open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Өчбүләк (Федоровка районы)

**Өчбүләк** — Башкортстанның Федоровка районында урнашкан татар авылы. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 447 кешенең яшәве мәгълүм. Татарлар халыкның 98%ын тәшкил итә.
Өчбүләк авылыннан көнбатышка таба 2,2 км еракта Ашказар елгасы башлана. 
## Демография
Халык саны динамикасы:

## Күренекле кешеләр

* Рәйхана Гыйльманова - журналист, Башкортостан җɵмһүрᴎятсының матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чараларының хөрмәтле эшчесе, Күп кенә бөтенPәсәй һөнәри конкурслары җиңүчесе.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Төркем:Башкортстан авыллары
Федоровка (Федоровка районы)

**Федоровка** — Башкортстанның Федоровка районында урнашкан авыл.
## Демография
Халык саны динамикасы:

Милли состав (2002): руслар — 31,4%, мордва — 27,0%, татарлар — 26,6%, чуашлар — 8,1%, башкортлар — 3,6%, украиннар — 2,1%.
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Төркем:Башкортстанның район үзәкләре
Яңа Ихсан

**Яңа Ихсан** — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан татар авылы.
 
## Демография

## Танылган шәхесләр

* Хәмит Зәйнуллин (1931-2000), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Иске Ихсан

**Иске Ихсан** — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан татар авылы.
ᴨyчты индексы — 452207, 
## Демография

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Төркем:Башкортстан авыллары
Калмашбаш

**Калмашбаш** — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан татар авылы. Авыл уртасыннан Калмаш елгасы ага, атамасы да елгадан килә. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 774 кешенең яшәве мәгълүм.
## Тарихи белешмә
Калмашбаш Чакмагыш районының иң борынгы һәм зур авылларның берсе санала. Авыл тарихын һәвәскәр тарихчы Марат Ахунов язган. Авылга 1627 елда хәзерге Татарстанның Биектау районыннан берничә гаилә килеп утыра. Бабайларның элекке авылларын ташлап китүенә Явыз Иванның татарларны көчләп чукындыруы сәбәп булган.
Бабаларыбыз яшәү өчен урынны әүлия кабере булган изге җир белән янәшә Калмаш елгасы буеннан сайлаган. Авыл кешеләре үзләренә йортлар тергезү белән бергә авыл үзәгендә Аллаһ йорты да төзегәннәр.
Тарихи документларга караганда, Калмашбаш авылы кешеләре Түбән Новгород губернасының Шөбиле авылыннан Түрешкә күченеп килгән Исәнбирдиннарның берсен — Уразайны мәчеткә имам итеп чакыралар. Уразай Ходайбирде улының нәселе 1718 елдан алып 1918 елга кадәр 200 ел буе Калмашбаш, Иске Биккенә, Яңа Биккенә һәм башка авылларның мәчетләренең имамнары булып торалар.
Авыл зурайган саен анда мәчетләр саны да арткан. XIX гасыр башында Калмашбашта өч мәчет булган. Халык ул мәчетләрне тышкы булмышына карап төсләр белән аерып йөрткән. Яңа төзелгән мәчет урынындагы борынгы мәчетне Ак мәчет дип атаганнар. Югары оч мәчете — Зәңгәр мәчет, ә Кырла очындагысы Яшел мәчет дип йөртелгән.
1917 елдагы Октябрь революциясеннән соң да әле ул мәчетләр эшләвен дәвам иткән. Кызганычка каршы, 1937 елда мәчетләрнең манараларын кисеп, агачыннан төрле административ биналар корганнар. Ак мәчетне Шаһгали бай йорты янәшәсенә күчереп, мәктәп ясыйлар.
Совет хакимияте елларында авылның дин әселләре эзәрлекләнә. Аларның берәүләре Сталин лагерьларында корбан була, ә икенчеләре авылдан читкә китәргә мәҗбүр була.
## Демография

