Юлиана Витан-Дубейковская

**Юлиана Витан-Дубейковская** (, тумыштан **Менке**, псевдонимы *Кветка Ватан*; 12 декабрь 1886, Вильнюс — 1969, Нюрнберг, Алмания) — белорус сәнгатьче, педагог, мемуарлар язучы.

## Биографиясе

Юлиана Менке Вильнюс немецлары гаиләсеннән чыккан. 1895 елдан 1905 елга кадәр Вильнюста Вера Михайловна Прозорованы шәхси гимназиясында укый. Гимназияда укыган вакытында ул сеңлесе белән бергә укыган Алоиза Пашкевич белән таныша. 1907 елдан бирле Санкт-Петербургта, 1914 елда Санкт-Петербург университетының тарих-филология факультетына дәүләт имтиханнарын тапшырды. 1915 елда, Вильнюска кайтып, Иван Луцкевич белән таныша һәм Вильнюста белорус комитетында эшли башлый. Беренче белорус башлангыч мәктәбен, белорус теле укытучыларын әзерләү курсларын һәм Вильнюс белорус гимназиясен ачуда катнаша, соңрак бу гимназияда немец телен һәм педагогикасын укыта. 1922 елда ул билгеле белорус эшлекчесе Леон Витан-Дубейковскийның хатыны була. Аның вафатыннан соң (1940 ел) йорт һәм җир национализацияләнә, 1941 елның 6 мартында Юлиана гаиләсе белән нацист Германиясенә китә. Башта мигрантлар өчен лагерда яши, аннары Берлинга җибәрелә, анда хәрби министрлыкның белорус идаралыгында тәрҗемәче булып эшли. 1941 елның 18 июненнән немец пропаганда «Винета» оешмасын җитәкли. 1945 елдан соң лекцияләр укып акча эшли. 1947 елның сентябрендә Көнбатыш Германиягә Малерсдорфка үз туганына бара, ә 1951 елның апрелендә Нюрнбергка китә. Кайбер хәтирәләрендә Белорус милли хәрәкәте, үзе һәм якыннары турында яза. Мәсәлән, Иван Луцкевич турында «Минем язу» китабын яза (Леон Лункевичның инеше сүзе белән 1994 елда Вильнюста басылып чыга), Дягилева Галинаның «Зніч» театрында куелачак «Вильнюс хыяллары» спектакленең герое була. 1954 елда Нью-Йоркта «Леон Витан-Дубейковский» китабы чыга, аны Юлиана *Кветка Вітан* псевдонимы астында бастырып чыгара.

1994 елда «Минем истәлекләр» китабы чыга, аны Юлиана 1953 елда Нюрнбергта В. Тумаш һәм Н. Арсеньева үтенече буенча яза. Истәлекләр «Рыцар Пагон» (*«Витязь погони»*) исеме астында  «» газетасында  чыга. Кулъязма АКШ-та Янина Ухановага тапшырыла. Хәзер кулъязмалар әдәбият һәм сәнгатнең Белорус дәүләт архив-музеенда саклана.

## Әсәрләре

* Спамны пра Вана Луцкевич / пад пед. Кветка Втан// Конан. — 1963. — № 7. — С. 133-137; Башына. — 1956. — № 22 (304). — С. 3 — 4; 1956. — № 23 (305). — С. 2, 4.
* Cor Ardens: Спамны пра Елку — Алаз Пашкевич-Кайры / Ю. Втан-Дубинская // Конан. — 1955. — № 3. — С. 49 — 54: л. *Перату:* На хөкем гслор: Спамны, дыялы / Уклад., фрам. і вест пра алара Б. І. Чачак; Эксталь. парт. С. Б. Чачак. — Мн.: Мастацкая кларатур, 1994. — 303 с. — С. 6 — 11. — ISBN 5-340-01158-5.
* Мае спамны / Юлда Втан-Дубинская; Тавареста беларускай культуры " Ле. — Ля: Тавареста беларускай культуры " Ле. — Мн.: Анзална выставка кампания «Техналогия», 1994. — 190 с. — ISBN 9986-422-35-3.
* Чам Ван Луцкевич не пану па сабе письменных паца (Меня спамда) // Башына. — 1954. — № 30 — 31 (212-213). — 15 жнн. — С. 3 — 6.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Гардзіенка, Н.* Юльяна Дубейкаўская ў лістах (1958—1969) // Ісці на святло лабірынтамі даўніх падзей: зборнік памяці Віталя Скалабана / [Уклад.: А. Сідарэвіч, А. Фядута, М. Шумейка; Рэдкал.: А. Сідарэвіч (адк. рэд.) і інш.]. — Мн.: Лімарыус, 2013. — 497, [1] с., [4] л. партр. — С. 374—399. — ISBN 978-985-6968-32-0.
* Сьв. памяці Юльяна Галена Дубейкаўская, народжаная Мэнкэ // Беларус. — 1979. — № 262. — Люты. — С. 4.
* Юліяна Дубейкаўская не жыве // Беларус. — 1969. — № 150. — Кастрычнік. — С. 1.

## Сылтамалар
* БЕЛАРУСЫ Ў СВЕЦЕ: Юліяна Вітан-Дубейкаўская 

Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Алманиядә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Вильнюста туганнар