Һайнрих Бөлл

**Һайнрих Теодор Бөлл** (алманча&nbsp;*<span lang="de">Heinrich Theodor Böll</span>*, 21 декабрь 1917, Кёльн — 16 июль 1985, Лангенбройх) — алман язучысы, тәрҗемәче, Нобель премиясе лауреаты (1972).

## Тәрҗемәи хәле
Һайнрих Бөлл 1917 елның 21 декабрендә Кёльн шәһәрендә, католик динендәге һөнәрмәннәр гаиләсендә туа. 1924-1928 елларда католиклар мәктәбендә укый, аннары укуын Кёльн шәһәренең Кайзер Вилһельм исемендәге гимназиясендә дәвам итә һәм аны 1936 елда тәмамлый. Башта агач эше остасы, аннары китап кибетендә сатучы өйрәнчеге булып хезмәт итә. Балачакта ук шигырьләр һәм хикәяләр яза башлый. Шул ук Кёльн шәһәрендә урта мәктәпне тәмамлаган Бөлл үз сыйныфташлары арасында Һитлерюгендка керми калган балаларның берсе була. Бер елдан соң аны империя хезмәт лагерьларының берсенә эшкә җибәрәләр.

1939 елда Бөлл Кёльн университетына укырга керә, ләкин озакламый аны армиягә (вермахтка) алалар. Икенче бөтендөнья сугышы елларында (1939-1945) җәяүле гаскәри булып Франциядә хезмәт итә, Украинадагы һәм Кырымдагы бәрелешләрдә катнаша. 1942 елда Бөлл Анне Мари Чехка өйләнә, һәм аның ике ир баласы туа. 1945 елның апрелендә Бөлл үз теләге белән АКШ гаскәрләренә әсирлеккә бирелә.

Сугыштан соң яңадан агач эше остасы булып эшли, аннары Кёльн университетында укуын дәвам итә, филология буенча белгечлек ала.

Һайнрих Бөллнең әсәрләре 1947 елда басыла башлый. Сугыштан соңгы елларда ул "Поезд үз вакытында килеп җитте" повесте (Der Zug war pünktlich, 1949), "Юлчы, Спа…га килсәң" хикәяләр җыентыгы (Wanderer, kommst du nach Spa...,1950) һәм "Адам, син кайда булдың?" романы (Wo warst du, Adam?, 1951) аша киң катлам укучыга билгеле була.

1950 елда Бөлл "47ләр төркеме" әдәбият берләшмәсенә керә. 1952 елда ул асылда бу берләшмәнең манифесты булган "Хәрабәләр әдәбияты" исемле мәкаләсендә "яңа" — гадирәк һәм дөреслеккә юл тоткан, чынбарлыкка бәйле булган алман телен булдырырга чакыра.

1967 елда Бөлл Алманиядә бик абруйлы саналган Георг Бюхнер премиясен ала. 1971 елда аны Алмания ПЕН-клубы президенты итеп сайлыйлар, соңрак ул халыкара ПЕН-клубны да җитәкли.

1972 елда ул, сугыштан соң Алманиядә өченче язучы буларак (беренче икесе — Герман Һессе һәм Нелли Закс), Нобель премиясен ала. Нобель комитетының бу карарына башлыча язучының "Хатын-кыз белән төркем портреты" исемле романы (1971) сәбәп була, аңарда Бөлл Алманиянең XX гасырдагы тарихы панорамасын җәелдерә.

Бөлл СССРның сугыштан соңгы китап сөючеләре арасында беренче һәм иң популяр Көнбатыш Алмания язучысы булды, аның әсәрләре рус теленә күпләп тәрҗемә ителде. 1952-1973 елларда аның 80ләп хикәясе, күпсанлы повестьлары, романнары һәм мәкаләләре басылып чыкты, ә аларның тиражы һәрвакыт АФРдагыга караганда күбрәк булды. Язучының сугышка каршы һәм ныклы гражданлык позициясе, гаделлеге, кешелеклелек кыйммәтләрен һәрдаим алга сөрүе, сугыштан соңгы чынбарлыкка тәнкыйтьчел карашлары моңа сәбәп булгандыр.

