open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кешанта

**Кешанта** (Санскрит телендә:केशान्त, IAST:Keśānta) (турыдан-туры мәгънәдә чәчне алу) ул Һиндулар тарафыннан практикалана торган уналты  самскараларның (sacraments) унөченчесе. Бу *самскара* өйрәнчекнең яше уналты булгач сакалын алу белән бәйле. Бу *самскара*ның процедурасы  Чудакарана белән шул ук дип әйтергә мөмкин. Бу *самскара* шулай ук *Годана* (сыерны бирү) яки *Годанакарман* (сыерны бирү йоласы) буларак мәгълүм чөнки өйрәнчек церемониянең ахырында остазына сыерны тәкъдим итә. Манусмрити (II.65) буенча бу *самскара* Брамин өчен (яралгы барлыкка килүдән соң) уналтынчы яшендә,  Кшатрий өчен егерме икенче яшендә, ә Вайшья өчен егерме дүртенче яшендә башкарылырга тиеш.
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине самскаралары
Упанаяна

**Упанаяна** (Санскрит телендә:उपनयन,  IAST:upanayana — «кабул итү», «кереш», «тәкъдим итү») — Һинд дине (Санскрит телендә:उपवीत, IAST:upavīta) изге бавын кабул итү йоласы, аның барышында өч иң югары варна (брахманнар, кшатрийлар яки вайшьялар) әгъзасы булган яшь кешене өч иң олы варналарның әгъзасы булган яшь кешене рәсми рәвештә Веда өйрәнүгә кабул итәләр. Упанаяна йоласы балачак бетүен һәм яшүсмернең өч иң олы варналарның берсенә кабул ителүен билгели. Упанаяна Дхарма-шастраларда күрсәтелгән һәм Грихья-сутраларда аңлатылган уналты самскараларның берсе булып тора. Упанаяна йоласы брахманнар варнасыннан малай өчен кимендә туганнан 7-енче яшендә,  кшатрийлар варанасыннан малай өчен 13 яшендә һәм вайшьялар варнасыннан малай өчен — 17 яшендә ителә. Бу йоланы башкару бар өч иң югары варна вәкилләре өчен мәҗбүри дип санала. Элек Һиндстанда кабул ителмәгән  кагылмас ителгән булган һәм аның белән нинди дә булса әңгәмә тыелган булган. Упанаяна йоласы икенче рухи тумыш дип санала  һәм кабул ителгәнгә яңа исем кушу белән беррәттән барган. Ул малайның Һинд диненең  тормышының дүрт баскычларының беренчесенә  — (брахмачари) өйрәнчеге стадиясенә керүен билгели. Упанаяна церемониясе катлаулы булып тора һәм еш бер генә түгел көн алып тора һәм чистару йолалары, планеталарга баш ию, ритуаль чәч алудан, һ.б. - дан тора.
## Билгеләмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине самскаралары
Ырынбур затлы кызлар институты

**Ырынбур затлы кызлар институты** - () — Россия империясенең хатын-кызлар белем бирү учреждениесе (затлы кызлар институты)

## Тарих
Император Николай Iнең Ырынбур  затлы кызлар институты 1832 елның 6 декабрендә Ырынбурның хәрби губернаторы П. Сухтелен боерыгы белән оешкан ; хәрби белем бирү учреждениеләренә караган һәм "Неплюев хәрби мәктәбенең кызлар укыту филиалы" исемен йөрткән, чөнки ул укучыларны офицерлар, хәрби чиновниклар һәм казак кызларыннан алган. 1855 елның 13 октябрендә ул Николаев хатын-кызлар институты дип үзгәртелә. Николай Iнең хатыны Александра Феодоровна уку йортын үз шефлыгына  ала.

Бу ябык учреждение була, аның укучылары катгый контроль астында интернатта яшиләр. Институтта Ырынбур, Самара һәм Уфа провинцияләре, Тургай һәм Җаек өлкәләре, шулай ук Төркестан кызлары  укый.

Николаев хатын-кызлар институты биналары комплексы , империя сәнгать академиясе академиге А.Г.Беловның архитектура проекты буенча төзелгән дип фараз итәләр. Институтның төп бинасы йорт яны  чиркәүе белән  Неплюев урамында ике катлы бинада урнашкан. 1917 елга  Ырынбур Николаев кызлар институты милкендә Ырынбур өлкәсе  Троицк өязендә 628  дисәтинә  җир, бер дача һәм анда сөт фермасы бар була.

1917 елга кадәр, Ырынбур затлы кызлар институты патшабикә Мария Федоровна институтлары бүлегенә керә, һәм Бөек Октябрь инкыйлабыннан соң  Дәүләт хәйрия министрлыгына күчерелә. 1918 елда ул Халык мәгарифе комиссариаты контроле астында була, 1919 елда, Гражданнар сугышы вакытында ул ябыла.Институтның төп бинасы бүгенге көнгә кадәр сакланып калган һәм Ленин урамы, 50 нче йорт адресы буенча урнашкан . Бу бина диварында  "тарих һәм мәдәният һәйкәле" дигән мемориаль такта куелган  1920-1923 елларда элеккеге Ырынбур Николаев хатын-кызлар институтының төп бинасында рус һәм совет этнографы һәм музыканты  Александр Викторович Затаевич  яшәгән һәм эшләгән.

Россия дәүләт тарихи архивында институтны 1898-1914 елларда тәмамлаган  укучылар турында документлар бар.

## Шулай ук карагыз

* Хатын-кызлар институтлары
* Оде де Сион, Анна Василиевна

## Әдәбият

* *Семёнов В. Г.* Ещё раз об Оренбургском институте благородных девиц. Оренбург, 1997

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Статусное образование. Чему учились воспитанницы Николаевского института?
* Про благородных девиц. История здания по ул. Ленинской, 50.
* Оренбургский Николаевский институт благородных девиц (видео)

Төркем:Россия мәгарифе
Ардханари

**Ардханари** яки **Ардханаришвара** (Санскритча: अर्धनारीश्वर, IAST:Ardhanārīśvara) — андрогин  Һинд дине Илаһы Шива Ходае һәм (шулай ук Деви, Шакти һәм Ума буларак мәгълүм) хатыны Парвати Алиһәсенең берләштерелгән формасы. Кагыйдә буларак Илаһның уң ягы Шива буларак, ә сул ягы Парвати буларак сурәтләнә.  Ардханаришвара ярым ир кеше - ярым хатын-кыз буларак сурәтләнә. Ардханаришвараның мифологиясе Пураналарда сурәтләнә.

Ардханаришвара Илаһының чыганакларын Борынгы Һинд һәм Борынгы Юнан мәдәниятләренең гермафродит сыннарында эзләргә кирәк. Ардханаришвараның иң борынгы сурәтләре Кушан патшалыгы чоры белән даталана. Ардханаришвараның иконографиясе даими  үскән һәм Гуптлар чорында чәчәк атуына җиткән. Гәрчә Ардханаришвара Шиваит дини сәнгатендә иң популяр иконографик формаларның берсе булып калса да, бу Илаһка багышланган гыйбадәтханәләр бик әз.
Ардханаришвара Галәмнең ир һәм хатын энергияләре (Пуруши һәм  Пракрити синтезы чагылышы булып тора) һәм Илаһның хатын-кыз формасы — Шакти ир кеше формасы — Шивадан аерылмый торган икәнен күрсәтә. Бу ике форманың берләшүе бөтен Галәмнең тамыры булып тора. Башка трактовка буенча Ардханаришвара Шиваның бөтен урынга үтеп керүнең символы булып тора.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Харихара
* Джумади

## Әдәбият

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Сылтамалар
* Ardhanari

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине Илаһлары
Төркем:Шиваизм
Ингуш дәүләт университеты

**Ингуш дәүләт университеты** (, ) — Ингушетия Республикасының башкаласы Магаста урнашкан югары уку йорты. 1994 елда нигезләнгән. Россия Федерациясендә иң яшь университетларның берсе.

