open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Розацеа кератит

**Күз розацеасы** — еш битнең башка өлкәләрен мөһим җәлеп итмичә, кабаклар кырыеның телеангиоэктазиясе булганда күз ягыннан үзгәрешләрнең тулы  колачын билгеләү өчен кулланыштагы атама.

Акне розацеа — битнең ачык өлешләрен һәм муенның өске өлешен җәлеп итүче таралган идиопатик хроник дерматоз. Акне розацеа белән якынча 6-18% пациентларда офтальмологик өзлегүләр үсеш ала.

### '''''Диагностика'''''
**1.            ** Үзенчәлекле булмаган билгеләр белән **билгеләнә**: күзләр ярсыту, кыздыру һәм яшь түгелү.

**2.             Кабаклар ягыннан билгеләргә**  кабак кырые телеангиэктазияләре һәм еш мейбомий бизләренең рецидивлы кисталары белән бәйле каты хроник арткы блефарит керә.

**3.             Конъюнктива.** Конъюнктива кызаруы, ешрак аның алма өлешенең. Сирәк күренешләргә җөйләүче конъюнктивит, гранулемалар һәм фликтеналар ясалу керә.

**4.             Мөгезкатлау**

•               Аскы бүлекләрдә нокталы эрозия.

•               Периферик тамырлану (рәс. 9.25а).

•               Мөгезкатлауның аскы борын һәм аскы чигә өлешләрен башлыча җәлеп итүче кырый кератиты (рәс. 9.25б).

•               Барышның әйләнмә таралышы (рәс. 9.25в).

•               Авыр барышта мөгезкатлау юкара ала (рәс. 9.25г).

•               Чагылган периферик (рәс. 9.25д) яки үзәктәге таркалу нәтиҗәсе өчен тишелү, ул икенчел бактериаль инфекция белән кискенләшә.

•               Мөгезкатлау җөйләнү һәм тамырлану (рәс. 9.25е).

### '''''Дәвалау'''''
**1.             Урынлы**

•               Арткы блефаритта кайнар компресс һәм кабаклар гигиенасы.

•               Фузидий кислотасы белән май 2 тапкыр көнгә 4 атна дәвамында.

•               Флуорометолон 0.1% — кыска вакытлы чара.

**2.             Системалы**

•               Окситетрациклин 500 мг 2 тапкыр көнгә басып кына тота, әмма савыктырмый. халәт гадәттә 6 айдан соң дәвалау тәмамлангач яхшыра. Тетрациклинның терапия нәтиҗәсе антибактериаль йогынтысы белән бәйле түгел.

•               Тетрациклинга альтернатива буларак доксициклин 100 мг 1 тапкыр көнгә кулланалар.

• Мөгезкатлауның таркалып йомшаруы белән авыр барышта иммуносупрессия (азатиоприн) кирәк.

**NB 12 яшьтән кечерәкләргә, йөклеләргә һәм имезүче хатыннарга системалы тетрациклин күрсәтелми, чөнки антибиотик теш тукымасында туплана (кальций белән бәйләнә) һәм тешләрнең гипоплазиясенә һәм аларның төсләре үзгәрүенә китерә ала. Балаларда эритромицин кулланырга мөмкин.**

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Мөгезкатлау дистрофияләре

**Мөгезкатлау дистрофияләре** — ялкынсыну җавабы булмаган һәм аның томанлануына китерүче, гадәттә ике күзне дә зарарлаучы, көчәюче, генетик яктан алдан билгеләнгән мөгезкатлау чире.

Икенчел рецидивлы эпителиаль эрозияләр һәм күрү начарлану ешлыгына карап гомернең 1-4 декадасында беленә.

Биомикроскопия мәгълүматы һәм гистологик тикшеренүләр нигезендә мөгезкатлау дистрофияләрен түбәндәге рәвештә бүләрләр: (а) *эпителиаль,* (б) *Боумен мембранасы,* (в) *стромаль,* (г) *эндотелиаль.* Молекуляр генетиканың соңгы тикшеренүләре өчен күпчелек дистрофияләр өчен туры килгән геннар мутацияләрен билгеләп булды.
# **Эпителиаль дистрофияләр:**
Эпителийның нигез мембранасы дистрофиясе

Мөгезкатлауның койкалы тамчысыман дистрофиясе

Мөгезкатлауның Лиш дистрофиясе

Мөгезкатлауның Месманн дистрофиясе

**2. Боумен мембранасы дистрофияләре:**

Мөгезкатлауның Боумен мембранасының 1 типтагы дистрофиясе

Мөгезкатлауның Боумен мембранасының 2 типтагы дистрофиясе

**3. Стромаль дистрофияләр:**

Мөгезкатлауның 1 типтагы рәшәткәле дистрофиясе

Мөгезкатлауның 2 типтагы рәшәткәле дистрофиясе

Мөгезкатлауның 3 һәм 3А типтагы рәшәткәле дистрофиясе

Мөгезкатлауның Шнайдер дистрофиясе

Мөгезкатлауның 1 типтагы бөртекле дистрофиясе

Мөгезкатлауның 2 типтагы бөртекле дистрофиясе

Мөгезкатлауның тимгелле дистрофиясе

Мөгезкатлауның койкалы тамчысыман дистрофиясе

Мөгезкатлауның үзәк болытсыман Франсуа дистрофиясе

**4. Эндотелиаль дистрофияләр**:

Мөгезкатлауның эндотелиаль Фукс дистрофиясе

Мөгезкатлауның арткы полиморфлы дистрофиясе

Мөгезкатлауның тумыштагы нәселле эндотелиаль дистрофиясе

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Госмания мәдрәсәсе (Уфа)

*[[Казан]]да [[1868 ел]]да ачылган [[Госмания мәдрәсәсе (Казан)|Госмания мәдрәсәсе]] белән бутамаска.*

**Госмания мәдрәсәсе** — урта мәдрәсә. Уфадагы Беренче җәмигъ мәчете карамагында 1888 ел (икенче мәгълүматлар буенча, 1887 елда) ачыла.

## Тарихы
Нигез салучысы — Хәйрулла Госманов, 1907 елдан соң мәдрәсәгә аның исеме бирелә. Ырынбур мөселман диния назаратына карый, халыктан җыелган иганә исәбенә тотыла. Укыту-тәрбия эшенә мәчетнең имам-хатибы җитәкчелек итә. Урта мәдрәсәнең башлангыч класларын тәмамлаган һәм кабул итү имтиханнарын уңышлы тапшырган 9-14 яшьлек үсмерләр (аерым очракларда өлкәнерәкләр дә) кабул ителгән. Уку түләүле булган (елына 5-10 сум), фәкирләрнең балалары түләүдән азат ителгән.

Сәнгать түгәрәкләре эшли, З. Өммәти мөхәррирлегендә — «Иттифакъ» әдәби-сәяси, М. В. Әмиров һәм Х. Кәримов мөхәррирлегендә «Чеметкеч» көлке журналлары чыгарыла. Мәдрәсә белән Ә. Ә. Вәлидов, З. Камалетдинов, К. Карипов, Г. Терегулов һ. б. эшмәкәрлеге бәйле. Башлангыч елларда — якынча 200-300 укучы (кайчакта 500-гә дә җитә), 1910 елдан 242 малай укый.

1918 ел ябыла; шул ук елда мәдрәсә базасында татар милли гимназиясе ачыла.

## Шәхесләр
### Укытучылар

### Тәмамлаучылар

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча мәдрәсәләр
Төркем:1888 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:1918 елда ябылган уку йортлары
Төркем:Башкортстан мәдрәсәләре
Төркем:Уфа биналары һәм корылмалары
Фликтенулез

### '''''Патогенез'''''
Фликтенулез, кагыйдә буларак, дәвалаусыз тәмамлана, әмма кайвакыт авыр бара һәм сукырлыкка китерә ала. Үсеш алган илләрдә күпчелек очракларын стафилококкның күзәнәк тышчасы антигеннарына акрын типтагы гиперсизгерлек җавабы нәтиҗәсе буларак күзәтәләр. Үсүче илләрдә күпчелек очраклары туберкулез яки гельминтлы инвазия белән бәйле. Иң таралган системалы берләшү — розацеа.

