Яныбай Хамматов

**Яныбай Хамматов**, Яныбай Хаммат улы Хамматов (; *[[1925 ел]]ның [[16 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Тамьян-Катай кантоны]] (хәзерге [[Белорет районы]]), [[Исмакай]] ― [[2000 ел]]ның [[28 сентябрь|28 сентябре]], [[Россия Федерациясе|РФ]], [[Башкортстан Республикасы|БР]], [[Уфа]]*) ― язучы. ССРБ язучылар берлеге әгъзасы (1966). РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре (1985). С. Юлаев премиясе лауреаты (1994). Бөек Ватан сугышында катнашкан.

## Тәрҗемәи хәле
1925 елның 16 гыйнварында Башкортстан АССР Тамьян-Катай кантоны (хәзерге Белорет районы) Исмакай авылында туган. Инҗәр урта мәктәбен (1940), өлкә фирка мәктәбен (1954), Уфа педагогия институтын (1956) тәмамлый.  Мәктәптә уку елларыннан башлап, Югары Әүҗән алтын приискыларында алтын юа. 1942-1946 елларда  хәрби хезмәттә, Бөек Ватан сугышында катнаша. Армиядән кайткач, комсомолның Белорет районы комитетында, 1949 елдан өлкә комитетында эшли. 1949 елдан «Башалтын» трестында сәяси бүлектә урынбасар, 1961 елдан Әбҗәлил районы башкарма комитеты рәисе. 1963-1969 елларда БАССР эчке эшләр министрлыгында эшли.

## Иҗаты

Алтын эзләүчеләргә багышланган беренче шигырьләрен 1940-1942 елларда яза. Белорет районы газетасында «*Очучы*» (*Лётчик*) исемле беренче хикәясе басыла. Алтын юучы эшчеләрнең (*старательләрнең*) язмышын Октябрь инкыйлабыннан башлап яктыртучы пенталогия — «*Бөртекләп җыела алтын*» (1964), «*Акман-токман*» (1971), «*Яшенле җәй*» (1975), «*Юргашты*» (1980), «*Руда*» (1982) романнарын язды. Колхоз авылы турында «*Йолдызлар ничек кабына*» (1969), Советлар берлеге Каһарманы Миңнегали Гобәйдуллин турында «*Туган көн*» (1978), җәмәгать эшлеклесе Муса Мортазин турында «*Комбриг Мортазин*»  романнарын иҗат итте. 1812 елгы Ватан сугышын яктырткан «*Төньяк амурлары*» дилогиясен (I китап, 1983; II китап, 1985) тарихи документ нигезендә яза. «*Башкортлар китте сугышка*» (1990), «*[[Сырдәрья]]*» (1991), «*Идел башы*» (1993), «*Кара яу*» (1995), «*Агыйдел Иделгә* *коя*» (1995), «*Салават*» романнары, «*Каһарманлык*» (1989) повестьлары бар.
* Әсәрләре азәрбайҗан, рус, татар, украин һ.б. телләргә тәрҗемә ителгән. 
* «*Бөртекләп җыела алтын*» романы буенча нәфис фильм төшерелгән (1979, реж. Әмир Абдразаков)

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* II дәрәжә Ватан сугышы ордены 
* ВЦСПС һәм ССРБ язучылар берлеге премиясе – «*Бөртекләп җыела алтын*» (1964) романы өчен
* Салават Юлаев премиясе  (1994) – пенталогия (1962-1982) өчен 
* Ким Әхмәтҗанов премиясе (1997)
* Мифтахетдин Акмулла премиясе  (2001)
* РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре (1985)

## Хәтер
* Исеме Сәрмән китапханәсенә, Белорет башкорт гимназиясенә бирелгән.
* Аскарда (Әбҗәлил районы үзәге) урам аталган.
* Я. Хамматов исемендәге премия (2006) булдырылган (Белорет районы)
* 2025 елда язучының тууына 100 ел тулуга багышлап, сурәте төшерелгән маркалы почта конвертлары чыгарыла.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *[[Әнүр Вахитов|Ә. Вахитов]]*. Хакыйкать юлында. «''Агыйдел''» , 1981, № 5. 
* *[[Рәшит Шәкүр|Р. Шәкүр]]*. Тарихи тема чишмәләре: Я. Хамматов иҗаты турында.  «*Ватандаш*», 2000,  № 1. 
* Совет Башкортстаны язучылары (*биобиблиографик белешмәлек*). Уфа, 1988 

## Сылтамалар
*        Башкортстан (''белешмәлек'') 
*      Китап-Уфа сайты 

Төркем:Башкортстан язучылары
Төркем:Башкорт язучылары
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:Россия язучылары
Төркем:Уфа педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары
Төркем:Мифтахетдин Акмулла премиясе лауреатлары
Төркем:Ким Әхмәтҗанов премиясе лауреатлары
Төркем:Тарихи романнар авторлары