## Тарих
1994 елның 23 апрелендә РФ Хөкүмәтенең 389нче санлы карары нигезендә Ингуш дәүләт университеты төзелә. Гамәлгә куючысы — Россия Федерациясенең югары белем буенча дәүләт комитеты (хәзер РФ фән һәм югары белем министрлыгы карамагында).

1994 елның сентябрендә университет эшен башлап җибәрә һәм Орджоникидзевская станицасында урнашкан элекке Ставрополь очучылар әзерләү училищесы бинасында урнаша.

2012 елның 29 декабрендә университет спорт комплексы территориясендә йөзү бассейны ачыла.

Университетта 508 укытучы эшли, шулар эчендә 53 профессор — фән докторы һәм 275 доцент — фән кандидаты, 26 укытучының «Россия Федерациясенең югары һөнәри белем бирү почетлы хезмәткәре» мактаулы исеме бар. Югары уку йортында 22 юнәлеш буенча белгечлек алырга, 17 юнәлеш буенча бакалавриатта, 9 юнәлеш буенча магистрлыкка, 10 белгечлек буенча аспирантурада, 12 белгечлек буенча интернатурада һәм 8 юнәлеш буенча ординатурада белем алу мөмкинлеге бар. Студентларның гомуми саны 10 меңнән артып китә.

## Факультетлар һәм  кафедралар

## Структура
**Ингуш дәүләт университеты комплексына керә:**
* 8 уку корпусы:
** 106 аудитория;
** 31 лаборатория;
** 27 лекция залы;
** 17 компьютер классы;
** махсус мәгълүмат-белем бирү ресурсларына тоташтырылган лингафон-дидактика классы.
* 4 уку залы булган китапханә;
* Россия һәм дөньяның әйдәүче каталогларына чыга алучы электрон китапханә;
* спорт залы;
* берсе ясалма үлән белән капланган 3 стадион;
* йөзү бассейны;
* фатир тибындагы тулай торак.

## Сылтамалар
* 100 НАЦИЙ. ИнгГУ: 15 лет поиска и развития
* Ингушский государственный университет 
* Наука в жизни общества ингушей

## Искәрмәләр


Төркем:Россия университетлары
Төркем:Магас
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Коложе

**Коложе** яки **Коложа** - шәһәрчек, борынгы шәһәр — Псков җиренең саклау корылмаларының бер өлеше буларак XIV-XV гасыр башында, Кудка елгасы яр буенда урнашкан ныгытма. Опочецкий районының хәзерге Литвиново авылыннан ( Манушкино авылыннан көнбатышка таба) көнчыгышка таба 1,5 км ераклыкта, Псков өлкәсенең Опочка шәһәреннән көнчыгышка таба 11 км урнашкан шәһәр генә сакланып калган. Шәһәрчектән көнчыгышка таба 5 км ераклыкта Коложо күле урнашкан, аннан Коложо елгасы — Изгожка кушылдыгы ага.

## Тарихы

Ныгытылган шәһәрнең барлыкка килү көне төгәл билгеле түгел. Бистә XIV - XV гасырларга карый . Галимнәр фикеренчә, Коложе авылы  XIV гасырда башка Псков шәһәр яны-крепостьлар төзү һәм ныгыту белән бергә төзелгән: төньякта - Гдов, көнбатышта - Изборск, көньякта - Утрау, Врев, Воронич, Велье, Красный Городец, улар арасында Коложе иң көньяк була

Беренче тапкыр Коложе 1406 елдагы Псков елъязмаларында искә алына: Литва кенәзе Витовт Псков җиренә һөҗүм итә. Литва гаскәрләре, шәһәрне, агач крепостьны җимереп, 11 мең Коложна әсирен  коложны Литвага алып китә, аларны Гродно шәһәре  - хәзерге Беларусия җиренә урнаштыралар, җирле  *[[Борисоглебская чиркәве (Гродно)|Борисоглебская чиркәве]]* яңа кешеләр аркасында   әле дә *Коложшкая* дип атала. Псков, Велье, Изборск, Воронич  һәм Утрау халкы үз көчләрен берләштереп, Бөек Луки янында Витовт армиясен  җиңә һәм Коложе байрагын кайтарып ала   Ләкин Коложе шәһәре үзе беркайчан да торгызылмый  : *Коложе авылы* аның исемен йөртә, анда Изге Илья исеме белән часовня төзелә . Авылга, биредә булган калкулык-ныгытма калдыклары буенча, алга таба шәһәрчек исеме беркетелә, ләкин бүген авылдан Шәһәрчек *тракты* гына исән кала  .

Җимерелгән ныгытма урынына псковлылар «Яңа Коложе», башка урында: *«Псковичи поставиша градъ Коложе на новомъ месте на Опочке, а сделаша весь у две недели въ осень по Покрове»* . Бер версия буенча, крепость төньякта, Изгожка елгасы борылышнда  (хәзерге Опочкадан 20 км көнчыгышта) төзелгән: хәзерге торак пунктлар урынында Изгоже яки Удриха, ә аннары "Яңа Коложе" урынына аны Опочка  ныгытмасы алмаштыра. Икенче версия буенча,  1414 елда  иске Kоложе урынына Бөек елгасында  Опочка шәһәре дип аталган ныгытма төзелә: Опочка шәһәрен беренче искә алуның гомуми кабул ителгән көне нәкъ менә шуңа нигезләнә  ...

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Карта O-35-118-D  1: 50,000 (1 см = 500 м).
* Карта O-35-118-Dc 1: 25000 (1 см = 250 м).
Төркем:Псков тарихы
Төркем:Псков өлкәсе
ТөркемПсков өлкәһе тарихы
Кронид Гоголев

**Кронид Александрович Гоголев** (1926 елның 13 июле, Прутское авылы, Новгород губернасы — 2013 елның 10 апреле, Сортавала, Карелия Республикасы) - Россия Федерациясенең халык рәссамы, Россия Дәүләт премиясе лауреаты, РСФСР һәм Карелия АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре.

## Биография
Кронид Гоголев 1926 елның 13 июлендә Новгород губернасы Прутское авылында рухани гаиләсендә туа.

1941 елда җидееллык мәктәпне тәмамлый. 16 яшьтә фронтка эләгә, Бөек Ватан сугышын үтә, 1950 елда демобилизацияләнә.

1953-1957 елларда Ленинград сәнгать-график педучилищесында укый, аны тәмамлагач, Карелиягә чакыру буенча Кестеньга бистәсенә китә. 1961 елдан Сортавала шәһәренең балалар сәнгать мәктәбендә рәсем укытучысы булып эшли. 1966 елда К.А. Гоголев читтән торып Герцен исемендәге университетның сәнгать-график факультетын тәмамлый.

Рәссам беренче тапкыр агачка мөрәҗәгать итә, тиздән ул аның иҗатының төп материалына әверелә. 1985 елда Кронид Гоголев Карелия Рәссамнар берлегенә кабул ителә. 1989 елда Сортавалда рәссамның шәхси күргәзмә залы ачыла.

К.А. Гоголевның эшләре Мәскәүдә декоратив-гамәли сәнгать музеенда, политехника музеенда, Санкт-Петербург этнография музеенда, Валаам утравында музейда, АКШ, Япония, Германия, Финляндия, Швециянең шәхси коллекцияләрендә урнашкан. Аерым алганда, рәссамның әсәрләре Владимир Путин, Борис Ельцин, Анатолий Чубайс һәм башка бик күп танылган Россия һәм чит ил шәхесләренең шәхси коллекцияләрендә бар.

