open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Elder Scrolls II: Daggerfall

***The Elder Scrolls II: Daggerfall*** (шулай ук ***The Elder Scrolls Chapter II: Daggerfall*** буларак билгеле) — MS-DOS өчен action RPG жанрындагы санак уены, Bethesda Softworks тарафыннан эшләнгән һәм 1996 елда чыгарылган. Ул The Elder Scrolls: Arena уенның дәвамы һәм The Elder Scrolls сериясенең икенче өлеше булып тора. 2009 елдан уен freeware разрядына күчерелә һәм төзүче сайтыннан йөкләп алу өчен ачык.

*Daggerfall* — ачык дөньялы санак рольле уен. Аның вакыйгалары уйлап чыгарылган Тамриэль материгындагы Илиак култыгы ярларында бара. Исемсез төп герой императорның яшерен агенты сыйфатында төрле шәһәрләргә һәм дәүләтләргә (шул исәптән Даггерфолл шәһәренә) бара. *Daggerfall* уенчыга яңа урыннар һәм биремнәр табып, уен дөньясы буенча ирекле сәяхәт итәргә мөмкинлек бирә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Daggerfall турында мәгълүмат  «Летописи Тамриэля» сайтында
* Daggerfall уены турында мәгълүмат ESN сайтында
* https://web.archive.org/web/20100816132829/http://www.elderscrolls.net/lore/daggerfall_narrative.php

Төркем:Санак уеннары
Төркем:The Elder Scrolls
Төркем:1996 елгы санак уеннары
Төркем:Bethesda Softworks тарафыннан эшләнгән санак уеннары
Төркем:DOS өчен уеннар
Зөфәр Сафин (мәгънәләр)

* Зөфәр Сафин (1926―1985), милиция полковнигы.
* Зөфәр Сафин (1968―2023), татар җырчысы.
Туктар (Ишембай районы)

**Туктар** (, ) ― Башкортстанның Ишембай районында урнашкан торак пункт, хутор.  Административ үзәге Верхотор булган Верхотор авыл советы авыл җирлегенә карый. 1979 елда бетерелгән. 2009 елда янәдән тергезелгән. Почта индексы — 453228. ОКАТО коды — 80231825001. Координатлары 53.155761, 56.412053. 

## Географик урыны
Урал тау итәгендә, Ишембай һәм Салаваттан көньяк-көнчыгышка таба Өскәнеш елгасында урманлы урында урнашкан. 
;Ара
* Район үзәгенә (Ишембай) кадәр ― 40 км.
* Якындагы тимер юл станциясенә (Салават) ― 51 км.
## Тарих
1979 елда Башкортстан АССР Югары Советы Президиумының 1979 елның 29 сентябрендәге 6-2/312 номерлы «Башкортстан АССР административ-территориаль бүленеше буенча исәп мәгълүматларыннан кайбер торак пунктларны төшереп калдыру турында» указы нигезендә юкка чыгарылган. Авыл халкының күпчелеге,  төзелешенә бәйле, Нөгеш авылына күченгән.

2009 елда Ишембай районы муниципаль районы советының 2009 елның 9 июнендәге 12/145 номерлы «Верхотор авыл советы авыл җирлеге территориясендә яңа төзелгән торак пунктның статусын һәм атамасын билгеләү турында» карары белән яңадан оештырылган.  Административ үзәге  булган  авыл җирлегенә карый.

## Халык
Хуторда 2022 елның 22 декабренә кадәр бер кеше яшәгән. . Җәй айларында умартачылык белән шөгыльләнүчеләр яшәп ала.

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Почтовые индексы Ишимбайского района 
* Начальная страница Ишимбайского района портала «Генеалогия и Архивы»
* Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан N 126-з от 17 декабря 2004 года
* Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан 
* Башкирский отшельник из деревни Тохтары. YouTube, 29:27
*   Тахтары на Cfmoto. YouTube, 5:01

 

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:2009 елда нигезләнгән торак пунктлар
Төркем:Башкортстанның яңадан тергезелгән торак пунктлары
Төркем:Ишембай районы торак пунктлары
Спартак (стадион, Рязань)

**«Спартак»** — Рязань шәһәрендә урнашкан футбол стадионы. 2011 елда футбол кырының зурлыгы арттырылган һәм хәзер 101х67 метр тәшкил итә. 2010 елда стадионга «Олимпиец» исеме бирелә, әмма өч елдан соң «Спартак» тарихи исеме кайтарылган.

Хәзерге вакытта «Рязань-ВДВ» хатын-кызлар футбол клубы һәм «Рязань» футбол клубы өчен өй стадионы булып тора.

## Сылтамалар

* Стадионның рәсми сайты
Төркем:Россия футбол стадионнары
Төркем:Россия күп функцияле стадионнары
Төркем:Рязань спорт корылмалары
Мальшин богадельнясы

**Мальшин богадельнясы** — XIX гасыр башы архитектурасы һәйкәле. Рязань шәһәрендә (Маяковский урамы, 41 йорт) урнашкан.

## Тарих

## Хәзерге хәле
2005 елдан Мальшин богадельнясы бинасы «Зёрна» православлык нәшриятына арендага бирелгән, ул аны реставрацияләү белән шөгыльләнгән. 2006 елның маенда бинаның торгызылган өлешендә «Православная книга» кибете ачылган. Бина тулысынча реставрацияләнгән һәм беренчел кыяфәт алган.

## Искәрмәләр

Төркем:Классицизм
Төркем:Әлифба буенча Россия мәдәни мирасы объектлары
Төркем:Рязаньда федераль мәдәни мирас объектлары
Төркем:Россия империясе богадельнялары
Төркем:Рязань биналары һәм корылмалары
1812 елгы Ватан сугышында катнашкан башкорт полкларына багышланган һәйкәл

'''1812 елгы Ватан сугышында''' **катнашкан башкорт полкларына багышланган һәйкәл** Сибай шәһәрендә урнашкан. Башкорт полкларының катнашуы төрле чыганакларда һәм сәнгать әсәрләрендә яхшы документлаштырылган, һәм, Владимир Путин белдергәнчә, Кенәз Кудашев отряды составындагы башкорт атлы гаскәре Мәскәү Кремлен шартлатуны булдырмаган.

Русиянең 1812 елгы Ватан сугышында җиңүенә 200 ел тулуына багышланган бердәнбер һәйкәл.

Вессен һәйкәл белән беррәттән 1812 елгы сугышта башкорт полкларының катнашуына багышланган иң зур скульптура булып санала. 2018 елның 11 гыйнварында Нидерландта Эйссель елгасы ярында 1813 елның ноябрендә Эйссел елгасын кичүдә катнашкан һәм *Нидерланд корольлеген Наполеон оккупациясеннән азат итүгә нигез салган Башкорт атлы гаскәренең батырлыгы* турында истәлекне мәңгеләштерү өчен скульптура композициясе урнаштырылган. Елганың каршы ярында, башкорт атлылары каршында Александр Таратынов һәйкәле урнаштырылган, ул 1813 елда елга аша чыгу турында боерык бирә, бу Оранский-Нассау йортын азат итүгә юл ача.

## Тарихы

1812 елгы Ватан сугышы башлангач, башкортлар тарафыннан 20 полк оештырылган, шуларның өчесе хәзер Сибай шәһәре урнашкан урында — Карагайлы елгасының Төйәләс кушылган җирдә.

Башкорт полкларына багышланган һәйкәл 2012 елның 12 октябрендә тантаналы рәвештә ачылган. Һәйкәлнең авторы – В. И. Кириллов җитәкчелегендәге иҗади күмәк.

Һәйкәл Сибай шәһәренең Таучылар проспекты белән Ф.Белов урамы киселешендәге скверга куела.

## Тасвирлау

Бронзадан корулы һәйкәлнең биеклеге — 3,5 метр. Ә ул куелган постаментның биеклеге 4 метр тәшкил итә. Постамент гранит белән йөзләнгән, аңа башкорт һәм рус телләрендә «1812 елгы Ватан сугышында катнашкан легендар Башкорт полкларына багышлана» дип язылган тактаташлар эленгән.

## Галерея

Файл:Памятник_башкирским_полкам_1812_года._Город_Сибай,_республика_Башкортостан.jpg
Файл:Gornyakov_Avenue_(Sibay)_-_5.jpg
Файл:Gornyakov_Avenue_(Sibay)_-_7.jpg
Файл:Памятник_башкирским_полкам,_участвовавшим_в_Отечественной_войне_1812_года.jpg
Файл:Gornyakov_Avenue_(Sibay)_-_3.jpg


## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстан һәйкәлләре
Төркем:Сибай
Свердловск дәүләт академия музыкаль комедия театры

**Свердловск дәүләт академия музыкаль комедия театры** () — Екатеринбургта музыкаль театр, 1933 елда нигезләнгән, 1986 елдан — академик театры. Россиянең әйдәп баручы театрларының берсе, күп тапкырлар «Алтын битлек» Милли театр премиясе иясе (шул исәптән иң яхшы спектакль өчен өч премия).

## Әдәбият
* Риф И. А. Свердловский театр музыкальной комедии. Свердловск,1959;
* Янковский М. О. Советский театр оперетты. Л., 1962;
* Коган Б. С. Добрый мир оперетты. Свердловск, 1973;
* Вас приглашает оперетта. Свердловск, 1983;
* 
* Театр в зеркале критики. Екатеринбург, 1996;
* Матафонова Ю. К. Кумиры сцены. Екатеринбург, 2000.
* Итак, мы начинаем! : 1933—1953 : библиографический указатель. Екатеринбург, 2013. http://book.uraic.ru/files/izdat/Muztheatre.pdf
* Счастливое место. Свердловская музкомедия Георгия Кугушева, Владимира Курочкина и Кирилла Стрежнева // монография / Колесников А. Г., Коробков С. Н., Иняхин А. Б., Третьякова Е. В. — Екатеринбург: Автограф, 2018. — 511 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-98955-173-6.

## Искәрмәләр

Төркем:1933 елда нигезләнгән театрлар
Төркем:РФ хөкүмәте премиясе лауреатлары
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены белән бүләкләнгән оешмалар
Ронни Флекс

**Ронелл Лангстон Плассхарт** (; 16 апрель 1992, Капелле-ан-ден-Эйссел, **Ронни Флекс** буларак күбрәк билгеле) — Нидерланд рэп-башлаучысы һәм продюсеры, SPEC лейблы белән эшли. *Zusje* хиты белән популярлык яулаган. Шулай ук Ронни Флекс 2015 елда Popprijs премиясен яулаган New Wave коллективында катнашкан.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1992 елда туганнар
Төркем:16 апрель көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Рэперлар
Рушан Якупова

**Рушан Якупова**, Рушан (*Рушания*) Мостафа кызы Якупова (*[[1928 ел]]ның [[3 февраль|3 феврале]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Ырынбур өлкәсе]], [[Тук районы]], [[Кызыл Мәчет (Ырынбур өлкәсе)|Кызыл Мәчет]] ― [[2017 ел]]ның [[17 декабрь|17 декабре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) ― рәссам ― кылкаләм остасы, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2000), Татарстанның халык рәссамы (2008). Татарстан Республикасы Рәссамнар берлеге әгъзасы (1994). СССР халык рәссамы Харис Якуповның (1919―2010) хатыны.

## Тәрҗемәи хәле

1928 елның 3 февралендә Ырынбур (1928―1929 елларда Урта Идел) өлкәсе Тук районы Кызыл Мәчет авылында туган. Әтисе Мостафа тимерче-зәркәнче, әнисе Вафия колхозчы булганнар. 5 яшендә әтисез, 8 яшеннән әнисез калган. 1941 елда бертуган абыйсы рәссам Байназар Әлминов (1909―1976) Казанга алып килә. Сугыш елларында Яңа Бистәдә урнашкан снаряд ясаучы заводта хезмәт куйган. Сугыштан соң Казакъстанда абыйсының хатынының туганнары янында яши. «Машинист ярдәмчесе» белгечлеге буенча Казалы тимер юл һөнәри училищесын, «фарфор бизәүче» белгечлеге буенча Ликино-Дулёво сәнгать-һөнәри училищесын, Казан сынлы сәнгать училищесын (1953) тәмамлаган. 

25 еллап ТАССР сынлы сәнгать фонды . Аннары татар һәм рус әкиятләре буенча иллюстрацияләр ясаган. 40 еллап шәһәр, республика, төбәк күргәзмәләрендә катнашкан. Казанда һәм Болгарда берничә шәхси күргәзмәсен оештырган. Иҗат белән даими рәвештә 1970-елларда гына шөгыльләнә башлаган. Пейзажлар, натюрмортлар ясауга, чәчәк бәйләмнәре (аларның яратканнары – сирень һәм пионнар) сурәтләүгә өстенлек биргән, коллекциясендә берничә портрет бар (ш. и., «Автопортрет» (1951), Х. Якуповның әти-әнисе Габдрахман һәм Маһикамал Якуповларның портретлары, икесе дә –1953).

«Хәзинә» галереясында 2008 елда «Татарстан сәнгатендә милли натюрморт», 2014 елда «Сынлы сәнгать. Графика» күргәзмәләре ачылган.

Әсәрләре Татарстан дәүләт сынлы сәнгать музеенда, Төркия, Германия, Бөекбритания, Израиль, Франция, Япония, АКШ  һ. б. илләрдәге шәхси тупланмаларда саклана. 

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2000 ― Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе 
* 2008 ― Татарстанның халык рәссамы

## Гаиләсе
Ире ― СССР халык рәссамы Харис Якупов (1919–2010). 1950 елда гаилә корганнар. Балалары: Фәрит (1951), И. Е. Репин исемендәге дәүләт сынлы сәнгать институтын тәмамлаган рәссам; Әнвәр (1954–1997), В. И. Мухина исемендәге Югары сәнгать-сәнәгать училищесын тәмамлаган рәссам; Айдар (1957), Казан дәүләт университетының физика факультетын тәмамлаган радиофизик.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* *Рустем Массаров*. Казанская художница Рушан Якупова. ruskartina.ru 
* *Зилә Нигъмәтуллина*. Рәссамның уң канаты. Мәдәни Җомга, 19.05.2023, № 19, 12-13нче бит.

## Моны да карагыз

Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Татарстанның халык рәссамнары
Risen

**Risen** — санак рольле уены, Piranha Bytes компаниясе проекты.

2023 елның 24 гыйнварында PlayStation 4, Xbox One һәм Nintendo Switch өчен уен порты чыккан.

## Геймплей
Роль системасы характеристикалар һәм сугышчан күнекмәләр җыелмасы белән күрсәтелә. Геройның төп характеристикалары:

* Көч
* Җитезлек
* Зирәклек
* Сәламәтлек
* Мана
* Дәрәҗә

Уен башында күп кенә уен күнекмәләре юк һәм аларны «укыту баллары» сарыф итеп ачарга кирәк. Уендагы турыдан-туры үзгәрешләрдән тыш, күнекмәләрне ачу шулай ук эстетик эффектларга ия.

Уенда һөнәрләр, сәләтләр системасы бар, шулай ук кәсепләр дә бар, мәсәлән:

* Тимерчелек
* Зәркән эше (тимерчелек эшенең бер өлеше һәм аның белән бергә өйрәнелә)
* Алхимия
* Ау
* Магик төргәкләр ясау

Сугыш системасы һөҗүмне кире кайтару, блоклар һәм чигенү куллануга нигезләнгән. Коралның төренә (кылыч, балта яки таяк) карап, көрәш стиле һәм кабул итүләр җыелмасы үзгәрә. Калканнарны бер куллы корал белән бергә куллану мөмкинлеге бар (максималь кылыч/балта осталыгы белән герой теләсә нинди кылычлар/балталар төрен бер кул белән тота).

График движогы Piranha Bytes тарафыннан эшләнгән һәм лицензияле компонентлар үз эченә ала. Уенның график өлешен эшләүчеләр тарафыннан куелган беренче скриншотлар буенча бәяләргә мөмкин.

