open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пенатаран

Координаталары: 8°0′58″S 112°12′33″O

**Пенатаран** яки **Панатаран** () Индонезиядә, Көнчыгыш Явада иң зур Һинд дине гыйбадәтханәсе хәрабәләре комплексы. Ул Блитардан якынча 12 км га төньяк көнчыгышта урнашкан, ул Малангтан иң якын аэропорт. Ышанулар буенча ул 12-енче гасырдан 15-енче гасырга кадәр төзелгән булган, бу гыйбадәтханә Маджапахит Патшалыгында әһәмиятле роль уйнаган, бигрәк тә Патша Хаям Вурук астында. Ул аның иң изге урыны булган. Пенатаран Кедири эрасына карый.

Чанди Панатаран Шива Ходае гыйбадәтханәсе. Ул Һинд Ходае Вишнуның төрле аватарларда тормыш хикәяләрен күрсәтүче иң зур Индонезия рельефлар тупланмасы өчен мәшһүр. Бигрәк тә, гыйбадәтханә урынында "Рамаяна" эпосының Ява юрамасында Рама хикәяләре керә һәм шулай ук Тригунаның "Кришная" эпик поэмасында тасвирланганча Кришна тарихы. Пентаран һәм Прамбанан гыйбадәтханәсе (Йогьякарта) комплексларының чагыштыру өйрәнүләре археологлар игътибарын җәлеп иткән.

## Дөнья Мирасы статусы

Бу сайт ЮНЕСКО Дөнья Мирасы тәҗрибә исемлегенә мәдәният төркеменә 1995 елның 19 октябренда кертелгән. Бу гыйбадәтханә Нагаракретагамада "Палаһ" гыйбадәтханәсе дип идентификацияләнә һәм Көнчыгыш Ява буйлап сәфәре вакытында Патша Хаям Вурук тарафыннан зиярәт кылынган. Урын Дөнья Мирасы "күренекле гомуми кыйммәт"кә ия урыннар исемлегенә кертелгән.

## Шулай ук карагыз
*Angkor Wat
*Бали
*Индонезиядә Һинд дине

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Юнг модуле

**Юнг модуле** () яки **буй сыгылмалыгы модуле** — физик зурлыгы, сыгылмалылы деформацияларда кысу яки тарту вактытында материалның каршы торырга күрсәткече.
Патшалар мәҗлесен һәркем уздыра ала. Рус кухнясы (китап)

Традицион рус кухнясының әзерләргә гади булган вегетариан ашамлыкларның утыз өч рецепты. Китапта шулай ук ризыкны ничек итеп Кришнага тәкъдим итәргә дип язылган. Киң даирә укучылар өчен.
Бу китап "Патшалар мәҗлесен һәркем уздыра ала" сериясен дәвам итә.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине буенча басмалар
Аткар өязе

**Аткар өязе** () —  Сарытау калгайлыгы, Пенза һәм Сарытау губерналары эчендә административ-территориаль берәмлек..
## Тарих
Аткар өязе 1780 елда оештырылып, 1928 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 81,2%, украин теле — 13,4%, алман теле — 5,1%.
## Эчке бүленеш
43 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Сарытау губернасы
Әстерхан өязе

**Әстерхан өязе** () —  Кавказ калгайлыгы, Казан һәм Әстерхан губерналары эчендә административ-территориаль берәмлек..
## Тарих
Әстерхан өязе ? елда оештырылып, 1925 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 74,7%, татар теле — 13,9%, казакъ теле — 3,3%, әрмән теле — 1,9%, калмык теле — 1,8%.
## Эчке бүленеш
19 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Әстерхан губернасы
Янтау өязе

**Янтау өязе** () —  Кавказ калгайлыгы һәм Әстерхан губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек..
## Тарих
Янтау өязе 1785 елда оештырылып, 1925 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 69,4%, украин теле — 18,0%, калмык теле — 8,5%, казакъ теле — 3,6%.
## Эчке бүленеш
20 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Әстерхан губернасы
Сарай өязе

**Сарай өязе** () —  Сарытау, Әстерхан һәм Сталинград губерналары эчендә административ-территориаль берәмлек..
## Тарих
Сарай өязе 1835 елда оештырылып, 1925 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 54,8%, украин теле — 38,2%, татар теле — 2,2%, казакъ теле — 2,2%.
## Эчке бүленеш
21 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Әстерхан губернасы
Янкала өязе

**Янкала өязе** () —  Сарытау калгайлыгы, Сарытау, Әстерхан һәм Сарысу губерналары эчендә административ-территориаль берәмлек..
## Тарих
Янкала өязе 1782 елда оештырылып, 1925 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 50,5%, украин теле — 40,7%, калмык теле — 4,6%, татар теле — 3,2%.
## Эчке бүленеш
23 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Әстерхан губернасы
Хан Тәңре

**Хан Тәңре** тавы (, حان تأڭئرئ, ; , حان-تەڭىرى; ; ) — Казакъстан, Кыргызстан һәм Кытай чикләре кисешкән урында урнашкан тау, Казакъстанның иң югары ноктасы.

Төркем:Тәңретау (Тянь-Шань)
Мерак Гыйбадәтханәсе

**Мерак** гыйбадәтханәсе, яки урында билгеле булганча **Чанди Мерак**, ул Мерапи тавының көньяк-көнчыгыш авышлыкларында, Үзәк Явада, Клатен шәһәрчегеннән төньяк-көнбатышта, Карангнонгко авылында урнашкан 10-ынчы гасыр Шиваист Һинд дине Чанди гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә комплексы төп бинадан һәм өч "первара" ярдәмче гыйбадәтханәләрдән тора, алар Матарам Патшалыгына, 9-ынчы гасырдан 10-ынчы гасырга карый.

Чанди Мерак янында берничә гыйбадәтханә хәрабәсе һәм археологик урыны бар, гәрчә - Чанди Мерактан аермалы буларак - күбесе хәрабәләрдә яки тәмамланмаган, мәсәлән, Чанди Карангнонгко, Чанди Крийян һәм Чанди Бекелан.

## Тарихы
Төп пулатта урнашкан архитектур стильләргә, Ходайларга һәм йониларга карап, бу гыйбадәтханә Шива Ходаена багышланган һәм мөгаен 10-ынчы гасырда төзелгән. Гыйбадәтханә 20-енче гасыр башында табылган булган. Алдан тикшерү 1925/1926 елларда Голландия Көнчыгыш Индияләр археология хөкүмәте тарафыннан алып барылган. Янә төзекләндерү проекты озак барган һәм 2011 елда тәмамланган булган, гәрчә өстәге ратна түбәсе һаман югалган булып кала.

## Архитектурасы
Гыйбадәтханә 1480 квадрат метр мәйданны алып тора. Төп гыйбадәтханә тулаем янә төзекләндерелгән булган һәм барельефларның һәм сыннарның халәте яхшы хәлдә. Төп гыйбадәтханә көнчыгышка таба һәм төп гыйбадәтханәләр каршындагы өч "первара" гыйбадәтханәләренә карый. Көнчыгыш якта баскычлар як-ягында яхшы сакланган макаралар тора. Башка гыйбадәтханәләрдәге макаралардан аермалы буларак, Чанди Меракның макаралары уникаль, аның хартумы кобра-сыман Нага формасында, бу макара-нага химерасын барлыкка китерә. Баскычлар зиярәт кылучыларны төп порталларына алып барган, аның өстендә Кала башы бизәге бар. Төп пулат өчендә йони, аның төньяк ягында нага башы киселгән. Бу йони өстендә таш лингам корылган булган, гәрчә хәзер ул булмаса да.
Тышкы стеналарда кардиналь нокталарның һәрберсендә өч ниша бар. Көнбатыш стенаның нишасында Ганеша сыны бар, төньяк нишада Дурга Махисасурамардини (Дурга үгез шәйтанны үтерүче) сыны саклана, көньяк нишалар буш, ләкин анда мөгаен Агастья сыны сакланган булган. Ганеша сыны зыян күрсә дә күп дәрәҗәдә тәмамланган, шулай да Дурга сыны җимерек хәлдә, аның башы юк, мөгаен аны караклар алып киткәннәр дер. Түбә пирамидаль формада, өч артка чигенүче терасалар буларак оештырылган. Бу терасаларның һәрберсендә ратна түбәләре рәте бар. Ходайлар башлары белән антефикслар баскычлы түбәләр тирәли урнашкан. Ратна формалары һәм Ходайлар башлары белән антефикслар стиле төньяк Йогьякартадагы Гебанг гыйбадәтханәсенекенә охшаган.
Координаталары: -7.666667°N 110.549722°O

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Калмык даласы

**Калмык даласы** () —  Әстерхан губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.
## Тарих
1920 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): калмык теле — 95,3%, рус теле — 3,3%.

