open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Үгезбозау йолдызлыгы

**Сәвер йолдызлыгы** ( *әҫ-ҫәвр* — «үгез»; шулай ук *Үгезбозау йолдызлыгы*; ) — Орионнан төньяк-көнбатышта, Җәүза һәм Хәмәл йолдызлыклары арасында урнашкан зодиак йолдызлыгы.

## Өлкәр һәм Гиадалар
Сәвердә ике йолдызлар сибелгән тупланышы — Өлкәр һәм Гиадалар урнашалар.

**Өлкәр** (M45) тупланышы 410 яктылык елы ераклыкта урнаша. Якынча 1000 хисапка алган йолдызны эченә ала (күпләр кабатлы йолдызлар булалар). Барысы тупланышка 3000 йолдыз чамасы керә. Тупланышта кайнар күк йолдызлар күпчелек тәшкил итәләр, аларның 6–7 (иң күбесе 14) гади күз белән күренергә була. Тупланыш йолдызларының гомуми массасы 800 Кояш массасына чамасы тиңдәш.

**Гиадалар** (C41) тупланышы 150 яктылык елы ераклыкта урнаша. Аның эченә 132 9 нче дәрәҗә зурлыктагы йолдыз һәм 259 моннан тоныграк йолдыз керә. Тупланышның иң якты йолдызлары Сәвернең иң якты йолдызы — Әлдәбәран белән «V» хәрефкә охшашлы фигураны тәшкил итәләр. Әлдабаран үзе тупланышка керми.

## Йолдызлар
**Сәвер ''α*** — [[Әлдәбәран]] ( *әд-дәбәран* — «иярүче», «Гиадалар артыннан иярүче» күздә тотыла, шулай ук йолдызны Үгезнең Күзе () дип атаганнар; ), +0,87 [[йолдызча зурлык]]тагы кызгылт-сары йолдыз. Яктылык буенча [[күк йөзе]]ндә 14 нче урында тора. Үзенең иптәше — [[кызыл кәрлә йолдыз]] белән 68 [[яктылык елы]] ераклыкта урнаша.

*'Сәвер *β*** — [[Әлнәтых]] ( ''ән-нәтх'' — «чик», «мөгезләрнең чиге» күздә тотыла), +1,65 [[йолдызча зурлык]]тагы йолдыз.

**Сәвер *η*** — [[Алкиона (йолдыз)|Алкиона]] (), Гиадаларның +2,85 [[йолдызча зурлык]]тагы иң якты [[катлаулы йолдыз]]. Йолдыз системасына дүрт +2,87/+6,3/+8,3/+8,7 зурлыктагы әгъзасы керә. Аларны кечкенә генә телескоп аша күренеп була.

**Сәвер ''ζ''*' — «Көньяк мөгезнең очындагы йолдыз», +2,97 [[йолдызча зурлык]]тагы [[куш йолдыз]]. [[Җир]]дән 417 яктылык елы ераклыкта урнаша.

== Тарих һәм исемнәр ==
[[Рәсем:Sidney Hall - Urania's Mirror - Taurus.jpg|left|250px|thumb|Сәвер йолдызлыгының нөҗүм харитасы. 1825 ел]]
[[борынгы грек мифологиясе|Борынгы греклар карашлары]] буенча Сәвер йолдызлыгы — бу [[Аурупа (мифология)|Аурупаны]] урлап [[Крит]] утравына алып китү өчен ак үгезгә әверелгән [[Зевс]]. [[Әл-Бируни]] үзенең [[1030 ел]]да тәмамланган «[[Мәсгуд кануны]]нда» [[Клавдий Птолемей|птолемейныкы]]  сүзене [[гарәп теле]]нә «сәвер» сүзе белән тәрҗемә иткән. Татар халкы, бөтен [[гарәп-мөселман мәдәнияте]] бер өлеше буларак, йолдызлыкларның гарәп исемнәре кулланды. [[Советлар Берлеге|Советлар]] чорыннан башлап төрки-татар *Үгезбозау йолдызлыгы'' исеме да куллана.

## Искәрмәләр

Төркем:Йолдызлыклар
Америка Самоасы

**Америка Самоасы** () — Тын океанның көньяк өлешендә урнашкан АКШның оешмаган территориясе. Төп утрау (бер үк вакытта мәйданы һәм халык саны буенча) — Тутуила, ул Самоа архипелагы эченә керә. 2000 ел мәгълүматларына караганда, Америка Самоасы халык саны — 57&nbsp;291&nbsp;кеше тәшкил итә. Мәйданы — 200,22&nbsp;км².

Территориянең беренче конституциясе 1960 елда кабул ителә. 1977 елда беренче губернатор сайлаулары уза.

Диңгез аша көнбатышта ил Самоа дәүләте белән, көньяк-көнбатышта Тонга, төньякта Токелау, көнчыгышта Кук утраулары һәм көньякта Ниуэ белән чиктәш.

## Диннәр
Күпчелек халык ― христианнар. 2010 елда дин иреге турында халыкара хисап мәгълүматлары буенча, христианнар бөтен халыкның 98 % ын тәшкил итә. Шуларның 50 % тан артыгы — протестант-конгрегационалистлар, 30 % ы - башка протестантлар (методистлар, Аллаһ Ассамблеясеннән илленчеләр һ.б.), 20 % ― католиклар. Халыкның 2 % ын башка дин вәкилләре тәшкил итә (шул исәптән буддистлар, мөселманнар һәм бәһаилар) .
* Америка Самоасында ислам

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Америка Самоасы турында мәгълүматлар  

## Моны да карагыз

*
Төркем:Инглиз телле илләр һәм территорияләр
Америка Виргин утраулары

**Америка Виргин утраулары** (АВУ) — Кариб диңгезендә утраулар төркеме, АКШ автоном территориясе.

Өч иң зур утраулары: Сент-Томас, Сент-Джон, Санта-Крус.

Мәйданы — 344 км², халык саны — якынча 100 мең кеше.

Географик яктан Виргин утрауларына керә.

Әлеге җирләр АКШ тарафыннан Даниядән 1917 елның 17 гыйнварында сатып алына. АКШ Эчке эшләр министрлыгы тарафыннан идарә ителә. Утрауларда яшәгәннәрнең Кушма Штатларның ватандашлары хокуклары бар.
## Диннәр
АКШ Үзәк разведка идарәсенең Бөтендөнья фактлар белешмәсе нигезендә, АКШ хөкүмәте тарафыннан идарә ителүче утрауларда (*[[Кариб диңгезе]]ндәге тугыз утраудан торган төркем*) яшәүчеләрнең (87 146 кеше, 2020 елга) 95 % тан артыгы үзләрен христианнар дип атый (шул исәптән, 65,5 % ы – протестантлар, 27,1  % ы –  католиклар һ. б.). 6 % ы ― азчылык диннәр (, Яһүд дине, Буддачылык, Һинд дине, Ислам) тарафдарлары. Алар бирегә Европа, Якын Көнчыгыш һәм Кариб диңгезе бассейны илләреннән XVIII гасырдан башлап күчеп килгән.
* Америка Виргин утрауларында ислам
* Америка Виргин утрауларында Һинд дине

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Хөкүмәт сайты

## Моны да карагыз

*
Төркем:Элекке Дания колонияләре
Төркем:Инглиз телле илләр һәм территорияләр
Төркем:Буйсынган территорияләр
Россия Дәүләт думасы

**Россия Дәүләт думасы** (, кыскача *Госду́ма*) — Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең ас палатасы. Аның хокукый статусы Россия Федерациясе Конституциясенең бишенче бүлегендә билгеләнә.

Дәүләт думасы 450 депутаттан тора. Депутат булып 21 яшькә җиткән, сайлауларда катнашу хокукы булган һәр Россия ватандашы була ала.

2007 елдан башлап, Дәүләт думасы депутатлары пропорциональ система, ягъни фиркаләр исемлеге буенча сайлана.

Дәүләт думасына сайлаулар 1993, 1995, 1999, 2003, 2007, 2011, 2016 һәм 2021 елларда үткәрелгән.

## Әлеге состав

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт 

## Шулай ук карагыз

*
Төркем:Илләр буенча парламентларның түбән палаталары
Игезәкләр йолдызлыгы

**Җәүза йолдызлыгы** ( — «бәйле»; шулай ук *Игезәкләр йолдызлыгы*; бор. төрк. *Arqudaq, Ärändiz, Qoz,* ) — күк йөзенең төньяк ярымшарындагы зодиак йолдызлыгы. Аның иң якты йолдызлары: Поллукс (*β*) һәм Кастор (*α*) +1,16 һәм +1,59 күренмә йолдызча зурлыктагы.

Гадәттә, Кояш 20 июньнән 20 июльгә кадәр Җәүзә йолдызлыгында була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары дᴎкәбеp–гыйнвар айларында. Россиянең бөтен территориясендә күренә.

## Тарих һәм исемнәр
[left|250px|thumb|Җәүза йолдызлыгы. [Әл-Суфинең Кузгалмас йолдызлар китабыннан рәсем. Нью-Йорк халык китапханәсе]]
[left|250px|thumb|Җәүза йолдызларын тоташтыру [Г.А. Рейның башка юлы]]
Җәүза исеме белән Орион йолдызлыгыны да атадылар.

## Искәрмәләр

Төркем:Йолдызлыклар
Фидаил Мәҗитов

**'
**Фидаил Васил улы Мәҗитов''' — татар шагыйре, язучы һәм журналист, Татарстан язучылар берлеге,  һәм  журналистлар берлекләре, Халыкара Журналистлар Ассоциациясе – IFJ әгъзасы.

Ул 1984 елның 24 маенда Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасының Актаныш районы Кыркаентүбә авылында туа. Туган авылында башлангыч, Иске Кормаш авылында урта мәктәпне тәмамлый. 2001 елда Яр Чаллы дәүләт педагогия институтының филология факультетына укырга керә. 2006 елның июль аенда кызыл дипломга тәмамлый.

Фидаил Мәҗитов Яр Чаллыда узган «Туган телем — Тукай теле», Муса Җәлилнең 100 еллыгына карата үткәрелгән «Татарстанның шигъри бәйләме», «Студентлар язы» конкурсларында, Әлмәт шәһәрендә узган С. Сөләйманова исемендәге «Тормыш, исәнме!» республикакүләм фестивальдә шигърият буенча беренче урыннарга лаек була. Әсәрләре һәм мәкаләләре «Шәһри Чаллы», «Ватаным Татарстан», «Мәдәни җомга», «Юлдаш», «Яңарыш» (Ижау) газеталарында һәм «Казан утлары», «Мәйдан», «Идел» журналларында басыла. «Сагышлар да алтын була икән...» (2006), «Йолдызлы чатыр» (2015) исемле шигырьләр һәм поэмалар җыентыклары авторы. ЧДПИ аспирантурасын тәмамлый. 2014-2018 елларда «Мәйдан» әдәби-нәфис, иҗтимагый журналының баш редакторы булып эшли.

## Библиография

## Чыганаклар
* Фидаил. Сагышлар да алтын була икән... Яр Чаллы, 2006.
* Ватаным Татарстан. Фидаил. Шигырьләр. 2007 ел, 23 март. Б.6.
* Ләйсән — моңлы бишегебез. Әдәби җыентык. Яр Чаллы, 2009.
* Ф.Мәҗитов. Күңелемдә сагыну учагы. //Мәйдан.2007, №3.Б.82-83.
## Искәрмәләр


Төркем:Татар шагыйрьләре
Төркем:Татар язучылары
Төркем:Яр Чаллы дәүләт педагогика университетын тәмамлаучылар
Төркем:Мөхәррирләр
Debian

**Debian** ( кебек әйтелә)&nbsp;— ачык кодлы ирекле программа белән тәэмин ителештән һәм кайбер ябык кодлардан торучы операцион система. Бүгенгесе көндә **Debian [[GNU/Linux]]**&nbsp;— иң популяр һәм их кирәкле Linux дистрибутивлары рәтенә керә, бары аның ярдәмендә генә мондый төрдәге ОС үзенең үсү чорын кичерә. Шула&nbsp;ук башка төшләрдә ясалган дистрибутивлар: Debian GNU/Hurd, Debian GNU/kNetBSD һәм Debian GNU/kFreeBSD. Debian операцион система буларак серверлар өчен һәм эш станцияләре өчен&nbsp;дә кулланыла ала.

Debian башка дистрибутивларга караганда иң күп пакетлар саклагычына ия, аларның барсында&nbsp;да куллану өчен кирәкле программалар, хәтта аларның сан ягыннан түгел, ә&nbsp;тәэмин итүче архитектуралар ягыннан алар: ARM-нан башлап, популяр булган x86 һәм PowerPC, яңа 64-разрядлы AMD, һәм IBM S/390 белән тәмамлана.

Саклагычлар белән эш итү өчен бик күп программалар бар, аларның иң популяры&nbsp;— Advanced Packaging Tool (APT).

Debian бик күп дистрибутивлар өчен башлангыч булып тора (*йөздән артык, тулырак [[Debian аша нигезләнгән дистрибутивлар]]*). Иң танылганнары&nbsp;— Adamantix, Bioknoppix, Dreamlinux, Clusterix, Gnoppix, Knoppix, Ubuntu, Libranet, Linspire, MEPIS, Xandros Desktop OS һәм Maemo.

«Debian» сүзе проектка нигез салучы Ян Мёрдок (**Ian** Murdock) һәм аның якын дусты (*соңрак хатыны, хәзер элеккеге хатыны*) Дебра (**Deb**ra) баш иңекләреннән килеп чыккан.

## Релизлары
Debian релизлары өч тармакка бүленә:
* стабиль (*stable*), ул үз өченә рәсми дистрибутивка кергән барлык пакетларны ала;
* тест ясалучы (*testing*), бу юрамадан стабиль дистрибутив ясала;
* стабиль булмаган (*unstable*), бу пакеттан барысы&nbsp;да тест ясалучы релизга күчерелә.
Шула ук эксперименталь(*experimental*) релиз&nbsp;да була, моңа бик күп үзгәрешләр кичергән пакетлар гына урнаштырыла.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Рәсми халыкара сәхифәсе
* Debian GNU/Linux урнаштыру буенча ярдәмче сайт
* Debian идарәчеләренә һәм кулланучыларына ярдәм 
* Debian консультантлары
* Debian Wiki
* unixforum.org сәхифәсендә Debian тармагы

Төркем:Linux
Төркем:Операцион системалар
Саратан йолдызлыгы

**Саратан йолдызлыгы** ( *әс-сәрәтан* — «кысла»; шулай ук *Кысла йолдызлыгы*; бор. төрк. *Yängäč,* ) — аяз төндә Әсәт һәм Җәүза йолдызлыклары арасында күрергә мөмкин булган иң күренексез зодиак йолдызлыгы. Йолдызлыкның иң якты йолдызы +3,53 күренмә йолдызча зурлык белән ялтырый.

## Йолдызлар
**Саратан ''α*** — [[Әлзобанә]] ( *әз-зобанәһ* — *кыскыч*; ), +4,3 күренмә йолдыз зурлык белән [[куш йолдыз]].

*'Саратан *ζ*''' — кызыклы катлаулы йолдызлардан берсе, аның ике йолдызы 59,6 ел әйләнү периодлы куш системаны тәшкил итәләр, өченче әгъзасы исә бу куш йолдызлар тирәсендә 1150 ел эчендә әйләнеп чыга.

## Искәрмәләр

Төркем:Йолдызлыклар
Тони Блэр

**То́ни Блэр**, тулы исеме **Э́нтони Чарлз Ли́нтон Блэр** () — Бөекбританиянең Лейбористлар фиркасе лидеры, шушы илнең 73 нче премьер-министры (1997 елдан 2007 елга кадәр) . Фирка башлыгы булу дәвамлыгы буенча рекордсмен.

Шотландиянең Эдинбург шәһәрендә хокукчы гаиләсендә туа. Эдинбургта һәм Оксфордта көллиятләрне тәмамлый. Уку вакытында Лейбористлар фиркасенә керә.

1983 елда дәүләтнең парламентына сайлана (Сиджфилд вилаяте вәкиле). Сәясәткә актив бирелеп, журналистика белән дә шөгыльләнә. 1994 елның 21 июлендә Лейбористлар фиркасе тарихында аның иң яшь башлыгы булып сайлана. Шушы вакытта аңа 41 нибары яшь булган.

1997 ел сайлауларында үз фиркасенә җиңү китерә һәм премьер-министр вазифасына керешә. 2001 һәм 2005 елларда тагын шушы вазифага сайлана.

2007 елның 10 маенда вазифасыннан китәчәк дип игълан итте. Шул ук елның 27 июнендә ул урынын Гордон Браунга бирде.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Tony Blair's post-Downing Street official website  

Төркем:Бөекбритания премьер-министрлары
Төркем:Бөекбритания лейбористлары
Төркем:Шәхесләр:Шотландия
Төркем:XX гасыр сәясәтчеләре
Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Гордон Браун

**Гордон Браун** () — британ (шотланд) сәясәтчесе, лейборист, Бөекбританиянең 74 нче премьер-министры (2007 елның 27 июненнән 2010 елның 11 маена кадәр).

