open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Q-матрица

Математикада, **Q-матрицасы** ул квадрат матрица, аңа бәйле сызыкча комплементар мәсьәләнең LCP(*M*,*q*) һәрбер *q* векторы өчен чишелеше бар.

## Шулай ук карарга мөмкин
*P-матрицасы

## Искәрмәләр
* Murty, Katta G. (January 1972). "On the number of solutions to the complementarity problem and spanning properties of complementary cones" (PDF). Linear Algebra and its Applications. 5 (1): 65–108. doi:10.1016/0024-3795(72)90019-5.
* Aganagic, Muhamed; Cottle, Richard W. (December 1979). "A note on Q-matrices". Mathematical Programming. 16 (1): 374–377. doi:10.1007/BF01582122.
* Pang, Jong-Shi (December 1979). "On Q-matrices". Mathematical Programming. 17 (1): 243–247. doi:10.1007/BF01588247.
* Danao, R. A. (November 1994). "Q-matrices and boundedness of solutions to linear complementarity problems". Journal of Optimization Theory and Applications. 83 (2): 321–332. doi:10.1007/bf02190060.
Уттара Гуруваюраппан Гыйбадәтханәсе

**Уттара Гуруваюраппан Гыйбадәтханәсе** ул Дәһлидә Маюр Виһар-I-дә урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Кришнага багышланган, аңа *Гуруваюраппан*га буларак табыналар. Гыйбадәтханә 1983 елның 17 маенда нигезләнгән булган. Гыйбадәтханә Дәһлидә Малаяли һәм Тамиллар арасында мәшһүр.

## Архитектурасы
Гыйбадәтханә Керала Архитектура стилендә төзелгән, аның көнчыгыш һәм көнбатыш якларында ике төп гопурамы бар. Sanctum sanctorum ике пулат һәм өйләргә аерылып ясалган, анда Кришна һәм Бхагвати потлары урнашкан. Төп Кришна Гыйбадәтханәсеннән тыш, комплекста Ганапати, Шива һәм Аяппанга багышланган кечкенә гыйбадәтханәләр бар һәм Нага Дэваталарга (елан Илаһларга) багышанган Сарпа Каву репликасы урнашкан.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Гуруваюр Гыйбадәтханәсе

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Шиваизм
Төркем:Ганапатья
Төркем:Айяппанга табыну
Төркем:Нагларга табыну
Дулкын карталары тигезләмәсе

Математик физикада, **дулкын карталары тигезләмәсе** ул геометрик дулкыннар тигезләмәсе:

:D^\alpha \partial_\alpha u = 0 

биредә D ул тоташтырылганлык.

Ул Риман күптөрлелегенең дулкын тигезләмәсенең табигый киңәюе буларак танылырга мөмкин.

## Искәрмәләр

Төркем:Тигезләмәләр
Астрофизика һәм Суперсанаклар Үзәге

**Астрофизика һәм Суперсанак Үзәге** ул Австралиядә, Мельбурнда Свинбөрн Университетында урнашкан фәнни өйрәнү үзәге. Ул 1998 елда нигезләнгән булган.
Үзәктә якынча 43 персонал һәм 39 студент бар, алар астрофизиканың төрле өлкәләрендә мәшгуль. Ул актив планлаштырылган Квадрат Километр Массивы проектында катнаша. Исәпләү ресурсларына 1950 төенле супер-санак керә. Үзәк Кек Обсерваториясе белән килешү төзегән бердәнбер Австралия оешмасы, ул үзәкнең өйрәнүчеләренә елына 15 төн гарантия бирә.
Аның лозунгы "Өйрәнү һәм белем алу аша Галәм белән сокланугы тугърыбыз".

## Тышкы сылтамалар
* Facebook group
* CAS Homepage
* COSMOS - SAO Encyclopedia for Astronomy

Төркем:Фәнни оешмалар
Төркем:Суперсанаклар
Төркем:Астрофизика
Әрмән апостол чиркәве

**Әрмән Апостол Чиркәве** () — иң борынгы христианлык чиркәүләренең берсе. Чиркәүне төзүчеләр булып апостоллар Фаддей  һәм Варфоломей исәплә. Әрмәнстан — христианлыкны дәүләт дине буларак кабул иткән беренче ил .
## Тарих
Тиридат III Әрмәнстанның 301 һәм 314 еллар арасында дәүләт дине итеп христианлыкны ясаганда, бу бик яңа дин түгел иде. Тертуллиан икенче һәм өченче гасырлар чигендә Әрмәнстан христианнар күп булган илләр арасында атый.

Бишенче гасырда гыйбадәт кылу өчен әрмән язуы төзелә, әрмән теленә Тәүрат күчерелә.

Алтын Урданың, Кырым ханлыгының күп кенә шәһәрләрендә һәм Казанда Казан ханлыгы чорында әрмән төбәкләры булган. Алар Әрмән-Кыпчак теленнән файдаланганнар — Әрмән әлифба белән кыпчак теле. Россия Идел Буены яулап алганнан соң алар юкка чыгтылар.

## Хәзерге хәл

Чиркәү тарафдарларының күбесе этник әрмәннәр, ә дин тотучылар әрмәннәр күбесе Әрмән Апостол Чиркәвены дәвам итүчеләр. Шулай итеп, Әрмән Апостол Чиркәвенысы  приходлар киң тарала, кайда әрмәннәр күп санлы. Чиркәүнең үз мәгълүматлары буенча аның тарафдарларының гомуми саны — 9 000 000 кеше.

2010 елгы халык санын алу Татарстанда 5987 әрмән күрсәткән. Җирле дини оешма "Сурб Григор Лусаворич" эшли. 2019 елда Казан хакимияте җәмгыятьга чиркәү төзелешерга җир бүлеп биргән.

## Искәрмәләр

Төркем:Христианлык
Тадзими

**Тадзими**  — Япония дәүләтенең Гифу префектурасында урнашкан шәһәр.

## Тарихы

Тадзими шәһәре 1940 елның 1 августында шәһәр статусын ала.

## Халкы

2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 114866 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 1259 кеше тәшкил иткән.

## Географиясе

Шәһәр территориясе 91.24 км² тәшкил итә.

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Япония: Справочник / Составители: В. Н. Ерёмин, К. О. Саркисов, А. И. Сенаторов; Под общ. ред. Г. Ф. Кима, К. О. Саркисова, А. И. Сенаторова. — М.: Республика, 1992. — 544 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-250-01254-X

Төркем:Айти префектурасы шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Япония шәһәрләре
Сарай мәйданы

**Сарай мәйданы** (***''Дворцо́вая пло́щадь****), (1918 елдан 1944 елга кадәр *Урицкий мәйданы*) — [[XVIII гасыр]]ның икенче яртысында — [[XIX гасыр]]ның беренче яртысында барлыкка килгән архитектура ансамбле, [[Санкт-Петербург]]ның төп мәйданы.
== Исеменең тарихы ==
Беренче исеме *Адмиралтейск болыны'' (шулай ук заманча Александр бакчасы территориясен дә үз эченә алган булган) исеме 1736 елдан бирле билгеле. Адмиралтейство верфе аркасында бирелгән. Шул исемдә 1772 елга кадәр булган.

