open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
I Маде Сидиа

**I Маде Сидиа** - ул Бали Ваянг марионетка унатучысы. Ул Балиның иң танылган күләгә актёрларының берсе.
1992 елда Индонезия Дәүләт Сәнгатьләр Колледжыннан Бали театры (Педаланган) буенча дәрәҗә алып тәмамлаган. 1993 елдан бирле ул Денпасар Сәнгатьләр Институты, Бали, Индонезиядә факультет әгъзасы булып торган. 2000 елда ул Парипурна Сәнгать Компаниясендә, Бона, Гианьярда Директор булган һәм 2002 елда Денпасар Сәнгатьләр Институты Театр Бүлегендә Җитештерү Директоры булып киткән.
Ул бөтен дөньядан йөзләрчә мәктәп укучылары белән эшләгән, ул аларга Ваянг Кулит һәм Кечак өйрәткән. Соңгы вакытта ул Джон Кортин Сәнгатьләр Колледжыннан 9 Драма Укучылары белән эшләгән, ул аларга Ваянг марионетка эшен, кайонан биюләрен, Кечак биюен һәм традицион макияж һәм костюмнарын өйрәткән. Бары тик җиде атна регуляр булмаган практикадан соң, студентлар Маденың хореографиясен башкарганнар.

## Казанышлары
2008 елда "BALI ARTS FESTIVAL" Ачылу Церемониясендә директор, Гонг Кебьяр Бәйгесе өчен хореограф.

"MOKSA" тамаша әзерләүнең сәнгать мөдире, ул Индонезия Сәнгатьләр Инситуты тарафыннан Гунарса Сурәт Сәнгатьләре Музееның 10-еллыгында тәкъдим ителгән булган.

"THE THEFT OF SITA" халыкара мультимедиа җитештерүе, беренче мәртәбә Әделайд Фестиваленда 2000 елда башкарылган булган һәм Америка Кушма Штатларына, Европага, Азиягә һәм Австралиягә дөнья туры булган.

2008 елда Җакартада Дөнья Әйләнә-Тирә Көнендә "HARI KESAHATAN" тамашасы.

Сандра Тибодө тарафыннан язылган, Андриш Сэнт Клэр Австралия сәнгать режиссёры белән хезмәттәшлектә "DIBURU WAKTU" театр һәм мульти-медиа тамашасы.

Келола тарафыннан спонсорланган, Камбоджа башкаручы Манкосал һәм сәнгать директоры Делфин белән Камбоджада, Ангкор Ватта 2005 елда Мәдәниятара тамаша.

Пертта 2008 елда UNIMA-да остаханәләр бирергә һәм башкарырга чакырылган булган.

## Бүләкләр
1978 елда Бали Балалар Марионеткачылар Бәйгесендә икенче җиңүче
2003 компания Бөтен-Бали Балалар Гонг Кебйар Бәйгесендә беренче җиңүче булган.

## Тышкы сылтамалар
* Wayang, culinary installation open Art Summit  The Jakarta Post - November 2, 2007
*  NEXT WAVE FESTIVAL REVIEW; A Tale Told by Shadows Blends the Old and the New New York Times - October 19, 2001

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
I Геде Сумантара Ади Пратама

**I Геде Сумантара Ади Пратама** Карангасемның мэры.

## Тышкы сылтамалар
*About Karangasem  - Bali Sawadee
*Quake shakes Indonesia's Bali  CNN - January 2, 2004

Төркем:Һинд дине
Төркем:Сәясәтчеләр
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине сәясәте
Зөя Успение монастыре

**Свияжск Алла Анасының дөньядан күчүе ирләр монастыре** - Рус Православие Чиркәвенең Татарстан митрополиясе Казан епархиясенең гамәлдәге ирләр монастыре (Мәскәү патриархаты), Казан крае һәм Идел буе православие чиркәве бишеге. ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы объекты булып тора.

## Тарих
Свияжск Алла Анасының дөньядан күчүе ирләр монастыренә, Казан епархиясе учреждениесе белән беррәттән, 1555 елда нигез салына. Монастырьга нигез салучы һәм аның беренче рухание-архимандрит Герман (Садырев-Полев) була, соңрак ул икенче Казан архиепискобы булып китә (1564-1566), изге Герман, Казан могҗизачесе буларак дан казана. Аның шифалы куәте 1592 елдан башлап монастырьнең төп изге урыны булып санала.
Свияжск Алла Анасының дөньядан күчүе ирләр монастыре - XVI—XVIII гасырлар дәвамында Казан епархиясенең һәм Урта Идел буеның төп православие рухи-агарту һәм миссионерлык үзәге. Сакланып калган мәгълүматлар буенча, изге китап һәм дини китаплар бастыру өчен изге Германның типографиясе Мәскәүдә Иван Федоровның типографиясенә караганда иртәрәк барлыкка килә.
XVI-XVIII гасырларда монастырь Урта Идел буенда иң бае була һәм Россиянең иң бай 20 монастыре арасына керә. Свияж архимандриты Русьтә әһәмияте буенча 7 нче урынны били. 1764 елдагы реформа алдыннан  монастырь җирләрендә Казан епархиясенең калган барлык монастырьларында бергә шул кадәр үк санда булганча - 7200 крестьян ир-ат була.

## Галерея

Sviyazhsk Uspensky Monastery 08-2016 img2.jpg|
Sviyazhsk Uspensky Monastery 08-2016 img1.jpg|Архимандрит корпусы
Sviyazhsk Uspensky Monastery 08-2016 img4.jpg|Туганнар корпусы
Sviyazhsk-uspensky-tmpl.jpg|Успение соборы
Sviyazhsk-uspensky-tmpl-interior.jpg|Успение соборы интерьеры


## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча бөтендөнья мирасы объектлары
Төркем:Татарстан истәлекле урыннары
Төркем:Зөя
Төркем:Рус православ чиркәве
Төркем:Россиядә Бөтендөнья мирасы
Багус Сетиади

**Багус Сетиади** (1966-ынчы елның 24 июненда туган) - Индонезиядән карьерасын бетергән ир кеше бадминтон уйнаучысы. Сетиадиның китү сәбәбе - 1990-ынчы елларда регуляр тренировка вакытында аның спарринг партнёры Имай Хендрадан волан Сетиадиның күзенә эләгеп җәрәхәтләнү.

## Карьерасы
Ул 1991 IBF Дөнья Чемпионлыкларында ирләрнең пар уеннарында Имай Хендра белән бронза медален откан. 1990-ынчы елларда алар ирләрнең парларында Финляндия Халыкара бәйгесен отканнар.

## Искәрмәләр
*Results 1989-1993

Төркем:Һинд дине
Төркем:Спорт
Ваян Юданэ

**I Ваян Где Юданэ** гангса уйнаучысы һәм Яңа Зеландиядә Бали музыкасын тәкъдим итүчесе. Аның эшләре, аеруча, *Entering the Stream*, халыкара танылган булган.

Аның Пол Грабовски белән хезмәттәшлеге, *The Theft of Sita* (Ситаны урлау), Нью-Йорк Шәһәрендә 2001 елда Яңа Дулкын Фестивалендә башкарылган булган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтмалар
*''Crossroads of Denpasar'', ABC Classic FM *The Listening Room*, playlist 27 October 2003

Төркем:Һинд дине
Төркем:Музыка
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине музыкасы
Ваян Лимбак

**Ваян Лимбак** (1897/якынча 1910 - 5 cентябрь, 2003) - Уолтэр Спайс белән Индонезия Кечак биюен барлыкка китерү өчен эшләгән Индонезия биючесе булган.

## Тышкы сылтмалар
*Wayan Limbak -- Balinese Dancer, 106 New York Times - September 14, 2003

## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Җаяпангус

**Җаяпангус** (якынча1178-81) Бали патшасы булган. Ул үзенең язмалары буенча билгеле, аларның кайберәүләре салымнарга карый.

## Биографиясе
Ул мәшһүр хөкемдар Аирлангганың токымыннан булган.

Җаяпангус Патшабикә Ардҗаяденгьаякетенаның әтисе булырга мөмкин. Ул аннан алдан килгән.