16 яшендә Эдинбург университетының тарих бүлегенә укырга керә. Магистр (1972), тарих фәннәре докторы (1982) фәнни дәрәҗәләргә ия. Яшь чыгында Бөекбританиянең Лейбористлар фиркасенә кабул ителә. 1979 елда парламентка үз намзәтен тәкъдим итә, ләкин сайлауларда җиңелә. 1983 елга кадәр журналистика белән шөгыльләнә, ә 1983 елда Көнчыгыш Данфермлайннан парламентка уза.

1989—1992 елларда «шәүлә» хөкүмәтенең сәүдә һәм сәнәгать министры, 1992—1997 елларда «шәүлә» хөкүмәтенең финанслар министры. 1997—2007 елларда Тони Блэр җитәкчелегендә булган хөкүмәттә финанслар министры вазифасын үти. 2007 елның 24 июнендә Тони Блэр урынына Лейбористлар фиркасенең җитәкчелеге булып сайлана, шул ук елның 27 июнендә илнең премьер-министры буларак билгеләнә.

Гордон Браунның хөкүмәт җитәкчелеге дәвамында аның һәм Лейбористлар фиркасенең рейтингы тотрыклы булмаган. Аерым реформалар популярлыгын күтәрсә, гомумән алганда, лейбористлар өчен авыр чор булган. Лейбористлар өчен тавыш биргән хатын-кыз турында начар сүзләр әйтү премьер-министрның абруен төшергән.

2010 елның 6 маенда узган парламент сайлауларында бер фирка дә парламентта күпчелекне казана алмады. Бу вәзгыять «эленеп калган парламент» дип аталды. Башта урыннан китмәячәк дип белдергән Браун, 10 майда вазифасыннан китүен белдерде. Елизавета II тәкъдиме буенча, әлеге вазифа Дэвид Кэмеронга бирелде. TED конференциясендә чыгыш ясаганы бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Gordon Brown  

Төркем:Бөекбритания лейбористлары
Төркем:Бөекбритания премьер-министрлары
Төркем:Шәхесләр:Шотландия
Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Төркем:XX гасыр сәясәтчеләре
Бөекбританиянең Лейбористлар фиркасе

**Бөекбританиянең Лейбористлар фиркасе** () — Бөекбританиянең алдынгы фиркаләреннән берсе, хөкүмәт өчен озак еллар көрәшне Консерваторлар фиркасе белән алып бара. Фирка 1900 елда барлыкка килә, 1906 елдан хәзерге исемен йөртә. 1918 елда фирканең уставы кабул ителә.

Фирка социал-демократик юнәлештә эшли. Беренче тапкыр хакимияткә 1924 елда килә. Фирканең элекке башлыклары Тони Блэр һәм Гордон Браун җитәкче урыннарын зур тәнкыйть астында калдырганнар. 2010―2015 елларда лидер — Эд Милибэнд. 2024 елгы сайлауларга кадәр фирка үзен «оппозицион» дип атый.

2024 елда Британиядәге сайлауларда 14 елга беренче тапкыр парламентта урыннарның күпчелеген оппозициядәге Лейбористлар партиясе алган. 2024 елның 5 июлендә Кир Стармер Бөекбританиянең яңа премьер-министры вазыйфасын алган.

## Парламент сайлауларында фирка нәтиҗәләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Рәсми сайт

Төркем:Әлифба буенча сәяси фиркаләр
Төркем:Бөекбритания сәяси фиркаләре
Төркем:Социал-демократик фиркаләр
Төркем:Лейбористик фиркаләр
Маргарет Тэтчер

**Ма́ргарет Һи́льда Тэ́тчер** () — Бөекбритания премьер-министры (1979—1990), Консерватив фиркасе әгъзасы, баронесса (1992). Бөекбританиянең премьер-министр вазифасында булган бердәнбер хатын-кыз. «Тимер леди» буларак танылган.

## Тормыш юлы
1950 елда Оксфорд университетын тәмамлый. 1959 елда парламентка сайлана. 1970—1974 елларда Эдвард Хит җитәкчелегендәге хөкүмәттә фән һәм мәгариф министры вазифаларын үти. 1975 елдан башлап — Консерватив фиркасе җитәкчесе. 1979 елның 3 маенда Парламент сайлауларында консерваторлар җиңү яулый, 4 майда Маргарет Тэтчер премьер-министр кәнәфиен ала.

Тэтчерның идарә итү вакыты ил өчен катлаулы булган. Шуңа карамастан, күп кенә икътисади, социаль-иҗтимагый реформалар үткәреп, Тэтчерның Консерватив фиркасе популяр була. Аның премьерлыгы XX гасырда иң озын була. 1990 елда вазифасыннан китә.

Хөкүмәт башлыгы буларак, Тэтчер илнең начар хәлдән коткару өчен күпсанлы сәяси һәм икътисади реформалар үткәрә. Аның фәлсәфи һәм икътисади сәясәте дерегуляциягә (аеруча, финанс системасында), хәрәкәтчән хезмәт базарын тәэмин итүдә, дәүләт ширкәтләрен хосусыйлаштыруга, профсоюзлар тәэсирен киметүгә юнәлгән булган. Беренче елларда аның югары рейтингы рецессия һәм эшсезлекнең югары дәрәҗәсе сәбәпле кими, ләкин 1982 елгы Фолкленд сугышыннан һәм илнең икътисади үсешеннән соң янә югары күтәрелә.

1992 елда аңа баронесса исеме һәм тугра бирелә.

2002 елда сәламәтлеге какшау сәбәпле, публик чараларда катнашмый башлады. Гомернең соңгы елларында деменциядән зарар күрә.

«Тимер леди» дип танылган Маргарет Тэтчер 2013 елның 8 апрелендә иртәсендә инсульттан вафат була. По словам её пресс-секретаря Лорда Белла, смерть наступила ранним утром 8 апреля. Моңа кадәр берничә ай дәвамында Тэтчер хәле начар булган иде.

## Фотосурәтләр

Файл:Thatcher-loc.jpg|Маргарет Тэтчер 1975 елда
Файл:President Reagan and Prime Minister Margaret Thatcher at Camp David 1986.jpg|Маргарет Тэтчер һәм Рональд Рейган, 1986 ел
Файл:Margaret Thatcher awarded Presidential Medal of Freedom.jpg|АКШның Азатлык Президент медален тапшыру, 1991 ел
Файл:Mulroney Thatcher and Gorbachev at Reagan's funeral.jpg|Маргарет Тэтчер Брайан Малруни һәм Михаил Горбачев белән, 2004 ел


## Искәрмәләр

## Моны да карагыз
* Фолкленд сугышы

## Сылтамалар
* Британиянең элекке премьеры Маргарет Тэтчер вафат
* Margaret Thatcher Foundation 
* Маргарет Тэтчерның ССРБда биргән интервьюсы, 1987 ел 

Төркем:Бөекбритания премьер-министрлары
Төркем:Бөекбританиянең Консерватив фиркасе әгъзалары
Төркем:XX гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Хатын-кызлар — дәүләт һәм хөкүмәт башлыклары
Казакъча Википедия

**Казакъча Википедия** () — нең казакъ телле бүлеге. 2002 елның 3 июнендә ачыла.

Казакъча Википедиядә мәкаләләр кирил, латин һәм гарәп графикаларында күрсәтелә. Бу махсус скрипт ярдәмендә эшләнә.

2011 елның язына кадәр Казакъча Википедия әкерен үсештә барган. Казакъстан хөкүмәте ярдәме белән исә шул ук елның апрелендә күпләп мәкалә өстәлә башлый. 2011 елның 16 июнендә Алма-Атада «Викимедия Казакъстан» фондын оештыруга багышланган конференция уза. Анда Казакъстанның 20 еллыгына 200 мең мәкалә туплау максаты куелды.

Википедиядә Казакъ Энциклопедиясеннән мәкаләләр куллану рөхсәт ителгән.

## Статистика
Хәзерге вакытка казакъча Википедиясендә **** мәкалә бар.

* 2011 ел 14 август — 70 000 мәкалә.
* 2011 ел 20 июль — 60 000 мәкалә.
* 2011 ел 9 июль — 50 000 мәкалә.
* 2011 ел 29 июнь — 40 000 мәкалә.
* 2011 ел 18 июнь — 30 000 мәкалә.
* 2011 ел 16 апрель — 20 000 мәкалә.
* 2011 ел 9 апрель — 16 415 мәкалә.
* 2011 ел 8 апрель — 13 424 мәкалә.
* 2011 ел 6 апрель — 9 024 мәкалә.
* 2011 ел 2 февраль — 7 106 мәкалә.
* 2010 ел 17 гыйнвар — 7 000 макалә.
* 2010 ел 9 сентябрь — 6 468 мәкалә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Казакъ Википедиясе 
* Казакъ Википедиясе турында әңгәмә 

Төркем:Казакъ теле
Үзбәкчә Википедия

**Үзбәкчә Википедия** () — нең үзбәк телле бүлеге.

## Статистика
Хәзерге вакытка үзбәкчә Википедиядә **** мәкалә бар.

* 2010 ел 2 февраль - 7534 мәкалә.

