Зөфәр Гаянов

**Зөфәр Гаянов**, Зөфәр Гаян улы Гаянов, ,  (*[[1941]]-[[2015]]*) — рәссам, педагог. ССРБ рәссамнар берлеге әгъзасы (*[[1975]]*). «Артыш» иҗат төркеме әгъзасы (*[[1995]]*). БР рәссамнар берлеге рәисе (*[[2001]]-[[2004]]*). М.В. Нестеров исемендәге сынлы сәнгать музее директоры (*[[1981]]-[[1987]]*). БР атказанган (*[[1996]]*), халык (*[[2003]]*) рәссамы.
 
## Тәрҗемәи хәле

1941 елның 14 маенда БАССР Балтач районы Сәйтәк авылында туган. Туган авылында урта мәктәпне, 1905 ел истәлеге исемендәге Мәскәү өлкә сынлы сәнгать укуханәсенең нәкышь бүлеген (*А.М. Дубинчик сыйныфы, [[1968]]*) һәм Уфа сәнгать институтын (Р.Б. Нурмөхәммәтов, Э.М. Сәетов остаханәсе) (*[[1981]]*) тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
* 1972 елдан Башкортстан китап нәшриятында китап бизәүче.
* Уфаның 2 нче санлы балалалар сәнгать мәктәбендә укытучы.
* Уфаның 2 нче санлы педагогия укуханәсендә укытучы.
* 1981-1987 М.В. Нестеров исемендәге сынлы сәнгать музее (*[[Уфа]]*) директоры. 
* 1997-2000 БР рәссамнар берлеге рәисе урынбасары.
* 2001-2006 БР рәссамнар берлеге рәисе. 
* 1996-2013 Уфа сәнгать институтының (2003-2015 З. Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе) нәкышь һәм китап графикасы кафедрасы укытучысы.

## Иҗаты
А.М. Дубинчик, М.М. Булгаков, Р.Б. Нурмөхәммәтов, Э.М. Сәетов, О.А. Авсиян рәсем мәктәбе шәкерте.

Әсәрләренә әйләнә-тирә дөньяның асылын белергә тырышу, кеше яшәешен фәлсәфи кабул итү, ислам йогынтысында туган рухи ачылуны хисси чагылдыру хас.

З. Гаянов — нәкышьче, график, гамәли бизәлеш сәнгате, китап бизәү рәссамы — ефәккә язу, акварель, , графика (*офорт, линогравюра, гуашь*) алымнарында эшли. Композицияләрендә татар бизәлеш сәнгате белән беррәттән дөнья мәдәнияте символларын, иероглифлар һәм гарәп хәрефләрен, Кытайның «го-хуа» нәкышь бизәген (*чәчәкләр, кошлар, үләннәр*) һ.б. куллана.
 
*Ефәккә язылган әсәрләре*: «Күлнең тууы» (1989), «Ибн-Фазлан Агыйдел буенда» (1990), «Кече Инзәр» (1992), «Су анасы» (1992), «Айгир. Ел фасыллары» (1997-2000). 
*Акварель*: «Кышкы мәшәкатьләр» (1975), «Печән өсте» (1980), «Кинологлар» шәлкеме (1981), «Үзән» (1987), «Балачагым лампасы»» (*натюрморт*)  (1995), «Хөрмә һәм алтын чәчәкләр» (*натюрморт*) (1995), «Күңелем ачылу. Бабалар» (1998) һ.б.
**: «Беренче тургай» (1984), «Урак өсте» (1984), «Җылы көн» (1984). 
*Пастель*: «Саклык» (1994), «Остаханәдә» (1995), шәмаилләр шәлкеме (1992-1993). 
*Пейзаж*: «Көзне тоемлау» (1983), «Томанлы иртә» (1986), «Таулар һәм сулар» (1997-1998), «Табигатьне кабатламакчы булып» (1998), «Инзәрдә көзге иртә» (1997), «Карлы симфония» (2000).
*Гамәли бизәлеш сәнгате*: агачтан, металлдан, күннән ясалган сугыш, ау кораллары һәм кирәк-яраклары, рельефлы паннолар.
 
