Кеше сексуальлеге

**Кешенең сексуальлеге** — биологик, психофизиологик, рухи һәм эмоциональ реакцияләр, кешенең җенси теләк белдерүе һәм канәгатьләнү белән бәйле кичерешләре һәм гамәлләре җыелмасы.

Сексуальлек кеше организмының тумыштан килгән ихтыяҗы һәм функциясе булып тора, сулыш, ашкайнату процесслары кебек һәм башка кеше билгеле физиологик сексуаль потенциал белән туа, алга таба сексуальлек шәхси тормыш тәҗрибәсе кысаларында формалаша. Гомумән алганда, кешенең сексуальлеге биологик, психик һәм социомәдәни факторларның интеграцияләнгән багланышына бәйле.

## Сексуальнен әһәмияте
Сексуальлек кешенең социаль активлыгының көченнән гыйбарәт, чөнки сексуаль канәгатьлеккә генә түгел, ә «бәхет», тормыш сыйфатын яхшыртуга юнәлтелгән. Җенес белән бәйле кичерешләр тар мәгънәдә сексуаль контактлар белән бәйле булмаган хәлләрдә дә үзеңне тотуның теге яки бу вариантын сайлый.

Сексуальность-кеше әйләнә-тирә чынбарлыкта танып белүдә мөһим этәргеч факторларының берсе. Зигмунд Фрейд «балаларда танып белүгә омтылыш иртә һәм көтмәгәндә сексуаль проблемаларга туктала, хәтта алар тарафыннан да уяна», дип яза.

Сексуальлек кешеләрне уртак яшәргә һәм эшчәнлеккә этәрүче фактор булып тора, гаилә тормышының төп өлешләренең берсе булган кешеләрне якынайту һәм берләштерү көч булып тора. Сексуальлек матди мохиттә үз-үзеңне тоту тышкы күренешен трансформацияләү өчен үзенең эчке либидосын күрсәтү өчен аерылгысыз теләк булып тора.

## Сексуальлекне формалаштыру

**Бала сексуальлеге**

Элегрәк билгеле бер яшькә кадәр балалар сексуаль булудан мәхрүм дип саналды. Зигмунд Фрейд балалар сексуальлеге турында җитди сөйләшә башлаган беренче тикшеренүчеләрнең берсе була. Комплексның психосексуаль үсеш концепциясе яки Эдипов кебек күп кенә идеяләре искергән дип саналса да, хәзер балалар сексуальлегенең барлыкка килүен тануның психология һәм сексология өлкәсендә алга китеше булып тора. Альфред Кинси үзенең танылган "Кинси хисапларында" балалар сексуальлеге турында да сөйләде. Балалар күрсәтәләр табигый кызыксыну, үз телу, шул исәптән кыр органнарына, подмечают анатомические арасында аермаларны ир-атлар һәм хатын-кызлар һәм еш кына уйный, үзләренең половыми органнары. Соңгы, гадәттә, кабул ителә өлкәннәр өчен мастурбацию, хәер, ерак һәрвакытта да булып тора таковой. Күп кенә балалар катнаша «сексуальных уеннарында», кагыйдә буларак, үзләренең дуслары, абыйлары яки сеңелләре. "Сексуальные уеннар» үз эченә кулга акчалата алып өйрәнү һәм җенси органнары бер-берсен. Кече яшьтәге мәктәп яшендәге «сексуаль уеннар» белән кызыксыну бераз кими, шул ук вакытта балалар яшьтәшләренә карата романтик хисләр кичерә ала. Җенси кызыксынуның яңа дулкыны күчеш яшьтә күзәтеләр.

**Яшүсмер сексуальлеге**

Җенси өлгереш башланган вакытка кеше үзенә салынган сексуаль ихтыяҗны күрсәтә башлагач, кеше шәхесе шактый формалашканлыктан, сексуальлек үсешенә бу чорда әхлакый нормаларны үзләштерү дәрәҗәсе, агрессивлык, башка уңай һәм тискәре социаль сыйфатлар йогынты ясый. Җенси рәвештә агрессив һәм башка антисоциаль характердагы гадәттән тыш хәлләр чорында өстенлек кире кагылган һәм хәтта деструктив сексуаль ихтыяҗларын формалаштыруга китерергә мөмкин. Сексуальлек формалаштыруга шулай ук интеллектуаль үсеш дәрәҗәсе дә йогынты ясый, чөнки кешенең сексуальлыгы үсешенең югары формасы — кешенең башка хайваннар белән аерылып торган эротик мәхәббәте нигезендә, барыннан да элек интеллект ята.

Сексуальлекне формалаштыру процессында шәхесне мөстәкыйль үзләштерүнең башка рәвешләрен төшереп калдыру төп булса да, аңа җәмгыятьтә гамәлдә булган сексуальлекне формалаштыруның максатчан программасы да йогынты ясый, алар аның күренешләренең нормадан тыш рәвешләрен бирә ала, шулай ук фәнни сексуаль белем бирү нигезендә аның «норматив» формаларын формалаштыруга ярдәм итә ала. Сексуаль реакцияләр кимү еш кына сексуаль көчәнешнең башка эмоциональ формаларга күчүен, шул исәптән агрессия белән бәйле рәвештә дә исәпкә алырга кирәк.

Сексуальность аерылгысыз билгесе булып тора физик һәм психик сәламәтлек, ничек яшь, шулай ук өлкән яшьтә. Картлыкта сексуаль ихтыяҗларны саклап калу акылның югары дәрәҗәсе булган, яшь яшьтә зур сексуаль активлык күрсәткән кешеләр өчен хас дип билгеләп үтелә. Сексуальлек матди мохиттә үз-үзеңне тоту тышкы күренешен трансформацияләү өчен үзенең эчке либидосын күрсәтү өчен аерылгысыз теләк булып тора.

## Кеше җенси үз-үзен тотышы
Сексуаль үз эченә ала төрле формаларын үзара индивиды, мотивированных аларның җенси ихтыяҗлары. Кеше сексуаль үз-үзен тотышы аның сексуаль юнәлешенә туры килми.

Кеше сексуаль үз-үзен өч функцияне башкара: репродуктив, гедония (ләззәт алуга юнәлдерелгән) һәм коммуникатив .

Кешенең сексуаль үз-үзен тотышы үз мәгънәсенә, аның нинди ихтыяҗны канәгатьләндерүенә бәйле рәвештә кискен үзгәрә. И. С. Кон кешенең ахыргы максатына һәм яшенә бәйле рәвештә сексуаль үз-үзен тотышының берничә төп формаларын аерып чыгара:

1) Сексуаль тәртипнең ахыргы максаты булып җенси көчәнеш разрядкасы тора.

2) Чувственное наслаждение әйдәп баручы, шул ук вакытта иң зур игътибар бирелә эротизму вәзгыять.

3) Ысулы ирешү внексуальных выгод, мәсәлән, никах буенча расчет.

4) Гаилә ритуалын саклау чарасы.

5) Коммуникативная сексуальность, кайчан сексуальное үз-үзенә чыгу формасы ялгызлыктан.

6) Канәгатьлек полового любопытства.

7) Сексуаль үз-үзеңне раслау чарасы.