Максвелл — Больцман бүленеше

**Больцман бүленеше** шулай ук **Максвелл — Больцман бүленеше** (*tat.lat. [http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Максвелл_—_Больцман_бүленеше Makswell — Boltsman büleneşe]*) - Больцман тарафыннан 1866 елда ачылган классик механика буенча күп хәрәкәт итүче кисәкчәләр тасвирлау нөфус (статистик) ысулы. 

**Максвелл — Больцман бүленеше** тулы күренештә:
: 
         \mathrm{d} w =  \frac{1}{(2 \pi m k T )^{3/2}} 
    \cdot 
         \mathrm{exp} \left(- \frac{2mkT} \right) \mathrm{d}p_x \mathrm{d}p_y \mathrm{d}p_z 
    \cdot 
         \frac {e^{- \frac{u}{kT}} \mathrm{d}V}
               {\int e^{- \frac{u}{kT}} \mathrm{d}V} \qquad\qquad (1)
.

биредә \varepsilon_{kin} — кисәкчә кинетик дәрманы,   ~u — кисәкчә  потенциаль дәрманы тышкы кырда, 
: кисәкчәнең ~q координатлары, ~p импульслары белән

~\mathrm{d}p_x  \mathrm{d}p_y \mathrm{d}p_z \mathrm{d}V интервалында, ~\mathrm{d} w  - булу ихтималлыгы.
: ~m - кисәкчә массасы, ~T - температура

**Максвелл — Больцман бүленеше** ике тапкырлаучыдан тора:
: 
         \mathrm{d} w = \left[ 
                                 \frac{1}{(2 \pi m k T )^{3/2}} 
    \cdot 
         \mathrm{exp} \left(- \frac{2mkT} \right) \mathrm{d}p_x \mathrm{d}p_y \mathrm{d}p_z 
                        \right]
    \cdot 
                         \left[
         \frac {e^{- \frac{u}{kT}} \mathrm{d}V}
               {\int e^{- \frac{u}{kT}} \mathrm{d}V}
                          \right] \qquad\qquad (2)
.

Беренче тапкырлаучы - Максвелл бүленеше булып тора:
: 
         \mathrm{d} w =  \frac{1}{(2 \pi m k T )^{3/2}} 
    \cdot 
         \mathrm{exp} \left(- \frac{2mkT} \right) \mathrm{d}p_x \mathrm{d}p_y \mathrm{d}p_z 
    

**Максвелл бүленеше** импульс буйлап әлеге температурада кисәкчә табу ихтималлыгын тасвирлый.

Икенче ихтималлыгы w - Больцман бүленеше булып тора:
: 
         \mathrm{d} w =  
         \frac {e^{- \frac{u}{kT}} \mathrm{d}V}
               {\int e^{- \frac{u}{kT}} \mathrm{d}V} 

**Больцман бүленеше** шушы температурада кисәкчә табу урыны ихтималлыгын тасвирлый.
Больцман бүленеше - Гиббс бүленешенең аерым очрагы.

**Максвелл — Больцман бүленеше**ндә мөһим нәтиҗәсе бар:
шушы импульсның ихтималлыгы кисәкчәнең урыныннан бәйләнмәгән.

Больцман бүленеше - кайчакта тышкы кырда кисәкчәләр бүленеше булып атала.
## Моны да карагыз
* Людвиг Больцман
* Бозе — Эйнштейн бүленеше

## Больцман баш әсәрләре

*    Больцман Л. Очерки по методологии физики. — М., 1929.
*    Больцман Л. Кинетическая теория материи. — М., 1939.
*    Больцман Л. Лекции по теории газов. — М.: Гостехиздат, 1953.
*   Больцман Л. Статьи и речи. — М.: Наука, 1970.
*    Больцман Л. Избранные труды. — М.: Наука, 1984. Часть 1. Часть 2. Часть 3.

## Әдәбият

*    Л. Фламм. Памяти Людвига Больцмана // УФН. — 1957. — Т. 61. — № 1.
*    Н.Н. Боголюбов, Ю.В. Саночкин. Людвиг Больцман // УФН. — 1957. — Т. 61. — № 1.
*    Б.И. Давыдов. Великий физик (К 50-летию со дня смерти Людвига Больцмана) // УФН. — 1957. — Т. 61. — № 1.
*    Л. Больцман // Ю.А. Храмов. Физики: Биографический справочник. — М.: Наука, 1983. — С. 38-39.
*    Полак Л.С. Людвиг Больцман 1844—1906. — М.: Наука, 1987. — 208 с.

## Тышкы сылтамалар
* Биография Л. Больцмана на сайте piplz.ru
* Биография Л. Больцмана на сайте peoples.ru
* Биография Л. Больцмана на сайте С.И. Левченкова 
* Больцманиада: биография Больцмана, достижения, философия, наследие

Төркем:Австрия физикларыТөркем: Математик бүленешләрТөркем: Ихтималлык теориясеТөркем: МатематикаТөркем: Статистик физика