләр. Музей соңрак Һинд диненә ишарә иткән фотографияне алып куйган.

## Финляндиядә Һинду төркемнәре
*Ананда Марга Эспуда Таң Ату Балалар Бакчасын кертеп
*Чинмой миссиясе
*Брахма Кумарис, Хельсинки
*Сатья Саи оешмасы

Һельсинки шәһәр үзәге янында Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте гыйбадәтханәсе бар. Финляндия хөкүмәте ИСККОН яки ниндидер булса башка Һинду гыйбадәтханәсе өчен җир санкцияләп бирмәгән. Кайбер яшәүчеләр Финляндия Һинд дине гыйбадәтханәсе өчен траст формалаштырган, ләкин хөкүмәт яки нинди дә булса бизнес структуралар ярдәм итмәгәч, бу планнарны чынлыкка ашырырга мөмкин булмады. Финляндиядә Һоли һәм Дивали кебек Һинду фестивальләре бәйрәм ителә һәм чынлыкка аша.

Төрле тармак Йога чәчәк ата. Җирле Финнарның 80 проценты йөри торган дип расланган Финляндиянең Евангелик Лютеран Чиркәве мәгълүматы буенча йога белән меңнәрчә кешеләр шөгыльләнә.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Finland Hindus To Build a Temple 
*Sivalingam, 63, of Helsinki, was the first Srilankan Hindu to arrive in Finland
*Amma organization in Finland 
*Finland: Few individuals go North by Urmila Goel
*ISKCON Finland Finnish Language Website
* Blissful Scenes from Sri Krsna Janmastami and Srila Prabhupada Avirbhava Mahotsava in Helsinki, Finland
*Finland´s First Ratha Yatra Festival In Helsinki May 27th 2006 

## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Финляндиядә дин
Алексей Ерёменко

**Алексей Ерөменко** (, ,  — , ) — Россия һәм Финляндия футболчысы (ярымсакчы), Финляндия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2003-2013), Финляндия чемпионы (2002, 2003), Финляндия (2003) һәм Россия (2012) кубоклары иясе, Россия суперкубогы иясе (2012).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Евгений Ерёменко

**Евгени Ерөменко** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Роман Ерёменко

**Роман Ерөменко** (, ,  — , ) — Россия һәм Финляндия футболчысы (ярымсакчы), Финляндия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2007-2016), Украина чемпионатларының алтын (2008/09) һәм көмеш (2009/10, 2010/11) призчысы, Украина суперкубогы иясе (2009, 2011), Россия чемпионатларының алтын (2015/16) һәм көмеш (2014/15) призчысы, Россия кубогы (2011/12) һәм суперкубогы (2012) иясе, Финляндиянең Ел футболчысы (2011, 2014, 2015).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Николай Ерёмин

**Николай Ерёмин** (, ,  — , ) — СССР һәм Россия геологы, руда чыганаклары геологиясе өлкәсендә белгеч, Россиянең атказанган фән эшлеклесе (1999), РФАнең мөхбир әгъзасы (1991).

Төркем:Геологлар
Станислав Ерёмин

**Станислав Ерёмин** (, ,  — , ) — СССР баскетоблчысы (сакчы), баскетбол тренеры, СССРнең атказанган спорт остасы, Россия милли ирләр баскетбол җыелмасының (1999—2002), Мәскәү ЦСКАсының (1992-2000) һәм Казан УНИКСының (2000—2006, 2012—2013) баш тренеры. Уенчы буларак СССР чемпионы (1976—1984), 1980 елгы Җәйге Олимпия уеннарының бронза мидәле иясе, Европа чемпионатларының алтын (1982) һәм көмеш (1978) призчысы, Дөнья чемпионатларының алтын (1979, 1981) көмеш (1977) һәм бронза (1983) призчысы. Тренер буларак Россия чемпионы (1991/92—1999/00), Россия чемпионатларының көмеш (2000/01, 2001/02, 2003/04) һәм бронза (2002/03, 2004/05) призчысы, Россия кубогы иясе (2002/03), ФИБА лигасы җиңүчесе (2004).

## Искәрмәләр
Олег Лундстрем урамы (Казан)

**Олег Лундстрем урамы** () — Казанның Идел буе районы Примавера коттеджлы бистәсендә урнашкан урам. Урамга исем Кытайдан кайтып, 1947-1957 елларда Казанда яшәгән һәм джаз музыкасы өлкәсендә иҗат иткән композитор,  джазмен, эстрада дирижеры, РСФСР халык артисты, шәрәфле фән докторы Олег Леонид улы Лундстрем (*[[1916 ел|1916]]-[[2015 ел|2015]]*) хөрмәтенә Казан шәһәре башкарма комитетының 2017 елның 17 апрелендәге 1 339нчы санлы карары буенча бирелгән.
Почта индексы 420064.
Оренбург тракты буенча Казан һава аланына барганда Примавера коттеджлы бистәсе Усадка барып җиткәнче сул якта юл өстендә кала. Виктор Деринг урамы белән кисешә. Параллель урамнар: Рудольф Нуриев урамы, Шаһиәхмәт Алкин урамы.

## Сылтамалар
*  В Казани появились улицы Олега Лундстрема и Виктора Деринга.  «Вечерняя Казань»,  09.02.2018
*  Карта 
* Постановление исполнительного комитета Казани № 1339 от 17 апреля 2017 года. ИА «Татар-информ»
*    География джаза в Казани: улица Лундстрема и переезд фестивалей Ольги Скепнер и Валерия Короткова. Портал Джаз.ру, 01.09.2017
* Карта 2gis.ru

## Искәрмәләр

Төркем:Казанның Идел буе районы урамнары
Сейшелларда Һинд дине

**[[Сейшеллар]]да [[Һинд дине]]** Христианлыктан соң икенче дин, аны халыкның 2,4%-ы тота. Сейшелларда Һинд дине тарафдарлары җәмәгатьнең үсешен күргән, Сейшеллар Һинду Ковил Сангамны оештырганда һәм Навашакти Винаягар Гыйбадәтханәсен изгеләштергәндә. Һинд диненең популярлыгы артуы хөкүмәтне Тайпусам Кавади Фестивален бәйрәм дип игълан итәргә мәҗбүр иткән.

## Сейшелларда Һинд дине тарафдарлары тарихы
1901 елда 19237 кешедән 332 Һинд дине гаиләсе булган һәм якынча 3500 Тамил телендә сөйләшүче кеше булган.

1984 елда Сейшелларның Һинду Ковил Сангамны оештыруы һәм 1992 елның маенда Навашакти Винаягар Гыйбадәтханәсен изгеләштерү Һинд мәдәни активлыгының һәм дини уянуның билгеләре иде.

2010 халык санын алу буенча Сейшелларда 2150 Һинд дине тарафдары булган. Бу 2002 халык санын алу белән караганда 500-гә артыграк. Һинд дине тарафдарларының проценты 2002 елдан 2010 елга кадәр 2,1%-тан 2,4%-ка кадәр артты.