## Искәрмәләр

Төркем:Әстерхан губернасы
Бүкәй Урдасы

**Бүкәй Урдасы** (, ) —  Рәсәй империясе составындагы вассал ханлык, 1876 елдан — Әстерхан губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.

## Тарих
Бүкәй Урдасы 1801 елда оештырылып, 1920 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): казакъ теле — 96,5%, татар теле — 2,7%.
## Искәрмәләр

Төркем:Әстерхан губернасы
Төркем:Бүкәй Урдасы
Вирасана

**Вирасана** ((en - vɪrˈɑːsɑːnɑː) virr-AH-sah-nah; ; IAST: *Вирасана*) яки **Каһарман Позасы** ул асана.

## Этимологиясе
Атама Санскрит сүзләре *вира*дан килә ул "кеше" яки "җитәкче" дигәнне аңлата һәм *асана* (आसन, Āsana) ул "поза" яки "утырыш" дигәнне аңлата.

## Тасвирлама
Вирасана ул берничә алга һәм артка сыгылу һәм билгеле бөгелүләр өчен нигез утыручы һәм башлаучы асана. Вирасана шулай ук башка утыручы асаналарга (Лотос позасы (Падмасана)га) альтернатива буларак кулланылырга мөмкин.

## Юрамалар
Юрамаларга *адхо мукха вирасана* (аска караучы каһарман позасы) керә һәм *супта вирасана* керә (артка терәлгән каһарман позасы).

## Шулай ук карагыз
*Асаналар исемлеге

## Искәрмәләр

## Шулай ук укырга мөмкин
*
*
*
*

## Тышкы сылтамалар
* Instructions 
* Illustrated Page 
* Hero Pose (Virasana) Lesson 
*Dhyana Veerasana Yoga 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Йога
Арзамас өязе

**Арзамас өязе** () —  Түбән Новгород калгайлыгы һәм Түбән Новгород губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.
## Тарих
Арзамас өязе ? елда оештырылып, 1929 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 92,9%, мордва телләре — 6,9%.
## Эчке бүленеш
21 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Түбән Новгород губернасы
Олег Анофриев

**Олег Анофриев**, Олег Андрей улы Анофриев (, *[[1930 ел]]ның [[20 июль|20 июле]], [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[РСФСР]], [[Краснодар крае|Төньяк Кавказ крае]], Геленҗик районы, [[Геленҗик]] — [[2018 ел]]ның [[28 март]]ы, [[Мәскәү]]*) — РФ кино һәм театр актеры, җырлар авторы, җырчы. РСФСР атказанган (*[[1969 ел|1969]]*), РФ халык (*[[2004 ел|2004]]*) артисты.

## Тәрҗемәи хәле
1930 елның 20 июлендә Төньяк Кавказ крае (*хәзерге* Краснодар крае) Геленҗик районы үзәге (*[[1923 ел|1923]]-[[1963 ел]]ларда*) Геленҗик шәһәрендә табиб гаиләсендә туган, Мәскәүдә үскән. Бөек Ватан сугышы елларын Свердлауда уздырган. Алтынчы сыйныфтан мәктәп драма түгәрәгендә шөгыльләнә. МХАТ мәктәп-студиясен тәмамлаган (*[[1954 ел|1954]]*). Анатолий Эфрос һәм Олег Ефремовның Үзәк балалар театрына () чакыру ала. 1960-1962 елларда Маяковский исемендәге театрда, 1962-1973 елларда Моссовет исемендәге театрда, 1974 елдан Киноактер театры труппасында хезмәт итә. Сәхнәдә уйнаган беренче роле — Олег Ефремовның «Ялган авыру» () спектаклендә булса, кинодагы дебюты — 1955 елда төшкән «Матурлык сере» () кыска метражлы фильмындагы Эдик роле була.

1992 елда кинорежиссер буларак, «Гашыйк булу» () кинофильмын төшерә, музыкасын да үзе яза.

Кинода алтмышлап рольдә уйный: «Гадәти вакыйга» (, 1960), «Ал җилкәннәр» (, 1961), «Хезмәттәшләр» (, 1962), «Югалган вакыт турында әкият» (, 1964), «Төньяк варианты» (, 1974), «Беренче рейс» (, 1976), «Капчыктагы мәче» (, 1978), «Билгесез сукмакларда» (, 1982), «„Грета“ вилласы сере» (, 1983), «Капуциннар бульварыннан килгән кеше» (, 1989) һ. б. Иң соңгы уйнаган фильмы — «Тагын яшәргә кирәк» (, 1999).

Фильмнар, мультфильмнар, спектакльләр, музыкаль әкиятләр өчен илледән артык җыр, романс һәм көй язган: «Төньяк варианты» (), «Капчыктагы мәче» (), «Күңелле утырабыз» () һ. б.

Актер шулай ук мультфильмнарда тавыш яздыруда катнаша. Мәсәлән, «Бремен  музыкантлары»нда (, 1969), принцессадан кала, барлык партияләрне дә үзе яздыра. Шулай ук «Поп һәм аның эшчесе Балда турында әкият» (, 1973), «Ничек итеп арыслан һәм ташбака җыр җырлады» (, 1974), «Портта» (, 1975) мультфильмнарында аның тавышы яңгырый.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1969 РСФСР атказанган артисты
* 2004 РФ халык артисты

## Сылтамалар
*  Олег Анофриев.  IMDb
*  Рәсми вебсайт
* Биография Олега Анофриева. РИА Новости, 28.03.2018

## Моны да карагыз
*   Мультфильм: Как львенок и черепаха пели песню. YouTube видео, 8:52

## Искәрмәләр


Төркем:Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе актерлары
Төркем:Россия актерлары
Төркем:Россия кинорежиссерлары
Төркем:XX гасыр актерлары
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:XX гасыр композиторлары
Төркем:XXI гасыр композиторлары
Төркем:Россиянең халык артистлары
Төркем:Россия кино артистлары
Төркем:Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе җырчылары
Төркем:Россия җырчылары
Төркем:Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе композиторлары
Төркем:Россия композиторлары
Төркем:Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе шагыйрьләре
Төркем:Россия шагыйрьләре
Төркем:МХАТ мәктәп-студиясен тәмамлаучылар
Нижгар өязе

**Түбән Новгород өязе** () —  Түбән Новгород калгайлыгы, Казан һәм Түбән Новгород губерналары эчендә административ-территориаль берәмлек.
## Тарих
Түбән Новгород өязе 1425 елда оештырылып, 1929 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 97,6%, яһүд теле — 1,0%.
## Эчке бүленеш
29 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Түбән Новгород губернасы
Василсурск өязе

**Василсурск өязе** () —  Түбән Новгород калгайлыгы, Казан һәм Түбән Новгород губерналары эчендә административ-территориаль берәмлек.
## Тарих
Василсурск өязе 1727 елда оештырылып, 1923 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 87,0%, татар теле — 8,6%, чирмеш теле — 4,2%.
## Эчке бүленеш
24 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Түбән Новгород губернасы
Ирина Понаровская

**Ирина Понаровская**, Ирина Виталий кызы Понаровская (, *[[1953 ел]]ның [[12 март]]ы, [[Ленинград]]*) — РФ эстрада һәм джаз җырчысы, кино артисты.  РФ атказанган артисты (*[[2000 ел|2000]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1953 елның 12 мартында Ленинградта музыкантлар гаиләсендә туган. Әтисе — Виталий Борис улы  Понаровский, әнисе — Нина Николай кызы Арнольди. Алты яшендә рояль артына утыра. Ленинград консерваториясе каршындагы музыка мәктәбен арфа һәм фортепиано классы буенча тәмамлый. 15 яшеннән педагог Лина Борис кызы Архангельскаядан вокал дәресләре ала. 1971 елда Ленинград консерваториясенә укырга керә, 1978 елда пианино классы буенча тәмамлый.