### '''''Диагностика'''''
**1.            ** Кагыйдә буларак, балачакта яки яшьлектә күз чагылу, яшь түгелү һәм блефароспазм белән **билгеләнә**.

**2.             Билгеләре**

•               Конъюнктива яки лимбның көчле урынлы кызаруы белән аксыл төстәге кечкенә төенчеге (рәс. 9.24а).

•               Лимбаль фликтена көчәеп мөгезкатлауга тарала ала (рәс. 9.24б).

•         Нәтиҗәдә гадәттә өчпочмак формадагы, лимбга нигезе белән борылган җөй ясалу белән өске тамырлану һәм юкаруны билгелиләр.

•               Кагыйдә буларак, 2-3 атнадан соң үзеннән-үзе бетү була,  әмма чагылган юкару һәм хәтта тишелү мөмкин.

### '''''Дәвалау'''''
Урынлы стероидларның кыска курсы төзәлүне тизләтә. Рецидивлы нык чир тетрациклин рәтендәге препаратларны эчкә билгеләүне таләп итәргә мөмкин. Бергә булган стафилококклы блефаритта туры килгән дәвалау кирәк.

**NB Манту җавабы һәм флюорография туберкулез буенча эндемик өлкәләрдә генә күрсәтелә.**

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Гакыйка

**Гакыйка, гакыйка корбаны** (гарәп. عقيقة — кисү) — бала тугач чалына торган корбан. Корбан итеп ир балалар өчен ике сарык, ә кыз балаларга бер сарык чалына.

## Этимология
«Гакыйка» сүзе гарәп теленнән тәрҗемә иткәндә «кисү» дигәнне аңлата. Сүзнең мәгънәсе корбан чалу вакытында сарыкның муенын кисү белән бәйле. «Гакыйка» дип бала тугач корбан чалынучы малның үзе дә атала. Гарәпләр бу сүз белән еш кына яңа туганның чәчләрен атыйлар. Корбан чалудан тыш, баланың чәче кыркыла һәм шул чәч авырлыгы күләмендәге көмеш кадәр сәдака тапшырыла.  

## Тарих
Исламга кадәрле Гарәбстанда гарәпләр гакыйканы бары тик малайлар туу очрагында гына башкарганнар, ә ислам килү белән бу йола үзгәргән. Гайшә китергән хәдисләрнең берсендә Мөхәммәт пәйгамбәр «малай туса, ике сарык, кыз туса, бер сарык чалырга» куша..

Пәйгамбәр үзе оныкларының һәркайсының (Хәсән һәм Хөсәеннең) тууының җиденче көнендә корбан чалган..

## Кылу тәртибе

Гадәттә корбанны бала тугач, җиденчк көндә чалалар. Мал сау-сәламәт, физик кимчелекләрсез булырга тиеш. Вакытында эшләп өлгереп булмаса, малны бала балигълык яшенә җиткәнче теләсә кайсы вакытта чалалар. Сарыктан тыш, башка партояклы хайван (дөя, кәҗә, сыер) чалырга да рөхсәт ителә. 

Итнең бер өлеше мохтаҗларга таратыла, калганы барлык теләгән кешеләргә, шул исәптән баланың туганнарына бирелә ала.

Хәнәфи мәзһәбендә гакыйка мөбах һәм мөстәхәбб булып санала, калган өч сөнни мәзһзбтә — сөннәт. Гакыйканы Корбан гаете очрагы белән берләштерергә ярамый, алар икесе ике вакытта чалынырга тиеш. 

## Әдәбият

* 

* ''Aubaile-Sallenave, Françoise.
Павел Грудинин

**Павел Грудинин**, Павел Николай улы Грудинин (, *[[1960 ел]]ның [[20 октябрь|20 октябре]], [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[Мәскәү]]*) — РФ авыл хуҗалыгын оештыручысы, сәяси эшлеклесе, Мәскәү өлкәсе Ленин районы «Ленин исемендәге совхоз» ЯАҖ директоры. РФ атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (*[[2001 ел|2001]]*). 2018 елгы РФ президентын сайлауларда КПРФ фиркасеннән .

## Тәрҗемәи хәле

1960 елның 20 октябрендә Мәскәү шәһәрендә туган. Бер елдан гаиләсе Мәскәү өлкәсе Ленин районына күченә. Развилково урта мәктәбен (*[[1977 ел|1977]]*), «*-механик*» белгечлеге буенча В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы җитештерүе инженерлары институтын (*[[1982 ел|1982]]*), «*юриспруденция*» белгечлеге буенча Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең юридик факультетын (*[[2001 ел|2001]]*) тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
1982-1989 елларда Мәскәү өлкәсе Ленин районы Ленин исемендәге совхозның механика остаханәсе мөдире, 1989-1995 елларда әлеге совхозның директоры урынбасары, 1995 елдан «Ленин исемендәге совхоз» ЯАҖ директоры.

## Сәяси эшчәнлеге
1997 елдан башлап, Мәскәү өлкә шурасы депутаты булып сайлана һәм 14 ел шунда эшли.

2017 елдан Мәскәү өлкәсе Видное шәһәре депутатлар шурасы рәисе.

2010 елда Бердәм Россия фиркасеннән чыга.

П. Грудинин хакимият адресына әйткән, бигрәк тә 2015 елда узган Мәскәү икътисади форумында яңгыраткан каты тәнкыйть сүзләре белән  таныла. РФ икътисадының үсеш юлларын шәхси секторны турыдын-туры финанслауда, фермер хуҗалыкларына ярдәм итүдә күрә. Үрнәккә базар элементлары социализм идеяләре белән ярашып яшәүче Финляндия, Швеция икътисадларын китерә.

## Сайлаулар-2018
КПРФның 2017 елның 23 декабрендә узган XVII съездында 2018 елның 18 мартында узучы РФ президентын сайлауларда КПРФ фиркасе әгъзасы булмаган П. Грудинин КПРФ намзәте итеп күрсәтелде.

## Гаилә хәле
Өйләнгән, ике улы (*берсе ресторан бизнесында, икенчесе «Ленин исемендәге совхоз» ЯАҖ [[аренда]] бүлеге башлыгы*), ике кызы бар.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2001 РФ атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре

## Сылтамалар
* РФ президентлыгына кандидатның веб-сайты
* Грудинин Павел Николаеви ч
*   Биография директора совхоза им. Ленина Павла Грудинина
*  Facebookтагы аккаунты
*  Вконтактедагы сәхифәсе

## Искәрмәләр

Төркем:РФ атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:Совхоз директорлары
Төркем:Россия сәясәтчеләре
Төркем:Россия президентлыгына кандидатлар
Корбан чалу

**Корбан чалу** () — шәригать кануннары буенча чалынган мал. Мөселман халыкларында таралган. Корбан чалу йоласы Ибраһим пәйгамбәр заманыннан ук килә.

Корбанлыкка куш тояклы мал кирәк, күбрәген тәкә малы чалалар. Кош-корт, ат чалырга ярамый. Атның тоягы куш түгел, шуңа ярамый.

Корбанлыкның итен өч өлешкә бүләләр: беренчесен — ятим-фәкыйрьгә, икенчесен — туганнарга, өченчесен шул көнне пешереп, күршеләргә, халыкка ашатырга кирәк.

## Корбанлык төрләре
* Махсус
* Нәзер
* Гакыйка
*Махсус корбан* - ел саен корбан аенда, корбан бәйрәменә чалына торган корбан. Ул бар кешегә дә ваҗиб.
 
*Нәзер* - ул корбан нәрсәгәдер нәзер итеп әйтелә. Әйтик, хастаханәдән шәбәеп чыксам, корбан чалыр идем, дип нәзер әйтәләр. Бу корбанлыкны озаклатырга ярамый.