## Шулай ук карагыз
* Бали тарихы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Andy Barski, Albert Beaucort and Bruce Carpenter, Barski (2007). *Bali and Lombok*. Dorling Kindersley, London. .

Төркем:Һинд дине шәхесләре
Агунг Аном

**Агунг Аном** (Менгви) (якынча 1690 - 1722) Балиның Менгви Патшалыгының патшасы булган. Агунг көчле төньяк Булеленг патшалыгыннан принцессага өйләнгән, ул Густи Панҗи Сактиның кызы булган. Соңыннан ул Менгвиның доминионын көнчыгыш Явага Бламбанганга киңәйткән. Ул Англураһ Агунг токымыннан булган, бу Гелгел патшалыгының министры булган, ул аның соңгы патшасын 17-енче гасыр уртасында тәхеттән китәргә мәҗбур иткән.

## Асбилгеләмәләр

## Искәрмәләр

* 

Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине сәясәте
Арджаяденгджаякетана

**[[Бали]]ның Арджаяденгджаякетана [[Патшабикә]]се** 1200-енче елда утрауның Патшабикәсе булган.
Ул Җая Династиясе әгъзасы булган (Вармадэва династиясе) һәм Патша Җаяпангустан соң тәхеттә булган, бу мөгаен аның әтисе булган.
Арджаяденгджаякетана мөгаен Патша Хаджи Экаджаяланчананың әнисе булган. Ул аның регенты булган.
Аның һәм аның улыннан соң тәхеттә Патша Бхатара Гуру Шри Адикунтикетана булган.

## Чыганаклар

Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине сәясәте
Макутавангса Вардхана

**Шри Макутавангса Вардхана** Көнчыгыш Явада, Меданг Патшалыгының патшасы булган, ул безнең эраның 990-ынчы елларына кадәр хакимлек иткән. Ул Патшабикә Исьяна Тунггавиҗайя һәм Патша Шри Локапаланың улы һәм варисы булган. Ул Исьяна династиясенә карый, аны аның дәү әтисе, Мпу Синдок нигезләгән, ул Ява белән якынча безнең эраның 10-ынчы гасырда хакимлек иткән.

## Хөкемдарлык итүе
Макутавангсаның хөкемдарлыгы турында күп мәгълүм түгел. Пучанган язмасында ул Патша Аирлангганың дәү әтисе дип искә ала. Язмада ул Патшабикә Исьяна һәм Патша Локапаланың варисы булган һәм Мпу Синдокның оныгы булган дип әйтелә. Пучанган язмасында шулай башка патша Дһармавангса Тегуһ искә алына, шулай да, Патша Макутавангса һәм Дһармавангса арасында бәйләнеш ачык тасвирланмаган булган. Язмада искә алынганча Патша Макутавангса Вардхананың Махендрадатта дигән кызы булган, ул шулай ук Гунаприйя Дһармапатни буларак мәгълүм. Ул Балиның Патшабикәсе булган, Бали Вармадева династиясенең Удаяна Вармадэва Патшасына кияүгә чыгарга алдан әйтеп куйган булган. Патшабикә Махендрадатта Аирлангганың әнисе булган. Патша Дһармавангса Тегуһ хөкемдарлыгын безнең эраның 991-енче елда башлаганы мәгълүм, шулай итеп тарихчылар ышануынча Дһармавангса Махендрадаттаның бертуганы булган, шулай итеп алар икесе дә Макутавангса Вардхананың токымы булган.

## Искәрмәләр

## Библиографиясе
* Marwati Poesponegoro & Nugroho Notosusanto. 1990. *Sejarah Nasional Indonesia Jilid II*. Jakarta: Balai Pustaka
* Slamet Muljana. 1979. *Nagarakretagama dan Tafsir Sejarahnya*. Jakarta: Bhratara

Төркем:Һинд дине
Мпу Синдок

**Мпу Синдок**, тәхет исеме: **Шри Исьяна Викрамадхамматунггадэва**, Санджая Династиясенең соңгы патшасы булган, ул Үзәк Яваның Меданг Патшалыгы белән хөкемдарлык иткән, бу безнең эраның якынча 928 яки 929 елга туры килгән вакыт. Мпу Синдок безнең эраның 929-ынчы елда Матарам Патшалыгының куәт урынын Үзәк Явадан Көнчыгыш Явага күчергән, бу мөгаен Мерапи Тавының атуы яки/һәм Шривиджаядан яу белән килү нәтиҗәсендә булган.
Патшалыкның яңа башкласы Ватугалуһ булган, ул Брантас Елгасы ярларында урнашкан булган, хәзерге Җомбанг Регентлыгы янында. Яңа патшалыкның исеме Матарамнан "Меданг"ка үзгәртелгән булган, гәрчә аның турында төрле әдәбиятта һаман шулай ук "Матарам" дип язганнар. Мпу Синдок шулай ук Исьяна Династиясенең нигезләүчесе булган, һәм шулай итеп яңа патшалыкны кайвакыт "Исьяна" дип атаганнар. Хәзерге вакытта Һиндстанда, Колкатада язма Мпу Синдокның Аирланггага кадәр варисларын тасвирлый, бу безнең эраның 11-енче гасырына туры килә.
Мпу Синдокның ике хатыны булган, шуларның берсе, Шри Парамешвари Дьяһ Кби, мөгаен Дьяһ Ваваның кызы булган, бу Үзәк Явада Матарамның алдан килүче патшасы. Шулай итеп, Мпу Синдок өйләнеп Матарамның тәхетенә утырган.
Аның патша булган вакытында Какавин Рамаяна һәм Сангхьянг Камахаяникан язылган булган. Мпу Синдоктан соң аның кызы Исанатунгавиджая тәхеткә утырган.

## Шулай ук карагыз
*Матарам Патшалыгы

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине сәясәте
Видья Дхар Шукла

**Видьядхар Шукла** 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Сөнгатулла Мәһдиев

**Сөнгатулла Мәһдиев**, Сөнгатулла Бәдретдин улы Мәһдиев (*[[1885 ел|1885]]—[[1938 ел|1938]]*), мәгърифәтче, имам-хатыйб, сәяси золым корбаны. Татарстанның халык язучысы әдәбият галиме Мөхәммәт Мәһдиевның (*[[1930 ел|1930]]—[[1995 ел|1995]]*) әтисе.

## Тәрҗемәи хәле
1885 елда туган. 1895—1905 елларда Казан губернасы Мамадыш өязе (*хәзерге* Татарстанның Саба районы) Сатыш авылы мәдрәсәсендә укыган. Әлеге мәдрәсәне тәмамлагач, Диния нәзарәтеннән указ алып, Казан губернасы Арча өязе (*хәзерге* Татарстанның Арча районы) Гөберчәк авылы мәхәлләсендә имам-хатыйб була. Патша армиясендә хезмәт итә. Гөберчәк мәчетенең өлкән яшьтәге мулласы вафат булгач, авыл халкы үтенече буенча, хәрби хезмәттән чакыртып алына һәм Гөберчәк авылында мулла вазифасында хезмәт итүен дәвам итә.

1938 елда шәхес культы чорында сәяси золымга эләгеп, һәлак була (атып үтерелә). 1957 елда аклана.

Мәдрәсәдә укыганда, патша армиясендә хезмәт иткәндә һәм аннан кайткач та шигырьләр, җырлар (*мәсәлән*, «Шәкертләрнең шаян җыры») язуы мәгълүм.

## Армиядә язган җыры


Бакчадагы миләшне 
Берәү дә әйтми балан дип.
Чит җирләрдә бик күп йөрдем - 
Берәү дә әйтми балам дип.

Аккош оча кала дип,
Оядагы балам дип.
Минем әнкәй уйлый микән,
Кайда газиз балам дип.

Безнең үз илемез түгел,
Барын сатып аламыз.
Җәйге кояш баешында
Хезмәт итә балаңыз.

Бергә чаклар бар иде,
Киң урамнар тар иде.
Киң урамнар тар булса да,
Аулак юллар бар иде.

Бар иде рәхәт чакларым,
Бишектәге оландай.
Инде хәзер без ятамыз,
Бөгәрләнгән еландай.

Алмачуар матур үрдәк
Сарсаз дигән күлләрдә.
Бакчада гөл чәчәк атар,
Без кавышкан көннәрдә.