## Моны да карагыз
* Татарча Википедия

Төркем:Үзбәк теле
Арыслан йолдызлыгы

**Әсәт йолдызлыгы** ( *әл-’әсәд* — «арыслан»; шулай ук *Арыслан йолдызлыгы*; ) — күк йөзенең төньяк ярымшарындагы Саратан һәм Сөмбелә йолдызлыклары арасында урнашкан зодиак йолдызлыгы.

## Йолдызлар
**Әсәт ''α*** — [[Регул]] ( — «кечкенә патша», «патша улы»), +1,36 күренмә [[йолдызча зурлык]] белән якты ак-зәңгәр [[йолдыз]]. Аның [[яктыртучанлык|яктыртучанлыгы]] [[Кояш]]ныкыннан 160 тапкыр зуррак һәм ул Җирдән 85 [[яктылык елы]] ераклыгында урнашкан.

*'Әсәт *β*** — [[Денебола]] ( ''ҙәнәб әл-’әсәд'' — «арыслан койрыгы»), +2,14 күренмә йолдызча зурлык белән ялтырый һәм ул 43 яктылык елы ераклыгында урнашкан.

**Әсәт *γ*** — [[Әлҗәбһә]] ( ''әл-җәбһәһ'',  ''җәбһәт әл-’әсәд'' — «арыслан маңгае», әмма чыннан «Арыслан ялы» булып тора; ), +1,98 [[күренмә йолдызча зурлык]]тагы [[куш йолдыз]].

**Әсәт *δ*** — [[Зоһер (йолдыз)|Зоһер]] ( ''зоһер әл-’әсәд'' — «арыслан биле», шулай ук ''Зосма'' — бор. грек. «билбау»; ), +2,56 йолдызча зурлыктагы ак [[йолдыз]].

**Әсәт *ε*** — [[Әлҗәнүби]] ( ''рә’с әл-’әсәд әл-җәнүби'' — «арыслан башының көньяктагы»; ), +2,98 йолдызча зурлыктагы [[йолдыз]].

**Әсәт *ζ*** — [[Әлзафирә]] ( ''әз-зәфирәһ''; ), +3,44 [[йолдызча зурлык]]тагы [[зур йолдыз]].

[[Әсәт η|**Әсәт *η***]] — Әл Җәбһә ( ''әл-җәбһәһ''; ), +3,51 йолдызча зурлыктагы [[куш йолдыз]].

[[Әсәт θ|**Әсәт *θ***]] — ( ''әл-хорт''; ), +3,32 йолдызча зурлыктагы [[йолдыз]].

[[Әсәт ι|**Әсәт *ι***]] — +4,00 йолдызча зурлыктагы [[куш йолдыз]].

[[Әсәт κ|**Әсәт *κ***]] — ( ''минхир әл-’әсәд'' — «арслан танавы»; ), +4,47 йолдызча зурлыктагы [[күренмә икеле йолдыз]].

**Әсәт *λ*** — [[Әлтараф]] ( ''әт-тарф'' — «күренеш»; ), +4,32 йолдызча зурлыктагы [[йолдыз]].

**Әсәт *μ*** — [[Рәэсәләс]] (яки ''Әлшимали'',  ''рә’с әл-’әсәд әш-шимали'' — «арыслан башының төньяктагы»; , ), +4,1 йолдызча зурлыктагы [[йолдыз]].

**Әсәт *ο**' — [[Субра]] (), +3,53 йолдызча зурлыктагы зур [[куш йолдыз]].

=== «Урак» астеризмы ===
[[Рәсем:Leourania.jpg|thumb|left|200px|Әсәт һәм [[Кече Әсәт йолдызлыгы|Кече Әсәт]] (*аста*) йолдызлыклары. 1825 елдагы нөҗүм хариталарыннан]]
Әсәт *α* (Регул), *η*, *γ* (Әлҗәбһә), *ζ* (Әлзәфирә), *μ* (Әлшимали) һәм *ε'' (Әлҗәнүби) Урак астеризмыны тәшкил итәләр.

## Искәрмәләр

Төркем:Йолдызлыклар
Альбус Дамблдор

**Альбус Персиваль Вулфрик Брайан Дамблдор** ( ) - Гарри Поттер турындагы романнар сериясенең герое, «Хогвартс» мәктәбенең директоры, Феникс Орденын нигезләүче.

Үз вакытында ул көчле тылсымчы итеп танылган.

## Исем
«Альбус» сүзе латин телендә «ак» дигәнне аңлата.

Төркем:Гарри Поттер
Кыз йолдызлыгы

**Кыз йолдызлыгы** ( *сөнбелә* — «башак»; шулай ук *Сөмбелә йолдызлыгы*;бор. төрк. *Buġday Bašï (~бодай башы),* ) — Әсәт һәм Мизан йолдызлыклары арасындагы экваториаль зодиак йолдызлыгы. Хәзерге дәвердә Сөмбелә йолдызлыгында көзге көн белән төн тигезлеге ноктасы урнашкан.

Гадәттә, Кояш Сөмбеләдә 16 сентябрьдән 30 октябрьгә кадәр була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары март–апрель айларында була. Россиянең бөтен территориясендә күренә.

## Йолдызлар
**Кыз ''α*** — [[Спика]] ( — «Кызның ашлык башагы»), йолдызлыкның иң якты [[йолдыз]]ы, +1,04 [[йолдызча зурлык]]тагы [[куш йолдыз]]. Җирдән якынча 260 [[яктылык елы]] ераклыкта тора.

*'Кыз *β*** — [[Завиява]] ( ''завийәт әл-‘әүва’'' — «өрүченең почмагы», ), +3,61 [[йолдызча зурлык]]тагы йолдыз. Җирдән 35,6 [[яктылык елы]] ераклыкта урнашкан.

**Кыз *γ*** — [[Поррима]] (), безгә иң якын [[куш йолдыз]]ларның берсе (32 [[яктылык елы]] ераклыгында), сузылган [[орбита]]лы һәм 171 ел периодлы йолдыз. Аның һәр бер кисәге 3,45 йолдызча зурлык белән ялтырый, ә бергә — 2,7 белән.

**Кыз *δ*** — [[Гаүваэ]] ( ''әл-‘әүва’'' — «өрүче», ), +3,38 [[йолдызча зурлык]]тагы ярымдөрес [[үзгәрмә йолдыз]]. Җирдән 202 [[яктылык елы]] ераклыкта урнашкан.

**Кыз *ε*** — [[Виндемиатрикс]] (,  — «йөзем җыючы»), +2,83 [[йолдызча зурлык]]тагы сары [[зур йолдыз]]. Җирдән якынча 102 [[яктылык елы]] ераклыкта урнашкан.

**Кыз *ζ*** — [[Һезе]], +3,37 йолдызча зурлыктагы ак йолдыз. Җирдән 73 яктылык елы ераклыкта урнашкан. Үз күчәре тирәсендә гадәттә булмаган тиз 0,5 көн эчендә әйләнеп чыга.
 
**Кыз *η*** — [[Завия]] ( ''завийәһ'' — «почмак», ), +3,89 [[йолдызча зурлык]]тагы йолдыз. Җирдән 250 [[яктылык елы]] ераклыкта урнашкан.

=== Әл-Гаүваэ яки «Өрүче» йолдызлар төркеме ===
Мөхәммәд әл-Әхсаси әл-Мөвәккыйт якынча [[1650 ел]]да тәмамланган зайичәсендә Сөмбелә ''β'' — **Завия әл-Гаүваэ** (Өрүченең Почмагы), ''η'' — **Сани әл-Гаүваэ** (Икенче Өрүче), ''γ'' — **Завия әл-Гаүваэ** (Өрүченең Почмагы), ''δ'', ''ε'' берлектә — **әл-Гаүваэ** (Өрүче) исемене йөртәләр.

== Тарих ==
[[Татарлар]] бу йолдызлыкны [[гарәп теле]]ннән алып Сөмбелә ( ''сөнбелә'' — «башак») дип атыйлар. [[Советлар Берлеге|Советлар]] чорыннан башлап төрки-татар ''Кыз йолдызлыгы'' исеме да куллана. Башка халыкларда бу йолдызлык **Кыз*' (, ) дип атыйлар. [[борынгы грек мифологиясе|Борынгы греклар карашлары]] буенча бу [[Кронос]] һәм [[Рея (мифология)|Реяның]] кызы, [[Персефона]]ның анасы — [[Деметра]]ның [[катастеризм]]ы. Сурәтләрдә Кыз башакны (урнашу буенча Спика йолдызына ярашлы) тота.