## Сейшелларда Һинду Ковил Сангам
Сейшелларда Һинду Ковил Сангам, унҗиде яшьтән соң, уңышлы нигезләнгән булган һәм саклану өчен берничә көчле оешма оештырылган, бу Һинд дине мәдәниятенең консолидациясе һәм алга таба чәчәк атуы өчен. Гел популяр булып торган кавади фестивале һәм махсус Һинд дине фестивальләре турында Тамил телендә һәм Инглиз телендә милли массакүләм чараларында сөйләнә һәм шулай ук бу чаралар турында радио һәм телевидениедә сөйләнә.

## Арулмигу Навашакти Винаягар Гыйбадәтханәсе
Арулмигу Навашакти Винаягар Гыйбадәтханәсе Сейшелларда Ганеша төп Ходай булган беренче һәм бердәнбер гыйбадәтханә. 1999 елда Ганеша бу урынга куелган. Төп Ходайдан кала гыйбадәтханәнең эчке мандапында Муруган, Надараджа, Дурга, Шриниваса Перумал, Бхайрава һәм Чандекесварар сурәтләре бар. Махсус чараларда төрле Ходайларга догалар кылына.

Тайпусам Кавади Фестивале Сейшелларда гыйбадәтханәнең эчке сарай даирәсендә 1993 елда башланган һәм хәзер тышкы сарай даирәсендә алып барыла һәм процессиягә шулай ук кавади арбасы алып барыла. Бу фестиваль милли фестиваль буларак шуның кадәр популярлык казанган, хәтта аны хөкүмәт Һинд дине тарафдарлары өчен бәйрәм итеп игълан иткән.

## Шулай ук карагыз
*Африкада Һинд дине
* Кантилал Җиван Шаһ

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Indian Community in Seychelles
*Tamil Hindus in Seychelles

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Сейшел утрауларында дин
Виктор Ермилов

**Виктор Ермилов** (, ,  — , ) — СССР слисере, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1957).
Алексей Ермолаев

**Алексей Ермолаев** (, ,  — , ) — әдәби тәнкыйтьче, әдәбият белгече, текстлар белгече, удмурт әдәбиятыннан дәреслекләр авторы.
## Искәрмәләр
Александрс Ерофеевс

**Александрс Ерофеевс** (, ,  — , ) — Латвия һөнәри хоккейчесе (сакчы), Латвия милли хоккей җыелмасы әгъзасы.
Василий Ершов

**Васили Ершов** (, ,  — , ) — РИ флоты өчен 60 артык караб төзүче, генерал-лейтенант.
Пётр Ершов

**Пөтр Ершов** (, ,  — , ) — Казан дары заводының сызым сызучысы, Казан губернасыннан I чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Алексей Ефимов

**Алексей Ефимов** (, ,  — , ) — тарихчы, Американы өйрәнүче, СССР ФАнең мөхбир әгъзасы (1939), Сталин премиясе лауреаты (1942), МДУның юридик факультеты деканы (1941-1943), Пермь дәүләт университетының гомуми тарих кафедрасы мөдире (1945-1947).
## Искәрмәләр
Феофан Ерёмин

**Феофан Ерёмин** (, ,  — , ) — табиб, Җаек өлкәсеннән II, III һәм IV чакырылышлар РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Артём Ермаков

**Артөм Ермаков** (, ,  — , ) — Россия волейболчысы, РФның халыкара дәрәҗәле спорт остасы, Россиячемпионатларының алтын (2008/09, 2012/13), көмеш (2003/04, 2004/05, 2015/16, 2016/17) һәм бронза (2007/08, 2014/15) призчысы, Дөнья лигасы (2013) һәм Европа чемпионаты (2013) җиңүчесе, Бөтендөнья чемпионнар кубогының бронза призчысы (2013).
Измаил Ефимов

**Измаил Ефимов** (, ,  — , ) — рәссам, Мари Иленең халык рәссамы (2009), РФның атказанган рәссамы (2006), 2006-2011 елларда гамәлдә булган Мари Иле байрагы һәм гербы авторы.
## Искәрмәләр
Мирон Ефимов

**Мирон Ефимов** (, ,  — , ) — СССР хәрби очучысы, Советлар Берлеге каһарманы (1942),.
## Искәрмәләр
Вера Ефимова

**Вера Ефимова** (, ,  — , ) — табибә, дәүләт эшлеклесе, РСФСРның атказанган табибы (1960), Чуаш АССР сәламәтлек саклау министры (1950-1962), СССР ЮШ депутаты (3-4 чакырылышлар).
Мозамбикта Һинд дине

Мозамбикта тарихи Һинд дине җәмәгате бар. Аларның кайбер бабалары Мозамбикка кимендә 500 ел элек килгән. Алар Мозамбикта Васко да Гама килгәнче икътисадта катнашканнар. Китү 1975-1990 еллар арасында башланган. Мозамбикта 1990 ел сәяси һәм иҗтимагый реформалардан соң, Һинду җәмәгате башка азчылык диннәр белән энтузиастик була башлаган.

Мозамбикта тугърылар саны якынча утыз мең булып, дүрт Һинд дине гыйбадәтханәсе бар. Күпчелек Мозамбик Һинд дине тарафдарлары 1961 елга кадәр Гоадан Мозамбикка күчкән Гоалылар.

## Тарихы
Бланш Д'Суза раслаганча Һиндлеләр безнең эраның 1-енче меңьеллыгында муссон сәүдә җилләрен кулланып Һиндстанның көнбатыш өлешләре һәм Мозамбик арасында сәүдә урнаштырган, шулай ук Африканың һәм Гарәп ярымутравының көнчыгыш яр төбәкләрен дә тоташтырып. Һинд дине сәүдәгәрләре шулай итеп Мозамбикка килгән һәм Ilha de Moçambique - та яши башлаганнар, аларны Васко да Гама үзенең 1499 ел Мозамбикка сәфәре турында мемуарларында искә алган. Шулай да, иң элек чорлардан ук Мозамбик Һинд дине тарафдарлары азчылык булган. Португалия белән Һиндстан арасында Гоа, Даман һәм Диу өчен низагъ булгач, Һинд дине тарафдарларының милке һәм банк хисаплары тартып алынган булган, Һинду гаиләләр концентрация лагерьларына озатылган һәм аларның гражданлыгы тартып алынган. 1975 елда Мозамбик Португалиядән бәйсезлеккә ирешкән һәм шуннан соң гражданнар сугышы булган. Шул чор вакытында меңнәрчә җирле Һиндулар Аурупага күчкән (күбесе Лиссабонга, Португалиягә), кайберәүләр Көньяк Африкага һәм Һиндстанга.

