2012 ел

*  Татарстанда — тарихи-мәдәни мирас елы һәм Коръән елы.
*  Россия — Россия тарихы елы.
*  Азатлык радиосы тәкъвимендә — «Казан — Азатлык» елы.
* ТЮРКСОЙ илләрендә — Мирза Фатали Ахундзадә елы.

## Вакыйгалар
### Гыйнвар

* 1 гыйнвар — Татарстан гимны сүзләренә бәйге башланды.
* 1 гыйнвар — Дания Европа берлегендә рәислек итә башлады.
* 5 гыйнвар — Хабаровск шәһәрендә тарихта беренче тапкыр татарча спектакль куелды.
* 15 гыйнвар — Казакъстанда вакытыннан алда парламент сайлавы узды. Иң күп тавышны «Нур Отан» халык-демократик фиркасе казанды ().
* 17 гыйнвар — Мартин Шульц Европа парламенты башлыгы булып сайлана.
* 18 гыйнвар — Википедия АКШ конгрессында каралган интернетта пиратлыкка каршы канун өлгесенә протест белдереп, үзенең инглиз телле бүлеген бер көнгә ябып куйды.
* 22 гыйнвар — Финляндиядә президент сайлавы.
* 23 гыйнвар — Европа берлеге Иран нефтен кертүгә эмбарго игълан итте.
* 25—29 гыйнвар — Швейцариянең Давос шәһәрендә Бөтендөнья икътисаң форумы.
* 25 гыйнвар — АКШ президенты Барак Обама Конгресстагы еллык чыгышында илдә керемнәрне гаделрәк итеп бүлешергә чакырды һәм «Гарәп язы»н хуплады.
* 26 гыйнвар — Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов «2012 елны Татарстанның тарихи-мәдәни мирасы елы» дип игълан итү турында фәрманга кул куйды.

### Февраль

* 4 февраль — Россия шәһәрләрендә «Гадел сайлаулар өчен» дигән исем белән урам җыеннары үтте.
* 7 февраль — Татарстан гербына 20 ел тулды.
* 10 февраль — КФУда түләүсез татар теле курслары башланды.
* 13 февраль — Лос-Анджелес шәһәрендә «Грэмми» премиясен тапшыру тантанасы узды.
* 17 февраль — Алмания президенты Кристиан Вульф вазифасыннан китә.
* 18 февраль — Латвиядә рус теленә дәүләт теле статусын бирү буенча референдумда халыкның -ты бер генә дәүләт теле итеп латыш телен калдыруны хуплады.
* 20 февраль — Мәскәүдә «Тарихи» мәчетенең баш имамы Хәсән Фәхретдиновка һөҗүм ясалган.
* 21 февраль — Азатлык радиосы «Азатлыкта Википедия» шәлкемен башлап җибәрә.
* 21 февраль — Казанда Халыкара туган тел көне уңаеннан Татар иҗтимагый үзәге һәм «Азатлык» татар яшьләре берлеге пикетлар үткәрде.
* 26 февраль — Сүриядә яңа конституция кабул итү буенча референдум үткәрелде.

### Март

* 2 март — Иранда парламент сайлавы узды.
* 4 март — Россия президент сайлавында Владимир Путин җиңү яулый .
* 7 март — Сан-Францискода Apple ширкәте үзенең яңа iPad 3 тактасы тәкъдим ителде.
* 19 март — Тулузада яһүд мәктәбендә атыш, 4 кеше һәлак (шуларның 3-се — балалар).
* 28 март — Финляндия татарларының яңа рәисе итеп Атик Али сайланды.
* 31 март — Сан-Франциско татарлары «Сиңа җырлыйбыз Сәйдәш» исемле кичә оештыды.