[[Клавдий Птолемей]] бу йолдызлыкны үзенең «[[Әлмагест]]» китабына керткән. [[Әл-Бируни]] үзенең [[1030 ел]]да тәмамланган «[[Мәсгуд кануны]]нда» [[Клавдий Птолемей|птолемейныкы]]  исемене  *әл-‘әҙра’'' («гыйффәтле кыз») сүзе белән тәрҗемә иткән.

## Искәрмәләр

Төркем:Йолдызлыклар
Төрек Википедиясе

**Төрек Википедиясе** — нең төректелле бүлеге. Төрки Википедияләр арасында иң зур бүлек.

2002 елның 5 декабрендә ачыла. Йөзенче мәкалә 2004 ел гыйнварында гына языла. 

2007 елда Төрек Википедиясе «Алтын үрмәкүч» () бәйгесенең «Мәгариф» номинациясендә җиңү яулый.

2007 елның мартында бүлек 50 мең мәкалә чиген уза, ә 2008 елда проектта 100 мең мәкалә туплана.

## Статистика
Хәзерге вакытка төрек Википедиясендә **** мәкалә бар.

* 2007 ел март — 50 мең мәкалә
* 2008 ел — 100 мең мәкалә
* 2010 ел 2 февраль — 154 371 мәкалә.
* 2010 ел 31 май — 144 830 мәкалә.

## Моны да карагыз
* Татар Википедиясе

## Сылтамалар
* Төрек Википедиясе 
* Tell us about Turkish Wikipedia 

Төркем:Төрек теле
Гарри Поттер һәм Феникс ордены

**Гарри Поттер һәм Феникс ордены** () — Джоан Роулинг язган Гарри Поттер турындагы романнар сериясенең бишенче китабы. Китап премьерасы Англиядә 2003 елда була.

## Фильм
* 2007 елда Дэвид Йетс режиссерлыгы астында Гарри Поттер һәм Феникс ордены фильмы чыга. Аның бюджеты — $150–200 миллион.

## Кызыклы фактлар
* Тылсым эшләре министрлыгына кергәндә, Артур Уизли **62442** саннарын җыя. Стандарт кесә телефоннарда бу саннар астында «magic» сүзен җыеп була.
* Башта китапта Джоан Роулинг Артур Уизлины үтерергә теләгән иде.

Төркем:Гарри Поттер
Үлчәү йолдызлыгы

**Үлчәү йолдызлыгы** ( *әл-мизан* — «үлчәү»; шулай ук *Үлчәү йолдызлыгы*; бор. төрк. *Ülgü (~өлге),* ) — Гакрәп һәм Сөмбелә йолдызлыклары арасындагы зодиак йолдызлыгы. Гади күз белән күреп булган 83 йолдызны эченә ала. Йолдызлыкның 4 нче дәрәжә зурлыктан яктырак 5 йолдызы гына булуына карамастан, бу иң күренекле зодиак йолдызлыкларыннан берсе. Кояш бу йолдызлыкта 31 октябрьдән 22 ноябрьгә кадәр була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары апрель–май айларында. Тулысынча Россиянең үзәк һәм көньяк өлкәләрендә күренә.

Әүвәл йолдызлыкның йолдызлары Гакрәп йолдызлыгына кергәннәр. Аерым йолдызлык буларак антик гадәткә шактый соң, безнең чорга кадәр II гасырда керә.

## Йолдызлар
Йолдызлыкның иң якты йолдызлары турыпочмаклыкны тәшкил итәләр.

**Үлчәү ''α*** — [[Зөбәнел-Җәнүби]] ( — «көньяк кыскыч»), күренүчән [[икеләтә йолдыз]], аның әгъзалары +5,15 һәм +2,75 [[йолдызча зурлык]] белән ялтырыйлар.

*'Үлчәү *β*** — [[Зөбәнел-Шимали]] ( — «төньяк кыскыч»).

**Үлчәү *γ*** — [[Зөбәнел-Гакрәп]] ( — «чаян кыскычы»).

**Үлчәү *δ*** — [[үзгәрмә йолдыз]], аның ялтыравы 4,8 дән 6,0 га кадәр 2,3 тәүлек периодлы үзгәрә.

**Үлчәү  *σ**' — үзгәрмә йолдыз.

Үлчәү *α* һәм *β* үлчәүнең «көянтә»се, ә *γ* һәм *σ'' — «табаклар»ы булып торалар.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Йолдызлыклар
Чаян йолдызлыгы

**Чаян йолдызлыгы** ( *әл-‘әқрәб* — «чаян»; бор. төрк. *Čadan,* шулай ук *Гакрәп йолдызлыгы*; ) — Кавәс һәм Мизан йолдызлыклары арасында урнашкан көньяк зодиак йолдызлыгы. Тулысынча Киек каз юлында урнаша. Кояш Чаян йолдызлыгына 23 ноябрьдә керә, 29 ноябрьдә чыга һәм 20 көн зодиакаль булмаган Еланлы йолдызлыгында була.

Күп якты йолдызлар «чаян»ның башын, тәнен һәм койрыгын сурәтлиләр. Иң якты йолдызлар: Антарес ( — «Арес (Марс) каршында») — 0,8m, Шәүлә ( — «күтәрелгән [койрык]») — 1,6m һәм Саргас — 1,9m. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары май–июнь айларында була. Россиянең көньяк өлкәрендә йолдызлык тулысынча, ә үзәк өлкәрендә өлешчә күренә.

## Искәрмәләр

Төркем:Йолдызлыклар
Бөекбритания премьер-министрлары исемлеге

Түбәндә ***[[Бөекбритания]]*** премьер-министрлары исемлеге китерелгән.

Төркем:Исемлекләр:Бөекбритания
Төркем:Бөекбритания тарихы

Төркем:Премьер-министрлар исемлекләре
Николя Саркози

**Николя́ Поль Стефа́н Саркози́ де На̀дь-Бо́ча** (, тулы исеме *Nicolas Paul Stéphane Sárközy de Nagy-Bócsa*) — Франциянең дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, Француз Җөмһүриятенең 23 нче президенты һәм Бишенче Француз Җөмһүриятенең 6 нчы президенты. Президент буларак, шулай ук Андорра кенәзе. Президент булып 2007 елның 6 маенда сайлана, вазифага, Жак Ширакны алыштырып, 16 май көнне керешә.

Идарә итә торган «Халык хәрәкәте өчен берлек» фиркасе (, UMP) җитәкчесе.

Франциядә аны шаяртып  «Сарко» (*Sarko*) кушаматы белән атыйлар.

Белемне католик мәктәптә ала. Аннары «Көнбатыш Париж — Нантер-ля-Дефанс» университетында укый. Юрист белгече була.

Төркем:Франция президентлары
Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Хокукчылар
Төркем:Париж сәяси фәннәр институтын тәмамлаучылар
Бөек Карл

**Бөек Карл I** ( яки , , ) — франклар патшасы. Пипин Кысканың иң олы улы. Карл исеме буенча Пипинидлар нәселе Каролинглар атамасын ала. «Бөек» кушаматы Карлга әле яшәгәндә бирелә.

Бөек Карл — Францияне берләштерүче, франклар милләтен формалашуында зур роль уйнаган, Франция һәм Алмания монархияләрен оештырган бөек шәхес. Аны хәтта «Европа атасы» дип аталганны мәгълүм.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Алмания тарихы
Төркем:Испания тарихы
Төркем:Каролинглар
Төркем:Көнбатыш императорлары
Укчы (мәгънәләр)

**Укчы:**

*Укчы йолдызлыгы - йолдызлык.
*Укчы (зодиак билгесе) - зодиак билгеләреннән берсе.
*Укчы - уктан ата белүче кеше.
Чаян (мәгънәләр)

**Чаян:**
*Чаяннар — үрмәкүчсыманнар классына керүче отряд.
*Чаян йолдызлыгы — йолдызлык.
*Чаян (зодиак билгесе) — зодиак билгеләреннән берсе.
* «Чаян» журналы — Казанда чыгучы әдәби-сатирик журнал
Арыслан (мәгънәләр)

**[[Арыслан]]** — мәчесыманнар гаиләсеннән хайван.

* Арыслан йолдызлыгы — йолдызлык.
* Арыслан (зодиак билгесе) — зодиак билгеләреннән берсе.