Мозамбикта Хоаким Чиссано җитәкләгән 1990 ел реформаларыннан бирле актив Һинд дине җәмәгате янә чәчәк ата башлаган. Җәмәгать күбесенчә сәүдә операцияләрдә катнаша, һәм Мапутода Һинду җәмәгать үзәге бар. Җәмәгатьнең яши торган төбәкләре янында кечкенә Һинд гыйбадәтханәләре бар. Мозамбик Һинд дине җәмәгате Керала, Көнбатыш Бенгалия, Гоа һәм Махараштрада Һинд дине җәмәгатьләре белән иҗтимагый-мәдәни бәйләнешләр төзегән.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*http://www.parmarth.com/updates/april2001/  Pujya Swamiji and Pujya Bhaiji in Mozambique

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Мозамбикта дин
Ефрем (Кузнецов)

**Ефрем** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, миссионер, Сәләнгә епискобы (1916-1918).
Степан Ешевский

**Степан Ешевски** (, ,  — , ) — тарихчы, Казан университетының рус тарихы прафисыры (1855-1857), Мәскәү университетының гомуми тарих прафисыры (1858-1865).
Алексей Жаглин

**Алексей Жаглин** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Олег Жадан

**Олег Жадан** (, ,  — , ) — журналист, «Новая газета» гәҗите күзәтүчесе, «Русиянең алтын каләме» премиясе лауреаты (2002).
Владимир Жадин

**Владимир Жадин** (, ,  — , ) — һидробиолог, зоолог, малаколог, РСФСРның атказанган фән эшлеклесе.

Төркем:Биологлар
Михаил Жаров

**Михаил Жаров** (, ,  — , ) — СССР театр һәм кино актеры һәм режиссеры, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1974), СССРнең халык әртисе (1949), өч мәертәбә Сталин премиясе лауреаты (1941, 1942, 1947).
Василий Жданов

**Васили Жданов** (, ,  — , ) — СССР гаскәрбашы, авиация генерал-полковнигы (1946).
Прокопий Ефремов

**Прокопий Ефремов** (, ,  — , ) — 1 нче гилдия сәүдәгәре, хәйрияче, Чабаксар шәһәр думасы гласные, Чабаксар шәһәр җәмәгать банкы директоры (1869-1871, 1881-1886).
## Искәрмәләр
Рифат Җамалетдинов

**Рифат Марат улы Җамалетдинов** (1996 елның 20 сентябре, ) — Россия футболчысы, «Локомотив» клубы һөҗүмчесе, 17 яшькәчә яшьләр арасында Европа чемпионы (2013).

## Клуб карьерасы
Рифат Җамалетдинов 1996 елның 20 сентябрендә Мәскәүдә туа. Мәскәүнең «Локомотив» футбол мәктәбендә тәрбияләнүче, форвардның беренче тренеры — Виктор Федорович Артюхин. Клубның төп составында Жемалетдинов 2016 елның 7 февралендә Португалиядә узган Кышкы җыелышта, Atlantic Cup турнирында өченче урын өчен үткәрелгән матчта беренче тапкыр чыгыш ясый. Бу матчта «Локомотив» Дания «Орхус»ына 1:2 исәбенә оттыра. «Локомотив»ның рәсми сайты билгеләп үткәнчә, Рифат икенче таймда кырда аерылып торган һәм берничә гол мизгеле тудырган, ә команданың бердәнбер голы, Жемалетдинов фолына билгеләнгән пенальтидан, Алексей Миранчук тарафыннан кертелә. Рәсми матчта дебют Төркиянең «Фенербахче» командасы белән Европа Лигасы 1/16 финалының җавап уенында була. Жемалетдинов матчның 81 нче минутында, Алан Касаевны алыштырып, кырга «Локомотив» файдасына 1:0 исәбе белән чыга һәм киләсе минутта ук сары карточка ала.

Россияның Футбол Премьер-Лигасында 2016 елның 30 апрелендә 26 тур матчында «Спартак»ка каршы матчта 76 нчы минутында Алан Касаевны алыштыра. 28 турда «Кубань»га каршы матчта очрашуны төп составында башлый.

2016 елның 21 маенда «Мордовия»га каршы 30 нчы тур матчында РФПЛда беренче гол кертә. Бу матчта ике туп кертә, команда 3:0 исәбе белән җиңә.

2016 елның 4 июлендә Казан «Рубин»ы белән контрактка кул куя. 2018 елның 24 июнендә «Локомотив»ка әйләнеп кайта.

## Җыелма команда карьерасы
2011 елда 1996 елда туган яшүсмерләр җыелма командасы өчен иптәшләрчә матчта дебют ясый. 2012 елда аның составында Виктор Банников исемендәге мемориалда катнаша, дүрт матч үткәрә һәм бер гол кертә. Мемориалда Украина җыелма командасына оттырып, икенче урынны ала. Россиянең 17 яшькә кадәрге яшүсмерләр җыелма командасы составында Европа яшүсмерләр чемпионатында катнаша. Беренче уенда ук Украина капкасына гол кертә. Бу турнирда Җәмалетдинов барлык биш очрашуларда катнаша, нигездә, алмашка чыга.

2019 елның 30 сентябрендә, Шотландия һәм Кипрга каршы Евро-2020 сайлап алу турниры матчларына, беренче тапкыр төп җыелма командасына чакырыла.

## Шәхси тормыш
Мәскәүне үзенең яраткан шәһәре дип атый, үзен интроверт дип саный. Рифат Җамалетдиновның әтисе Марат — банкта директор урынбасары, әнисе Луиза — хуҗабикә. Милләте буенча татар, тамырлары Кучкай Пожары авылыннан.  «Бизнес Online» интернет басмасына биргән интервьюсында:«Мин үзем татар телен белмим, ә ата-аналарым аралаша. Тик мин курсларга язылырга һәм татар телен өйрәнергә телим. Туган тел бит».

## Казанышлары
2013 — Европа чемпионаты җиңүчесе (17 яшькә кадәр);

2015 — Европа чемпионатының көмеш призеры (19 яшькә кадәр);

2018/19 — Россия Кубогы Иясе;

2018/19, 2019/20 — Россия чемпионатының көмеш призеры;

2019 — Россия Суперкубогы Иясе

## Клуб статистикасы
*2021 елның 8 мартына булган мәгълүматлар буенча*

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Россия футболчылары
Кызылъяр округы

**Кызылъяр округы** () — Свердловск өлкәсе составына керүче шәһәр округы. Көнбатыш идарә округынә керә.

Административ үзәк — Кызылъяр шәһәр тибындагы бистәсе.

## Халык
 Милләтләр (2010): урыслар (64,0%), татарлар (17,6%), чирмешләр (15,8%).

## Административ бүленеш
Кызылъяр округы составына 68 торак пункт керә.
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Рәсми сайт

*
Екатерина Ефремова

**Екатерина Ефремова** (, ,  — , ) — рәссам, РСФСҖның атказанган рәссамы (1970), Чуаш АССРның халык рәссамы (1980).

## Литература
* Екатерина Иосифовна Ефремова: (чувашский художник по национальной вышивке и орнаменту).- Чебоксары : Чуваш. кн. изд-во, 1969. — 1 л.: ил. — (Серия моногр. буклетов «Художники Чувашской АССР» / под ред. А. Г. Григорьева).
* Ефремова Екатерина Иосифовна // Чувашская энциклопедия. Т. 1. Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2006.
* *Минеева В. А.* Тĕрĕ ăсти Екатерина Ефремова / Мастер вышивки Екатерина Ефремова (на чув. яз.) — Чебоксары: Чув. гос. ин-т гуманитарных наук, 2008. 48 с., илл.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
* Наследие Ефремовой. К 90-летию со дня рождения художника
* Биография 
* Архив художницы Е. И. Ефремовой
* Произведения Е. И. Ефремовой в собрании Чувашского государственного художественного музея
* 

Төркем:РСФСР атказанган рәссамнары
Төркем:Чуашстан рәссамнары
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
РФ Президентын сайлаулар (2018)

**Россия Федерациясендә (Россиядә) 2018 елгы президент сайлаулары** — РФ президентын сайлаулар 2018 елның 18 мартында уза. РФ Конституциясе буенча, дәүләт башлыгы 6 елга туры, яшерен сайлау юлы белән сайлана. Сайлауларны РФ Үзәк сайлау комиссиясе (*рәисе [[Элла Памфилова]]*) уздыра.