1971-1976 елларда «Поющие гитары» ансамбленың солисткасы.

1975 елда беренче совет рок-операсы булган «Орфей һәм Эвридика»да Эвридика рлен башкара.

1976 елда Мәскәүгә күчеп, Олег Лундстремның  джаз-оркестрында ике ел солистка була.

1976 елдан башлап, кинога төшә.

1980 елларда телевидениедә музыкаль тапшыруларда төшә: «Ел җыры» (), «Иртәнге почта» (), «Зәңгәр ут» (), «Көлке тирәли» (). Балалар өчен «Будильник» тапшыруын алып бара. 1988 елда Мәскәүдә беренче сольный концертлары була.

1993 елда беренче зур дискы — «Шулай үтә тормышы»м () чыга. 1993 елда (*әлеге җыр буенча*) беренче видеоклипта төшә.

1990 еллар башында Богдан Титомир белән бергә чыгыш ясый.

1990 еллар уртасында «Ирина Понаровскаяның фитнесс-классы» () тапшыруын алып бара. 1997 елда Мәскәүнең Үзәк дәүләт концерт залында «Хатын-кыз һәрчак хаклы» () сольный программасын тәкъдим итә. Шул ук елны икенче зур дискы языла.

1996 елда «Шанель» мода йорты вәкиллләре «Советлар Берлегенең Мисс Шанеле» исеме бирәләр. 1998 елда Италиянең Марлен Дитрих һәм Роми Шнайдерны киендерүче фирмасы «фирманың йөзе» булырга тәкъдим итә.

Соңгы елларда Эстониядә яшәгән. Хәзер Петербургта яши

## Фильмография
* 1976 — «Бу миңа кагылмый» (, Ленфильм, режиссер: Герберт Раппапорт)
* 1977 — «Кракатук чикләвеге» (, Лентелефильм, режиссёр: Леонид Квинихидзе)
* 1978 — «Төн уртасында талау» (, Лентелефильм, режиссер: Александр Белинский)
* 1982 — «Бөлгән трест» (, Одесса киностудиясе, режиссер: Александр Павловский)
* 1992 — «Ул үзенекен алыр» (, Парус киностудиясе, режиссер: Владимир Рябцев)

## Дискография
* 1993 — «Шулай үтә тормышым» ()
* 1997 — «Хатын-кыз һәрчак хаклы» ()

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1976 — Сопоттагы халыкара җыр фестивале — Grand Prix — «Чакыр мине, сөю» (, *А. Журбин — И. Резник*) җыры өчен.
* 2000 — РФ атказанган артисты

## Гаилә хәле
I ире — *музыкант* Григорий Клеймиц (*[[1945 ел|1945]]*).
II ире — *джаз музыканты* Вейланд Родд (, 1946). Уллары Энтони Родд (*[[1984 ел|1984]]*), *рәссам*.
III ире — *табиб* Дмитрий Пушкарь (*[[1963 ел|1963]]*).

## Сылтамалар
* Ирина Понаровская. IMDb
*  Ирина Понаровская.  Рәсми сайт.
* Страница Ирины Понаровской в instagram

## Искәрмәләр


Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Русия җырчылары
Төркем:ССРБ актрисалары
Төркем:Русия актрисалары
Төркем:Русия кино артистлары
Төркем:Санкт-Петербург консерваториясен тәмамлаучылар
Җәвит Акчурин

**Җәвит Акчурин**, Җәвит Галим улы Акчурин (*[[1930 ел]]ның [[8 март]]ы, [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[Казакъ ССР]], [[Кызылъяр (Казакъстан)|Кызылъяр]] — [[2018 ел]]ның [[23 əприᴫ|23 апреле]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) — фотожурналист, Казан (Идел буе) федераль үнивирcиᴛиᴛе дaсынᴛы (*[[1990 ел|1990]]*), Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, РФ һәм ТР журналистлар берлекләре әгъзасы, филология фәннәре ʜәмɜәты.

## Тәрҗемәи хәле
1930 елның 8 мартында Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе Казакъ ССР Кызылъяр шәһәрендә тәрҗемәче Галим Акчурин (*[[1892 ел|1892]]-[[1945 ел|1945]]*) гаиләсендә туган. Гаилә 1932 елда Казанга күчеп килә. Мәскәү полиграфия институтын (*хәзерге* Мәскәү матбугат үнивирcиᴛиᴛе) тәмамлаган (*[[1964 ел|1964]]*). Татарстанда һәм Идел буенда беренче булып, фотожурналистика буенча Мәскәү дәүләт үнивирcиᴛиᴛенда филология фәннәре ʜәмɜәтлыгына диссертация яклаган (*[[1986 ел|1986]]*). Диссертация темасы: «Документализм һәм фотожурналистиканың сурәтләү-тасвирлау чаралары» ().

1950 елларда Куйбышев (*хәзерге* Самар) ᴋᴎнaхроника студиясенә ᴋᴎнaоперaтьıp ярдәмчесе булып килә. Аннары «Сәвитская Татария» һәм «Социалистик Татарстан» газеталарында фотохәбәрче булып эшли. «Известия» газетасы, ТАСС фотохроника агентлыгы белән хезмәттәшлек итә.

1966 — 2012 елларда Казан дәүләт үнивирcиᴛиᴛеның журналистика бүлегендә укыта, дaсынᴛ (*[[2000 ел]]дан*). «ᴋᴎнaфотоһәвәскәргә ярдәмгә» () китабы өч мәртәбә нәшер ителгән. «Хәзерге заман фотожурналистикасы  нигезләре» () укыту ярдәмлеге чыгара.

2018 елның 23 апрелендә Казанда вафат.

## Хезмәтләре
# ᴋᴎнaфотоһәвәскәргә ярдәмгә (). 3 басма. 
# Основы современной фотожурналистики. Казань: Казан. ун-т, 2012. ISBN 978-5-905787-38-6 
 
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре
* 18.03.2010 — Казан дәүләт үнивирcиᴛиᴛеның атказанган укытучысы

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Акчурин Җәвит Галим улы.  КДУ сайты
*  Ушел из жизни один из старейших преподавателей казанского журфака җавид Галимович Акчурин.  Сайт К(П)ФУ. 23.04.2018
*   Скончалсә один из старейших преподавателей КФУ. Аргументы и факты, 23.04.2018

## Моны да карагыз

Төркем:Филология фәннәре ʜәмɜәтлары
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Фотографлар
Төркем:Мәскәү матбугат үнивирcиᴛиᴛен тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Вуз укытучылары
Тхирувамбади Шри Кришна Гыйбадәтханәсе

**Тхирувамбади Шри Кришна Гыйбадәтханәсе** (തിരുവമ്പാടി ക്ഷേത്രം) Һиндстанда, Кералада Тхриссур шәһәрендә урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Кералада иң зур җирле фестиваль булган, Тхриссур Пурамда катнашучы ике көндәш төркемнең берсе. Бхагавад Гитаны җырлау гыйбадәтханәне җанландыра. Һәр көнне Дэвасвом кешеләргә бушлай ланч бирә.
Монда дресс-код каралган, хәзерге заман киемнәре ярамый.
Гыйбадәтханәгә каршы туры юл Пункуннам Тимер Юл станциясенә илтә һәм алга Пункуннам төене. Аның артында Ганеш (ഗണപതി അമ്പലം) гыйбадәтханәсе. Каршыдагы параллель юлның Шорнур юлы, ул бер яктан Вадакуннатан гыйбадәтханәсенә һәм Патураиккалга һәм соңрак башка юлдан Шорнурга илтә.
Гыйбадәтханә Тхирувамбади Шивасундар исемле мәшһүр фил өчен өй булып торган. Ул 2018 елның 11 мартында үлгән.