## <small>Торак пунктлар атамасы</small>
* Арслан — Башкортстанның Авыргазы районындагы авыл.
* Арслан — Башкортстанның Бүздәк районындагы авыл.
* Арслан-Әмәкәч — Башкортстанның Куергазы районындагы авыл.
* Арыслан — Башкортстанның Кыйгы районындагы авыл.
* Арслан — Башкортстанның Кырмыскалы районындагы авыл.
* Арслан — Башкортстанның Мәләвез районындагы авыл.
* Тәтер-Арыслан — Башкортстанның Стәрлебаш районындагы авыл.
* Яңа Арыслан — Башкортстанның Туймазы районындагы авыл.
* Арслан — Башкортстанның Чишмә районындагы авыл.
* Арыслан — Курган өлкәсе Щучанский районындагы авыл.
* Арыслан — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы авыл.
* Арыслан — Чиләбе өлкәсенең Нязепетровск районындагы авыл.
* Арыслан — Чиләбе өлкәсенең Нязепетровск районындагы бистә.

## <small>Тимер юл станциясе исемнәре</small>
* Арыслан — Южно-Уральский тимер юлның составына керүче тимер юл стансасы.

## <small>Моны да карагыз</small>
* Арсланов
Кәҗәмөгез йолдызлыгы

**Кәҗәмөгез йолдызлыгы** ( *әл-җәди* — «кәҗә бәтие»; бор. төрк. *Oġlaq* *(~углак),* шулай ук *Җәди йолдызлыгы*; ) — күк йөзенең көньяк ярымшарында Дәлү һәм Кавәс йолдызлыклары арасында урнашкан зодиак йолдызлыгы. Кояш бу йолдызлыкта 19 гыйнвардан 15 фᴎврәᴫгә кадәр була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары июль–aугыc айларында. Россиянең үзәк һәм көньяк өлкәләрендә күренә.

1846 елда Иоганн Галле һәм Гейнрих д’Арре бу йолдызлыкта Нептун планетасын ачалар.

## Йолдызлар
**Кәҗәмөгез ''α*** — [[Җәди (йолдыз)|Җәди]], [[күренмә икеле йолдыз]], ул бәйле булмаган ике йолдыздан тора, аларның һәрберсе чын [[куш йолдыз]] булып тора.

*'Кәҗәмөгез *δ*''' — Зәнәбелҗәди, +2,87 күренмә йолдызча зурлыклы, йолдызлыкның иң якты йолдызы.

## Искәрмәләр

Төркем:Йолдызлыклар
Укчы йолдызлыгы

**Укчы йолдызлыгы** ( *әл-қәўәс* — «җәя»; бор. төрк. *Ya (~җәя),* шулай ук *Кавәс йолдызлыгы*; ) — Җәди һәм Гакрәп йолдызлыклары арасындагы зодиак йолдызлыгы. Аның иң якты йолдызлары 2&nbsp;нче дәрәҗә зурлыктагы йолдызлар булып ялтырыйлар. Бу йолдызлыкта кышкы кояш торгынлыгы ноктасы һәм безнең Галактиканың үзәге (30&nbsp;000 яктылык елы ераклыгында) урнашкан.

## Астеризмлар
300px|thumb|left|Чәйнек астеризмы
**Чәйнек астеризмы** Укчы йолдызлыгының түбәндәге йолдызларыны эченә ала: *ζ* (Аскелла), *φ*, *δ* (Кавәс Мөтәвәссыйт) һәм *ε* (Кавәс Җәнүби) — чәйнек үзе, *λ* (Кавәс Шимали) — капкач, *τ* һәм *σ* (Нунки) — тотка һәм *γ*² (Әлнәсыл) — борын. Әлнәсыл йолдызы янындагы Киек каз юлы полосасы — кайнар су агымы.

## Күренүчәнлек
Гадәттә, Кояш бу йолдызлыкта 18 декабрьдән 18 гыйнварга кадәр була. Йолдызлыкны февраль ахырыннан ноябрь башына кадәр күзәтеп була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары июнь–июль айларында була. Россиядә тулысынча көньяк өлкәләрендә күренә.

## Тарих һәм исемнәр
[left|300px|thumb|Кавәс йолдызлыгы (''күк йөзенең тышкары ягыннан караганда''). [Әл-Суфинең «Кузгалмас йолдызлар китабының» 1730 елдагы кулъязмасы. АКШ Конгрессы китапханәсе]]
**Укчы**

## Искәрмәләр

Төркем:Йолдызлыклар
Кысла (мәгънәләр)

**Кысла:**
*Кысла - Буынтыгаяклылар тибының астибы.
*Кысла йолдызлыгы - йолдызлык.
*Кысла (зодиак билгесе) - зодиак билгеләреннән берсе.
Джон Мейджор

**Джон Мейджор** (; 1943 елның 29 мартында, Каршэлтонда туган) — британ сәясәтчесе, Бөекбритания премьер-министры (1990—1997). Бөекбритания Консерватив фиркасенең күренекле вәкиле; Маргарет Тэтчер үз вазифаларыннан баш тарткач, ул башта фирка җитәкчесе, аннар премьер-министр булып сайланган. Нәкъ аның җитәкчелегендә консерваторлар 1992 елгы сайлауларда җиңү яулыйлар.

1997 елда исә, консерваторлар сайлауларда оттыргач, Джон Мейджор урынына премьерлык вазифасына Тони Блэр кереште, Консерватив фирка башлыгы булып Вильям Хейг сайлана..

Лондон шәһәрендә дөньяга килә. Якынча ике дистә ел банклар даирәсендә эшли. 1979 елда Британ парламентына Консерватив фиркадә вәкиле буларак керә. 1990 елның 27 ноябрендә премьер-министр мөддәтенә сайлана. Аның премьерлык вакыты авыр икътисади хәл белән бәйле. Моның белән 1997 елгы сайлауларда консерваторларның җиңелүен бәйлиләр.

Төркем:Бөекбритания премьер-министрлары
Төркем:XX гасыр сәясәтчеләре
Алинә Сафиуллина

**Алинә Сафиуллина** — популәр татар җырчысы.

## Биография
Алинә Сафиуллина 1985 елның 21 апрелендә Теләче районы Югары Кибәхуҗа авылында туа. Алинә кечкенәдән үк җырлап үсә, төрле бәйгеләрдә катнаша, урыннар ала. Шуннан тыш шигырьләр яза һәм рәсемнәр ясарга ярата. 2002 елда мәктәпне тәмамлагач, Казан Дәуләт Культура һәм Сәнгать үниʙиpcититеның Милли сәнгать институтына укырга керә һәм 2007 елда аны тәмамлый. Шуны да әһтергә кирәк, институтта ул Татарстанның һәм Россиянең атказанган әрᴛисе , Татарстан җөмһүpиятсының Габдулла Тукай исемендәге премия лауреаты Венера Ганиева сыйныфында белем ала.

Зур сәхнәгә Алинә Сафиуллина 2006 елда, «Йолдызлар фабрикасы» проекты ярдәмендә чыга. Яшь башкаручының тавышы күпләрне хәйран калдыра. Һәм шул ук елда «Татар җыры 2006» фестивалендә Салават Фәтхетдинов белән дуэт башкара.

Инде икенче елга ук (2007 ел) Алинә үзе «Татар җыры – 2007» бәйгесендә лауреат була, ә аның «Кайтырмын» дип исемләнгән җыры – ел җыры дәрәҗәсенә лаек була. Шул ук елның җәендә Алинәнең «Ышандыр» җырына беренче клип төшерелә.

«Татар җыры – 2008» бәйгесендә дә Алинә лауреат исемен яулый.

Алинә Сафиуллина кыска гына вакыт эчендә күп кенә тамашачының күңеленә үтәргә өлгерде. Бүгенге көндә исә ул татар эстрадасында актив эәләвен дәвам итә. Клиплар төшерә, яңа җырлар яздыра, тамашачыларын концертлар белән шатландыра.

## Альбомнар
* Кайтырмын (2009 ел)

Алинә Сафиуллина җырларын төрле җыентыкларда да еш очрый.

## Шулай ук карагыз

## Чыганаклар
* Күрше.ru
* Татар эстрадасы   

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* youtube.com: Алинә Сафиуллина клипларын онлайн карау

Төркем:Татар җырчылары
Фәрит Бичури

**Фәрит Бичури** — җәмәгать эшлеклесе, Төркиядә яшәүче татар.

Ул 1949 елда Кытайдагы Харбин шәһәрендә, рус колониясендә туган. Шәрәфетдин Хәмитов кызы Сатиканың улы. 
1953 елда андагы татарлар Лев Толстой фонды ярдәме белән Төркиягә килгәннәр. Ә 1964 елда Истанбулда Фәрит Бичури катнашында Тукай исемендәге милли түгәрәк эшли башлаган. Соңыннан «Казан» исемле оешма пәйдә булган. 1979 елда исә ул хәрби түнтәрелеш вакытында ябыла.