## Тарих
### Мәйданның алдагы тарихы

Мәйданның тарихы 1704 елның 5 ноябрендә Адмиралтия ныгытмасы-верфендә нигез салу белән бәйле.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Вид на Дворцовую площадь с высоты птичьего полёта на сервисе Яндекс.Панорамы.
* Энциклопедия Санкт-Петербурга 
* на РГИС
* 

Төркем:Мәйданнар
Шакирова

**Шакирова** — фамилия.
* Алсу Шакирова, Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры артисты (2007 елдан), Татарстан Республикасы Театр әһелләре берлеге әгъзасы.
* Альбина Шакирова (1987), спортчы (*[[ату (спорт)|стендка ату]]*), РФ халыкара класслы спорт остасы.
* Венера Шакирова (*[[Әфият Шакирова]]*, 1960), Камал театры актрисасы, ТР халык артисты (2015). 
* Гүзәл Шакирова (1980), Камал театры актрисасы (2008 елдан), Татарстанның атказанган артисты (2015).
* Зөлфия Шакирова (1965), җырчы, ТР атказанган (2001) һәм халык (2012), БР атказанган (2012) артисты.
* Камилә Шакирова, Кәрим Тинчурин театры артисты.
* Лия Шакирова (1921—2015),  тел белгече, педагог, , фән докторы, профессор, ТАССРның һәм РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1976, 1981). 
* Роза Шакирова (*Хәбибуллина*, 1959), педагог, мәктәп директоры; җырчы, Татарстанның атказанган артисты.
* Фәридә Шакирова (07.04.1942), журналист (Балтач).
----
*берләштерергә*:
* Гүзәл Шакирова, Татарстанның атказанган артисты (2015).
----
* **[[Шакиров]]**
## Моны да карагыз
* **[[Шакирҗанова]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Энҗе

**Энҗе** (***Же́мчуг***) — биогенлы каты, түгәрәкле яки дөрес булмаган формадагы барлыкка килгән, кабырчыктан алынган кайбер диңгез һәм елга моллюсклардан. Энҗенең барлыкка килүе моллюск организмының мантия һәм Раковина арасында эләккән теләсә кайсы чит тәнгә сакчы реакциясе булып тора. ММА раслаган заманча минераллар номенклатурасы нигезендә, Энҗе минералларга керми, тик шул ук вакытта ул үз составында минерал арагонит була. Кыйммәтле таш буларак кыйммәтләнә һәм ювелир эшләнмәләр җитештерү өчен кулланыла.

## Исеме
Урысча «жемчуг», шулай ук  һәм , ,  /  чыга, . Борынгы рус сүзе ниндидер төрки чыганактан алынган, бәлки, Идел-Болгар чыганагыннан алынгандыр (борынгы чуаш) **ǯinǯü*. Шуннанда  «жемчуг». Борынгы чуваш сүзе, үзе чиратында, килеп чыга пр.-тюркск. jänčü, аның мөгаен  — «чын энҗе».
## Энҗенең барлыкка килуе

Margaritifera margaritifera-buiten.jpg|Европа жемчужница
Margaritifera margaritifera-binnen1.jpg|Европа жемчужница
Pinctada margaritifera MHNT.CON.2002.893.jpg|Диңгез жемчужница *[[Pinctada margaritifera]]*
Blue mussel (Mytilus edulis) shell.jpg|Мидия *[[Mytilus edulis]]*
Lobatus gigas 01.jpg|Гигантский стромбус
Haliotis fulgens fulgens 01.JPG|Галиотис *[[Haliotis fulgens]]*
Melo melo 01 by Line1.JPG|Мело обыкновенная в окружении жемчужин
Buccinum undatum 01.JPG|Обыкновенный букцинум


## Искәрмәләр

Төркем:Минераллар
Төркем:Файдалы казылмалар
Төркем:Химия
Казаклар (мәгънәләр)

**Казаклар** — күп мәгънәле сүз, топоним (ойконим), социаль катлам атамасы. **[[Казаклар]]** — этносоциаль төркем.
## Топоним
#### Татарстан
* Казаклар — Алексеевск районы авылы.
* Казаклар — Арча районы авылы.
* Казаклар — Балык Бистәсе районы авылы.
* Казаклар — Биектау районы авылы.
* Казаклар — Теләче районы авылы.
* Казаклар — Тукай районы авылы.
* Казаклар (Алан Җөри) — Теләче районының юкка чыккан авылы.
#### Башкортстан
* Казаклар — Дүртөйле районы авылы.
#### Чуашстан
* Казаклар — Кузлаука районы авылы.
## Моны да карагыз
* Кече Казаклар — Биектау районы авылы.
* Олы Казаклар — Биектау районы авылы.
* Түбән Казаклар — Кукмара районы авылы.
* Казаклар-Кобау — БР Бүздәк районы авылы.
## Шулай ук карагыз
* Казакълар

Төркем:Топонимнар
Төркем:Ойконимнар
Симхасана

**Симхасана** (Санскрит телендә: सिंहासन}}; IAST: *Siṁhāsana*) яки **Арслан Позасы** ул Хатха Йогада асана.

## Этимология һәм килеп чыгышы

Исем Санскрит *симха* (सिंह), аның мәгънәсе "арслан", һәм *асана* (आसन), аның мәгънәсе "позиция" яки "утыру халәте" сүзләреннән килеп чыккан. Позиция унынчы гасыр *[[Vimānārcanākalpa]]*-сында тасвирланган.

## Тасвирлама
Асана утыра торган арсланга охшаган, шуннан аның исеме килеп чыккан. Практикалаучы Вирасанадагы кебек тезләнә һәм арсланга охшаш йөз чырае ясый.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Асаналар исемлеге

## Искәрмәләр

## Дәвам итеп укырга мөмкин
* Iyengar, B. K. S. (1 October 2005). Illustrated Light On Yoga. HarperCollins. ISBN 978-81-7223-606-9. Retrieved 9 April 2011.
* Saraswati, Swami Janakananda (1 February 1992). Yoga, Tantra and Meditation in Daily Life. Weiser Books. ISBN 978-0-87728-768-1. Retrieved 11 April 2011.
* Saraswati, Swami Satyananda (1 August 2003). Asana Pranayama Mudra Bandha. Nesma Books India. ISBN 978-81-86336-14-4. Retrieved 9 April 2011.
* Saraswati, Swami Satyananda (January 2004). A Systematic Course in the Ancient Tantric Techniques of Yoga and Kriya. Nesma Books India. ISBN 978-81-85787-08-4. Retrieved 9 April 2011.

## Тышкы сылтамалар
* Illustrated page
* Step by step instruction

Төркем:Һинд дине
Төркем:Йога
Сушрута-самхита

**Сушрута-самхита** (Санскрит телендә: सुश्रुतसंहिता, безнең эрага кадәр 350 ел) — оператив дәвалауга багышланган трактат; анда 300-дән артык операция тасвирланган, 120-дән артык хирургик эш коралы һәм 650-дән дә ким дару тасвирланган. Трактатта Чарака Самхитада һәм Атхарваведада тасвирланган шул ук медикаментлар санап китерелә. Кайберәүләр шулай ук Гиппократта очрый.). Авторы Сушрута, мөхәррире Нагарджуна. Сушрута самхита — "Чарака самхита"дан соң Брихат Трайяның (Аюрведик каноннарының «Зур Өчлеге»)нең әһәмияте буенча икенче каноны. Сушрута Самхи— практик хирургия буенча безнең заманга кадәр  сакланып калган тәмамланган хезмәт.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Dr. Rudolf Hoernle. *Medicine of India*.
* D. P. Agrawal. *[http://www.infinityfoundation.com/mandala/t_es/t_es_agraw_susruta.htm Sushruta: The Great Surgeon of Yore.]*
* Chari PS. 'Sushruta and our heritage' , *Indian Journal of Plastic Surgery*.
* Rana RE and Arora BS. 'History of Plastic Surgery in India', *Journal of Postgraduate Medicine*.
* Gunakar Muley. 'Plastic Surgery in Ancient India'. 
* Aufderheide, A. C.; Rodriguez-Martin, C. & Langsjoen, O. (1998). *The Cambridge Encyclopedia of Human Paleopathology*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-55203-6.
* Kearns, Susannah C.J. & Nash, June E. (2008). *leprosy*. Encyclopædia Britannica.
* Kutumbian, P. (2005). *Ancient Indian Medicine*. Orient Longman. ISBN 81-250-1521-3.
* Lock, Stephen etc. (2001). *The Oxford Illustrated Companion to Medicine*. USA: Oxford University Press. ISBN 0-19-262950-6.