## Тарих
2012 елның 4 мартында узган сайлауларда РФ президенты итеп 6 елга В. В. Путин сайлана.

2017 елның 15 декабрендә РФ Федераль мәҗлесенең Федерация Шурасы рәсми рәвештә сайлау көнен билгели. Әлеге дата Кырымны Россия Федерациясенә кушу көненә туры килә.

2018 елның 18 марты – сайлаулар көне.

2018 елның 30 мартына кадәр сайлау нәтиҗәләрен санау төгәлләнә.

2018 елның 1 апреленә кадәр сайлау нәтиҗәләре игълан ителә.

2018 елның 8 апреле сайлауларның икенче туры үткәрелә.

## Кандидатлар

## Нәтиҗә

Нәтиҗәләр.

## Сылтамалар
*  Бюллетень утвержден. В список кандидатов в президенты вошли восемь человек. Российская Газета Неделя, 15-21 февраля 2018.
* ЦИК РФ 

## Искәрмәләр

 

Төркем:2018 ел сайлаулары
Төркем:Россия Федерациясендә сәясәт
Раджастхан

Раджастха́н (хинди राजस्थान [raːdʒəsˈt̪ʰaːn], Rājasthān, турыдан-туры тәрҗемә иткәндә — «раджалар иле», ингл. Rajasthan) — Һиндстанның иң зур штаты, төньяк-көнбатышта урнашкан, 1949 елда тарихи Раджпутана территориясендә пәйда булган. Башкаласы һәм иң зур шәһәре - Джайпур. Халкы 68 621 012 кеше (штатлар арасында 8-енче урын, 2011 елга); аларның төп өлеше - раджастханлылар (шул ук исәптән раджпутлар).
Төп хасиятләргә Калибангада Һинду Үзәге Цивилизациясе хәрабәләре керә, Раджастханның бердәнбер калкулык станциясендә Джайн дини сәфәр кылу урыны, борынгы Аравали тау сыртында Абу Тавы; һәм Көнчыгыш Раджастхан, Кеоладео Милли Паркы Бһаратпур янында, бу кош тормышы өчен билгеле булган Дөнья Мирасы Урыны. Раджастханда шулай ук өч милли юлбарыс тыюлыгы бар, Саваи Мадхопурда Рантхамбор Милли Паркы, Алварда Сариска Юлбарыс Тыюлыгы һәм Котада Мукундра Калкулык Юлбарыс Тыюлыгы.
### Һинд дине тарафдарлары
Раджастханның тулаем 68 548 437 кеше халкының 60 657 103-е Һинд дине тарафдары булып тора (ягъни 88,49%).
### [[Мәктәп]]ләр
Раджастханда 55000 башлангыч һәм 7400 урта мәктәп бар.
### Шулай ук карарга мөмкин
* Раджпут кланнары
## Шулай ук укырга мөмкин
* Bhattacharya, Manoshi. 2008. *The Royal Rajputs: Strange Tales and Stranger Truths*. Rupa & Co, New Delhi.
* Gahlot, Sukhvirsingh. 1992. *RAJASTHAN: Historical & Cultural*. J. S. Gahlot Research Institute, Jodhpur.
* Somani, Ram Vallabh. 1993. *History of Rajasthan*. Jain Pustak Mandir, Jaipur.
* Tod, James & Crooke, William. 1829. *Annals and Antiquities of Rajast'han or the Central and Western Rajpoot States of India,*. Numerous reprints, including 3 Vols. Reprint: Low Price Publications, Delhi. 1990.  (set of 3 vols.)
* Mathur, P.C., 1995. *Social and Economic Dynamics of Rajasthan Politics* (Jaipur, Aaalekh)
## Тышкы сылтамалар
; Government
* Official Site of the Government of Rajasthan, India
* Official Tourism Site of Rajasthan, India

; General information 
* Rajasthan *Encyclopædia Britannica* entry

Төркем:Һинд дине
Лукаш Жыгадло

**Лукаш Жыгадло** (, ,  — , ) — Польша волейболчысы, Польша чемпионатларының алтын (1998/99), көмеш (2000/01) һәм бронза (1999/00) призчысы, Греция (2004/05) һәм Төркия (2005/06) чемпионатларының бронза призчысы, Италия чемпионатларының  алтын (2010/11, 2014/15) һәм көмеш призчысы (2008/09, 2009/10, 2011/12), Иран чемпионы (2015/16, 2016/17), Чемпионнар лигасы җиңүчесе (2008/09, 2009/10, 2010/11), Дөнья чемпионатының (2006) һәм Дөнья кубогының (2011) көмеш призчысы, Европа чемпионатының бронза призчысы (2011), Дөнья лигасының алтын (2012) һәм бронза (2011) призчысы.
Николай Жилин

**Николай Жилин** (, ,  — , ) — Глазов руханилар училищесы күзәтеп торучысы (смотрителе), дәүләт киңәшчесе, Нократ губернасыннан IV чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Станислав Жмакин

**Станислав Жмакин** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче), Россия чемпионатының бронза призчысы (2004).
Жонатас Кристиан де Жезус

**Жонатас Кристиан де Жезус** (, ,  — , ) — Бразилия һөнәри футболчысы (һөҗүмче), Нидерланд чемпионы (2008/2009).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Алексей Жуканенко

**Алексей Жуканенко** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы (үзәк), Россия чемпионатларының көмеш (2007/2008, 2011/2012, 2012/2013) һәм бронза (2008/2009, 2014/2015) призчысы, Казакстан чепионатының көмеш призчысы (2015/2016), 2009 елгы Универсиаданың көмеш мидәле иясе.
Михаил Жуков

**Михаил Жуков** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (һөҗүмче), Россия чемпионатларының алтын (2006, 2009) һәм көмеш (2007, 2012) призчысы.
Борис Журавлёв

**Борис Журавлөв** (, ,  — , ) — СССР футболчысы (ярымсакчы һәм һөҗүмче) һәм футбол тренеры, Казан «Рубины»ның тренеры (1996).
Владимир Журин

**Владимир Журин** (, ,  — , ) — СССР һидротехнигы, «Волгострой» төзелеш-монтаж идарәсенең баш инженеры (1940-1942, 1943-1946).
Рөстәм Зәбиров