#### Картиналары
* 1998-1999 «Балачагым лампасы белән вакыт буйлап сәяхәт» (*пастель*) шәлкеме.
* 1999 «Кобайыр. Урал батыр» (*ефәк*) триптихы.
* 1994-1997 «Минем ачышларым. Дин турында уйланулар» (*акварель, пастель*) шәлкеме.
* 1995 «Хәтер парәләре» (*пастель*). 
* 1995-2001 «Вакыт буйлап сәяхәт» (*ефәк, катнаш техника*) шәлкеме.
* 1990-1993 Габдулла Тукайга багышланган «Тукай шигъриятенең хиссияте» (*[[1992]]*), «Илһам. Г. Тукай» (*ефәк*) шәлкеме.
* 2000-2001 Рәссам Наил Лотфуллинга багшыланган  «Наил йолдызлыгы (Н. Лотфуллинга багышлау» (*ефәк, катнаш техника*) триптихы.
* 2007 Рәссам Касыйм Дәүләткилдиевка багышланган «Рәссам» (*ефәк*) триптихы .

#### Күргәзмәләре
* Республика (*[[1972 ел]]дан*), төбәкара (*[[1975 ел]]дан*), бөтенроссия һәм бөтенсоюз (*[[1974 ел]]дан*) күргәзмәләрендә катнашып килә.
* Шәхси күргәзмәләре: Уфа (*[[1974]], [[1995]] ([[Илдар Гаянов]] белән берлектә), [[1996]], [[1997]], [[1998]], [[2001]]*), Иске Балтач (*[[2000]]*).
* Графика һәм акварель эшләренең махсус күргәзмәләре.
* «Татарт» бөтентатар төбәкара күргәзмәсе (*[[Петербург]]-[[Казан]], [[1991]]*).
* «Артыш» иҗат төркеме күргәзмәсе (*[[Уфа]], [[Магнитогорски]], [[1996]]; [[Казан]], [[Яр Чаллы|Чаллы]], [[1997]]*).
* Төркиядә 3 нче «ТҮРКСОЙ» иҗат лабораториясендә катнашучыларның халыкара күргәзмәсе (*Анталия, [[2000]]*) .
* Г. Тукайның 110 еллыгына багышланган республика конкурс-күргәзмәсе (*[[Уфа]], [[1996]]*). 
* «Сәнгатьтә тарих чагылышы» конкурс-күргәзмәсе (*[[Уфа]], [[1999]]*). 
* Китап графикасы осталары күргәзмәсе (*[[Уфа]], [[2011]]*).

#### Хезмәтләре саклана
* М.В. Нестеров исемендәге сынлы сәнгать музеенда (*[[Уфа]]*)  
* «Урал» хәзерге заман сәнгате галереясында 
* «Шәрекъ» фонды» АҖ  
* Татарстан сынлы сәнгать музеенда (*[[Казан]]*)  
* Удмуртиянең дәүләт сынлы сәнгать музеенда (*[[Ижау]]*)  
* «Казан» милли мәдәният үзәгенең милли мәдәният музеенда (*[[Казан]]*)  
* Габдулла Тукайның әдәби музеенда (*[[Казан]]*) 
* Кытай, Алмания, АКШ, Төркия, Франция һ.б. чит илләрдәге шәхси тупланмаларда. 

## Бүләкләре,  мактаулы исемнәре
* 1996 Башкортстанның атказанган рәссамы
* 2003 Башкортстанның халык рәссамы
* 1999 «Сәнгатьтә тарих чагылышы» конкурс-күргәзмәсе (*[[Уфа]]*) — 1 нче премия 
* 2009 РФ рәссамнар берлегенең Алтын медале

## Чыганаклар
# Татар энциклопедиясе. Казан, 2010.

## Әдәбият
# Галерея традиционного и современного искусства фонда «Восток». *Каталог*. Уфа, 1997.
# Зуфар Гаянов. «Путь познания». Графика, акварель, живопись на шёлке. *Каталог*. Уфа, 2001. 
# Гаянов Зуфар Гаянович. Сияние лун. Уфа, 2001.

## Сылтамалар
* З.Г. Гаянов «Татар иле» мәгълүмати-ресурслы татар социаль челтәрендә 
* БР халык рәссамы З.Г. Гаянов вафат 
* Уфа сәнгать академиясе рәсми сайты
*  З.Г.Гаянов «Башкорт белешмәлеге»ндә  

## Моны да карагыз
* Картиналарын карарга 
## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Төркем:Башкортстанның Балтач районында туганнар
Төркем:Башкортстан рәссамнары
Төркем:Иҗади берлекләр рәисләре
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Вуз укытучылары
Төркем:Оешма җитәкчеләре