## Шәхесләр

## Мәгариф
Калмашбаш мәктәбенең дини уку йорты буларак — 300, дәүләт мәктәбе буларак 100 еллык тарихы бар. Соңгы гасырда мәктәптә 206 педагог эшләгән. Шуларның бишесенә югары исем бирелгән. Мәктәп үзенең укучылары белән дә горурлана. Төрле елларда Калмашбаш мәктәбе арасыннан бер профессор, фән кандидатлары, югары уку йорты преподавательләре, республика сәм район, ведомство җитәкчеләре үсеп чыккан. Исемнәре билгеле язучылар, шагыйрьләр, тарихчылар, журналистлар, колхоз-совхоз рәисләре, мәктәп директорлары, баш табиблар, район гәзите редакторы бар. Шактый укучы хәрби юлны сайлаган, 22 кеше Россия, Башкортстан яисә башка өлкә сәм республиканың мактаулы исемнәрен йөртә.
Бүген 23 укытучыны берләштерүче мәктәп коллективы 133 укучыга белем бирә. Мәктәпкә капиталь ремонт эшләнгән, автобус бирелгән. Ул күрше Иске Биккенә, Кашкар авылларыннан балаларны укырга йөртә.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Иске Каръяуды

**Урта (Иске) Каръяуды** — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан авыл.
ᴨyчᴛьı индексы — 452221, 
## Демография

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Төркем:Башкортстан авыллары
Иске Бәшир

**Иске Бәшир** — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан татар авылы. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 410 кешенең яшәве мәгълүм.
Бәшир авылы 25 чакрым гына озынлыктагы бәләкәй елганың (Сәвәде) зур елгага (Чәрмәсән) кушылган җиренә урнашкан һәм авыл урамы шул елганың борылышларын кабатлый. Авыл Югары оч, Тугай төбәге, Мәчет урамы, Түбән оч, Тау Бәшир дигән өлешләрдән тора. Түбән очны хәзер Габдрахман Латыйпов урамы дип атаганнар. Одер янындагы бәрелешләрдә каһарманнарча сугышып, һәлак булган. Аңа батырлыгы өчен Советлар Союзы Герое исеме биргәннәр.
## Демография

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Илкәш

**Илкәш** — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан татар авылы. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 266 кешенең яшәве мәгълүм.
## Демография

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Алкин санаторие

**Алкин санатоpие авылы** — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан авыл.
 
## Демография

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан җөмһүpиятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Төркем:Башкортстан авыллары
Бөгеләү (Чишмә районы)

**Боголюбовка** — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан авыл.
## Демография

## Шәхесләр

* Михаил Зайцев (1938-2010), БР Корылтае рәисе.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Түбән Тирмә

**Түбән Тирмә** — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан татар авылы.

Nizhniye Termy.jpg

## Демография

## Авылда туган танылган шәхесләр

* Сәгыйть Улямаев (1919-1985), генерал-майор.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Петряево (Киров өлкәсе)

**Петряево** () — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (5%), руслар (85%), татарлар (5%).

## Искәрмәләр

Төркем:Өрҗем районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Ибраһим (Чишмә районы)

**Ибраһим** — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан татар авылы.
## Демография

## Танылган шәхесләр

* Тәлгать Хурамшин (1932—2019), Социалистик Хезмәт Каһарманы, ССРБ нифет белән тәэмин итү дәүләт кәмититенең рәисе (1981-1985).
* Абдулла Гыйззәтуллин (1904-1945), Советлар Берлеге каһарманы.
* Фәтхи Әхмәдуллин, милли хәрәкәтче
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
2нче Алкино

**2нче Алкино** — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 4996 кешенең яшәве мәгълүм.
## Географик урынлашу
* район үзәгенә кадәр (Чишмә): 24 км
* тимер юл станциясенә кадәр (Алкино): 3 км
## Тарих
1934 елда хәрби-мобилизация пункты буларак нигезләнә, соңрак — ябык хәрби шәһәрчеге. 1990—2004 елларда — шәһәр тибындагы бистә.
## Демография

Милли состав (2002): руслар — 42,2%, татарлар — 39,8%, башкортлар — 9,0%, украиннар — 4,8%, чуашлар — 1,1%.
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортстан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Төркем:Башкортстанның элекке шәһәр тибындагы бистәләре
Яңа Муса (Чишмә районы)

**Яңа Муса** — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан татар авылы.
 
## Демография

## Танылган шәхесләр

* Динис Исламов *(1921-1973)* - язучы, журналист, район газетасының җаваплы сәркатибе. Бөек Ватан сугышында катнашкан.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Чуалкип