## Гаиләсе
Улы Мөхәммәт Мәһдиев, килене Лилия Гомәр кызы Бәширова
* Оныгы Гәүһәр Мөхәммәт кызы Мәһдиева (''Хәсәнова''), филология фәннәре кандидаты, тәрҗемәче. 
* Оныгы Искәндәр Мөхәммәт улы Мәһдиев

## Әдәбият
# Мәдрәсәләрдә китап киштәсе (*төзүче* Р. Мәһдиев). К.: ТКН, 1992, 229-231нче бит. ISBN 5-298-01052-0
 
## Искәрмәләр


Төркем:Мәдрәсә тәмамлаучылар
Төркем:Татар мәгърифәтчеләре
Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары
Төркем:Татар дин әһелләре
Төркем:Мөхәммәт Мәһдиев
Әнисә (җыр)

**«Әнисә»** — татар халык җыры, борынгы бию такмагы. Татар халык иҗатының классик үрнәге.

## Такмак тексты

## Тасвирлама
Такмакның көе матур, ритм һәм форма ягыннан төгәл. Сүзләре шулай ук зур кыйммәткә ия. Ике юллы строфаларның һәм куплетларның бер-берсенә бәйләнеп, сюжетлылык тудыруы татар халык җырлары арасында бик сирәк күренеш. Һәр строфа һәм куплетның соңгы юллары башка строфалар өчен башлангыч булып тора. Такмак өзлексез сюжет тудыра.

Такмакның борынгы вариантында кулланылган «тимер идәннәр», «көмеш өстәлләр», «алтын табаклар», «көзгеле пулатлар», мифик «Гали пәкесе» кебек гыйбарәләр такмакның Казан ханлыгы чорында иҗат ителү ихтималлыгын күрсәтә. 
  
Борынгы бию такмагын композитор Мансур Мозаффаров хор өчен эшкәртә.

Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле репертуарында такмакның яңарак варианты озак еллар саклана, шулай ук үзешчән ансамбльләр дә әлеге бию такмагын яратып башкара.

## Әдәбият
# *[[Җәүдәт Фәйзи]]*. Халык җәүһәрләре. Күңелем кыллары. Казан: ТКН, 1987, 193-194нче бит.
# Татар халык иҗаты (*төзүчеләре* Гомәр Бәширов, Афзал Шамов, Хәмит Ярми, Хатыйп Госман), Казан: ТКН, 1951 ел, 273нче бит.
# Татар халык көйләре (*төзүчесе* Александр Ключарев). Казан: ТКН, 1955 ел, 107нче бит.

## Искәрмәләр


Төркем:Татар халык җырлары
Төркем:Такмаклар
Төркем:Татар мәдәнияте
Әнисә (мәгънәләр)

**Әнисә**:
* Әнисә, хатын-кыз исеме.
* «Әнисә», татар халык җыры, бию такмагы.
## Моны да карагыз
*  «Чуаш кызы Әнисә» — Зариф Бәшири повесте (*[[1910 ел|1910]]*).
В.Акилесапиллай

**В.Акилесапиллай** (Март 7, 1853 – Январь 1, 1910) Шри Ланка тамил галиме, тамил телендә язган шагыйрь һәм язучы.

## Тәрҗемә-и хәле
Акилесапиллай 1853 елның 7 Мартында Шри Ланкада, Тринкомали шәһәрчегендә туган булган. Ул укытучы булып өйрәтелгән һәм шулай ук Мәктәп мөдире булып эшләгән. Тамил теле галиме булудан тыш, ул шулай ук Инглиз телен яхшы белгән.

Аның аеруча Тамил теленә мәхәббәте һәм тугърылыгы булган, шуның өчен ул укытучы карьерасын тәмамлаган һәм тормышын Тринкомалида Тамил телен һәм Һинд динен үстерүгә багышлаган.

## Әдәби мирасы
Аның иң мәшһүр эше булып Тхируконасала Вайпавам булган, бу Тринкомалида Конешварам Гыйбадәтханәсе тарихы буенча язма. Ул беренче мәртәбә 1952 елда аның бертуганы В.Алахаконе тарафыннан бастырылган булган һәм янә 2000 елда басылган булган.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр
Төркем:Һинд дине
Төркем:Тамил теле
Төркем:Тамил әдәбияты
Төркем:Шри-Ланка мәдәнияте
Төркем:Шри-Ланкада туганнар
Төркем:Шри-Ланкада вафатлар
Аккараян

**Аккараян** (Тамил телендә: அக்கராயன்) Ванни Надуның Тамил җитәкчеләренең берсе булган, ул Аккараян төбәге белән якынча 13-енче гасырда хөкемдарлык иткән. Аны Килиноччида Аккараян Куламны төзегән дип әйтәләр.

## Шулай ук карагыз
*Ванниар (Җитәкче)
*Тамил монархлары исемлеге

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине сәясәте
Башкултай

**Башкултай**, **Култай** — Пермь краеның Пермь районындагы мул татарлары авылы, Култай авыл биләмәсенә керә.

## Халык саны
2010 елның 14 октябрендә уздырылган Бөтенроссия халык исәбе мәгълүмәтләре буенча авылда 666 кеше теркәлгән (59,3% — татарлар, 26,4% — башкортлар, 11,3% — руслар).

2012 елның 1 гыйнварына авылда 698 кеше теркәлгән.

## Шәхесләр

## Тарихы
Авылның исеме Башкорт Калтае дигәннән килеп чыккан. Ревизияләр буенча 1816 елда авылда 229, ә 1834 елда 576 кеше теркәлгән. 
1859 елда үтә торган X ревизия авылда 441 ир һәм 354 хатын-кызның яшәве турында мәгълүмәт бирә.
Авылның тарихы шулай ук Пермь крае энциклопедиясендә сүрәтләнә 

## Шулай ук карагыз

* Гайнә

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Пермь крае жнциклопедиясеннән

Төркем:Пермь крае татар авыллары
Төркем:Пермь районы торак пунктлары
Әхмәтҗан Мостафин (1860)

**Әхмәтҗан Мостафин** (Әхмәтҗан Мөхәммәтрәхим улы Мостафин, ,  – , ) – мөселман дин эшлеклесе, педагог һәм журналист. Октябрь инкыйлабына кадәр «Мөхәммәдия» мәдрәсәсе укытучысы. 1917 елда 1 нче Бөтенрусия мөселман укытучылары корылтае рәисе, «Укытучы» журналы нашире; мәкаләләре «Дин вә әдәп», «Шура» журналларында басыла; Бөтенрусия мөселманнарының беренче корылтаена Бөтенрусия мөселман укытучылары корылтае вәкиле итеп җибәрелгәнлеге билгеле. Милләт Мәҗлесе депутаты (1918). Совет чорында кулга алынып, атып үтерелә; 1990 елда аклана.

## Искәрмәләр
Әхмәтҗан Мостафин (1902)

**Әхмәтҗан Мостафин** (Әхмәтҗан Мостафа улы Мостафин, ,  – , ) – мөселман дин эшлеклесе, Мәскәү җәмигъ мәчете имам-хатыйбы (1956-1986), Үзәк мөселман диния нәзарәте мөфтие вазыйфасын башкаручы (1974-1975).

## Әдәбият
# *Ислам Зарипов*. Ахметзян Мустафин: из истории ислама в СССР (в соавторстве с М. А. Сафаровым). Москва, 2017

## Искәрмәләр
Вотфорд

**Вотфорд** () — Англиянең Һартфордшир графлыгында урнашкан шәһәр.
## Тарих
Беренче мәртәбә 1007 елда телгә алына.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бөекбритания шәһәрләре
Дропати

Күпләр тарафыннан хәзерге көн Байтһак Гананың анасы булып саналган **Дропати** Кариб Һиндле музыкасына үзенең *Let's Sing and Dance* альбомы аша тәкъдим ителгән булган.  1968 елда чыгарылган булып, альбомда җәлеп итүче халык өйләнү-кияүгә чыгу җырлары бар, алар тыңлаучыны җиңел итеп Дропатиның тормышына кадәр гасырлар элек купшы Һиндле авыл никахларына алып бара.
Дропатиның барабанчысы булып Сахадат Чеди булган, ул Рамдэв Чаитоэның һәм күп мәшһүр Байтһак Гана музыкнтларының барабанчысы булган иде.

