Зөлфирә Трегулова

**Зөлфирә Трегулова**, Зөлфирә Исмәгыйль кызы Трегулова (, *[[1955 ел]]ның [[13 июнь|13 июне]], [[Латвия ССР]], [[Рига]]*) — сәнгать белгече, халыкара күргәзмәләр оештыручы, Третьяков галереясе (*[[Мәскәү]]*) директоры (*10.02.2015-9.02.2023*).

## Тәрҗемәи хәле
1955 елның 13 июнендә Ригада кинематографистлар гаиләсендә туган. 1929 елда бабасы Хәсән репрессиягә эләккән. Әбисе, 8 баласын ияртеп, Урта Азиягә киткән. Әтисе Исмәгыйль — кинооператор, фронт операторы сыйфатында Потсдам конференциясен (*[[:ru:Потсдамская конференция|ru]]*) төшергән, әнисе Сәйдә Трегулова (*дөресе: Терегулова*) — тавыш режиссёры.  Балачагы Урта Азиядә (*[[Таҗикстан]], [[Кыргызстан]]*) үткән. Инглиз теле тирәнтен өйрәнелүче урта мәктәпне (1972),  Мәскәү университетында тарих факультетының сәнгать белеме бүлеген (*[[1977]]*), аспирантураны (*[[1981]]*)  тәмамлаган, 1993-1994 елларда Нью-Йоркта  Соломон Р. Гуггенхайм музеенда стажировка үтә.

## Хезмәт юлы
* 1984-1997 Е. Вучетич берләшмәсендә рус сәнгате халыкара күргәзмәләре кураторы.
* 1998-2000 А.С. Пушкин исемендәге сынлы сәнгать дәүләт музеенда тышкы элемтәләр һәм күргәзмәләр бүлеге мөдире.
* 2002-2013 11 ел буе Мәскәү кирмәне музейлары генераль директорының тышкы элемтәләр һәм күргәзмәләр буенча урынбасары.
* 2013-2015 РОСИЗО музей-күргәзмә үзәге генераль директоры.
* RMA бизнес-мәктәбендә «Арт-менеджмент һәм галерея бизнесы», музей эше  курсларын алып бара.

## Халыкара күргәзмәләр координаторы
* 1992 — «Бөек утопия. Рус авангарды 1915-1932» (*Великая утопия. Русский авангард 1915–1932*), Ширн Кунстхалле, Майндагы Франкфурт; Стеделейк Музеум, Амстердам; Соломон Р. Гуггенхайм музее, Нью-Йорк.
* 1995 — «Мәскәү — Берлин», Мартин Гропиус Бау; Берлин, «Берлин-Мәскәү»,  А.С. Пушкин исемендәге музей, Мәскәү.

## Халыкара күргәзмәләр кураторы
* 1990  — «Мәскәү: хәзинәләр һәм традицияләр» (*Москва: сокровища и традиции*), Сиәтл сәнгать музее, Смитсон институты, Вашингтон.
* 1999–2000 — «Авангард амазонкалары» (*Амазонки авангарда*), Гуггенхайм  музее, Берлин; Гуггенхайм музее, Билбао; Пегги Гуггенхайм музее, Венеция; Соломон Р. Гуггенхайм музее, Нью-Йорк; Король академиясе, Лондон (*Джон Боулт белән*).
* 2003 —- «Коммунизм: хыял фабрикасы» (*Коммунизм: фабрика мечты*) (*Борис Гройс белән*), Ширн Кунстхалле, Майндагы Франкфурт.
* 2004 — «Буби валеты» рәссамнары» (*Художники «Бубнового валета»*), Монако күргәзмә залы, Монте Карло
* 2005 — «Россия!» Гуггенхайм музее, Нью-Йорк, Гуггенхайм музее, Билбао.
* 2008 — «Кызыл гаскәр студиясе» (*Красноармейская студия*), Мәскәү, «Екатерина» мәдәният фонды.
* 2009 — «Шаккаттыр!» (*Удиви меня!*). Дягилев балет сезоннарының 100 еллыгына, Милли сәнгать музее, Монте Карло (*Джон Боулт белән*).
* 2011 — «Социалистчыл реализмнар», күргәзмәләр сарае, Рум (Мэтью Боун белән) «Италиядә Россия елы» кысаларында. 
* 2002-2015  Мәскәү кирмәне музейларының чит илләрдәге күргәзмәләрен оештыра.

## Координатор
#### «Кирмәндә король һәм император хәзинәләре» шәлкеме
* «Француз таҗы хәзинәләре» (*Сокровища французской короны*), Лувр тупланмасыннан, Париж, 2004.
* «Габсбурглар кунсткамералары: Табигать тылсымы һәм Асман механизмы» (*Магия природы и механизм Вселенной*), Вена сәнгать тарихы музееннан, 2005.
* «Көчле Август асылташлары кабинеты», Дрезден яшел сводлар тупланмасыннан, 2006.
* «Тыелган шәһәр. Кытай императорлары хәзинәләре» (*Запретный город. Сокровища китайских императоров*), Пекин тыелган шәһәр музееннан, 2007.
* «Самурайлар. Япония хәрби асылзатлары хәзинәләре» (*Самураи. Сокровища воинской знати Японии*), Токио милли музее тупланмасыннан, 2008.
* «Дөнья хәзинәсе. Бөек Моголлар чоры Һиндстан зәркан сәнгате» (*Сокровищница мира. Ювелирное искусство Индии в эпоху Великих Моголов*),  Күвәйт милли музееннан, 2009.
* «Азат империя шәһәре Аугсбург. Бөеклек гасырлары» (*Вольный имперский город Аугсбург. Столетия Величия*), 2009.
* «Госманлы солтаннары хәзинәләре» (*Сокровища Османских султанов*), Стамбул Топ-Капә сарае тупланмасыннан, 2010.
* «Медичи хәзинәләре», Флоренция музейларыннан, 2011.

## Координатор һәм куратордаш
* Мәскәү кирмәнендә «ХХ гасыр сәнгате» күргәзмәләре.  
* «Картье, ХХ гасыр инновацияләр», 2007.
* «Рене Лалик сәнгате», 2010.
* «Генри Мур һәм хәзерге сыннарның классика кануны», 2012.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* РФ мәдәният министры мактау кәгазе.
* Италиянең Йолдыз ордены (2012). 
* Мальтаның Pro Merito Melitensi ордены (2012).
* VII Бөтенрусия «Интермузей» фестивале «Һөнәр намусы һәм хөрмәте» премиясе (2005).

## Сылтамалар
* *Ләйсән Юнысова.* Язылып бетмәгән портрет. «Сөембикә», 2017 ел, № 8, 30-34 бит.
*   РФ мәдәният министрлыгы рәсми сайты 

## Моны да карагыз
*   З. Трегулова: Бурыч — Көнбатышта резонанслы күргәзмәләр уздыру 
*   З. Трегулова белән тәфсилле әңгәмә (''рәсемнәр белән'')

## Кызыклы факт
З.И. Трегулова — Третьяков галереясе тарихында җитәкче итеп билгеләнгән икенче хатын-кыз.

## Искәрмәләр

Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Сәнгать фәннәре кандидатлары
Төркем:Музей директорлары
Төркем:Мәскәү татарлары