**Рөстәм Зәбиров**:
* Рөстәм Зәбиров (1961), Казан кирмәне комплексы баш , *[[Тукай премиясе]] лауреаты ([[2012]]).*
* Рөстәм Зәбиров (1966), ССРБ һәм Үзбәкстан спортчысы (*[[футбол]]*).
Пётр Заболотнов

**Пөтр Заболотнов** (, ,  — , ) — РИ һәм СССР табибы, патолог, Император Николай университеты ректоры (1913-1918).
Валерий Забористов

**Валери Забористов** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ химигы, Россия табигый фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы (1996), РФның шәһәфле химигы (2000).
Владимир Забродин

**Владимир Забродин** (, ,  —  19 октябрь 2018, Мәскәү ) — РФ кино тарихчысы, Мәскәүдәге Кино музее директоры урынбасары (1994-2006).
Сергей Завадский

**Сергей Завадский** (, ,  — , ) — хокукчы, яшерен киңәшче (1917), Петроград мәхкәмә пулаты прокуроры (1915-1917), Украин Халык Җөмһүриятенең дәүләт сәркатибе (1918).
## Искәрмәләр
Иван Завалий

**Иван Завали** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (һөҗүмче).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Төркем:Футболчылар
Вячеслав Завальнюк

**Вәчеслав Завальнүк** (, ,  — , ) — Украина һоккейчесе (сакчы), Россия чемпионы (2007).
Алексей Заварухин

**Алексей Заварухин** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Михаил Заводовский

**Михаил Заводовски** (, ,  — , ) — СССР сәламәтлек саклау эшлеклесе, Петрозаводск эшче, керәстиян һәм кызылармия депутатлары шурасының башкарма комитеты рәисе (1918-1919).
Михаил Загоскин

**Михаил Загоскин** (, ,  — , ) — язучы, мөхәррир һәм җәмәгать эшлеклесе, «Иркутские губернские ведомости» гәҗитенең баш мөхәррире (1859-?), Иркутск шәһәр думасы гласные (1872-1879, 1881-1884).
Александр Заев

**Александр Заев** (, ,  — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945).
## Искәрмәләр
Артемий Загряжский

**Артеми Загрәжски** (, ,  — , ) — РИ хәрби-дәүләт эшлеклесе, генерал-аншеф, Казан губернаторы (1741-1748).
Илназ Заһитов

**Илназ Нәсыйх улы Заһитов** (1976 елның 30 апреле, Татар Әҗби, Актаныш районы, Татарстан АССР, РСФСР, СССР) — СССР һәм РФ хоккейчысы (сакчы) һәм хоккей тренеры, Ижау «Ижстале»ның баш тренеры (2015—2016), Югары хоккей лигасының көмеш приз иясе (2016).

Фигуралы шуу буенча Олимпия чемпионы Алинә Заһитованың әтисе.

## Биография
Илназ Заһитов Актаныш районының Татар Әҗбие авылында туа. Ижау шәһәренең 12 нче мәктәбе һәм «Ижсталь» Олимпия резервының махсуслаштырылган балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбенең шәкерте.

Профессиональ карьерасын 1991/1992 сезонында 15 яшьтә башлый, ул Удмуртиянең төп командасында соңгы Совет Беренчелегендә дебют ясый, ярыш  уйнату барышында СССР—БДБ Ачык чемпионаты була. Уналты яшендә ул, дубль белән билгеләнеп, үзенең беренче алкаларын кертә. Бу хәл 1992 елның 16 декабрендә «Ижсталь»ның ЦСК ВВС-Маяк клубына каршы күчмә матчында була.

«Ижсталь»ның команда сезоннары саны буенча рекорд хуҗасы (Роберт Харисов белән бергә). 2014/2015 елгы Чемпионат Илназ Заһитов өчен «сталеварлар» формасында унбишенче була.

Алдагы 14 сезон эчендә (1991/1992 — 1992/1993, 1995/1996 — 2001/2002, 2008/2009 — 2011/2012, 2013/2014) рәсми ярышларда «Ижсталь» байрагы астында 638 уен үткәрә, 209 (67+142) нәтиҗәле балл җыя.

Спорт карьерасын тәмамлангач, 2015 елда Ижауның «Ижсталь» командасын җитәкли. 2015/2016 сезонында команданы Югары хоккей лигасының (ЮХЛ) көмеш медальләренә китерә.

2016 елның 14 декабрендә клубның баш тренеры итеп Сергей Душкин билгеләнә, Заһитов тренер вазифасына күчерелә.

2019 елның июль аенда Казанның «Ак Барс» яшьләр командасының — «Ирбис»ның баш тренеры итеп билгеләнә. 2020 елда «Ирбис»ның баш тренеры вазифасыннан китүе турында билгеле була.

Илназ Заһитовның ике кызы да фигуралы шуу белән профессиональ рәвештә шөгыльләнә. 2018 елның гыйнварында олы кызы Алинә хатын-кызлар арасында фигуралы шуу буенча Европа чемпионатында җиңү яулый, 2018 елның 12 февралендә команда ярышларында XXIII кышкы Олимпия уеннарының көмеш призёры була, ә 2018 елның 23 февралендә шәхси беренчелектә Олимпия чемпионы була. 2019 елның 21 мартында Алинә Япониядә фигуралы шуу буенча Дөнья чемпионатында җиңә.

## Казанышлар

* Югары хоккей лигасының көмеш призёры («Ижсталь», 2016)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*   Elite Prospects сайтында

Төркем:Русия хоккейчылары
Марта Зәйнуллина

**Марта Зәйнуллина** (Марта Әлфрит кызы Зәйнуллина, ,  — , ) — чаңгычы һәм биатлончы, Русиянең атказанган спорт остасы, Паралимпия уеннарының бронза мидәле иясе (2014, 2018).
Наталья Залевская

**Наталья Залевская** (, ,  — , ) — Россия шашкачысы, хатын-кызлар арасында Россия чемпионатларының алтын (2000 — яшен тизлегедәй (молниеносный) программада) һәм көмеш (2001, 2003, 2005, 2004  — тиз программада, 2001, 2003 — яшен тизлегедәй программада) мидәлләре иясе.
Вячеслав Заленский

**Вәчеслав Заленски** (, ,  — , ) — физиолог, ботаник, Сарытау авыл хуҗалыгы институты ректоры (1918-1932).
Илнур Зәкәрин

**Илнур Азат улы Зәкәрин** (1989 елның 15 сентябре, ) — Россия шоссе велоузышчысы, шәхси узышта Россия чемпионы (2013, 2017).

## Тормыш юлы
Илнур Зәкәрин 1989 елның 15 сентябрендә Яр Чаллыда туа. 2012 ел башына кадәр Премьер яшьүсмерләр командасы өчен чыгыш ясый, анда аны Itera-Katusha континенталь командасының тренерлары күреп ала.