## Шулай ук карагыз
* Керала гыйбадәтханәләре
* Парамеккаву Багаватхи Гыйбадәтханәсе 
* Кожикодеда Тхирувамбади

## Тышкы сылтамалар
http://www.thiruvambadytemple.com

Координаталары:10,5333 N 76,2114 O

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Вишнуизм
Шри Рама Гыйбадәтханәсе

**Шри Рама Гыйбадәтханәсе** ул Һиндстанның Керала штатының Тхриссур даирәсенең Трипраярда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ходай булып Шри Рама тора, ул дүрт куллы, кабырчыкны (шанкханы), җәяне һәм гирлянданы тота. Гыйбадәтханә ТҺивра елгасы буенда урнашкан. Гыйбадәтханәнең Ходае Араттупужа Пурамның баш Ходае булып тора.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Алатыр өязе

**Алатыр өязе** (, ) —  Казан Сарае приказы, Сембер калгайлыгы, Казан, Түбән Новгород, Сембер губерналары һәм Чуаш АССР эчендә административ-территориаль берәмлек.

## Тарих
Алатыр өязе 1565 елда оештырылып, 1927 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 73,0%, мордва телләре — 26,7%.
## Эчке бүленеш
16 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Сембер губернасы
Сызран өязе

**Сызран өязе** () —  Сембер һәм Сембер губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.
## Тарих
Сызран өязе 1780 елда оештырылып, 1928 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 88,7%, мордва телләре — 4,1%, чуаш теле — 3,4%, татар теле — 3,1%.
## Эчке бүленеш
27 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Сембер губернасы
Караталлар

**Караталлар** — Һинд музыка кагып уйнала торган корал.
Караталлар төрле үлчәм һәм формада булырга мөмкин. (Мәсәлән, эчкә бөгелгән җиз яки башка эретмәдән дисклар). Һәрберсенең артында ефәк яки агач тоткы бар. Ике бертөрле диск җырның ритмы һәм яраштыруына карап, яссылык яки кабыргасы белән, вертикаль яки горизонталь рәвештә бер-берсенә төрлечә бәрәләр. Кайбер рәсемнәрдә бер кулда тәлинкә хәрәкәтсез тотылган булган, ә икенчесе аңа бәргән дип күрсәтелгән. Кирәк булганда тавышны баш бармак белән басканнар.
Һинд музыкасында каратал тасвирламалары иң элек тарихи документларда бар. Мондый караталларны театр сәнгате буенча трактат - "Натья-шастра" тасвирлый.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине музыка кораллары
Тханиккудам Бхагаватхи Гыйбадәтханәсе

Тханиккудам Бхагаватхи Гыйбадәтханәсе, Һиндстанда, Кералада, Тхриссур даирәсендә, Тханиккудамда, Тхриссур шәһәрендә Кали Алиһәсенә багышланган гыйбадәтханә. Фестивальләр: "Тхиру Ааратту".

**Тханиккудам Бхагаватхи Гыйбадәтханәсе** ул шулай ук Тханиккудам елгасы дип аталган, Пужаккал елгасы ярларында, Кералада Тхриссур шәһәренең Тханиккудамда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул *Нанадурга* формасындагы Бхадракалига багышланган. Ул үзенең муссон фасылындагы 'аратту' церемониясе өчен мәшһүр, шул вакытта елга ташый да төп изге урынга кереп потны тулаем каплый. Бу гыйбадәтханә мондый церемония белән сирәк гыйбадәтханәләрнең берсе. Гыйбадәтханә Кочин Девасвом Идарә Коллегиясе идарәсе астында.

## Риваять
*Араатту* церемониясе Пужаккал Елгасы яки монда билгеле булганча Тханикуддам Елгасы муссоннар вакытында ташып гыйбадәтханәдәге потны каплаганда башлана. "Араатту" церемониясе вакытында пот белән бергә суга чумалар.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шактизм
Николай Шубуччынни

**Николай Шубуччынни** (, ,  — , ) — чуаш телендә иҗат иткән язучы, шагыйрь, тәрҗемәче.
Виталий Шулаков

**Виталий Шулаков** (, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Фьюмичино (аэропорт)

**«Фьюмичино халыкара һава аланы»** () яки **Леонардо да Винчи исемендәге аэропорт** — Римдагы тәүлек буе эшләүче халыкара һава аланы, Италиядә иң зур һава аланының берсе (1-че урын).
Һава аланынынң урнашу урыны — Италия, Рим провинциясе Фьюмичино, «Аэропорт» микрорайоны.

## Хезмәт күрсәтү авиакомпанияләре
#«Аэрофлот — Рәсәй авиаюллары» ААҖ

## Тышкы сылтамалар
*  Фьюмичино халыкара һава аланы 

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча һава аланнары
Төркем:Аурупа һава аланнары
Төркем:Аурупа аэродромнары
Игорь Шулепов

**Игорь Шулепов** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ волейболчысы, волейбол тренеры, Россия чемпионатларының алтын (1998/99, 2006/07) көмеш (1996/97, 1997/98) һәм бронза (2004/05) призчысы, Олимпия уеннарының көмеш мидәле иясе (2000), Дөнья кубогы иясе (1999), Европа чемпионатларының көмеш (1999) һәм бронза (2001, 2003) призчысы, дөнья лигасының көмеш (2000) һәм бронза (1996-1997, 2001) призчысы.
Игорь Шумилов

**Игорь Шумилов** (, ,  — , ) — Россия һөнәри хоккейчысы (һөҗүмче).
## Искәрмәләр
Григорий Шуховцов

**Григорий Шуховцов** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы, ВТБ яшьләр лигасының алтын (2013/2014) һәм көмеш призчысы (2012/2013), Россия чемпионатларының алтын (2013/2014) һәм бронза (2011/2012) призчысы.
Алексей Щебланов

**Алексей Щебланов** (, ,  — , ) — СССР һәм Беларус һоккейчесе (капкачы), яшьләр арасында дөнья чемпионатының көмеш призчысы (1988), Беларус чемпионы (2004, 2005, 2006, 2009, 2010, 2011).
Эдуард Эйхвальд

**Эдуард Эйхвальд** (, ,  — , ) — табигать фәннәре белгече, палентолог, Санкт-Петербург ФАнең мөхбир әгъзасы (1826), яшерен киңәшче (1869), Дерпт, Казан, Вилнүс университетлары һәм Хәрби-медицина академиясе (Санкт-Петербург) профессоры.
Павел Эмдин

**Павел Эмдин** (, ,  — , ) — табиб, невропатолог һәм нейрохирург, РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1941), Тын дәүләт университетының медицина факультеты деканы (1924-1925).
Александр Энгелһардт

**Александр Энгелһардт** (, ,  — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, яшерен киңәшче (1902), Смоленск башлыгы (1877-1887), Казан вице-губернаторы (1890-1893), Архангельск (1893-1901) һәм Сарытау (1901-1903) губернаторы.
## Искәрмәләр
Владимир Энгелһардт

**Владимир Энгелһардт** (, ,  — , ) — биохимик, СССР фәннәр (1953) һәм медицина фәннәре (1944) академияләренең хакыйкый әгъзасы, Социалистик Хезмәт каһарманы (1969), Казан университеты профессоры, СССР ФА Молекуляр биология инситутына нигез салучы һәм аның беренче директоры (1959-1984).
## Искәрмәләр
Фёдор Эрдман