## Билгеләмәләр һәм искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Музыка
Вәлия мәдрәсәсе

**«Вәлия» мәдрәсәсе** — Ырынбур шәһәренең 1 нче җәмигъ мәчете каршында 1799 елда Габдессәлам Габдерәхимев тарафыннан ачылган дини уку йорты; XX гасыр башында иң абруйлы кадими мәдрәсәләрнең берсе булган. Соңгы мөдәррисләрнең берсе – Мөхәммәтвәли Хөсәенев. Шәкертләр арасында Галимҗан Ибраһимов (1887-1938), Галләметдин Ханисламов (1873/1875-1942) һ.б. булган.  Октябрь инкыйлабыннан соң илаһият мәктәбе дип үзгәртелә, ләкин ул да 1928 елда ябыла.

## Моны да карагыз

* «Зәки шәкертнең мәдрәсәдән куылуы»

## Искәрмәләр

Төркем:Россия мәдрәсәләре
Төркем:Кадимчелек
Түбән Бәрәскә мәчете

**Түбән Бәрәскә мәчете** — Татарстанның Әтнә районы Түбән Бәрәскә авылында урнашкан ислам дине гыйбадәтханәсе. 1552 елдан соң төзелгән тәүге ике таш мәчетнең берсе. Татарстанда авыл җирендә урнашкан иң борынгы таш мәчет.

## Тарих
1766 елда патшабикә Екатерина II Казанга килгәч, татарларның үтенечләрен тыңлагач, Түбән Бәрәскә авылында да мәчет төзергә рөхсәт итеп Указ чыгара (*тагын бер мәчет — [[Мәрҗани мәчете]]*).

Мәчетне Ибраһим бине Йосыф бине Әснәй бине Исәнкол бине Борнагыл (*Ибраһим Борнаев, ?—[[1786 ел|1786]]*) 1769 елда үз акчасына «бик нык һәм бик яхшы итеп» төзетә. И. Борнаев Байчыга авылында тире эшкәртү заводы ача, соңрак Бәрәскәгә күчеп килә, йорт һәм кирпеч заводы салдыра, шул кирпечтән авыл уртасында таш мәчет төзетә. Сәүдәгәр үзе Әби патшага мөрәҗәгать итеп, мәчет төзергә рөхсәт ала. 
Мәчет традицион татар архитектурасына «Петербург бароккосы» элементлары кушып, ике катлы итеп, гөмбәзләп, дугасыман тәрәзәләр куеп, баскычларын чуеннан ясатып, төзелгән булган.

Шиһабетдин Мәрҗанинең (*[[1818 ел|1818]]—[[1889 ел|1889]]*) бабасы Сөбхан Габделкәрим угылының (*[[1746 ел|1746]]-[[1833 ел|1833]]*) Кысна мәчетеннән соң әлеге мәчеттә имам-хатыйб һәм мәдрәсә мөдәррисе булып хезмәт итүе мәгълүм. XX гасыр башында мәдрәсәдә 90 шәкерт укыган. 1902 елда Казан губерна идарәсе авылда тагын бер мәдрәсә салырга рөхсәт иткән.

## Яңа тарих
1930 елда мәчет ябыла. 1930 елда Тукай (1938 елдан Әтнә) районы төзелгәч, мәчетнең гөмбәзе һәм икенче катының кирпечләрен яңа оешкан район хакимияте биналарын төзү өчен кулланалар. Мәчет бинасы 2010 елга кадәр клуб (мәдәният йорты) итеп файдаланыла.

Бинага 2015 елда экспертиза үткәрелә. Мәчетне төзекләндерү өчен хәйрия фонды төзелгән. Дәүләт казнасыннан проект өчен 3 млн сум бирелә. Бинаның стилистикасы үзенчәлеген саклап төзекләндерү эшләре 52 млн сумга бәяләнә.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# *Ләйлә Хәкимова*. Иң борынгы таш мәчет ярдәм көтә. «Атна яңалыклары», 2019 ел, 1-5нче март, 11нче бит.

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Әтнә районы мәчетләре
Галләметдин Ханисламов

**Галләметдин Ханисламов** (Галләметдин Хөснетдин улы Ханисламов, ,  – , ) – мөселман дин эшлеклесе, журналист. Ырынбур шәһәренең 1 җәмигъ мәчетендә хезмәт итә; бер үк вакытта «Дин вә мәгыйшәт» журналының баш мөхәррире һәм бер үк исемле басмаханә мөдире була. 1926—1928 елларда Уфада чыккан «Диянәт» журналы эшчәнлегендә катнаша.

1930-елларда *«Үзәк мөселман диния нәзарәте эше»* буенча репрессияләнә; тоткынлыкта вафат була.

## Искәрмәләр
Фәхретдинов

**Фәхретдинов** — фамилия.
* Әсгат Фәхретдинов (*[[Әсгат Фәхри]]*, 1901—1926), язучы.
* Бәкер Фәхретдинов (1925-), спортчы (*[[авыр атлетика]]*), дөнья чемпионы (1954) (*[[Мәскәү]]*).
* Идрис Фәхретдинов (1947), физика‑математика фәннәре докторы (1998), профессор (1999).
* Инсаф Фәхретдинов (1951), Чаллы дәүләт татар драма театры актеры. ТР халык артисты. 
* Ирек Фәхретдинов (1933), конструктор, фән докторы, ТР ФА академигы. ССРБ Дәүләт премиясе (1984). 
* Равил Фәхретдинов (1937—2014), тарихчы-галим, археолог. ТР Дәүләт премиясе (1994). 
* **[[Ризаэтдин Фәхретдинов]]** (*[[Ризаэтдин Фәхретдин]]*, 1859-1936), тарихчы галим, мөфти (1932-1936).
** Габдрахман Фәхретдинов (1887—1937), публицист, тәрҗемәче. Ризаэтдин Фәхретдиновның өлкән улы.
** Габделәхәт Фәхреддинов (1889—1938), агороном, икътисадчы, китаплар авторы. Ризаэтдин Фәхретдиновның икенче баласы.
** Габдерәшит Фәхреддинов (1892—1953), укытучы, дәреслекләр авторы. Ризаэтдин Фәхретдиновның өченче баласы.
* Ринат Фәхретдинов (1991), MMA һәм UFC көрәшчесе, спорт мастеры. 
* Тимерҗан Фәхретдинов (1919—1979),  Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1945, 1946).
* Харис Фәхретдинов (1935-), кинорежиссер, ТАССР (1974), РСФСР (1978) атказанган сәнгать эшлеклесе. 
* Хәлил Фәхретдинов (1948), генерал-майор.
* Шамил Фәхретдинов (1952), бию ансамбле җитәкчесе, Казакъстанның атказанган мәдәният эшлеклесе (2008). 
----
* Антонина Фәхретдинова (1937), физик, фән докторы.
* Диләрә Фәхретдинова (1923-), сәнгать белгече, фән докторы (*[[Ташкәнт]]*).
## Моны да карагыз
* **[[Фәрхетдинов]]**
* **[[Фәхертдинов]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Сәяси золым корбаннары истәлегенә һәйкәл (Зөя)