Төркем:Һинд дине
Төркем:Аюрведа
Төркем:Санскрит
Төркем:Медицина
Фракталь гөмбәз

Геометриядә, **фракталь гөмбәз**, **фракталь агач**ның бер төре, барлыкка китерергә мөмкин булган фрактал төрләренең берсе. Һәрбер гөмбәз очында сызык сегментын ике кечерәк сегментка яру ысулы белән (**симметрик бинар агач**), һәм шуннан соң ике кечрәк сегментны да һәм шулай дәвам итеп чиксезлеккә кадәр. Гөмбәзләр бер сегменттан чыккан тармакланган янәшә сегментлар арасында почмак һәм дәвам итүче сегментларның озынлыгы нисбәте белән аерылып тора.

Фрактал гөмбәз түбәндәге өч хасияткә ия булырга тиеш:
#Теләсә нинди ике күрше сызык сегментлары арасында почмак бөтен фрактал буенча шул ук.
#Ике дәвам итүче сегментларның озынлыклары нисбәте даими.
#Иң кече сызык сегментларының очларында нокталар үзара тоташкан.

Кешеләрнең сулыш системасы фракталь гөмбәзгә охшаган, шулай ук агачлар, кан тамырлары, үзле бармакчыклар, электрик бәреп үтү, һәм орлыктан тиешле рәвештә көйләнгән үсеш тизлеге белән кристалллар.

## Шулай ук карарга мөмкин
* :en:Brownian tree
* :en:Dendrite (crystal)
* :en:Lichtenberg figure
* :en:H tree

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* from a student-generated Oracle Thinkquest website

Төркем:Фракталлар
Кули Җәмгыяте

**Кули Җәмгыяте**, шулай ук **Дентон А.Кули Хирургия Җәмгыяте** буларак мәгълүм, 1972 елда Техас Йөрәк Институтының кардиоваскуляр хирурглары һәм дуслары тарафыннан йөрәк хирургы Дентон Кули хөрмәтенә аталган глобаль оешма. Нигезләүче президент булып Филип С.Чуа булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Фәнни җәмгыятьләр
Хакусан (шәһәр)

**Хакусан**  — Япония дәүләтенең Исикава префектурасында урнашкан шәһәр.

## Тарихы

Хакусан шәһәре 2005 елның 1 февралендә шәһәр статусын ала.

## Халкы

2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 110563 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 146 кеше тәшкил иткән.

## Географиясе

Шәһәр территориясе 755.17 км² тәшкил итә.

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Япония: Справочник / Составители: В. Н. Ерёмин, К. О. Саркисов, А. И. Сенаторов; Под общ. ред. Г. Ф. Кима, К. О. Саркисова, А. И. Сенаторова. — М.: Республика, 1992. — 544 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-250-01254-X

Төркем:Айти префектурасы шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Япония шәһәрләре
Пибоди мөкәфәте

**Җорҗ Фостер Пибоди мөкәфәте** () — радио һәм телевизиягә әһәмиятле өлеш керткән кешеләргә яки оешмаларга бирелә торган бүләк. Тапшыру журналистикасы, документаль филмнәр, белем арттыра торган, күңел ачу һәм балалар өчен програмнар булдыру өлкәләрендә казанышларын билгеләп үтә. 1941 елдан башлап тапшырыла. Эшкуар һәм  Җорҗ Фостер Пибоди (1852-1938) исемен йөртә.

Мөкәфәт иң башта радио өлкәсендә казанышлар өчен генә бирелә торган булса, 1948 елдан телевизия, 1990-еллардан Бөтендөнья пәрәвезе өлкәләрендә дә бирелә башлаган.
## Искәрмәләр

Төркем:АКШ журналист премияләре
Төркем:АКШ телевизия премияләре
Төркем:АКШ радио премияләре
Изге Петр ныгытмасы

**Изге Петр ныгытмасы** (Петропавел ныгытмасы) ***Крепость Святого Петра***  (Петропавловская крепость) — Тубыл-Ишем саклау сызыгының сакчылар ныгыту Казахстанның төньягында Петропавловск шәһәре урынында булган.
## Тарих
Петропавел шәһәре Яңа-Ишем саклау сызыгы Изге Петр ныгытмасы буларак 1752 елның 12 июлендә нигезләнгән. 1807 елда ныгытма Петропавловск шәһәре исемене алган һәм Тубыл губернасына кергән.
## Тышкы сылтамалар
*План крепости Св. Петра 
* Крепость на Викимапии

Төркем:Кирмәннәр
Төркем:Петропавелның истәлекле урыннары
Фракталь күл

Геометриядә, һәм әзрәк формаль рәвештә, күпчелек фракталлар генерацияләүче программа тәэминатында, "орбиталар"ның (яки "качу вакыты") фракталының **фракталь күле** ул берәмлек түгәрәгеннән "качмаучы" бирелгән фунцияне итерацияләп генерацияләнгән (комплекс саннар дәвамлылыгы) орбитасы комплекс яссылыгының өлеше булып тора. Күл тоташтырылган яки тоташтырылмаган булырга мөмкин һәм аның шулай ук нуль даирәсе булырга мөмкин.
Күл эчендә инициализацияләнгән орбиталар я ахыр чиктә нуль белән тотылалар, я берәмлек түгәрәге эчендә нокта тарафыннан тотыталар яки чикле дәрәҗәләр тупланмасы аша бер фиксацияләнгән ноктага әверелмичә осцилляциялиләр. Бу нокталар күл "эчендә" дип тасвирланалар. Эчтәге нокталар фракталларны кайтару программа тәэминатында еш төрле төсләр ысулын куллану максатлары өчен еш детектлана.

Бу билгеләмә аша, Мандельброт тупланмасы нокталары "фракталь күлне" формалаштыралар, шуның өчен Мандельброт тупланмасы кайвакыт "Мандельброт Күле" буларак мәгълүм, "Мандельброт Фракталы күле".

Аттрактор белән күп комплекс дәрәҗәле функцияләр бу орбиталарның торышы төркемләндерелгәндә башта фракталны билгелиләр. Кайбер орбиталар чыганакка тартылалар; кайберәүләр башка аттракторларга тартылалар, шуңа фараз иткәнчә чиксезлектә аттракторны кертеп.

Бирелгән функция өчен комплекс яссылыкта һәрбер нокта өчен Джулия тупланмасы бар. Мандельброт тупланмасы эчендә нокталарга бәйле Джулия тупланмалары тоташтырылган булып тора; Мандельброт тупланмасыннан тыш булган нокталарга карый торганнар тоташтырылмаган булып торалар.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Connectedness locus
* Filled Julia set
* Lakes of Wada
* Nova fractal

## Билгеләмәләр


Төркем:Фракталлар
Югары Белем Шурасы (Төркия)

**Югары Белем Шурасы** (Төрек телендә:Yükseköğretim Kurulu, YÖK; шулай ук *Югары Белем Идарәсе* дип тәрҗемә ителә) 1982 ел Төркия конституциясенең 130-ынчы һәм 131-енче матдәләре буенча Төркиядә университетларны күзәтү өчен җаваплы.

## Тышкы сылтамалар
* http://www.yok.gov.tr/en 

Төркем:Төркия
Панча-таттва-мантра

**Па́нча-[[та́ттва]] ма́нтра** — Һинд диненең Гаудия-вайшнавизм традициясенең төп мантраларының берсе. Панча-таттвада Ходайның биш формалары исемнәреннән тора. Еш бхаджаннарда яки киртаннарда җырлана һәм джапа шәхси медитациясендә кулланыла. Кагыйдә буларак бу мантраны Харе Кришна мантрасын җырлый башлаганга кадәр җырлыйлар яки кабатлыйлар. Гаудия-вайшнавизм тарафдарлары бу хәзерге Кали-юга чорында иң рухи куәтле һәм мәрхәмәтле мантра дип ышаналар.


**Джая Шри-Кришна-Чайтанья, Прабху-Нитьянанда,** 
**Шри-Адвайта, Гададхара, Шривасади, Гаура-Бхакта-Вринда**


## Масса мәдәниятендә панча-таттва мантрасы
* Испания рок-группасы Undrop Панча-таттва мантраны «The Crossing» (1998) альбомыннан «Train» хитында башкарган.
* Америка төркеме Shelter Панча-таттва мантраны «Mantra» альбомыннан «Message of the Bhagavat» җырында башкарган.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Бхакти-йога
* Чайтанья-чаритамрита
* Вриндаван госвамилары

## Сылтамалар
* Pancha Tattva mantra
* Чайтанья-чаритамрита
* Shelter — Message of the Bhagavat (Панча-таттва мантра җырда кулланыла)

Төркем:Һинд дине
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Төркем:Медитация
Роберт Ли

**Ро́берт Ли** (; ;   — ) — америка хәрби хезмәткәре, 1861 елның 31 августыннан Америка Конфедератив Штатлары армиясе генералы, Төньяк Вирджиния Армиясе һәм Конфедерация армиясе баш командующие. XIX гасырның иң танылган америка хәрби башлыкларыннан берсе.

Ли, Вест-Пойнт академиясе чыгарылыш сыйныф укучысы, инженер гаскәрләренең офицеры булды, Америка-Мексика сугышында катнашкан,
## Чыгыш

Америка Лиларына нигез салучысы полковник **Ричард Ли I** булган.

## Балачак

Роберт Эдвард Ли 1807 елның 19 гыйнварында Вестморленд округында Стратфорд-Холл плантациясендә туа.
## АКШ хәрби академиясендә укыту

## Коспур-Айлендда һәм Монро фортында хезмәт итү. Өйләнешү

## Вашингтонда хезмәт итү (1834-1837)
Вашингтонда Ли монотон кәгазь эше белән шөгыльләнгән

### Сугыш башланганда
left|185px|thumb|1860-1861 елларда АКШ
1961 елның 22 апрелендә Ли Ричмондка килеп җитә.
### Көнбатыш Вирджиниядә сугыш
1861 елның 28 июлендә Ли Ричмондтан китә һәм президент кушуы буенча, Көнбатыш Вирджиниягә китә.
### Көньяк Каролина оборонасы
1862 елның 2 мартында Ричмондка чакырыла һәм Көньяк Каролинадан китә.
### Төньяк Вирджиния армиясе башлыгында
#### Җиде көнлек бәрелеш

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Төп бәрелешләрнең статистик йомгагы  

*
Төркем:Ватандашлар сугышлары
Төркем:XIX гасыр сугышлары
Бхакти-расамрита-синдху

«**Бхакти-расамрита-синдху**» — Санскрит телендә Гаудия-вайшнавизмның изге язмасы, урта гасыр Вайшнав рухи белгече, фәлсәфәче һәм әүлиясе Рупа Госваминың (1493—1564) төп хезмәтләренең берсе. Ул дини эмоцияләрнең өйрәнүе булып тора, анда автор бхакта һәм Кришна арасында төрле мөнәсәбәтләрнең анализын башкара. «Бхакти-расамрита-синдху» рус телендә «Бхакти-расамрита-синдху-бинду» буларак бастырылган (Бхактиведанта Нараяна Госвами тәрҗемәсе һәм комментарийлары белән Вишванатха Чакраварти (1626—1708) тарафыннан ясалган төп темаларның кыскача аңлатуы) һәм Бхактиведанта Свами Прабхупаданың (1896-1977) "Тугърылык нектары"  буларак.

## Әдәбият
* Ватман С. В. Бенгальский вайшнавизм / Под ред. С. В. Пахомова. — СПб.: Издательство СПбГУ, 2005. — 403 с. — ISBN 5-288-03579-2.
* McDaniel, June (1989), The Madness of the Saints: Ecstatic Religion in Bengal, Chicago: University of Chicago Press, ISBN 0226557235
* Valpey, Kenneth R. (2004), "Krishna in Mleccha Desh: ISKCON Temple Worship in Historical Perspective", in Edwin F. Bryant, Maria L. Ekstrand, The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant, New York: Columbia University Press, с. 45-60, ISBN 023112256X

## Сылтамалар
* «Бхакти-расамрита-синдху-бинду» 

Төркем:Һинд дине изге язмалары
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Төркем:Санскрит
Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе
Хаора

**Хаора** () — ул Һиндстанның Көнбатыш Бенгалия штатында урнашкан шәһәр.
## Тарих
Хаора шәһәренә 500 ел, әмма ул тарихи Бенгаль Патшалыгы Бхуршут даирәсендә урнашкан.
## Халык

## Дин
Белур даирәсендә Белур Матх урнашкан, бу Рамакришна Матх һәм Миссиясенең штаб-фатиры.
## Кардәш шәһәрләр

## Галерея

File:Ramakrishna Belur Math, Howrah.jpg|Белур Матх, Рамакришна Матх һәм Миссиясе штаб-фатиры.
File:Great banyan tree kol.jpg|Бөек Баньян агачы
File:Rampuja.jpg|Рамраджаталада Рампуджа
File:Kona Expressway - Sibpur - Howrah 2012-04-29 01092.jpg|Кона Экспресс Юлы - Сибпур
File:Vidyasagar Setu Kolkata West Bengal.jpg|Икенче Хули Күпере (Видьясагар Сету)
File:Howrah Bridge-Rabindra Setu.jpg|Хоура Күпере (Рабиндра Сету)
File:Howrah Head Post Office - Howrah 050034.JPG|Хоура Баш Почта Офисы- 711101
File:Nabanna - HRBC Building - Vidyasagar Setu Toll Plaza - Howrah 2014-07-11 7378.JPG|Набанна (бинасы)
File:Howrah Municipal Corporation - Howrah 050032.JPG|Хоура Муниципаль Ширкәтенең Баш Офисы
File:Howrah Municipal Corporation Stadium - Howrah Maidan Area - Howrah 2013-04-28 6587.jpg|Хоура Муниципаль Ширкәтенең Стадионы
File:Nivedita Setu as seen from Bally Bridge.jpg|Балли Күпереннән күренгән Ниведита Сету
File:Avani Riverside Mall Howrah1.jpg|Авани Елга Буе Сату Үзәге


## Искәрмәләр

## Рәсми сайт

Төркем:Һиндстан шәһәрләре
Төркем:Һинд дине
Каты Җисем Халәте Физикасы Лабораториясе

**Каты Җисем Физикасы Лабораториясе** (Solid State Physics Laboratory, SSPL) ул Оборона Өйрәнүе һәм Үсеше Оешмасы астында лаборатория. Ул Дәһлидә урнашкан, аның беренчел функциясе Кыты Җисем Халәте Материаллары, Җайланмалар һәм Суб-системалар даирәсендә өйрәнү. Аларның активлыгына ярымүткәргеч материалларны, каты җисем җайланмаларын, электроник компонентларны/суб-системаларны уйлап чыгару һәм алга таба оборона кулланылышлары өчен каты җисем материалларны/җайланмаларны өйрәнү булып тора.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* DRDO

Төркем:Һиндстанда фән
Оромо (мәгънәләр)

**Оромо** — күп мәгънәле сүз.
* Оромо — Хәбәшстанда, Кениядә яшәүче халык.
* Оромо — Африканың Сомали ярымутравында, Хәбәшстанда, Кениядә таралган тел.
Хатха-йога-прадипика

**«Хатха-йога-прадипика»** (Санскрит телендә: हठ योग प्रदीपिका, haṭhayoga pradīpikā — «Хатха-йоганы аңлату») — Санскрит телендә Хатха-йога турында текст, фараз иткәнчә XV гасыр белән даталана. Авторы булып Свами Сватмарама санала, ул Горакшанатх тарафдары, Натха-сампрадайя нигезләүчесе.

Иң борынгы сакланып калган Хатха-Йога классик тексты булып тора. Соңрак период белән даталанган башка ике текст, ул «Гхеранда-самхита» һәм «Шива-самхита». Ул йог Сватмараманың үз практикасын өстәү белән иртәрәк чыганаклар тупланмасы булып тора. Бу текстның күп тәрҗемәләре бар — шул исәптән Рус теленә дә.

Текст Йоганың Һинд дине фәлсәфәсе мәктәбе кысаларында язылган һәм Шива Ходаена багышланган, ул, Һинд дине традициясе буенча, Хатха-йога турында серле белемнәрне үзенең илаһи хатыны Парватига тапшырган.

## Текстның эчтәлеге
Булган рус тәрҗемәсендә текст 382 строфадан тора, һәм дүрт өлешкә бүленгән «Асана», «Пранаяма», «Мудралар», «Самадхи»:

# бүлектә белем тапшыру шәҗәрәсен, асаналарны һәм туклану буенча киңәшләр бар. Бер шлокада Яма (үз-үзеңне тотышта тыйнаклык) һәм ниямы (үтәлә торган чикләүләр) кагыйдәләре — 67 шлок. Описано 15 асан. 
# бүлек пранаяма һәм шаткарманы тасвирлый (эчке чистару практикалары) — 78 шлока.
# бүлек мудралар, бандхалар («йозак»), нади (кешенең нәзек тәнендә прана ага торган каналлар турында), һәм кундалини энергиясе турында сөйләнә — 130 шлока.
# бүлек пратьяхараны, дхарананы, Дхьянаны һәм самадхины тасвирлый — 114 шлока. Бүлекнең төп фикерләре: тормыш вакытында азат ителү практикасы буларак самадхи; (манас) акыл контроле практикасы буларак сулышны контрольдә тоту фикере; икеләтмәү халәте буларак кайвалья; чакра төшенчәсе искә алына.
Инглиз тәрҗемәсендә булган бүлекләр:
# бүлек. Мудралар — 188 шлока.
# бүлек. Пратьяхара — 61 шлока.
# бүлек. Раджа-йога — 67 шлока.
# бүлек. Нада йога — 51 шлока.
# бүлек. Вакытны белү — 42 шлока.
# бүлек. Тәннән тыш азат ителү — 43 шлока.

## Шулай ук карарга мөмкин
* Гхеранда-самхита
* Шива-самхита

## Әдәбият
* Свами Муктибодхананда Сарасвати, Свами Сатьянанда Сарасвати. Хатха Йога Прадипика с комментариями. — Саттва, 2002. — 672 с. — ISBN 5-901518-04-7.
* Свами Сватмарама. Хатха Йога Прадипика. (перевод и комментарии О. Полотова). — Аслан, 1994. — 112 с. — ISBN 5-87793-008-7.
* Свами Муктибодхананда Сарасвати, Свами Сатьянанда Сарасвати. Нава Йогини Тантра. Йогические практики для женщин. — Ведантамала, 2007. — ISBN 987-35-1705-7.
* Путь Шивы (антология древнеиндийских классических текстов) / Пер. с санскрита А. Ригина. — Киев: Экслибрис, 1994. — 176 с..

## Сылтамалар
* Хатха йога прадипика. Перевод с санскрита Александра Ригина
* Sanskrit text and English translation, at sacred-texts

## Искәрмәләр

Төркем:Йога
Төркем:Һинд дине
Лакшми

**Лакшми** (ˈlʌkʃmi; Санскрит телендә: लक्ष्मी, IAST: *lakṣmī*) яки **Лакшми** Һинд дине байлык, яхшы язмыш, муллык һәм матурлык Алиһәсе.
Тибет, Непал һәм Көньяк-Көнчыгыш Азия Буддачылык секталарында Лакшми ролен Васудхара Алиһәсе уйный.
## Исемнәре

Лакшминың берничә исеме бар һәм Һинд диненең күп Стотрам һәм Сутраларында аның төрле исемнәре җырлана:

**Падма*: Ул лотосныкы (ул лотоска атланган яки шунда яши)
**Камала*: Лотосныкы
**Падмаприйя*: Лотос яратучы
**Падмаладһара Дэви*: Лотослар бәйләмен кигән Алиһә
**Падмамукһи*: Лотос-йөзле (йөзе лотосныкы булган)
**Падмалакшми*: Лотос-күзле (күзләре лотос кебек матур)
**Падмахаста*: Кулында лотос булган
**Падмасундари*: Лотос кебек матур булган
**[[Шри]]*: Балку, бөеклек, асыллык, байлык 
**Шриҗа*: Шриның җатикасы
**Вишнуприйя*: Вишнуны яратучы (Вишнуның сөйгәне булган)
**Улукаваһини*: Ябалакка атланган (ябалакта утыручы)
**Нандика*: Рәхәт бирүче, балчыктан ясалган савыт һәм Вишнуприйя (Вишнуның сөйгәне)
Аның башка исемнәре: Манушри, Чакрика, Камалика, Айшварья, Лалима, Индира, Кальяни, Нандика, Нандини, Вайшнави, Саммруддхи, Бхаргави, Шридэви, Чанчала, Дҗаладҗа, Мадхави, Суҗата, Шрия, Прачи, Хариприйя, Мадһу, Парама, җанамодини, Кетки, Малти, Видья, Васуда, Ведавати, Трилочана, Тилоттама, Субһа, Дэви, КрийялӘᴍᴎрикə Кушма Штатларыми, Вирупа, Апара яки Апараҗита, Аруна, Ахила, Бала, Куһу, Пурнима, Анумати, Авашья, Сита, Рама, Радһа, Радһика, Рукһмини, Таруни, җйотсна, җйоти, Нимешика, Атибһа, Сварна Камала, Смрити.
## hимннар
Лакшмига ритуаль табыну вакытында Махалакшмига багышланган биниһаять hимннар, догалар, шлокалар, җырлар һәм риваятьләр җырлана.
Боларга Шри Лалитха Саһасранамам, Шри Махалакшми Аштакам, Санаткумараның Шри Лакшми Саһасранама Стотрасы, (Шри Веданта Десикарның) Шри Стутисы, Индраның Шри Лакшми Стутисы, Шри Ади Шанкараның Шри Канакадхара Стотрасы, (Шри Ямуначарьяның) Шри Чатусслокисы, Нараяни Стути, Дэви Махатмьямның Урта эпизоды, Аргала Стотра, (Бхагаван Шри Хари Свамиҗиның) Шри Лакшми Шлокасы һәм Шри Сукта ул Ведаларда бар. 
## Галерея
**Лакшми [[Һинд дине Алиһәләр өчлеге]]нең берсе. Аның иконографиясе борынгы һәм хәзерге заман Һинд дине гыйбадәтханәләрендә бар.**

Gajalaxmi - Medallion - 2nd Century BCE - Red Sand Stone - Bharhut Stupa Railing Pillar - Madhya Pradesh - Indian Museum - Kolkata 2012-11-16 1837 Cropped.JPG|Бхархут Ступасы, безнең эрага кадәр 2-нче гасыр
Coin of Azilises showing Gaja Lakshmi standing on a lotus 1st century BCE.jpg|Гандһара тәңкәләре, безнең эрага кадәр 1-енче гасыр
Coin of Vikramaditya Chandragupta II with the name of the king in Brahmi script 380 415 CE.jpg|Гупта Империясе тәңкәләре
Prasat Kravan 0637.jpg|Камбоҗа
Sandstone Lakshmi statue (10th century), Museum of Vietnamese History, Ho Chi Minh City - 20121014.JPG|Вьетнам, 10-ынчы гасыр
Ganesha Saraswati Lakshmi in Hindu Temple Malaysia.jpg|Малайзия
}}

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине Илаһлары
Төркем:Вишнуизм
Төркем:Шактизм
Гомукхасана

**Гомукхасана** (Санскрит телендә: गोमुखासन; IAST: *Gomukhāsana*) яки **Сыер Чырае Позициясе** ул Хатха Йогада һәм хәзерге Йогада утыра торган асана, кайчак ул медитация өчен кулланыла.

## Этимология һәм килеп чыгышы
Асана Санскрит телендәге गो *go* сүзеннән килеп чыккан, аның мәгънәсе "сыер", मुख *мукһа* аның мәгънәсе "йөз" яки "авыз", һәм आसन *āsana* аның мәгънәсе "позиция" яки "утырыш".

Позиция борынгы һәм якынча 4-енче гасырда язылган Даршана Упанишадада тасвирланган. Ул кайвакыт медитация һәм пранаяма өчен кулланыла.

## Тасвирлама

Позициягә аякларны кисештереп тезләнеп керәләр; өске аякның үкчәсе аскы бот астына утракса янында сыгылган. Астагы аяктагы кул күтәрелгән, беләк аска бөгелгән, ә башка кул арканың артында аска сузыла, беләк аска бөгелгән, шулай итеп куллар җилкәләр артында тоташа ала.

Утырыш позициясе я төрелгән юрганны үкчәләргә куеп, я кирәк булса астына куелырга мөмкин, итеп модификацияләнә ала.

Позиция җилкәләрне язылуга китерә. Кул позициясе арка артында бауны кулланып модификацияләнергә мөмкин. Позиция җилкәнең әйләндерү манжетасы җәрәхәте булган кешеләр өчен күрсәтелми.

## Шулай ук карарга мөмкин

* Асаналар исемлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Iyengar, B. K. S. (2005). Illustrated Light On Yoga. HarperCollin. ISBN 978-81-7223-606-9.
* Saraswati, Swami Satyananda (1996). Asana Pranayama Mudra Bandha (PDF). Munger, Bihar: Yoga Publications Trust. ISBN 978-81-86336-14-4.

Төркем:Йога
Төркем:Медитация
Төркем:Гомукхасана
Төркем:Һинд дине
Су асты тавы

**Су асты тавы**, су асты таулары (, ) — су асты океаник тау сыртларының биек түбәсе (*түбәләре*), шулай ук океан казанлыгы төбеннән күтәрелеп торучы аерым тау (*таулар*). Чагыштырма биеклеге 500—1000 *м* га җитәргә мөмкин.

## Төзелеше
Су асты тавының түбәсе конус яки гөмбәз формасында була ала. Зур таулар битләве, кагыйдә буларак, өскә таба бөгелә, аның авышлыгы (*сөзәклеге*) 14°тан  сирәк артып китә. Кечкенәрәк тауларда әлеге күрсәткеч 35° була ала. Горизонталь кисемдә су асты тауларының формасы еш кына эллипска охшаган  була: әлеге хәл лава агып чыга торган  формасы белән аңлатыла. Су асты тауларыннан алып менелгән тау токымы үрнәкләре, нигездә, микрокристаллик яки пыяласыман (*лава агымыннан барлыкка килгән*) океаник базальттан тора. Су асты тавының түбәсе һәм битләүләре диңгез явым-төшемнәре катламы белән капланган була.

Су асты таулары барлык дүрт океан бассейннарында очрый. 1970-еллар ахырына Тын океанда гына да картага 10 меңнән артык шундый объект төшерелгән. Һәр океанографик экспедиция яңа су асты тауларын таба, аларның дөньядагы гомуми саны 20 мең дип бәяләнә.

## Мисаллар
  
Күпчелек су асты таулары — актив су асты вулканнары. Моның мисалы — Һавай утрауларындагы   яки  янындагы . Вулканик чыгышлы таулар күп очракта төркем тәшкил итә, яки океан өслеге белән капланган архипелаг булып тора. Моның классик мисалы — Һавай утраулары урнашкан Һавай тау сыртының дәвамы булган Император таулары — төньяк-көнбатышка таба мең чакрымнарга сузылган су асты тауларының озын чылбыры.

Су асты вулканы булган кайбер су асты таулары, Исландия ярларына якын урнашкан  утравы яки яки Сицилиядән  көньяктагы  утравы кебек, утрауга әйләнергә мөмкин. Вулканнан ясалмаган һәм аерым торучы таулар еш очрамый, боларына мисал — Кипрдан көньякка таба урнашкан  тавы яки Португалия ярларыннан көнбатышка таба урнашкан Дага тавы.

Иң зур су асты тауларының берсе —  — Төньяк Атлантикада урнашкан. Бу тау — гайот (*аерым-аерым торган, яссы түбәле су (диңгез) асты тавы*), ул әйләнә-тирә өслегеннән 4 *км* биеклеккә җитә һәм аның нигезенең диаметры — 110 *км*.

Җирдәге иң биек тау (*[[диңгез өсте тигезлеге]]ннән биеклеген түгел, ә нәкъ менә астан югарыга кадәр ераклыкны исәпләп*) — , аның чагыштырма биеклеге (10 210 м га якын) су асты өлешеннән (6 км га якын) һәм диңгез өсте тигезлегеннән алып биеклегеннән (4205 м) килеп чыга.

## Хәвеф
  
Су асты тауларының барысы да картага төшерелмәве сәбәпле, алар навигация өчен зур хәвеф-хәтәр чыганагы булып тора. Мәсәлән, 1973 елда   су асты тавына кораб бәрелә (*тауга исем кораб исеменнән алып куелган*). 2005 елда  су асты көймәсе Гуам янында картага төшерелмәгән су асты тавына бәрелә, шуның нәтиҗәсендә чак кына батмый кала һәм бер диңгезчене югалта.

Актив вулкан булган су асты таулары хәрәкәткә килгән вакытта навигацияне кыенлаштыра. Су асты тавы җимерелгәндә, диңгез-океаннарда цунами барлыкка килергә мөмкин.

## Моны да карагыз
* Гайот
* Су асты вулканы
* Урта океаник сырт

## Сылтамалар
*  Seamount. Encyclopaedia Britannica

## Искәрмәләр


Төркем:Таулар
Төркем:Рельефның океан һәм яр буе формалары
Бразилия Җәмәгать Мәктәпләре Математика Олимпиадасы

**Бразилия Җәмәгать Мәктәпләре Математика Олимпиадасы** (Португал телендә: 'Olimpíada Brasileira de Matemática das Escolas Públicas') (OBMEP) ул Милли Саф һәм Кулланылышлы Математика Институты һәм Бразилия Математика Җәмгыяте белән хемәттәшлектә Бразилия Фән һәм Технология Министрлыгы һәм Мәгариф Министрлыгы 2005 елда Бразилиядә математика белемен стимуляциясе өчен барлыка китерелгән ел саен математика бәйгесе. Ул бишенче сыйныфтан югары мәктәпкә кадәр җәмәгать мәктәпләре укучылары өчен ачык. 2014 елда аның беренче турына 18 миллионнан артык укучы теркәлгән.

## Искәрмәләр


## Тышкы сылтамалар
* Official site

## Шулай ук карарга мөмкин
* Olimpíada Brasileira de Matemática

Төркем:Фән олимпиадалары
Урманны Өйрәнү Үзәге

**Урманны Өйрәнү Үзәге** (Инглиз телендә: **Centre for Forest Research**, Француз телендә: **Centre d'Étude de la Forêt**) көнчыгыш Канадада урман экологиясе һәм менеджменты белән кызыксынган галимнәр төркеме. Ул Канадада, Квебек провинциясендә ике өйрәнү үзәге кушылу ысулы белән барлыкка китерелгән яңа челтәр. Хәзерге структура провинциянең сигез университетыннан 46 галим тирәли төзелгән.

Төп өйрәнү даирәләренә экофизиология, генетика, урман ресурслары, энтомология, орнитология, микология һәм экология керә. Өйрәнү бу дисциплиналарны провинциядәге урман үсә торган җирләрнең идарәсе инноватив альтернативалар үсеше белән бәйле итәчәк.