**Фёдор Эрдман** (, ,  — , ) — терапевт, хакыкый дәүләт киңәшчесе (1840), Казан университетының патология, терапия һәм клиника кафедрасы мөдире (1810-1818), Казан университеты каршындагы клиникага нигез салучы (1816).
Александр Щербаков

**Александр Щербаков** (, ,  — , ) — химик, сарай киңәшчесе (191?), Казан унверситеты укытучысы.

Төркем:Химиклар
Владимир Щеглов

**Владимир Щеглов** (, ,  — , ) — юрист, хокук докторы (189?), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1905), Ярославль Демидов юридик лицее директоры (1910-1927).
Иван Эрих

**Иван Эрих** (, ,  — , ) — тарихчы, Беренче Казан ирләр гимназиясендә латыйн теле укытучысы (1799-1804), Казан университеты профессоры (1814).
Аманда Пит

**Аманда Пит** (, *[[1972 ел]]ның [[11 гыйнвар]]ы, [[АКШ]], [[Нью-Йорк]]*) — Америка кино һәм телевидение актрисасы.

## Тәрҗемәи хәле
   
1972 елның 11 гыйнварында Нью-Йоркта туган. Әтисе Чарльз Пит — корпорация юристы, инглиз һәм алман чыгышлы квакер, әнисе Пенни Леви — социаль хезмәткәр, яһүдә, нәсел башы Алмания, Маҗарстан, Русиягә барып тоташа. Әти-әнисе аерылышкан. Аманда Колумбия университетында тарих өйрәнгән, бер үк вакытта университет каршындагы театр студиясендә дә шөгыльләнгән (*җитәкчесе* Ута Һаген). Студияне тәмамлагач, актриса һөнәрен сайлаган. Берничә тапкыр «Канун һәм тәртип» сериалында эпизодик рольләр башкара, Skittles кәнфите рекламаларында күренә. Киноэкраннарда исеме күренгән  беренче картинасы — «Җәнлек бүлмәсе» фильмы (*[[1995 ел|1995]]*). Беренче зур роле — «Җек һәм Җилл» сериалындагы Жаклин Барретт роле.

2000 елда «Тугыз ярд» Канада комедиясендә уйнаган Җилл Сент-Клэр роле танылу китерә.

2003 елда «Кагыйдәләр буенча һәм кагыйдәләрсез сөю» фильмында төшә.

2005 елда актрисаны «Мәхәббәттән дә зуррак» фильмында уйнарга чакыралар. Фильм уңыш казанса да, тәнкыйтьләүчеләр дә була.

2010 елдан  башлап, «Квант сәяхәте: Кассининың космик одисеясы» дип аталган фәнни-танып белү проектында катнаша.

## Гаиләсе
Ире (*[[2006 ел]]дан*) — *сценарий язучы* Дэвид Бениофф. Балалары: *кызлары* Фрэнсис Пен Фридман (*[[2007 ел|2007]]*), Молли Джун Фридман (2010), *уллары* Генри Пит Фридман (2014).

## Фильмография

## Әдәбият
# Безнең кавем. Гыйнварда кабынган йолдызлар. Аманда Пит. «Сөембикә», 2007 ел, гыйнвар, 63нче бит.

## Сылтамалар
* Аманда Пит. IMDb
*   Аманда Пит белән интервью 

## Искәрмәләр


Төркем:АКШ актрисалары
Төркем:АКШ кинематографы актрисалары
Төркем:Яһүд актрисалары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:Колумбия университетын тәмамлаучылар
Инсар өязе

**Инсар өязе** () —  Пенза калгайлыгы һәм Пенза губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.
## Тарих
Инсар өязе 1780 елда оештырылып, 1925 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 69,3%, мордва телләре — 23,3%, татар теле — 7,3%.
## Эчке бүленеш
25 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Пенза губернасы
Караидел аша күпер

**Караидел аша күпер (Пугачёв урамы)** (, ) яки **Таш кичү** () — Уфа шәһәрендә Уфа елгасы (*[[Караидел (елга)|Караидел]]*) аша автомобилләр һәм җәяүлеләр өчен салынган <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М5</span> «Урал» «Урал» (Мәскәү — Рязань — Пенза — Самар — Уфа — Чиләбе) трассасы юнәлешендәге күпер.

Күпер Караидел Агыйдел елгасына кушыла торган урыны янында урнашкан. Казан ханлыгында Идел елгасы нәкъ шушы урында башлана дип саналган.

## Корылышы
Күпер Уфадан Нугай авылына (*[[1992 ел]]дан [[Уфа]] шәһәре составында*), Жилин районына, М5 федераль трассасына чыгу проблемаларын бетерде, «Уфа — Аэропорт» юлындагы тыгынлыкны киметте.

Ике юнәлештә дә һәрберсенең киңлеге 4 метр чамасы булган ике полоса эшли. Уфада беренче тапкыр яңа күпергә махсус каплама — полимербитум түшәлә. Бу — Башкортстан Фәннәр академиясенең нефтехимия эшкәртү институты һәм «Башкиравтодор» дәүләт унитар предприятиесенең уртак эшләгән ачышы.

## Тарихы
2008 елның 9 октябрендә күпер ачыла. Күперне Башкортстан һәм Чиләбе өлкәсенең төзелеш оешмалары (*«Уралмостострой» ябык акционерлар җәмгыяте ([[Чиләбе]])*) төзегән.

## Сылтамалар
*  Открытие моста

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча күперләр
Төркем:Уфа биналары һәм корылмалары
Городишче өязе

**Городище өязе** () —  Пенза калгайлыгы һәм Пенза губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.
## Тарих
Городище өязе 1780 елда оештырылып, 1928 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 71,8%, мордва телләре — 26,4%, татар теле — 1,6%.
## Эчке бүленеш
28 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Пенза губернасы
Анжелик Рокас

**Анжелик Рокас** (''1950 ел, Көньяк Африка Җөмһүрияте, Боксбург — грек милләтеннән булган театр актрисасы. 1980 елларда Лондонда күп милләтле актерлар төркеме белән театр оештырып, сәхнә әсәрләре иҗат итә. Театрның исеме — «Интернационал театр» (Internationalist Theatre) була.

## Архив
*   British Library Angelique Rockas  
*   Scottish Theatre Archive  
*  British Film Institute Angelique Rockas  
* Bertolt-Brecht-Archiv  Bertolt-Brecht-Archiv Akademie der Künste Informationen zu Angelique Rockas Gründerin der Theatercompagnie Kansainvälistinen teatteri

## Сылтамалар
* Анжелика Рокас. IMDb
* Анжелик Рокас. Pinterest
 
## Искәрмәләр


Төркем:Бөекбритания актерлары
Һинд Дине Гыйбадәтханәсе, Дубәй

**Һинд Дине Гыйбадәтханәсе** (урында "Шива һәм Кришна Мандиры" дип аталган) ул (БӘГ) Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә, Дубәйдә урнашкан Һинд дине комплексы. Гыйбадәтханә Берләшкән Гарәп Әмирлекләренең зур Һинд дине җәмәгатенә хезмәт күрсәтә һәм хәзерге вакытта Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә бердәнбер Һинд дине гыйбадәтханәсе булып тора. Шул ук вакытта Абу Дабида башка гыйбадәтханә төзергә планнар бар. Комплекста Шива һәм Кришна гыйбадәтханәләре бар.
Һинд дине гыйбадәтханәсе Бур Дубәй даирәсендә Дубәй Чишмәсеннән көнбатышта урнашкан (Бур Дубәй Иске Соук - "Иске Базар"). Гыйбадәтханә Дубәйдәге Һинд консуллыгы хезмәттәшлек белән бергә идарә ителә; гыйбадәтханәдә шулай ук Һинд динен тотучылар арасында өйләнү церемонияләре үткәрелә. Шулай да Һинд дине өйләнүләрен Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә үткәрергә мөмкин түгел. Шулай ук Ширдидан Саи Баба сыны (муртисы) бар. Шива Гыйбадәтханәнең өске катында шулай ук "гурудвара" булган; хәзер "гурудвара" Җәбәл Алидагы яңа урынга күчкән.
1958 елда Рәшид бин Сәед Әл-Мактум Бур Дубәйдәге узуның беренче катында Һинд дине гыйбадәтханәсен төзергә мөмкин иткән. 
2013 елның июленда, Мөселман эшмәкәре мәсҗед янында биш акр җирне Сваминараян гыйбадәтханәсен төзү өчен бүләк иткән.
2015 елның августында Берләшкән Гарәп Әмирлекләр хөкемдарлары Берләшкән Гарәп Әмирлекләренә Нарендра Моди сәфәр кылганда, Абу Дабида Һинд дине гыйбадәтханәсе өчен җир тәэмин иткәннәр.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Гарәп илләрендә Һинд дине
* Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә Сикхизм