2013 елның 10 апрелендә Сортавала шәһәрендә вафат була.

## Иҗаты
Кронид Гоголев күп санлы матур картиналар, агач скульптуралар авторы, әмма аңа агач буенча рельефлы резьба белән башкарылган эшләр зур танылу китерә.

Кагыйдә буларак, резьба композиция рәссам тарафыннан махсус әзерләнгән юкә щитында, монолит техникада — клеен детальләр кулланмыйча башкарылган. Рәссам , аерым алганда, кышкы чорга багышланган әсәрләр өчен кирәкле тәэсирләр калдырганда агач төсмерләре белән зур хезмәт алып бара.

Гоголевның эшләре рус төньягына, рус төньяк табигатенә, халык көнкүрешенә багышланган. Рәссам иҗатындагы әкият сюжетларыннан тыш, Сортавала, Петрозаводск, Валаамга багышланган эшләр дә табарга була, библей сюжетлары да, «Калевала» эпосы мотивлары буенча композицияләр дә табылган.

## Чыганаклар
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 1: А — Й. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2007. — 400 с. : ил.,карт. — стр. 256 ISBN 978-5-8430-0123-0 (т. 1)
* Кронид Гоголев. Каталог выставки. Петрозаводск, 1986
* Кронид Гоголев: [Альбом] / Авт. текста Л. Барыкина. Петрозаводск, 2003
* Судаков В. Кронид Гоголев // «Север». 2006. № 7—8.

Төркем:Карелия рәссамнары
Төркем:ССРБ рәссамнары
Анатолий Мелков

**Анатолий Сергеевич Мелков** (1909-1983) - совет театр рәссамы, Карел-Фин ССРның атказанган сәнгать эшлеклесе. РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1980 елның 1 августыннан).

## Биография
Анатолий Мелков 1909 елның 26 июнендә Мәскәү шәһәрендә «Кушнарев һәм Сытин» фабрикасының эшче гаиләсендә туган. 1917 елда әнисе, 1919 елда әтисе вафат була. А. Мелков әти-әнисе вафатыннан соң туганнары янында яши, 1928 елда тугызынчы сыйныфны һәм югары уку йортына әзерлек курсларын тәмамлый. СССР ФА фәнни-тикшеренү экспедициясендә Казахстан халыкларының һөнәрләрен, кәсепләрен һәм халык иҗатын өйрәнү буенча катнаша, 200 дән артык милли орнамент рәсеме ясый.

1929 елда Ленинград шәһәрендә сәнгать студиясендә укый. 1930 елдан бирле Ленинград-Борисоглебский кавалерия мәктәбендә рәссам буларак хезмәт итә, шулай ук Ленинград дәүләт политехникумында сынлы сәнгать бүлегендә, театр классында укый. 1931 елда Ленинград өлкәсе сынлы сәнгать хезмәткәрләре берлеге тарафыннан рәссамнар бригадиры итеп промфинпланны башкару өчен «Кызыл тегү фабрикасы»на җибәрелә. Бригада эшләренеңбер өлеше Рус музеенда куелган була.

Эшләрне тәмамлаганнан соң, рәссам Мурманск театрында эшли башлый, шәһәр урамнарын бәйрәмнәргә бизәүдә катнаша. 1932-1941 елларда — Ленинград кече драма театрында, ВЛКСМ обком театрында, Ленинград дәүләт фин театрында, Ленинград район театрында, Ленинград күчмә театрында, шулай ук шәһәр театрларында — ДСК, Дәүләт яңа театрында, Ленинград дәүләт драма һәм комедия театрында, яңа яшь тамашачылар театрында рәссам. ВЛКСМ обкомының «Шторм» спектакле өчен Лениноблискомның Мактау грамотасы белән бүләкләнә. Совет Рәссамнар берлеге әгъзасы.

1941 елның июнендә Карело-Фин ССР Республика рус драма театрының баш рәссамы, 1941 елның 29 августында театр белән бергә эвакуацияләнә, 1942 елның 15 июленнән — Беломорсктагы театр белән бергә Карелия театрлары, шул исәптән «Барселона кызы», «минем хәерче Марат» спектакльләрен әзерләүдә катнаша. 1943 елда Карел-Фин ССР республика музыкаль комедия театры рәссамы буларак КФСР Югары Советының Мактау грамотасы белән бүләкләнә. 1945-1948 елларда театрның Сортаваладагы баш рәссамы. 1950-1970 елларда Комиссаржевская исемендәге театрда эшли.

1961-1980 елларда Ленинград театрының баш рәссамы. Б. А. Лавреневның «Разлом» (1950, БДТ), П. К. Магнуның (1962) «Третья патетическая» (1958), Л. Г. Зоринның  «Наступит день…» , «Таня» (1963), «Варшавская мелодия» (1967), У. Шекспирның «Укрощение строптивой» (1970),  Н. Хикметның «Станция» спектакльләрен бизи.

## Чыганаклар
* Генделева Ю. Республиканский театр музыкальной комедии и Сортавала / Юлия Генделева // Сердоболь : городской альманах = kaupungin almanakka. — Сортавала, 2016. — Вып. 17/18. — С. 13-21
* Бирман С. Театральный художник А. С. Мелков. Ленинград. 1973. С. 34-38.

Төркем:Карелия рәссамнары
Төркем:ССРБ рәссамнары
Мюд Мечев

**Мюд Мариевич Мечев** (1929 елның 31 августы, Мәскәү - 27 сентябрь 2018, Мәскәү) - Россия рәссам-графигы, иллюстратор, пейзажист, Россия Федерациясенең халык рәссамы (2000), Россия Сәнгать академиясе әгъзасы (2004).

## Биография
Рәссам Константин Пантелеев-Киреев (1891-1946) гаиләсендә туа. Ата-анасы малайны халыкара яшүсмерләр көне () хөрмәтенә, ә отчествосы, ул елларда хатын-кызлар эмансипациясе популярлыгы белән бәйле рәвештә, анасы Мария Мечевага хөрмәтенә атаганнар. 1936 елда әтисе репрессияләнә һәм хөкем ителә.

1946-1949 елларда Мәскәү югары сәнгать-сәнәгать училищесында укый. 1949 елда училище студенты буларак, «Калевала» карел-фин эпосына иллюстрацияләр буенча Бөтенсоюз конкурсында III урынны ала.

Училищены тәмамлаганнан соң, Карел-Фин ССРга килә, Петрозаводск янында, Соломенное дигән урында яши. Бу елларда рәссам «Калевала» эпосын иллюстрацияләүне дәвам итә. 1956 елда ул тушь белән 200дән артык акварель рәсем ясый, Петрозаводскның «Карелия» нәшриятында рәссам иллюстрацияләре белән беренче китап чыга. Шул чордан башлап рус төненең табигате рәссам иҗатындагы төп темаларның берсенә әверелә. 1957 елда СССР Рәссамнар берлеге әгъзасы итеп кабул ителә, аңа Карелия АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе исеме бирелә.

1963 елда Мәскәүгә кайта, анда «Калевалы»ны иллюстрацияләү эшен дәвам итә. 1978 елда «Калевалы»ны график иллюстрацияләгән өчен РСФСРның И.Е. Репин исемендәге Дәүләт премиясенә лаек була, СССР сәнгать академиясе медале тапшырыла, Финляндия Хөкүмәте Ак роза ордены һәм Элиас Леннротның көмеш медале белән бүләкләнә.

1975-1990 елларда "Вакытлы повестьлар" буенча 400-дән артык гравюра иҗат итә. 1994 елда Мечев гравюралары белән «Вакытлы еллар повесте» беренче тапкыр Финляндияд «Нестер хроникасы» исеме астында басыла.