Беренче сезонда ук континенталь дивизионда Адыгея Гран-при велоузышында җиңә. 2013 ел сезонын RusVelo профессиональ континенталь командасы составында башлый. Шул ук елның июнь аенда шәхси узышларда Россия чемпионы була.

2019 елда Илнур Закарин CCC Team командасы белән ике еллык контрактка кул куя. Әмма CCC командасының финанслау мәсьәләсе белән бәйле проблемалар килеп чыга. 2020 ел сезоны тәмамлангач, CCC Team командасы таркалганнан соң, Gazprom-RusVelo командасы белән контрактка кул куя.

Кипрда яши. Әти-әнисе Яр Чаллының Комсомол районы Суар микрорайонында яши.

### Спорт казанышлары

* 2012 — Адыгея Гран-прие (1 нче урын);
* 2013 — Шәхси узышта Россия чемпионаты (1 нче урын);
* 2013 — Адыгея Гран-прие (3 нче урын);
* 2014 — Азәрбайҗан Гран-прие (1 нче урын);
* 2014 — Сочи Гран-прие (1 нче урын);
* 2014 — Адыгея Гран-прие (1 нче урын);
* 2015 — Романдия туры (1 нче урын);
* 2015 — Норвегиянең арктик ярышлары (3 нче урын);
* 2017 — Шәхси узышта Россия чемпионаты (1 нче урын);
* 2017 — Әбу Даби туры (2 нче урын);
* 2017 — Испания вуэльтасы (3 нче урын).

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Илнур Зәкәрин CCC Team сайтында 

Төркем:Велосипедчылар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Заятүләк (җыр)

**Заятүләк** - башкорт халык җыры.
## Текст
Таулы тауга ошатып,

Тимер белән коршатып,

Алып килгән тавыгыз -

Балкантау бу түгел.

Билгели-билгели йөргән

Бүресе күп Балкантау.

Алпан-тилпән атлаган

Аеруы күп Балкантау.

Кыз баладай буяулы

Төлкесе күп Балкантау

Оя ясар, йомырка җәер

Коштары күп Балкантау.

Майлап салган каештай

Елан күп Балкантау.

Җәеп куйган бәрхәттә

Урманы күп Балкантау

Таулы тауга ошатып,

Тимер белән коршатып,

Алып килгән тавыгыз да, -

Балкантау бу түгел.

Төркем:Башкорт халык җырлары
Марат Закиров

**Марат Закиров**
* Марат Хәлил улы Закиров, язучы.
* Марат Сәгыйть улы Закиров, спортчы (*су полосы*).
* Марат Рәшит улы Закиров, рәссам-пластинер.
Марат Закиров (1969)

**Марат Закиров** (*псевдонимы* **Марат Закир**, Марат Хәлил улы Закиров, *[[1969 ел]]ның [[27 апрель|27 апреле]], [[ТАССР]],  [[Мамадыш районы]], [[Дусай (Мамадыш районы)|Дусай]]*) — язучы, журналист. 1999 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.
Шәйхи Маннур (*[[1995 ел|1995]]*), Саҗидә Сөләйманова (*[[2008 ел|2008]]*) исемендәге премияләр лауреаты  .

## Тәрҗемәи хәле
1969 елның 27 апрелендә Татарстан АССР Мамадыш районы Дусай авылында туа. Түбән Тәкәнеш урта мәктәбен тәмамлый (*[[1986 ел|1986]]*). Казан дәүләт педагогия институтына укырга керә. Икенче курста укыганда  хәрби хезмәткә алына. Термез шәһәрендәге (*[[Үзбәкстан]])* снайперлар мәктәбендә укый, аннары Әфганстанга җибәрелә. 1989 елда армиядән кайткач, институтта укуын дәвам итә. «Шәһри Казан» газетасына әдәби хезмәткәр булып урнаша. Сигез ел «Идел» журналында эшли. 2001 елдан «Казан утлары» журналының проза бүлеге мөхәррире. Хәзерге көндә «Безнең мирас» журналы баш мөхәррир урынбасары.

## Иҗаты
Марат Закир — шигърият һәм проза жанрларында бердәй актив эшләүче каләм әһеле. Беренче әсәрләре татар балалар матбугатында 1983 елдан басыла башлый. Хикәяләре, повестьлары һәм шигырьләре аша билгеле. «Канлы болыт» исемле хикәясе «Татар хикәясе антологиясе»ндә (*[[2003 ел|2003]]*), ике хикәясе «Современная татарская проза» антологиясендә (*[[2007 ел|2007]]*) басылган. 2005 елда «Кояшлы төн» исемле беренче шигырләр китабы (*[[ТКН]]*) дөнья күрә.
 
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1995 Шәйхи Маннур премиясе — «*әдәби казанышлары өчен*».
* 2008 Саҗидә Сөләйманова премиясе — *«Кояшлы төн» ([[2005 ел|2005]], [[ТКН]]) китабы өчен кызыксындыру премиясе*.

## Әдәбият
# *[[Мәгъсүм Хуҗин|Хуҗин М.]]* Үзенчә. «Казан утлары», 2001 ел, № 11,  43–44 б.
# Әдипләребез. Биобиблиографик белешмәлек. К.: ТКН, 2009.

## Сылтамалар
* Марат Закир. ТР язучылар берлеге сайты
* Марат Закиров.  «Әдипләр» (Әхмәт Дусайлының шәхси порталы)
*  Закиров Марат. Adiplar.narod.ru онлайн энциклопедиясе

## Искәрмәләр

Төркем:Татар язучылары
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Шәйхи Маннур премиясе лауреатлары
Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Марат Закиров (1973)

**Марат Закиров** (Марат Сәгыйть улы Закиров, ,  — , ) — СССР һәм Россия су полочысы, 2000 елгы Олимпия уеннарының көмеш, 2004 елгы Олимпия уеннарының бронза мидәлләре иясе, Россия чемпионатлырының алтын (1994, 2001, 2007), көмеш (1993, 1999, 2006, 2008, 2010) һәм бронза (1995-1998, 2000, 2009, 2011) призчысы.

## Сылтамалар
*  Марат Закиров 
* Марат Закиров

## Искәрмәләр
Ярославль вокзалы

**Ярославль вокзалы** (1870 елга кадәр — *Троицк вокзалы*) — Мәскәүнең 9 тимер юл вокзалларының берсе. Комсомольская метро станциясе янында урнаша.
## Тарих
Вокзалнын тарихы Мәскәү-Сергиев Посад тимер юлы белән бәйле. 1862 елда Мәскәү-Сергиев Посад учаскасында тантаналы рәвештә тимер юл хәрәкәте ачылган.

