Төмән дәүләт архитектура-төзелеш университеты

**«Төмән дәүләт архитектура-төзелеш университеты»** **югары белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе** (рус. *Тюменский государственный архитектурно-строительный университет*) — Төмәннең 1971 елның февралендә нигез салынган югары уку йорты. Университет төзелеш тармагының барлык өлкәләре өчен белгечләр әзерли. Бөек Ватан сугышы елларында Төмәннең төп госпитальләренең берсе була.

ТөмДАТУда архитектура, төзелеш, икътисад буенча 40тан артык югары һөнәри белем бирү программасы, шул исәптән 27 белгечлек, 13 бакалавриат юнәлеше, 7 магистратура юнәлеше эшли. Моннан тыш, өстәмә белем бирү программалары гамәлгә ашырыла. Аспирантларны укыту 14 фәнни белгечлек, докторантлар әзерләү 5 фәнни белгечлек буенча алып барыла.

Төмән дәүләт архитектура-төзелеш университетының дәүләт аккредитациясе бар, институт дәүләт үрнәгендәге дипломнар тапшыра.

## Университет җитәкчелеге

* ТөмДАТУ ректоры — Набоков Александр Валерий улы, *техник фәннәр кандидаты, доцент*
* ТөмДАТУның беренче проректоры — Данилов Олег Федор улы, *техник фәннәр докторы, профессор*
* Уку эшләре буенча проректор — Абдразаков Раис Ильяс улы, *икътисад фәннәре кандидаты, доцент*
* Икътисад һәм финанслар буенча проректор — Мальцева Елена Геннадий кызы, *икътисад фәннәре кандидаты, доцент*
* Укудан тыш һәм тәрбия эшләре буенча проректор — Вялкова Елена Игорь кызы, *техник фәннәр кандидаты, доцент*
* Халыкара элемтәләр һәм җәмәгатьчелек белән элемтәләр буенча проректор — Погорелова Светлана Давид кызы, *филология кандидаты, доцент*

## Тарих

* 1971 елның 11 февралендә Төмән инженер-төзелеш институты барлыкка килә. ТөмИТИның беренче ректоры итеп техник фәннәр кандидаты, доцент Михаил Василий улы Мальцев билгеләнә.
* 1993 елда ректор вазифасына инженер-төзелеш институтын тәмамлаган Виктор Михаил улы Чикишев сайлана.
* 1991 елда югары уку йортында кайбер белгечлекләр буенча аспирантура, ә 1997 елда докторантура ачыла.
* 1993 елда төзелеш өлкәсе өчен икътисадчылар, менеджерлар, хисапчылар әзерләү зарурлыгы белән бәйле икътисад һәм идарә факультеты ачыла.
* 1996 елда «Төмән дәүләт архитектура-төзелеш академиясенең Төмән региональ иҗтимагый фонды» дип аталган иҗтимагый оешма рәвешендә Академиянең Попечительләр советы оештырыла.
* 1995 елда Төмән инженер-төзелеш институтына Төмән дәүләт архитектура-төзелеш академиясе статусы бирелә.
* 1999 елның 2 апрелендә Фонд Советы тарафыннан «ТөмДАТУын үстерү фонды» дип аталган коммерцияле булмаган оешманы төзү турында карар кабул ителә. 2006 елның 18 сентябрендә Федераль теркәү хезмәтенең Ханты-Мансийск һәм Ямал-Ненец автоном округлары Баш идарәсе тарафыннан «Төмән дәүләт архитектура-төзелеш университеты» югары һөнәри белем бирү дәүләт мәгариф учреждениесен үстерү фонды буларак теркәлә.
* 2005 елда Төмән дәүләт архитектура-төзелеш академиясе университет итеп үзгәртелә..
* 2012 елның февралендә югары уку йортында үзгәрешләр була һәм муниципаль идарә һәм сервис институтының дүрт факультетына алмашка өч институт (СТРОИН, АРХИД, ИНЖЭКИ) барлыкка килә.

## Хәзерге заман

* 5 уку корпусы
* Конференцияләр залы
* Мәгълүмат-китапханә үзәге
* Өч тулай торак (1200 урын)
* Студентлар клубы
* «Зодчий» спорт комплексы (бассейн һәм ике спорт залы белән)
* Концерт залы
* Сәламәтлек үзәге
* 2 ашханә, кафе, буфет, пиццерия, кофейня

**Корпуслар**:

2003 елда 11 500 кв. м мәйданлы инженер-лаборатория корпусы куллануга тапшырыла.

2006 елда ТөмДАТУның төп корпусында урнашкан университет музее ачыла.