## Булдыру
2007 елның 22 маенда Piranha Bytes JoWooD белән хезмәттәшлеген туктату турында игълан иткән, шуннан соң  һәм Gothic 3: Forsaken Gods'ны эшләү хокуклары элеккеге чыгаручыга күчкән. 2007 елның 17 июнендә компания үзенең яңа RPG проектын игълан иткән, аның чыгаручысы Deep Silver булган. 2008 елның 6 августында проектның рәсми исеме — Risen — басылып чыккан. Уен 2009 елның 2 октябрендә бөтен дөньяда чыккан.

## Искәрмәләр

Төркем:Piranha Bytes тарафыннан эшләнгән санак уеннары
Төркем:Windows өчен уеннар
Төркем:Xbox 360 өчен уеннар
Төркем:Action/RPG
Төркем:Risen
Төркем:Deep Silver тарафыннан нәшер ителгән санак уеннары
Девятаев

**Девятаев** ― фамилия.
* Александр Девятаев (1951), медицина фәннәре докторы (1996), профессор. М. П. Девятаевның улы.
* Михаил Девятаев (1917―2002), Советлар Союзы Герое (1957).

Төркем:Фамилияләр
Дҗон Буттигиег

**Дҗон Буттигиег** (1963 елның 5 октябрендә туган) Мальта өчен сакчы булган футбол элек уенчысы һәм тренеры.

## Карьера

Карьерасында Буттигиег Англиянең Слиема Вандерерз, Брентфорд һәм Свиндон Таун клубларында, Флориана футбол клубында һәм Валетта футбол клубында уйнаган.

2007 елның мартында ул Биркиркара футбол клубында беренче мәртәбә тренер булган  һәм алар белән 2008 елда Мальта Касәсен откан.
2009 елның июнендә Италиядә, Коверциано мәктәбендә УЕФА профессиональ тренер лицензиясен алган. 

2011 елның октябрендә 21 уенда бары тик ике җиңү һәм шул ике җиңү һәвәскәр уеннарда булып һәм Футбол буенча Аурупа чемпионаты 2012 Гөрҗистан - Мальта квалификация матчында бер балл отып эшеннән китәргә мәҗбүр булган.

## Халыкара
Буттигиег дебюты 1984 елның маенда булып Мальтаның Швециягә каршы Дөнья футбол Касәсе өчен квалификация матчын (исәбе 4-0) кертеп Мальта милли футбол такымы өчен катнашкан.

Мальта өчен тагын бер уйнаганы 2000 елның июнендә Англия милли футбол такымына каршы (исәбе 2 - 1) булган.

## Шәхси мәгълүмат
* 1963 елның 5 октябрендә Мальтада, Тас-Слиемада туган
* Буе: 1.83
* Роле: сакчы
### Профессиональ карьерасы
Еллар || Клуб
1981–1989 || Слиема Вандерерз
1989–1991 || Брентфорд
1990 ||	→ Свиндон Таун (үзе)
1991–1999 || Флориана
1999–2002 || Валлетта
Милли такым:
1984–2000 || Мальта
Тренерлаган такымнары:
2007–2009 || Биркиркара
2009–2011 || Мальта
2016–2019 || Слиема Вандерерз
2019 || Биркиркара
2020–2021 || Флориана

## Искәрмәләр

Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:Футболчылар
Микроикътисад

**Микроикътисад** (, , , , чыгышы   — кечкенә;  — йорт;  — закон) — икътисади теориянең җитештерү, бүлү, кулланучылар һәм алмашу эшчәнлеге барышында аерым икътисади агентларның тәртибен өйрәнә торган бүлек.

## Тикшеренүләр өлкәсе
Микроикътисад ничек һәм ни өчен икътисади карарларның индивидуаль дәрәҗәдә кабул ителүен өйрәнә: кулланучылар товарлар һәм хезмәтләр бәяләренә, шулай ук керемнәр дәрәҗәсенә карап сатып алу карарларын ничек кабул итәләр; фирмалар технология дәрәҗәсен, шулай ук керемнәр, әзер товарлар һәм хезмәтләр бәяләрен исәпкә алып җитештерүне планлаштыралар; эшчеләр кайда һәм күпме эшләргә кирәклеген хәл итәләр, индивидуаль карарлар бәя дәрәҗәсен билгеләүче гомуми базар тигезлеген булдыралар һ.б. г.

Микроикътисад — икътисад фәненең хуҗалык итүче аерым субъектлар (кулланучылар, хезмәткәрләр, фирмалар) арасындагы икътисади мөнәсәбәтләрне, аларның эшчәнлеген һәм милли икътисадка йогынтысын өйрәнүче өлеше. Ул икътисади эшчәнлекнең аерым катнашучылары юлыга торган сайлап алу проблемасын өйрәнә. Мәсәлән, товарлар һәм хезмәт күрсәтүләр базарында кулланучылар һәм җитештерүчеләрнең үзара йогынтысын, хезмәт базарында эшмәкәрлекнең һәм ялланучы хезмәткәрләр мөнәсәбәтләрен һ.б. Шул ук вакытта микроикътисад аерым базарларның һәм тармакларның ничек эшләвен дә өйрәнә. Ул аерым товарларга бәяләр ничек урнашуын, яңа предприятиеләр төзүгә, сәнәгать тармакларын үстерүгә нинди акчалар һәм ни өчен җибәрелүен, тармаклар һәм базарлар эшчәнлегенә дәүләт сәясәте ничек йогынты ясавын аңлата.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Тарасевич Л. С., Гребенников П. И., Леусский А. И. Микроэкономика. — 2006. — 374 с.
* Протас В. Ф. Микроэкономика: структурно-логические схемы. — 1996. — 169 с.
* Тигова Т. Н. Микроэкономика: краткий курс лекций. — 2003. — 66 с.

## Сылтамалар

* *Гальперин В. М., Игнатьев С. М., Моргунов В. И.* Микроэкономика 
* 50 лекций по микроэкономике 

## Моны да карагыз

Төркем:Микроэкономика
Александр Девятаев

**Александр Девятаев**,  Александр Михаил улы  Девятаев (*Александр Михайлович Девятаев, [[1951 ел]]ның [[24 сентябрь|24 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) ― медицина фәннәре докторы (1996), профессор (2000), табиб-патофизиолог, иммунолог, РАЕН мөхбир әгъзасы (биология һәм медицина секциясе буенча, 2012).

Советлар Союзы Герое Михаил Девятаевның (1917―2002) улы, «М. П. Девятаев истәлеге фонды»н оештыручы. 

## Тәрҗемәи хәле
1951 елның 24 сентябрендә Казанда туган. Әтисе Михаил Девятаев чыгышы белән хәзерге Мордовиянең Тәрби районы үзәге Тәрби авылыннан (1959 елдан штб), мукшы милләтеннән. Әнисе Фәүзия (Моратова), татар. Бертуганнары: абыйсы Алексей һәм сеңлесе Нелли.

КДУ каршындагы 131нче Казан физика-математика мәктәбен (1968), Казан дәүләт медицина институтының дәвалау факультетын (1974) тәмамлаган. 2нче курстан башлап санитар булып эшләгән. 1974 елда КДМИ патологик физиология кафедрасы каршындагы аспирантурага алына. Профессор М. А. Ерзинның соңгы аспиранты була. 1977 елдан патофизиология кафедрасы ассистенты, 1987 елдан кафедра доценты, 1998 елдан патофизиология кафедрасы профессоры.

1978 елда «Влияние мозгового антигена на высшую нервную деятельность и на неспецифические факторы иммунитета» темасына кандидатлык диссертациясе, 1996 елда «Механизмы аллергических реакций скелетных мышц» темасына докторлык диссертациясен яклаган. 

1998 елдан Казан дәүләт медицина институтының дарулар технологиясе кафедрасы профессоры. 2012 елдан РАЕН мөхбир әгъзасы (биология һәм медицина секциясе буенча). Скелет мускулларының аллергик реакцияләре механизмнарын өйрәнүгә багышланган хезмәтләр авторы. 

Чәшке мае нигезендә «Мюстела» табигый косметикасын фәнни эшләүче (фармацевтика фәннәре докторы С. Н. Егорова белән берлектә). 1993 елда «Мюстела» косметика компаниясен оештыручы (хатыны Фирдәвес Исмәгыйль кызы белән берлектә, 1998 елдан ел саен «Россиянең иң яхшы 100 товары» программасында катнашып, ел саен җиңүче булалар) һәм «Мюстела-Талир» компанияләр төркеменең генераль директоры. 

## Гаиләсе
Хатыны Фирдәвес Исмәгыйль кызы, эшмәкәр, чыгышы белән Саба районыннан, Казан мәдәният институтын тәмамлаган. «Нечкәбил» конкурсы җиңүчесе (2015). Балалары Руслан, Алина һәм Диана.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*   Девятаев Александр Михайлович. Милләттәшләр
* *Фирдәвес Девятаева*. Герой килене. Сөембикә, 2023 ел, май, 46-49нчы бит.

Төркем:Медицина фәннәре докторлары
Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Төркем:Профессорлар
Төркем:Биологлар
Төркем:Медиклар
Синан Оган

**Синан Оган** (; *[[1969 ел|1969 елның]] [[14 март|14 марты]], [[Ыгдыр]]*) — төрек сәясәтчесе. 2011—2015 елларда Төркиянең Бөек милләт мәҗлесенең Милләтче хәрәкәт фиркасеннән әгъзасы булган. 2023 елда Төркиядә президент сайлауларында ATA альянсыннан кандидат.

## Биография
1969 елның 14 мартында Ыгдырда әзербайҗан гаиләсендә туган. Ул унике яшьлек шигый мөселман, ләкин ул дини түгел. 1989 елда Мармара университетын тәмамлаган. 1993—2000 елларда Әзербайҗан дәүләт икътисад университеты деканы урынбасары булып эшләгән. 1994—1998 елларда Төркия хезмәттәшлек һәм координация агентлыгы вәкиле булып торган.

2000 елда Төркиягә кайта, Ауразия стратегик тикшеренүләр үзәгендә эшләгән, анда Синан Кавказ буенча махсуслашкан. 2004 елда TÜRKSAM халыкара мөнәсәбәтләр һәм стратегик анализ үзәген оештыра һәм җитәкләгән.

2015 елда Милләтче хәрәкәт фиркасеннән чыгарылган. Ул бу карарны судта шикаять иткән, шул ук елның ноябрендә фиркагә кире кайтарыла, әмма 2017 елның мартында яңадан чыгарылган. Оган бу карарны судта кабат бәхәсләшергә тырышкан, ләкин бу юлы аның дәгъвасы кире кагылган. Оганны фиркадән чыгаруга аның фирка сәясәтен тәнкыйтьләгән әйтемнәре сәбәп булган. Бәлки, чын сәбәп Оганның МХФда лидерлыкка дәгъвасы булгандыр, аны инде озак вакыт Дәүләт Бахчели җитәкли.

TÜRKSAM җитәкчесе сыйфатында «Валдай» клубы эшендә катнашкан.

2023 елда Төркия президентын сайлауларда уң блоктан кандидат буларак тәкъдим ителгән, 5,22 процент тавыш җыйган һәм икенче турга үтә алмаган. Икенче тур алдыннан Оган үз тарафдарларын Әрдоган өчен тавыш бирергә чакырган.

Берничә китап һәм 500дән артык мәкалә язган.

## Бүләкләр һәм премияләр
«Milliyet» газетасы (1992) һәм Мармара университеты (1993) премияләре лауреаты. 2011 елда Әзербайҗанның «Тарагги» ордены белән бүләкләнгән.

2011 һәм 2013 елларда «Елның парламентарие» булган.

2009 елда МДХМИда сәяси фәннәр кандидаты дәрәҗәсен алган.

## Искәрмәләр

Төркем:Төркия сәясәтчеләре
69 pozası

**69 pozası** — iñ tanılğan oral’ seks pozalarınıñ berse, partnerlarğa üzara oral’ stimulatsiä ütkärü mömkinlege birä.

Ber ük waqıtta üzara oral’-genital’ stimulatsiä öçen *altmış tuğız* yäki *soixante-neuf* terminı evfemistik fransuz terminı «soixante-neuf»nıñ inglizçä tärcemäse bulıp tora.

Tanılğan bulwına qaramastan, bu poza küplär öçen orgazmğa ireşü öçen bik uñaylı tügel: üzara nazlar partnerlarnı qızıqsındıra, alarğa räxätlek kiterügä dä, anı aluğa da iğtibar itärgä irek birmi. Şuña kürä bu poza yışraq prelüdiäneñ öleşe bula.

## İskärmälär

## Sıltamalar

* 

Төркем:Куннилингус
Төркем:Минет
Төркем:Сексуаль позицияләр
Кайвакыт алар кире кайталар (фильм)

**«Кайвакыт алар кире кайталар»** () — куркыныч фильм, Стивен Кингның шул ук исемдәге әсәрен экранизацияләү.

## Сюжет
Мәктәп укытучысы Джим Норман хатыны һәм улы белән балачагының шәһәрчегенә кайта, анда 1963 елда аның өлкән абыйсы Уэйнны хулиганнар үтергән, алар соңыннан тимер юл һәлакәтендә һәлак булганнар.

Әмма кайту чынбарлыкка әйләнгән коточкыч төшләр белән бәйле булып чыга. Үледән терелгән өч хулиган Джимның өч укучысын үтерәләр һәм аларның сыйныф урыннарын алалар. Әмма аларның ахыргы максаты — Джимга үч алу. Алар Норманны һәм аның гаиләсен туннельгә тарталар, әмма Джим ярдәмгә башка дөньядан үзенең абыйсы Уэйнны чакыра.

## Рольләрдә

* Тим Мэтисон — *Джим Норман*
* Брук Эдамс — *Салли Норман*
* Роберт Раслер — *Ричард Лоусон*
* Крис Диметрал — *Уэйн Норман*
* Роберт Хай Гормен — *Скотт Норман*
* Уильям Сандерсон — *Карл Мюллер*
* Николас Сэдлер — *Винни Винсент*
* Бентли Митчэм — *Дэвид Норт*
* Мэтт Нолан — *Билл Стернс*
* Тиша Валенца — *Кейт*
* Чэдд Найрджис — *Чип*
* Тимоти Грэм — *Полиция шефы Паппас*
* Уильям Кульке — *Директор Симмонс*
* Дункан МакЛеод — *Офицер Нил*
* Нэнси МакЛафлин — *Доктор Бернарди*

## Кызыклы фактлар

* Китаптан аермалы буларак, явызлар 17 елдан соң түгел, ә 27 елдан соң кайталар. Бу «Ул» романына сылтама булып тора, анда клоун Пеннивайз һәр 27 ел саен кайта.
* Йоклар алдыннан Джим һәм Салли Дино Де Лаурентис продюсерлык иткән «Кинг-Конг» (1976) фильмын карыйлар.

## Сылтамалар

Төркем:Инглиз телендәге фильмнар
Төркем:1991 елгы фильмнар
Төркем:Серияле үтерүчеләр турында фильмнар
Төркем:1991 елгы куркыныч фильмнар
Төркем:АКШ куркыныч фильмнары
Төркем:Стивен Кинг әсәрләрен экранлаштырулар
Иона Туския

**Иона Ираклий улы Туския** (; *[[1901 ел|1901 елның]] [[11 декабрь|11 декабре]] ([[24 декабрь|24 декабре]]), [[Россия империясе|Русия империясе]], Озургеты (хәзер [[Озургети]]) — [[1963 ел|1963 елның]] [[8 октябрь|8 октябре]], [[Франция]], [[Париж]])* — гөрҗи совет композиторы һәм педагогы. Гөрҗи ССРның халык артисты (1962).