## Төркем
* ''Centre for Forest Research - official site'' 

Төркем:Канада
Төркем:Урманчылык
Гайот

**Гайот**, гийот  (, ) — аерым-аерым торган, яссы түбәле су асты (*диңгез асты*) вулканик таулары. Түбәләре океан өсте тигезлегеннән 200-300 *м* аста (*тирәнлектә*) ята. Гайотлар, күбесенчә Тын океанда һәм Һинд океанында, шулай ук аларның табигый дәвамы булган Көньяк океанда еш очрый.

## Атама
Гайот тауларына исем аларны беренче тикшерүче, Америка географы һәм геологы   (*Arnold Henry Guyot*, 1807—1884) исеменнән алып куелган.

## Үзенчәлеге
  
Әлеге төр су асты тауларын тикшерүче галимнәр фикеренчә, гайот тауларының түбәләре борынгы абразия (*диңгез дулкыннарының җимергеч эшчәнлеге*) яки субаэраль денудация (*тышкы көчләр тәэсиреннән җимерелгән тау токымнары продуктларының бер урыннан икенче урынга күчерелүе*) эшчәнлеге нәтиҗәсендә тигезләнгән (*яссыланган*). Су асты вулканы булган утрау вулкан ату нәтиҗәсендә үз авырлыгы белән су астына төшә бара. Аның түбәсенә өстән җимерелгән тау токымнары яки харап булган тере организм калдыклары коела, вулкан тишеге шулар ярдәмендә томалана, нәтиҗәдә яссы түбә хасил була.

Тын океанда һәм Һинд океанында, шулай ук аларның табигый дәвамы булган Көньяк океанда гайотлар еш очрый. Тропик өлкәдә аларны күп очракта атоллар хасил итүче мәрҗән рифлары уратып алган була.

Гайот түбәләре океан өсте тигезлегеннән 200-300 *м* аста гына ятарга мөмкин. Атлантик океанда Азор утраулары тирәсендәге Ломоносов гайотының түбәсе океан өсте тигезлегеннән 18 *м* гына аста ята.

Иң зур су асты тауларының берсе —  — Төньяк Атлантикада урнашкан. Бу тау — гайот, ул әйләнә-тирә өслегеннән 4 *км* биеклеккә җитә һәм аның нигезенең диаметры — 110 *км*.

## Моны да карагыз
* Су асты таулары
* Су асты вулканы
* Океаник тау сырты

## Сылтамалар
*     Гайот (гийот)
*   Гайот. Все о геологии
*    What is a guyot?
*   Guyot geology
*    Seamounts and Guyot

## Искәрмәләр


Төркем:Рельефның вулканик формалары
Төркем:Рельефның океан һәм яр буе формалары
Семенов

**Семенов**, Семёнов — фамилия.
* Валерий Семенов (1940), генетик, фән докторы.
* Виссарион Семенов (1932—1993), икътисадчы, фән докторы, ТАССР, РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1982,1990).
* Виктор Семёнов (1896—1973), тарихчы, тарих фәннәре докторы, профессор.
* Владимир Семенов (1951), геолог, җитәкче гыйльми хезмәткәр, ТР Дәүләт бүләге иясе (1995).
* Георгий Семенов (1954), икътисадчы, фән докторы.
* Илья Семенов (*[[Илле Тукташ]]*, 1907—1957), Чуаш АССР язучылар берлеге рәисе (1945—1946).
* **[[Николай Семёнов]]**
** Николай Семенов (1896—1986),  физик-химик, 2 тапкыр  Социалистик Хезмәт Каһарманы (1968, 1976), химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1956).
** Николай Семенов (1915—1998),  Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1945, 1945).
* **[[Павел Семёнов]]**
** Павел Семёнов (1908—1990), ТАССР эчке эшләр министры (1953—1954), ТАССР Министрлар Советы каршындагы КГБ рәисе (1954—1957).
** Павел Семёнов (1967), футболчы (һөҗүмче).
* Тимофей Семёнов (; 1889―1917), чуаш шагыйре, тәрҗемәчесе.
* Эдуард Семенов (1939), тренер (*[[баскетбол]]*), РСФСР атказанган тренеры (1969).
----
;Семёнова
* Екатерина Семёнова (1961), эстрада җырчысы, композитор, телевидение алып баручысы һәм кино актрисасы.
## Моны да карагыз
* **[[Семеновка]]**
* **[[Семёновская|Семеновская]]**

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
Кесон-Сити

**Кесон-Сити** () — Филипиннең Башкала төбәгендә урнашкан шәһәр.
## Географиясе
Шәһәр Лусон утравында урнашкан.

## Тарих
Шәһәр статусын 1939 елдан башлап йөртә.
## Халык


CubaoCathedraljf1073 14.JPG|
03565jfBagumbayan Libis Eastwood City Quezon City Buildingsfvf 08.jpg|
Araneta Center (Cubao, Quezon City)(2017-08-13).jpg|
35th National Reservists Week 10.jpg|


## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Филипин шәһәрләре
Илле Тукташ

**Илле Тукташ** (*[[Илья Семенов|Илья Семёнович Семёнов]]*, *[[1907 ел]]ның [[29 июль|29 июле]], [[РИ]], [[Казан губернасы]], [[Ядернә өязе]], [[Зур Тукташ]] — [[1957 ел]]ның [[20 гыйнвар]]ы, [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Чуаш АССР]], [[Чабаксар]]*) — чуаш шагыйре, прозаик, фольклорчы. 1934 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы. «Тӑван Атӑл» журналының баш мөхәррире, Чуаш АССР язучылар берлеге рәисе (1945—1946).

## Биографиясе
### Хезмәт эшчәнлеге
Олыукташ башлангыч һәм Кызыл-май сигезьеллык мәктәпләрендә укый. Унбиш яшьлек яшүсмер яшьләр хәрәкәтендә актив катнаша. 1925 елда Алик волосте комсомол комитеты секретаре булып эшли.

1926-1928 елларда Н. Тукташ Чабаксар совпарт мәктәбендә укый. Аннары «яшь крестьян» газетасы һәм «әзер бул" журналы редакцияләрендә эшли. 1930-1932 елларда Самара шәһәрендә «Колхозник» газетасының җаваплы сәркатибе.

Илья Семенович Метри Исаев, И.В. Викторов һәм В. З. Иванов-Паймен белән бергә «Вăтам Атәл» альманахын (Урта Идел) басуда күп көч куйды. Соңрак Чуаш китап нәшриятында, Чуаш фәнни-тикшеренү институтында эшли.

1942-1944 елларда-Бөек Ватан сугышы фронтларында хәрби корреспондент. Сугыштан кайтканнан соң Чуаш язучылар берлеге идарәсе рәисе итеп сайлана.

Фронттан үпкә туберкулезы белән авырып кайтты. И. Тукташны дәвалана алмыйлар, әдәбиятчы 1957 елның 20 гыйнварында вафат була. Чабаксар шәһәренең мемориаль зиратында җирләнгән.

### Иҗади эшчәнлек

## Әдәбият
* Гордеев Д.В., Силэм Ю.А., «Антология чувашской литературы», том I — проза, Чебоксары, 2003.
* Юрьев М. «Писатели Чувашии», Чебоксары, 1975.
* Ефимов Л. А., «Элĕк Енĕ» (Аликовский край), Аликово, 1994.
* «Аликовская энциклопедия», составители: Ефимов Л. А., Ефимов Е. Л., Ананьев А. А., Терентьев Г. К., Чебоксары, 2009, ISBN 978-5-7670-1630-3.