## Искәрмәләр

Координаталары: 25.264947 N, 55.296829 O

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Ширдидан Саи Баба
Чампино

**Чампино** — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна.  провинциясе составына керә.

## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.  коммуналары белән чиктәш.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Cтатистика милли институты
* Cтатистика милли институты 

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Италия коммуналары
Төркем:Лацио төбәге шәһәрләре
Тимер кеше 2

**«Тимер кеше 2»** ()&nbsp;— Marvel студиясенең комислары нигезендә төшерелгән фантастик атыш-чабыш фильм, 2008 елдагы «Тимер кеше» фильмының дәвамы. Фильмның төп персонажы&nbsp;— бер тормышында миллиардер-уйлап табучы Тони Старк (Роберт Дауни-кече) һәм икенчесендә&nbsp;— Тимер кеше исемле супербатыр. Европа илләренең күбесендә фильмның премьерасы 2010 елның 28—30 апрелләрендә булды. АКШ-да фильм 7 майда чыкты, ә Россиядә 29 апрельдә.

«Тимер кеше 2» фильмы «Marvel кинематографик галәме» кроссоверына керә. Анда шулай ук «Тимер кеше» (2008), «Искиткеч Һалк» (2008), «Тор» (2011), «Капитан Америка: Беренче үч алучы» (2011),«Үч алучылар» (2012) һәм башка фильмнар керә.

## Актёрлары

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 

Төркем:Тимер кеше турындагы фильмнар
Төркем:Marvel кинематографик галәме фильмнары
Төркем:Нью-Йоркта төшерелгән фильмнар
Төркем:Сиквел фильмнар
Төркем:IMAX фильмнары
Төркем:2010 елның атышлы-чабышлы фильмнары
Төркем:2010 елның фантастик фильмнары
Төркем:Paramount Pictures фильмнары
Рама Сету (Рамаяна)

Рамаянада ***Рама Сету*** (), шулай ук ***Нала Сету*** буларак мәгълүм ул Ланканың ракшаса патшасы Равана урланган Ситаны - Айодхьяның патшасы һәм Вишну аватары Раманың хатынын коткару өчен Ванара армиясе тарафыннан төзелгән күпер. Рама океан Ходае Варунага табына һәм аннан юлны ясауны сорый. Варуна аның алдына чыкмагач, Рама диңгезгә төрле кораллар ата башлый һәм ул кибә башлый. Курыккан Варуна Рамага ялвара. Гәрчә ул юлны бирүдән баш тартса да, ул Рамага чишелеш бирә. Ул Рамага Ходайларның архитекторы - Вишвакарманың улы Нала аның ванара армиясе арасында дип әйтә; Наланың архитектор буларак тәҗрибәсе бар, бу аның илаһи атасы бүләге. Варуна Нала карамагы астында Рамага Ланкага океан аркылы күпер  төзергә тәкъдим итә. Кайбер юрамаларда Нила шулай ук бу биремдә ярдәм итә. Ванаралар мәһабәт агачларны аударганнар, һәм кәүсәләрне һәм зур йомры ташларны диңгезгә ташлаганнар. Ванара армиясе 80 милялы (130  км лы) (йөз йоджаналы) күперне биш көндә генә бетерәләр. Рама һәм аның армиясе аның аша узып Ланкага җитәләр, анда алар Равана белән сугышырга әзерләнәләр. The bridge is also known as Nala Setu, the bridge of Nala.

Рамаяна комментарийлары чараны тәфсилләп күрсәтә. Кайбер комментарийларда башка маймыллар гади рәвештә төзү материалын җыйганнар дисәләр, Нала күперне төзүче булса; башкаларда маймыллар аның күрсәтмәләре буенча күперне төзегәннәр дип әйтәләр. Рамаватарамда Нала гына күпернең архитекторы һәм төзүчесе булган дип әйтелә. Рамачаритаманасада Нала һәм аның туганы Нила күперне барлыкка китерәләр.

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Алпана

**Алпана** яки **алпона** () Бенгалиядә уңайлы чараларда куллар һәм буяу белән ясалган изге сәнгать, гадәттә ул дөге һәм он массасыннан. Алпана сүзе Санскрит сүзе "алимпана"дан алынган ул "капларга" дигәнне аңлата. Традицион рәвештә ул өйнең хатыннары тарафыннан кояш батуга кадәр ясалган. Ул шулай ук Бенгалиядә халык сәнгате булып тора.

## Алпананы ясау өчен кулланылган материаллар
Бенгалиядә традицион рәвештә, алпана кырыс ак, чөнки алпана өчен кулланылган сыек паста ул су белән кушылган дөге порошогы. Хәзерге заманда материаллар үзгәргән. Альпанага озын тормыш бирү өчен фабрика буяулары һәм клей кулланыла. Шулай да, алпана гомумән ак, шулай ук яшел һәм кызыл формалар да ясала. Традицион рәвештә яшел буяу агач яфракларыннан, ә кызыл синдурдан ясала.

## Алпананы кулланулар
Сәнгать Һиндстанның төрле өлешләрендә төрле атамалар астында мәгълүм һәм аның кулланылышы төбәктән төбәккә аерылып тора. Бөтен Һиндстан буйлап алпананың гадәти тибы булып Ранголи тора, анда дизайнны буяу өчен төсле ком кулланыла. Бу сәнгатьне гадәттә хатыннар эшли. Алар фасылларның үзгәрүче кәефен исәпкә алалар һәм аларның эшчәнлеге елның үзгәрүче циклын билгели.
Циркуляр алпана Бенгалиядә Бенгал, Сарасвати пуджа (шулай ук васант панчами буларак атала) һәм Яктырткычлар Фестивале (Дивали) дәвамында изге пьедестал буларак кулланыла. Бу техника белән ясалган үрнәкләргә Кояш, свастика, дөге сабагы, ябалак, сука, Лакшми Алиһәсенең аяк баскан эзләре, балык, бетель, лотос, шанкхалата (елан) һәм кайчак матурлык өчен абстракт сәнгать кенә.
 

## Шулай ук карагыз
* Ранголи
* Колам

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Неаполь университеты

**Фридрих II исемендәге Неаполь университеты** — Неапольдә университет, донъяда иң борыңгылардан берсе.

Изге Рим империясе короле Фридрихе II белән 1224 елда салынды.
Университет 1435-51, 1451-65, 1474-78, 1480-87, 1496-1507, 1527-29, 1531, 1547, 1562, 1585 елларда ябык булды.
## Хәзерге хәл
Хәзерге көннәрдә университет  Corso Umberto I урамында  1884 елдан урнаша.

Фәнни җитәкчеләре астында тикшеренүләр () бар.
## Тышкы сылтамалар
*http://cerca.unina.it
Теэму Эронен

**Теэму Эронен** (, ,  — , ) — Финляндия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Суфия Юлмәтова

**Суфия Юлмәтова** (Суфия Фатыйх кызы Юлмәтова, ,  — , ) — әдәбият белгече, БаССРның атказанган фән эшлеклесе (1991).
Метри Юман

**Метри Юман** (, ,  — , ) — чуаш телендә иҗат иткән язучы, драматург.
Михаил Юнаков

**Михаил Юнаков** (, ,  — , ) — Казан университеты профессоры, «Казанские известия» гәҗите мөхәррире.
Аркадий Эсхель

**Аркадий Эсхель** (, , ,  — , ) — чуаш телендә иҗат иткән язучы, шагыйрь, драматург, әдәби тәрҗемәче, «Тӑван Атӑл» журналының баш мөхәррире.