1990 нчы еллардан Яңа Заветның китапларын иллюстрацияләү өстендә эшли. 1993 елда рәссам Иоанн Павел II «Сәнгатьтә гуманизм һәм казанышлар өчен» Рим понтификатының көмеш медале белән бүләкләнә.

Мюд Мечев 2018 елның 27 сентябрендә Мәскәүдә вафат була. Рәссам васыятьнамәсе буенча,  2018 елның 5 октябрендә Карелиядә Кижи утравындагы авыл зиратында җирләнә.

Мюд эшләре Третьяков галереясендә, «РОСИЗО» Дәүләт музей-күргәзмә үзәгендә, Карелия Республикасы Сынлы сәнгать музеенда, Дәүләт Кремль сараенда, Россия мәдәният фондында, АКШ Конгрессы китапханәсе җыелмаларында, Ватикан апостол китапханәсендә, Финляндия Милли банкы җыелмаларында, Россия һәм чит илләрдәге шәхси коллекцияләрдә һәм җыелмаларында урнашкан.

## Чыганаклар
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. — 464 с. : ил.,карт. — С. 215—216 ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)
* Чегодаева М. А. Художник Мюд Мечев. Петрозаводск: ПетроПресс, 2004.

## Тышкы сылтамалар
* Сайт художника Мюда Мечева
* Персональная выставка в Петрозаводске. 2004 
* Презентация в Национальном музее Республики Карелия 
* Золотая медаль Мюда Мечева 
* Самый национальный из интернационалистов 
* Его называли…
* Биография и произведения на сайте Картинной галереи г. Красноармейска Московской обл.
* Встреча в Зимнике
* Умер народный художник России Мюд Мечев

Төркем:Карелия рәссамнары
Төркем:ССРБ рәссамнары
Кронштадт тарихы музее

**Кронштадт тарихы музее** () — Кронштадт музее. 1991 елдан бирле гамәлдә. 2006 елдан алып каланың 1836—1839 елларда төзелгән, федераль әһәмияттәге мәдәни мирас объекты булып торучы тарихи су үткәргече манарасында (водокачкада) урнашкан. Адресы: Ленинград урамы, 2нче йорт. 2014 елдан алып музей биналарына Якорь мәйданындагы 2а йорты кушылган.

## Манара бинасы

### Тарих
Кронштадт су үткәргечен реконструкциялау программасы 1827 елда кабул ителә. Бина 1837—1839 елларда хәрби инженерлар В. П. Лебедев һәм Татаринов проекты буенча су күтәрүче машиналар өчен салынган. Анда һәрберсенең егәрлеге 8 ат көче булган ике пар машинасы урнаштырылган. Суны икенче каттагы резервуарга машина күтәрә, аннан су кала челтәренә җибәрелә. Су чыганагы булып бина артындагы Фин култыгы белән тоташкан сулык тора. 1870-елларда һәм 1887 елда манара бинасына тагын бер кат өстәлә.

### Архитектура
Манара бинасы классицизм стилендә төзелгән. Каршыда торган Изге Елизавета кирхасы белән бинаның алты баганалы портигы ярашырга тиеш була. Бинаны үзгәртеп кору барышында, бинанаң гөмбәзе башлангыч фигылен югалта, аның урынына áркалы тәрәзәләре булган өске кат төзелә.

## Музейның тарихы
Музей Ленинград шәһәр советының 1991 елның 15 апрелендәге  № 273 карары буенча туган якны өйрәнүчеләр клубы   белән төзелә. Музей экспозициясенең нигезен Ю. И. Спиридонов, К. Н. Лапина, Ю, С. Мироченко, В. М. Пирогов, В. Ф. Ключников, Л. Н. Сергеева һәм Кронштадт шәһәренең башка кешеләре биргән предметлар һәм документлар тәшкил итә. Юрий Иван улы Спиридонов (1931—1998) музейга нигез салучы дип исәпләнә .

## Экспозиция
Якорь мәйданындагы элекке кафе бинасында «Өч гасырлык Кронштадт тарихы», ә Ленинград урамында булган манара бинасында — су асты археологиясенә багышланган «Суда баткан карабларның сере» экспозициясе тора. Соңгысында баткан караблардан китертелгән предметлар күрсәтелә. Бу экспозиция 2009 ел башындагы «Россия су асты мирасы» проекты буенча эзләнү материалларыннан туплана башлаган.

## Искәрмә

## Сылтамалар
* 
* Сайтvisitkronshtadt.ru

Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Санкт-Петербург музейлары
Төркем:Россия мәдәни мирасы объектлары
Төркем:Кронштадт
Кинерма

**Кинерма** ( карел. Киннерми ) - Карелия Республикасының Пряжинский милли районы Ведлозерский авыл җирлеге составындагы борынгы карел авылы, комплекслы тарихи һәйкәл . Карел-ливвикларның яшәү үзәге

## Гомуми мәгълүматләр
Авыл урнашкан район XVI гасырда яшәгән.

Беренче тапкыр торак пункт 1496 елда "Обонежская пятинаның Язучы китабы" нда искә алына .

Авылда торак йортлар бар, аларның иң искесе XVIII гасырда һәм XIX гасыр башында, шулай ук XVIII гасырда төзелгән Смоленск Алла Анасы чиркәве бар. Хәзерге вакытта йортлар Карелия Республикасының мәдәни мирасы объектлары буларак саклана.

2000 елда авылга ярдәм итү өчен Карелия Республикасының мәдәни мирасына ярдәм итү буенча иҗтимагый фонд оештырыла.

2001-нче елда *Kinnermäen ystävät* иҗтимагый оешмасы булдырылды. (Кинерманың дуслары)

2016 елда авыл Россиянең иң матур авыллары ассоциациясенә кабул ителә  . Бәйгедә җиңү нәтиҗәсендә кечкенә генә авыл өчен зур туристлар агымы барлыкка килә, аларны алты гына кеше хезмәтләндерә алмый: бердәнбер кунакханә хуҗабикәсе журналистларга: «без бу акчаларга сыйфатлы хезмәт күрсәтергә телибез, - дип белдерә.  Ләкин елына 4 мең турист! Без инде физик яктан булдыра алмыйбыз. Минем ярты елга алдан язылу бар» .

Кинермада "Кинермадагы тормыш" күргәзмәсе бар.

**Авыл үсеше арасында түбәндәге объектлар архитектура һәйкәлләре булып таныла:**

* Качалованың торак бинасы (XIX гасыр ахыры)
* Гаврилованың торак йорты (XIX гасыр ахыры)
* Давыдовның торак йорты (1924) )
* Кузнецованың торак йорты (XIX гасыр 2 нче яртысы)
* Ершованың торак бинасы  ( XIX гасыр 2 нче яртысы)
* Стафееваның торак бинасы (XIX гасыр ахыры)
* Кузнецованың мунчасы (1902)

## Халкы
1905 елда халык 117 кеше иде  . 1911 елда 168 кеше булган.

## Фотолар

Файл:Kinnermaki.jpg
Файл:Kinnermaki kirkko.jpg
Файл:Kinnermaki2.jpg
Файл:Дер. Кинерма 1.jpg|Ведлозера ягынан авылга керү урыны
Файл:Дер. Кинерма 2.jpg|Авыл аша  автомобильләр юлы
Файл:Дер. Кинерма 3.jpg|Этно-мәдәни үзәк, Кинерма, 17


## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. С. 56 — 464 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)

## Сылтамалар

* Деревне Кинерма исполнилось 450 лет 
* В деревне Кинерма обсудили вопросы сохранения её историко-культурного наследия 
* Kinnermäen rakennusperintö 
* Kinnermäen ystävät ry 
* Petri Niikon kuvia Kinnermäestä 2003 
* Жизнь в Кинерме 
* Деревня Кинерма. Путеводитель
* Самая красивая деревня России // РИА, 11 января 2017 года.
Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча мәдәни мирас объектлары
Ырынбур дәүләт педагогия университеты

**** (, ) — Ырынбурның югары уку йорты.

## Тарихы
1919 елның 19 октябре — *Ырынбур халык мәгарифе институтына* нигез салына.

1930 елда Ырынбур халык мәгарифе институты *Ырынбур дәүләт педагогия институты* дип үзгәртелә.

