open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Канва

::*Һиндле династия өчен [[Канва династиясе]]*н карагыз

**Канва** (Sanskrit: कण्व **) кайбер *[[Риг Веда]]* гимннары аңа караган Трета Юганың борынгы Һинду ришисы (хәкиме). Ул Гхора һәм Ангирасаларның улы дип аталган. Ул кайвакыт җиде риши (Саптаришилар) санына кертелә. 
* Канва ул шулай ук Ведик шакханың нигезләүченең исеме, 
* Канва шулай ук берничә патшазадә һәм династияләр нигезләүчеләре һәм берничә автор исеме.
* Канвалар Патша Васудева Канваның токымнары (безнең эраның беренче гасыр). 
* Канвалар шулай ук явыз рухлар сыйныфы, аларга каршы *[[Атхарва Веда]]*ның 2.25 гимны сихер буларак кулланыла.

## Искәрмәләр
* Dowson, John: *A Classical Dictionary of Hindu Mythology & Religion*.

Төркем:Һинд дине
Диводаса

**Диводаса** ("күкнең хезмәтчесе") Ригведадагы кабилә патшасы исеме (ул үзенең либеральлеге өчен хөрмәт ителә һәм Индра һәм Ашвиннар тарафыннан саклана, Ригведа, 1.112.14, 1.116.18 Мандала,  6.61.5 Мандала. Ул мәшһүр патша Судасның борынгы бабасы (әтисе яки бабае) (RV 7.18.28)(Ун Патша Бәрелешеннән). Ригведа буенча Диводасаның тагын бер исеме Пиджавана.

Ул шулай ук (RV 10.179.2) гимны буенча Дханвантари фамилияле Каши Патшалыгы патшасының исеме. Һиндле Аюрведа медицина мәктәбенең нигезләүчесе.

## Шулай ук карагыз
* Судас
* Самбара

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Divodasa - Disciple of Bhardwaja 

Төркем:Һинд дине
Камбоджада Һинд дине

Камбоджага Һинд дине беренче мәртәбә Фунан Патшалыгы башланганда тәэсир итә башлаган. Һинд дине Кхмер Империясенең рәсми диннәренең берсе булган. Камбоджа изге Angkor Wat (Ангкор Ват) гыйбадәтханәсенең Ватаны булып тора, бу дөньяда иң зур Һинд дине гыйбадәтханәсе. Кхмер Патшалыгында төп дин булып Һинд дине торган, шуннан соң популярлык буенча Буддизм торган. Башта патшалыкта Һинд дине төп дәүләт дине булып торган. Иң күп табынылган Ходайлар булып Вишну һәм Шива торган, аларга Кхмер Һинд дине гыйбадәтханәләрендә табынганнар. Angkor Wat (Ангкор Ват) кебек гыйбадәтханәләр чынлыкта  "Преаһ Писнулок" (Санскрит телендә "Вара Вишнулока") яки Вишну Патшалыгы дип аталган, бу Патша Сурьяварман II-не үлемнән соң Вишну буларак хөрмәт итәр өчен. Браминнар (Һинду каһиннәр) тарафыннан башкарылган церемониялар һәм ритуаллар гадәттә патша гаиләсенең, аксөякләрнең һәм хөкем итүче сыйныф арасында үткәрелә торган булган.

Кхмер Империясе нечкә мәдәният, сәнгать һәм архитектура чәчәк аткан катлаулы җәмгыятьне барлыкка китергән. Кхмер Патшасы һәм аның рәсмиләре сугару һәм су тарату белән хөкем сөрү өчен җаваплы булган, бу катлаулы гидравлика инфраструктурасын таләп иткән, мәсәлән, каналлар, арыклар һәм "барай"лар дип аталган массив резервуарларны таләп иткән. Җәмгыять Һинд дине каста системасын чагылдырган иерархия итеп оешкан булган, монда гади кешеләр - дөге фермерлары һәм балыкчылар - халыкның зур күпчелеген тәшкил иткән. Кшатрийлар - патшалар, гаскәр башлыклары, солдатлар һәм сугышчылар - хөкем сөрүче элитаны һәм хакимиятне тәшкил иткән. Башка иҗтимагый сыйныфларга браминнар (каһиннәр), сәүдәгәрләр, ташчы һәм балта осталары кебек кәсепчеләр, чүлмәкчеләр, тимерчеләр, зәркән осталары, тукучылар һәм иң аскы иҗтимагый дәрәҗәдә коллар торган. Экстенсив сугару проектлары дөгенең артыкларын тәэмин иткән һәм бу күпсанлы халыкны тәэмин итә алган. Дәүләт дине булып Һинд дине торган, әмма аңа Дэвараджа культы тәэсир иткән, ул Кхмер Патшаларын Җирдә Ходай сыйфатларына ия дип әйткән, һәм алар Вишну яки Шива инкарнацияләре хасиятләренә ия булган дип саналган.
 Сәясәттә, бу статус Патша хакимиятенең Ходай тарафыннан юстификациясе дип каралган. Культ Кхмер Патшаларын массив архитектура проектларын башларга этәргән, алар Ангкор Ват һәм Байон кебек гаять зур монументлар төзеткәннәр бу Патшаның Җирдә илаһи хакимиятен бәйрәм итү өчен эшәнгән булган.

Империянең рәсми диннәренә Һинд дине һәм Махаяна Буддизмы кергән, 13-енче гасырда Шри Ланкадан үтеп кереп, хәтта түбән сыйныфлар арасында да Тхеравада Буддизмы киң таралганчыга кадәр. Шуннан соң Камбоджада Һинд дине әкренләп бөлә башлаган һәм ахыр чиктә патшалыкның төп дине булып Тхеравада Буддизмы киткән.
## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
* Ангкор Ват
* Сурьяварман I
* Сурьяварман II
* Бантеай Самре
* Реамкер
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Камбоджада Һинд дине
Литвада Һинд дине

**[[Һинд дине]]** Литвада азчылык тота торган дин һәм күптән түгел үсә башлаган. Һинд дине Литвада Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте ИСККОН, Сатья Саи Баба, Брахма Кумарис һәм Ошо Раджниш тарафыннан таратыла.
ИСККОН иң зур һәм иң иске хәрәкәт, чөнки беренче Кришна тарафдарлары 1979 елда булган, аның Литвада өч үзәге бар Вильнюста, Клайпедада һәм Каунаста. 2001 ел халык санын алу буенча, 265 кеше үзен Кришна хәрәкәте тарафдары дип идентификацияләгән. Сатья Саи Баба хәрәкәте Литвада 1990 еллар тирәсендә барлыкка килгән һәм халык санын алу буенча аның 107 тарафдары булган.
Брахма Кумарис Антакалнис, Вильнюста Брахма Кумарис Үзәген тәэмин итә.
Шулай ук Литвада Шри Пракаш Джи гурусы тарафдарлары бар.
## Ромува
Литва 15-енче гасырда Христианизациягә кадәр "Һинду-Буддизм" җәмгыяте булган дигән караш бар. Аның буенча Литва мәҗүсилеге (Ромува) Һинд диненә һәм Буддизмга якын дхармик дин булган. Нигезгә Литва теле һәм Санскрит теле арасында охшашлык булу.

## Мәшһүр Литва Һинд дине тарафдарлары
* Иева Засимаускайте - Евровидение 2018 Җыр Бәйгесендә катнашучы җырчы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Online live access to Hindu Temples 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Литвада дин
Хелиодор баганасы

**Хелиодор баганасы** фараз ителгәнчә безнең эраның 113 елында Видишада хәзерге Беснагар шәһәре янында, Мадхья-Прадеш штатында, үзәк Һиндстанда куелган булган. Бу баганадагы язма буенча аны Һинд-грек Патшалыгының патшасы Антиалкидның Хелиодор исемле илчесе куйган. Багана Санчида мәшһүр Буддизм ступасыннан 8 км да урнаштырылган.
Хелиодор багананы Васудевага багышлаган, аны ул язмада Ходайлар Ходае дип атый. Багананың таҗы булып Гаруда сыны булган, ул Васудева гыйбадәтханәсе керүе алдында торган.
Баганада ике брахми язмасы бар:  
 
**Беренче язма**да Хелиодорның кем булганлыгы һәм аның Сунга патшалыгына һәм Һинд-грек патшаларына нинди катнашы булганлыгы тасвирлана.