Язучы ССРБда берничә тапкыр эшлекле сәфәр кунагы булып китә (1962, 1965, 1966, 1970, 1972, 1975, 1979 елларда). Ләкин ул шул ук вакытта совет режимын да тәнкыйть утына тота. ССРБдан куылган Александр Солженицын белән Лев Копелевны үз өендә кунак итә. Солженицынның кулъязмаларын яшерен рәвештә Көнбатышка алып чыга һәм китап итеп бастырырга булыша. Нәтиҗәдә совет хакимияте Бөлл әсәрләрен бастыруны тыя.

Вафатыннан соң (1985) Һайнрих Бөллне Кёльн шәһәре янындагы Борнхайм-Мертен зиратында күмәләр.

## Әсәрләре
* *Aus der «Vorzeit»*. 1947 (Борынгы заманнан)
* *Die Botschaft (*Хәбәр). 1947 
* *Der Mann mit den Messern*. (Пычаклар тоткан кеше) 1948
* *So ein Rummel *(Менә шундый ыгы-зыгы). 1948
* *Der Zug war pünktlich*. 1949 (Поезд үз вакытында килде)
* *Mein teures Bein*. 1950 (Минем газиз аягым)
* *Wanderer, kommst du nach Spa…*. 1950 (Юлчы, Спа...га килсәң)
* *Die schwarzen Schafe*. 1951 (Корчаңгы сарыклар)
* *Wo warst du, Adam?*. 1951 (Адам, син кайда булдың?)
* *Nicht nur zur Weihnachtszeit*. 1952 (Раштуа гына димәгән)
* *Die Waage der Baleks*. 1952 (Балеклар үлчәве)
* *Abenteuer eines Brotbeutels*. 1953 (Ипи капчыгы маҗаралары)
* *Die Postkarte*. 1953 (Почта котлау кәгазе)
* *Und sagte kein einziges Wort*. 1953 (Һәм ул бер сүз дә әйтмәде)
* *Haus ohne Hüter*. 1954 (Хуҗасыз йорт)
* *Das Brot der frühen Jahre*. 1955 (Элеккеге еллар икмәге)
* *Der Lacher*. 1955 (Шамакай)
* *Zum Tee bei Dr. Borsig*. 1955 (Доктора Борзиг белән чәй эчкәндә)
* *Wie in schlechten Romanen*. 1956 (Начар романнардагы кебек)
* *Irisches Tagebuch*. 1957 (Ирландия көндәлеге)
* *Die Spurlosen*. 1957 (Тоттырмаслар)
* *Doktor Murkes gesammeltes Schweigen*. 1955 (Доктора Муркеның дәшмәве)
* *Billard um halb zehn*. 1959 (Унынчы яртыда бильярд)
* *Ein Schluck Erde*. 1962 (Бер йотым җир)
* *Ansichten eines Clowns*. 1963 (Шамакай күзлегеннән)
* *Entfernung von der Truppe*. 1964 (Рөхсәтсез китү)
* *Ende einer Dienstfahrt*. 1966 (Эшлекле сәфәр азагы)
* *Gruppenbild mit Dame*. 1971 (Хатын-кыз белән төркем портреты)
* *Die verlorene Ehre der Katharina Blum*. 1974 (Катарина Блюмның югалган намусы)
* *Fürsorgliche Belagerung*. 1979 (Кайгыртучан камау)
* *Das Vermächtnis*. 1948/49 (Мирас)
* *Vermintes Gelände*. 1982 (Миналанган җир)
* *Die Verwundung*. (Яралану. Беренче хикәяләр)
* *Frauen vor Flusslandschaft*. 1985 (Хатыннар яр буенда)
* *Der Engel schwieg*. 1949-51 (Фәрештә дәшмәде)
* *Der blasse Hund*. (Агарынган эт. Беренче хикәяләр)
* *Kreuz ohne Liebe*. 1946/47 (Мәхәббәтсез хач)

Төркем:Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Фронтовик язучылар
Төркем:21 декабрь көнне туганнар
Төркем:1917 елда туганнар
Төркем:16 июль көнне вафатлар
Төркем:1985 елда вафатлар
Төркем:Икенче бөтендөнья сугышында катнашучылар
Төркем:ПЕН-үзәк әгъзалары
Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары