Айкап (журнал)

**Айкап** () – 1911—1915 елларда Троицкида казакъча чыккан журнал. Беренче казакъ иҗтимагый-сәяси һәм әдәби-мәдәни журналы. Айга бер-ике саны чыккан. Барлыгы 88 саны чыга. Журналны нәшер итүдә татар зыялылары матди һәм рухи ярдәм күрсәткән.

## Тарих
  
Троицкида 1911 елның гыйнварыннан 1915 елның августына кадәр нәшер ителгән. Беренче бөтендөнья сугышы елларында цензура басымы астында һәм матди кыенылыклар сәбәпле ябылган. Журналның исеме казакъча «*Әй, кап!*» ымлык-эндәшү сүзеннән ясалган, дип фараз ителә.

Барлыгы 88 саны чыга (1911 - 12, 1912 - 14, 1913 - 24 , 1914 - 24, 1915 - 14).  Беренче саны 500 данә таралган. 1912 елдан 12-24 битле булып чыккан, тиражы да артып, 1 000 данә булган.
 
Журнал гарәп язуында, Идел-Урал буе, Урта Азия халыкларының зыялылары куллана торган төрки телдә (*[[казакъ теле]] өстәмәләре белән*) нәшер ителгән.

Басманы нигезләүче һәм мөхәррире — Мөхәммәтҗан Сиралин (*[[1872 ел|1872]]—[[1929 ел|1929]]*), әдип, акын, тәрҗемәче, Троицкида татар (*Яушевлар*) мәдрәсәсен, Күкчәтауда рус-татар мәктәбен бетергән.

Җаваплы сәркатибе: 1911—1913 елларда — Әкрам Галимов (*[[1892 ел|1892]]—[[1913 ел|1913]]*), татар язучысы, казакъ шагыйре, «Чала татар», «Кара туры егет» һ. б. кушаматлар белән «Акмулла», «Шура» журналларында даими катнашучы; 1913—1914 елларда — Солтанмәхмүт Торайгыров (*[[1893 ел|1893]]—[[1920 ел|1920]]*), казакъ шагыйре, мәгърифәтче, Троицкида татар (*Яушевлар*) мәдрәсәсен тәмамлаган.

Журнал казакъ ярлылары мәнфәгатен яклый, халыкны мәгърифәткә,  өнди. Соңрак сәяси темалар да күтәрә (*[[Рәсәй империясенең Дәүләт думасы|РИ Дәүләт Думасына]] сайлаулар, хатын-кызлар хокуклары, күчмә тормыштан баш тарту һ. б.*). Халык авыз иҗаты әсәрләре, Аурупа һәм рус классик әдәбияты, Көнчыгыш әдәбияты (*мәсәлән, [[Фирдәүси]]нең «Шаһнамә»се*) үрнәкләре белән (*тәрҗемәдә*) таныштырып бара.

Казакъ әдәби теле формалашуга, казакъ әдәбиятының проза, драматургия, әдәби тәнкыйть жанрларының үсүенә булышлык итә. Казакъ әдипләренең үзенә күрә бер штабы була. Басмада шигырьләре, мәкаләләре белән казакъ әдипләре-мәгърифәтчеләре Сабит Дөнәнтаев (*[[1894 ел|1894]]—[[1933 ел|1933]]*), Сәкен Сәйфуллин (*[[1894 ел|1894]]—[[1938 ел|1938]]*), Бәембәт Майлин (*[[1894 ел|1894]]—[[1938 ел|1938]]*), Таһир Юмартбаев (*[[1884 ел|1884]]—[[1937 ел|1937]]*), Әхмәт Байтурсынов (*[[1872 ел|1872]]—[[1938 ел|1938]]*), Шәкәрим Кодайбердиев (*[[1858 ел|1858]]—[[1931 ел|1931]]*), Магҗан Җомабаев (*[[1893 ел|1893]]—[[1938 ел|1938]]*) һ. б. катнаша.

«Айкап» 1911—1913 елларда Җаекта казакъ, рус, татар телләрендә нәшер ителгән  гәҗите (мөхәррире Елеусин Буйрин) белән тыгыз элемтәдә була. Ибрай Алтынсаринның (*[[1849 ел|1849]]—[[1889 ел|1889]]*) демократик - мәгърифәтчелек фикерләрен яклый. Шул ук вакытта казакъ мәдәниятенең милләтчел көчләрен берләштерүче «Казакъ» (, мөхәррире шагыйрь Миръякуп Дулатов) гәҗите белән фикер каршылыклары була.

## Яңа тарих
* 1995 елда «Айкап» журналының әһәмиятле мәкаләләре хәзерге казакъ теленә (*[[кириллица]]да*) күчерелеп, китап итеп бастырылган.
* Атналык интернет-журнал «Айкап» исемен йөртә.
 
## Әдәбият
# *[[Хатыйп Миңнегулов]]*. Әдәбиятны өйрәнү юлында. К.: ТКН, 2018, 251нче бит. ISBN 978-5-298-03602-3

## Сылтамалар
*  «Айқап» журналы
*  Қазақ жазушылары «Айқап» ұлттың жоғын жоқтаған журнал еді дейді. Азаттық радиосы, 18.01.2011

## Искәрмәләр


Төркем:Казакъ журналлары
Төркем:Әдәби журналлар
Төркем:Русия империясе журналлары