Россия Федерациясе телләре

**[[Россия Федерациясе]]** телләре — бу дәүләт территориясендә кулланылыш тапкан телләр. Алар 14 *(һинд-аурупа, алтай, урал, юкагир-чуван, картвель, абхаз-адыг, нах-дагъстан, сино-тибет, семит, эскимос-алеут,чукотка-камчатка, Енисей, австроазиат һәм айн)* телләр гаиләләренә карый; нивх теле үксез (гаиләсе юк).

Һәрбер тел янында аны Россиядә кулланучылар саны күрсәтелгән: йә 2010 елгы җанисәп, йә (аның нәтиҗәләре ышанычлы мәгълүмат була алмаган чакта) — 2002 елгы лингвистлар бәяләмәсе нигезендә. Соңгы очракта алар алдында тильда (~) билгесе куела.

## [[Һинд-аурупа телләре]]
40 яши бирүче һәм 1 китапларда сакланган теле.
* Славян төркеме
** беларус теле 173 980
** украин теле 1 129 838
** рус теле 137 494 893
** русин теле 225
** болгар теле 22 906
** сербохорват теле 11 043
** словак теле 1445
** чех теле 13 074
** поляк теле 67 446
** чиркәү славян теле ?
* албан теле 1209
* әрмән төркеме 660 935
** көнчыгыш әрмән теле~600 000
*** әстерхан сөйләме ~1 000
** көнбатыш әрмән теле ~240 000
*** амшен сөйләме ~200 000
*** тын сөйләме ~40 000
*  балтыйк төркеме
** латыш теле 22 079
** литва теле 31 295
*  герман төркеме
** швед теле 7395
** нидерланд теле (голландча) 3356
** инглиз теле 7 574 303
** идиш 20 505 (сан ивритны да үзенә ала)
** алман теле 2 069 949
** түбән алман теле 
* грек төркеме 42 518
** понт теле (грекча) ~40 000
** юнан теле (әдәби) ?
* иран төркеме
** осетин теле 451 431
** шугнан теле 34
** рушан теле 2
** пушту (афганча) 4649
** талыш теле 3 402
** фарсы теле 13 073
** таҗик теле 141 938
** тат теле 2012
** көрд теле (курманджи) 34 699
** белудж теле 26
*  һинд-арий төркеме
** бенгаль теле (бенгали) 393
** һинд теле 6331
** чегәннәр теле 128 197
* Роман телләре төркеме
** румын теле 21 201
** молдав теле 96 061
** португал теле 11 207
** француз теле 616 394
** итальян теле 83 202
** испан теле 152 147

## Абхаз-адыг гаиләсе
4 яши бирүче һәм 2 үле тел
* абхаз теле 6786
** садз сөйләме **†**
* абазин теле 37 831
* адыгэ теле 117 489
* кабарда-черкес теле 515 672
* убых теле **†**

## Нах-дагъстан гаиләсе
42 тел
* Авар-анди-цез төркеме
** авар теле 715 297
** Анди төркеме
*** ахвах теле 210
*** каратин теле 255
*** годоберин теле 128
*** ботлих теле 206
*** анди теле 5800
*** багулал теле 1447
*** тиндин теле 2152
*** чамалин теле 500
** Цез төркеме
*** гинух теле 5
*** гунзиб теле 1012
*** хваршин теле 1737
*** хванал теле 6072
*** цез теле 12 467
* даргин төркеме 485 705
** мугин теле ~6571
** кадар теле ~18 963
** гапшимин-бутрин теле ~27 083
** цудахар теле ~39 225
** урахин теле ~73 420
** муирин теле ~79 938
** мюрег-губден теле ~81 814
** акушин теле ~95 795
*** даргин әдәби теле
** мегеб теле ~1300
** кункин теле ~1200
** амух теле ~1 600
** ицар теле ~1800
** сирхи теле ~20 497
** чираг теле ~1 280
** кайтаг теле ~43 648
** ашти теле ~2300
** кубачи теле ~7089
* лак теле 145 895
* лезгин төркеме
** арчин теле 970
** агул теле 29 287
** табасаран теле 126 136
** лезгин теле 473 173
** цахур теле 10 596
** рутул теле 30 360
** удин теле 2 266
* Нах төркеме
** ингуш теле 305 868
** чечен теле 1 354 705
** акки-орстхой сөйләме (галанчо) ~90 000