**Сәяси золым корбаннары истәлегенә һәйкәл** — Татарстан Республикасының Зөя утрау-шәһәрчегендә сәяси золым корбаннары истәлегенә 2011 елда ачылган һәйкәл. 
## Тарихы
Һәйкәл кую урыны очраклы сайланмаган. Коммуникацияләрне сузган вакытта Зөядә XX гасырның 40 нчы елларында кешеләр күпләп күмелгән каберлек табыла. Җәсәдләр саны шултиклем күп була, ахырда эксгумация үткәрмәскә, җәсәдләрне шушы җирдә калдырырга һәм бу урында истәлек билгесе урнаштырып, мемориаль зона ясарга карар ителә. Һәйкәлнең авторы — Мәхмүт Гасыймов. Һәйкәл ак мәрмәрдән ясалған 2 метрлы стеланы тәшкил итә, аңа төрмә рәшәткәсе һәм күгәрченне иреккә чыгаручы кул беркетелгән. Зөя утрау-шәһәрчеге үз тарихында төрле чорларны, шул исәптән репрессия бәласен дә кичерә. 1937-1938 елларда гына да илдә миллион ярым кеше кулга алына. Шуларның 628 меңе атып үтерелә. Күренекле татар шагыйре Хәсән Туфан 10 ел Зөя колониясендә утыра. Соңыннан 7 елга Себергә сөргенгә җибәрелә. 17 елдан соң гына ул өенә кайта ала. Сугыш елларында гына да биредә 3 меңгә якын кеше үлә. 1930-1950 елларда ГУЛАГ төрмәләренең берсенә әверелгән Свияжск Алла Анасының дөньядан күчүе ирләр монастыренең 5нче холык төзәтү-хезмәт лагеренда меңләгән гаепсез крестьяннар, руханилар, интеллигенция тотыла. Шулай ук Австриядән, Германиядән, Венгриядән, Польшадан, Румыниядән тоткыннар булган. Исемлектә татар шагыйре Хәсән Туфан белән беррәттән князь Голицын һәм Алтуфьев бар.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз

Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр
Төркем:Яшел Үзән районы һәйкәлләре
Төркем:Зөя
Төркем:Сталин репрессияләре корбаннарына һәйкәлләр
Сатнараян Махараҗ

**Сатнараян Махараҗ** (Чакония Медале) (Тринидад һәм Тобагода шулай ук **Сат Махараҗ** яки Тринидад һәм Тобаго Һиндуларның *[[Хануман]] җисы булырак мәгълүм*) Тринидад һәм Тобагода, Чагуанаста, Чандернагор Авылында 1931 елның 17 апреленда туган.) Ул Тринидад һәм Тобагода дини җитәкче булып тора. Ул Тринидад һәм Тобагода төп Һинд дине оешмасы Санатан Дхарма Маха Сабханың Баш Сәркатибе булып тора.
Санатан Дхарма Маха Сабха Тринидад һәм Тобагода 150 мандир һәм 50-дән артык мәктәп белән эш итә. Ул 1952 елда Бһадасе Саган Мараҗ Санатан Дхарма Ассоциациясе һәм Санатан Дхарма Контроль Идарәсе барлыкка килү белән идарә иткәндә формалашкан. Пандитс Паришад берләшкән төркеменең 200 шуңа кергән пандиты бар. Оешманың штаб-фатиры Сент. Огастинда урнашкан.
Хәзерге Баш Сәркатиб, Сатнараян Махараҗ җитәкчелеге астында, Маха Сабха барлык 42 мәктәпне дә заманчалаштырган һәм 5 урта мәктәп төзегән һәм шулай ук 12 башлангыч белем бирү үзәген төзегән. Махараҗ шулай ук Пхагва тотуны янә керткән һәм Һиндлеләр Килү Көне бәйрәме һәм ел саен бәйрәмнәрне оештыруда ярдәм иткән. Маха Сабха шулай ук Балаларның Мәдәни Фестивален - Баал Викаас Вихарны керткән.

## Искәрмәләр
Sat Maharaj: Hindu Civil Rights Leader of Trinidad & Tobago 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шәхесләр
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Че Линх

**Че Линх** (Чампа: Дҗамлен, Нинһ Тхуан Провинциясе, 1942) - Чам халкыннан мәшһүр Вьетнам җырчысы. Аның сәхнә исеме Че Линх (Chế Linh) аның Чам исеменең Вьетнам транскрипциясе булып тора, әмма күпчелек Чам кешеләре кебек үк аның Вьетнам рәсми исеме бар, **Lưu Văn Liên**.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Музыка
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине музыкасы
Свами Йогананда Гири

**Свами Йогананда Гири** Италиядә әйдәп баручы Һинд дине шәхесе булып тора. Ул Unione Induista Italia-нең нигезләүчесе булган.

## Иртә тормышы
Йогананда Италиядә туган булган һәм Һинд диненә яшүсмер булганда күчкән. Һиндстанга күчкәч, ул Санскрит телен өйрәнгән һәм Көньяк Һинд Агамаларын өйрәнгән. 1982 елда ул ваз кичкән монах итеп инициацияләнгән булган. 1982 елда ул Савонада Гитананда Ашрамын нигезләгән.

## Шулай ук карагыз
*Италиядә Һинд дине

## Тышкы сылтамалар
*Italy's Hindu Controversy Hinduism Today - September 1997
* How to Become a Hindu Hinduism Today - November 2000
*Hinduism  Hinduism Today - June 1999

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Меңьеллык паркы

**Меңьеллык паркы** — Казанның Вахитов районы паркы. Шулай ук паркның "Миллениум паркы" дигән альтернатив исеме бар.
## Урнашуы
Меңьеллык паркы Казан үзәгендә, Кабан күленең төньяк яры ягыннан урнашкан. Парк территориясе көньяктан — Сәлимҗанов, көнчыгыштан Баскет-холл ягыннан — Артем Айдинов һәм төньяктан Островский урамнары белән чикләнгән. Көнбатыштан паркка "Татэнерго" Ачык Акционерлар Җәмгыятенең төп бинасы терәлеп тора.
## Галерея

Файл:Gali monument.jpg|thumb|150px|Меңъеллык паркында Кол Гали һәйкәле.
Файл:Zilant art qazan.JPG|thumb|150px|Меңъеллык паркында «Казан» фонтаны
Файл:Zilant art minor.JPG|thumb|150px|Фонтан элементы


## Искәрмәләр

Төркем:Казан парклары
Свиндон

**Свиндон** () — Англиянең Вилтшир графлыгында урнашкан шәһәр.
## Тарих
Урта гасырларда нигезләнгән.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бөекбритания шәһәрләре
Уппалури Шива Рамачандра Мурти

**Уппалури Шива Рамачандра Мурти**, яки **U. S. R. Murty** (ул үзе исемен шулай язарга ярата), Ватерлоо Университетының Комбинаторика һәм Оптимизация Департаментының отставкада профессоры.

U. S. R. Murty Ph.D. дәрәҗәсен 1967 елда Калькуттадагы Һиндстан Статистика Институтында экстремаль графлар теориясе буенча тезис өчен алган.; аның киңәшчесе булып C. R. Rao булган.  Мурти үзенең матроид теориясе һәм графлар теориясе буенча эшләре өчен мәшһүр, һәм күбесенчә Джон Адриан Бонди белән автордашлыкта графлар теориясе буенча дәреслек язган. Мурти Комбинаторика Теориясе Журналы, B Сериясенең менеджер мөхәррире һәм баш мөхәррирдәше буларак хезмәт иткән.

## Сайланган бастырылган эшләре
* John Adrian Bondy and U. S. R. Murty (1976), *Graph Theory with Applications.* North-Holland. Book's page at the University of Paris VI.
*John Adrian Bondy and U. A. R. Murty (1979), "Graph Theory and Related Topics." Academic Press Inc. .
* U. S. R. Murty (1971)  *How Many Magic Configurations are There?* The American Mathematical Monthly.
* U. S. R. Murty (1971)  *Equicardinal matroids*. Journal of Combinatorial Theory, Series B
* U. S. R. Murty (1970) *Matroids with Sylvester property*. *[[Aequationes Mathematicae]]*.
* Murty, U. S. R. (1968), "On some extremal graphs", Acta Mathematica Academiae Scientiarum Hungaricae, 19: 69–74, doi:10.1007/BF01894681, MR 0224509
* de Carvalho, Marcelo H.; Lucchesi, Cláudio L.; Murty, U. S. R. (2002), "On a conjecture of Lovász concerning bricks. II. Bricks of finite characteristic", Journal of Combinatorial Theory, Series B, 85 (1): 137–180, doi:10.1006/jctb.2001.2092, MR 1900684.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине шәхесләре
Кали С.Банерҗи

**Кали С.Банерҗи** (1914 елның 17 сентябре – 2002 елның 9 апреле) математика һәм статистика белгече, һәм Дэлавэр Университетында статистика профессоры булган.
Ул Дһакада (хәзер Бангладешта) 1914 елда туган булган. Ул математика буенча бакалавр дәрәҗәсенә һәм статистика буенча магистр һәм доктор дәрәҗәләренә Калькутта Университетында ия булган.
1962 елда Кали С.Банерҗи Америка Кушма Штатларына күчкән һәм 1974 елда гражданлыкка ия булган һәм Дэлавэр Университетында статистика факультетына кушылган. Дэлавэр Университетына кушылганчы, ул Корнэлл Университетында һәм Канзас Дәүләт Университетында укыткан.
Доктор Банерҗи 1972 елда Университет укытуы буенча камиллек бүләген алган һәм Лондонда Патша Статистика Җәмгыятендә 1975 елдан бирле профессор булган. Ул күп китаплар язган, мәсьәлән, *Уку Бәясе Индексы*. Ул Статистика буенча якынча 15 дәреслек, Икътисад фәне буенча якынча 13 китап, тормышы буена якынча 40 китап язган.
Ул һәм аның хатыны ике бала тәрбияләгән, кызлары Свапна һәм уллары Дэб.

