Казан Богородица монастыре

**Казан Богородица монастыре** () — Казан шәһәрендә урнашкан православие монастыре, Изге Ананың Казан иконасы табылу урыны. Казан Кремленнән ерак түгел, Кремль калкулыгыннан көнчыгышка таба, Зур Кызыл урамында урнашкан.

## Тарих
1579 елның 8 июлендә 9 яшьлек кыз Матрона төшендә күрсәтелгән урында икона ала. Бу хакта һәм иконадан беренче могҗизалар турында хикәятне беренче тапкыр вакыйгалар шаһиты — рухани Ермолай — булачак патриарх Гермоген († 1612) төзи. 1579 елда, Иван IV Грозный указы буенча, барлыкка килү урынында Богородица хатын-кызлар монастыре төзелә. Риваять буенча, анда беренче монахиня Мавра исемен алган Матрона кызы була.

1612 елда Минин һәм Пожарскийның ополчениесе Мәскәүгә Казан митрополиты Ефрем хәер-фатихасы буенча Казан иконасын ала. Иконаның төп нөсхәсе 1612 елдагы походтан соң Богородица монастыренә кайтарыла.

Екатерина II (1764) Россиянең барлык монастырьларны штатларга (классларга) бүлгән реформасы буенча монастырь икенче класска, ә 1809 елда — беренче, иң югары класска күчерелә. Монахинялар һәм послушницалар саны XIX гасыр башында 100дән алып революция вакытында 500гә кадәр арта.

## Архитектура ансамбле
Монастырь территориясен берничә гектар мәйдан били.

Икона торган төп собор 1798—1808 елларда Иван Старов проекты буенча, 1590 нчы еллар Иске таш соборы урынында классицизм стилендә төзелә.

Аның зурлыгы 49 × 43 м, биеклеге — 44 м. Соборның тышкы кыяфәтен 5 ярымферик гөмбәз һәм алтарьдан кала, колонналы 3 зур фронтон билгели.

Никольский гыйбадәтханәсе төньякка һәм  Крестовоздвиженский гыйбадәтханәсе көньякка шулай ук классицизм стилендә төзелгән.

## 1917 елдан соң
1918 елның сентябрендә Казан кремле һәм аның храмнары ябылганнан соң монастырьга Казан епархиясенең исән калган төп изгеләре: Изге Гурий һәм Казан Варсонофий мощилары күчерелә.

Монастырь бетерелсә дә, 1920 еллар дәвамында рәсми рәвештә теркәлгән православие общинасы эшли. 1931 елда общинаны Петропавловск соборына күчерәләр, шуннан соң ансамбльнең күпчелек өлеше җимерелә.

1942 елдан башлап элеккеге бина территориясендә тәмәке фабрикасы урнаша; җимерелгән ансамбльнең көнбатыш өлеше соңрак 5 катлы йортлар белән төзелә; Крестовоздвижение гыйбадәтханәсендә Казан педагогика институтының филология факультеты урнашкан була.

## Торгызу. Хәзерге тормыш

### София чиркәвенең һәм Крестовоздвижение соборының кайтуы
1994 елда София чиркәве мөэминнәргә кайтарыла. 2004—2005 елларда зур Крестовоздвижение чиркәве кире кайтарыла һәм реставрацияләнә. 2005 елның 21 июлендә Мәскәү һәм Бөтен Русь Патриархы Алексей II Казан епархиясенә Рим папасы тарафыннан Казан Изге Ана иконасының Ватикан исемлеген тапшыра.

Монастырь, ябылганчы хатын-кызларныкы булса да,  2005 елдан башлап ир-атларныкы буларак торгызыла. Монастырь территориясеннән совет чорында биредә урнашкан тәмәке фабрикасы алына. Монастырь территориясендә казу эшләре вакытында монахларның һәм тыңлаучыларның җәсәдләре табыла. 2019 елның 12 октябрендә алар монастырь некрополендә җирләнә.

### Казан Мәрьям Ана иконасы соборын торгызу
2015 елның 4 ноябрендә — Халыклар бердәмлеге көнендә һәм Казан Мәрьям Ана иконасы бәйрәмендә — Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов «Болгар ислам академиясен төзү һәм Казан Изге Ана иконасы соборын торгызу турында»гы указга кул куя.

Шул ук указ буенча Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетына 2016 елның 21 маенда Болгар ислам академиясен төзү урынына истәлек ташы һәм 2016 елның 21 июлендә Казан Изге Ана иконасы соборы урынына таш салу буенча чаралар оештыруны, шулай ук истәлекле китаплар булдыруны һәм академияне булдыруга һәм соборны торгызуга өлеш керткән затлар истәлеген мәңгеләштерү максатыннан мемориаль билгеләр урнаштыруны күздә тоту күрсәтмәсе бирелә.

2015 елның 26 ноябрендә Казанда узган Татарстан Республикасы православие җәмәгатьчелегенең II Форумында катнашучылар указны хуплыйлар.

2016 елның 27 апрелендә элек Казан Изге Ана иконасы соборы булган урында археологик казу эшләре башлана.

2016 елның 21 июлендә, Казан шәһәрендә Изге Богородица иконасы күренешен бәйрәм итү көнендә, Мәскәү һәм Бөтен Русь Патриархы Кирилл Казан Мәрьям Ана иконасы соборына нигез салу урынын изгеләндерә.

#### Мәгарә гыйбадәтханәсе

«Казан мәгарәләре» дип аталган гыйбадәтханәнең подвал бинасында урнаштыру эшләре 1913 елда тәмамлана. 2016 елгы казу эшләре барышында аның калдыклары табыла.

Сакланып калган фундамент ябылган һәм гыйбадәтханәне торгызу турында карар кабул ителгән. Изге Ана иконасы бәйрәмендә, 2020 елның 25 февралендә, гыйбадәтханә изгеләндерелә. Казан һәм Татарстан митрополиты Феофан (Ашурков), Берлин һәм Алмания Марк (Арндт), Яшел Үзән әрхәрәй Савва (Тутунов), Әлмәт һәм Бөгелмә Мефодий (Зайцев) һәм Алабуга Иннокентие (Васец) изгеләндерү чиннәре ясыйлар.

## Әдәбият

* 
* *Рощектаев А. В.* Путеводитель по святыням Казанской епархии. Часть 2. Монастыри Казани.
* Айнутдинов Р., Чудинова Т. Ансамбль Богородицкого монастыря // Дизайн и Новая Архитектура : журнал. — Казань: Фонд развития архитектуры, 2004. — № 15—16. — С. 100—103.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* Казан Богородица монастыре wikimapia.org сайтында
*  Казан Богородица монастыре Oldkazan сайтында

Төркем:Татарстанда Россиянең мәдәни мирас объектлары