## Биография
Студент чагында ук, 1922 елда, ул «Яшь гөрҗи композиторлары җәмгыятен» оештырган. 1926 елда Тифлис консерваториясен тәмамлаган; Михаил Ипполитов-Иванов (композиция) һәм М. Васильев, Андрей Карашвили (скрипка) шәкертләре. 1931 елда Ленинград консерваториясен тәмамаган; Владимир Щербачев шәкерте (композиция). 1932 елдан үз тормышын Тифлис, хәзерге Тбилиси консерваториясе белән бәйләгән, анда классик композиция укыткан (1947 елдан — профессор), ә 1948—1950 елларда — теоретик-композиторлык факультеты деканы, 1952—1961 елларда — композиция кафедрасы мөдире һәм Консерватория ректоры. Аның шәкертләре арасында: Важа Азарашвили, Реваз Габичвадзе, Отар Гордели, Феликс Алборов, Гия Канчели, Григорий Кокеладзе, Сулхан Насидзе, Иосиф Кечакмадзе, Александр Букия, Лили Иашвили һәм башка. 1935—1937 елларда Гөрҗистан композиторлар берлеге идарәсе рәисе булган. Романслар, җырлар һәм Шота Руставели исемендәге театр спектакльләре һәм фильмнар өчен музыка язган. 1949 елдан — СБКФ әгъзасы.

Дидубе пантеонында җирләнгән.

## Бүләкләр

* Гөрҗи ССРның атказанган сәнгать эшлеклесе
* Гөрҗи ССРның халык артисты (1962)
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (1946)
* ике «Хөрмәт Билгесе» ордены (05.09.1936, 17.04.1958)

## Әдәбият

* Музыкальный энциклопедический словарь / Гл. ред. Г. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — с. 558 — 
* Торадзе Г., Иона Туския, Тбилиси, 1962. 

## Ссылки

* Иона Туския КиноПоиск сайтында

Төркем:Озургетида туганнар
Төркем:Композиторлар
Төркем:Гөрҗистан композиторлары
Төркем:ССРБ композиторлары
Төркем:XX гасыр композиторлары
Төркем:Гөрҗистан кинокомпозиторлары
Төркем:ССРБ кинокомпозиторлары
Төркем:XX гасыр кинокомпозиторлары
Төркем:Педагоглар
Төркем:Гөрҗистан музыкаль педагоглары
Төркем:ССРБ музыкаль педагоглары
Төркем:XX гасыр музыкаль педагоглары
Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Гөрҗистан опера композиторлары
Төркем:Оперетталар композиторлары
Төркем:Гөрҗи ССРның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Гөрҗи ССРның халык артистлары
Шамил Солтанов (1974)

*Бу [[Уфа]] [[геология|геологы]] турында мәкалә, [[Мәскәү]] [[тарих|тарихчысы]] турында [[Шамил Солтанов (1952)|моннан]] укыгыз.*
 
**Шамил Солтанов**, Шамил Хәниф улы Солтанов (*[[1974 ел]]ның [[30 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Уфа]]*) ― тау инженеры―геолог, техник фәннәр докторы (2010), доцент, Башкортстан Фәннәр академиясе профессоры (2016) һәм президиум әгъзасы, «Углеводородларны чыгару, нефтехимик  эшкәртү һәм транспортлау»  фәнни советы гыйльми секретаре.  Фән һәм техника өлкәсендә Башкортстан Республикасы Дәүләт яшьләр премиясе лауреаты (2003). 

## Тәрҗемәи хәле
1974 елның 30 августында Уфада туган. Уфа дәүләт нефть техника университетын тәмамлаган (1996). 2000 елда «*Геолого-технологические условия применения микробиологических методов увеличения нефтеотдачи на примере месторождений северо-запада Башкортостана*» темасына кандидатлык, 2009 елда «*Геотехнологические основы регулирования разработки нефтяных месторождений с трудноизвлекаемыми запасами*» темасына докторлык (фәнни консультанты техник фәннәр докторы, профессор Вадим Евгеньевич Андреев) диссертацияләре яклаган.

1999 елдан Уфа дәүләт нефть техника университетында (УДНТУ) эшли: Геология һәм нефть һәм газ ятмаларын разведкалау (Геология) кафедрасында укытучы (1999―2002), доцент (2002―2013), профессор (2014 елдан), кафедра мөдире урынбасары.  УДНТУ технологияләр трансферы инновацион фәнни-белем бирү үзәге җитәкчесе (2011―2016); Башкортстан Фәннәр академиясенең (БР ФА) Нефть бирүне арттыру ысулларын куллануның геологик-технологик нигезләмәсе лабораториясе фәнни хезмәткәре (1996―2003), БР ФА нефть химиясе механикасы үзәгенең өлкән фәнни хезмәткәре (2004―2009), БР ФА нефть-газ технологияләре һәм яңа материаллар институты лабораториясе мөдире (2009―2015), БР стратегик тикшеренүләр институтының нефть-газ технологияләре һәм яңа материаллар үзәгенең нефть-газ чыгару процессын модельләштерү лабораториясе мөдире (2016 елдан).

2015 елдан Уфа дәүләт нефть техника университеты каршындагы диссертация советының гыйльми секретаре. УДНТУның Гыйльми советы һәм «Нефть һәм газ геологиясе» белгечлеге буенча  әгъзасы.

## Фәнни юнәлешләре
Нефть-газ ятмаларын эшкәртүне геологик-технологик нигезләү, фаразлау һәм мониторинглау. Фәнни һәм педагогик эшчәнлеге югары квалификацияле белгечләр әзерләүгә, фән, мәгариф һәм җитештерүне интеграцияләүгә юнәлдерелгән.

Нефть-газ һәм нефть промыселы геологиясе, нефть запасларын җитештерүнең нәтиҗәлелеген арттыруның эксперименталь һәм теоретик нигезләмәсе өлкәсендә белгеч.  140тан артык фәнни басма авторы. Бастырылган хезмәтләре Башкортстан, Татарстан, Пермь крае һәм Көнбатыш Себер нефть ятмаларын эшкәртү үзенчәлекләренә багышланган.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2003 – 
 
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*   Султанов Шамиль Ханифович. Академия Наук Республики Башкортостан 
* Султанов Шамиль Ханифович.  Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан»

Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:Уфа нефть институтын тәмамлаучылар
Төркем:Профессорлар
Шамил Солтанов

**Шамил Солтанов**:
* Шамил Заһит улы Солтанов (1952―2022), Россия сәясәтчесе.
* Шамил Хәниф улы Солтанов (1974), техник фәннәр докторы (*[[Уфа]]*).
Балык һәм фил

**Балык һәм фил** ( сүзгә-сүз — «Бу җәйдә», ) — 2001 елда режиссер Ли Юйның Кытай мелодрамасы.

## Сюжет
Сяо Цюнь зоопаркта эшли, ана филне карый. Сяо Цюнь — лесбиянка, әмма әнисе аның гаилә һәм балалар булдыруын сүздә тора. Сяо Цюнь аның үтенече буенча ир-атлар белән таныша, ләкин алар белән бөтенләй кызыксынмый. Шул вакытта ул Сяо Лин белән таныша һәм алар роман башлыйлар. Әнисе аның янына яшәргә килгәч, Сяо Цюнь башта үзенең серен ачмый.

Зоопаркка Сяо Цюньның иске сөеклесе Цзюньцзюнь килә һәм полициядән качып йөргәнгә күрә, аңа сыену урыны бирүне сорый. Сяо Цюнь аңа Цзюньцзюнь банкны талаган дип уйлап ярдәм итә. Ләкин полиция хезмәткәре килгәч, Цзюньцзюньны әтисен үтергән өчен эзлиләр. Сяо Лин Сяо Цюнь белән Цзюньцзюньны зоопаркта күрә һәм сөяркәсен ташлап китә.

Сяо Цюньның әнисе кияүгә чыгарга җыена. Ул әле дә кызын да кияүгә бирергә тели. Сяо Цюньга аңа хакыйкатьне әйтергә туры килгән. Әнисе шаккатыра, ләкин соңыннан кызының үз юлы белән эш итә алуына ризалаша. Сяо Цюнь шул ук вакытта Сяо Лин белән татулаша, ә Цзюньцзюньны полиция зоопаркта кулга ала.