## Сылтамалар
* О Илле Тукташе 
* Выдающиеся люди Чувашии: Тукташ Илья Семенович 
* Илья Семенович Тукташ (1907–1957). Поэт–песенник 
## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Чуаш язучылары
Төркем:Чуаш шагыйрьләре
Төркем:Чуаш фольклорчылары
Төркем:Тәрҗемәчеләр
Төркем:Язучылар берлеге рәисләре
Төркем:Шәхесләр:Әлек районы
Су асты вулканы

**Су асты вулканы**, субмарин вулкан  (, ) — вулканнарның океан төбендә урнашкан төре.

## Таралышы
Күпчелек исәпкә алынган вулканнар өч төп вулканик пояс  — Тын океан, Һинд океаны, Атлантик океан поясларында урнашкан. Су асты вулканнары эшчәнлеге коры җир вулканнары эшчәнлегеннән күпкә җимергечрәк көчкә ия. Су асты вулканнарыннан бу (пар), газ һәм лаваның вак кисәкләре 12-15 мәртәбә күбрәк атылып чыга.

## Су асты вулканизмы
**Су асты вулканизмы** — субмарин вулканизм, вулканның су астындагы эшчәнлеге. Су тирән булган урыннарда гидростатик басым аркасында вулкан атылу эшчәнлеге артык сизелерлек булмый. Сай урыннарда бу (*пар*), газ һәм лава калдыклары зур күләмдә атылып чыга.

## Моны да карагыз
* 

## Шулай ук карагыз
* Су асты таулары
* Гайот

## Сылтамалар
*  Volcano World
*   The Ring of Fire Missions
*  U.S. Volcanoes and Current Activity Alerts 
 
## Искәрмәләр


Төркем:Рельефның вулканик формалары
Төркем:Рельефның океан һәм яр буе формалары
Севилья Исидоры

**Севилья Исидоры** (, , ,  — , ) — Севилья архиепископы (600/601—636), католик чиркәве изгесе һәм чиркәү аталарының берсе. Чиркәү язучысы һәм Урта гасыр энциклопедизмына нигез салучы буларак билгеле. Иң билгеле хезмәте — соңгы антик белемнәрне христиан карашларына туры китереп системалаштырган 20 томлык *«Этимологияләр»* энциклопедиясе. Тарихка, теологиягә, табигый фәннәргә караган хезмәтләр авторы. 
## Искәрмәләр
Ливония сугышы

**Ливония сугышы** (, ) — зур хәрби конфликт. Егерме биш елга сузылган (1558—1583).

## Алшартлар
XV гасыр урталарында Ливония таркалган дәүләт берәмлеге була.

## Сәбәп
Тарихта Ливония сугышы башлануның турыдан-туры сәбәбе буенча төрле карашлар бар.

## Сугыш барышы
Сугыш башланганда Ливония ордены Рига архиепискобы һәм аның Сигизмунд II Август белән низагта җиңелү белән тагын да зәгыйфьләнә. Икенче яктан, Россия Казан һәм Әстерхан ханлыклары яулап алганнан соң, башкортлар, Зур Нугай Урдасы, казаклар һәм Кабардалар кушылганнан соң көч туплый башлаган.

## Сылтамалар

* Послание Ивана Грозного вице-регенту Ливонии А. И. Полубенскому с обоснованием претензий на Пруссию и Прибалтику.
* Послание Ивана Грозного королю Стефану Баторию 1581 года.
* 

Төркем:Россия сугышлары
Вайшешика-сутра

**Вайше́шика-су́тра**, яки **Ка́нада-сутра**, — Һинд дине фәлсәфи мәктәбе Вайшешиканың база тексты. Текстның авторы булып олы фикер иясе Канада дип фараз ителә, ул Буддачылыкка кадәр чорда яшәгән. Текстка берничә комментарий язылган булган, аларның иң элеккесе — Прашастападаның «Свартха-дхарма-санграха»сы безнең эраның беренче гасырлары белән даталана. «Вайшешика-сутра» буенча тугыз төркем чынлык бар: дүрт атом төркеме (җир, су, ут һәм һава), пространство (акаша), вакыт (кала), юнәлешләр (дик), мәңге җаннар (атман), акыл (манас).
Җиде төркем тәҗрибә (падартха) бар: субстанция, сыйфат, эшчәнлек, уртаклык, хасият, тумыштан килгән нәрсә һәм булмау. Сутраларда шулай ук (дравья) субстанциясенең төрле хасияләтләре тасвирлана.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Cowell, E.B. Sarva-Darsana Sangraha of Madhava Acharya: Review of Different Systems of Hindu Philosophy. — New Delhi : Indian Books Centre/Sri Satguru Publications, 1882. — ISBN 81-7030-875-5.
* O’Flaherty, Wendy Doniger. Textual Sources for the Study of Hinduism (Textual Sources for the Study of Religion). ISBN 0-226-61847-1.
* Knapp, Stephen. The Heart of Hinduism: The Eastern Path to Freedom, Empowerment and Illumination. iUniverse, Inc. (June 20, 2005). ISBN 0-595-35075-5.

Төркем:Санскрит
Төркем:Һинд дине изге язмалары
Мөдәррисова

**Мөдәррисова** — фамилия.
* Нурия Мөдәррисова (1963), спортчы (*[[полиатлон]]*).
* Халисә Мөдәррисова (1953), шагыйрә.
* Алинә Мөдәрисова, драма актрисасы, Әлмәт театры (2013-2015), Камал театры артисты (2015 елдан).
----
* **[[Мөдәррисов]]**
## Чыганаклар
# Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: Татар энциклопедиясе иституты, 1997.

Төркем:Шәхесләр
Төркем:Фамилияләр
X-Y-Z матрицасы

Математикада, **X–Y–Z матрицасы** ул матрица концепциясенең өч үлчәмгә гомумиләштерүе.

Шулай итеп X–Y–Z матрицасының A A_{i, j, k} компонентлары булачак, биредә

:1\le i\le M, \ 1\le j \le N, \  1\le k \le P 

Бу ниндидер уңайлы бөтен M, N, P  саннары өчен.
Мондый матрицалар, мәсьәлән, санак 3D мәсьәләләренең санак симуляцияләрендә, регуляр рәшәткәләр белән эш иткәндә җайлы.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Cartesian coordinate system
*Sparse array

Төркем:Алгебра
Замбоанга

**Замбоанга** () — Филипиннең Замбоанга-дел-Сур  правинсәсендә урнашкан шәһәр.
## Географиясе
Шәһәр Минданао утравында урнашкан.

## [[Тарих]]
Шәһәр статусын 1937 елдан башлап йөртә.
## Халык

## Кардәш шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Рәсми сайт
* 

Төркем:Филипин шәһәрләре
Һинд әдәбиятында Индо-Скифлар

The **[[Индо-Скифлар]]** Һиндстанда "Шака" дип аталганнар, бу Фарсылар тарафыннан Скифларны атау өчен кулланылган Сака исеменең киңәюе. Махабхарата сугышларыннан (безнең эрага кадәр 1500-500 еллар) бирле Шакалар күп мәртәбә Пураналарда, Манусмритида, Рамаянада, Махабхаратада, Патанджалиның Махабхасьясында, Враһа Миһираның Брхат Самхитасында, Раджашекараның Кавьямимамсасында, Брихат-Катха-Манджарида, Катха-Сарит-Сагарада һәм берничә башка борынгы текстларда искә алына. Алар төньяк-көнбатыштан башка сугышчан кабиләләрнең кушылуының бер өлеше дип тасвирлана.

## Атри Смрити искә алуы
Үзенең Закон Китабында (*Атри-Смрити яки Атри-Самхита*), Риши Атри Сакаларны, Камбоджаларны, Яваналарны, Кһасаларны, Парасикаларны, Наталарны, Свапакаларны һ.б.-ларны Млеччхалар (Вәхшиләр) итеп тасвирлый һәм алардан нинди булса да бүләкләр алуны яки аларның ризыгын ашарга яки алар белән нинди булса да контактларга яки мөнәсәбәтләргә керергә тыя.
Гәрчә Һинд дине язмаларында башкача тасвирламалар да очрый.

## Шулай ук карарга мөмкин
*Борынгы Һиндстан һәм Үзәк Азия
*Млеччхалар

## Искәрмәләр


Төркем:Һинд дине әдәбияты