Сергей Юдин (хирург)

**Сергей Сергеевич Юдин** (27 сентябрь (9 октябрь) 1891, Мәскәү - 12 июнь 1954, Мәскәү) - совет галиме-хирургы, РСФСРның атказанган галиме (1943), СССР Медицина Фәннәр Академиясе академикы (1944), Н.В.Склифосовский Ашыгыч медицина тикшеренүләре институтының баш хирургы, А.В. Вишневский тикшеренү хирургиясе институты директоры. Ленин  (1962) һәм Сталин (1942, 1948) премиялары лауреаты.

## Биографиясе

Сергей Сергеевич Юдин 1891 елның 27 (9 октябрь)  сентябрендә  Мәскәүдә бай сәүдәгәрләр һәм сәнәгатьчеләрнең к=п балалы гаиләсендә туган . Аның әтисе, ул да шулай ук Сергей Сергеевич,  хәрби хезмәткәрләр өчен аерымлык билгеләре ясаган  фабрика хуҗасы,  Түбән сәүдә рәтләре директоры (хәзерге ГУМ),  металл заводы директоры, хәрби форма заводының техник директоры һәм сәүдә клубы председателе ( Малайя Дмитровка, 6) булган. Гаилә Покровкадагы 35 нче йортта яшәгән; завод конторасы Мәскәү, Токмаков юлы, 10 нчы йорт адресы буенча урнашкан:  

1898 елда Сергейны Маросейкалагы   Л. Н. Валицкаяның балалар мәктәбенә  җибәрәләр, анда гимназиягә керергә әзерләгәннәр. 1902 елның августында Сергей Юдин 2 нче Мәскәү гимназиясенең 1 нче сыйныфына кабул ителә. 

1911 елда ул Мәскәү университетының физика һәм математика факультетының табигый фәннәр бүлегенә укырга керә, чөнки медицина факультетында аттестатлар конкурсы көтелә: 180 вакансия өчен, Мәскәү округы тарафыннан якынча 230 гариза  бирелё; Юдинның аттестаты уртача була  . Бер елдан ул медицина факультетына күчә, ләкин Беренче бөтендөнья сугышы башлану аңа академик курсны тәмамларга мөмкинлек бирми. Фронтка киткәч, ул Кызыл Хачның уксылар  бригадасы отрядында гади табиб була, аннары 101 нче санитар отряд начальнигы Питер абыйсы хезмәт иткән 267 нче Духовщинский пехота полкы табибы була. Сугышларда батырлыгы өчен Юдин Георгий медале белән бүләкләнә. 1916 елның 15 июлендә ул бик нык яралана, һәм больницадан сыккач, имтиханнарны яхшы тапшыра һәм Духовщинский полкының өлкән табибы булырга мөмкинлек биргән беренче дәрәҗә табиб дипломын ала. Шул ук вакытта ул бай пароход хуҗасының кызы Наталья Владимировна Платоновага өйләнә. 

Контузия нәтиҗәләре белән килеп чыккан демобилизациядән соң, Юдин 120 койкага Кызыл Хачның хирургия лазареты мөдире итеп билгеләнә, бер үк вакытта Тула земство хәстаханәсенең хирургия бүлегендә эшли. 1918 елда ул Мәскәүгә кайта һәм шунда ук Мәскәү өлкәсенең «Захарьино " шифаханәсе каршындагы хәстаханәгә эшкә алына.»  . 

1922-1928 елларда ул Серпуховтагы фабрика хәстаханәсе хирургы булып эшли, 1925-1927 елларда приват-доцент сыйфатында Н. Н. Бурденко клиникасында укыта, 1926 елның ахырында — 1927 елның башында АКШта командировкада була, аның турында «В гостях у американских хирургов»  дигән китап яза. Модага кереп китеүче  арка мие анестезиясе астында бик күп операция ясый. Аның операцияләрен карарга хирургия осталары — С.И. Спасокукоцкий, В. И. Разумовский килә. Юдин Мәскәү хирургия җәмгыятендә еш чыгыш ясый, Мәскәү, Ленинградта узган съездларда докладлар ясый. 

1928 елдан - Н.В. Склифосовский исемендәге Ачыгыч ярдәм тикшереү институтының  хирургия бүлеге начальнигы. Монда ул ашказан хирургиясендә мөһим нәтиҗәләргә ирешә; ун ел эчендә ул 3000 дән артык ашказанга операция ясый  . 1935 елда С.С. Юдин медицина фәннәре докторы дәрәҗәсенә лаек була. Ул беренче булып клиникада кинәт үлгән кешеләрнең кан бирүен куллана (1930). 

Бөек Ватан сугышы вакытында ул Кызыл Армиянең баш хирургы астында өлкән инспектор-консультант иде. 