Хәзерге бина 1902—1904 елларда Ф. О. Шехтель проекты буенча төзелә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Мәскәү шәһәре Ярославль вокзалының рәсми сайты 
* Виртуальный тур  по Казанскому, Ленинградскому и Ярославскому вокзалам Москвы

Төркем:Әлифба буенча тимер юл вокзаллары
Төркем:Архитектура московского модерна
Төркем:Псевдорусский стиль
Төркем:Постройки Фёдора Шехтеля
Төркем:Русия мәдәни мирасы объектлары
Павелец вокзалы

**Павелец вокзалы** (1924 елга кадәр — *Сарытау вокзалы*, 1924—1925 елларда *Ленин вокзалы*, 1940-чы елларга кадәр — *Сарытау вокзалы*) — Мәскәүнең 9 тимер юл вокзалларының берсе. Павелецкая метро станциясе янында урнаша.
## Тарих
Вокзалнын тарихы Мәскәү-Павелец тимер юлы белән бәйле. 1900 елда Мәскәү-Павелец учаскасында тантаналы рәвештә тимер юл хәрәкәте ачылган.

Хәзерге бина 1897-1900 елларда Красовский Александр Фёдорович проекты буенча төзелә.

## Искәрмәләр

Төркем:Русия мәдәни мирасы объектлары
ТатДиг

**ТАТДиг** — виртуаль эзләү системасы.

Шигаре: «Татар милләт интернет /ында/ эзләүче».

## Контент
* Татар эзләү системасы.  Сәхифәләр, рәсемнәр, видео, яңалыклар эзли.
* Татарча - төрекчә - инглизчә - русча сүзлекләр, рәсемнәр белән.

## Шулай ук карагыз
* 
* 
* ТАТДиг Одноклассники сәхифәсендә
* ТАТДиг ВКонтакте сәхифәсендә

Төркем:Эзләү системалары
Төркем:Татар сайтлары
Төркем:Татар интернеты
Төркем:Рунет
Төркем:Татар теле сүзлекләре
Төркем:Сүзлекләр
Норвегия һимны

**Ja, vi elsker dette landet** (“Туган илне яратабыз”) — Hорвегᴎя кыйраллыгының дәүләт һимʜы, 8 куплеттан тора. Ул XIX гасыр урталарында иҗат ителгән. Текстның aвᴛоры — Бйөрнстерне Бйөрнсон (норв. Bjørnstjerne Bjørnson), көен Рикард Нурдрок (норв. Rikard Nordraak) язган. Беренче мәртәбә 1864 елның 17 маенда, дәүләт конституциясенең 50 еллыгы бәйрәмендә башкарылган. Кыска варианты — беренче куплет, гадәттә, әйтик, илдәге рәсми тантаналарда һәм бәйрәм чараларында, беренче җиденче һәм сигезенче куплетлары җырлана.

Дәүләт һимʜыннан кала, Hорвегᴎядә тагын **KONGESANGEN** (Кыйрал җыры) дип аталган тагын бер һимʜ кулланыла. Ул Hорвегᴎя кыйралы катнашында үткәрелә торган чараларда дәүләт һимʜы белән бергә башкарыла. Ике куплеттан торган һимʜ Бөекбритания дәүләт һимʜы булган **God save the Queen** (**God save the King**) көенә уйнала.

## Дәүләт һимʜы сүзләре

## Кыйрал гимʜы
**Kongesangen**
Gud sign vær konge god!
Sign ham med kraft og mot
sign hjem og slott!
Lys for ham ved din Ænd,
knytt med din sterke hænd
hellige troskapsbænd
om folk og drott!   
 
Høyt sverger Norges mann
hver i sitt kall, sin stand,
troskap sin drott.
Trofast i liv og død,
tapper i krig og nød,
alltid vært Norge lød
Gud og sin drott.

## Сылтамалар
*Hорвегᴎя һимʜы видео
*һимʜның тулы тексты

## Искәрмәләр

Төркем:Hорвегᴎя
Төркем:Илләр буенча гимннар
Норвегиядә Һинд дине

Норвегиядә тулаем халыкның 0,17%-ы (яки 2016 елда якынча 8900 кеше) Һинд дине тарафдарлары, бу биш ел элек булган 5900-дән һәм ун ел элек булган 3700-дән артыш. Бу Һинд дине тарафдарларының күбесе Көньяк Азия чыгышлы һәм күпчелеге (якынча 75%-ы) Шри Ланкадан килгән Тамиллар.

## Норвегиядә Һинд дине тарафдарларының этник килеп чыгышы

Норвегиядә Һинд дине тарафдарларының диаспорасына Тамил гаиләләре, Пәнҗаби гаиләләре, Уттар Прадеш гаиләләре, Гуҗаратилар һәм Бенгалиләр керә.

Шри Ланка Тамиллары арасында Һинд дине тарафдарлары зур сан тәшкил итә, якынча 5000-7000 кеше.

## Норвегиядә Һинд дине ассоциацияләре

*Санатан Мандир Сабха көнчыгыш Норвегиядә 900 әгъзасы булган дини ассоциация. 
*Санатан Мандир Сабха 1988 елның 14 апреленда теркәлгән булган.
*Гуҗаратилар Осло даирәсендә Гуҗарати мәдәни ассоциациясен формалаштырганнар.
*Норвегиягә иммиграциягә киткән яки шунда туган балалар өчен Тамил Мәдәни Үзәге бар. Бу үзәкнең шундый активлыклары бар: 1) Тамилча укыту 2) Динне укыту (Һинд динен һәм Христианлыкны) 3) Театр, бию, музыка һәм спортны алга сөрү.

## Норвегиядә Һинд дине гыйбадәтханәләре
Норвегиядә хәзер 5 Һинд дине гыйбадәтханәсе бар.

* Драмменда Һинду Санатан Мандир Гыйбадәтханәсе бар. (Веб-сайтка сылтама www.drammenmandir.com )
*Санатан Мандир Сабха Гыйбадәтханәсе Шлеммештадта, Ослодан тыш урнашкан.
*Амерудта (Ослода) Шивасубраманайр Алайм (шулай ук Норвегия Һинд дине үзәге буларак билгеле)
*Бергенда Данмаркспласста Һинду Сабха.(Бергенда) 
*Трондхаймда Шри Тиллер Ганеша Гыйбадәтханәсе

## Норвегиядә Һинд дине фестивальләре

Норвегиядә күп Һинду фестивальләре, мәсәлән, Дивали бәйрәм ителә.

Норвегиядә Һинд дине тарафдарлары, күбесенчә Шри Ланкадан Тамил Һинд дине тарафдарлары, 12 көнлек ел саен гыйбадәтханә фестивален үткәрләр - Махотсав, аның төп хасияте процессияләр. Бу Норвегиядә Тамил Һинд дине тарафдарларының ел саен төп җыелу чарасы.

2015 елда Һоли фестивале дәвамында Һинд классик вокалисты Снити Мишра Ослода тере концерт башкарды. Фестиваль ел саен Вишва Һинду Паришадның Норвегия филиалы тарафыннан ел саен оештырыла.

## Норвегиядә Һинд дине оешмалары

Вишва Һинду Паришад Норвегиядә теркәлгән.

Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең Норвегиядә Үзәге бар
Aдресы - Oslo, Norway, Jonsrudvej 1G, 0274, Oslode presence.