### Апрель

* 5 апрель — бер ай буе алып барылган информацион сугыштан соң Татарстан Республикасының эчке эшләр министры Әсхәт Сафаров вазифасыннан китүе турында белдерде. 
* 19 апрель — Һелсинкидә Финляндия татарлары үз мәхәлләләре тарихы турындагы «Мәчеткә илткән юл» фильмын беренче тапкыр карарга җыелды.
* 27—29 апрель — Латвия башкаласы Ригада I Европа татар яшьләре форумы узды.

### Май

* 6 май — Франциядәге президент сайлауның икенче турында Социалист фирка намзәте Франсуа Олланд җиңде.
* 7 май — Россия президенты Владимир Путин мөддәтенә кереште.
* 16—27 май — 65-нче тапкыр Канн фестивале узды.
* 26 май — 57-нче Евровидение җыр бәйгесендә Швеция җырчысы Лорин җиңде.
* Сан-Францискода татарча рок-төркем оешты.

### Июнь

* 8 июнь — Варшауда Европа футбол чемпионаты башланды.
* 10 июнь — Болгарда рәсми рәвештә Ислам динен кабул ителүгә 1090 ел тулуга багышланган җыен кысаларында Болгарда Ак мәчет ачылды.
* 17 июнь — Мисырда президент сайлавында Мөхәммәт Мурси җиңү яулый.
* 18 июнь — Лос-Анджелеста Microsoft ширкәте яңа планшетын тәкъдим итте.
* 21 июнь — Google интернет-ширкәте юкка чыгу куркынычы янаган телләрне саклап калу өчен махсус проект башлап җибәрде.
* 27 июнь — Сан-Францискода Google ширкәте Nexus 7 дип аталган яңа планшетын тәкъдим итте.
* 30 июнь — Владивосток шәһәрендә Россиянең Уникенче федераль Сабан туе узды.
* 30 июнь — 34-нче Халыкара Мәскәү кинофестивале тәмамланды.

### Июль
* 1 июль — Европа футбол чемпионаты финалында 4-0 исәбе белән Испания такымы Италия җыелмасын җиңә.
* 19 июль — Казанда күренекле дин әһеле Вәлиулла Якупов өеннән чыгып машинасына утырган вакытта атып үтерелгән. Татарстан мөфтие Илдус Фәизгә һөҗүм ясалаган..
* 27 июль — Лондонда XXX җәйге Олимпия уеннары ачылды.

### Август
* 7 август — Казанда полиция һәм прокуратура көчләре фәйзрахманчылар җәмгыятенә һөҗүм ясый. 19 баланы ата-аналардан тартып алып, Россиянең ятимлек учреждениеләренә озаталар. 
* 12 август — Лондонда XXX җәйге Олимпия уеннары тәмамланды. Алтын медальләр саны буенча беренчелекне АКШ җыелмасы алды.
* 27—31 август — Казанда бишенче тапкыр Бөтендөнья татар яшьләре форумы үтте.
* 30 август — «ТНВ-Планета» каналы рәсми рәвештә эшли башлады. Анда «Татарлар» тапшыруы эшен башлый.

### Сентябрь
* 4 сентябрь — Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Татарстан делегациясенең АКШ-ның Питтсбург шәһәрендәге рәсми сәфәр барышында яшәүче татар яшьләре белән очрашты.

### Октябрь

* 27 октябрь — Михаил Прохоров Мәскәүдә үткән «Ватандашлар платформасы» корылтаенда, илнең территориаль төзелешен үзгәртү, аерым алганда, милли республикаларга каршы тәкъдим белән чыкты.

### Ноябрь
* 6 ноябрь — АКШ-да президент сайлавы. Җиңүне гамәлдәге президент Барак Обама яулый.
* 21 ноябрь — Исраил белән Хәмәс солых турында килеште.
* 29 ноябрь — Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов иң тәэсирле 500 мөселман исемлегенә керде.
* 30 ноябрь — Фәләстин БМО-да «күзәтүче дәүләт» дәрәҗәсенә күтәрелде.