СССР Медицина Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы ( 1944), Англия Король Хирурглар Колледжының мактаулы әгъзасы (1943), Америка Хирурглар Ассоциациясе (1943), Париж Университеты Хирургия Жәмгыяте (1947), Прага, Каталон Хирурглар Җәмгыяте хөрмәтле әгъзасы, Сорбоннаның мактаулы докторы (1946)  . 

Г. А Рар һәм баш рухани Кирилл Фотиевның абыйсы  . 

Улы Сергей - театр һәм кино актеры, Үзәк Мәдәният һәм ял паркының балалар театры директоры. 

### Кулга алынуы һәм сөргенгә жибәрелүе
 
1948 елның 23 декабрендә С.С. Юдин СССР МГБның «Совет дәүләте дошманы, ул инглиз разведкасын безнең ил турында шпион мәгълүматлары белән тәэмин итә» дигән ялган гаепләү буенча кулга алына. . Тикшерү, аеруча, табибның Британия газетасы Daily Telegraph корреспонденты һәм Британия илчесе белән бәйләнешен белә иде . 1948-1953 елларда ул төрмәгә утыртыла: башта Лубянка төрмәсендә, аннары Лефортоводагы ялгыз төрмәдә, ул икенче йөрәк өянәген үткәрә.  Төрмәдә утырган вакытта ул "Хирург уйланулары" китабын язган. Юдинның хәле 1951 елның җәендә үзгәрә, В.И. Комаров урынына М. Д. Рюмин эшкә керешә. 1951 елның 18 августында сорау алу вакытында Юдин тикшерүчегә үзенең антисемитизмы турында хәбәр итә һәм профессор В. С. Левитны «еврей национализмы " нда гаепли».  Соңыннан, "Туган илгә хыянәт өчен" җәзасы Новосибирск өлкәсенең Бердск шәһәренә ун еллык сөрген белән алыштырыла . 

1952 елдан ул сөргендә - Бердск шәһәрендә хирург булып эшли. 1953 елда И. В. Сталин үлгәч кенә ул   Н. А. Булганинның актив катнашуы белән  азат ителә, , 8 июльдә Юдин һәм аның хатыны Мәскәүгә очалар, һәм шунда ук Кызыл капка янындагы биек катлы бинада яңа фатир белән тәэмин итәләр  . 

С,С.Юдинның студентлары арасында  танылган хирурглар Д. А.Арапов, Б. С. Розанов, П.И. Андросов. 

Юдин медицина өлкәсендә генә түгел, иҗади интеллигенция арасында да популяр була. Михаил Нестеров, П.Д. Коринн, A.И. Лактионов, Кукрыниксы, Вера Мухина һәм башка рәссамнар һәм скульпторлар аның портретларын ясыйлар;  Э. Корнейчук "Платон Кречет" пьесасында  аның образы  чагылыш таба. 

1954 елның 12 июнендә Мәскәүдә вафат була. Новодевич зиратына (2 нче участок) җирләнгән. Янәшәдә хатыны Наталья Владимировна (1896-1965) һәм улы Сергей (1917-1973) җирләнә.

### Хәтер
Склифосовский институтының төп бинасы фасадында, хәзерге вакытта Мәскәүдә медицина музее урнашкан, 1996 елның   17 майында С.С.Юдинның барельефы белән   мемориаль такта куелган (скульпторы М.А.Ногин) 

Новосибирскта балалар клиник хастаханәсе бинасы каршында (Кызыл проспекты, 3 нче йорт) С.С. Юдин бюсты; авторлары — скульптор Алексей Дьяков һәм архитектор Валерий Арбатский. 

Мәскәү Сәламәтлек саклау Департаментының дәүләт учреждениеләрен модернизацияләү программасына бәйле рәвештә, 2015 елның 1 июленнән 7 нче  ҡала клиник хәстәханасы үзгәртеп корыла һәм 79 нчы шәһәр клиник хәстаханасы  белән кушыла. 2015 елның 23 ноябрендә С.С. Юдин исемендәге шәһәр клиника хәстаханасы.   

Россия чук хирурглары җәмгыяте логотибында сурәтләнгән кул — » Чук Төркеме " - 1935 елда М.В. Нестеров төзегән С. С. Юдин портреты фрагменты. 