## Искәрмәләр


Төркем:Язучылар берлеге рәисләре
Төркем:Чуаш язучылары
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:ССРБ драматурглары
Төркем:Русия драматурглары
Төркем:Русия шагыйрьләре
Төркем:Чуаш шагыйрьләре
Төркем:Җәмәгать эшлеклеләре
Антон Юдин

**Антон Юдин** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы, Россия чемпионы (1996/1997, 1997/1998, 2003/2004).
Павел Юнгеров

**Павел Юнгеров** (, ,  — , ) — илаһиятче, инҗилче, Иске Гаһедне тәрҗемә итүче.
Галина Юрченко

**Галина Юрченко** (, ,  — , ) — театр һәм кино актеры, ТРның халык әртисе.
Марат Юнысов

**Марат Юнысов**:
* Марат Юнысов (1940), химик, фән докторы. 
* Марат Юнысов (1978), Россия һөнәри футболчысы (сакчы).
СИССА

**СИССА** (**SISSA** — ) — Италия хөкүмәте янында халыкара фәнни институты тарафыннан яклауга лаек булуы белән , төп эшчәнлеге, аның юнәлдерелгән ничек үткәрү ан фәнни тикшеренүләр, шулай ук уку (аспирант һәм затларның, инде булган ученую дәрәҗәсе).

Институт девизы:



Уйлагыз шул таләпкә сез кем улдарыгыз:
Сез хайван өлешен өчен түгел булдырылдыгыз,
*Әмма сез батырлыклар һәм гыйлем өчен барлыкка килдегез.*


## Фәнни тикшеренүләр
* Астрофизика
* Физика
* Молекуляр биофизика
* Статистик физика
* Нейробиология
* Математика
* Геометрия
* Математика анализы
* Математика физикасы
## Ссылки
* Официальный сайт SISSA
* SISSA на сайте Math-Net.ru

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
Валентин Юрчик

**Валентин Юрчик** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы, Россия чемпионатының бронза призчысы (2009/10).
Николай Юферов

**Николай Юферов** (, ,  — , ) — Казан университетында математика укытучысы, Вятка гимназиясе инспекторы.
Пётр Юхвитов

**Пётр Юхвитов** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Алексей Юхтанов

**Алексей Юхтанов** (, ,  — , ) — керәстиян, Казан губернасыннан IV  чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Иван Яворский

**Иван Яворский** (, ,  — , ) — географ, этнограф, антрополог, сәяхәтче, Новороссия университеты.
Валерий Язвицкий

**Валерий Язвицкий** (, ,  — , ) — рус телендә иҗат иткән драматург, шагыйрь һәм язучы.
Александр Яковенко

**Александр Яковенко** (, ,  — , ) — Украина һоккейчесе (һөҗүмче), Украина чемпионы (2000, 2006, 2008, 2009, 2010, 2015).
Артём Яковенко

**Артём Яковенко** (, ,  — , ) — Россия баскетболчысы, ВТБ лигасының көмеш призчысы (2011/12).
Сергей Яковенко (1976)

**Сергей Яковенко** (, ,  — , ) — Казакъстан һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Сергей Яковенко (1975)

**Сергей Яковенко** (, ,  — , ) — Украина футболчысы (ярымсакчы), футбол тренеры, Латвия чемпионатының бронза призчысы (2007).

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Александр Яковлев

**Александр Яковлев** (, ,  — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе, СБКФнең Бөгелмә өлкә комитетының 2 нче сәркәтибе (1953), СБКФнең Грозный өлкә комитетының 2 нче (1953-1955), 1 нче сәркәтибе (1955-1956), СБКФнең Чечен-Ингуш өлкә комитетының 1 нче сәркәтибе (1956-1959), СССР медицина сәнәгате министры урынбасары (1967-?).
Евстафий Яковлев

**Евстафий Яковлев** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Никалай өязе

**Никалай (Пугачев) өязе** () —  Сарытау һәм Самар губерналары эчендә административ-территориаль берәмлек.
## Тарих
Никалай өязе 1835 елда оештырылып, 1928 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 76,7%, алман теле — 12,6%, мордва телләре — 4,3%, украин теле — 3,8%, башкорт теле — 3,8%.
## Эчке бүленеш
28 вулыс (1926).
## Искәрмәләр

Төркем:Самар губернасы
Тел арты борын тартыгы

**Тел арты борын тартыгы** () - тартык аваз. Татар һәм күпчелек төрки телләрдә бар.

Төркем:Авазлар
Комилла Җаганнатх Гыйбадәтханәсе

**Комилла Җаганнатх Гыйбадәтханәсе**, шулай ук **Сатероратна Мандир** яки **унҗиде-асылташ гыйбадәтханәсе**, Бангладешта, Комиллада урнашкан. Ул Һинд дине Ходаена Җаганнатхка багышланган. Ул 16-ынчы гасырга карый һәм Шри Шриджоктоу Рада Кишор Маникуо Бахадур тарафыннан төзелгән булган, ул Трипураның патшасы булган. Трипурада гыйбадәтханәдә башта Җаганнатх, Балабхадра һәм Субхадра Ходайлары урнашкан булган, шуннан соң алар бу гыйбадәтханәгә күчерелгән булган.
Җаганнатх Гыйбадәтханәсе Комилла даирәсендә иң борынгы гыйбадәтханәсенең берсе. Ул Комилла шәһәреннән ике километр көньяк-көнчыгышта урнашкан.  Гыйбадәтханәнең терракотта кирпеч эше гыйбадәтханә архитектурасының типик Бенгалия стиленда. Унҗиде асылташ алар структураның таҗы булган асылташлар, ләкин соңрак җимерелгән булган: сигезе беренче катта, сигезе икенчедә һәм тагын бер үзәктә.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Photograph of the Temple https://www.flickr.com/photos/aminul/page7/
*Jagannath Cult: Deities of Jagannath Cult, Devotees of Jagannath, Festivals and Ceremonies of Jagannath Cult

Координаталар: 23°27’43”N, 91°12’37” О

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Киеренке булмаган иренләшмәгән түбән күтәрелешле алгы рәт сузыгы

**Киеренке булмаган иренләшмәгән түбән күтәрелешле алгы рәт сузыгы** () - сузык аваз. Татар һәм күпчелек төрки телләрдә бар.

Төркем:Авазлар
Бозаулык өязе

**Бозаулык өязе** () —  Уфа калгайлыгы, Ырынбур һәм Самар губерналары эчендә административ-территориаль берәмлек.
## Тарих
Бозаулык өязе 1781 елда оештырылып, 1928 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 83,1%, мордва телләре — 7,4%, чуаш теле — 2,5%, татар теле — 2,1%, башкорт теле — 2,0%, украин теле — 1,9%.
## Эчке бүленеш
51 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Самар губернасы
Яңа Үзән өязе

**Яңа Үзән өязе** () —  Сарытау һәм Самар губерналары эчендә административ-территориаль берәмлек.
## Тарих
Яңа Үзән өязе 1835 елда оештырылып, 1928 елда юкка чыгарылган.
## Халык

Туган телләр (1897): рус теле — 39,9%, алман теле — 36,8%, украин теле — 17,0%, татар теле — 3,1%, казакъ теле — 1,6%.
## Эчке бүленеш
46 вулыс (1913).
## Искәрмәләр

Төркем:Самар губернасы
Җәнлек бүлмәсе

**«Җәнлек бүлмәсе»**  ()&nbsp;— 1995 елда төшерелгән АКШ филме. Режиссер һәм сынарий авторы - Крейг Сиңгер.
Рәмпейҗ (филм, 2018)

**«Рәмпейҗ»**  ()&nbsp;— режиссеры Брәд Пейтон булган, Раян Иңгл, Карлтон Кьюз, Раян Кондал һәм Адам Штыкел сценарие буенча төшерелгән АКШ фильмы.