## Рольләрдә

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

### Рецензиялар

* 
* 
* 
* 

Төркем:2001 елгы фильмнар
Төркем:Кытай мелодрама-фильмнары
Төркем:Путунхуа телендәге фильмнар
Төркем:Лесби тематикасына фильмнар
Төркем:2001 елгы Кытай фильмнары
Эндрю Вайнер

**Эндрю Вайнер** (; *[[1949 ел|1949 елның]] [[17 июнь|17 июне]], [[Бөекбритания]], [[Лондон]] — [[2019 ел|2019 елның]] [[3 декабрь|3 декабре]], [[Канада]], [[Торонто]]*) — Канада фантаст-язучысы. Англиядә туган, ә аннары Канадага эмиграцияләнгән. Өч роман һәм кырыктан артык хикәя язган. Аның өченче романы Франциядә генә басылып чыккан. 

## Әсәрләр

### Романнар

* «Станция Геһенна» (, 1987)
* «Ахырга якынлашканда» (, 2004; француз телендә «En Approchant de la fin» дип аталган беренче басма, 2000)
* «Хәбәрсез югалганнар арасында» (, 2006, Француз телендә генә «Boulevard des disparus» исеме астында бастырылган)

### Хикәяләр җыентыклары

* «Ерак сигналлар: һәм башка хикәяләр» (, 1989)
* «Бу ел нуль» (, 1998)

### Кыска хикәяләр
Аның «Кояш империясе» хикәясе Харлан Эллисон редакциясендә «»да (1972) кертелгән. Аның «Кляйнның машинасы» «»да (1998) Орсон Скотт Кард редакциясендә чыккан.

## Искәрмәләр
Проект:Төбәк тематик атналыгы

**«Төбәк тематик атналыгы»** — Википедиядә катнашучыларның дөнья илләре һәм төбәкләре турында мәкаләләр өстендә уртак эш проекты. Төп максат — сыйфатлы һәм тулы мәкаләләр язу.

Хәзерге вакытта үтүче тематик атналык — . *[[Википедия:Гамәлдәге төбәк тематик атналыгы|үзгәртү]]*

## Проект кысаларында үткәрелгән тематик атналыклар

## Куратор
* Проектның кураторы — Bumın qahan

## Моны да карагыз

Төркем:Википедия:Проект:Төбәк тематик атналыгы
Ференц Сомбатеи

**Ференц Сомбатеи** (; *[[1887 ел|1887 елның]] [[17 май|17 мае]], [[Дьёр]] — [[1946 ел|1946 елның]] [[4 ноябрь|4 ноябре]], [[Нови-Сад]]*) — Маҗарстан хәрби эшлеклесе, генерал-полковник.

## Биография
1914—1918 елларда Беренче бөтендөнья сугышында Австро-Венгрия ягында катнашкан. Маҗарстан бәйсезлек алгач, Венгрия армиясенә күчкән. 1926 елның маенда полковник дәрәҗәсен алган. 1926 елның сентябрендә Изге Людовик Хәрби академиясендә тарих профессоры булган. 1931—1933 елларда Маҗарстан армиясенең 3-нче катнаш бригадасы командующие булган. 1933—1936 елларда — армия баш командующиеның ярдәмче-адъютанты. 1936—1938 елларда Маҗарстан Изге Людовик король академиясе коменданты булган. 1937 елның маенда генерал дәрәҗәсен алган. 1939—1941 елларда — VIII корпусның баш командующие, Көнчыгыш фронтта ЭККА гаскәрләренә каршы Карпат төркеме көчләре белән командалык иткән. 1941—1944 елларда Маҗарстан Генераль оборона штабы начальнигы, 1944 елның мартында, Маҗарстаны алман гаскәрләре оккупацияләгәннән соң, вазифасыннан төшерелгән һәм өй арестына алынган, 1944 елның октябрендә Ференц Салаши хакимияткә килгәч, алманнар тарафыннан кулга алына һәм Алманиягә алып кителгән. 1946 елның 22 маенда Маҗарстанның коммунистик суды Сомбатеины кешелеккә каршы җинаятьләрдә, авырлаштыручы нәтиҗәләр белән вазифа вәкаләтләрен дөрес кулланмауда гаепле дип таба һәм гомерлек төрмәгә хөкем иткән. Ләкин тиздән ул Югославия хакимиятләренә тапшырылган, үлем җәзасына хөкем ителгән һәм хәрби җинаятьче буларак җәзаланган. 1994 елда Маҗарстан Югары Суды халык судының 1946 елгы карарларын гамәлдән чыгарган һәм Ференц Сомбатеины аклаган.

## Әдәбият

* Залесский К.А. Кто был кто во второй мировой войне. Союзники Германии. Москва, 2003

## Сылтамалар

* О Ференце Ференц Сомбатхейи на венгерском сайте
* Проект ХРОНОС
* forumkereso.hu

Төркем:Икенче бөтендөнья сугышы хәрби җитәкчеләре
Төркем:Беренче бөтендөнья сугышында катнашучылар (Австро-Венгрия)
Төркем:Генерал-полковниклар (Маҗарстан)
Никки Андерсон

**Никки Андерсон** (), туган вакыттагы исеме — **Николетта Прушински** (, *[[1977 ел|1977 елның]] [[1 март|1 марты]],* *[[Маҗарстан]], [[Будапешт]]*) — Маҗарстан порноактрисасы һәм фотомоделе.

## Биография
Пьер Вудманның һәм Рокко Сиффрединың фильмнарында төшкән. 1996 елда Пьер Вудманга кастингка эләккән. Бу аның беренче сексуаль һәм кинематографик тәҗрибәсе булган. 1996 елдан 2004 елга кадәр күп кенә фильмнарда төшкән.

## Премияләр һәм номинацияләр

* Hot d'Or Best European new Starlet — 1997
* Hot d'Or Best European Actress — 1999, за *L’enjeu du desir*
* *Penthouse* Pet of the Month — 2000 елның мае

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* eurobabeindex'да
* Профиль AVN сайтында
Төркем:Penthouse Pets
Төркем:Маҗарстан порноактрисалары
Төркем:Порнографик актрисалар
Маҗарстан патшалыгы

**Маҗар патшалыгы** () — Үзәк Аурупада 1001 елдан 1918 елга кадәр булган дәүләт (1920—1944 елларда шулай ук регент Миклош Һорти җитәкчелегендә Маҗар патшалыгы булган).

Хәзерге Маҗарстанның көнбатышында барлыкка килгән. Үз составына Маҗарстан, Трансильвания, Словакия, Воеводина, Закарпатье, Хорватия (Далмация һәм Истриядән тыш) һәм кайбер башка җирләрне керткән.

## Тарих

## Әдәбият

* Венгрия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* *Магистр Рогерий.* Горестная песнь о разорении Венгерского королевства татарами / Пер. с лат. А. С. Досаева. — СПб.: Дмитрий Буланин, 2012. — 304 с. — .
* *Шушарин В. П.* Крестьянское восстание в Трансильвании (1437—1438 гг.). — М.: АН СССР, 1963. — 226 с.
* *Шушарин В. П.* Крестьянская война 1514 года в Венгрии. — М.: Институт славяноведения и балканистики РАН, 1994. — 256 с.
* *Шушарин В. П.* Ранний этап этнической истории венгров. Проблемы этнического самосознания. — М.: РОССПЭН, 1997. — 512 с. — .
* *Richard Frucht.* Encyclopedia of Eastern Europe: From the Congress of Vienna to the Fall of Communism (2000)

Төркем:1001 елда барлыкка килгәннәр
Төркем:1918 елда юкка чыкканнар
Төркем:Маҗар патшалыгы
Бекешчаба 1912

**«Бекешчаба 1912»** () — Маҗарстан Бекешчабадан футбол клубы.

## Тарих
1912 елда *Békéscsabai Előre Munkás Testedző Egyesület* буларак нигезләнгән. 1948 елдан — *Békéscsabai Előre SC,* 1970 елдан — *Békéscsabai Előre Spartacus SC,* 1991 елдан *— Békéscsabai Előre FC,* 2005 елдан *— Békéscsaba 1912 Előre SE.*

1988 елда Маҗарстан кубогын яулаган.