1938—1957 елларда *В. П. Чкалов исемендәге Чкалов дәүләт педагогия институты* дип аталган.

1996 елда В. П. Чкалов исемендәге Ырымбур дәүләт педагогия институты университет статусын ала — *Ырымбур дәүләт педагогия университеты*.

## Факультетлары
* Табигать һәм икътисад институты
* Физик тәрбия һәм спорт институты
* Педагогика һәм психология институты
* Мәктәпкәчә һәм башлангыч белем бирү институты
* Өзлексез белем бирү институты
* Чит телләр факультеты
* Физика-математика факультеты
* Тарих факультеты
* Филология факультеты

## Танылган шәхесләр
### Ректорлар
### Укытучылар

### Тәмамлаучылар

* Антонов Василий Иванович — совет дәүләт һәм партия эшмәкәре.
* Әхмәтов Галым Хакимулы — казакъ язучысы.
* Исаак Калина — 2010 елдан Мәскәү шәһәре мәгарифе департаменты җитәкчесе. Педагогия фәннәре докторы.
* Уханов Иван Сергеевич — совет һәм русия язучысы, публицист, мөхәррир, техник-оператор, журналист.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз

* Россия югары уку йортлары исемлеге

Төркем:Россия университетлары
Төркем:1919 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Россиянең педагогика югары уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Ырынбур дәүләт педагогия университеты
Фукс бакчасы

**Фукс бакчасы** — Казан университеты ректоры Карл Фукс хөрмәтенә Казанның Вахитов районындагы сквер.

## Урыны
Сквер Казансу елгасы янында, текә кыя янында, аның сул як ярында урнашкан.

Көнбатыш яктан, Солтан Галиев мәйданы һәм «Казан» милли мәдәни үзәге янында, Фукс бакчасы Кече Кызыл урам, көньяктан - Адамюк, көнчыгыш яктан Жуковский һәм Подлужная урамнары белән чикләнгән.

Хәзерге вакытта Фукс бакчасы янында 121 962 кв. м мәйданлы яр буе зонасын юдыралар. Биредә 2,5 мең машина урынына парковка, концерт залы, шулай ук кафе, рестораннар, сәүдә объектлары урнаштыру өчен урыннар булдыру планлаштырыла.

## Тарих
1896 елның 24 апрелендә, танылган Казан галиме — табиб, ботаник, этнограф, тарихчы, археолог һәм нумизмат - Карл Федорович Фукс вафатыннан соң 50 елдан соң, Казан шәһәре Думасы Археология, тарих һәм этнография җәмгыяте инициативасы белән (аны оештыручыларның берсе Карл Фукс булган) аның истәлеген мәңгеләштерү турында Карар кабул итә. Арча зиратының лютеран өлешендә аның каберенә кабер ташы куюдан һәм аның хөрмәтенә Поперечно-Тихвино урамы дип үзгәртелүдән тыш, Казансуның биек ярында («Кәҗә калкулыгы») бакча-скверны да төзекләндерү турында Карар кабул ителгән. "Фукс бакчасына" тантаналы рәвештә 1896 елның 11 маенда нигез салына. Аның территориясе сирәк агач һәм куак токымнары (зәңгәр чыршылар) белән утыртылган.

Совет чорында скверның исеме кулланудан чыккан диярлек.

1996 елда Казанда К.Ф. Фуксның тууына 220 ел һәм вафатына 150 ел тулуны билгеләп үтелгән. Шул уңайдан шәһәрнең Алман җәмгыяте (Карл Фукс исемендәге Казан немец җәмгыяте) инициативасы белән берничә чара үткәрелә, шул исәптән Фукс бакчасын төзекләндерү эшләре башкарыла. Шул ук елның 11 декабрендә скверда Карл Фукска бронза һәйкәл (скульпторлар: Андрей Балашов, Игорь Козлов) ачыла. Фукс бакчасында һәйкәл ачылу тантанасында Германиянең Россиядәге илчесе Эрнст-Йорг фон Штуднитц катнаша.

## Фотогалерея

Fuks Garden3.JPG|
Fuks Garden2.JPG|
Fuks Garden4.JPG|


## Чыганаклар
* Карл Фукс в памяти благодарных потомков // Сайт АНО «Немецкий дом Республики Татарстан».
* Выписка из протокола заседания казанской городской думы от 24 апреля 1896 года № 6 // Национальный архив РТ. — Ф. 98. — Оп. 3. — ед. хр. 2179.

Төркем:Казан парклары
Юрий Дудь

**Ю́рий Дудь** (1986 ел, 11 октябрь Потсдам, АДР) — Россия журналисты һәм видеоблогеры. Sports.ru сайтының элеккеге баш мөхәррире, 2018 елның сентябреннән генераль директор урынбасары. 2017 елдан башлап «вДудь» исемле YouTube каналы алып баручысы, анда Юрий төрле өлкәләрдәге танылган шәхесләрдән интервью ала. 2020 елның декабрь аена каналның 8,41 млн. нан артык язылучысы һәм 1,2 млрд.нан артык каравы бар.

## Биографиясе
1986 елның 11 октябрендә Потсдамда, Алман Демократик Республикасында туа.

Әтисе-Александр Дудь (1957 елгы), МДТУ Н.Э. Бауман исемендәгк хәрби кафедрасы башлыгы. Хәрби фәннәр докторы, профессор, Россия Федерациясенең атказанган югары мәктәбе хезмәткәре, югары һөнәри белем бирү мактаулы хезмәткәре, Хәрби фәннәр Академиясенең хакыйкый әгъзасы.

Әнисе-Анна Дудь (1957 елгы), Мәскәү шәһәренең «олимпия резервының Мәскәү махсус урта училищесы» дәүләт бюджет һөнәри белем бирү учреждениесенең химия укытучысы (техникум), Мәскәү шәһәренең Физик культура һәм спорт департаменты.

2001 елның апреленнән башлап 14 яшендә «Известия» газетасында штаттан тыш хәбәрче булып эшли. 2003 елда 16 яшендә газетаның штат хезмәткәре була, ул анда 2006 елның августына кадәр эшли.

2006-2007 елларда «PROспорт» журналында эшли.

2008 елда МДУ журналистика факультетын тәмамлый.

Хатыны-Ольга Дудь  1984 елның 1 декабрендә туган, Россия технология университетын тәмамлаган.

Ике бала әтисе: кызы Алена (2008) һәм улы Данила (2012).

## Карьера
2017 елның 7 февралендә Юрий YouTube та «вДудь» тамашасын башлап җибәрде, анда танылган кешеләр — журналистлар, бизнесменнар, мәдәният, Интернет һәм сәясәт эшлеклеләреннән интервьюлар ала.

Forbes журналы рейтингында Россия танылган шәхесләре арасында 50нче урынны ала.

2019 елда ул Россия тарихына багышланган ике документаль фильм авторы була: «Колыма — безнең куркуның Ватаны» һәм «Беслан. Кичерү». 2020 елның февралендә журналист Россиядә ВИЧ белән хәл итүгә багышланган документаль фильм — «Россиядә ВИЧ — эпидемия, аның турында әйтмиләр» чыга.