2007 елның мартында бассейн, кино һәм концерт залы булган «Зодчий» спорт комплексы ачыла.

2011 елда электрон уку залы, видео-конференц-элемтә өчен зал, мультимедиа уку аудиторияләре, компьютер полиграфик җиһазлары булган мәгълүмати-китапханә үзәге ачыла.

## Халыкара эшчәнлек
1996 елдан университет халыкара мәгариф буенча Европа ассоциациясе әгъзасы булып тора. ТөмДАТУның алман белем бирү программалары академик алмашулар оешмасы белән тыгыз хезмәттәшлек урнаша.

Югары уку йортлары белән партнёрлык килешүләр имзаланган:

* Я. Купала исемендәге Гродно дәүләт университеты (Беларусь)
* М. Козыбаева исемендәге Төньяк Казахстан дәүләт университеты
* Халыкара икътисад һәм хокук академиясе (Монтре шәһәре, Швейцария)

## Студентлар тормышы

### «Перспектива» студентлар оешмасы
Университетта «Перспектива» студентлар оешмасы бар, аның эченә керә:

* Уртак студентлар советы
* Сәнгать советы
* «Контакт» педагогик коллективы
* Хокук саклау отряды
* «Адреналин» коткару отряды
* «СтройАк» студентлар журналының редакциясе
* ТөмДАТУ волонтерлары
* ТөмДАТУ координаторлары ассоциациясе
* «Серпантин» туристик клубы
* «Корень из десяти» медиа төркеме
* Этикет хезмәте

### Түгәрәкләр
ТөмДАТУ диварларында студентлар түгәрәкләре бар:

* «БЫТЬ» театр студиясе
* «Клетка» мода театры
* «Абрикос» бию театры
* «Милори» вокал студиясе
* «All for one» фристайл командасы
* «Кружева» стиль-студиясе
* Дебат һәм акыл уеннары клубы
* «Май» театр студиясе
* «Луна» театр студиясе

Актив ял итүне яратучыларга 65 спорт секциясе тәкъдим ителә.

### Традицион вакыйгалар
ТөмДАТУның традицион вакыйгалары:

* Чыгарылыш сыйныф укучылары ярминкәсе
* «Беренче курс студенты атналыгы» һәм «Беренче курс студенты дебюты»
* «ЛИДЕР» активист студентларның сәяхәт мәктәбе
* «Королева ТюмГАСУ» һәм «Мистер ТюмГАСУ» конкурслары
* «Милли мәдәният көннәре»
* Югары мәктәп укучылары өчен «Погружение» проекты
* «Студентлар язы» конкурсы
* «Әйдә, могҗиза оештырыйк!» ятимнәр өчен хәйрия чаралары
* «Җылы шарф» ялгыз картлар өчен хәйрия акциясе
* Сәламәтлек атналары
* Коткару туризм техникасы чемпионаты
* «Спорт Олимпы» — иң яхшы спортчылар өчен концерт
* «Тулай торакның соңгы герое» спорт һәм күңел ачу чарасы
* КВН уеннары
* Туристик сәяхәтләр (Алтай, Байкал, Кырым)
* Чит илләрдә яллар (Чехия, Скандинавия, Испания)

## Мәгариф

### Институтлар
Университет структурасына 3 институт керә, уку 14 юнәлештә алып барыла:

**Төзелеш институты (СТРОИН)**

* Төзелеш
* Химик технологияләрдә, нефть химиясендә һәм биотехнологияләрдә энергия һәм ресурсларны саклау процесслары

**Архитектура һәм дизайн институты (АРХИД)**

* Архитектура
* Архитектура тирәлеге дизайны

**Инженерия-икътисад институты (ИНЖЭКИ)**

* Икътисад
* Идарә итү
* Персонал белән идарә итү
* Дәүләт һәм муниципаль идарә
* Хезмәт
* Сәүдә эше
* Җир төзелеше һәм кадастрлар
* Җылылык энергетикасы һәм җылылык техникасы
* Мәгълүмат системалары һәм технологияләре
* Техносфера куркынычсызлыгы

### Филиал
ТөмДАТУның филиалы Төмен өлкәсенең Тубыл шәһәрендә урнашкан.

### Кафедралар

## Искәрмәләр



## Сылтамалар

* Төмән дәүләт архитектура-төзелеш университетының рәсми сайты 

## Моны да карагыз

* Россия югары уку йортлары исемлеге

Төркем:Россия университетлары
Төркем:Архитектура-төзелеш югары уку йортлары
Төркем:1971 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Төмән