1988/89 Кубоклар хуҗалары Кубогы уйнатуда алдан раундта Норвегиянең «Брюне» командасын 3:0, 1:2 җиңгән, 1/16да Төркиянең «Сакарьяспор» командасына 0:2, 1:0 җиңелгән. 1995 елда Интертото кубогында 4-нче төркемдә 4-нче урынны алган. Маҗарстан чемпионатында 1993/94 сезонда 3-нче урынны алган, 1994/95 елда УЕФА Кубогында 1/64да Македониянең «Вардар» командасын 1:1, 1:0 җиңгән, 1/32да Рәсәйнең «Текстильщик» командасына 1:6, 1:0 җиңелде.

## Сылтамалар

* Рәсми сайт

Төркем:Маҗарстан футбол клублары
Төркем:Бекешчаба
Сицилияле Фелиция

**Сицилияле Фелиция** (якынча 1078 — якынча 1102) — Маҗарстан патшасы Кальман I Китапчының беренче хатыны.

## Биография
Фелиция Сицилия графы Рожер I һәм аның икенче хатыны Эрембурга де Мортенның өлкән кызы булган. Аны традиция буенча Бусилла дип атаганнар, ләкин бу исем, мөгаен, дөрес аңланмаган борынгы Итальян сүзе «Pucelle» сүзеннән килеп чыккандыр, бу «гыйффәтле кыз» дигәнне аңлата. 1096 елда Маҗарстан патшасы Кальман I Китапчы Филицияне аңа кияүгә бирергә тәкъдим итәр өчен, үз илчеләрен аның әтисенә җибәргән, ләкин Сицилия графы бу тәкъдимне кире каккан. Маҗарстан патшасының икенче илчелеге епископ Хартвик җитәкчелегендә җибәрелгән, ләкин граф алга таба сөйләшүләр алып баруны таләп иткән. Ахыр чиктә, патшаның кече абыйсы принц Алмош җитәкчелегендәге илчеләр уңышларга ирешәләр һәм Маҗарстанга кайталар, Филицияне озата баралар, анда ул якынча 1097 елда патша Кальманга кияүгә чыккан.

Фелиция белән бергә Маҗарстанга кайбер сицилияле сарай кешеләре килгән: мәсәлән, булачак маҗар Ратот нәселенең ата-бабалары (Оливер һәм Ратот) аның озата баруында булганнар.

Фелиция үлгәч, аның калдыклары Секешфеһервар шәһәренең базиликасында җирләнгән. Аның үлеменнән соң озак та үтми, 1112 елда патша Владимир Мономахның кызы Евфимиягә өйләнгән.

## Искәрмәләр

Төркем:XI гасыр хакимнәренең хатыннары
Төркем:XII гасыр хакимнәренең хатыннары
Төркем:Отвильләр
Төркем:Маҗарстан патшабикәләре
Аттила Чиһар

**Аттила Чиһар** (; *[[1971 ел]]ның [[29 март]]ы, [[Маҗарстан Халык Җөмһүрияте|МХҖ]], [[Будапешт]]*), шулай ук **Void** псевдонимы белән билгеле — Маҗарстан блэк-метал вокалисты.

## Биография
Аның карьерасы Маҗарстанның Tormentor метал-төркемендә башланган. 1992 елда Аттила Mayhem блэк-метал төркеменең «De Mysteriis Dom Sathanas» альбомы өчен сессион вокалист роленә чакырылган, аларның элеккеге вокалисты Dead үз-үзенә кул салганнан соң. Аттила беренче тапкыр Mayhem'га кушылгач, ул дуңгыз башларын һәм үлгән хайваннарны сәхнәдә чыгыш ясаганнарда куллану белән шаккаткан. Чиһар Revolver журналына биргән интервьюсында үзенең вегетариан булуын әйткән. Кайбер фанатлар Аттиланың вокалын урынсыз дип санасалар да, альбом юнәлеш тарихында иң мөһим альбомнарның берсе булган.

Mayhem'дан соң Чиһар Plasma Pool (дарк-эмбиент), Aborym (кибернетик блэк-метал) һәм Korog кебек берничә эксперименталь проектта эшләвен дәвам иткән.  2004 елда ул Американың Sunn O))) дроун/дум-метал-төркеменең «Decay 2 (Nihil’s Maw)» җыры өчен вокаль партия яздырган. Ул төркемнең рәсми булмаган әгъзасы булып санала һәм хәтта Sunn O)) белән аларның Аурупа турендә чыгыш ясаган. Берникадәр вакыт ул шулай ук Keep Of Kalessin төркеме белән эшләгән.

Соңрак Аттила Aborym'ны калдырган һәм Maniac вокалисты аларны ташлап киткәч, Mayhem'га яңадан кушылган. Чиһарның Aborym өчен соңгы язмасы «Generator» альбомыннан «Man Bites God» трегында төп вокал булган. Шул ук вакытта Аттила дроун-юнәлешләрдә тыгызрак эшли башлаган, Грег Андерсон һәм Орен Амбарчига «Burial Chamber Trio» исемле яңа проектта кушылган. Бу проект Southern Lord Records лейблында чыгарылган ике релиз яздырган һәм аз санда концертлар уйнаган.

Аттила аерылышкан, ике баласы бар. Инженер-техник белемгә ия. Хәзер Будапештта яши.

## Моны да карагыз

* Dead
* Euronymous
* Варг Викернес
* Mayhem
* Tormentor

## Сылтамалар

* Официальный сайт Mayhem

Төркем:Музыкантлар
Төркем:Маҗарстан музыкантлары
Төркем:Блэк-метал музыкантлары
Смиловичи мәчете

**Смиловичи мәчете** () ― Беларусиянең Минск өлкәсе Червень районы Смиловичи шәһәр бистәсендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (*[[мәчет]]*). Яңа бинасы 1996 елда ачылган.

2009 елгы халык исәбен алу мәгълүматлары буенча, Смиловичида 100 татар гаиләсе яшәве исәпкә алынган (бистә халкының 2,15 % ы).

## Тарих
XIV―XVI гасырларда бүгенге Смиловичи читендә татарлар урнаша, Татар бистәсе барлыкка килә. Бер версия буенча, Смиловичи исеме Смил (Аллаһы барысын да ишетә) сүзеннән килеп чыккан. 

Татар җәмгыяте безнең көннәргә кадәр сакланган. Сугыштан соңгы чорда Смиловичида  барлыкка килүгә бәйле рәвештә, шулай ук Башкортстаннан чыккан кешеләр дә яши.

Смиловичи авылында (1963 елдан шәһәр бистәсе) беренче агач мәчет 1880-еллардан эшләгән. 1930 елда ул җимерелгән. 

1994 елда оешкан Беларусия мөселманнарының дини берләшмәсе ярдәме һәм танылган иҗтимагый һәм фәнни эшлекле, Беларусия мөселманнары мөфтиенең элеккеге урынбасары Ибраһим Канапацкий (1949―2005)  тырышлыгы белән 1996 елда мәчетнең яңа кирпеч бинасы төзелгән.  Мәчеттә гыйбадәтләрне Смиловичида туган Ибраһим Канапацкий, гадәттә, үзе үткәргән.

## Тасвирлама

Ике катлы бина ак кирпечтән төзелгән, аның башында ярымай куелган гөмбәз―манара тора. Мәчет диварларында гарәп телендә Коръәннән аятьләр язылган.

Мәчеттә намазлар җомга көннәрендә генә үткәрелә. Кечкенә мәхәллә көн саен гыйбадәтләр үткәрү мөмкинлеген бирми. Мәчетнең имамы Руслан Абү Әхмәт бирегә 27 км ераклыктагы Минскидан килә (гадәти тормышта ул эшмәкәр, кечкенә азык-төлек кибете бар). 

Смиловичиның хәзерге татар җәмгыятендә йөздән артык гаилә исәпләнә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Смиловичи. globustut.by
## Моны да карагыз
* Беларусиядә ислам
* Ибраһим Канапацкий
Төркем:Беларусия мәчетләре
Төркем:Смилавичы
Маҗарстан байрагы

**[[Маҗарстан]] байрагы** () — Маҗарстанның дәүләт символларының берсе. Өч тигез зурлыктагы горизонталь буйдан торган турыпочмаклы тукымадан гыйбарәт: өске — кызыл, урта — ак һәм аскы — яшел. Байракның киңлеге белән озынлыгы нисбәте — 1:2.