## [[Картвель телләре|Картвель гаиләсе]]
4 тел
* гөрҗи теле 170 659
* мегрел теле 1529
* лаз теле 25
* сван теле 71

## [[Урал телләре|Урал гаиләсе]]
23 яши бирүче һәм 5 үле тел
* Фин-угыр телләре
** вод теле 68
** ижора теле 123
** вепс теле 3613
** эстон теле 15 583
** фин теле 38 873
** карел теле 25 605
*** людиково сөйләме ~4 000
*** ливвиково сөйләме (олонец) ~20 000
*** карел сөйләме ~2800
*** тверь кареллары сөйләме ~10 000
** чирмеш телләре 388 378
*** болын мари теле 365 316
*** тау мари теле 23 062
** мерә теле **†**
** саам телләре 353
*** бабин саам теле (аккала) **†**
*** тер-саам теле (йоканьг-саами) ~6
*** кильдин саам теле ~750
*** колтта-саам теле ~28
** мордва телләре 431 692
*** ирзә теле ~400 000
*** мукшы теле ~200 000
** коми-пермь теле 63 106
** коми-зырян теле 156 099
** ар теле 324 338
** манси теле 938
** ханты теле 9584
** маҗар теле 6888
*  самодий төркеме
** юрац теле **†**
** энец теле 43
** нганасан теле 125
** ненец теле 21 926
** камасин теле **†**
** матор-тайги-карагас теле **†**
** селькупс теле 1023

## [[Алтай телләре|Алтай телләре гаиләсе]]
41 тел
* Тунгус-маньчжур телләре төркеме
** негидал теле 74
** эвен теле 5656
** эвенк теле 4802
** орок теле (ульта) 47
** удэгей теле 103
** ороч теле 8
** ульча теле 154
** нанай теле 1347
* Монгол телләре төркеме
** монгол теле 8829
** калмык теле 80 546
** бурят теле 218 557
* Төрки телләре төркеме
** чуаш теле 1 042 989
** уйгыр теле 1 049
** үзбәк теле 273 451
** тофалар теле 93
** долган теле 1054
** тыва теле 253 673
** якут теле 450 140
** чулым теле 44
** шор теле 2 839
** хакас теле 42 604
** Таулы Алтай төркеме 55 720
*** Төньяк Алтай теле 1048
**** кумандин сөйләме 738
**** челкан сөйләме (куу) 310
*** Көньяк Алтай теле ~50 500
**** тубалар сөйләме ~3 000
**** алтай сөйләме (алтай-кижи) ??
**** телеут сөйләме 975
**** теленгит сөйләме ~3 000
** кырымчак теле 2
** гагауз теле 5917
** төрекмән теле 30 767
** төрек теле (месхетләр һәм урумнар) 146 363
** әзери теле 473 044
** караим теле 3
** каракалпак теле 867
** казакъ теле 401 455
** нугай теле 88 328
*** әстерхан карагашлары сөйләме >34
*** алабугат татарлары сөйләме >1 144
*** юрта татарлары сөйләме (астрахан нугайлары) >31
** башкорт теле 1 152 404
** кырымтатар теле 308
** карачай-балкар теле 305 364
** комык теле 426 212
** кыргыз теле 80 306
** татар теле 4 280 718
*** себер татар теле (+ **бараба сөйләме) ~??
* япон теле 33 855
* корей теле 42 384

## [[Енисей телләре|Енисей телләре гаиләсе]]
2 яши бирүче тел
* кет теле 213
* юг теле 1 (или **†**)
* арин теле **†**
* пумпокол теле **†**
* котт теле **†**

## Юкагир-чуван гаиләсе
2 яши бирүче тел
* юкагир теле (төньяк юкагир һәм көньяк юкагир) 370
* омок теле **†**
* чуван теле **†**

## Чукотка-Камчатка телләре гаиләсе
4 яши бирүче һәм 3 үле тел.
* чукот-коряк төркеме
** чукот теле 5095
** керек теле **†**
** алютор теле 25
** коряк теле 1665
*  ительмен төркеме
** ительмен теле (көнбатыш ительмен) 82
** көнчыгыш ительмен теле **†**
** көньяк ительмен теле **†**

## Эскимос-алеут телләре гаиләсе
4 яши бирүче һәм 2 үле тел.
** алеут теле 45
** алеут-медный теле (алеут-рус пиджин) 5
*  эскимос төркеме 508
** наукан теле ~70
** чаплин теле (юит) ~340
** аляска-инуит теле **†**
** сиреник теле **†**

## Нивх теле
* нивх теле (изолят тел) 688 → 198

## Айн гаиләсе
2 үле тел
* сахалин айн теле **†**
* курил айн теле **†**

## Семит телләре гаиләсе
2 тел һәм 1 китапларда/чит илләрдә сакланган тел
**  яңа арамей теле (ассирияча) 7762
** гарәп теле 8216
** иврит 21 981

## Сино-тибет телләре гаиләсе
2 яши бирүче һәм 1 китапларда сакланган тел
** дуңган теле 1088
** китай теле (+ тазлар сөйләме) 59 235
** иске тибет теле

## Австроазиат телләре гаиләсе
* вьетнам теле 26 197

## Шулай ук карагыз
* Википедия:Россия халыклары телләрендәге Википедияләр
* Россия тел сәясәте
* Россиялеләр арасында таралулары буенча телләр исемлеге

## Искәрмәләр




## Әдәбият
* *Алпатов В.* Языковая ситуация в регионах России «Отечественные записки», № 2, 2005

Төркем:Россия телләре