### Декабрь
* 1 декабрь — Россия G20-дә рәислек итә башлый.
* 6 декабрь — Бөтендөнья татар конгрессының V корылтае үз эшен башлый.
* 9 декабрь — Бөтендөнья татар конгрессының V корылтае тәмамланды. Конгресс рәисе итеп янә Ринат Закиров сайланды.
* 12 декабрь — Россия президенты Владимир Путин Россия Федераль мәҗлесе алдында чыгыш ясый.
* 13 декабрь — Казанның Мәрҗәни мәчетендә Татарстанда Коръән елы итеп билгеләп үтелгән 2012 елга йомгак ясалды. Чара түгәрәк өстәл сөйләшүе рәвешендә үтте.
* 14 декабрь — «Хоббит» фильмының халыкара премьерасы.
* 15 декабрь — Франция Әфганстаннан тулысынча гаскәрләрен чыгарды.
* 17 декабрь — «Мөхәммәдия» мәдрәсәсенең оешуына 130 ел тулды.
* 19 декабрь — «Россиянең милли сәясәт стратегиясе» имзалана.
* 20 декабрь — Татарстан министрлар кабинетында дәүләт һәм башка телләрне саклау, өйрәнү һәм үстерү програмының яңа концепциясе тәкъдим ителде.
* 21 декабрь — Россия Дәүләт думасы «Россиядә мәгариф турында» канун өлгесен өченче, соңгы укылышта раслады. Анда рус теленнән тыш башка милли телләр хокуклары кимсетелә.
* 26 декабрь — Россия Дәүләт Думасыннан соң Федерация шурасы «Ятим балалар турында» канунны бертавыштан раслады.
* 30 декабрь — Россиянең Первый каналында барган «Голос» («*Тавыш*») тапшыруы финалында ике татар кызы катнашты. Динә Гарипова җиңүне яулады.

## Вафатлар

* 5 гыйнвар — Фәнәвил Галиев, татар артисты, режиссер, драматург, Татарстанның халык артисты.
* 24 гыйнвар — Равил Бохараев, татар язучысы, шагыйрь, публицист.
* 22 февраль — Фирдәвес Әхтәмова, татар актрисасы.
* 26 февраль — Шамил Закиров, Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры мөдире.
* 2 апрель — Фердинанд Фарсин, татар артисты.
*30 апрель — Шәүкәт Вәлиев, журналист.
* 2 май — Туфан Миңнуллин, күренекле татар язучысы, драматург, җәмәгать эшлеклесе, Татарстан Дәүләт шурасы депутаты.
* 28 май — Шәүкәт Биктимеров, күренекле татар артисты.
* 4 июнь — Эдуард Хиль, җырчы, РСФСР халык артисты.
* 14 июнь — Илдар Зарипов, Татарстан һәм Русиянең атказанган рәссамы.
* 3 июль — Дамир Бикбов, ТР икътисад министры.
* 9 июль — Әнвәр Гобәйдуллин, татар театры артисты. 
* 11 июль — Идмас Үтәгәнов (81), Казан телевидение студиясе режиссеры.
* 19 июль — Вәлиулла Якупов, татар дин әһеле, җәмәгать эшлеклесе.
* 14 август — Таҗетдин Гыйләҗетдинов (88), артиллерия взводы башлыгы, Советлар Берлеге каһарманы.
* 25 август — Нил Армстронг, АКШ астронавты, Айга аягы баскан беренче кеше.
* 11 сентябрь — Алмас Булатов,  Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).
* 14 сентябрь — Ренат Шәрибҗанов, музыкант һәм популяр җырлар авторы (Мәскәү).
* 28 сентябрь — Хәлил Мәхмүтов, Татарстанның халык артисты, Тинчурин театры актеры.
* 4 октябрь — Габбас Бибарсов, татар дин әһеле.
* 9 октябрь — Марина Голуб, актриса. РФ атказанган артисты.
* 13 ноябрь — Әхмәт Гадел (Әхмәт Һади улы Гаязов) — татар шагыйре, публицист.
* 11 декабрь — Галина Вишневская, опера җырчысы, ССРБ халык артисты.