Фәрит Бичури Төркиядә туган телне саклауга көчен куйган шәхес.

## Чыганаклар
* Фәрит Бичури: Татар теле әкренләп бетеп бара

Төркем:Чит илләрдә яшәүче татарлар
Төркем:Татар эшмәкәрләре
Сум

**Сум** (; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ) - кайбер төрек һәм иран халыкларның акча тарихи исеме.

Борынгы заманнарда Алтын Урданың, һәм анаң соң барлыкка килгән дәүләтләрнең акча берәмлеге.

Үзбәк теле, казакъ, таҗик, башкорт (әдәби нормасы *һум*),  татар, карачай-балкар, кабарда-черкес, чечен, ингуш һәм осетин телләрдә хәзерге Россия акча берәмлеге аталышы.
## Этимологиясе
Мәхмүд Кашгарый эшләрдә *таза, чиста* мәгънәcендә телгә алына.
Балыклар йолдызлыгы

**Балыклар йолдызлыгы** ( — «зур балык»; бор. төрк. *Balḯq,* шулай ук *Хут* *йолдызлыгы*; ) — Дәлү һәм Хәмәл йолдызлыклары арасындагы зур зодиак йолдызлыгы. Гадәттә аны «Төньяк Балык»ка (Андромеда астында) һәм «Көнбатыш Балык»ка (Пегас һәм Дәлү арасында) бүләләр. Хут йолдызлыгында язгы көн белән төн тигезлеге ноктасы урнашкан. Кояш 12 марттан 18 апрельгә кадәр Хут йолдызлыгында була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары сентябрь–октябрь айларында. Россиянең бөтен территориясендә күренә.

## Йолдызлар
Иң якты йолдызлар +3,6; +3,7 һәм +3,8 күренмә йолдызча зурлык белән.

**Балыклар ''α**'' — Әлришә ( — «бау»; ), икеле йолдыз, 139 яктылык елы ераклыкта урнашкан. Йолдызның A әгъзасы +4,33 йолдызча зурлык, ә B әгъзасы — +5,23 йолдызча зурлык белән ялтырыйлар. Алар уртак масса үзәге тирәсендә 720 еллы период белән әйләнәләр.

## Искәрмәләр

Төркем:Йолдызлыклар
Ташпынар

thumb|300px|Ташпынар авылының күренеше
**Ташпынар** (иске исеме Анголем) — Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүриятендә урнашкан авыл. Халык саны 212 кеше (2009). Мәйданы 6,7 км².

## Искәрмәләр

Төркем:Авыллар
Төркем:Төньяк Кипр
Әл-Гомәри

**Әл-Гомәри** (12 июнь, 1301 — 1349) (тулы исеме  *Шиһабетдин Әхмәд ибне Яхья ибне Фәдлаллаһ Әл-Гомәри әд-Димәшкый*) — гарәп галиме, географ, тарихчы, энциклопедист. 

Димәшкъта 1301 елда туа. Мисырда белем ала. Мисыр солтанының сәркатибе вазифасын әтисенең дәвамчысы буларак ала. Мәмлүкләр дәүләтенең архивын куллану мөмкинлегенә ия була. Аның әсәрләрендә тасвирланган хәбәрләр башка бер авторда да очрамый.

Төркем:Гарәп галимнәре
Төркем:Гарәп тарихчылары
Төркем:Гарәп географлары
Чүмбәли

**Чүмбәли, Цүмбәли** () — Түбән Новгород өлкәсендә урнашкан татар авылы.

720 йортта нибары 488 татар яши. Кышын яшәүчеләр 300-гә кала, 200 йортта торалар. Чүмбәли төп мәктәбендә 32 укучыга 12 укытучы белем бирә.

## Этимология
Атаманың килеп чыгышы төгәл билгеле түгел. Бер фикер буенча *Чүмбәли* атамасы фин-угор телләреннән кергән сүз булып санала. Мордва теленнән ул *чын кеше* дип тәрҗемә ителә. Халык этимологиясе аны җирле татар сөйләмендәге *шалаш, куыш* мәгънәсенә туры килүче *чумвал* сүзе белән бәйли.

## Тарих
XVIII гасыр ахырында ук бу авылда 1102 кеше яши торган була.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Видео
*Жизнь одна на земле (Чембилей). Документальный фильм о татарской деревне Чембилей Нижегородской области и ее передовых тружениках. 1973 г.

Төркем:Түбән Новгород өлкәсе татар авыллары
Canonical Ltd.

__NOTOC__

**Canonical Ltd.** — КАР гражданины, эшкуар Марк Шаттлворт тарафыннан нигезләнгән шәхси компания. Компаниянең төп максаты булып ирекле программа белән тәэмин ителешне популяштыру тора

Canonical Ltd.  Мэн утравында теркәлгән һәм бөтен дөнья буйлап таралган хезмәткәрләре бар, шул исәптән, Лондонда урнашкан төп офис һәм Монреальдәге ярдәмче-офис керә.

### Проприетар проектлар
* Ubuntu One — файлларны «болытсыман» саклау.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча компанияләр
Төркем:Бөекбритания компанияләре
Марк Шаттлворт

**Марк Ри́чард Ша́ттлворт** () — КАР эшкуары, икенче космик турист. Шаттлворт  Canonical Ltd. компаниясенә нигез сала һәм  2010 елга карата ул Ubuntu Linux операцион системасын нигезләү белән шөгылләнә.

## Сылтамалар
* Рәсми сәхифәсе
* 
* Марк Шаттлворт: «Linux — киләчәк»  — ITC Online
*  Companion 
*  Linux-Magazine Italia 

## Искәрмәләр


Төркем:Космик туристлар
Уинстон Черчилль

Сэр **Уи́нстон Леона́рд Спе́нсер-Че́рчилль** (; 1874 елның 30 ноябре — 1965 елның 24 гыйнвары) — Бөекбританиянең дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, 1940—1945 һәм 1951—1955 елларда Бөекбритания премьер-министры; журналист, язучы, хәрби, әдәбият буенча Нобель премиясе лауреаты (1953).

2002 елда BBC үткәргән сораштыру нәтиҗәләре буенча, Уинстон Черчилль тарихта иң күренекле британ .

## Тарих
* 1874 елда дөньяга килә. Бала чагында авыру була.
* 1946 елда — Уинстон Черчилль  «Салкын сугыш» башлануын берлдергән «Фултон чыгышын» ясый.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Тулы биографиясе  

Төркем:Бөекбритания премьер-министрлары
Төркем:Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:XX гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Икенче бөтендөнья сугышы
Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары
Ubuntu Foundation

**Ubuntu Foundation** (*Ubuntu Фонды*) —  Марк Шаттлворт һәм Canonical Ltd. тарафыннан нигезләнгән фонд. Төп юнәлеше озак вакыт дәвамында, Canonical компаниясенең коммерцияле эшчәнлегеннән бәйсез рәвештә, Ubuntu Linuxка ярдәм күрсәтү. Башлангыч акча өлеше 10 млн. АКШ доллары.

Хәзерге вакытта аның әгъзаларына  Canonical компаниясен нигезләүче Марк Шаттлворт, шулай ук  Ubuntu бергәлек шурасы һәм Ubuntu техник шурасы әгъзалары керә.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
* The Ubuntu Foundation  
* Ubuntu бергәлек шурасы 
* Ubuntu техник шурасы
Umma.ru

**Umma.ru** — Мәскәү Мемориаль мәчете имам-хатыйбы Шамил Аляутдиновның рәсми веб-сәхифәсе. Сәхифәгә аның вәгазьләре, мәкаләләре, Коръән тәфсире, сорауларга җаваплар һ.б. мәгълүмат чыгарыла. Сайт аркылы имамга сорау бирү мөмкинчелеге каралган. Шулай ук бу китапларны тарату максаты белән ясалган ummastore.me сәхифәсе белән тыгыз мөнәсәбәте бар.

## Сылтамалар
* Сайт адресы 

Төркем:Дини сайтлар
Төркем:Рунет
Рональд Рейган

**Ро́нальд Ре́йган** (; 1911 елның 6 феврале&nbsp;— 2004 елның 5 июне)&nbsp;— АКШ сәясәтчесе, 40-нчы АКШ президенты (1981—1989 еллар), Республикан фиркасе әгъзасы. Калифорния штатының 33-нче губернаторы (1967—1975).

Рональд Рейган АКШ-ның иң популяр президентларыннан санала.

1930 елларда Лос-Анджелескә килеп, актерлык карьерасын башлый. Соңрак General Electric ширкәтендә сәяси эшчәнлегенә керешә. Башта АКШ-ның Демократик фиркасендә әгъза булса, 1962 елда исә Республикан фиркасенә керә. 1966 һәм 1970 елларда Калифорния штаты губернаторы сайлауларында җиңү яулый.

