Вологда агач архитектурасы

**Вологда агач архитектурасы** () —  Вологда агач архитектурасындагы стиль һәм юнәлешләр җыелмасы, XVIII гасыр ахыры - XX гасырның башлангыч чиреге агач йортлар ансамбле.

## Тарихы
Вологда Россия территориясендә яхшы сакланып калган  агач архитектурасының бай һәм кабатланмас мирасына ия. XXI гасыр башында Вологдада 105 тән 170 кә кадәр агач архитектура комарткылары сакланган була. Вологдада XIX - ХХ гасыр башындагы барлык төр - мирза, сәүдәгәр һәм мещан катламнарының агач йортлары, ә архитектура стилен алганда — классицизм, ампир һәм модерн үрнәкләре сакланган.

XIX гасыр азагында - XX гасыр башында шәһәрдә "вологда тибы" дип аталган агач йортның аерым бер төре формалашкан - ике катлы йорт, формасы буенча - ишек алдына сузылган болдыр өстендә почмак параллелепипед лоджия эшләнгән.

### Совет чоры
Агач йортлар төзелеше 1917 елдан соң туктый. Шулай булса да, XX гасыр урталарына кадәр агач төп төзелеш материалы булып кала. Бу чорның агач архитектурасының күренекле комарткысы - тимер юлчылар Мәдәният сарае, Бу бина 1927 елда Art Nouveau стиле элементлары белән төзелгән.

ХХ гасырның икенче чирегендә төп төзелеш төре - агач бараклар. Конструктивизм элементлары бу чорда төзелгән биналарда очраштыра. Бу ысул элементлары булган агач йортларның катлаулы төзелешенең мисалы - Җитен комбинаты касабасы (1930 - 1940)

## Хәзерге торышы һәм саклау проблемалары
Россиянең тарихи 115 шәһәренең 16-сында гына агач архитектура комарткылары бар .

1970нче еллар башыннан, Вологда тарихи шәһәрләр исемлегенә индерелгәннән соң, аның тарихи мирасын саклау җәһәтеннән шактый эшләр башкарыла. 1980нче еллар азагында комарткыларны саклау зоналарының яңа проекты раслана .2009 елның 26 июнендә Җир куллану һәм төзелеш кагыйдәләре раслана, алар тарихи һәм мәдәни комарткыларны саклау зоналарын үз эченә алып тора.

Вологда дәүләт саклавы астында 105 агач һәйкәл бар . 1990 - 2000 елларда күп комарткылар законсыз яки дәлилсез сүтеп алына. 2005 елга, 105 комарткының 25-е тулысынча ватылган, 4-е - өлешчә, тагын 4-е - җимерек хәлдә. 10 объект, үзгәртүләр кертеп, бозылган. 26 объект реставрация үткән. 2010 елның башына Вологда агач архитектура комарткылары исемлегендә 155 объект калган була.

Аерым комарткыларны гына түгел, ә Вологданың тарихи кала буларак аерылмас өлеше булган бер бөтенлек хасил иткән тарихи-архитектура мохитен саклау җитди проблема булып тора.

Канун тарафыннан яклануга карамастан, дәүләт саклавы нәтиҗә бирми диярлек, һәм Вологда агач архитектурасы ансамбленең бөтенлеге һичтуктаусыз юкка чыга бара. 1990 - 2000 елларда кала үзәген "тарихилык" стилендә үзгәртү бара . Күпчелек проектлар комарткыларның күчермәсе итеп, кирпеч конструкцияләрне агач яки аңа охшаган материаллар белән көпләп, югалган һәйкәл фасадына тышкы охшашлык тудырып төзелә.

## Популяр мәдәнияттә Вологда агач архитектурасы

Вологда агач төзелеш сәнгатен 1976 елда бөтен Советлар Союзына «Песняры» ансамбленең «Вологда» дигән билгеле булган җыры таныта.

Вологданың берничә агач архитектура комарткылары «Мелкий бес» кинофильмында чагылдырылган .

## Шулай ук карагыз

* Список деревянных памятников архитектуры Вологды
* Достопримечательности Вологды
* Русское национальное жилище
* Русское деревянное зодчество

## Искәрмә

## Әдәбият

* Фехнер М. В. Вологда —  М.:  Госстройиздат, 1958. — 216 б. — (Архитектура городов СССР). — 4 000 экз.
* Мильчик М. И., Ушаков Ю. С. Деревянная архитектура Русского Севера: Страницы истории —  Л.:  Стройиздат, 1981.
* Сазонов А. И. Такой город в России один / Художник С. К. Мальцев —  Вологда:  ПФ «Полиграфист», 1993. — 96 б. — 47 000 экз. — .
* Сазонов А. И. Моя Вологда: Прогулки по старому городу —  Вологда:  Древности Севера, 2006. — 272 б. — .

## Сылтамалар

* Евгений Соловьев Позгалев решил зачистить Вологду.  Независимая газета (2006-08-08). 12 сентябрь 2009 тикшерелгән.
* Александр Дуднев Где резной палисад?! (Интервью с А. Сазоновым).  Сайт движения «Архнадзор» (2009-08-21). 12 сентябрь 2009 тикшерелгән.

Төркем:Архитектура стильләре