Игорь Сикорский

**Игорь Иванович Сикорский** (; 1889 елның 25 мае (6 июне), Киев, Россия империясе — 1972 елның 26 октябре, Истон, Коннектикут, АКШ) — рус һәм америка авиаконструкторы, галим, уйлап табучы, философ. Дөньяда беренчеләрдән булып «Русский витязь» (1913) дүрт моторлы очкычны, «Илья Муромец» (1914) авыр дүрт моторлы бомбага тотучы һәм пассажир очкычны, трансатлантик гидроочкычны, серияле бер винтлы боралакны (АКШ, 1942) булдыручы.

## Тормыш юлы

Игорь Сикорский 1889 елның 25 маенда Киев шәһәрендә туа. Әтисе — Иван Алексеевич Сикорский (1842—1919), танылган психиатр, Киев университетының җан һәм нерв авырулары кафедрасы профессоры, әнисе — Мария Стефановна Сикорская.

1903 елда Санкт-Петербург Диңгез училищесына укырга керә. 1906 елда училищены калдырырга һәм инженерга укырга карар кабул итә. XX гасыр башындагы инкыйлаб Игорьны теләгән уку йортына керү мөмкинлегеннән мәхрүм итә һәм ул Парижга, Дювигнау де Ланно мәктәбенә укырга китә. Ярты елдан соң ул Киевка кайта һәм 1907 елда Киев Политехник институтына укырга керә.

1908 елның җәендә Игорь Сикорский әтисе белән Бавариягә Альп тауларына (Берхтесгаден) ялга китә.

1908—1911 елларда Сикорский үзенең беренче ике гади кыйшаю автоматсыз соос схемалы боралак төзи. 1909 елның сентябрендә төзелгән аппаратның йөк күтәрүчәнлеге 9 потка (147 кг) җиткән. Боралак шул ук елның ноябрендә Киевта ике көнлек һава йөзү күргәзмәсендә тәкъдим ителгән. Төзелгән боралакларның берсе дә пилот белән оча алмаган һәм Сикорский очкычлар төзүгә күчкән.

1910 елның гыйнварында үз конструкциясе аэрочана сынап карый. 1910 елда С-2 үз конструкциясе беренче очкычны һавага күтәрә. 1911 елда очучы дипломы ала. 1912 елдан 1917 елга кадәр Санкт-Петербургтагы Рус-Балтия вагон заводы бүлегендә баш конструктор булып эшли.

1912—1914 елларда Петербургта күп моторлы авиациягә нигез салган «Русский витязь» һәм «Илья Муромец» очкычларын булдыра. 1912 елның 7 мартында «С-6» бипланында Сикорскийга дөнья тизлек рекордларын куя: бортта ике пассажир белән — 111 км/сәг, биш пассажир белән — 106 км/сәг. 1917 елга кадәр  90нан артык «Илья Муромец» тибындагы очкыч чыгарыла.

Октябрь инкыйлабыннан соң 1918 ел башында большевикларга эшләгән элеккеге хезмәттәшенең берсе Сикорскийны кисәткән: «Хәл бик куркыныч. Мин сезне атып бетерү турында боерык күрдем».

1918 елның 18 февралендә Сикорский большевиклардан ирекле Архангельск аша (башка юрама буенча — Мурманск аша) Россиядән башта Лондонга, аннары Парижга китә. Парижда ул француз хәрби ведомствосына үз хезмәтләрен тәкъдим иткән, аңа биш бомбага тотучы төзергә заказ бирәләр. Беренче бөтендөнья сугышы тәмамланганнан соң заказ гамәлдән чыгарыла һәм Сикорскийның Франциядәге авиаконструкторлык эшчәнлеге тәмамлана.

Сергей Сикорский әйтүенчә, Игорь Иванович АКШка очкычлар, Россиягә кебек үк, бик зур территорияләр аркасында кирәк, дип әйткән. 1919 елның мартында Сикорский АКШка эмиграцияләнә, Нью-Йоркта урнаша. Башта математика укытучысы булып эшли. 1923 елда ул «Sikorsky Aero Engineering Corporation» авиация фирмасына нигез сала һәм анда президент була.

1939 елга кадәр Сикорский унбишкә якын очкыч төзи, 1939 елдан боралакларны конструкцияләүгә күчә. АКШта Сикорский тарафыннан төзелгән Vought-Sikorsky 300 беренче эксперименталь боралак 1939 елның 14 сентябрендә оча. 

Сикорский машиналары хәрбиләр өчен дә, гражданнар өчен дә кулланылган. Алар арасында — S-51, S-55, S-56, S-61, S-64 һәм S-65. Аның боралакларында беренче тапкыр Атлантик (S61; 1967) һәм Тын (S65; 1970) океаннар аша очышлар ясала (һавада дозаправка белән).