2020 елның август аенда YouTube каналында видео карауның гомуми саны 1 млрд. сумлык тамганы уза. Каналның иң популяр видеосы — телетапшырулар алып баручы һәм видеоблогер Анастасия Ивлеева белән әңгәмә, 33 миллионнан артык карау.

## Премияләр һәм номинацияләр

### Иҗтимагый

* 2016 — «телевизордан йөз» номинациясендә «GQ елның кешесе» премиясе җиңүчесе (Евгений Савин белән бергә «Мәдәни тура» программасы).
* 2017 — «GQ елның кешесе» премиясе «Экраннан йөз» номинациясендә җиңүче[2].
* 2017 — «Редколлегия» премиясе җиңүчесе, «Сергей Бодров — баш рус супергеры»документаль фильмы өчен[2].
* 2018 — "glamour Influencers Awards " премиясе номинанты.
* 2019 — "GQ елның кешесе" премиясенең «экраннан йөз " номинациясендә җиңүче»

## Искәрмәләр

Төркем:Журналистлар

Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Россия хәрби көчләренең 2022 елда Украинага кертелүенә каршы чыкканнары
Би-кызыксынучы

**Би-кызыксынучы** кеше — гадәттәгечә җенси яки романтик тартылышы объекты булмаучы җенестәге яки гендердагы кеше белән җенси һәм/яки романтик мөнәсәбәттә булу турында кызыксынучы кеше.

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
* Бисексуальлек
* ҺБТК

Төркем: ҺБТК
Лайкалар

**Лайкалар** — ау этләре токымы. Шпиц төркеме этләренә керә.

Лайкалар аюларга, кыйммәтле мехлы җәнлекләргә, тояк хайваннарына (пошиларга һ. б.), урман һәм су йөзүче киек кошларга ау өчен кулланыла.

## Лайкалар токымнары
* Рус-европа лайкасы
* Якут лайкасы
* Көнчыгыш Себер лайкасы
* Көнбатыш Себер лайкасы
* Карело-Фин лайкасы 
* Ненец лайкасы

Төркем:Әлифба буенча этләр токымнары
Төркем:Аучылык
Юрий Нивин

**Юрий Серафимович Нивин** (1945-2007) - Карелия Республикасының атказанган табибы, рәссам, Карелия Республикасы гербы авторы.

## Биографиясе
Юрий Нивин 1945 елның 15 апрелендә Карелия АССР башкаласы Петрозаводск шәһәрендә (хәзерге Карелия Республикасы) Киров тимер юлы башлыгы урынбасары һәм укытучы гаиләсендә туган. Балачакта станциядә яшь техниклар түгәрәгендә шөгыльләнә, өлкән сыйныфларда Петрозаводскның «Юность» радиостанциясендә репортер һәм диктор була, контрабас һәм трубада уйный, рәсем сәнгате белән мавыга.

Петрозаводск дәүләт университетының медицина факультеты студенты буларак, Карел АССР Рәссамнар берлегенең сәнгать фондында сәнәгать дизайны өлкәсендә эшли башлый. Юрий Нивинның агачтан сувенирлар-Кировта һәм Петрозаводскида «Советский Север» зона күргәзмәләрендә, Мәскәү манежында «Советская Россия» экспозицияләрендә, Монреальдә «Экспо-67» Бөтендөнья күргәзмәсендә катнаштылар. Карелия этнография материалы нигезендә ул Петрозаводскның «Карелия сувенирлары»фабрикасы өчен 80нән артык сувенир продукциясе булдырган. 1968 елда СССР Рәссамнар берлегенә кабул ителә.

1968 елдан, университетны тәмамлагач, кырык ел дәвамында В.А. Баранов исемендәге республика хастаханәсендә физиотерапия бүлеге мөдире булып эшли.

«Карельские сувениры» фабрикасының баш рәссамы буларак, Ю.Нивин этнографик материалны өйрәнү нигезендә 80 миллионнан артык сувенир ясаган, ә фабрика өчен – оригиналь товар билгесе.

Республика статусы үзгәрүгә бәйле рәвештә, Карелия АССР Югары Советы Президиумы 1991 елның 25 декабрендә Карелиянең дәүләт флагын, гербын һәм гимнын булдыру буенча конкурс үткәрү турында Карар кабул итә. Геральдик ярышка йөздән артык дәгъва кылучы керә. Конкурсның финал өлешенә ике проект уза. Аларның берсе Костомукшадан Добрынин тарафыннан тәкъдим ителгән, асылда, Ухта Республикасы гербын 20 нче елларда яңадан торгызган проект була. Икенче финал проектының авторы - петрозаводклы табиб һәм рәссам Юрий Нивин.

Нивин геральдиканы өйрәнгән, ике елы республика гербы, герб флагы, алтын тегү техникасында штандарт, бүләкләү документлары комплекты һ.б. төзүгә киткән,  китапханәләрдә, шул исәптән Ленинград өлкәсендә дә эшләгән. 1993 елда аның эш нәтиҗәләре КР парламенты утырышында расланган.

Карелия Республикасының атказанган табибы һәм Карелия Республикасы дәүләт хакимиятенең 14 атрибуты: Карелия Республикасы гербы, герб флагы, Софрино сәнгать остаханәләрендә алтын тегу техникасы белән эшләнгән дивар штандарты, хөкүмәт трибунасы, церемониаль өстәл, «Карелия Республикасы алдындагы казанышлары өчен» билгесе һ.б. авторы буларак танылган.

2007 елның 11 июлендә Карелия Республикасы Петрозаводск шәһәрендә вафат була.

## Чыганаклар
* Ведомости Верховного Совета Республики Карелия. 1994. — № 1—2
* А. М. Пашков. Гербы и флаги Карелии. — Петрозаводск, 1994
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 1: А — Й. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2007. — С. 266—267 —400 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0123-0 (т. 1)

Төркем:Карелия рәссамнары
Төркем:ССРБ рәссамнары
Деванагари

**Девана́гари** (Санскрит телендә:देवनागरी), IAST:devanāgarī, Һинди: IPA: [d̪eːʋ.n̪äːɡ.ɾiː], шулай ук  **нагари** дигән атамасы бар (Санскрит телендә:नागरी , IAST:nāgarī) — турыдан-туры мәгънәдә  «Илаһи шәһәрләр (язуы)») — Борынгы Һинд Брахми язуыннан килеп чыккан нагари Һинд язуы төре.. Борынгы Һиндстанда б.э.  I гасырдан IV гасырына кадәр эшләнгән булган һәм даими рәвештә VII гасырдан кулланылган булган..
14 сузыкны һәм 33 тартыкны кертеп 47 символдан торган Деванагари дөньяда популярлыгы буенча дүртенче система булып тора.. Ул 120-дән артык тел өчен кулланыла, алар арасында Санскрит, Һинди, Маратхи, Синдхи, Бихар, Брадж, Бхили, Марвари, Конкани, Бходжпури, Непали, Невар, Сантали телләре, һәм кайвакыт шулай ук Кашмири теле һәм Чегән теле (романи). 
Санскрит өчен борынгы нагари әлифбасында ике өстәмә тартык символы булган.. 
Деванагари язуының хасияте булып өске (нигез) горизонталь сызык тора, аңа аска «асылынып торган» хәрефләр беркетелә. Язу сул яктан уң якка юнәлештә..
## Графика төзелеше принциплары
Деванагарида һәр тартык өчен билгедә шарт буенча сузык аваз өчен билге дә бар. Сузык аваз өчен тартыкны билгеләр өчен махсус сызык асты билгене — халант (вираманы) өстәргә кирәк. Башка сузык авазларны билгеләр өчен Семит язма системаларында кебек үк Диакритик тамгалар кулланылалар. Махсус билгеләмәләр сүз башында сузыкларны билгеләр өчен кулланылалар. Тартыклар тәңгәл килә торган сузыклар язылмый торган кушылмалар гыйбарәт итә алалар. Кушылмалар гадәттә куш яки составлы билгеләмәләр (лигатуралар) буларак язылалар.
## Язылышы
### Тартык авазлар

