Лек Вәлиев

**Лек Вәлиев**, Лек Вәли улы Вәлиев (*[[1935 ел]]ның [[19 апрель|19 апреле]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Әлшәй районы]], [[Раевка (Әлшәй районы)|Раевский]] — [[1992 ел]]ның [[23 март]]ы, [[РФ]], [[БР]], [[Уфа]]*) — режиссер, театр эшлеклесе, педагог, Мәҗит Гафури исемендәге (*1971—1981*), Сибай (*1987—1990*), Башкорт дәүләт курчак (*1990—1992*) театрларының баш режиссеры. БАССР (*[[1972 ел|1972]]*) һәм РСФСР (*[[1978 ел|1978]]*) атказанган сәнгать эшлеклесе, Салават Юлаев премиясе лауреаты (*[[1984 ел|1984]]*). ССРБ театр әһелләре берлеге әгъзасы (*[[1966 ел]]дан*).

## Тәрҗемәи хәле
1935 елның 19 апрелендә Әлшәй районы Раевский бистәсендә (*2005 елдан авыл*) туган.
Мәскәү җир төзү  институтын (*[[1959 ел|1959]]*), Ленинград театр, музыка һәм кинематография институтын (*А. А. Музиль курсы, [[1965 ел|1965]]*) тәмамлаган. 1968 елдан Сибай драма театрында баш режиссер. 1965—1987 елларда (*өзеклек белән*) Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академия драма театрында эшли, 1965—1969 һәм 1981—1987 елларда әлеге театрның режиссеры, 1971—1981 елларда — баш режиссеры. 1969—1971 елларда — Салават драма театры, 1987—1990 елларда Сибай драма театры, 1990-1992 елларда Башкорт дәүләт курчак театры баш режиссеры. 1965 елдан Уфа сәнгать укуханәсендә, 1972—1985 һәм 1989—1992 елларда Уфа сәнгать институтында укыта (*билгеле укучылары Х. М. Шәмсетдинов, Л. М. Әхмәтвәлиев, М. Г. Исхаков*).

## Иҗаты
Сәхнәдә куйган беренче әсәре — 1964 елда Салават драма театры сәхнәсендә  һәм Л. Н. Елшанкинның «Умырзая» драмасы. Лек Вәлиевның режиссерлык үзенчәлеге спектакль каһарманнарының характерын тулысынча ачып бетерүдә, аларның сәхнәдәге теге яки бу хәрәкәтенең психологик һәм социаль сәбәпләрен раслауда күренә. Ул куйган спектакльләр нечкә лиризм, фәлсәфәлек белән аерыла. Үзе дә пьесалар язган: «Париж егете Әлфәнис» (*[[1986 ел|1986]], Сибай театры*), «Упкын, яки Шомырт салкыннары» (*[[1988 ел|1988]], Салават театры*).

## Куйган спектакльләре
Төрле сәхнәләрдә Мостай Кәрим, Наҗар Нәҗми, Нәҗип Асанбаев, Илшат Йомагулов, Мөхәммәтша Бурангулов, Хәбибулла Ибраһимов, Ибраһим Абдуллин, Мөкәрәмә Садыйкова һ. б. песалары буенча 50дән артык спектакль куйган. Шулай ук Александр Островский, Максим Горький, Луиҗи Пиранделло, Мәҗит Гафури, , Назыйм Хикмәт, Чыңгыз Айтматов әсәрләре буенча спектакльләр әзерләп сәхнәгә чыгара.

#### [[Гафури театры]]нда
* «Бәла кеше башыннан йөри»  («Грех да беда на кого не живёт») Александр Островский 
* «Соңгылар» («Последние») Максим Горький
* «Мут егет» Луиҗи Пиранделлоның «Лиола» пьесасы буенча
* «Ана, Җир-ана» Чыңгыз Айтматовның «Анам кыры» повесте буенча, Лек Вәлиев инсценировкасы 
* «Хуш, Гөлсары !» Чыңгыз Айтматов повесте буенча, Лек Вәлиев инсценировкасы 
* «Салават. Өн аралаш җиде төш» Мостай Кәрим
* «Кызыл паша» Нәҗип Асанбаев һ. б.
#### [[Сибай драма театры|Сибай театрында]]
* «Кызыл йолдыз» Мәҗит Гафури
* «Башкорт туе» Мөхәммәтша Бурангулов һ. б.
#### [[Камал театры]]нда
* «Ай тотылган төндә» Мостай Кәрим
* «Ташлама утны, Прометей!» Мостай Кәрим

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1972 — БАССР атказанган сәнгать эшлеклесе
* 1978 — РСФСР атказанган сәнгать эшлеклесе
* 1984 — Салават Юлаев премиясе — *«Кызыл паша» спектакле өчен ([[Гафури театры]]).*

## Хәтер
* 1976 елда БР халык рәссамы сынчы-монументалист Зилфәт Басыйров (*[[1927 ел|1927]]—[[2000 ел|2000]]*) Лек Вәлиевның агачтан сынын ясаган.
* Уфаның Киров районында режиссер яшәгән йорт (*Ленин ур, 44/46*) диварына истәлек тактасы куелган.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Валеев Лек Валеевич. Единый портал башкирской культуры
*  Валеев Лек Валеевич. kino-teatr.ru

Төркем:Режиссёрлар
Төркем:Гафури театры режиссерлары
Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары
Төркем:Башкортстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Россиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт театр сәнгате академиясен тәмамлаучылар