*Гакыйка (акыйка)* - бу бала тугач чалына торган корбан. Ир бала туса ике баш, кыз бала өчен бер баш чалына.
Корбанлыкны бүлгәндә балталамыйлар (балта белән чабарга ярамый), буыныннан гына бүләләр. Ашаганда хәтта сөягенә дә теш тидерергә ярамый, кул белән яки итен пычак белән сыдырып алып кына ашарга кирәк.
Чалу канын, тиресен, сөяген кеше аягы басмаган җиргә күмәләр.

Корбанның иң изге нәрсәсе тиресе дип исәпләнә. Ахыр заман булганда бөтен дөнья түңкәрелер, үлгән кешеләр дә терелер, ди. Бер ат басып торырлык урында мең галәм бер аягында гына басып тора алыр, ди. Җир өстенә кеше сыймас. Кояш җиргә якынаеп, кыздыра башлар. Эсселектән адәмнең мие чүл өстендә кайнаган су кебек кайнап торыр. Мына шул вакытта синең биргән сәдакаларың, хәерләрең, корбанлык тиресе әнә шул кояш эссесеннән саклап, күләгә булып торыр, ди.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* http://dic.academic.ru/dic.nsf/islam/779/Удхия
* Ньюби Г. Краткая энциклопедия ислама. Пер. с англ. - М. Фаир-пресс, 2007.

## Сылтамалар

* 
* 
* О жертвоприношении в исламе и положениях, связанных с ним 
* Животное для Курбана 

## Шулай ук карагыз

* Ислам төшенчәләре
* Корбан бәйрәме

Төркем:Ислам
Эпителийның нигез мембранасы дистрофиясе

**Эпителийның нигез мембранасы дистрофиясе** (шулай ук микрокистозлы Коган дистрофиясе, нокталы, «бармак эзләре» һәм карта сыман үзгәрешләр кебек күренешле полиморфлы дистрофия) — клиник тәҗрибәдә иң таралган патология. Әмма еш полиморфизм күренешләре өчен дистрофиягә ялгыш диагноз куялар.

**1.            ** Нәселдәнлек төре. Кагыйдә буларак, тотрыксыз һәм сирәк очракта — тулы булмаган пенетрантлык белән аутосом-доминант чир.

**2.            ** Гомернең 2 декадасында **билгеләнә**. Якынча 10% пациентларда гомернең 3 декадасында мөгезкатлауның рецидивлы эрозияләре үсеш ала, калганнарда гомер буе чир симптомсыз бара. Берьюлы ике күздә дә рецидивлы эрозияләр барлыкка килү эпителийның нигез мембранасы дистрофиясе турында аңлата.

**3.             Билгеләре.** Склераль таралыш яки чагылган яктылык ысулы ярдәмендә бер-берсеннән аерым яки катнаш очрый алган үзгәрүләрне табалар.

•               Нокталы томанланулар (рәс. 9.41а).

•               Эпителиаль микрокисталар (рәс. 9.41б).

•               Нәфис томанлану белән чолганган субэпителиаль карта сыман үзгәрешләр (рәс. 9.41в).

•               «Бармак эзләре» кебек таралгылы үзгәрешләр (рәс. 9.41г).

**NB Вакыты белән еш бер үзгәрешләрнең икенчесенә күчүне билгелиләр; шулай ук зарарлануларның таралуы төрлеләнүе мөмкин.**

**4.             Гистология.** Нигез мембранасы һәм Боумен мембранасы арасында фибрилляр аксым утырмасы белән нигез мембранасының тыгызлануы (рәс. 9.41д), эпителийның нигез күзәнәкләре арасында ярымдесмосомалар булмау мөгезкатлауның рецидивлы эрозияләренә алшарт була.

**5.             Дәвалау** — мөгезкатлауның рецидивлы эрозияләрендә кебек.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Мөгезкатлауның Месманн дистрофиясе

Месманн дистрофиясе — куркынычсыз күренешләр белән бик сирәк чир.

**1.             Нәселдәнлек төре** ген 12q13 яки 17q12 урнашу белән аутосом-доминатлы.

**2.            ** Гомернең беренче 2 елында күз ярсыту симптомнары белән **билгеләнә**.

**3.             Билгеләре**

•              Эпителий эчендәге бер үлчәмдәге, төрле тыгызлыктагы күп санлы кечкенә кисталар, алар башлыча мөгезкатлауның үзәк өлешендә урнаша һәм таралганда лимбга җитми. (рәс. 9.42а).

•              Мөгезкатлау бераз юкара ала, ә аның сизгерлеге берникадәр кими.

**4.             Гистология.** Эпителийның нигез мембранасы һәм эпителий эчендәге кистаның тигезсез калынаюы (рәс. 9.42б).

**Дәвалау**, любрикантлардан кала, гадәттә таләп ителми

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Мөгезкатлауның Лиш дистрофиясе

**1.             Нәселдәнлек төре**  Х-хромосома белән бәйләнгән, ген Xp22.3 урнашу белән аутосом-доминатлы яки доминантлы.

**2.             Билгеләре**

•              Бөтеркә сыман соргылт эзләр (рәс. 9.43а).

•              Чагылган яктылыкта тыгыз урнашкан микрокисталар ачыклыйлар (рәс. 9.43б).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Мөгезкатлауның Боумен мембранасының 1 типтагы дистрофиясе

***Рейс-Бюклерс дистрофиясе (Мөгезкатлауның Боумен мембранасының 1 типтагы дистрофиясе)***

**1.             Нәселдәнлек төре** ген 5q31 урнашу белән аутосом-доминатлы.

**2.            ** Гомернең 1-2 декадасында мөгезкатлауның интектергеч рецидивлы эрозияләре белән **билгеләнә**.

**3.             Билгеләре**

•              Түгәрәк һәм полигональ формалы, соргылт төстәге һәм үзәгендә тыгызрак булган Боумен мембранасының нәфис томанлануы (рәс. 9.44а, б).

•              Вакыт белән томанлануның тыгызлыгы артуы киңлектә төрлечә юнәлгән һәм Боумен мембранасын алмаштыручы коллагенлы җепселләрнең барлыкка килүе өчен чыганакның челтәрсыман үзгәрүенә китерә.

• Мөгезкатлау сизгерлеге кимегән.  Күрү үткенлеге Боумен мембранасы җөйләнүе өчен кими ала.

**4. Гистология.** Боумен һәм эпителийның нигез мембранасының фиброз тукыма белән алмашу урыннары (рәс. 9.44в).

**5. Дәвалау.** Ешрак эксимерлазерлы кератэктомияне башкаралар. Кайбер очракларда катлы кератопластика күрсәтелә ала, әмма ул трансплантатның тиз үсүче дистрофия рецидивының югары куркынычлыгы белән бәйле.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Мөгезкатлауның Боумен мембранасының 2 типтагы дистрофиясе

**Тиль-Бенке дистрофиясе ''(Мөгезкатлауның Боумен мембранасының 2 типтагы дистрофиясе)***

*'1.             Нәселдәнлек төре** ген 10q24 урнашу белән аутосом-доминатлы.

**2.            ** Гомернең 1 декадасы ахырында рецидивлы эрозияләр белән **билгеләнә**.

**3.             Билгеләре** Рейс-Бюклерс дистрофиясе билгеләре кебек, ләкин томанлану күренеше «кәрәзне» хәтерләтә (рәс. 9.45).