### [[Һинди]] өчен өстәмә тартыклар

### Сузыклар

### Башка билгеләр

### Цифрлар

## Лигатуралар

## Юникодта Деванагари
Юникодта Деванагари символлары U+0900 по U+097F-ка кадәр кодпойнтларда кодлаштырылган.

## Деванагари өчен клавиатура раскладкалары

## Мисал
Кеше хокукларының Гомуми декларациясенең 1 мәкаләсе:

## Шулай ук карарга мөмкин
* Деванагари (Брайль шрифты)

## Сылтамалар

* Omniglot сайтында Деванагари

## Искәрмәләр

Төркем:Санскрит
Фолке Ниеминен

**Фолке Эйнович Ниеминен** (1931 елның 12 ноябре, Петрозаводск, АКССР, СССР — 23 июль 2010, Пори, Финляндия) — рәссам, сынчы, портретчы, РСФСРның Атказанган рәссамы.

## Биография
1931 елда Петрозаводскта, Финляндиядән сәяси качаклар Эйнор һәм Свеи Ниеминен гаиләсендә туган. Әтисе - фин, әнисе — швед кызы. Аның әти-әнисе, фин коммунистлары, 1930 елда туган илләрен ташлап Советлар Союзына эмиграциягә китергә мәҗбүр була.

1933 елда әтисе Фолке вафатыннан соң әнисе белән Ленинградка күчеп килә.

1951 елда укырга керә, 1957 елда Ленинград югары сәнгать-сәнәгать училищесын тәмамлый.

1957 елда училищены тәмамлаганнан соң, Фолке кабат Петрозаводскига килә. Шул ук елны ул үзенең иң яхшы эшләренең берсен — «Ак күлмәкле хатын-кыз» «Женщина в белом платье»ны башкара.

1960 елдан СССР Рәссамнар берлеге әгъзасы.

Карел АССР Комсомол премиясе лауреаты (1968), РСФСРның Атказанган рәссамы (1970).

1972 елда аның Тяжбуммашевцы» картинасын (1969) һәм «С Новым годом, Ван дер Вейден!» (Яңа ел белән, Ван дер Вейден!) натюрмортын Ленинградның Рус музее сатып ала. Ә «Сумерки в старом доме» («Иске йортта эңгер») (1971) эше Новокузнецк сәнгать музееның даими экспозициясенең бизәге булып тора. Ул елларда Ниеминенның эшләрен Свердловск, Ростов-на-Дону, Комсомольск-на-Амуре һәм башка бик күп музейлар коллекцияләре тулыландыра.

1973 елдан 1978 елга кадәр Фолке Ниеминен Карелия АССР рәссамнар берлеген җитәкли.

1980 елда Фолке Эйнович Ленинград Рәссамнар берлегенә кабул ителә.

1983 елдан алып, гомере ахырына кадәр рәссам Финляндиядә яшәгән һәм эшләгән. Беренче вакытта ул Хельсинкида яши. Бераз соңрак Ниеминен Питторески шәһәрендә, әтисенең туган ягында урнашкан.

Финляндиядә 25 ел гомерендә Фолке Ниеминен 300дән артык әсәр язган, аларның күбесе заказ буенча башкарылган һәм Финляндиянең шәхси җыелмаларында урнашкан. Финляндия Рәссамнар берлеге әгъзасы.

## Күргәзмәләре
* Бөтенсоюз (1961, 1962, 1970, 1971, 1972),
* Бөтенроссия (1957, 1960, 1966, 1967, 1970, 1977),
* Карелия Республикасы рәссамнарының Мәскәүдә (1959, 1980) һәм Ленинградта (1972, 1980), автономияләр (1971), Төньяк-64-79, «Русский Север» Төркеме (1971), Карелия Республикасы рәссамнары — 1957 елдан бирле,
* Финляндиядә (Варкаус — 1966, Кеми, Рованием — 1969).
* «Охшашлык һәм аерымлыклар чигендә» күргәзмәсе (Петрозаводск, 2006)
* «Тумышы белән Суомидан» күргәзмәсе (2007)

## Чыганаклар
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. — 464 с.: ил., карт. — С. 278 ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)
* Калинин Е. С. Художники Карелии. — Петрозаводск, 2000. — 159 с.: ил. — С.152 ISBN 978-5-8430-0051-6

Төркем:Карелия рәссамнары
Төркем:Финляндия рәссамнары
Төркем:ССРБ рәссамнары
Россия спецназ университеты

**Россия спецназ университеты** — махсус бүлекчәләрнең профессиональ әзерлеген тәэмин итү өчен Россия Федерациясендә беренче һәм хәзерге вакытта бердәнбер шәхси уку йорты. 2013 елның 1 августында Гудермес шәһәрендә Чечен Республикасы Башлыгы Рамзан Кадыров тәкъдиме буенча «махсус билгеләнештәге көчләрнең Халыкара уку үзәге буларак нигез салынган.

## Тарихы
Чечня башлыгы Рамзан Кадыйров 2013 елда РФ территориясендә күп функцияле комплекс төзергә тәкъдим итә. Ул үз эченә тактик-махсус әзерлек дисциплиналарының киң спектры буенча укытуның заманча методикаларын һәм технологияләрен берләштерәчәк һәм укыту технологияләренең, алдынгы дөнья тәҗрибәсенең һәм хәл ителә торган бурычлар комплексының үсешенә бәйле рәвештә үзгәрешләр кертергә мөмкинлек бирергә тиеш дип уйланыла. Университетны булдыруның максаты итеп Чечен Республикасында халыкара терроризмга каршы көрәш буенча тупланган тәҗрибәсен Россия Федерациясенең төрле махсус хезмәтләренең махсус бүлекчәләренә һәм бүлекләренә тапшыруны куя..

## Милекчеләре һәм җитәкчелеге
Университет белгечләренең инструкторлык командасын ЧР башлыгы ярдәмчесе, РФ ФСВНГ идарәсенең ЧР буенча беренче урынбасары Даниил Мартынов җитәкли. Команданың зур тәҗрибәсе бар. Ул инде дүртенче ел уку программаларын үстерү өстендә эшли, тренерлар әзерли һәм университет булдыру проекты белән җитәкчелек итә. Шулай ук, күп кенә чит ил хәрби бүлекчәләре вузда белем алу белән кызыксыналар.

## Әзерлек дисциплиналары
РУС ТСПның төрле дисциплиналары буенча белгечләр әзерли: ут, тактик-махсус, һава-десант, тау, водолаз, сакчылык, хәрби-медицина, хәрби журналистларны әзерләү, кинология, автоәзерләү, инженер һәм IT-әзерлек. Барлык дисциплиналар да гражданлык затларын спорт белән әзерләү өчен җайлаштырылган. Университет базасында югары вазифаи затларны һәм сакчылык предприятиеләре хезмәткәрләрен әзерләү юнәлешләре гамәлгә ашырыла, алар гомумфизик әзерлекне, саклана торган затны алып бару тактикасын, озатып йөрүне, шул исәптән автомобиль, медицина табибка кадәр ярдәмен, куркынычсызлыкны тәэмин итү буенча превентив чаралар, контррснайперинг, кул сугышы һәм махсус әзерлекне үз эченә ала.