**Чуалкип** — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан татар авылы.
 
## Демография

## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Габделгазиз Зыятдинев
* Муса Гали
* *[[:d:Q124528505|Мәзитова Әлиә Карам ҡыҙы]]*
* Рәйсә Хазбулатова
* *[[:d:Q107251844|Сиражетдинов Әхәт Ғата улы]]*
* *[[:d:Q107696894|Ғәбиҙуллин Фәнзил Нәғим улы]]*

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Яңа Усман (Чишмә районы)

**Яңа Усман** — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан татар авылы.
Болгавар төбәгендәге Моталыйп авылыннан күченеп килүчеләр тәүдә аны “Яңа Моталыйп” дип атап йөртә. 1879 елда авыл Уфа өязенең Сафар волостена карый, ә 1926 елда Яңа Усман Уфа кантонының Абрай волостена керә. 1920 елда 57 ихаталы авылда 292 кеше яшәгәнлеге билгеле. 2000 елда халык саны 186 кеше тәшкил итә, алар арасында 160 — татар, 25 — башкорт, бер рус исәпләнә.
Күмәкләштерү чорында биредә үзаллы колхоз оештырыла, 60нчы еллардан авыл эреләтелгән “Заря” колхозының бригадасы булып йөрде. Хәзерге вакытта Яңа Усман Шөңгәккүл авыл биләмәсе составына керә.
## Демография

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.
* Халык хәтерендә саклана // Кызыл таң, 27.05.2014 

Төркем:Башкортстан авыллары
Урта Усман

**Урта Усман** — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан татар авылы.
ᴨyчᴛьı индексы — 452159, 
## Демография

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Төркем:Башкортстан авыллары
Акбарис (Шаран районы)

**Акбарис** — Башкортстанның Шаран районында урнашкан чирмеш авылы. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 506 кешенең яшәве мәгълүм.
## Демография

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Базгыя

**Базгыя** — Башкортстанның Шаран районында урнашкан татар авылы.
## Демография

## Шәхесләр

* Йосыф Гәрәй (1904—1988), язучы, тәрҗемәче. 
* Салават Хөсәенов (1960), спортчы (көрәш, гер спорты), тренер.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Иске Теләүле

**Иске Теләүле** — Башкортстанның Шаран районында урнашкан татар авылы.
ᴨyчты индексы — 452639, 
## Демография

## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Төркем:Башкортстан авыллары
Михайловка (Шаран районы)

**Михайловка** — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
## Демография

## Танылган шәхесләр

* Михаил Егоров (1905-1945), Сәвитләр Берлеге Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Түбән Зәет

**Түбән Зәет** — Башкортстанның Шаран районында урнашкан татар авылы.
## Демография

## Шәхесләр

* Рауис Гәрәев *([[1949]]—[[2004]])*, галим-агроном, фән докторы.
* Ринат Гатауллин (1953), икътисадчы, профессор (2007), фән докторы (2001).
* Гүзәл Сәгыйтова (1982), 2025 елның 22 сентябреннән Казан шәһәре вице-мэры.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Асаудыбаш (Яңавыл районы)

**Асаудыбаш** ()  — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан татар авылы. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 238 кешенең яшәве мәгълүм.
## Демография

## Авыл белән бәйле шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Айбүләк

**Айбүләк** — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан татар авылы.
## Демография

## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Владимир Мерзляков
* Миңлебаев Руфил Гафар улы
* Шамил Мөхәммәтдинев

* Шамил Мөхәметдинов (1924-2015), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Нократ (Яңавыл районы)

**Нократ** — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан авыл.
ᴨучтьı индексы — 452823, 
## Демография

## Авыл белән бәйле шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан җɵᴍһүриятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Төркем:Башкортстан авыллары
Уракай (Яңавыл районы)

**Уракай** — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан татар авылы.
ᴨyчᴛьı индексы — 452824, 
## Демография

## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Нәфкать Нигъмәтуллин

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Төркем:Башкортстан авыллары
Туртык

**Туртык** — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан авыл. 
2009 елның 1 июлендә авылда барлыгы 34 хуҗалык, 81 кеше яши, пенсионерлар 24 кеше, эшчеләр-15; яшьрәк гаиләләр-8; укучылар-6; студентлар-3; уку бетергәннәр (дипломлылар)-3; армияга китүче -1; садик яшендә - 3 бала. Магазин, пункт, клуб эшли. 1 июльдән пунктның санитаркасын бетерделәр. 
## Тарихи белешмә
Иң беренче Миңлебай белән Габдулла исемле кешеләр килгән (төпләре Кисәккаен якларыннан булырга тиеш). Алар бик бай булганнар. Патша Екатерина II байларны кысрыклый башлаганга, алар качып шушында урнашканнар. Шулай акрынлап, халык күчеп килә башлаган. Күпчелек кешеләр Кисәккаен, Тартар якларыннан килгәннар. Күчеп килгән һар гаилә агачларны кисеп, икешәр катлы өйләр салганнар, мал күп асраганнар, иген чәчкәннәр. Шулай авыл зурая барган: өч оч барлыкка килгән: таубаш, югары оч һәм түбән оч, 250 дән артык хуҗалыкка җиткән. Түбән очта елга буенча беренче булып Сайфаттал исемле кеше урнашкан, шуңа елганы да аның исеме белән Сайфаттал елгасы дип аталганнар (Сайфаттал Ушыя-таудан килгән). Чишмәгә “Таш чишмә” исеме биргәннәр. Ә, авылны каеннардан турыга төшкәнгә Туртык (туры сүзеннән чыккан) дип атаганнар. Байлар бик күп булган. Сайфаттал да бик бай булган, аның үзенең смала заводы булган. Ярлы халык шул байларга хезмәт итеп көн күргән. Бай кешеләрнең 2 катлы амбарлары булган, 25сарык, 3сыер, 3 ат асраганнар, җирләре күп булган. Авыл бик зур булган, авыл уртасында зур базар булган. Тирә-як авыллардан кешеләр килеп, шул базарда сәүдә иткәннәр.
Пермь ягыннан килгән Мөхәммәд Мөкыйм ишан хәзрәт 1847 елда авылда мәчет төзеткән. Бу мәчетне Чайковски ягыннан атлар белән агач ташып салганнар. Мәчет 2 катлы, манаралы булган. Бу мәчет хәзерге көндә дә исән, аны “Ишан бабай мәчете” дип йөретәләр. Мөхәммәд Мөкыйм ишан хәзрәттә бай булган, 40 булмәсе, 2 катлы өе, маллары күп булган. 1932 елда Мадарисов Рзаитдин исемле укытучы манарасын кистергән. Мөхәммәд Мөкыйм ишан хәзрәтнең зират эчендә дә аерым зираты бар. Ул кирпеч белән әйләндереп алынган, түбәләре матурлап тимер рәшәткәдән, калайдан эшләнгән. Кабер өстендә 4 кырлы язулы таш куелган.
## Демография

## Авыл белән бәйле шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.
* Туртык туган авылымнын тарихы

Төркем:Башкортстан авыллары
Сусады-Ябалак

**Сусады-Ябалак** () — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан мари авылы. Сусады елгасы буенда урнашкан.
## Демография

## Авыл белән бәйле шәхесләр

* *[[:d:Q58328816|Александр Вәлиев]]*
* Валериан Васильев

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Шүдек (авыл)

**Шүдек** — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан авыл.
 
## Демография

## Шәхесләр
* Рәшит Хәйдәров (*Рашит Хайдар*, 1957), удмурт язучысы, прозаик-сатирик, шагыйрь, журналист. 
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Дергачи районы

**Дергачи районы** () — Сарытау өлкәсенең көнчыгышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Дергачи шәһәр тибындагы бистәсе.

## География

## Тарих
Дергачи районы 1928 елның 23 июльдә Түбән Идел краеның Пугачёв округы  оештырыла. Район составына элекке Сарытау губернасы Яңа Үзән өязенең Дергачи вулысы җирләре кертелә.

1934 елдан — Сарытау крае, 1936 елдан — Сарытау өлкәсе .

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# **[[Дергачи|Дергачи шәһәр җирлеге]]**
# Верхазовка (Илмин) авыл җирлеге
# Восточный авыл җирлеге
# Демьяс авыл җирлеге
# Жадовка авыл җирлеге
# Зерновой авыл җирлеге
# Камышево авыл җирлеге
# Мирный авыл җирлеге
# Октябрьский авыл җирлеге
# Орошаемый авыл җирлеге
# Петропавловка авыл җирлеге
# Советский авыл җирлеге
# Советский авыл җирлеге
# Яңа Пәлдәнге (Сафаровка) авыл җирлеге

## Икътисад
Икътисад нигезе — авыл хуҗалыгы.

## Районда туган күренекле шәхесләр
* Хөсәен Уразиков, драма әртисе (Сәфәр авылыннан).

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Рәсми сайт 

Төркем:Сарытау өлкәсе районнары
*
Петровск районы

**Петровск районы** () — Сарытау өлкәсенең төньягында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Петровск шәһәре (район эченә керми).

## География

## Тарих
Петровск районы 1928 елның 23 июльдә Түбән Идел краеның Сарытау округы  оештырыла. Район составына элекке Сарытау губернасы Петровск өязе Петровск вулысы җирләре кертелә.

1934 елдан — Сарытау крае, 1936 елдан — Сарытау өлкәсе .

1959 елда район  юкка чыгарылган *Жерновка районы* (үзәге — Берёзовка) территориясе кертелә. 1963 елда район составыннан Петровск шәһәре чыгарыла.
## Халык

### Милли состав

Районның 4 торак пунктында татарлар, 3 торак пунктында — мордва күпчелекне тәшкил итә.

## Административ бүленеш
# **[[Петровск|Петровск шәһәр җирлеге]]**
# Берёзовка авыл җирлеге
# Грачёвка авыл җирлеге
# Синенькие авыл җирлеге
# Новозахаркино авыл җирлеге
# Пригородное авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Рәсми сайт 
* http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/petrovsk.php 

Төркем:Сарытау өлкәсе районнары
*
Янцзы

**Янцзы́** елгасы  яки **Янҗи**  (, Cháng Jiāng — «Озын елга»; түбән агымында шулай ук , Yángzǐ Jiāng ) — Евразиядәге иң озын елга (5800 км), Тын океанга коя. Муссонлы яңгырлар вакытында ташый.

Диңгезгә койган урынында зур дельта хасил итә. Янцзының шактый өлешендә суднолар йөри. Түбән агымына хәтта диңгез суднолары да керә ала. Елга һәм аның кушылдыкларының суын сугару өчен файдаланалар. Кытай халкының дүрттән бер өлеше аның бассейнында яши.

Көчле яңгырлардан соң Кытайның ике зур елгасы, Хуанхэ һәм Янцзы даими рәвештә ярларыннан ташып тора. 1931 елда, мәсәлән, 16 провинция су астында калган, 1 миллионнан артык кеше үлгән, тагын 40 миллионы зыян күргән. 1954 елда да шул чама зыян килгән. Ә 1959 елда елгаларның ташуы аркасында 2 миллион кешенең гомере өзелгән, 10 миллионы йортсыз калган, 5 миллион акр авыл хуҗалыгы җирләре яраксыз хәлгә килгән.

Янцзы өстенә дөньядагы иң зур ГЭС урнашкан.
## Чыганаклар
* МАТЕРИКЛАР ҺӘМ ОКЕАННАР ГЕОГРАФИЯСЕ. В. А. Коринская, И. В. Душина, В. А Щенев

Төркем:Азия елгалары
Кротово

**Кротово авылы ** – Смоленск өлкәсе Ярцево районы составына кергән авыл. Лосево авыллыры белән берлектә Кротово авыл җирлеген төзи. Әлегә муниципаль статусы — авыл (федераль классификатор буенча).

Халык саны — 211 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 215800.

Авылда 211 кеше яши.

Ярцеводан 23 километр төньяктарак урнашкан.

## Тышкы сылтамалар
* Рәсми сайт 

## Моны да карагыз
Кротово авыл җирлеге

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Ярцево районының торак пунктлары
Төркем:Смоленск өлкәсенең авыллары
Гамма-нурланыш

**Гамма нурланыш** – рентген нурланышка бик нык охшаган, әмма үтеп керү сәләте көчлерәк булган нурланыш ул. Дулкын озынлыгы - 10-8 смдан алып 10-11 смга кадәр. Дулкын ешлыгы - 3•1019 Гц һәм аннан да күбрәк.