**4.             Гистология.** Боумен мембранасында боргаланган җепселләр.

**5.             Дәвалау''', кагыйдә буларак, мәҗбүри түгел, чөнки Рейс-Бюклерс дистрофиясенә караганда күрү начарлану шактый түгел.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Офтальмология
Төркем:Күз авырулары
Наваратри

**Навара́три** (, ) — Һинд диненең дини бәйрәме. Санскрит теленнән "наваратри" сүзе "тугыз төн" дигәнне аңлата.. Бу ун көн һәм тугыз төн дәвам иткән бәйрәм барышында Һинд дине тарафдарлары Һинд динендә Ходайның - Шакти/Девиның тугыз хатын-кыз формасына гыйбадәт кылалар.
Бәйрәмне елына ике мәртәбә каршылыйлар: Чайтра (апрель-май) яз аеның якты яртысында һәм Ашвин көз аенда (сентябрь-октябрь). Яңа ай тулганнан соң бәйрәм итә башлыйлар. 
Наваратри вакытында гыйбадәтханә бәйрәмнәре үткәрелә , догалар укыла, тантаналы процессияләр һәм ярминкәләр оештырыла. Бәйрәмнең иң әһәмиятле элементларның берсе булып Дурга-пуджа тора: табынучылар Девига Дурга формасында аның яклавына ирешер өчен табыналар.. Наваратрига бәйле риваятьләрнең берсе Дурганың Махиша асурын җиңүе турында сөйли.. 
Төрле төбәкләрдә Наваратрины бәйрәм итүнең төрле җирле традицияләре бар. Мәсәлән, Гуджаратта махсус хатын-кыз биюләре оештырыла, Бенгалиядә Кали сурәтләре белән йөрешләр оештырыла, ә Тамилнадуда  - Һинд дине пантеоны ходайлары фигуралары белән махсус платформалар ясыйлар..

## Әдәбият
* Индуизм. Джайнизм. Сикхизм: словарь. Республика, 1996, под общ. ред. М. Ф. Альбедиль и А. М. Дубянского. ISBN 5-250-02557-9

## Сылтамалар
* Significance of Navaratri
* Navaratri: In the festival of "Nine Nights, " Hindus across the globe worship the feminine form of the Supreme 
* Why is Navaratri celebrated?
* Navaratri — Celebrating the Symbolic Vision of the Goddess Article of the Month — October 2007
* Vaishno Devi and Navratri Story

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шактизм
Төркем:Дини бәйрәмнәр
Төркем:Һинд дине бәйрәмнәре
Тәрҗемә

**Тәрҗемә** — бер телдән икенче телгә сүзләр мәгъәнәсен интерпретацияләү эше; бер телдән икенче телгә әйләндерү эше; телдән әйтелгән фикернең яки сүзләр төзмәсенең икенче бер тел ярдәмендә бирелеше; бүтән телләрдә яңа, төп нөсхәгә тигез (эквивалент) сүзләр салу. Моннан берничә дистә ел элек тәрҗемә бары кеше тарафыннан гына үтәлсә, хәзер автоматлаштырылган (башлыча компьютер аша) тәрҗемә дә бар.

Тәрҗемәнең максаты — төп сүзләр белән тәрҗемә ителгән тексның бер мәгънәдә булуы. Язма һәм телдән тәрҗемә итү арасында аермалыклар бар. Мәсәлән, телдән тәрҗемәне ымнар формасында да әйтү мөмкин.

Тәрҗемә тарихыннан чыгып караганда, телдән тәрҗемәне язма тәрҗемәнең бер төре дип әйтергә була. Шулай да, көндәлек чынбарлык аларның икесенә ике төрле ягъни аерым караш кирәклеген күрсәтә. Тәрҗемә эшчәнлеге төрле телдә сөйләшүчеләрнең аралашу ихтыяҗын канәгатьләндергәнлектән, бу юнәлеш коммерцияләштерелгән: тәрҗемәнең төрле төрләре сәүдәгәрлек максатында файдаланыла. Тәрҗемә белән шөгельләнгән махсус оешмалар бар. Алар аралашу ихтыяҗын тулысынча канәгатьләндерү һәм аралашуда булган кыенлыклардан котылу өчен тәрҗемәнең төрле төрен файдалана (язма, телдән, телдән синхрон һ. б.).

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Сафиуллина Ф. С. Тәрҗемә гыйлеменә кереш. Татар филологиясе һәм тарихы факультеты студентлары өчен <Тәрҗемәчелек һәм тәрҗемә практикасы" белгечлеге өчен программа. - Казан: КГУ, 2006.
* Кириллова З.Н. Фәнни әдәбиятны татар теленә тәрҗемә итү үзенчәлекләре: Татар филологиясе һәм тарихы факультетының “Тәрҗемәчелек һәм тәрҗемә практикасы” белгечлеге буенча укучы студентлар өчен программа. – Казан: КДУ нәшр., 2007. – 28 б
* Юсупова Ә.Ш., Кириллова З.Н., Фәтхуллова К.С. Татар теленә өйрәтү: үткәне һәм бүгенгесе. – Казан: Вестфалика, 2011. – 212 б.

## Сылтамалар

Төркем:Тел белеме
Төркем:Лингвистика
Николай Апаликов

**Николай Апаликов** (, ,  — , ) — РФ волейболчысы (үзәк блоклаучы), РФның спорт остасы (2012), Россия чемионатларының алтын (2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2013/14, 2014/15), көмеш (1999/00, 2000/01) һәм бронза (2002/03, 2007/08, 2012/13) призчысы, Россия кубогы (2000, 2007, 2009, 2014) һәм суперкубогы (2010, 2011, 2012) иясе, Чемпионнар лигасының алтын (2007/08, 2011/12, 2014/15), көмеш (2010/11) һәм бронза (2012/13) призчысы, 2012 елгы Олимпия уеннарының, 2011 елгы Дөнья кубогының һәм 2011, 2013 еллардагы дөнья лигасының алтын мидәлләре иясе, Европа чемпионатларының алтын (2013) һәм көмеш (2005) мидәлләре иясе.
Альбина Апанаева

**Альбина Апанаева** (Альбина Мостафа кызы Апанаева, ,  — , ) — татар җырчысы, «Татар җыры-2004» фестивале лауреаты.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2025 ― Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгының «Мәдәнияттәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе

## Шәхси тормышы
2013 елдан кияүдә. Ире Рафаэль (2025 елда аерылышканнар). Кызы Миралия
## Искәрмәләр

Төркем:«Алтын Барс» премиясе лауреатлары
Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Николай Ардашев

**Николай Ардашев** (, ,  — , ) — тарихчы, мөхәррир, Мәскәү археология институты профессоры.
Теодор Арендт

**Теодор Арендт** (, ,  — , ) — табиб, Казан адмиралтейство һоспиталенең штаб-лекаре.
Гаруда-пурана

«**Гару́да-пура́на**» — Санскрит телендә Һинд диненең изге тексты, ("Махапураналар" дип аталган) унсигез төп Пураналарның берсе. Соңгы юлга озатканда укый торган әсәр. ("Вишну-пурана", "Нарада-пурана", "Бхагавата-пурана", "Падма-пурана" һәм "Вараха-пурана" белән беррәттән) Вайшнав Пураналар төркеменә керә. Бу күләме буенча уртача булган Пурана 19 000 шлокадан тора. "Гаруда-пурана" өч өлешкә бүленә - Ачар-канда (240 бүлектән, яки "адхьяйя"дан торалар), Прета-канда (49 бүлектән тора) һәм Брахма-канда (129 бүлектән тора). 
"Гаруда-пурана" да Вишну Ходаеның аның ваханасына Гаруда кошына сабаклары сөйләнгән. Бу Пуранада Һинд дине астрономиясе, Аюрведа, Санскрит грамматикасы һәм асыл ташларның структурасы һәм сыйфатлары турында фәннәр турында фикер йөртелә. Хосусан, "Гаруда-пурана" наваратнаны тасвирлаучы авторитетлы чыганак буларак карала. "Гаруда-пурана"да үлемнән соң җан баручы юл тасвирлана. Мәсәлән, билгеле төр гөнаһлы эшчәнлек өчен тәмугъ планеталарында (Локаларда) җанны көтүче җәзалар җентекле исемлеге китерелә. Һинд дине тарафдарлары гадәттә "Гаруда-пурана"ны мәетләрнең кремация йоласы дәвамында укыйлар.

