5 сентябрь

**5 сентябрь** — Милади тәкъвимендә тугызынчы айның бишенче көне. Ел ахырына кадәр 117 көн кала.

#### 
###### 
*  — ***Халыкара хәйриячелек көне*** (, ).
###### 
*  — ***[[Сугыш]] [[ветеран]]нары көне*** ().
*  Һиндстан — ***[[Укытучылар көне]]*** (), *Сарвепалли Радхакри́шнан* туган көне, 1888.

###### 
*  — ***Скаутлар көне*** ().
*  — ның вилаять дәрәҗәсенә күтәрелү көне (1850).
*  — ***[[Архитектура|Архитекторлар]] көне*** ().
* Латин Америкасы — ***Автохтон халыклары [[хатын-кыз]]лары көне*** ().

## 
* 1666 — 3 көн дәвам иткән Бөек  янгыны тәмамлана.
* 1809 — Рус-швед сугышында Фридрихсгам солыхы имзалана: Россия империясе Финляндия һәм Аланд утрауларына хуҗа була.
* 1877 — Марсның перигелик каршы торуы була.
* 1905 —  һәм  арасындагы сугыш тәмамлана.
* 1914 — Беренче бөтендөнья сугышы: ,  һәм нең Антанта хезмәттәшлекне булдыру буенча беренче Лондон килешүе имзалана.
* 1918 — Казанские ведомости. Известия Управления особоуполномоченного Комитетом членов Всероссийского Учредительного собрания по Казанской губернии гәҗите ябыла.
* 1927 — / Чуаш АССРның бетерелгән Алатыр өязе урынына Алатыр, Әлек, Батыр, Епрәч, Канаш, Кузлаука, Кызыл Чутай, Урнар һәм Чуел районнары оеша.
* 1934 — Шанхайдагы татар җәмгыяте рәисе буларак Мәдинә Сәлихмәт ире Кǝшшаф Сǝлихмǝт сайлана.
* 1938 — НКВД тарафыннан элекке ТАССР сәламәтлек саклау комиссары һәм Казан медицина институты директоры Сөләйман Еналиев кулга алына.
* 1972 —  XX Олимпиада уеннарында теракт.
* 1988 — нең  Риу-Гранди-ду-Сул штатында  Риузинью муниципалитеты булдырыла.
* 1991 — Нахчыван Автоном Республикасының Югары Мәҗлесе оеша, рәисе итеп Һейдәр Әлиев билгеләнә.
* 2005 — Беренче Казан халыкара мөселман киносы фестивале эшли башлый.
* 2008 —  хөкүмәте  һәм  бәйсезлеген таный.
* 2014 —  шәһәрендә яңа төзелгән «Спартак» стадионы ачыла.

## 
 
* 53 — Марк Ульпий Нерва Траян, Борынгы Рим императоры. 
* 1638 — Людовик XIV, француз патшасы,  башлыгы.
* 1733 — Христоф Виланд, алман язучысы.
* 1817 — Алексей Толстой, рус шагыйре, язучы.
* 1893 — Янис Калнберзинш, совет фирка-дәүләт эшлеклесе.
* 1894 — Владимир Карасик, фармакология һәм токсикология белгече, профессор.
* 1901 — Виталий Вольский, беларус язучысы, драматург.
* 1901 — Петр Сокур, Кызыл гаскәр капитаны, хуҗалык эшлеклесе.
* 1908 — Валентин Макаров, көйязар, сәнгать эшлеклесе.
* 1909 — Сергей Вахоркин, нефть чыгару сәнәгате эшлеклесе.
* 1929 — Андриян Николаев, чуаш совет очучы-космонавт.
* 1931 — Диләвер Зөбәеров, биохимия галиме, профессор.
* 1934 — Юрий Афанасьев, тарих галиме, профессор.
* 1939 — Юныс Кәлимуллин, физиология белгече, профессор.
* 1939 — Сусуму Тонегава, молекуляр биология, химия һәм генетика белгече, профессор, Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе.
* 1945 — Фирая Зыятдинова, татар шагыйрәсе.
* 1946 — Фредди Меркьюри, җырчы, җырлар авторы.
* 1950 — Хафиз Салихов, икътисад белгече, профессор, дәүләт эшлеклесе.
* 1953 — Ирек Диндаров, журналист, язучы.
* 1953 — Наил Зәбиров, татар галим-химик.
* 1953 — Илгиз Салихов, геология белгече, нефть сәнәгате эшлеклесе.
* 1960 — Сәмәрә Халитова, җиңел атлетика остасы, укытучы.
* 1961 — Рамил Юлдашев, хоккейчы, тренер.
* 1963 — Рөстәм Фәхретдинов, футболчы.
* 1968 — Алексей Степин, җырчы, көйязар, продюсер.
* 1976 — Гөләндәм Галиева, татар шагыйрәсе.
* 1978 — Әминә Галиева, Татарстан Республикасының атказанган артисты (2019).
* 1978 — Лидия Галиева, татар артисткасы.
* 1979 — Юрий Дессерт, хоккейчы, тренер.
* 1983 — Душко Саванович, баскетболчы.
* 1986 — Александр Рязанцев, футболчы.

## 

* 1857 — Огюст Конт, француз фәлсәфәчесе, социолог.
* 1906 — Людвиг Больцман, австрияле физик-теоретигы.
* 1919 — Василий Чапаев, Россиядә ватандашлар сугышы каһарманы.
* 1943 — Нәҗип Хәмитов, генерал-майор (1943), корпус командиры.
* 1952 — Алексей Баранников, тел белеме һәм Һиндстан мәдәнияте белгече, профессор.
* 1963 — Мин Шабай, татар язучысы.
* 1964 — Сара Шакулова, математика галиме һәм мәгариф эшлеклесе.
* 1970 — Михаил Зайцев, ветеринария галиме, профессор.
* 1973 — Михаил Просвирнин, Кызыл Гаскәренең сапёрлар ротасы җитәкчесе, хуҗалык эшлеклесе.
* 1975 — Фәйзрахман Зәгъфүрәнев, БАССРның фирка-дәүләт эшлеклесе.
* 1980 — Ион Кодица, совет фирка-дәүләт эшлеклесе.
* 1983 — Рәфгать Фәйзуллин, театр актёры, режиссёр.
* 1990 — Ринат Хәйри, татар-башкорт шагыйре.
* 1991 — Фәхренисә Зейд, рәссам.
* 1997 — Тереза Ана, Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреаты.
* 1999 — Алексей Козин, Россия Федерациясенең эчке эшләр министрлыгының танк взводы командиры, лейтенант.
* 2006 — Хана Варшавская, театр актрисасы.
* 2009 — Фёдор Трофимов, рәссам.
* 2012 — Гобәй Фәтхуллин, авыл хуҗалыгы һәм иҗтимагый эшлеклесе.
* 2016 — Эдуард Ситдыйков, урология белгече, профессор.
* 2017 — Николас Бломберген, физика белгече, профессор, Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе.
* 2018 — Салават Галләмов, башкортларның һинд-иран чыгышы турында гипотезаның авторы.
* 2021 — Иван Пацайкин, каноэ ишкәкчесе, тренер.

#### 
========
## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

Төркем:Ел көннәре
Төркем:5 сентябрь