## Тышкы сылтамалар
*In Memoriam Kali S. Banerjee - University of Delaware

Төркем:Һинд дине шәхесләре
Сандип Гупта

**Сандип Гупта** (шулай ук **Сандип Гупта**; 1967 елның 7 апреленда туган) элек уйнаган Кения крикетчысы. Ул уң кул битачысы һәм тиз тәгәрәтүче, шул ук вакытта викет-кипер булып тора.

Ул 1999 ел Мерил Халыкара Турнирында катнашкан, анда ул Кения крикет такымына финалда булышкан, анда алар Зимбабве крикет такымына каршы оттырганнар, бу күбесенчә матч кешесе Грант Флауэрга рәхмәтле булган. Ул соңрак 1999 Дөнья Кубогында катнашкан, анда Кения барлык биш уенын оттырган һәм таблицаның А төркеме төбендә тәмамлаган.

## Тышкы сылтамалар
*Sandeep Gupta at CricketArchive

Төркем:Һинд дине
Төркем:Спорт
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Ким Брэдли

**Ким Брэдли** (2009 елның 26 мартында үлгән) Австралия сёрферы ул Бали утравында беренче булып сёрфинг бәйгеләр башлаган, беренчесен 1979 елда оештырган. Балида булган вакытта ул Һинд диненә күчкән.

Ким Брэдли, кушаматы 'Чебен', 1955 елның 9 Маенда туган булган. Ул Сиднейның Төньяк Ярымутрау Төбәгендә Авалон пляжында сёрфинг белән шөгыльләнеп үскән, ул анда Tracks журналы өчен бераз эшләгән соңыннан ул Дэвид 'Мексикалы' Самптэр белән сәяхәткә киткән, ул сёрф фильмнарын күрсәткән һәм шулай ук юлында 'Кактус' кебек Австралия эпик дулкыннарында сёрфинг белән шөгыльләнгән.
Ким Балига 18 яшендә 1974 елның Апрель/Маенда барган, ул соңыннан Балилы кызга өйләнгән һәм аларның өч баласы булган (ике улы һәм кызы). Аның дусты Стивен Куни Растри Миллер белән эпик сёрфинг киносы "Җир Иртәсе"ндә төшкән, әмма шул киноның беренче дулкынында булган беренче булып Ким Брэдли булган. Ким үзенә Индонезиядә дулкыннар эзләгән һәм тапкан кеше буларак исем ясаган, аларда хәзер кешеләр сёрфинг белән шөгыльләнәләр. Ул күбрәк сёрф өйрәнүчесе булган һәм шулай булып хәтердә калган. Ул Җерри Лопес һәм Җефф Хакмэн Пура Лухур Улуватуда беренче мәртәбә Индонезия дулкыннарында сёрфинг белән шөгыльләнгәндә шунда булган, һәм Майк Бойям, Малан, Дҗэк МакКой һәм Боб Лавертон һ.б. белән Явага Граҗаганга катамаран белән бару турында белгән. Ул шулай ук Ричард Харви Улуватудан төньякка таба барып Паданг Падангны ачып сёрфинг белән шөгыльләнгәндә шунда булган. Ул һәрвакыт мәшһүр сёрфчылар арасында хөрмәт ителгән булган. 1974 елда Җерри Лопес аңа яшен сёрф тактасын яхшы дулкыннар һәм бергә компания билгесе итеп бүләк иткән.
Ул 2009 елның 26 мартында Балида үлгән.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Спорт
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Аму Нһан

**Аму Нһан** - Вьетнамның Чам музыкасы буенча иң алдынгы белгечләрнең берсе.

## Тышкы сылтамалар
*Cham make pilgrimage to capital Vietnam News - August 30, 2004
*Cham songwriter bares his people’s soul Vietnam News - July 31, 2007

Төркем:Һинд дине
Төркем:Музыка
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Весна Крмпотич

**Весна Крмпотич** (1932 елның 17 июне – 2018 елның 21 августы) Хорватия язучысы һәм тәрҗемәчесе булган.
Дубровникта туып Крмпотич Загреб Университетын Инглиз теле һәм психология буенча дәрәҗә белән тәмамлаган. Һиндстанда, Яңа Дәһлидә ул Бенгаль телен өйрәнгән. Дипломат Радивойе Петковичка кияүгә чыккач, Крмпотич Каһирәдә, Вашингтонда, Аккрада, Яңа Дәһлидә һәм 2004 елдан бирле Белградта яшәгән. Ул 70-тән артык китап язган һәм *Brdo iznad oblaka* (*[[Болытлар өстеннән калкулык]]*, 1987) китабын язган, ул иң яхшы Хорват романнарның берсе дип санала. Крмпотич Шәрыкъ дине һәм фәлсәфәсе белән кызыксынган, аеруча аңа Сатья Саи Баба тәгълиматы йогынты ясаган.
Крмпотич Хорватиядә бирелгән күп әдәби премияләр алган, шуларга 1999 елда Владимир Назор Бүләге  һәм 2013 елда Тин Уевич Бүләге.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* official website http://www.vesnakrmpotic.info 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Исанаварман I

**Ишанаварман** (Ишанасена) яки **Yīshēnàxiāndài** (Йишенасяндай) (zh|s=伊奢那先代) 7-енче гасырда Камбоджаның Ченла патшалыгының патшасы булган, соңыннан ул Кхмер Империясе булып киткән. Ул Махендраварманның улы һәм варисы булган.
Махендраварманның үлеменнән соң, Ишанаварман Ишанапураны башкаласы иткән. Самбор Прей Кук тарихи комплексы Ишанапура буларак идентификацияләнгән булган, бу 7-енче гасыр Ченла башкаласы.
Самбор Прей Кукта төп гыйбадәтханәләр Патша Исанаварман I тарафыннан нигезләнгән дип әйтелә.
636 елда төзелгән *[[Суи Китабы]]*нда расланганча 7-енче гасыр башында Женла белән бер Yīshēnàxiāndài (Ишанаварман) (伊奢那先代) хөкем иткән.
Прасат Токта, Прасат Баянгта, Ват Чакретта, Кдей Анг Чумникта һәм Самбор Прей Кукта язмалар Исанаварман I хөкеменә карый дип әйтелә. Аңа карый торган соңгы язманың датасы 627 елга карый (Сака 549, шул ук вакытта бердәнбер датасы булган язма аның варисына Бхававарман II-гә карый һәм 639 елга карый.
Ма Дуанлин Ишанапурада Патша Ишанаварманның "купшы сарай яны"н тасвирлаган, биредә патша зиннәтле ташлар белән таҗ кигән, асма бизәкләр кигән һәм аңа биш бөек министр ярдәм иткән.  Аның хөкеменә карый торган язмалар Кдей Ангта (безнең эраның 667 елы), Робан Ромаста, Кук Праһ Котта, Ват Чакретта, һәм Ват Пода бар. Ул Тамрапура, Чакранкапура, Амогһапура һәм Бхимапура белән идарә иткән. Киләчәк Патша Бхававарман II-дән башка, икенче угыл Шивадатта Дҗьештхапураның губернаторы булган.
Исанаварман I-нең хөкеме вакытына карый торган язмада тәрҗемә иткәндә шулай итеп язылган: “Бөек Патша Исанаварман дан һәм батырлык белән тулы. Ул Патшаларның Патшасы һәм Суварнабхуми белән диңгезгә кадәр идарә итә *Samudra-paryanta Suvarṇabhūmi*, ул чик булып тора, шул ук вакытта күрше дәүләтләр патшалары аларның башларына аның тәртибен хөрмәт итәләр.” Пном Пень Патша Университетыннан Доктор Вонг Сотхеара раслаганча язма "Суварнабхуми Кхмер Империясе икәнен дәлилли".

## Исанаварманның угыллары
# Шивадатта
# Ишваракумара
# Ювараҗа (Таҗ Патшазадәсе) - Исем тарихи язмалардан идентификацияләнмәгән

## Искәрмәләр
* Bulletin de l'Ecole française d'Extrême-Orient 1904 - BEFEO 1904
* Vickery, Michael. (2000) "Colloque George Coedès aujourd‟hui". Bangkok, Centre d‟Anthropologie Sirindhorn, 9–10 September 1999.
Published as “Coedès‟ Histories of Cambodia”, in Silpakorn University International Journal (Bangkok,), Volume 1, Number 1, January–June 2000, pp.&nbsp;61–108.
* Vickery, Michael. (1998). "Society, economics, and politics in pre-Angkor Cambodia: the 7th-8th centuries." :Centre for East Asian Cultural Studies for Unesco. 
* Marr, David G./ Millner, A. C./ Gungwu, Wang (1986). "Southeast Asia in the Ninth to Fourteenth Centuries.". 
* Majumdar, Ramesh Chandra. (1980). "Kambuja-Deśa: or, An ancient Hindu colony in Cambodia." :Institute for the Study of Human Issues. 

## Тышкы сылтамалар
* the Vat Chakret temple inscription of Ishanavarman 
* Cambodian rulers

Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине сәясәте
Шри Джаяраджачудамани

**Шри Джаяраджачудамани** Кхмер Империясенең принцессасы һәм патшабикәсе булган. Ул Кхмер Империясенең Патша Дхараниндраварман II-нең хатыны булган, Харшаварман III-нең кызы булган һәм күбрәк Джаяварман VII-нең анасы буларак мәшһүр.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* History of Jayavarman VII

Төркем:Һинд дине
Хан Снэл

**Хан Снэл** (1925 - 1998) мәшһүр Нидерланд рәссамы, Шевенингенда туган булган, Индонезиягә Бали утравы рәсемнәрен ясау өчен күчкән. Снэл Һинд динен кабул иткән һәм Индонезия гражданы булып киткән.

## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Хридайя Чайтанья Даса

**Хридайя Чайтанья Даса**, шулай ук **Херман Янссенс** буларак мәгълүм (1950-енче елның 10 Мартында туган), Радхадешның гыйбадәтханә президенты, Бельгия Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең Идарә Комиссиясе әгъзасы һәм җитәкчесе, Co-GBC for the Benelux, һәм "Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең Башкарма Комитеты" әгъзасы булып тора. Ул һәм аның хатыны Сатсварупа Даса Госваминың өйрәнчекләре булып торалар. Чыгышы булып Бельгияле булып ул Амстердамның Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенә Амстердамда 1980-енче елда кушылган. Аңа ул вакытта утыз яшь булган һәм ул укытучылык эшеннән киткән булган. Хридайя Чайтанья 2002 елдан бирле GBC булып тора. Аңа кадәр ул Бенелюкс өчен хәзерге вакыт Euro-GBC-ы булган. 1980-енче елдан бирле ул Радхадешның Дюрбуи җәмәгатенең өлеше булып тора. 1986-ынчы елда ул Бельгиянең иң зур үзәктә президент булып киткән, анда традицион ипи пешерү ханәсе, Һинд бутигы, кафетерия, вегетариан ресторан, Гопинатха бакчасы һәм 2002 елның июленнан кунакханә керә. Бхактиведанта-колледж шул ук кампусның өлеше булып тора. Радхадешның рәсми исеме Maison d'hôtes Radhadesh һәм ул күренекле Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте урыны булып тора, анда киңәшмә бүлмәсе һәм белем бирү курслары бар. Радхадеш (турыдан-туры мәгънәдә "Радханың җире") Бенелюкста иң мәшһүр гыйбадәтханә һәм Европа Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең икенче иң күренекле гыйбадәтханәсе булып тора. Замок тирәли һәм эчендә турлар аның проектының иң әһәмиятле табыш чыганакларының берсе булып торалар. Бу гыйбадәтханәнең иң әһәмиятле җәлеп итүче хасияте булып монда белем бирү семинарлары булуы тора, бу аны Европада танылган Вайшнав белем бирү үзәге итә. 2008 елдан бирле ул администратор хезмәтен үти башлап ИСККОН-ның Доул проектын координацияли.

## Искәрмәләр һәм билгеләмәләр

## Тышкы сылтамалар
*
*

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Шри Рана Викрама

**Падука Шри Рана Викрама** ('Ранавикрама') Шри Викрама Вира һәм аның хатыны Нила Панҗадиның өлкән улы һәм Сингапура патшалыгының өченче Раджасы булган. Ул "Раджа Муда" буларак мәгълүм булган һәм Бендахара Тун Перпатиһ Мука Берҗаҗарның кызына өйләнгән. Ул 1362 елдан 1375 елга кадәр хөкем сөргән.
Сингапурага каршы алдан килгән кампаниясе уңышлы булмаса да, Ява хроникасы *[[Нагаракретагама]]* 1365 елда Сингапураны Маҗапаһитның буйсынган төбәгенә кертә. Аның хөкеме вакытында Рана Вира Керма Суматра Мөселман Патшалыгы Пеуреулак белән дипломатик элемтәләр урнаштырган. Шулай ук аның вакытында гадәти булмаган көче булган риваять кешесе Баданг Рама Викраманың сарай янында көчен күрсәткән.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Субраманиам Кришнан

**Субраманиам Кришнан** (1942 елда туган), киң рәвештә K. S. Maniam буларак мәгълүм,  Һинд Малайзия академигы һәм роман язучысы.

## Биографиясе
К.С.Маниам яшүсмер чагыннан ук яза торган булган. Аның хикәяләре бөтен дөнья буенча күп журналларда пәйда булган. Аның беренче романы "Кайту" 1981 елда нәшер ителгән булган, ә икенчесе "Ерак Илдә" 1993 елда нәшер ителгән булган. Ул *The New Straits Times* МакДоналд кыска хикәяләр бәйгесендә (1987) *The Loved Flaw: Stories from Malaysia* өчен беренче премияне алган һәм *The New Straits Times*–Shell бәйгесендә (1990) *Haunting the Tiger: Contemporary Stories from Malaysia* өчен премия алган. Ул Раҗа Рао Премиясен (Яңа Дәһли, 2000 елның сентябре) алган, бу аның Көньяк Азия диаспорасы әдәбиятына зур кертеме өчен булган. Ул Куала Лумпурда, Малайя Университетында Инглиз теле Департаментында лектор (1980-1985) һәм ассоциацияләнгән профессор булган. Ул Малайзиядә, Субанг Җайяда хатыны, угылы һәм кызы белән тора һәм вакытын тулысынча язуга багышлый.