## Басмалары

* Govindarajan «Garuda Puranam», 1st edition. New Horizon,2007
* Garuḍa-purāṇa. Ed. by Panchanana Tarkaratna. Calcutta. 1890.
* Garuḍa-purāṇa. Ed. by Jivananda Vidyasagara. Calcutta, 1890.
* Garuḍa-purāṇa. Manuscript Form. Venkateswara. Bombay, 1906.
* Garuḍa-purāṇa. Ed. by Pandita Pustakaiaya. Kashi, 1963.
* Garuḍa-purāṇa. Ed. by Ramshankar Bhattacharya. Kashi, 1964 (Sanskrit Series — KSS 165).

## Әдәбият

; русча

* *[[Тюлина, Елена Валерьевна|Тюлина Е. В.]]* «Гаруда-пурана». Человек и мир: Пер. с санскрита, исслед., коммент. — М.: Восточная литература, 2003. — 278 с. — ISBN 5-02-018319-9

; башка телләрдә
* Mani, Vettam. *Puranic Encyclopedia*. 1st English ed. Manipal: Motilal Banarsidass, 1975.

## Сылтамалар
* «Гаруда-пурана-сародхара»  — «Избранные этюды Гаруда-пураны» 
* Перевод «Гаруда-пураны» на английский язык (1911)
* Roman diacritic transliteration, Bombay: Venkatesvara Steam Press, part 1 
* Roman diacritic transliteration, Bombay: Venkatesvara Steam Press, part 2 
* Roman diacritic transliteration, Bombay: Venkatesvara Steam Press, part 3 
* The Garuda Purana summary 
* The Garuda Purana excerpts

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине изге язмалары
Саули Ниинистө

**Саули Ниинистө**, Саули Вәйнәмө Ниинистө (, *[[1948 ел]]ның [[24 август]]ы, [[Финляндия]], Сало*) — Финляндия дәүләт эшлеклесе, сәясәтче, юрист, хокук магистры. 2012 елның 1 мартыннан Финляндия президенты.
2018 елның гыйнварында яңа срокка  Финляндия президенты итеп сайлана.
2007-2011 елларда Финляндия парламенты спикеры.

## Тәрҗемәи хәле
1948 елның 24 августында Финляндиянең Сало шәһәрендә дүрт балалы гаиләдә төпчек бала булып туган. Финляндиянең консерватив фиркасе — Милли коалиция фиркасе әгъзасы булып, сәясәткә кереп киткәнче, адвокат була. Финляндия резерв армиясенең капитаны.

1974-1975 елларда Киско муниципалитеты авыл полициясе башлыгы.

1978-1988 елларда шәхси адвокат бюросы тота.

1976-1988 елларда Турку апелляция суды  ярдәмчесе.

1987-2003, 2007-2011 елларда Милли коалиция фиркасеннән парламент әгъзасы.

1995-1996 елларда юстиция министры.

1995-2001 елларда Премьер-министр урынбасары.

1996-2003 елларда финанс министры.

2003-2007 елларда Европа инвестиция банкы вице-президенты.

1996-2003 елларда Европа реконструкция һәм үсеш банкы идарәчеләре шурасы әгъзасы, 1999-2000 елларда идарәчеләр шурасы рәисе.

2000-2001 елларда Халыкара валюта-финанс комитеты (IMFC) әгъзасы.

2007-2011 елларда Финляндия парламенты  спикеры.

1990 елларда Финляндияне тирән рецессиядән чыгару һәм еврозонага кертү өчен күп көч куя.

## Иҗтимагый һәм сәяси эшчәнлеге
1977-1988 елларда Сало шәһәр шурасы әгъзасы.

1989-1992 елларда Сало шәһәр шурасы рәисе.

1994-2001 елларда Милли коалиция фиркасе рәисе.

1998-2002 елларда Европа демократик берлеге (EDU) рәисе.

1999 елда икътисад һәм финанс мәсьәләлре буенча шура һәм Ауротөркем рәисе.

2003 елда Европа халык фиркасе шәрәфле президенты.

2009-2012 елларда Финляндия футбол ассоциациясе рәисе.

## Президент сайлаулары - 2018
2018 елның гыйнварында узган Финляндия президентын сайлауларда беренче турда ук 62,1 %  :  13,1 %  аерма белән көндәше Пекки Һаавистоны җиңә һәм яңа срокка Финляндия президенты итеп сайлана.

## Гаиләсе
Беренче хатыны (*[[1974 ел]]дан*) Марья-Леэна Аланко (1995 елда автокырылышта һәлак була). Уллары Нуутти (1975), Матиас (1980).
2004 елда Таиландта цунами вакытында төпчек улы Матиас белән баганага менеп, исән калалар.
2003 елда Финляндиянең элекке чибәрлек кыйралбикәсе белән булган мәхәббәт тарихы төгәлләнә.
Икенче хатыны (2009 елдан) — шагыйрә Йенни Элина Хаукио үзеннән 29 яшькә яшьрәк. Гаилә февральдә бала тууын көтә.

## Сылтамалар
*  The President of the Republic of Finland 
*   Президент Финляндии Ниинисто объявил о переизбрании на новый срок. Радио Свобода, 28.01.2018

## Искәрмәләр

Төркем:Финляндия сәясәтчеләре
Төркем:Шәхесләр:Финляндия
Төркем:Хокукчылар
Төркем:Адвокатлар
Төркем:Президентлар
Төркем:Финляндия президентлары
Алексей Аристов

**Алексей Аристов** (, ,  — , ) — дәүләт киңәшчесе (?), дерматовенеролог, көйязар, фольклор җыючы.
## Искәрмәләр
Николай Аристов (1847)

**Николай Аристов** (, ,  — , ) — хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1877), тарихчы, шәркыятьче, этнограф, Җидесу өлкәсе хәрби губернаторы вазифаларын башкаручы (1881-1882).
## Искәрмәләр
Николай Аристов (1834)

**Николай Аристов** (, ,  — , ) — тарихчы, публицист, рус тарихы докторы (1871), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1882), Варшава һәм Харьков университетлары һәм Нежин тарих-филология институты профессоры.
## Искәрмәләр
Гедрүс Арлаускис

**Гедрүс Арлаускис** (, ,  — , ) — Литва футболчысы, Литва милли футбол җыелмасы әгъзасы, Румыния чемпионы (2008/09), Россия кубогы (2011/12) һәм суперкубогы (2012) иясе (Казан «Рубины» составында), Литваның иң яхшы фуболчысы (2014).
Владимир Арнольдов

**Владимир Арнольдов** (, ,  — , ) — гигиеначы, медицина докторы (1899), профессор (1912), дәүләт киңәшчесе (1915), Сарытау университеты ректоры вазифаларын башкаручы (1918).
Арсений (Брянцев)

**Арсени** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Ладога (1882-1887) һәм Рига һәм Митава (1887-1897) епискобы, Казан һәм Зөя (1897-1903) һәм Харковь һәм Ахтырка (1903-1914) архиепискобы.
Арсений (Смоленец)

**Арсени** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Александров руханилар семинариясе ректоры (1905-1907), Биштау (1910-1912), Старица (1912-1914), Азак буе һәм Таганрог (1917-1919) һәм Ростов һәм Таганрог (1919-1922) епискобы, Сталинград (1927-1930), Кырым (1930-1931), Орөл (1931-1932) һәм Симәй (1935) архиепискобы.
Владимир Артамонов (1968)

**Владимир Артамонов** (, ,  — , ) — СССР һөнәри футболчысы (сакчы, ярымсакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Александр Иванович Артемьев

**Александр Артемьев** (, ,  — , ) — журналист, статистик, географ, рус тарихы магистры, чын дәүләт киңәшчесе (1867), «Списки населённых мест Российской Империи» (1861-1865) күп томлы басмасы мөхәррирләренең берсе.
Роза Артищева

**Роза Артищева** (, ,  — , ) — музыка белгече, СССР көйязарлар берлеге әгъзасы (1988), Мари Иленең атказанган мәдәният хезмәткәре (1995), Мари Илнең дәүләт премиясе лауреаты (2013).
Зыятдин Арысланов

**Зыятдин Арысланов** (Зыятдин Минбай улы Арысланов, ,  — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1945, 1945).
Геворг Һарутюнян