## Шулай ук карагыз
*Һинд дине энциклопедиясе

## Тышкы сылтамалар
*International Religious Freedom Report 2006, Norway
*Sanatan Mandir Sabha Hindu temple in Slemmestad
* A New Voice in European Hinduism. Rooting Tamil Traditions from Sri Lanka 
*Processions, Public Space and Sacred Space in the Sri Lankan Tamil Diaspora in Norway 

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Уфа тимер юл вокзалы

** Уфа тимер юл вокзалы **  ()  — Уфаның төп тимер юл вокзалы (икенче вокзалы — Дим станциясе). Агыйдел ярында урнаша (ләкин пассажирлар елганы күрми). Куйбышев тимер юлының Башкорт бүлекчәсе идарәсенә буйсона.
## Тарих
Вокзалнын тарихы Самар-Златоуст тимер юлы белән бәйле. 
1888 елда Самар-Уфа  учаскасында тантаналы рәвештә тимер юл хәрәкәте ачылган.
1900 елда Самар-Уфа- Златоуст  учаскасында тантаналы рәвештә тимер юл хәрәкәте ачылган.

Хәзерге бина 2005-2011 елларда К. Готлиб проекты буенча реконструкцияллана.

## Моны да карагыз
*Самар-Златоуст тимер юлы
## Искәрмәләр

Төркем:Уфа
Рафаил Заленский

**Рафаил Заленски** (, ,  — , ) — земство табибы, Чабаксар өяз хастахнәсенең мөдире (1875-1900).
Франц Залеский

**Франц Залески** (, ,  — , ) — РИ табибы, медицина докторы, Казан университетының медицина тарихы приват-доценты.
Семён Залкинд

**Семөн Залкинд** (, ,  — , ) — табиб, укытучы, Әстерхан университетының медицина факультеты деканы.
Самар-Зылатаус тимер юлы

**Самар-Златоуст тимер юлы** ()&nbsp;— Көньяк Урал һәм Урта Идел буе җирләрен хезмәтләндерүче тимер юл, Башкортстанда тәүгеләрдән булып сафка индерелгән тимер юл. Санкт-Петербург-Вологда-Вятка тимер юлын (1906) ачканчыга кадәр Россиянең Европа өлешен Себер һәм Ерак Көнчыгыш белән тоташтырган бердәнбер тимер юл була.

## Тарих
Самар-Златоуст тимер юлы  озынлыгындагы Кинәле станциясыннан Уфа станциясенә тиклемге участогы 1888 елда файдалануга тапшырыла. Тимер юлы ачылуга 23&nbsp;станция, 5&nbsp;депо, Уфа төп тимер юл остаханәләре (хәзерге Уфа тепловозлар эшкәртү заводы), 23&nbsp;су куу корылмасы, 700-гә якын ачык яки ябык тавар платформасы, бина һәм корылмалар, шул исәптән Агыйдел елгасы аша 6&nbsp;торыклы күпер (иң зур Уфа тимер юл күпере), Уфа станциясе вокзалы (Уфа тимер юл вокзалы) төзелә.

1890 елда Самар-Уфа тимер юлы Златоустка кадәр сузыла (озынлыгы ) һәм Самар-Златоуст исемен ала. Бер линияле юл тәүлегенә 9&nbsp;пар пуез үткәрә ала. 1905 елда Кенәле-Ташкәнт участкасы Ташкәнт тимер юлына тапшырыла. 1914 елда Чишмә станциясе аша Идел-Бөгелмә, 1916 елда Бирдәвеш станциясе аша Көнчыгыш Урал тимер юллары белән тоташтырыла.

## Станцияләр ([[1892 ел|1892]])
Батраки, Волга, Костыли, Мыльная, Безенчук, Ерики, Томылово, Липяги, Кряж, Самар, Смышляевка, Пригород, Кенәл, Тургеневка, Кротовка, Мухановка, Черкасская, Ключи, Похвистнево, Богырыслан, Заглядино, Әсәкәй, Ялан, Сарай-Гир, Абдулла, Таллы-Бүләк, Приют, Бәләбәй-Аксакау, Глуховски, Әкчин, Шафран, Раевски, Дәүләкән, Шиңгәккүл, Чишмә, Йоматау, Уфа, Урак, Иглин, Олы Теләк, Таутөмән, Балашева, Меңъяр, Сем, Кропачево, Кытаутамак, Вязовая, Мөрсәлим, Сүлия, Бирдәвеш, Туңтүш, Златоуст, Өрҗем, Сыростан, Мияс, Чибәркүл, Медведево, Полетаево, Чиләбе.

Төркем:Россиянең тарихи тимер юллары
Леонид Замятин

**Леонид Замәтин** (, ,  — , ) — СССР дәүләт эшлеклесе, дипломат, Ленин премиясе лауреаты (1978), СССР телеграф агентлыгының (ТАСС) генераль директоры (1970-1978), СБКФ ҮКдә тышкы сәяси пропаганда (1978-1982), халыкара мәгълүмат (1982-1986) бүлекләре мөдире, СССРнең Бөекбританиядә илчесе (1986-1991). ТАССРдан 9-11 чакырылышлары СССР Югары шурасы депутаты.
## Искәрмәләр

Төркем:Илчеләр
Константин Запрудский

**Константин Запрудски** (, ,  — , ) — Рус праваслау  чиркәве эшлеклесе, Рыльск (1923-1925), Түбән Чир (1925-1926), Ленинск (1926) һәм Эрбет (1926-192?) епискобы.
Иван Затынайченко

**Иван Затынайченко** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Юлия Зарипова

**Юлия Зарипова** (, ,  — , ) — РФ йөгерүчесе, РФның атказанган спорт остасы, җиңел атлетика буенча дөнья чемпионатының (2009) һәм Кыйтга кубогының (2010) көмеш мидәлләре иясе, Европа чемпионаты җиңүчесе (2010).

2013 елны допинг кулланган өчен спорттан читләштерелә. Аңарчы, 2011-13 елларда яуланган барча спорт бүләкләреннән мәхрүм ителгән. 
## Искәрмәләр

Төркем:Җиңел атлетика осталары
Төркем:Допингка каршы кагыйдәләрне бозган өчен читләштерелгән спортчылар
Иван Захаров (1885)

**Иван Захаров** (, ,  — , ) — телләр белгече, Пермь дәүләт университетының рус теле һәм гомуми тел белеме кафедрасы мөдире (1944-1958).
Вениамин Захаров

**Вениамин Захаров** (, ,  — , ) — чирмеш композиторы, Олык Ипай ис. яшьләр премиясе лауреаты (1986), Мари Иленең дәүләт премиясе лауреаты (1991), Мари Иленең атказанган сәнгать эшлеклесе (1996), Йыван Кырла ис. театр премиясе лауреаты (2005).
Андрей Захаров (1896)

**Андрей Захаров** (, ,  — , ) — Совет дәүләт эшлеклесе, СССРның Көнчыгыш районнарындагы балык сәнәгате министры (1946-1948), СССР балык сәнәгате министры урынбасары (1948-1949).
Платон Захарчук

**Платон Захарчук** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (капкачы), 1995 елгы Җәйге Универсиаданың бронза мидәле иясе, Россия чемпионатының көмеш призчысы (1997), РФның 1 нче дивизионы җиңүчесе (2000).