Маҗарстан илтамгасының илтамга (ливрей) төсләреннән килеп чыккан.

Кызыл төс Маҗарстан бәйсезлеге өчен көрәштә коелган Маҗарстан патриотларының канын символлаштыра. Ак төс —  Маҗар халкының әхлакый чисталыгы һәм идеалларының намуслылыгы символы. Яшел төс — илнең яхшырак киләчәгенә өмет символы.

## Хәрби байраклар

Файл:Naval_Ensign_of_Hungary.svg|Хәрби-диңгез байрагы
Файл:War_Flag_of_Hungary.svg|Армия байрагы


## Сылтамалар

* Факты о Венгрии. Национальная символика, национальные праздники. Издание Министерства иностранных дел Венгерской Республики. 2003 
* Национальные символы Венгрии: флаг " МОЯ ВЕНГРИЯ
Төркем:1952 елгы байраклар
Төркем:Байраклар
Болгар-маҗар сугышлары

**Болгар-маҗар сугышлары** —  IX—XIV гасырларда Маҗар патшалыгы һәм Болгар патшалыгы арасында конфликтлар сериясе. Сугыш хәрәкәтләре Балкан ярымутравының төньяк һәм көнбатыш өлешләрендә, хәзерге Төньяк Сербия, Көньяк Румыния һәм Төньяк Болгария территорияләрендә барган.

IX гасыр ахырында беренче бәрелешләрдән соң маҗарларга көнбатышка күченергә туры килгән. X гасырда маҗарлар болгарларны хәзерге Трансильваниядән куып чыгарганнар һәм аларны Урта Дунай түбәнлегенең көнчыгыш өлешендә хакимияттән мәхрүм иткәннәр. Аларның Болгариягә талау һөҗүмнәре гасырның беренче яртысы ахырына кадәр, тынычлык имзаланганчы дәвам иткән. Ике як та 1003 елда яңа сугыш башланганчы дуслык мөнәсәбәтләрен саклаган.

1185 елда Икенче Болгар патшалыгына нигез салынгач, маҗарлар һәм болгарлар Белград, Браничев, Видин һәм Олтенияне контрольдә тоту өчен сугышканнар.

## Әдәбият

* Димитров, Христо. Българо-унгарски отношения през Средновековието. София, 1998.
Төркем:Маҗарстан сугышлары
Төркем:Беренче Болгар патшалыгы сугышлары
Төркем:Икенче Болгар патшалыгы сугышлары
Төркем:Илләр арасында сугышлар
Төркем:IX гасыр сугышлары
Төркем:X гасыр сугышлары
Белем.ру

**Белем.ру** — татар телендә интернет-белем үзәге, интернет-портал. Оешманың нигез салучысы һәм директоры булып Гатауллин Раил Мәүлет улы тора.

## Тарихы

«Белем.ру» җаваплылыгы чикләнгән җәмгыятенә 2007 елның 14 июнендә нигез салынган. Порталга нигез итеп моңа кадәр эшләп килгән http://minem.pochta.ru материаллары алына. Проектны башлау эшләрен Татарстан Республикасы Хөкүмәтенең һәм Мәгариф һәм фән министрлыгы финанслаган.

2008 елда порталның Ресурслар каталогы тулыландырылып алып барыла башлый, веб-каталог булдырыла, портал укучыларын системалы рәвештә дөньякүләм мәгариф яңалыклары белән таныштырып бару оештырыла. Порталны төрле елларда Раил Гатауллин, Айгөл Әбсәләмова, Рамил Нигъмәтуллин, Гөлназ Талипова алып баралар.

2009 елда портал «Мирас» китапханәсе белән тулыландырыла.

2010 елдан «Белем җәүһәрләре» татар интернет-проектлары бәйгесенә нигез сала, 2014 елдан бәйгенең төп оештыручысы булып «Татнетны үстерү фонды» билгеләнә.

2015 елдан порталда «Әдәби җәүһәрләр» россиякүләм бәйгесе үткәрелә башлый.

2016 елдан укытучылар өчен блоглар алып бару мөмкинлеге булдырыла.

## Сәхифәләре

Порталның төп сәхифәләре:

* Мәгариф өлкәсендәге яңалыклар (Татарстан, Россия, чит ил, «Булмас димә» рубрикалары белән);
* Электрон мәгариф ресурслары каталогы (рубрикатор белән);
* Заказлар һәм ресурслар кабул итү бүлмәсе;
* «Белем.ру» ҖЧҖ оештырган бәйгеләр;
* Блоглар;
* «Мирас» электрон китапханәсе;
* Видеоальбом;
* Аудиоальбом;
* Веб-сайтлар каталогы;
* Профессиональ-тематик фикер алышу форумы;
* Истәлекле даталар календаре;
* Мәгариф өлкәсендә эш эзләү системасы;
* Сорау-җавап (FAQ).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

 

Төркем:Татар интернеты
Төркем:Рунет
Төркем:Татар сайтлары
Канапацкий

**Канапа́цкий** ― фамилия. Липка татарларының шляхта нәселе вәкилләре фамилиясе.
* Ибраһим Канапацкий (1949―2005), тарих фәннәре кандидаты, доцент.
* Муса Канапацкий (1926―2020), Польшада беларус һәм татар җәмәгать эшлеклесе, журналист. Хәсән Канапацкийның улы.
* Хәсән Канапацкий (1879–1953), татар милләтеннән беларус хәрби һәм милли эшлеклесе, полковник. 
----
* Галина Канапацкая (1900―1989), Польша җиңел атлеты, диск ыргыту буенча IX Олимпиада уеннары чемпионы, Польша спорты тарихында беренче Олимпия чемпионы.
* Зорина Канапацкая (1978), тарих фәннәре кандидаты, доцент. И. Б. Канапацкийның кызы.
Төркем:Фамилияләр
Деллө күле

**Деллө күле** ( буларак та билгеле, *Көньяк күл*) — кайчандыр Кечкемет үзәгендәге иң әһәмиятле сулык булган, һәм бүген аның урынында яшеллеккә бай Гиенес Михали мәйданы урнашкан.

## Тарихы
Кечкеметның беренче иҗтимагый яшел зонасы 1834-37 елларда юрист һәм инженер Михали Гиенес тырышлыгы белән сазлыклы Көньяк күл урынында булдырыла. Күлнең кибүе шәһәрдә 1816 елдан бирле җәмәгатьчелек арасында борчулар тудырган. Күпләр сазлыкны саклау яклы булганнар, аннан кайвакыт «үле һава» чыккан, һәм мондый суын янгын вакытында вагоннарны тутыру өчен кулланырга мөмкин булган. Ахыр чиктә, ул киптерелә һәм аның территориясендә агачлар утыртыла. 1840 елларда ук бу бакча бер ярым акр мәйданлы "белемле тамашачылар өчен күңел ачу һәм йөрү өчен бердәнбер урын"га әверелә. Бакча үзәгендә музыкантлар өчен киоск һәм кондитер бүлмәсе төзелә. Бакчадагы 600 агачны 1880 елда җир асты суларының күтәрелеше юк иткән диярлек. Су киткәч, бакча торгызылган. Шул ук вакытта су агызу, паркны яктырту, эскәмияләр урнаштыру һәм аны тере койма белән әйләндереп алу кайгыртыла.

## Сылтамалар
* Hírös Naptár (2008. január).

## Әдәбият

* Joós Ferenc: Barangolások Kecskeméten (Kecskemét, 1968).

Төркем:Маҗарстан күлләре
Мона (утрау)

**Мона утравы** (, ) — Атлантик океанда Пуэрто-Рико һәм Гаити утраулары арасында Кариб диңгезенең Мона борынында урнашкан утрау.

## География
Мәйданы — якынча 57 км². Пуэрто-Рикодан көнбатышка таба 66 км ераклыкта урнашкан, аның административ өлеше булып тора.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 
Төркем:Пуэрто-Рико утраулары