**Геворг Һарутүнән** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (һөҗүмче).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Александр Архангельский (1854)

**Александр Архангельски** (, ,  — , ) — әдәбият белгече, Санкт-Петербург ФАнең мөхбир әгъзасы (1904), Казан университетның атказанган профессоры (1907).
Василий Архипов (1920)

**Василий Архипов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1942).
## Искәрмәләр
Михаил Астангов

**Михаил Астангов** (, ,  — , ) — СССР театр һәм кино актеры, РСФСРның һәм СССРның халык әртисе (1950, 1955), Сталин премясе лауреаты (1948, 1950, 1951).
Элина Архипова

**Элина Архипова** (, ,  — , ) — көйязар, Россия көйязарлар берлеге әгъзасы (1989), Мари Иленең дәүләт премиясе лауреаты (2001), Йыван Кырла исемендәге театр премиясе лауреаты (2001), Мари Иленең атказанган мәдәният хезмәткәре.
Виталис Астафьевс

**Виталис Астафьевс** (, ,  — , ) — Латвия футболчысы (ярымсакчы), Латвия милли футбол җыелмасы әгъзасы, Латвия чемпионы (1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2010), Латвиянең Ел футболчысы (1995, 1996, 2007).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Мәрьям Атлас

**Мәрьям Атлас** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ финансисты, икътисад фәннәре докторы (1957), профессор (1959), РСФСРнең атказанган фән эшлеклесе, Мәскәү финанс инстиутының сәяси икътисад кафедрасы мөдире (?-1978).
Александр Архангельский

* Александр Архангельский (1854)
* Александр Архангельский (1892)
Павел Афанасьев

**Павел Афанасьев** (, ,  — , ) — фирка-дәүләт эшлеклесе, Магадан өлкә хезмәт ияләре депутатлары шурасының башкарма комитеты рәисе (1954-1958), СБКФның Магадан өлкә комитетының 1 нче сәркатибе (1958-1968).
## Искәрмәләр
Виктор Афанасьев

**Виктор Афанасьев** (, ,  — , ) — СССР фәлсәфәчесе, фирка эшлеклесе, дәреслекләр авторы, СССР ФА академигы (1981), СССР дәүләт премиясе лауреаты (1983), «Правда» гәҗитенең баш мөхәррире (1976-1989).
## Искәрмәләр
Пётр Афанасьев

**Пөтр Афанасьев** (, ,  — , ) — педагог, методист, дәреслекләр авторы, педагогия фәннәре докторы (1940), профессор (1938).
## Искәрмәләр
Хәмит Әхәтов

**Хәмит Әхәтов** (Хәмит Фәйзрахман улы Әхәтов, ,  — , ) — СССР һәм РФ тренеры (чаңгы дисциплинары), РФның атказанган тренеры (1994), РСФСРның халык мәгарифе отличнигы (1993).
## Биографиясе
1955 елның 29 апрелендә Татарстан АССРның Кукмара районы Мәмәшир авылында туган. 1976 елда Ленинград физик культура институтын тәмамлый. Студент чагында ул һәм аның хатыны Татьяна биатлон белән җитди шөгыльләнгәннәр, Ленинград җыелма командасы өчен чыгыш ясаганнар, чаңгы ярышлары буенча спорт мастерлыгына кандидатлар булганнар. 1981 елда шәһәр Башкарма комитеты рәисе П.Г. Зайцев чакыруы буенча хатыны белән Ямал-Ненец автоном округының Лабытнанга шәһәренә күчеп килә, анда Хәмит Әхәтов чаңгы ярышлары буенча тренер, ә Татьяна Әхәтова балалар — яшүсмерләр спорт мәктәбе директоры була. 1986 елда ук Лабытнангы шәһәре балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе командасы ЯНАО округ ярышларында эстафетада I һәм II урынны яулый.

Хәмит Әхәтова шәкертләре арасында аның кызы Альбина Әхәтова, Олимпия чемпионы Луиза Носкова, Европа һәм дөнья чемпионы Юлия Макарова һәм башкалар бар.
## Гаиләсе
Хатыны - Татьяна Вениаминовна Әхәтова, Ленинград физик культура институтын тәмамлаган. Лабытнангы шәһәре балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе директоры иде. 2000 елда һәлак була. Аның исемен Лабытнанги шәһәре балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе йөртә.
Кызы - Альбина Хәмит кызы Әхәтова, Россия биатлончысы, Россиянең Атказанган спорт мастеры, 1998, 2002, 2006 елгы Олимпия уеннары чемпионы һәм призеры.
## Бүләкләр һәм исемнәре
* I дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены медале
* II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены медале
* Россиянең атказанган тренеры (1994)
* «Халык мәгарифе отличнигы» билгесе (1993)
* Россия Федерациясе Президентының Рәхмәт хаты (2007)
* Лабытнанги шәһәренең мактаулы гражданины (2000)
## Искәрмәләр

Төркем:Татар спортчылары
Алексей Акманов

**Алексей Акманов** (, ,  — , ) — СССР хәрби эшлеклесе, генерал-майор (1944), Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Алексей Әхмәтов

**Алексей Әхмәтов** (, ,  — , ) — РИ хәрби-дәүләт эшлеклесе, генерал-адъютант (1864), Харковь губернаторы (1860-1862), Изге Синодның обер-прокуроры (1862-1865).
## Искәрмәләр
Илдар Әхмәтҗанов

**Илдар Раушан улы Әхмәтҗанов** (1983 елның 25 ноябре, ) — РФПЛның 24 матчында 2 туп керткән Россия футболчысы (ярымсакчы). Тренер.

## Тормыш юлы
Илдар Әхмәтҗанов 1983 елның 25 ноябрендә Түбән Камада туа. Түбән Кама спорт мәктәбендә тәрбияләнүче (беренче тренеры — В. А. Туктаров). «Нефтехимик» (Түбән Кама, 2000—2001, 2003—2005), «Спартак» (Щелково, 2002) командалары өчен чыгыш ясаган. 2005 елның августыннан 2008 елның июленә кадәр Пермьнең «Амкар» командасы өчен уйнаган. 2008 елның җәендә «Амкар» ның элеккеге тренеры Сергей Оборин үтенече буенча Новосибирск «Сибирь»ына күчә. 2009 елның мартында «Сибирь» белән контракт өзә.

2010 ел башында «Кубань»га карашка китә, команданың беренче сезон алды җыелышында катнаша, аның нәтиҗәләре буенча клуб җитәкчелеге Әхмәтҗанов белән контракт төзү турында Карар кабул итә, бу хакта 4 февральдә хәбәр ителә.

1 июньдә «Кубань» составында, Брянск «Динамо»сына каршы беренчелекнең 13 нче турының күчмә матчының 90 нчы минутында алмашуга чышып дебют ясый. «Кубань» өчен лигада барлыгы 7 матч һәм Россия Кубогында 1 очрашу уздыра. 13 июльдә Әхмәтҗановның китүе турында да хәбәр ителә, чөнки ярты елга исәпләнгән килешү тәмамлана. Карьерасын Чаллы «КАМАЗ»ында дәвам итә. «КАМАЗ» белән 2,5 елга контрактка кул куя. 30 июльдә «Волгарь-Газпром» клубына каршы беренчелекнең 21 нче турының күчмә матчында дебют ясый. 2014 елда имгәнү аркасында «КАМАЗ» да уенны тамамлый. 2015 елда Ырынбурның «Газовиг» составында ФНЛ Кубогында чыгыш ясый.

2017 елның гыйнварыннан «КАМАЗ»ның тренерлар штабында: тренер, өлкән тренер, физик әзерлек буенча тренер. 2020 елның 15 октябрендә, Михаил Белов отставкага киткәннән соң, баш тренер вазифаларын башкаручы итеп билгеләнә. Ноябрьдә баш тренер итеп раслана.

Россиянең яшүсмерләр һәм яшьләр җыелма командалары өчен чыгыш ясаган.