Истәлекле такта Серпухов Үзәк Хастаханәсенең тарихи бинасы фасадына  куелган

## Бүләкләр һәм премиялары

* РСФСРның мактаулы галиме (1943) 
* Икенче дәрәҗәдәге Сталин премиясе (1942) - «Заметки по военно-полевой хирургии», «О лечении военных ран препаратами сульфамидов» и «Некоторые впечатления и размышления о 80-ти случаях операций искусственного пищевода»  хәрби кыр хирургиясе һәм ясалма кызыл үңәч буенча фәнни эшләре  өчен 
* Беренче дәрәҗәдәге Сталин премиясе (1948) - кызыл үңәчнең үтмәслеге очрагында торгызуның яңа ысулларын эшләү өчен  
* Ленин премиясе (1962 - *үлгәннән соң* ) - фибринолитик кан әзерләү һәм куллану ысулын эшкәртү һәм тормышка ашыру өчен. 
* Ленин ордены 
* Ике Кызыл Байрак ордены (08.25.1944; 6.4.1945) 
* Кызыл Йолдыз ордены 
* медальләр 
* Санкт-Джордж медале 

## Хезмәтләре
С.С. Юдинның төп хезмәтләре корсак, кичектергесез һәм хәрби-кыр хирургиясе, анестезиология проблемалары, ашказаны секциясенең нейро-гумораль регуляциясен өйрәнү буенча. Ашказанын җәрәхәт алган вакытта резекцияләү методикасын, ашказан җәрәхәте һәм ашказаны кан агуы, ясалма кызыл үңәч  ясау операцияләрен эшләгән. 

Сергей Сергеевич Юдин 15 монография язган, 181 фәнни әсәр бастырган. 

* Юдин С. С. Спинномозговая анестезия. — 1925.
* Юдин С. С. В гостях у американских хирургов // Нов. хирургический архив. — 1927. — № 46—54.
* Юдин С. С. Переливание трупной крови // Правда. — 1935. — 10 марта.
* Юдин С. С. Восстановительная хирургия при непроходимости пищевода. — М.: Медгиз, 1954. — 272 с.
* Юдин С. С. Избранные произведения. Вопросы военно-полевой хирургии и переливание посмертной крови. — М.: Медгиз, 1960. — 552 с.
* Юдин С. С. Мысли о медицине. — М., 1968. — 80 с.
* Юдин С. С. Размышления хирурга . — М.: Медицина, 1968.
* Юдин С. С. Избранное. — М., 1991. — 400 с.
* Юдин С. С. Этюды желудочной хирургии. — М.: Бином, 2003. — 423 с.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Симонян К. С.* Путь хирурга. — М., 1963.
* Юдин Сергей Сергеевич // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* *Ну­ва­хов Б. Ш., Ши­ли­нис Ю. А., Си­га­ев В. В.* С. Юдин: Этю­ды био­гра­фии. М., 1991.
* *Петровский Б. В.* О С. С. Юдине // *Юдин С. С.* Избранное. — М., 1991. — С. 356—375.
* *Русаков А. Б.* К 100-летию со дня рождения академика АМН СССР С. С. Юдина (страницы жизни) // Вестник хирургии. — 1993. — Т. 150, № 3—4. — С. 137—139.
* *Теряев В. Г., Богницкая Т. Н., Уманская В. В., Беляев А. А.* С. С. Юдин, его научная и практическая деятельность // Вестн. хирургии. — 1993. — Т. 150, № 3—4. — С. 140—142.
* *Юдин И. Ю.* О Сергее Сергеевиче Юдине (к 100-летию со дня рождения) // Вестн. хирургии. — 1993. — Т. 150, № 3—4. — С. 139—140.
* *Юдин И. Ю.* Предисловие к третьему изданию // *Юдин С. С.* Этюды желудочной хирургии. — М.: Бином, 2003. — С. 5—31.
* *Alexi-Meskishvili V. V., Konstantinov I. E.* Sergei S. Yudin: An untold story // Surgery. — 2006. — Vol. 139. — P. 115—122.
* *Понурова В. Н.* С. С. Юдин. — Новосибирск: Новосибирское книжное издательство, 2009. — 624 с.
* Кузьмин И. В., Юдин И. Ю. Академик С. С. Юдин — ссыльный хирург и вынужденный онколог: еще раз о погубленных талантах и невостребованных специалистах мирового класса // Новый хирургический архив. — 2002. — Т. 1, № 3. Архивировано 9 ноября 2011 года. (архивировано 21 февраля 2012)
* *Рар Г. А.* …И будет наше поколенье давать истории отчет. Воспоминания. — М.: Русский путь, 2011. — ISBN 978-5-85887-382-2.
* Теряев В. Г., Богницкая Т. Н., Кузыбаева М. П. Призвание, служение, долг // Московский журнал. — 2011. — № 10. — С. 18—23.

## Сылтамалар

* 
* *Габрусенко В.* Сергей Сергеевич Юдин (1891—1954): К 65-летию со дня смерти известного советского хирурга и учёного // Русская народная линия. 01.07.2019.

Төркем:Беренче бөтендөнья сугышында катнашучылар
Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Төркем:Сталин премиясе лауреатлары
Төркем:Ленин премиясе лауреатлары
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:«Мәскәүне саклау өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Байрак ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1954 елда вафатлар
Төркем:12 июнь көнне вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:1891 елда туганнар
Төркем:9 октябрь көнне туганнар