*Devadevasa Va [sude]vasa Garudadhvajo ayam
*karito i[a] Heliodorena bhaga-
*vatena Diyasa putrena Takhasilakena
*Yonadatena agatena maharajasa
*Amtalikitasa upa[m]ta samkasam-rano
*Kasiput[r]asa [Bh]agabhadrasa tratarasa
*vasena [chatu]dasena rajena vadhamanasa*

Бу Гаруда баганасы Ходайлар Ходае Васудева өчен хөкеменең 14-енче елында булган коткаручы патша Касипутра Бхагабхадрага бөек Грек патша Антиалкидтан илче буларак, Таксилада туган, Дион улы, бхагавата Хелиодор тарафыннан куелган...


Язмада әйтелгәнчә Хелиодор бхагавата булган, бу Санскрит телендә "Бхагаванга буйсынучы, аны хөрмәт итүче" дигәнне аңлата. Галимнәр фикеренчә Хелиодор Борынгы Грециядән булган, ул Вайшнавизм диненә күчкән Хелиодор галимнәр тарафыннан бхагавата дине тарафдары буларак карала, бу Кришнаизмның иртә формасы булган.
Өлешчә сакланып калган **икенче язма**да, Хелиодор диненең кайбер детальләрен тасвирлый:

*Trini amutapadani‹[su] anuthitani*
''nayamti svaga damo chago apramado

(текст сакланмаган)… өч үлемсез адым . …. (текст сакланмаган)…һәм безне күкләргә илтүче гамәл - үз контроль, иганәчелек һәм тырышлык.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Brooks, Charles R.,The Hare Krishnas in India, The Hare Krishnas in India, 1989 https://books.google.com/books?id=5tjtDZ438h4C&printsec=frontcover

## Сылтамалар
* The Heliodorus Column 
* Photo of the pillar with Brahmi inscription 
* Heliodorus pillar at Vidisha 
* Text of the inscriptions on Heliodorus pillar
* Vedic archeology 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һиндстан һәйкәлләре
Малавида Һинд дине

**Малавида Һинд дине** шул вакытта Британия Үзәк Африка һәм соңрак Ньясалэнд дип аталган җиргә 19-ынчы гасыр ахырында һәм 20-енче гасыр башында колониаль Британия хөкемдарлары Һиндле эшчеләрне алып китергәч килгән. Алар Көнчыгыш Африкага глобаль эшчеләр күчүенең өлеше булган, алар инфраструктура проектларын төзергә булышканнар, хезмәт күрсәтүне оештырырга, ваклап сату базарлары һәм хакимиятне тәэмин өчен ярдәм иткән. Иммигрантларның кайберәүләре белемле һәм һөнәрле булган, әмма күбесенчә ярлы һәм ачлыктан интегүче Пәнҗаб, Уттар Прадеш, Бихар һәм Бенгалдан, алар Малави һәм Мозамбик арасында беренче тимер юлны төзергә булышканнар.

Һинд динен күбесенчә Христиан Малавида азчылык тота. Хөкүмәт Христиан һәм Мөселман демографиясен саный, әмма башка диннәрне аерым санамый һәм Һинд дине тарафдарларын традицион Африка диннәре белән бергә "Башкалар" төркеменә язып куя. "Башкалар" 2006 елда 3,1%.

Малавиның 1994 ел конституциясе буенча, Сенатта күп урыннар "Малавиның төп диннәре" өчен каралган һәм Христианлык һәм Ислам гына "төп диннәр" дип танылган.

Колониаль хөкем беткәч, Һиндулар (Джайннар һәм Сикхлар белән) Көнчыгыш Африкада эзәрлекләнгәннәр һәм төрле Көнчыгыш Африка хөкүмәтләре Граждан хезмәтләренең африканизациясен алга сөреп икътисадның коммерция һәм һөнәр секторларын Европадан булмаганнарга, Азиядән булмаганнарга, ә асаба халыкка гына бирүче законнарны чыгарган. Элек Малавида яшәгән күп Һинд дине тарафдарлары шул чорда башка илләргә күчкән, бигрәк тә 1960-ынчы еллардан Берләшкән Корольлеккә.

Гуҗарати, Синдхи һәм Бенгали Малавидагы Һинд дине тарафдарларының төп диннәре булып тора. Һинд диненең суб-традициясе булган Брахма Кумарисның Блантайрда Трикум Коттеджында Раджа Йога Үзәге бар.

## Искәрмәләр

## Шулай ук укырга мөмкин
* Steven Vertovec, The Hindu Diaspora: Comparative Patterns, 2013,Taylor & Francis https://books.google.com/books?id=jRRUAQAAQBAJ 
* Richard Carver, Where Silence Rules: The Suppression of Dissent in Malawi, 1990, Human Rights Watch, https://books.google.com/books?id=ZyIpVV3FZlAC&pg=PP4

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Аркадий Лаврский

**Аркади Лаврски** (, ,  — , ) — минералог, геолог, Тум университеты профессоры, Себер югары хатын-кызлар курслары директоры (1910-?).

Төркем:Томск дәүләт педагогия университеты укытучылары
Төркем:Геологлар
Атхарван

**Атхарван** ( **  Һинд диненең риваять Ведик хәкиме (ришисы) булган, ул Ангирас хәкиме белән бергә ("шрути"(ишетелгән)) Атхарваведаны төзегән дип фаразлана. Аны шулай ук беренче булып ут корбан бирүен яки яджнаны башлаган дип әйтәләр. Аның атасы Брахма булган, ә баласы Дадхичи булган. Кайвакыт ул җиде күрәзәче яки Саптариши арасында күрсәтелә. Атхарван Кардама риши кызы Шантига өйләнгән һәм аның Дадхичи дигән бөек акыл иясе улы булган.
Аны Бхригу кланы әгъзасы дип карыйлар. 
Мундака упанишад һәм башка текстлар буенча ул өлкән угыл булган һәм Брахманың акылыннан (Манаспутра) туган булган.
Ведик *atharvan* сүзе Авеста теленең *āθrauuan* / *aθaurun*, "каһин" белән охшаш, әмма төшенчәнең этимологиясе әлегә төгәл билгеле түгел. Төшенчәне Авеста телендәге atar - "ут" белән бәйләргә маташулар булды; әмма моны хата дип санадылар.(Boyce, 1982:16)

## Шулай ук карагыз
*Ведик каһиннәр
*Chatterji: The Hymns of Atharvan Zarathushtra (1967) by Jatindra Mohan Chatterji.

Төркем:Һинд дине
Валериан Лаврский

**Валериан Лаврски** (, ,  — , ) — дини язучы, Сарытау руханилар семинариясе риктыры (1875-?), Самар руханилр семнариясе риктыры вазифасын башкаручы (1887).
Константин Лаврский

**Константин Лаврски** (, ,  — , ) — юрист, журналист, публицист, гәҗит мөхәррире, Казан губернасыннан I чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
## Искәрмәләр
Валерий Лазарев

**Валерий Лазарев** (, ,  — , ) — хокук белгече, РФның шәрәфле югары белем бирү хезмәткәре (2010), РФ дәүләт думасының РФ конституция мәхкәмәсендәге даими вәкиле (1998-2003).
## Искәрмәләр
Иван Ланге

**Иван Ланге** (, ,  — , ) — ветеринар, табиб, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1883), КВИ профессоры, Казан (1881-1905) һәм Варшава (19??) ветеринария инситутлары директоры.
Александр Лапин

**Александр Лапин** (, ,  — , ) — РФ гаскәрбашы, генерал-лейтенант, Үзәк хәрби округ гаскрләре сәргаскәре. 2023 елның 10 гыйнварында генерал-полковник Александр Лапин Россия Армиясенең җир көчләренең генераль штабы начальнигы итеп билгеләнде.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2022 елның 4 июлендә Россия Президенты Указы белән Россия Федерациясе Каһарманы исеме бирелә .

## Искәрмәләр

Төркем:Россия Федерациясе Каһарманнары
Василий Лапин

**Васили Лапин** (, ,  — , ) — балалар язучысы, драматург, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1873), Вилнә реаль училищесы директоры, Вилнә уку округы инспекторы.
Иван Лапкин

**Иван Лапкин** (, ,  — , ) — химик, Пермь дәүләт университетының органик химия кафедрасы мөдире (1951-1991), химия факультеты деканы (1932-1936, 1948-1958), фән эшләре буенча проректоры (1958-1967).

Төркем:Химиклар
Михаил Лаптев

**Михаил Лаптев** (, ,  — , ) — зоолог, Урта Азия зоология бакчасы җитәкчесе (1927-1929), Төрекмән ССРның атказанган фән эшлеклесе (1945).
Николай Лаптев

**Николай Лаптев** (, ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, яшерен киңәшче (1797), Казан (1790-1797) һәм Әстерхан (1797) вице-губернаторы, Тула (1797) һәм Тамбов (1797-1798) губернаторы.
Григорий Ларионов

**Григорий Ларионов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
## Искәрмәләр
Евгений Лапенков

**Евгени Лапенков** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Николай Ларионов

**Николай Ларионов** (, ,  — , ) — чуаш телендә иҗат итүче язучы, прозачы, «Канаш» гәҗитенең баш мөхәррире.
## Искәрмәләр
Татьяна Ларионова

**Татьяна Ларионова** (, ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, Дәүләт Думасына «Бердәм Россия»нең федераль исемлеге буенча сайланган депутат .  ТР Дәүләт Советы Рәисе урынбасары, ТР Тарих һәм мәдәният һәйкәлләрен торгызу «Яңарыш» Республика фондының башкарма директоры. Социология фәннәре кандидаты.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1999 — Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.
* 2020 — Фән һәм техника өлкәсендә ТР Дәүләт премиясе — Фәнара тикшеренүләр һәм Татарстан Республикасының Зөя һәм Болгар шәһәре объектлары мисалында Россия Федерациясе дөньякүләм тарихи-мәдәни мирас һәйкәлләрен саклау буенча хезмәтләр циклы өчен.
* 2024 — «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены.
* 2025 — Татарстан Республикасы Рәисенең Рәхмәт хаты ― *күпьеллык һәм нәтиҗәле эшчәнлеге, шулай ук төбәкнең социаль-икътисади үсешенә керткән өлеше өчен*.
* 2025 —  (РФ) 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз

 

Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары
Төркем:Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен ордены кавалерлары
Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары
Төркем:Социология фәннәре кандидатлары
Андрей Ларьков

**Андрей Ларьков** (, ,  — , ) — чаңгычы, РФның халыкара дәрәҗәле спорт остасы, 2015 елгы Кышкы Универсиада җиңүчесе, дөнья чемпионатының көмеш призчысы (2017), 2018 елгы Кышкы Олимпиаданың көмеш һәм бронза призчысы.
Стефан Ласме

**Стефан Ласме** (, ,  — , ) — Габон баскетболчысы, Греция чемпионы (2013, 2014).
Елизавета Ласточкина

**Елизавета Ласточкина** (, ,  — , ) — сурдопедагог, Хезмәт Каһарманы (1929), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1944), Казан чукрак-телсезләр училищесы директоры (1893-1930).
Игорь Лацанич

**Игорь Лацанич** (, ,  — , ) — опера һәм симфония дирижеры, УССРның (1979) һәм ТРның (2001) халык әртисе.
Василий Лебедев

**Васили Лебедев** (, ,  — , ) — хокук белгече, икътисадчы, финансчы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1888), Санкт-Петербург университетының юридик университеты деканы.
## Искәрмәләр
Павел Лебедев

**Павел Лебедев** (, ,  — , ) — РИ һәм СССР гаскәрбашы, генерал-майор, Фрунзе ис. хәрби академия башлыгы (1922-1924).
## Искәрмәләр
Герман Лебедев

**Герман Лебедев** (, ,  — , ) — композитор, ЧАССРның һәм РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1945, 1970), Чуаш дәүләт җыр һәм бию әнсәмбленең баш хормейстеры (1966-1975), Чуаш дәүләт филармониясе директоры (1945-1948).
## Искәрмәләр
Игорь Лебеденко

**Игорь Лебеденко** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (һөҗүмче), Россия чемпионатының бронза призчысы (2005), Россия суперкубогы иясе (2005).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Николай Леваковский

**Николай Леваковски** (, ,  — , ) — ботаник, биология фәннәре докторы (1868), Казан университеты проректоры (1875-1881).
Лев (Черепанов)

**Лев** (, ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Түбән Тагил (1923-1927), Алматы һәм Төркистан (1927-1929), Кавказ һәм Ставрополь (1933-1935) япискебе.
Эдуард Левандовский

**Эдуард Левандовски** (, ,  — , ) — Россия һәм Алмания һоккейчесе (сакчы), Алмания чемпионы (2007).
Александр Лебедев (1888)

**Александр Лебедев** (, ,  — , ) — Рус праваслау чиркәве рухание, Мәскәү патриарихиясе эшләре белән идарә итүче (1935-1937).
## Искәрмәләр
Сергей Левашов

**Сергей Левашов** (, ,  — , ) — табиб, җәмәгать һәм дәүләт эшлеклесе, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1901), Херсон губернасыннан IV чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты, Новороссия университеты ректоры (1907-1913).
Кениядә Һинд дине

**Кениядә Һинд дине**нең йогынтысы безнең эраның 1-енче меңьеллыгында башанган, ул вакытта Көнчыгыш Африка һәм Һинд субконтиненты арасында сәүдә булган. Кечкенә Һинду авылларының архелогик шәһадәтнамәләре күбесенчә Занзибарда, Кенияның яр буе өлешләрендә, Суахили ярында, Зимбабве һәм Мадагаскарда бар. Суахили теленең күп сүзләренең Һиндстан телләрендә Һинд дине белән бәйләнгән этимологик тамырлары бар.

Пью Тикшерү Үзәге фаразынча 2010 елда Кениядә 60 000 Һинд дине тарафдары бар, ягъни Кения халкының 0,25%-ыннан азрагы. Башка фаразлар буенча сан зуррак. Британия колониаль хөкеменнән 1963 елда бәйсезлеккә ирешкәнче, Кениядә күбесенчә Гөҗәрат, Одиша, һәм Һиндстанның төньяк-көнчыгыш штатларыннан 200 000-нән артык Һинд дине тарафдары яшәгән (һаман да тулаем халыкның 1%-ыннан азрагы).
Һинд дине гыйбадәтханәләрен төзергә яки Һинд динен ачык тотарга рөхсәт итмәүче Төньяк һәм Төньяк-көнчыгыш илләрдән аермалы буларак, Кения Һинд динен тотарга дини хөррият бирә; берничә Кения шәһәрләрендә төрле Һинд дине мәктәпләренең Һинд дине гыйбадәтханәләре күп. Кенияның Һинд дине гыйбадәтханәләре күбесенчә Төньяк һәм Көнбатыш Һиндстан архитектура стиленда.

## Демография
2009 Халык санын алу буенча, Кениядә бөтенесе 53 393 Һинд дине тарафдары бар.

## Кереш
**Кениядә Һинд дине** күбесенчә Һиндстанда Гөҗәрат, Марвар һәм Одиша һәм Көнчыгыш Африка арасында сәүдә юллары булуга күрә бар. 
Кенияле Гөҗәратиларны чыгышы 1800 еллар ахырына карый (1900 еллар башы), ул вакытта Британия колониалистлары Һиндстаннан Уганда-Кения тимер юлын төзү өчен Һиндстаннан хезмәтчеләр алып килгән. Хезмәтчеләрнең күбесе, кире Һиндстан субконтинентына барганчы, Кениядә яшәргә калган һәм яңа тормыш башларга өмет алып килгәннәр.

## Кениядә Һинд дине тарафдарлары
IRF мәгълүм иткәнчә Кения халкының бер проценты Һинд дине тарафдарлары булган. Бу Кенияның 2009 ел халык санын алу мәгълүм иткән 0,14%-ыннан аермалы булып тора.

Бүгенге көндә Кениядә Гөҗәрати җәмәгате туксан меңнән артык дип фараз ителә һәм бөтен ил буйлап таралган. Мәдәниятка төрле дәрәҗәдә ярашуга карамастан, күпчелек үзләренең каты Гөҗәрати бәйләнешләрен саклаган.

Раштрия Сваямсевак Сангх һәм ИСККОН җәмгыятькә төп кертем ясаучылар җәмәгать чараларын оештырып һәм күп иганә программаларын тәкъдим итеп, мәсәлән, ризык өләшү программалары һәм башка хезмәтләр, бу күп Кениялыларны җәлеп иткән һәм Һинд дине тарафдарлары җәмәгате тулаем алганда яхшы ат казанган.

Пуштимарг Вайшнав Сангх һәм Брахма Кумарис шулай ук Кенияда актив.

## Кениядә кайбер Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге
Җаһану

**Җаһану** борынгы Һинду хәкиме булган. Һинд дине мифологиясе буенча Ганга елгасының үтүенә борчылып, ул бөтен елганы эчеп бетергән. Шуннан соң аның ярсуы бераз беткәч, ул күңеле йомшарып елгага үзенең колагыннан агып чыгарга рөхсәт биргән. Моннан чыгып Ганганың бер исеме "Җаһанви".

## Искәрмәләр

*Dictionary of Hindu Lore and Legend (ISBN|0-500-51088-1) by Anna Dallapiccola

Төркем:Һинд дине
Вьягхрапада

**Вьягхрапада** (Санскрит телендә: व्याघ्रपद, IAST: vyāghrapada, турыдан-туры мәгънәдә *юлбарыс аяклы*), Борынгы Һиндстан тарихының Һинд дине ришиларының (хәкимнәренең) берсе булган.

## Традиция
Риваять буенча Вьягхрапада риши булган һәм аңа Һиндстанның Тамил Наду штатында урнашкан Чидамбарам гыйбадәтханә комплексында Натараджа аспектында Шива Ходаена тәкъдим итү өчен хәтта бал кортлары да тимәгән яшь чәчәкләрне җыю биреме кушылган булган. Чәчәкләрне җыйганда, Вьягхрапада тупас өслек һәм чәнечкеләр булу сәбәпле яралана. Шива аңа юлбарыс аякларын бүләк итә һәм шуның белән хәкимнең газаплары бетә. Юлбарыс аяклары белән коралланып, хәким бер урыннан икенчесенә җиңел хәрәкәтләнгән һәм хәтта бал кортлары да тимәгән чәчәкләрне җыю өчен кытыршы агачларга менгән.

## Иконографиясе
Аның сурәте һәм иконографиясе аны кеше итеп ләкин юлбарыс аяклы итеп сурәтли. Ул шулай ук юлбарысныкына охшаш койрыклы итеп сурәтләнә. Гомумән, Патанджали белән янәшә сурәтләнә, һәм икесе дә Натараджа аспектында Шива Ходаена хөрмәтен күрсәтәләр.

## Шулай ук карагыз

*Тандава

## Искәрмәләр

**Dictionary of Hindu Lore and Legend* (ISBN|0-500-51088-1) by Anna Dallapiccola

Төркем:Һинд дине
Сурьяварман II

**Сурьява́рман II** () — Кхмер империясенең патшасы (1113—1150). Харшаварман IIIнең бертуганның оныгы (Внучатый племянник), 1112 елда ул тәхеттән Дхараниндраварман I-не бәреп төшергән. 1119 елда аңа инде картаеп беткән Дивакарапандита тарафыннан таҗ кидерелгән булган. Сурьяварман II хөкемдар-сугышчы булган. Сурьяварман II Камбоджаны берләштергән һәм үзәкләштергән, берничә мәртәбә Дайвьетка бәреп үтәргә маташып караган. Бу вакыт турында өземтәле һәм объектив булмаган язмалар барып җиткән, аларның дөреслегенә ышаныч юк. Алардан зур мөмкинчелек белән Дайвьет белән сугышта 1128 елда Сурьяварман II тар-мар ителгән булган, Дайвьет ул вакытта Кытай хөкеменнән арынып җитди көч булган. Лаво Патшалыгыннан (хәзер Лобпури, Таиланд) Моннар тарафыннан дәүләтне тартып алуны туктаткан. 1116 елдан Камбоджа Кытай белән дипломатик мөнәсәбәтләрен яңарткан. 
Тарихта ул үзенең мәхлукаты - Angkor Wat гыйбадәтханәсе өчен мәшһүр булып калган. Ул анда яшәгән һәм бу аның бөеклеге һәм куәте символы булган. Бу һәйкәлгә күрә ул "Шәрыкъ Микеланджелосы" буларак мәшһүр булган. Хроникалар буенча Кхмер Империясе аның Патшалыгы вакытында Бирма Көнбатышка Паган Патшалыгына кадәр җирне колачлаган, көнчыгышка - диңгезгә кадәр, көньякка - Грахи дәүләте чикләренә кадәр, бу Малакка ярымутравының йөрәге булган.

Сурьяварман II Патшалыгына караган иң соңгы язма 1145 елга карый. Ул, мөгаен, Дайвьетка уңышсыз явы вакытында 1150 елда вафат булган. Сурьяварман II Вишнуит (вайшнав) булган, моның турында аның үлем исеме "Парамавишнулока" сөйли.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине сәясәте
Сурьяварман I

**Сурьяварман I** (1001—1050) — Кхмер Империясенең патшасы.

Сурьяварман I — Тамбралинга (Малакка ярымутравында, хәзер Лигор) шаһзадәсенең улы, ул көнчыгыш Камбоджадан, Шамбхупурадан булган дип санала.
Сугышып хөкемне Джаявираварманнан тартып алган.
1010 елда Яшодхарапурага күчкән.
1012 елда таҗ кигән.
Үзенең вассаларының тугърылык антын ул сараеның баганаларында мәңгеләштергән. Браминнарның хөкемен чикләгән: Шивакайвалья гаиләсе әгъзаларының девараджи йоласын үтәргә мирас хокукын юк иткән, әмма тулысынча брахманнар хезмәтеннән баш тартмаган. Үзенең кызын үзенең гуруга, Джаяварман II токымы - Йогишварапандитага кияүгә биргән.
Хөкем узурпаторы буларак, Сурьяварман I-гә яхшы шәҗәрәне төзегәннәр, анда ул ана ягыннан Индраварман I-дән һәм Шаптадевакуда ыруыннан чыгышлы дип әйтелгән.
Талантлы полклар җитәкчесе буларак Сурьяварман I тулысынча диярлек Камбоджаны яулап алган, Сиам көньягының җирләрен кушкан, мәсәлән, хәзерге Лопбури провинциясе территориясендә урнашкан Лаво дәүләтен. Күп җирләр салым түләргә тиеш булган, көньяк Лаос җирләре буйсындырылган булган.  
Сурьяварман I әмере буенча Яшодхарапурада Көнбатыш Барай төзелеше башланган булган, аның озынлыгы 8 000 метр булган, ә киңлеге 2000 метр булган.
Пхимеаканас гыйбадәтханә комплексы төзелеше Сурьяварман I тарафыннан башланганмы, юкмы икәне билгеле түгел, әллә ул эшне бетергән генәме, әллә комплексны торгызган микән.
Сурьяварман I хөкеме вакытында Ват Ек, Ват Басет, Пном Тьисор төзелгән булган. Шулай ук Сурьяварман I кайбер ансамбльләрне янә төзегән яки киңәйткән, мәсәлән, Прэахвихеа гыйбадәтханәсен.
Сурьяварман I вакытында дәүләт дине булып Шиваизм торган, әмма аңа күңеленә Махаяна Буддизмы ошаган. Нәкъ менә бу караш аның Малаккадан булуын раслый, чөнки анда Менам елгасы дельтасында булган Буддист Дваравати Патшалыгы тәэсирендә бөтен чиктәш җирләр һәм дәүләтләр булган. 
Сурьяварман I 1050 елда үлгән, аның үлем исеме **Параманирванапада** булган.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине сәясәте
Гритсамада

**Гритсамада** () ул риши, аның турында Ригведаның 2 Мандаланың күпчелеге язылган (43-тән 36, 27-29 гимннар аның улы Курмага багышланган һәм 4-7 Сомахутига). Гритсамада Ангирас хәкиме гаиләсенең Шунахотраның улы иде, әмма Индраның ихтыяры белән ул Бхригу гаиләсенә күчкән.
Күплек санда, исем Гртсамада кланына карый, ул шулай итеп Ригведа 2.4, 19, 39, 41-дә кулланыла.

Төркем:Һинд дине
Александр Левитан

**Александр Левитан** (, ,  — , ) — архитектор һәм театр рәссамы, РСФСРның атказанган рәссамы (1965).
Лев Левицкий

**Лев Левицки** (, ,  — , ) — фәлсәфәче, укытучысы, Беренче Казан ирләр гимназиясе һәм Казан университеты укытучысы.
Вараха

**Вара́ха** () — Вишнуның кабан дуңгызы образында килгән өченче Аватарасы.

Вараха Җирне(Притхиви) Галәми Гарбходака төбенә алып киткән Хираньякша шәйтанын үтерү өчен килгән. Мең ел дәвам иткән каршы яклар арасындагы бәрелештә Вараха җиңеп чыккан. Үзенең казык тешләрендә (кайвакыт - бер казык тешендә) ул Җирне океаннан алып чыгып аны Галәмнең тиешле урынына кире куйган. Бу Аватарада Вишну Притхивига өйләнгән.
Бу Аватара яңа кальпаның башының символы булып тора.

## Сәнгатьтә образы

Сәнгатьтә Варах я тулысынча хайван (кабан дуңгызы) кыяфәтендә, я кайбер антропоморфик хасиятләр белән, кеше тәнендә кабан башы белән сурәтләнә. Үзенең соңгы формасында аның дүрт кулы бар, аларның икесендә ул көпчәк һәм кабырчыкны тота. Ике калганы, кагыйдә буларак тукмарны, кылыч яки лотосны, я бөтенләй бер мудраны күрсәтә. Вишну-Вихараның сыны дүрт торышта була:
# кулларын ботларына куеп ялгыз тора торган итеп.
# Адишеша еланының капюшонында утыручы Бхуми-дэвины кочаклап торучы итеп.
# сукх-асана торышында калкулыкта утыручы итеп.
# тезендә Лакшми белән калкулыкта сукх-асана торышында утыручы итеп.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Булич, Сергей Константинович, Варага-Аватара
* Жуковский, Владимир Ильич, Копцева, Наталья Петровна, Искусство Востока. Индия: Учеб. пособие.,Красноярский государственный университет, 2005

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине Илаһлары
Лев Левшин

**Лев Левшин** (, ,  — , ) — табиб, медицина докторы (1870), Казан университеты профессоры, Мәскәү университетының атказанган профессоры.
Иван Лекомцев

**Иван Лекомцев** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Маурисио Лемос

**Маурисио Лемос** (, ,  — , ) — Уругвай футболчысы (сакчы), Уругвай милли футбол җыелмасы әгъзасы, Панамерика уеннары чемпионы (2015).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Николай Лемтюгов

**Николай Лемтүгов** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (һөҗүмче), Гагарин  иясе (2010).
Александр Лентовский

**Александр Лентовски** (, ,  — , ) — табиб, Казан университетының атказанган профессоры, Казан университетының медицина факультеты деканы (1829-1834, 1841-1845).
Михаил Леонов

**Михаил Леонов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
## Искәрмәләр
Василий Леонтьев

**Васили Леонтьев** (, ,  — , ) — Россия ватандашлар сугышында катнашучы, ике мәртәбә Кызыл Байрак ордены белән бүләкләнүче (1921, 1922).
Максим Лестьенн

**Максим Лестьенн** (, ,  — , ) — Билгия футболчысы (һөҗүмче), Билгия чемпионатының көмеш призчысы (2011/12), Нидерланд чемпионы (2015/16).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Валерий Летяев

**Валери Летәев** (, ,  — , ) — тарихчы, хокук белгече, КФУның халыкара мөнәсәбәтләр, тарих һәм Көнчыгышны өйрнәнү инстиуты директоры урынбасары.
Теро Леһтерә

**Теро Леһтерә** (, ,  — , ) — Финляндия һоккейчесе (капкачы), Дөнья чемпионы (1995), 1994 елгы Кышкы Олимпия уеннарының бронза призчысы.
Вилфредо Леон

**Вилфредо Леон** (, ,  — , ) — Куба һәм Польша волейболчысы, Россия чемпионы (2014/15, 2015/16, 2016/17), дөнья чемпионатының көмеш призчысы (2010), NORCECA чемпионаты җиңүчесе (2009, 2011), дөнья лигасының көмеш призчысы (2012).
Девид Ли

**Девид Ли** (, ,  — , ) — АКШ волейболчысы, Олимпия уеннарының алтын (2008) һәм бронза (2016) мидәлләре иясе, дөнья кубогы җиңүчесе (2015), дөнья лигасының алтын (2008, 2014) һәм бронза (2007, 2015) призчысы, NORCECA чемпионатының алтын (2007, 2013) һәм көмеш (2009, 2011) призчысы, Греция чемпионы (2016), Төркия (2008), Кытай (2014) һәм Россия (2012) чемпионатларының көмеш призчысы, Россия чемпионатының бронза призчысы (2013).
Марко Ливая

**Марко Ливая** (, ,  — , ) — Хорватия футболчысы (һөҗүмче).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Вадим Лигай

**Вадим Лигай** (, ,  — , ) — машиналар төзүче, сәясәт эшлеклесе, РФның атказанган машина төзүчесе (1998), Казан боралак заводы директоры (2007-2018), ТР ДШ депутаты.
Аркадий Лидский

**Аркади Лидски** (, ,  — , ) — җәррах, СССР медицина фәннәре академиясенең мөхбир әгъзасы (1945), Свердловск медицина иниститутының һоспиталь хириургиясе кафедрасы мөдире (1935-196?).
Роман Лизалин

**Роман Лизалин** (, , ) — «Булгария» пассажирларын коткаруда катнашкан «Арабелла» теплоход капитаны, Чистай шәһәренең шәрәфле ватандашы (2011).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
Иван Липа

**Иван Липа** (, ,  — , ) — украин сәясәт һәм җәмәгать эшлеклесе, Әдис комиссары (1918), Украин халык җөмһүриятенең дини мәсьәләләр буенча министры (1918-1919).
Николай Липатов

**Николай Липатов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
Александр Липко

**Александр Липко** (, ,  — , ) — Россия футболчысы (сакчы), Россия чемпионы (1996), Россия кубогы (2004) иясе.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Виталий Лисиченко

**Витали Лисиченко** (, ,  — , ) — хокук белгече, криминалист, Украинаның атказанган юристы (1992), Киев мәхкәмә экспертизасы фәнни тикшеренү институты директоры (1951-1962).
Иван Лисутин

**Иван Лисутин** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (капкачы).
Генрих Литинский

**Генрих Литински** (, ,  — , ) — СССР композиторы, педагог, РСФСРның (1957), Татарстан, Якут һәм Чуаш АССРларының атказанган сәнгать эшлелесе (1939, 1947, 1963), ТАССРның һәм Якут АССРның халык әртисе (1963).

1949-64 елларда Казан консерваториясендә полифония дәресләрен алып бара.

400 укучысы арасында Арам Хачатурян, Тихон Хренников, Михайло Меєрович, Арно Бабаджанян, Едвард Мірзоян, Олександр Арутюнян, Микола Пейко, Нәҗип Җиһанов, Фәрит Яруллин, Чари Нуримов, Юрій Поволоцький һәм башкалар.


Төркем:ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:ТАССР халык артистлары
Төркем:Якут АССРның халык артистлары
Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:ССРБ композиторлары
Александр Лилов

**Александр Лилов** (, ,  — , ) — язучы, публицист, укытучы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1880), 2 нче Тифлис гимназиясе директоры (1878-1890).
Чехиядә Һинд дине

Гомумән алганда, Һинд дине Чех Республикасында азчылык дине булып тора һәм 2021 елга тулаем халыкның 0,02%-ы (2024 кеше) Һинд динен тота. Һинд дине вәкилләре булып Чех Һинду дини оешмасы, Һаре Кришна хәрәкәте һәм Вишва Нирмала Дһарма булып тора.
**Чех Һинд дине Җәмгыяте** (Česká hinduistická náboženská společnost) 2002 елның 25 ноябренда нигезләнгән булган һәм Чехиядә, Штрилкида урнашкан. Хәзерге вакытта җәмгыятьтә 300 әгъза бар.
Башка оешмалар: Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте ИСККОН, Ананда Марга.
## Җәмәгатьләр
### Чех Һинду Дини Җәмгыяте

Česká Hinduistická Náboženská Společnost (Чех Һинду Дини Җәмгыяте) 2002 елда дини җәмәгать буларак теркәлгән булган.
### ИСККОН

Һаре Кришна 2002 елда рәсми танылган дин булган. Аның илдә дүрт гыйбадәтханәсе бар. Республикада Һаре Кришна җәмгыятенең 200 тугъры тарафдары бар. 
### Вишва Нирмала Дһарма
2007 елда Вишва Нирмала Дһарма илдә теркәлгән дини җәмәгать булып киткән.
## Демография
Чех Республикасында Һинд дине тарафдарлары демографиясе:
### Тарихи халык саны

## Тышкы сылтамалар
* Česká hinduistická náboženská společnost
* ISKCON (Hare Krišna) 
## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Чехиядә дин
Парашурама

**Парашура́ма** (, , турыдан-туры мәгънәдә «балта белән Рама») — Вишну Дашаватарның алтынчысы, ике куллы, җәя һәм сугыш балтасы тота торган сакаллы ир кеше.
Вишну Парашурама буларак брахманнар варнасын кшатрийлар җәберләвеннән коткарыр өчен килгән. Ренука һәм Джамадагниның бишенче улы, Бхишма, Дрона һәм Карнаның укытучысы.
Парашурама Курукшетрада Сугыштан баш тарткан.
"Вишну-пурана"да Парушараманың тарихы тәфсилләп сөйләнә. Парашурама Ренука һәм Джамадагниның улы булган. Бер юлы, Картавирья исемле патша, сунар вакытында Джамадагни алачыгына килгән. Джамадагни Патша якыннарын үзенең теләсә нинди үтенечне үти торган Камадхену сыеры ярдәмендә мул итеп сыйлаган. Патша, сыерның могъҗизалы сыйфатлары белән шак катып, хәкимнән бу могъҗизалы хайванны бирергә сораган. Хәким моннан баш тарткан, шунда патшаның улы Джамадагнины үтергән. Патшаның сунардан кайтуы вакытында Парашурама моның турында белеп изгелекне хурлаудан ярсуы килеп, Картавирья артыннан куган, куып җиткән һәм үтергән. Шуннан соң Парашурама кшатрийлар варнасын бетерергә булган һәм җирдә барлык кшатрийларны 21 мәртәбә юк иткән. Бу үтерүләрне башкарып, ул ярлыкау ритуалларын башкарып, яуланган җирләрне Кашьяпа ришига биргән, ә үзе тауларга китеп, изге Мандара тавында гөнаһларыннан ярлыкау сораган.
Җир, кеше һәм беренче кеше яратылуның мәгънәсен аңлаткан башка элегрәк килүче чагылышлардан аермалы буларак, бу юлы Вишну илаһи тәртип яратылышы актын күрсәткән.

## Парашурама һәм Рама
Кшатрийларны юк иткәч, Парашурама сугыш коралын бер генә мәртәбә үзенең ышануын ныгыту өчен алган. Дашартханың кәрваны Митхиладан чыкканда, зур җил купты һәм яңа өйләнгән Рама каршына Парашурама чыккан, ул Раманың илаһи табигатендә икеләнгән. Ул Рамага Вишнуның илаһи җәясен тәкъдим иткән, - Шива җәясенең игезәге булган, ул беренче җәя искереп ватылучан булып киткән дип санаган. Әмма Рамага якын килгәч, аңа ышанган һәм аңа бу бөек җәяне Вишну Ходаена бүләк буларак биргән. Бу җәя белән Рама Ланка утравына киткән һәм Парашураманың бүләге Рамага бик булышкан.

## Сынчылыкта Парашурама
Парашураманың буй озынлыгы 120 ангул булырга тиеш (сын ясаучының урта бармагының урта фалангасының киңлеге). Ул джата таҗын һәм изге бауны һәм шулай ук боланның тирене кияргә тиеш. Аның куллары ике, я дүрт. Әгәр дә аның кулы ике икән, уң кулда ул парашаны (сугыш балтасын) тотарга тиеш , ә сул кулы - шучи-мудрада - бу берәр нәрсәгә ишарә. Әгәр дә аның кулы дүрт икән, ул аларда сугыш балтасын, кылычны, җәяне һәм укны тотарга тиеш.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Жуковский В. И.,Копцева Н. П., Искусство Востока. Индия: Учеб. пособие.,Красноярский государственный университет, 2005

## Сылтамалар
* Господь Парашурама истребляет всех царей мира  Бхагавата-пурана 9.2 в переводе с санскрита и с комментариями Бхактиведанты Свами Прабхупады
* «Рамакатха Расавахини» — «Рамаяна» в изложении Сатьи Саи Бабы (Глава 8)

Төркем:Һинд дине
Дмитрий Стахеев һәйкәле (Алабуга)

**Алабугада Дмитрий Стахеевка Һәйкәл** (, ) — Татарстанның Алабуга шәһәрендә КФУның Алабуга институты (*филиал*) төп бинасы каршындагы ярымай формасындагы мәйданда XIX гасырның 1 гильдия сәүдәгәре, язучы, эшмәкәр, химаяче Дмитрий Стахеев (*[[1840 ел|1840]]-[[1918 ел|1918]]*) истәлегенә куелган һәйкәл.
Авторлары — Мәскәү скульпторлары А. В. Головачев һәм В. А. Демченко.

## Тарих
2003 елның 10 октябрендә КФУның Алабуга институты (*филиал*)  төп бинасы (*[[Казан урамы (Алабуга)|Казан урамы]], 89*) каршындагы мәйданда ачыла. Һәйкәл өчен урын уйлап сайланган, чөнки университет филиалының бинасын (*элекке* Алабуга епархия хатын-кызлар училищесы) XIX гасыр азагында — XX гасыр башында Алабуганың нәселдән күчүче шәрәфле ватандашы Глафира Федор кызы Стахеева (*[[ел|1847]]-[[ел|1927]]*) мәрхүм ире Василий Григорий улы Стахеев (*[[1842 ел|1842]]-[[1896 ел|1896]]*) истәлегенә, үзенең 400 мең сум акчасын тотып, салдырган булган.

## Тасвирлама
Күтәрмә, аслык һәм сыннан торган композициянең гомуми биеклеге 4 *м*. Язучы сынының биеклеге 2 *м*. Дмитрий Иван улы Стахеев тезенә китап куеп, борынгы  уң аягын сул аягына атландырып утырган итеп, йөзе тыныч, уйчан, кырыс итеп сурәтләнгән. Постаментның алгы ягындагы табличкага «*Дмитрий Иванович Стахеев*» дип, уң яктагы табличкага рус телендә «*Русскому купечеству —  благодарные потомки*», сул ягындагы табличкага:
 
...Вершитель божьей воли 
Уже смахнул крылом своим 
С моей души земные боли, 
-И ожил я, хранимый им...
               Д. И. Стахеев»  

дип язылган.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# *[[Наил Вәлиев (1949)|Валеев Н. М.]]* Дмитрий Стахеев. Творческий путь писателя. Казан, 1995.
#  Памятник Д. И. Стахееву 

## Сылтамалар

*    Һәйкәлнең картадагы урыны
* Һәйкәл белән Алабуганың Казан урамы панорамасы

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр
Төркем:Алабуга һәйкәлләре
Словакиядә Һинд дине

**Словакиядә Һинд дине** азчылык дине булып тора.  2021 елга Словакиядә якынча 975 (0,02%) Һинд дине тарафдары бар.
Словакиядә Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте, Көн Саен Тормышта Йога, Ошо, Сахаджа Йога, Чинмая миссиясе кебек Һинд дине төркемнәре бар.

## Словакиядә Һинд дине оешмалары
Махамандалешвар Парамаханс Свами Махешварананданың Көн Саен Тормышта Йога ул сәламәтлеккә Аюрведа кебек тулаем караш белән Йоганың аңлаучы системасы. Көн Саен Тормышта Йога системасының төп максаты физик сәламәтлеккә, акыл сәламәтлегенә, иҗтимагый сәламәтлеккә, рухи сәламәтлеккә һәм ахыр чиктә үз-реализациягә ия булу. Словакиядә Көн Саен Тормышта Йоганы өйрәтүче якынча 100 йога үзәге бар.
Чинмая Миссиясе ул Свами Чинмаянанда нигезләгән дөньяда Адвайта Ведантаны таратуга багышланган оешма.
Өстә күрсәтелгән Һинд дине оешмаларның берсе дә Словакиядә теркәлмәгән. Яңа дин теркәлер өчен, төркем 20 000 даими яшәүчеләр исемлеген бирергә тиеш. Дини төркемнәрнең теркәлүе Словакиядә кирәк түгел; шулай да, хәзерге закон буенча, теркәлгән дини төркемнәрнең генә җәмәгать Ходайга табыну хезмәтләрен һәм башка эшчәнлекләрне үткәрә ала, гәрчә дәүләт тарафыннан гамәлдә нинди дә булса билгеле диннәр яки практикалар тыелмый. Теркәлә торганнары дәүләттән табыш алалар, шуларга руханилар өчен, офис чыгымнары өчен субсидияләр, төрмәләргә һәм шифаханәләргә барып яңа тарафдарлар чакыру һәм телевидение тапшыруларында катнашу. Хөкүмәт финанславы шулай ук дини мәктәпләргә һәм дәүләт мәктәпләрендә дин буенча лекциялар укый торган укытучыларга бара. Дәүләт вакыты белән бер мәртәбә уза торган проектларны һәм әһәмиятле дини эшчәнлекне субсидияли һәм теркәлгән дини төркемнәр салымнар түләүдән һәм таможня импорт түләүләреннән өлешчә азат ителгән. Дин шулай ук субсидияләр алмаска сайлый ала.

## Тышкы сылтамалар
* Churches Protest Against Introducing Yoga to Schools in Slovakia 
* Chinmaya Mission
*Yoga in Daily Life in Slovakia 
## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Словакиядә дин
Андрей Лифоренко

**Андрей Лифоренко** (, ,  — , ) — Россия һөнәри футболчысы (сакчы).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Валерий Лихачёв

**Валери Лихачов** (, ,  — , ) — СССР велоузышчысы, дөнья чемпионы (1970) һәм 1972 елгы Олимпия уеннары җиңүчесе.
Николай Лихачёв

**Николай Лихачов** (, ,  — , ) — тарихчы, чыганакларны өйрәнү, дипломатика һәм сфрагистика өлкәләрендә белгеч, яшерен киңәшче (1916), СССР ФА академигы (1925).
Пётр Лихачёв

**Пөтр Лихачов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1942).
Фёдор Лихачёв

**Фөдор Лихачёв** (, ,  — , ) — Казан алпавыты, коллекционер, Андрей һәм Иван Лихачевларның атасы.
Валерий Лиходей

**Валери Лиходей** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы, 2009 елгы Универсиаданың көмеш мидәле иясе.
Фёдор Лихолитов

**Фөдор Лихолитов** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы, Россия чемпионатының бронза призчысы (2005).
Александр Логачёв

**Александр Логачов** (, ,  — , ) — геофизик, укытучы, РСФСРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе, Сталин премиясе лауреаты (1947).
Сергей Ложкин

**Сергей Ложкин** (, ,  — , ) — табиб, Нократ губернасыннан I чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Лоллий (Юрьевский)

**Лолли** (тугач бирелгән исеме ; ,  — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Ямполь һәм Могилев епискобы (1921-192?), Подольск һәм Брацлав (1925-1928) һәм Могилев-Подольский (1928-?)  епархияләре архиепискобы.
Крешимир Лончар

**Крешимир Лончар** (, ,  — , ) — Хорватия баскетболчысы, Италия (2003) һәм Украина (2005) чемпионы, Россия чемпионатларының көмеш (2010/11, 2011/2012, 2012/2013) һәм бронза (2008/2009, 2009/2010) призчысы.
Пётр Лопухин

**Пөтр Лопухин** (, ,  — , ) — дәүләт эшлеклесе, баяр (1690), Казан воеводасы (1691-1692).
София Лопушанская

**София Лопушанская** (, ,  — , ) — телләр белгече, РФның атказанган фән эшлеклесе (1996), Волгогорад университеты каршындагы рус теле тарихы фәнни тикшеренү институты директоры (1998-2007).
Константин Лопушанский

**Константин Лопушански** (, ,  — , ) — Россия кино режиссөры һәм сценарийчесе, РФның атказанган сәнгать хезмәткәре (1997), РФның халык әртисе (2007).
Анатолий Лопырин

**Анатоли Лопырин** (, ,  — , ) — терлекчелек өлкәсендә белгеч, Социалистик хезмәт каһарманы (1970), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1968), Сталин премиясе лауреаты (1952).
Иван Лосев

**Иван Лосев** (, ,  — , ) — химик, РСФСРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе, Бөтенсоюз химия берлеге президенты (1956-1963).

Төркем:Химиклар
Флор Луговской

**Флор Луговской** (, ,  — , ) — хәрби-дәүләт эшлеклесе, Казан воеводасы (1628-1630).
Филипп Лукин

**Филипп Лукин** (, ,  — , ) — композитор, хор дирижеры, ЧАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе, РСФСРның халык әртисе (1970), Сталин премиясе лауреаты (1952), Чуаш дәүләт җыр һәм бию әнсәмбленең сәнгать җитәкчесе (1942-1956), Чуаш дәүләт филармониясенең сәнгать җитәкчесе һәм директоры (1957-1959), ЧАССР композиторлар берлеге идарәсе рәисе (1948-1977).
Артём Лукоянов

**Артөм Лукоянов** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе, КХЛның көмеш призчысы (2015), Гагарин кубогы иясе (2018).
Александр Лунин

**Александр Лунин** (, ,  — , ) — керәстиян, Казан губернасыннан III чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Израильдә Һинд дине

**Израильдә Һинд дине** Израильның Һинд дине халкына карый.  
## Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте тарафдарлары
Катзир-Харишта тугърылар төркеме яши. Израильдә башка Вайшнава җәмәгате Ариэльдә. Аны Джагадиш һәм аның хатыны, Джугала-Прити җитәкли һәм ул Россиядән БДБ-да кырыс икътисади басымнан качкан тугърылар җәмәгатенә хезмәт итә. Джугала-Прити Тель-Авивта ИСККОН үзәгенә кушылган, ул 1996 елда Гунаватар һәм Варшабханави тарафыннан җитәкләнгән.

## Израильдә Һинду фестивальләре
### [[Кришна Джанмаштами]]
Һинд дине тарафдарлары илдә иркен диннәрен тота ала. Моны бигрәк тә Кришна-Джанмаштами бәйрәмен уздыруы күрсәтә. Кришнаның бала чагы турында хикәяләр буенча сәхнәләр куела, шулай ук җырлаулар һәм биюләр була. Чарада 108 ризык төре тәкъдим ителә, бу изге сан.

Оештыручылар әйткәнчә алар Кумбх тарафыннан илһамландырылган һәм Израильдә чараны өч ел элек башлаганнар. Фестивальгә килүчеләрнең күбесе Һиндстанда булган яки алар анда сәфәр итмәкчеләр. Яшүсмерләр төркемнәре Йога сабакларын өйрәнәләр һәм Һаре Кришна лекцияларын тыңлыйлар. Пешкән дөге һәм ясмык ашы артыннан зур чиратлар тора. Һинд киемнәренә киенгән урта яшьтәге парлар пляжда йөриләр, яшь малайлар һәм кызлар йомшак комда түгәрәкләр ясыйлар, шул ук вакытта башкалар иртәнге диңгездә серфинг ясыйлар. 

## Израильдә Саи Оешмасы
Саи Оешмасы рәсми рәвештә Израильдә 2001 елда нигезләнгән.http://www.sathyasai.org.il/index.htm 

## Израильдә Шивананда Йога Веданта Оешмасы
Бу үзәк Шивананда Йога Веданта Халыкара Үзәгенең филиалы, аны Вишнудевананда Сарасвати, Ришикеш, Һиндстанда Шивананда Сарасватиның өйрәнчеге нигезләгән.
Үзәк 1971 елда ачылган һәм шуннан соң бу Израильдә классик йоганың барлык тармакларын өйрәнү һәм практикасы өчен иң зур һәм иң яхшы аңлата торган мәктәп булган, шуларга түбәндәгеләр керә:
* Асаналар Практикасы (Йога Торышлары)
* Пранаяма (сулау йогасы)
* Йогик стресс белән идарә итү фәне
* Йогик вегетариан диета
* Позитив уйлау
* Һәм классик медитация

### Үзәкләр
1971 елдан бирле, аларның эшчәнлеге киң таралган булган һәм хәзер күп үзәкләр эшли
* Иерусалимда
* оранжереяда
* Эйлатта
* Тивонда
Меңнәрчә Израильлеләр йога укытучылары буларак өйрәнгәннәр һәм бөтен ил буенча эшлиләр һәм өйрәтәләр.

### Кызыклы фактлар
Еш кына "атом бомбасы атасы" дип аталган күренекле Яһүди Американ галиме Джулиус Роберт Оппенһеймер Нью-Мексикода 1945 ел июленда беренче атом бомбасы сыналганда, башына Бхагавадгитадан сүзләр килгәнен әйтә:

Күктә берьюлы йөзләрчә мең Кояш калыкса да, аларның яктысы Иң Югары Ходайдан балкучы нур белән чагыштырмаслык булыр иде... Мин-үлем, дөньяларны юк итүче.


## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Jethro, the Druze, and Vedic Origins 
*Druze Sheikhs at Home In India
## Шулай ук карарга мөмкин
* Харарит

Төркем:Һинд дине
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Израильдә дин
Уэльста Һинд дине

**Уэльста Һинд дине** чагыштырмача күптән түгел килеп чыккан, Уэльслы Һиндуларның яртысыннан азрагы шунда 20-енче гасырның икенче уртасында яши башлаганнар. Уэльста 2011 ел халык санын алу буенча 10 434 Һинд дин тарафдары яшәгән, бу 2001 елга караганда ике мәртәбә артык. 
## Чыгышлары
Уэльс Һинд дине тарафдарларының күпчелеге Һиндстан чыгышлы, я аның күрше илләреннән, мәсәлән, Шри Ланкадан, Пакистаннан, Непалдан һәм Бангладештан. Боларның күбесе Иди Амин аларны Угандадан 1970 елларда куганнан соң килгән һәм кайберәүләр шулай ук Көньяк Африка Җөмһүриятеннән килгән. Шулай ук кайберәүләр Индонезия чыгышлы.
Үз чиратында боларның күбесе Пәнҗабтан. Алар арасында Инглиз теленнән һәм Уэльс теленнән башка еш очрый торган телләргә Пәнҗаб теле, Хинди, Урду, Гуҗарати һәм Непали телләре таралган.  
Һинду Мәдәни Ассоциациясе (HCA Wales) 1991 елның мартында теркәлгән, ул Англия һәм Уэльсның Иганә Комиссиясе тарафыннан теркәлгән иганә җәмгыяте. Аның белән Уэльсның Һиндле җәмәгате идарә итә һәм алар пан-Һиндле җәмәгатькә хезмәт итәләр һәм шулай ук Һиндле җәмәгатьнең зуррак җәмәгатькә үсүенә ярдәм итә.

## Гыйбадәтханәләр һәм урыннар
Сканда Вале Кармартхеншайэ, Лланпумсэнтта урнашкан Һинду монахлык үзәге. Урын гыйбадәтханәгә багышланган һәм гыйбадәтханә Муруган Ходаена багышланган һәм өч гыйбадәтханәдән тора. Аңа ел саен 70 000 тугъры килә.

Уэльста иң зур Һинд дине гыйбадәтханәсе Кардиффта Грэйнджтаунда урнашкан, ул - Шри Сваминараян Мандиры. Сваминараян гыйбадәтханәсе беренче мәртәбә 1982 елда ачылган булган.
Санатан Дхарма Мандал Гыйбадәтханәсе Көньяк Уэльс Һинд дине тарафдарларына хезмәт итү өчен 1985 елда нигезләнгән булган. Санатан Дхарма үзәккә Уэльста бөтен Һиндуларга хезмәт итеп кыйммәтләр системасы һәм холык кодын тәшкил итә һәм максат итеп тыныч урын булдыруны куя. Гыйбадәтханә һәм Һинду Җәмәгать Үзәге бүген Сивьюда, Левис Юлында, Сплотт, Кардиффта, CF24 5EB адресы буенча урнашкан (Seaview, Lewis Road, Splott, Cardiff, CF24 5EB).   
## Шулай ук карагыз
*Берләшкән Корольлектә Һинд дине
*Англиядә Һинд дине
*Шотландиядә Һинд дине
*Ирландиядә Һинд дине
**Төньяк Ирландиядә Һинд дине
**Эйреда Һинд дине
*Ил буенча Һинд дине
*Һинд дине энциклопедиясе
*Берләшкән Корольлекнең Һинду Киңәшмәсе
*Шамбо
*Сканда Вале

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Велс
Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине
Төркем:Уэльста дин