Файл:Шамил Закиров.jpg|Шамил Закиров
Файл:Shaukat Biktemirov.jpg|Шәүкәт Биктимеров
Файл:Вәлиулла Якупов.jpg|Вәлиулла Якупов
Файл:Neil Armstrong pose.jpg|Нил Армстронг
Файл:Gadel.gif|Әхмәт Гадел


## Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары

* Кол Шәриф мәчете архитекторлары төркеме: 
** Искәндәр Сәйфуллин
** Сергей Шәкүров
** Андрей Головин
** Зөфәр Садыйков
** Айвар Саттаров
** Альбина Даишева
** Зөфәр Галиуллин
** Рөстәм Зәбиров

## Нобель премиясе лауреатлары

* Медицина һәм физиология өлкәсендә Нобель премиясе — Синье Яманаке, Джон Һердон — тамыр күзәнәкләре өлкәсендә һәм хайваннарны клонлау эшләре өчен.
* Физика өлкәсендә Нобель премиясе — Серж Һарош, Дэвид Уайнлэнд — аерым квант элементларын үлчәү һәм идарә итү мөмкинлеген тудырган яңа эксперименталь методлар өчен.
* Химия өлкәсендә Нобель премиясе — Роберт Лефковиц, Брайан Кобилка — тере күзәнәкләрдә биохимик сигналлар җибәрүдә катнашкан универсаль молекулларны өйрәнү өчен.
* Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе — Мо Янь — уникаль дөньяга уникаль рәвештә уникаль караш тудырганы өчен.
* Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе — Элвин Рот, Ллойд Шепли — базарларны оештыру практикасы һәм стабиль бүленеш теориясе өчен.
* Тынычлык өчен Нобель премиясе — Европа Берлеге — Европада тынычлык һәм демократияне ныгытканнары өчен.

## Берләшкән Милләтләр Оешмасы
** [[БМО]]-ның [[тәкъвим]]ендәге [[вакыйга]]лар**
* 2012 Халыкара кооперативлар елы (БМО-ның A/RES/64/136 резолюциясе нигезендә).
* 2012 Халыкара тотрыклы энергия чыганаклары елы (БМО-ның A/RES/65/151 резолюциясе нигезендә).
* 2003—2012 Барлык кешеләрнең мәгърифәткә ирешү буенча халыкара унъеллыгы (БМОның A/RES/56/116 резолюциясе нигезендә).
* 2005—2014 Дөньяның төп халыкларның икенче халыкара унъеллыгы  (БМО-ның A/RES/59/174 резолюциясе нигезендә).
* 2005—2014 Тотрыклы үсеш мәгърифәте унъеллыгы (БМО-ның A/RES/57/254 резолюциясе нигезендә).
* 2005—2015 «Яшәү өчен су» халыкара адымлар унъеллыгы (БМО-ның A/RES/58/217 резолюциясе нигезендә).
* 2006—2016 Зарарланган регионнарны торгызу һәм тотрыклы үстерү унъеллыгы (Чернобыль һәлакәтеннән соң өченче ун еллык) (БМО-ның A/RES/62/9 резолюциясе нигезендә).
* 2008—2017 Ярлылыкны бетерү буенча икенче унъеллыгы (БМО-ның A/RES/62/205 резолюциясе нигезендә).
* 2010—2020 Җирләрнең чүлләргә әверелүгә каршы көрәш һәм чүлләр унъеллыгы (БМО-ның A/RES/62/195 резолюциясе нигезендә).
* 2011—2020 Юл хәрәкәте иминлеген үстерү буенча адымлар унъеллыгы  (БМО-ның A/RES/64/255 резолюциясе нигезендә).
* 2011—2020 Биотөрлелек унъеллыгы (БМО-ның A/RES/65/161 резолюциясе нигезендә).
* 2011—2020 Колониализмны бетерү буенча өченче халыкара унъеллыгы (БМО-ның A/RES/65/119 резолюциясе нигезендә).

