Курсорны идарә итү төймәләре

**Курсорны идарә итү төймәләре** (*күчеш төймәләр*) — санак төймәсарының сигез төймәләре: , , , , , ,  һәм . Саннар төймәсарында бу төймәләр 1...9 саннары белән кушылганнар.

## Программ тəэминатында

Уклы-төймәләр күрсәткечне (*курсорны*) өскә, аска, сулга һәм уңга күчерәләр.  («баш») һәм  («азак») төймәләре теләсә-нәрсәнең (*документның, сүз юлының, абзацның*) башына, яки азагына күчерергә мөмкинлек бирәләр. Бер экран өскә һәм бер экран аска күчерү өчен  («бит өскә») һәм  («бит аска») төймәләре белән файдаланалар.

Сирәк кенә (*ешрак уеннарда*) , ,  һәм  төймәләре кыйгач йөрер өчен кулланылалар.

 төймәсе белән бергә бу төймәләр озынырак арага күчерәләр. Мәсәлән, Microsoft Word’та  сүзне сулга күчерә, ә  — текстның башына.  һәм  төймәләре бу кануннан коелып калалар (чөнки «озынырак арага күчү»  һәм  бурычы), һәм аларда программалаучылар теләсә нәрсә куя алалар — мәсәлән, курсорны күчермичә əйлəндерү (*Notepad++*).

 төймәсе белән текст өлкəсе тамгалана.  төймәләр тиңдәшлеге, текст өлкəсен тамгалап, курсорны еракка кузгатырга мөмкинлек бирә.

## Башка юнәлеш төймəлəре

Санакның/терминалның төймәсары нык чикле булган аркасында уклы-төймәләр булмаска мөмкин (*ZX-Spectrum*), уклы төймәләр уеннарга ярамаска мөмкин (*ВВС Micro*), программаның функциясе икенче комплект юнəлеш төймәләрен таләп итәргә мөмкин (*Norton Commander, ике кешегә исәпләнгән уеннар*). Кайчагында өстәмә функцияләргә җиңел керү мөмкинлеге кирәк (*шутер-уеннар*). Гизгеч уеннарында төймәләрнең бер өлеше гизгеч интерфейсы гамәлләренә кулланыла. Ул вакытта шушы төймәләр белән файдаланалар:
* Саннар төймәләре (56780 яки 67890) — ZX-Spectrum’да. Карагыз: Sinclair Joystick, Cursor Joystick.
* OPQA, OPAZ, ZX*? — кайбер уеннарында гади көнкүреш санакларында. Аерым алганда, ВВС Micro’да һәм шул ук ZX-Spectrum’да.
* ←→AZ — Apple II’дә, аңарда «өскә» һәм «аска» төймәләре булмаган.
* WASD — шутер-уеннарда. Сирәгрәк кулланыла дүртле: ESDF, IJKL.
* IJKM — бу шактый җайсыз комбинация кайбер көнкүреш санакларда кулланылган, аерым алганда, Apple II’дә.
* Охшаш дүртлек, ESDX, WordStar сүзләр мөхәррирендә, Norton Commander программасында кулланылган.
* HJKL — vi мөхәррирендәге командалар җыелмасыннан.

## Тарих

Видеотерминалларда кулланучыларның интерфейсын үзгәрткәннәр. Әмма курсорны идарә итү төймәләренә уйлары барып җитмәгән; аның яңгырашы әле һаман да ишетелә: vi мөхәррирендә. Төрле машиналарда төймәләрнең урнашуы төрле булган; без ияләшкән «кире Т» хәрефенә охшаган уклы-төймәләрнең урнашуын DEC компаниясе LK201 төймәсарында тәкъдим иткән.

Кыйммәтле санаклар (*аерым алганда, шул ук IBM PC*) үзләренә зур төймәсар (*саннар бүлеге белән*) рөхсәт итә алганнар. Еш кына саннар төймәсарының функцияларын алмаштырырга мөмкинлек бирелгән: уклы-төймәләргә яки саннарга. Арзанлы көнкүреш санакларда (*ZX-Spectrum, Apple II*) төймәсарны кыска һәм ачык итеп ясарга тырышканнар, еш кына «пычак астына» уклы-төймәләр дә эләккәннәр.

IBM PC/AT санаклары барлыкка килгәч, «кире Т» IBM’га ярашлы машиналарда да төпләнгән.

1980-нче елларда санак тычканы тарату алды. Стив Джобс Macintosh 128K’да шулай ук уклы-төймәләрдән баш тарткан. Ул аны тычкан уклы-төймәләрнең функциясын эшли ала дип сәбәпләгән.

Курсорны идарә итү төймәләре Google Android’ның виртуаль төймәсарында да юк; кайбер җайланмаларда шуның аркасында текстны мөхәррирлекләү шактый кыен. Gboard’ның соңгы юрамаларында эшли (*ләкин кешеләргә аз билгеле*) команда: әгәр бармак белән буш ара төймәсеннәң үткәрсәң, курсор сулга яки уңга күчә.

## Искәрмәләр

Төркем:Төймәсар төймәләре