Шулай ук, тау әзерләү эшләре алып барыла. Булачак альпинистларны әзерләү өчен Чишки авылында полигон җиһазландырылган һәм Нашха авылы янында тау полигоны әзерләнә. Хәзерге вакытта «Кавказның 15 тау башы» проекты тормышка ашырыла, аның кысаларында альпинизм буенча сертификацияләнгән инструкторлар төркемен әзерләү бара.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Чечня югары уку йортлары
Кадео, Фанни

**Стефания "Фанни" Кадео** (Итальян телендә: Stefania "Fanny" Cadeo, 1970 елның 11 сентябрендә Лигурия регионында Лаваньяда туган) - Италия моделе, актриса, җырчы һәм телетапшырулар алып баручысы.
## Биографиясе
Лаванья шәһәрендә 1970 елның 11 сентябрендә туган. Кьяварида "Santa Marta" лингвистик мәктәбен бетерә. Җыр, джаз һәм хәзерге биюләр курсларына йөргән. Актёр осталыгына асаба педагог Беатриче Бракко курсында өйрәнгән.
Стефаниның беренче уңышы 1992 елда булган, ул шул вакытта Striscia la Notizie телепрограммасында катнашкан. Шуннан соң ул телевизион проектларда катнашкан һәм 2003 елда театр сәхнәсендә дебюты булган. RAI Due телеканалында *Il cercaspori* телетапшыруында алып баручы булган.
Инглиз, француз һәм алман телләрендә камил сөйләшә. Стефаниянең Италия эшмәкәре Стефано Кавилья (Stefano Caviglia) белән мөнәсәбәттән 2014 елда туган кызы бар.
## Сайланган фильмографиясе
- Өчлек һәм бәби ... хәзер бөтен нәрсә бездән тора (1995)
- Катнаш алкыш (1995)
- Ышанычсызлар (1997)
- Шашынырга (2005)
- Артык матур (2005)
## Сайланган дискографиясе
* *Another Chance* (1993)
* *Mambo Italiano* (1993)
* *I Want Your Love* (1994)
* *Pecame* (1994)
* *Living In The Night* (2000)
## Сылтамалар
* Рәсми сайты 
* ''discogs.com'' сайтында профиль
* Da Velina a conduttrice: Fanny Cadeo ci racconta i suoi sogni 
## Искәрмәләр

Төркем:Актрисалар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Кирилл (Наконечный)

**Митрополит Кирилл**, *тугач бирелгән исеме* **Михаил Василий улы Наконечный ** (; *[[1961 ел]]ның [[15 май|15 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Пермь өлкәсе]], Верхнечусовские Городки*) — Рус православие чиркәве эшлеклесе, 2020 елдан Казан һәм Татарстан митрополиты, Татарстан митрополиясе башлыгы.

## Тәрҗемәи хәле
1961 елның 15 маенда Пермь өлкәсе Верхнечусовские Городки бистәсендә эшче гаиләсендә туган. 1978 елда урта мәктәпне тәмамлаган.

1980 елда *Кирилл* исеме алып, монахлыкка күчкән. Владимир шәһәренең Изге Успение кафедраль соборында хезмәт итә башлаган. 1981 елда *иеромонах* саны бирелеп, Владимир өлкәсе Александров шәһәренең Изге Троица соборы клеркы була. 1982—1984 елларда Владимир өлкәсе Киржач шәһәре Изге Николай храмының, 1984 елдан Владимир шәһәренең Изге Успение кафедраль соборы настоятеле булып хезмәт итә.

1986 елда Мәскәү руханилар семинариясен читтән торып тәмамлаган.

1987 елдан Молдавия епархиясендә: Кишинёв шәһәренең Феодоро—Тирон кафедраль соборы настоятеле.

1989 елдан Тула епархиясендә: Тула митрополиты секретаре, 1995 елдан Тула шәһәренең Изге Николай храмы настоятеле. 1998 елдан *епископ*, Тула епархиясе викарие. 1999—2000 елларда Тула шәһәренең Барлык изгеләр кафедраль соборы настоятеле. 2001 елдан Тула руханилар семинариясе ректоры.

2002 елдан Ярославль һәм Ростов епискобы (2003 елдан *архиепископ*). 2006—2007, 2009—2011 елларда Ярославль руханилар семинариясе ректоры .

2011 елның 27 июленнән Екатеринбург һәм Югары Тура архиепискобы, 2011—2015 елларда Екатеринбург руханилар семинариясе ректоры. 2011 елның 6 октябрендә Екатеринбург һәм Югары Тура митрополиясе башлыгы итеп билгеләнә, 8 октябрендә *митрополит* саны бирелә.

2020 елның 8 декабрендә Татарстан митрополиясе башлыгы итеп билгеләнә. Казан руханилар семинариясе ректоры .

## Сылтамалар
* Кирилл, митрополит Екатеринбургский и Верхотурский (Наконечный Михаил Васильевич) // Патриархия.Ru
* Кирилл (Наконечный) на сайте *Русское Православие*

## Искәрмәләр


Төркем:Рус православие чиркәве митрополитлары
Төркем:Ректорлар
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары
И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты

**И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты** () — 2011 елда И. И. Мечников исемендәге Санкт-Петербург дәүләт медицина академиясен Санкт-Петербург медицина дипломнан соң белем бирү академиясе белән берләштерүгә бәйле рәвештә оештырылган Санкт-Петербургтагы югары уку йорты. 

## Тарихы
И.И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты 2011 елның 12 октябрендә Россиянең иң борынгы ике медицина учреждениесе – Санкт-Петербургның дипломнан соң белем бирү медицина академиясе һәм И. И. Мечников исемендәге Санкт-Петербург дәүләт медицина академиясе кушылу нәтиҗәсендә барлыкка килгән.

И.И. Мечников исемендәге югары уку йортын гамәлгә куючы булып Россия Федерациясе Сәламәтлек саклау министрлыгы тора.

Ике югары уку йортын берләштерү Сәламәтлек саклау һәм социаль үсеш министрлыгының 2011 елның 23 июнендәге 609 номерлы боерыгы нигезендә барлыкка килгән.

2011 елның 6 июлендә узган уртак ректорлар Советында Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты җитәкчесе итеп элеккеге СПбМАПО ректоры вазыйфаларын башкаручы, м.ф.д. профессор Отари Гивиевич Хурцилава (1950 елгы) билгеләнә.

Бүген университетта 4200ләп студент белем ала. Россия гражданнарыннан тыш университетта чит илләрдән 500дән артык студент кукый.

Моннан тыш, университетта 670 артык табиб-интернат һәм якынча 1500 клиник ординаторлар белем ала. Диссертацион тикшеренүләрне 460 аспирант, докторант һәм гыйльми дәрәҗәләргә дәгъва кылучылар башкара. Шулай ук ел саен якынча 32000 табиб һөнәри квалификацияләрен күтәрә.

И.И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университетында дәвалау-диагностик эше үз клиник базаларында, 25 дәвалау профиле буенча, 1645 койкада башкарыла. Ел саен университетның клиник бүлекчәләре стационарда 40000 тирәсе пациентка һәм якынча 30000 пациентка югары квалификацияле медицина ярдәме күрсәтә.

Яңа вуз хезмәткәрләренең гомуми саны, Сәламәтлек саклау һәм социаль үсеш министрлыгы боерыгы нигезендә, 6853 берәмлектән артмаска тиеш. Яңа вузда билгеләп үтелгәнчә, «СПбМАПО һәм СПбГМАның кайбер кафедралары бер-берсен кабатлыйлар, бу мәсьәлә хәзер, максималь авыртусыз һәм нәтиҗәле карар кабул итү өчен, эксперт медицина берләшмәсе белән бергә, коллегиаль рәвештә хәл ителә.»

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Университетның рәсми  сайты. 

Төркем:Санкт-Петербург университетлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар