Лев Карпов

**Лев Карпов**, Лев Яков улы Карпов (, *[[1879 ел]]ның [[30 апрель|18 (30) апреле]], [[РИ]], [[Киев]] — [[1921 ел]]ның [[6 гыйнвар]]ы, [[РСФСР]], [[Мәскәү]]*) — инкыйлабчы, химик-технолог, РСФСР химия сәнәгатенә нигез салучыларның берсе. Бондюг химия заводы (*хәзерге* «Л. Я. Карпов исемендәге химия заводы» АҖ) директоры (*[[1915 ел|1915]]-[[1918 ел]]ларда*). РСФСР Халык хуҗалыгы Югары шурасы президиумы (*РСФСР ХХЮШ*) әгъзасы — ХХЮШның химия сәнәгате бүлеге мөдире (яшь Совет дәүләтенең химия сәнәгате башлыгы, *[[1918 ел|1918]]—[[1921 ел]]ларда*). РСДРП  әгъзасы (*[[1897 ел]]дан*).

## Тәрҗемәи хәле
1879 елның 18 (30) апрелендә (*вариант*: 18 февралендә) Киевта бөлгән сәүдәгәр гаиләсендә туган.  тәмамлаган (*[[1910 ел|1910]]*). Студент елларында легаль булмаган марксчыл түгәрәккә йөри башлый. 1897 елда РСДРП фиркасе әгъзасы була. 1898 елның мартында беренче мәртәбә кулга алына. Воронежга, Курскига, Калугага, Тверьга сөргенгә җибәрелә. 1903 елның языннан легаль булмаган хәлдә. «Искра» агенты, соңрак фирка үзәк комитеты әгъзасы буларак, РСДРП ҮК Көнчыгыш һәм Көньяк бюроларын, Полтавада идән асты басмаханәсен, «Вперед» большевиклар гәҗитен оештыруда катнаша. Финляндиядә шартлагыч матдәләр лабораториясе эшен җайга сала. РСДРП  ҮК әгъзасы (*[[1904 ел|1904]]—[[1905 ел]]ларда*). 1907 елның маенда кулга алынганчы, фирканең Мәскәү комитеты белән җитәкчелек итә. 1908 елда качып Мәскәүгә кайта, югары техник укуханәдә укуын дәвам итә. Профессорлар аны «химиянең туып килүче йолдызы» дип атыйлар.

1911 елдан инженер-химик буларак эшли. Владимир губернасында, соңрак Финляндиянең төньягында дөньяда беренче экстракцион канифоль-скипидар заводы төзелеше белән җитәкчелек итә. 1915 елдан — Бондюг химия заводы директоры. Эшчеләрнең хезмәт хакын арттыра, алар өчен кирпечтән йорт төзетә.

1918 елда Л. Я. Карпов РСФСР  каршындагы химия сәнәгате бүлеге мөдире — яшь Совет дәүләтенең химия сәнәгате башлыгы итеп билгеләнә. Колоссаль хезмәтне  искиткеч зур осталык белән башкарып чыга. Үз тирәсенә күренекле галимнәрне җәлеп итә, базасында эре фәнни институт үсәр дип күзалланган фәнни лаборатория (*хәзер* Л. Я. Карпов исемендәге фәнни-тикшеренү физика-химия инстиуты) оештыра. 

Үләренә ике көн кала, яңа эре завод проектының соңгы техник эскизларын эшли. 1921 елның 6 гыйнварында  вафат була. Мәскәү кирмәне диварының некрополендә җирләнә.

## Гаиләсе
Хатыны Анна Самойл(а) кызы Карпова (*кыз фамилиясе* — Лувищук, 1883—1968),  директоры  (1940—1962). 1904 елда өйләнешкәннәр. 
:улы Юрий (1912—1996), галим-конструктор. 
:улы Владимир (1907— 1986), химик-технолог, фән докторы, профессор. 
::оныгы Ирина Владимир кызы Карпова (1933), физика-математика фәннәре докторы, рәссам. 
## Хәтер

* 1922 елдан Бондюг химия заводы  (*1915-1918 елларда заводның директоры булган*) Лев Яков улы Карпов исемен йөртә.
* Мәскәүдәге физика-химия фәнни-тикшеренү институтына исеме бирелгән.
* Мәскәүдәге медицина препаратлары җитештерү берләшмәсенә исеме бирелгән.
* Ленинград синтетик юучы чаралар, сабын һәм желатин комбинатына исеме бирелгән.
## Әдәбият
# *Алексей Абрамов*. У Кремлевской стены.  М.: Издательство политической литературы, 1984, стр.127-128.
# *В. А. Волков, В. Л. Карпов, Ю. Л. Карпов, К. И. Сакодынский; отв. ред. Я. М. Колотыркин*.  Лев Яковлевич Карпов, 1879-1921. М.: Наука, 1984.
## Сылтамалар
*   Лев Яков улы Карпов. Хронос
* Карпов Лев Яковлевич. Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 — 1991
## Искәрмәләр


Төркем:Мәскәү кирмәне диварының некрополендә җирләнгәннәр
Төркем:Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университетын тәмамлаучылар
Төркем:РСДРП әгъзалары
Төркем:Россия революционерлары
Төркем:Большевиклар