## Әсәрләре

**Романнар**
* *The Return* (London: Skoob, 1981, 1993)
* *In A Far Country* (1993)
* *Between Lives* (2003)

**Пьесалар**
* *The Cord* (1983)
* *The Sandpit: Womensis* (1990)

**Кыска хикәяләр**
* *The Eagles* (1976)
* *Removal in Pasir Panjang* (1981)
* *The Pelanduk* (1981)
* *The Third Child* (1981)
* *The Dream of Vasantha* (1981)
* *Project: Graft Man* (1983)
* *We Make It To The Capital* (1984)
* *The Aborting* (1986)
* *Encounters* (1989)
* *Parablames* (1989)
* *Plot* (1989)
* *Haunting the Tiger* (1990)
* *Sensuous Horizons: The Stories & The Plays* (1994)
* *In Flight* (written 1993, published 1995)
* *Arriving ...and other stories* (1995)
* *Faced Out* (2004)
* *Guardian Knot*

## Тышкы сылтамалар
* K. S. Maniam 2 essays by the author.
* Malaysia as myth in K. S. Maniam's In a Far Country  by Peter Wicks (pdf).
* "A Portrait of the Imagination as a Malleable Kolam: K. S. Maniam's In A Far Country"  by Shanthini Pillai.
* "Renegotiating Identity and Belief in K.S. Maniam's The Return"  by Tang Soo Ping.
* "Your memories are our memories": Remembering Culture as Race in Malaysia and K.S. Maniam's Between Lives" by David C.L. Lim.
* David C. L. Lim, "The Path of the Imagination: A Conversation with K. S. Maniam" , *[[Wasafiri]]*, Issue 41.
* The Infinite Longing for Home. Desire and the Nation in Selected Writings of Ben Okri and K.S. Maniam by David C.L. Lim.
* "K.S Maniam and diasporic issues" 

## Искәрмәләр
* internationales literaturfestival berlin

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һиндстан әдәбияты
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Аулчанд

**Аулчанд** (бәңгәл телендә:আউলচাঁদ) (1686–1769) Бенгалия Һинд дине рухи җитәкчесе булган ул Картабхаҗа фәлсәфәсен нигезләгән. Картабхаҗалар Аулчандны Вишну инкарнациясе дип таныйлар һәм шулай итеп аны Кришна һәм Гоуранга белән бер дип уйлыйлар.

## Иртә тормышы
1694 елда Надиа районында Бирнагарда яшәүче Махадэб Баруи бетель плантациясендә калдырылган баланы тапкан һәм аны үзенә алырга уйлаган. Ул вакытта балага якынча сигез ел булган. Ул баланы Пурна Чандра дип атаган һәм 12 яшенә кадәр үстергән. 20 яшендә Пурна Чандра өеннән киткән. Шуннан соң ул Гандхабаник йортында ике ел торган һәм шуннан соң лендлорд резиденциясендә тагын бер ел ярым яшәгән. 24 яшендә ул материаль тормыштан тулысынча ваз кичкән һәм бер урыннан бер урынга күчеп йөргән. Ул төрле төбәкләргә барган, бигрәк тә Надиа районнарына, 24 Парганаларга һәм Сундербан өлкәсенә.

## Рухи тормышы
37 яшендә ул Беҗра авылына килгән, анда Хату Гош һәм башкалар аның өйрәнчекләре булган. Аның башта булган егерме ике өйрәнчекләренең күпчелеге түбән касталардан булган.

* Хату Гхош
* Бечу Гхош
* Рамшаран Пал
* Найан
* Лакшмиканта
* Нитьянанда Дас
* Хеларам Удасин
* Кришна Дас
* Хари Гхош
* Канай Гхош
* Шанкар
* Нитай Гхош
* Ананда Рам
* Манохар Дас
* Кину
* Гобинда
* Шьям Кансари
* Бхимрай Ражпут
* Панчу Руидас
* Нидхирам Гхош
* Бишну Дас
* Шишурам

## Соңрак тормышы
1769 елда Аулчанд күктәге сыену урынына Боалия авылында киткән, бу хәзерге көн Кальяни. Ул Надиа районында Чакдаха янында Парари авылында кремацияләнгән булган.

Төркем:Һинд дине
Югары Курса мәчете

**Югары Курса мәчете** — Татарстанның Арча районы Югары Курса авылында урнашкан ислам дине гыйбадәтханәсе. Мәчетне төзүдә  Габделкәрим (*[[1813 ел|1813]]—[[1873 ел|1873]]*) һәм Гобәйдулла (*?—[[1870 ел|1870]]*) Апанаевлар иганәчелек ярдәме күрсәткән.

## Тарих
Таш мәчетнең көньякка караган яртысын XIX гасыр уртасында Казанның 2нче гильдия сәүдәгәрләре Гобәйдулла бине Муса бине Исмәгыйль бине Апанай (чукрак) һәм аның бертуган энесе Габделкәрим төзетәләр. 1863 елның ахырында  Габделкәрим Апанаев, өч тәрәзә уемы өстәп, бинаның төньякка караган ягын салдыра. 1880 елда мәчет төзекләндерелә, түбәсе һәм манарасы яңартыла.

## Имамнар
XVIII гасыр ахырында — XIX гасыр уртасында мәхәллә имам-хатыйбы булып атаклы дин эшлеклесе Габденнасыйр Курсави (*[[1776 ел|1776]]—[[1812 ел|1812]]*) хезмәт итә. Мәчет каршында зур мәдрәсә оештырып, яхшы мөгаллим исеме ала.

1808 елда Габденнасыйр Курсави Бохарага киткәч, аның урынында мәхәллә имамы булып өлкән абыйсы Габделхаликъ Курсави (*?—[[1839 ел|1839]]*) кала. Габделхаликъ хәзрәт Бохарада, Төркиядә, Мисырда төпле дини белем алган шәхес, ишан, Урта Азиядә сәүдәгәрлек белән шөгыльләнеп, зур мөлкәт туплаган. 1839 елның 25 августында вафат.

1839 елдан мәхәллә имамы итеп ишанның кияве Хәсән Хәмитов (*?—[[1858 ел|1858]]*) сайлана. Хәсән мулла Чистайның сәүдәгәр Уразгилдиевлар гаиләсеннән чыккан, Чистайда, Мәчкәрә, Кече Сон авыллары мәдрәсәләрендә белем алган шәхес була.

1859 елның 17 сентябрендә имам-хатыйб итеп (*хәзерге* Татарстанның Мамадыш районы) Норма авылы мәчетенең элекке мулласы Гатаулла Мөхәммәтов сайлана. Гатаулла хәзрәт (*хәзерге* Татарстанның Балык Бистәсе районы) Кече Әшнәк авылында туган, Казанда Апанай мәдрәсәсендә, Кышкар мәдрәсәсендә, Мөндеш  мәдрәсәсендә укыган. Югары Курсада 40 ел мәдрәсә шәкертләренә белем биргән. Ул мөдәррис булганда мәдрәсәдә шәкертләр саны 70 кә җиткән.

Гатаулла хәзрәт вафатыннан соң, имам итеп Хәсән Хәмитовның 1890 елдан мәчетнең икенче мулласы булып хезмәт иткән улы Мөхәммәтшакир Уразгилдиев (*[[1861 ел|1861]]-[[1908 ел|1908]]*) сайлана. 1897 елда Мөхәммәтшакир хәзрәт Казанның Печән базары мәчетенә имам-хатыйб булып күчкәч, аның урынында энесе Мөхәммәтгариф Уразгилдиев (*[[1870 ел|1870]]—?*) кала.

## Моны да карагыз
 
## Искәрмәләр


## Чыганаклар
# Арча төбәге тарихы (*төзүчеләр* Камил Низаметдинов, Илшат Хәлиуллин). К.: ТКН, 1996. ISBN 5-298-00681-7

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Арча районы мәчетләре
Төркем:Татарстан тарихы
Пул (шәһәр)

**Пул** () — Англиянең Дорсет графлыгында урнашкан шәһәр.
## Тарих

## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Бөекбритания шәһәрләре
Boeing 737 MAX

}
|-

{{#if:}|
 colspan="2" style="border-bottom: 1px solid #aaa; text-align:left;"  Boeing-737
-
|-
|}

**Boeing 737 MAX** — Boeing 737 очкычның дүртенче буыны, Boeing 737 Next Generation гаиләсен алыштыру өчен Boeing компаниясе төзегән.
**Boeing 737 MAX** — АКШ тарфюзеляжлы пассажир очкычы.
## Эшләү һәм проектлау
2006 елдан Boeing 737 алмаштыру мөмкинлеге турында фикер алышкан.

## Вариантлар
* **737 MAX 7** — 737—700 һәм 737-700ER алмаштыру өчен
* **737 MAX 8** — 737—800 алмаштыру өчен
* **737 MAX 9** — 737-900ER алмаштыру өчен
* **737 MAX 10** — яңа версия
* **BBJ MAX** — VIP-вариант MAX 8 һәм MAX 9 модельләр базасында. BBJ2 һәм BBJ3 алмаштыру ярашлылык.
### Заказлар
MAX 8 — Боингның тарихында иң сатыла торган очкыч.




## Очу-техникалык бәяләмәләре

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча очкычлар
Төркем:Boeing очкычлары
Төркем:Пассажир очкычлары