** [[БМО]] кысаларындагы очрашулар, конференцияләр һәм вакыйгалар тәкъвиме**
* 3 апрель — Римда (Италия) Халыкара авыл хуҗалыгын үстерү фонды директорлар шурасының 105-нче утырышы башлана
* 16 апрель — Женевада (Швейцария) Бөтендөнья интеллектуаль милек оешмасының *Хөкүмәтара интеллектуаль милек һәм генетик ресурслары, гореф-гадәтләр, йолалар һәм фольклор буенча комитеты*ның 21-нче утырышы башлана
* 16 апрель — Женевада (Швейцария) БМО-ның кеше хокуклары буенча югары комиссары идарәсенең *Мөмкинчелекләре чикләнгән кешеләрнең хокуклары буенча комитеты*ның 7нче утырышы башлана
* 16 апрель — Монреальда (Канада) БМО-ның әйләнә тирән мохите программасының *Озон буенча секретариаты* идарә итү комитетының 66нче очрашуы башлана
* 16 апрель — Женевада (Швейцария) БМО-ның кеше хокуклары буенча югары комиссары идарәсенең *Мигрант эшчеләре һәм аларның гайлә әгъзаларының хокукларын яклау буенча комитеты*ның 16-нче утырышы башлана
* 18 апрель — Флоренцияда (Италия)  Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасының патронажы астында *«Фән һәм технологияләр турында мәгълүмат таратуда сыйфат, тугрылык һәм күркәмлек» 12-нче халыкара фән һәм технологияләр турында мәгълүмат тарату конференциясе* башлана
* 20 апрель — Дохада (Катар) БМО-ның сәүдә һәм икътисади үсеш конференциясе оешмасы оештырган *2012 Бөтендөнья инвестицияләр форумы* башлана
* 21 апрель — Дохада (Катар) БМО-ның сәүдә һәм икътисади үсеш конференциясе оешмасының 13-нче утырышы (UNCTAD XIII) башлана
* 23 апрель — Женевада (Швейцария) БМО-ның кеше хокуклары буенча югары комиссары идарәсенең *Чикләнмәгән хөкүмәтара үсеш хокуклары буенча эшче төркеме*нең 13нче утырышы башлана
* 23 апрель — Дар-эс-Саламда (Танзания)  Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасының *Африка илләренең су ресурслары белән идарә сәясәте буенча фәнни конференциясе* башлана.
* 30 апрель — Женевада (Швейцария) БМО-ның кеше хокуклары буенча югары комиссары идарәсенең *Африка чыгышлы кешеләрнең хәлләре буенча эксперт эшче төркеме*нең 11нче утырышы башлана.
* 30 апрель — Женевада (Швейцария) БМО-ның кеше хокуклары буенча югары комиссары идарәсенең *Дәлилсез кулга алулар буенча эшче төркеме*нең 63нче утырышы башлана.
* 30 апрель — Женевада (Швейцария) БМО-ның кеше хокуклары буенча югары комиссары идарәсенең *Икътисади, иҗтимаги һәм мәдәни хокуклар буенча комитеты*ның 48-нче утырышы башлана.
* 20 июнь — Рио-де-Җанейрода (Бразилия) БМО-ның тотрыклы үсеш буенча конференциясе

## Шулай&nbsp;ук карагыз
* 2012 ел әдәбиятта
* 2012 ел

## Искәрмәләр




## Сылтамалар
* 2012 йомгаклары: шатлыклар, гаугалар, һәлакәтләр
* 2012 йомгаклары: Фән һәм технология
* 2012 йомгаклары: интернет дөньясы

*
Төркем:Еллар