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Россия футболчылары
Рафаил Әхмәтов

**Рафаил Мидхәт улы Әхмәтов** (1989 елның 31 гыйнвары, ) — Россия хоккейчысы (һөҗүмче), 2011 елгы Кышкы Универсиаданың алтын медале иясе, КХЛның бакыр призеры (2013/14).
## Тормыш юлы
Рафаил Әхмәтов 1989 елның 31 гыйнварында Татарстан АССРның Лениногорск шәһәрендә туп. Җирле «Нефтяник»та хоккей белән шөгыльләнә башлый, тиздән Түбән Кама шәһәреннән «Нефтехимик» мәктәбенә эләгә.
2005/2006 сезонда беренче лигада чыгыш ясаучы «Нефтехимик»-2 фарм-клубы өчен чыгыш ясый башлый. 2007/2008 сезонында суперлигада чыгыш ясаучы клубның төп составында чыгыш ясый башлый. Аннары, нигездә, югары лигада (ЮХЛ) чыгыш ясый: 2008/2009 сезонында — туган шәһәреннән «Нефтяник» өчен; 2009/2010 сезонда — Ижауның «Ижсталь» өчен; 2010/2011 сезонда — Әлмәтнең «Нефтяник» өчен, аның составында — ЮХЛ чемпионатының көмеш призеры. 2011 елгы Бөтендөнья кышкы Универсиада җиңүчесе. 2011 елда сезон арасында Попрадтан «Лев» (Словакия), КХЛның яңа клубы, составында шөгыльләнә, әмма составка эләкми һәм көзен Словакиянең экстралигада чыгыш ясаучы шул ук шәһәрдән «Попрад» фарм-клубында үткәрә. Ноябрь азагында ЮХЛда чыгыш ясарга әзерләнә торган Ярыслауның «Локомотив»ына, өч еллык контракт төзеп күчә.
2014 елның 5 июнендә «Локомотив» аны «Сочи»га җибәрә. 2014 елның декабрендә Хабаровскның «Амур» хоккей клубына күчә. 2015 елның октябрендә «Амур» ХК Рафаил Әхмәтов белән яклар килешүе буенча килешүне өзә. Шул ук елда яңадан «Нефтехимик»ка күчә. 2015 елның 15 декабрендә «Нефтехимик» Әхмәтовны драфт-2016 ның икенче раундына «Лада»га җибәрә.
## Казанышлар
* 2011 — ЮХЛның көмеш призеры (Әлмәтнең «Нефтяник составында);
* 2011 — Кышкы Универсиаданың алтын медале иясе.
* 2014 — КХЛның бакыр призеры (Ярыслауның «Локомотив» составында).
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Русия хоккейчылары
Фрил Әхмәтов

**Фрил Әхмәтев** (Фрил Мирзанур улы Әхмәтев, ,  — , ) — төзүче, көрәшче, ТРның hәм РФның атказанган төзүчесе, ТРның атказанган тренеры, ССҖБның спорт остасы (1978), Чаллының шәрәфле ватандашы (2002). ТР Югары (1990-1995) һәм Дәүләт (1995-2004) шуралары депутаты.

## Россия федерациясенең атказанган төзүчесе

## Моны да карагыз
Наил Әхмәтшин

**Наил Әхмәтшин** (Наил Хәсән улы Әхмәтшин, ,  — , ) — шәркыятьче, Кытайны өйрәнүче, РФА дәүләт һәм хокук институтының өлкән фәнни хезмәткәре.
## Биографиясе
Татарстан АССРның Кукмара бистәсендә татар гаиләсендә туган. 1971 елда урта мәктәпне тәмамлаганнан соң  М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты каршындагы Азия Һәм Африка илләре институтының тарих-филология факультетына укырга керә. 1976 елда аны «Кытай тарихы» белгечлеге буенча тәмамлый. 1976 елда МДУ каршындагы ИСАА аспирантурасына укырга керә һәм 1979 елда «КХРда хәрби регионализм» темасы буенча кандидатлык диссертациясен яклый. Шуннан соң Әхмәтшин фәнни-педагогик эшчәнлеккә керешә, МДУ каршындагы ИСААда Кытайның тарихын һәм сәяси корылышын укыта. 1986-1987 елларда Кытайда, Шаньдун университетында (Цзинань шәһәре) һәм Пекин халык университетында (1990-91) стажировка үткән.

1988 елдан башлап Әхмәтшин Россия Фәннәр академиясенең Дәүләт һәм хокук институтында өлкән фәнни хезмәткәр булып эшли. 1997 елның октябреннән 2002 елның октябренә кадәр — КХР Синьхуа агентлыгы хезмәткәре, ә 2004 елның ноябреннән 2008 елның октябренә кадәр КПК ҮК каршындагы тәрҗемәләр бюросы мөхәррире-консультанты, анда ул партия съездларында, парламент сессияләрендә Кытай җитәкчелегенең мөһим чыгышлары текстларын рус теленә тәрҗемә итү белән шөгыльләнә.

## Һәлак булуы
2008 елның 31 октябрендә кичен Гугун император сарае янындагы Пекин үзәгендә һәлак була, ул чакта Пекин симфоник оркестры концертыннан соң дуслары белән әйләнеп кайта торган була. Шаһитлар раслаганча, ул начар яктыртылган урам буенча бара һәм кинәт велосипедчы тарафыннан бәрдерелә. Асфальтка төшү нәтиҗәсендә башлары авыр җәрәхәтләр ала, алардан шунда ук үлә. Велосипедчы Кытай полициясе тарафыннан тоткарлана. Соңгы елларда Әхмәтшин Н.Х. Кытай буенча сәяхәтен дәвам итте һәм яңа китап өстендә эшләде, ул шулай ук тәмамланмаган булып калды.

## Искәрмәләр

Төркем:Татар фән белгечләре
Игорь Акбашев

**Игорь Акбашев** (, ,  — , ) — Россия әфисәре, танкист, РФ каһарманы (1995, үлеменнән соң).
Әхмәтзәки Әхтәмов

**Әхмәтзәки Әхтәмев** (,  — , ) — мулла, укытучы, Симәйнең 2 нче санлы мәчете имамы.
## Искәрмәләр
Габриел Ац

**Габриел Ац** (, ,  — , ) — Бразилия футболчысы (сакчы), Казан «Рубины» составында ике мәртәбә Россия чемпионы (2008, 2009).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Илзат Әхмәтов

**Илзат Әхмәтев** (, ,  — , ) — Россия/Кыргызстан һөнәри футболчысы (ярымсакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Василий Ашанин

**Василий Ашанин** (, ,  — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1948).
Михеил Ашветия

**Михеил Ашветия** (, ,  — , ) — Гөрҗистан һәм Россия футболчысы (һөҗүмче), Гөрҗистан (1998, 1999, 2001) һәм Россия (2004) чемпионы.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Фёдор Ашмаров

**Фёдор Ашмаров** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Андрей Ащев

**Андрей Ащев** (, ,  — , ) — Россия волейболчысы (үзәк блоклаучы), Россия чемпионы (2014/15, 2015/16, 2016/17), Европа чемпионы (2013, 2017).
Наталья Ащеулова

**Наталья Ащеулова** (, ,  — , ) — Россия спортчысы (самбо, җүдо), җүдо буенча Россия чемпионы (2001, 2005).
Иван Бабст

**Иван Бабст** (, ,  — , ) — тарихчы, икътисадчы, мөхәррир, Мәскәү универститетының атказанган профессоры, Лазарев көнчыгыш телләре институты директоры (1863-1868).
Михаил Багаев

**Михаил Багаев** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (сакчы), Футбол милли лигасы беренчелегенең бронза призчысы (2012/13, 2013/14).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Сергей Багин

**Сергей Багин** (, ,  — , ) — рус этнографы, праваслау миссионеры, Казан епарихия әҗнәбиләр миссионеры.
Михаил Бадмаев

**Михаил Бадмаев** (, ,  — , ) — Багацохур олысы зайсаны, укытучы, табиб, праваслау миссионеры.
## Искәрмәләр
Михаил Бәдәветдинов