1968 һәм 1976 елларда АКШ президенты вазифасына намзәтлек кыла, ләкин фирка эчендә сайлауларда җиңелә. 1980 елда рәсми төстә Республикан фиркасеннән президентлыкка кандидат була. Сайлауларда ул җиңә. 1981 елда аның гомеренә уңышсыз һөҗүм ясала. Байтак сәяси һәм икътисади реформалар инициаторы була.

1985 елда кабат сайланганда Американың 49 штаты аны хуплап тавыш бирә. Икенче срокта, беренчедән аермалы буларак, ССРБ белән уртак тел табуга омтыла. Рональд Рейган берничә мәртәбә Советлар Берлегендә була һәм дистәләрчә тапкыр Михаил Горбачев белән очраша.

1994 елда аның Альцһеймер чире белән авырганы билгеле булгач, Рейган халык алдына бик чыкмый башлады. Әлеге авырудан ул 2004 елда вафат булды .

## Фотосурәтләр

File:Ronald Reagan, Nancy Reagan, Pat Nixon, and Richard Nixon in 1970.jpg|Президент Никсон белән очрашуда, 1970&nbsp;ел
File:President Ronald Reagan and Nancy Reagan waving from the limousine during the Inaugural Parade (cropped).jpg|Президент инаугурациясеннән Ак йортка юл, 1981&nbsp;ел
File:President Ronald Reagan and Soviet General Secretary Mikhail Gorbachev at the first Summit in Geneva, Switzerland.jpg|Рейган һәм Горбачев, 1985&nbsp;ел
File:Reagans early 1990s.jpg|Рональд һәм Нэнси Рейган, 1990-нчы еллар башы


## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Ак йорт сайтында биографиясе  
* Сайланган хәбәрләр һәм әңгәмәләр 

Төркем:АКШ президентлары
Төркем:Калифорния губернаторлары
Төркем:АКШ республиканнары
Төркем:XX гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Шәхесләр:Салкын сугыш
Җидегән йолдыз

**Җидегән йолдыз** — күк йөзендә йолдызлыкларның исеме.

* Җидегән — Зур Җидегән йолдызлыгы
* Кече Җидегән — Кече Җидегән йолдызлыгы
* Җидегән — Өлкәр йолдызлар тупланышы
АКШ президенты

**Америка Кушма Штатлары президенты** () — АКШ башлыгы, илнең иң югары сәясәт хезмәткәре, АКШ Армиясе һәм Флоты җитәкчесе. АКШ Конгрессы кабул иткән кануннарга вето хокукына ия. Вазифа 1787 елда кабул ителгән АКШ Конституциясе белән кертелә.

АКШның беренче президенты — Джордж Вашингтон. Ул әлеге вазифага 1789 елда керешә. Илнең гамәлдәге президенты — Джозеф Байден.

* 1862 елның 22 сентябрендә — **АКШ президенты** Авраам Линкольн негр-колларны азат итү турында игълан итә.

## Намзәтләргә таләпләр
Президентка намзәт булып фәкать 35 яшьтән өлкәнрәк булган, АКШта кимендә 14 ел яшәгән АКШ ватандашы була ала. Сайлау вакытына иң яшь президент Рональд Рейган була (ул 69 яшендә сайлана). Иң яше исә Теодор Рузвельт була (42 яшь).

1951 елда Конституциягә кабул ителгән төзәтмәләр буенча бер үк кеше иң күбе 2 тапкыр президент була ала.

## Фотосурәтләр

Image:Washington (3).jpg|Джордж Вашингтон
Image:John Singer Sargent - Theodore Roosevelt - Google Art Project.jpg|Теодор Рузвельт
Image:John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg|Джон Кеннеди
Image:Official portrait of Barack Obama.jpg|Барак Обама


## Шулай ук карагыз
* АКШ президентлары исемлеге

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* АКШ президенты рәсми сайты  

*
Төркем:АКШ дәүләт төзелеше
Кыз (зодиак билгесе)

**Кыз** — язда була торган көн белән төн тигезлегеннән исәпләгәндә эклиптиканың 150°дән 180°гә кадәрге секторына туры килүче алтынчы зодиак билгесе.

Көнчыгыш астрологияда Кояш Кыз билгесендә 24 августтан 23 сентябрьгә кадәр була дип билгелиләр, ә веда астрологиясендә - 16 сентябрьдан 15 октябрьга чаклы. 

## Билге
Кыз билгесе ♍ (кайбер гизгечләрдә күрсәтелмәскә мөмкин) Юникодта 9805 унарлы номеры һәм 264D уналтылы номеры астында урнашкан.

Төркем:Зодиак билгеләре
Һава шары

right|300px|thumb|Заманча монгольфьер
**Һава шары** яки **аэроста́т** — очу максатыннан кулланылган, һавадан җиңелрәк булган очу корылмасы. Очу тышчага тутырылган газ ярдәмендә башкарыла.

Һава шарлары беренче булып кешегә һавага менү мөмкинлеген биргән. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында актив кулланыла.

Төркем:Һава аппаратлары
Төркем:Һава транспорты
Невилл Чемберлен

**Артур Невилл Чемберлен** ( 1869 елның 18 марты Эджбастон, Бирмингем — 1940 елның 9 ноябрь, Рекфилд яныдагы Хекфилд) — Бөекбританиянең дәүләт эшлеклесе, Консерватив фирка, Тори фиркасе җитәкчесе.

1937-1940 елларда Бөекбританиянең 60 нчы премьер-министры. 1938 елда Адольф Гитлер, Бенито Муссолини һәм Эдуар Даладьебелән Мюнхен килешүенә кул куя. Лондонга кайткач, аэродромда ул «Мин сезгә тынычлык китердем», — дип әйтә. Ләкин бер елдан соң агрессорны тынычландыру сәясәте файдасыз булуы ачыклана: Икенче бөтендөнья сугышы башлана. 1940 елның 10 маенда нык авырган Чемберлен вазифасын Гитлер белән компромиссыз сугыш алып бару сәясәте тарафдары Уинстон Черчилльгә тапшыра. Шул ук елны экс-премьер-министр вафат була.

## Фотосурәтләр

Image:Bundesarchiv Bild 183-H12486, Vorbereitung Münchener Abkommen, Chamberlain auf dem Flugplatz Oberwiesenfeld.jpg|Чемберлен һәм Алманиянең Тышкы эшләр министы Иоахим фон Риббентроп, 1938
Image:Bundesarchiv Bild 183-H12751, Godesberg, Vorbereitung Münchener Abkommen.jpg|Чемберлен һәм Гитлер, 1938
Image:MunichAgreement.jpg|«Мин сезгә тынычлык китердем», 1938


## Шулай ук карагыз

Төркем:Бөекбритания премьер-министрлары
Төркем:Бөекбританиянең Консерватив фиркасе әгъзалары
Төркем:XX гасыр сәясәтчеләре
Гарольд Вильсон

**Гарольд Вильсон** () — британ сәясәтчесе, Бөекбритания премьер-министры (1964—1970 һәм 1974—1976), Лейбористлар фиркасе әгъзасы һәм җитәкчесе (1963—1976). XX гасырда иң күренекле британ сәясәтчеләрдән санала. Аның җитәкчелегендә лейбористлар сайлауларда 4 тапкыр җиңү яулый. Вильсон эшеннән кинәт кенә, югары популярлык вакытында килә. Моның сәбәбе авыру булуы ихтимал.

Оксфорд университетын тәмамлый (1937). Шул ук елда көллиятләрдә икътисади тарихны укыта башлый. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында армиягә язылырга тели, ләкин аны статист булып калдыралар. Андагы эшчәнлек өчен Британ империясе Ордены белән бүләкләнә.

1945 ел сайлауларында парламентка уза. 1947 елда Клемент Эттли премьерлыгы астында сәүдә министры вазифасын үти. 1963 елда фирка лидеры булып сайлана.

1964 ел сайлауларында Лейбористлар фиркасе җиңә, ләкин урыннары аз була. Премьер-министр булып билгеләнгән Вильсон тыныч сәясәт алып барып, 1966 елда тагын сайлауларны уздыра һәм фиркагә җиңү яулый.

Премьерлык вакытында кризислар булса да, акыллы сәясәт алып барырга тырыша. 1976 елның 16 мартында кинәт кенә, үз теләге белән вазифасын калдыра. 1983 елда парламенттан китә. Гомернең соңгы көннәрендә Альцһеймер чире белән авырый. 1995 елда вафат була.

Төркем:Бөекбритания премьер-министрлары
Төркем:Бөекбритания лейбористлары
Төркем:XX гасыр сәясәтчеләре