Пенсиягә киткәнче Сикорский тарафыннан төзелгән соңгы боралак S-58 була. 1957 елда Сикорский үз фирмасының мактаулы консультанты булып кала.

1920—1930 елларда Кирилл Владимирович оештырган «Государево Совещание»гә, шулай ук Америкада Рус милли берлегендә була.

1963 елда Америка инженер-механиклар җәмгыятенең югары фәнни бүләге — ASME медале белән бүләкләнә.

Игорь Сикорский 1972 елда Истон шәһәрендә (Коннектикут штаты) вафат була. Изге Иоанн Креститель зиратында җирләнгән.

## Гаилә

Россия империясендә Сикорский Ольга Фёдоровна Симковичка өйләнгән була. Алар аерылышканнар һәм Ольга Россиядә кызы Таня белән калган. 1923 елда Сикорскийның сеңелләре үзе белән алты яшьлек Таняны алып АКШка күчә.

АКШта Сикорский 1924 елда Нью-Йоркта Элизабет Семионга (1903—1995) өйләнә. Аларның дүрт улы була: Сергей, Николай, Игорь һәм Георгий.

* Таня Сикорская фон Йорк — Бриджпорттагы Изге Йөрәк университеты укытучысы.
* Сергей Сикорский — «United Technologies»ка 1951 елда кушылган һәм 1992 елда Sikorsky Aircraft махсус проектлар буенча вице-президент сыйфатында отставкага киткән.
* Игорь Сикорский — адвокат, бизнесмен һәм авиация тарихчысы. Оныгы Игорь Сикорский — пилот.

## Сикорский проектланган очу аппаратлары

* 1912 — S-6, өч урынлы очкыч.
* 1913 — С-21 «Русский витязь», дүрт йөрткечле биплан.
* 1913 — С-22 «Илья Муромец», дүрт йөрткечле биплан.
* 1914/15 — С-16, озату истребителе.
* 1916 — С-20, бер йөрткечле истребитель.
* 1924 — S-29, ике йөрткечле биплан.
* 1934 — S-42 Clipper, оча торган көймә.
* 1939 — VS-300, боралакның эксперименталь прототибы.
* 1942 — VS-44 Excambian, оча торган көймә.
* 1942 — R-4, дөньяда беренче серияле боралак.

## Хәтер

* «Поэма о крыльях» — 1979 елда ССРБда җитештерелгән нәфис фильм (Сикорский ролен Юрий Яковлев башкарган).
* 2009 елда Украина Милли банкы «Күренекле Украина шәхесләре» сериясендә 2 гривна номиналы истәлекле тәңкә чыгара. Тәңкә аверсында «Илья Муромец» очкычы, реверсында пилот формасында Сикорский портреты сурәтләнгән.
* 2011 елның октябрендә Киев шәһәр советы депутатлары Танк урамы исемен авиаконструктор Игорь Сикорский исемендәге урам дип үзгәртү өчен тавыш биргәннәр.
* Авиаконструктор исеме Украина Милли авиация университетының Авиакосмик лицеена бирелә.
* Санкт-Петербургның Приморье районындагы мәйдан Сикорский исеме белән аталган.
* 14 борт номерлы Ту-160 бомбага тотучы Сикорский исеме белән аталган.
* 2012 елның декабрендә Изге Николай Чудотворц чиркәвендә (Честер, АКШ) мемориаль такта ачыла.
* 1979 елда Халыкара астрономия берлеге Айның кире ягындагы кратерга И. И. Сикорский исемен бирә.
* 1990 елның 13 октябрендә Кырым астрофизика обсерваториясендә Теоретик астрономия институты хезмәткәрләре Л. Г. Карачкина һәм Г. Р. Кастель тарафыннан ачылган астероид (10090) Sikorsky И. И. Сикорский хөрмәтенә атала.
* 1912 елда Игорь Иванович тәмамлаган Украина милли техник университеты «Киев политехник институты» Сикорский исемен йөртә.
* Сикорский исемен Киев аэропорты (Жуляны) йөртә.

## Сикорский бүләге
1980 елда Америка боралак җәмгыяте тарафыннан Сикорский бүләге оештырыла. 2013 елның июлендә, призны булдырганнан соң беренче тапкыр, AeroVelo Канада компаниясенә Atlas боралагын булдыру өчен тапшырыла.

## Төп хезмәтләр

* *Сикорский И. И.* Воздушный путь. — М.: Русский путь. — N.-Y.: YMCA Press, 1998.
* 

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* 
* 
* 
* 

## Сылтамалар

* 
* igor-sikorsky.ru — Игорь Сикорский. Судьба авиаконструктора 

Төркем:IV дәрәҗә Изге Владимир ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1972 елда вафатлар
Төркем:26 октябрь көнне вафатлар
Төркем:Киевта туганнар
Төркем:1889 елда туганнар
Төркем:6 июнь көнне туганнар
Төркем:Киев политехник институтын тәмамлаучылар