**Михаил Бәдәветдинев** (Михаил Рәшит улы Бәдәветдинев, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (сакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Василий Бажанов

**Васили Бажанов** (, ,  — , ) — СССР хуҗалык эшлеклесе, тау инженеры, РСФСР таш-күмер сәнәгатенең баш идарәсе рәисе (1918-1922).
Иван Бажанов

**Иван Бажанов** (, ,  — , ) — Совет фирка-дәүләт эшлеклесе, РКП(б)ның Чистай кантун кәмититенең җаваплы сәркатибе (1921-1923), РКП(б)ның Татар өлкә кәмитенең җаваплы сәркатибе вазифаларын башкаручы (1924), ТАССР эшче-керәстиян инспекциясе халык комиссары (1925-1927), ТАССР сәүдә халык комиссары (1927-1930).
Миңневәли Байков

**Миңневәли Байков** (Миңневәли Гыйльман улы Байков, ,  — , ) — СССР хәрби-дәүләт эшлеклесе, ТАССРдан 1 чакырылыш СССР ЮШ депутаты.
Владимир Бәйрәмов

**'
**Владимир Бәйрәмев''' (, ,  — , ) — Төрекмәнстан футболчысы (һөҗүмче), Төрекмәнстан милли футбол җыелмасы әгъзасы, Төрекмәнстан чемпионы (1998), Төрекмәнстан (1997, 1999) һәм Россия (2004) кубоклары иясе.
## Искәрмәләр

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Ганада Һинд дине

**[[Һинд дине]]** **[[Гана]]**га Һиндстаннан Британия Һиндстанын бүлгәннән соң Ватаныннан киткән синдх күченеп килүчеләре белән 1947 елда килгән. BBC мәгълүматлары буенча Ганада иң тиз үсүче дин булып тора. Һинд "Tehelka" журналы буенча илдә 12 500 Һинд дине тарафдары булган, шуларның 10 000 - е Африка этник килеп чыгышлы булган. Һинд дине вәкилләре булып илдә ике оешма тора: Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте (ИСККОН)  һәм Гананың Һинд дине монастыре - бу оешманы Свами Ганананда җитәкли. Шулай ук Сатья Саи Баба һәм Рухи нур миссиясе тарафдарлары бар.

## Гананың Һинд дине монастыре

Свами Ганананда илдә 5 Һинд дине гыйбадәтханәсен нигезләгән, шуларның беренчесен - 1975 елда.

## Ганада Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте

Беренче кришнаит дәгъвачылары Ганага 1981 елда килгән.

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
* Ганада Арья Самадж
* Ганада Дин

## Сылтамалар
* African Hindu Council Mobilizes 
* Swami Ghanananda of Ghana 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Сергей Бакинский

**Сергей Бакински** (Лүдвиг Бернһейм, , ,  — , ) — фирка-дәүләт эшлеклесе, УССРның милләтара эшләр буенча халык сәркатибе (1917-1918).
Василий Баженов (1787)

**Васили Баженов** (, ,  — , ) — Казан университеты профессоры, Вәтке губернасы укуханәләре директоры (1819-1820), Беренче Казан ирләр гимназиясе директоры (1823-1824), Казан университеты каршындагы педагогия институты директоры (1822-1823, 1826-1830).
Антон Силуанов

**Антон Силуанов**, Антон Герман улы Силуанов (, *[[1963 ел]]ның [[12 апрель|12 апреле]], [[СССР|ССРБ]], [[Мәскәү]]*) — РФ дәүләт эшлеклесе, 2011 елдан РФ финанс министры. Икътисад фәннәре докторы.  агентлыгы директорлар шурасы рәисе. ВТБ банкы күзәтүчеләр шурасы рәисе.

## Тәрҗемәи хәле
1963 елның 12 апрелендә Мәскәүдә туган. «*Финанслар һәм кредит*» белгечлеге буенча Мәскәү финанс институтын (*[[2010 ел]]дан РФ хөкүмәте каршындагы Финанс университеты*) тәмамлаган (*[[1985 ел|1985]]*). «**» темасына икътисад фәннәре кандидатлыгына (*[[1994 ел|1994]]*), соңрак докторлыкка диссертация яклаган. Алман телен камил белә. 1987-1989 елларда Совет Армиясе сафларында хәрби хезмәттә була.

## Хезмәт юлы
1985-1987 елларда (*[[әрме|армия]]гә киткәнче*) РСФСР финанс министрлыгында икътисадчы, өлкән икътисадчы.

1989-1992 елларда РСФСР (*[[1991 ел]]дан [[РФ]]*) финанс министрлыгында әйдәүче икътисадчы, 1нче категорияле икътисадчы, бүлекчә башлыгы урынбасары, киңәшче.

1992-1997 елларда РФ финанс министрлыгының бюджет белән идарә итү бүлеге башлыгы урынбасары, бюджет департаменты башлыгының  урынбасары.

1997-2003 елларда РФ финанс министрлыгының макроикътисад сәясәте һәм банк эшчәнлеге департаменты җитәкчесе.

2003-2011 елларда РФ финанс министры урынбасары.

2011 елның декабреннән РФ финанс министры, РФ Куркынычсызлык Шурасы әгъзасы.

Кертемнәрне страховкалау агентлыгы () директорлар шурасы рәисе. 2017 елның апреленнән ВТБ банкы күзәтүчеләр шурасы рәисе.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2007 1нче дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены медале
* 2011 4нче дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены
* 2013 3нче дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены
* 2013  ордены (*[[Якутия]]*)
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*   Силуанов Антон Германович. Сайт Министерства финансов РФ 
* Профиль: Антон Силуанов

Төркем:РФ финанс министрлары
Төркем:Икътисад фәннәре докторлары
Төркем:РФ хөкүмәте каршындагы Финанс университетын тәмамлаучылар
Төркем:Икътисадчылар
Төркем:Россия Федерациясе министрлары
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:Шәхесләр:Украинадагы низаг аркасында шәхси санкцияләргә дучар булганнары
Әнсәр Әюпов

**Әнсәр Әюпев** (Әнсәр Мәкъсүт улы Әюпев, ,  — , ) — СССР һәм Россия футболчысы (ярымсакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Габделхаков

**Габделхаков** — фамилия.
* Валерьян Габделхаков (1957), педагогика фәннәре докторы, профессор.
* Илдус Габделхаков (1962), спортчы (*[[самбо]], дзюдо*), дөнья чемпионы (1990).
----
* Рәмзия Габделхакова (1959), язучы, шагыйрә.

## <small>Моны да карагыз</small>
* Хаков

Төркем:Фамилияләр
Хаков

**Хаков** — фамилия.
* Вахит Хаков (1926-2008), тел галиме, фән докторы, профессор.
* Булат Хаков (*[[Рәшит Фәтхрахманов]]*) (1962), публицист, тәнкыйтьче, фән кандидаты.

## <small>Моны да карагыз</small>
* Габделхаков

Төркем:Фамилияләр
Алексей Бакунин

**Алексей Бакунин** (, ,  — , ) — җәмәгать эшлеклесе, табиб, Тверь губернасыннан РИнең 2 нче Дәүләт думасы депутаты.
Фёдор Бакунин

**Фөдор Бакунин** (, ,  — , ) — СССР хәрби эшлеклесе, генерал-майор (1940), алман-совет сугышы вакытында корпус командиры.
Павел Балабанов

**Павел Балабанов** (, ,  — , ) — СССР бораулаучысы, Сталин премиясе лауреаты (1949), «Альметьевбурнефть» тресты дириктыры (1953-1963).

Төркем:Башнефть
Николай Балакирев

**Николай Балакирев** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ галиме, Россия авыл хуҗалыгы фәннәре (2005) һәм Россия фәннәр (2013) академияләре академигы, РФның атказанган фән эшлеклесе (2002), кыйммәтле җәнлекчелек һәм куянчылык фәнни-тикшеренү институты директоры (1995-2007).