Төркем:АКШ фильмнары
Серов

**Серов** — фамилия.
* **Александр Серов**
**  Александр Серов (1820―1871), рус композиторы. 
** Александр Серов (1951), эстрада җырчысы.
* Василий Серов (1878-1918), II чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
* Валентин Серов (1865-1911), рус рәссамы. А. Серовның улы.
* Дмитрий Серов (1963), тарихчы.

## Моны да карагыз
* Серов шәһәр округы
* Серов — Свердловск өлкәсендәге шәһәр.
* Серов урамы — Казанның Мәскәү районындагы урам.

Төркем:Фамилияләр
Таврический бакчасы

**Таврический бакчасы** ()— һәйкәл бакча-паркы, Санкт-Петербург сәнгате үзәге өлешендә урнашкан. Кирочная, Потемкинская, Шпалерная һәм Таврическая урамнары арасында урнашкан. Мәйданы - 21,1 гектар тәшкил итә.

Исеме Екатерина II чорыннан дәүләт һәм хәрби эшлеклесе Г. А. Потемкин, буенча. Ул Таврический кенәз титулын алды. Потемкин җитәкчелеге уңышлы булды: Россия өчен Кырымны (борондан Таврида) басты.
## Галерея

Image:Лужайка в Таврическом парке.jpg|

Image:Дубок в Таврическом саду.jpg|
Image:Вид на Таврический дворец.jpg|Таврический сарае
|Памятник пионерам-героям
Image:Зимний таврический.jpg|Кышта
Шаболовская (метро станциясе)

**«Шаболовская» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Калуга-Рига сызыгының метро станциясе.

Станция 1980 елның 5 ноябрь көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Гагарин районында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Кабулда Һинд дине гыйбадәтханәләре

**Кабул** бөек Һинду Шаһи патшаларның башкаласы булган. Әфганстан Ведик мәдәниятнең бөек үзәге булган. Әфганстанда күп Һинд дине гыйбадәтханәләре булган. Кабулның кайбер гыйбадәтханәләре соңгы вакыттагы фетнә вакытында сакланып калган.

## Кабулда Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге
Кабулда берничә Һинд дине гыйбадәтханәсе бар:
* Асамай Һинд дине гыйбадәтханәсе, Иске шәһәр, Даргаа, Асамай: Асамай гыйбадәтханәсе Әфган башкаласы Кох-и-Асамай үзәк калкулыгының астында урнашкан. Калкулык калкулык түбәсендә борынгы заманнардан булган Алиһә Аша хөрмәтенә Асамай дип атала. Анда Аханд Джйоти (мәңге ут) күп гасырлар буена дәвам итеп анда яндырылган булган. Гыйбадәтханә һәм Джйоти Кабулда берничә конфликт дәвамында сакланып калган һәм Әфганстанның Һинду Шаһи патшалары хөкеме истәлеге булып тора. Нью-Йорк, Лондон, Фаридабад, Франкфурт һәм Амстердамның Асамай гыйбадәтханәләре мәшһүр Кабул гыйбадәтханәсе хөрмәтенә аталган. 
* Баба Джотхи Соруп Мандир, Дарваза Лахури
* Бхайро Мандир, Шор Базаар
* Гуру Һари Рай Гурудвара, Шор Базаар 
* Мангалвар Мандир, Шор Базаар

## Кандһарда Һинд дине гыйбадәтханәләре
Кандагарда Һинд дине гыйбадәтханәләре Шикарпури Базаарда, Кабули Базаарда һәм Джампир Сахиб (Сарпуза янында) һәм Дэви-двара (Данд янында) бар.

## Әфганстанның башка шәһәрләрендә Һинд дине гыйбадәтханәләре
Чазма Сахибта, Султанпурда, Җалалабадта, Газнида, Гельмендта (Лакшерга)да шулай ук Һинд дине гыйбадәтханәләре һәм Гурудваралары булган.

## Әфганстан Һинд дине тарафдарлары
Әфганстанның төп Һинд дине яшәүчеләре булып Моһйаллар, Кхатрилар һәм Ароралар булган, шулай ук Моһйаллардан башка Бхатиялар һәм Браминнар кебек башка җәмәгатьләре булган.

## Шулай ук карагыз
*Әфганстанда Һинд дине
*Әфганстанның Исламга кадәр Һинд дине һәм Буддизм мирасы
*Дөнья буйлап Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге
*Hindu Temples outside of India 

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*List of Hindu/Sikh temples in Afghanistan 
*Asamai Temple, Kabul 
*Navratri in Afghanistan 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Паталеесварар Гыйбадәтханәсе, Куддалор

**Паталеесварар Гыйбадәтханәсе, Куддалор** (பாடலீஸ்வரர் கோயில், கடலூர்) Куддалорда Шива Ходаена багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул Паллава һәм Урта Гасыр Чола периодлары дәвамында төзелгән булган.
Бу гыйбадәтханәдә Шайвит изгесе Аппар Шайвизмны кабул иткән дип ышаныла.
Куддалорда Тхирупатирипулиюр Тамил Надула борынгы гыйбадәтханәләрнең берсе. Ул өлкәдә абсолютка ирешкән юлбарс-аяклы изге Пулиюр һәм Патхири агачы исеме хөрмәтенә аталган.
Деваара Тхирутхалам Peppers TV-да Шайвит изгеләр язган борынгы шигърияттә, Тхирумурайда искә алынган Шива гыйбадәтханәләрен күрсәтүче шоу.

## Архитектурасы
Гыйбадәтханә Дравид архитектурасы стиленда төзелгән. Ул Гнажар Ковил буларак классификацияләнә, анда баш Ходайның сурәте Гнажар агачлары астында корылган. Бу төркемгә Кондай, Конгу һәм Тхекку (тик) кебек барлык агачлар керә. Гнажар агачларының материалыннан ясалган гыйбадәтханәләр шулай ук Гнжар Койл буларак классификацияләнә. Әдәби шәһадәтнамәләр Тиругнанасамбандар эшләрендә бар, ул гыйбадәтханәгә Гнажаир Коил буларак мөрәҗәгать итә.

## Урнашуы
Гыйбадәтханә шулай ук Тхирупатхирипулиюр буларак мәгълүм Куддалорда урнашкан. Гыйбадәтханә Тхирупатхирипулиюр Тимер Юл Тукталышыннан 0,5 км да урнашкан. Падалеесварар Гыйбадәтханәсе Тамил Надуда иң борынгы гыйбадәтханәләрнең берсе. Гыйбадәтханә Шива Ходаена багышланган һәм Һинд динендә, сәнгатендә һәм архитектурасында уникаль роль уйный.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Вишневский

**Вишневский** (Вишне́вский) — фамилия.
* **[[Александр Вишневский]]**
** Александр Вишневский (1874―1948), хәрби хирург.
** Александр Вишневский (1906―1975), табиб, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
* Борис Вишневский (1891―1965), географ, этнограф, фән докторы.
* Вениамин Вишневский (1898―1952), кино белгече, педагог.
* Иван Вишневский (1813―1904), Сембер губернасы укуханәләре директоры.
* Семён Вишневский (1849—1922), суд табибы һәм янгын-иминият эше эшлеклесе.
* Фёдор Вишневский (1801―1863), декабрист, мичман.
----
* Вишневская
** Галина Вишневская
*** Галина Вишневская (1926―2012), опера җырчысы, СССР халык артисты.
*** Галина Вишневская (1935), физик, фән докторы.

## <small>Моны да карагыз</small>
* Вишневский урамы — Казанның Вахитов районындагы урам.

Төркем:Фамилияләр