Гамма нурлары атом-төш реакцияләре вакытында, радиоактив таркалу вакытында, синхротрон нурланыш вакытында аерылып чыгалар. 
Гамма нурланыш ярдәмендә ясалган әйберләрне тикшерәләр, ашамлыкларны консевировка аша үткәрәләр, медицина әйберләрен стерилизациялиләр, нурлы терапия үткәрәләр.

Төркем:Электромагнитик нурланыш
Перелюб районы

**Перелюб районы** () — Сарытау өлкәсенең төньяк-көнчыгышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Перелюб шәһәр тибындагы бистәсе.

## География

## Тарих
*Смоленка районы* (үзәге — Смоленка авылы) 1928 елның 23 июльдә Түбән Идел крае Пугачёв округы  оештырыла. Район составына элекке Самар губернасы Пугачёв өязе Перелюб һәм Смоленка волостьлары җирләре кертелә. 1930-еллар башында район үзәге Перелюб авылына күчерелә, ә районга **Перелюб** исеме кушыла.

1934 елдан — Сарытау крае, 1936 елдан — Сарытау өлкәсе .

## Халык

### Милли состав

Районның 5 торак пунктында башкортлар, 3 торак пунктында — казакълар күпчелекне тәшкил итәләр.

## Административ бүленеш
# **[[Перелюб|Перелюб шәһәр җирлеге]]**
# Грачёв Куст авыл җирлеге
# Иваниха авыл җирлеге
# Күчембәт авыл җирлеге
# Молодежный авыл җирлеге
# Натальин Яр авыл җирлеге
# Түбән Покровка авыл җирлеге
# Октябрьский авыл җирлеге
# Беренче Май авыл җирлеге
# Смородинка авыл җирлеге
# Тепловский авыл җирлеге
# Целинный авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Рәсми сайт 
* http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/petrovsk.php 

Төркем:Сарытау өлкәсе районнары
*
Терентьевка ( елга)

**Терентьевка (Терентьевица)** — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шомокса елгасының сул ярыннан 20 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — елганың башыннан алып Төньяк Двина Вычерга елгасына койганчыга чаклы, Юг һәм Сухона елгаларын кертмичә (инештән Көбән гидротөененә чаклы). Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020100312103000013491
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103001349
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буенча  — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Вологда өлкәсе елгалары
Төркем:Архангельск өлкәсе елгалары
Җигүле

**Җигүле** () — Россиянең Самар өлкәсе территориясендә урнашкан шәһәр.

Халык саны — 55 560 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 60 298 кеше.

## География
Җигүле Идел елгасы янында, Самардан 92 километр көнбатыштарак урнаша. Куйбышев тимер юлының *Жигулёвск* станциясе. Шәһәр аша <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М5</span> «Урал» (Мәскәү — Рязань — Пенза — Самар — Уфа — Чиләбе) автоюлы бара.

## Исемнең килеп чыгышы
Шәһәр исеме «Җигүле таулары» калкулыгыннан килеп чыккан.

## Тарих
XVII гасырда хәзерге шәһәр урынында Маркуаш, Отважное авыллар урнашканнар.

1942 елда Яблоневый Овраг авылы (хәзер шәһәр эчендә урнаша) тирәсендә нефть табыла. 1940-елларда *Отважный* нефтьчеләр бистәсе төзелә, 1949 елда ул күршедәге авыллары белән берләштерелә һәм аңа **Жигулёвск** исеме кушыла; 1952 елда Җигүлегә шәһәр статусы бирелә.

Шәһәрнең алдагы үсеше Җигүле ГЭСы төзелеше (1950—1957 еллар) белән бәйле.

## Халык

### Милли состав

## Икътисад
Җигүле ГЭСы.
Нефть чыгару, төзү материалларны ясау, "Энергореммаш" заводы, радио заводы, агач эшкәртү комбинаты, леспромхозлар, нәфис әйберләре фабрикасы.
## Шәхесләр
* Татьяна Воропаева (1954―2025), Зәй районы башлыгы (2009―2014), ТР Дәүләт шурасы дептаты (2014―2019), ТР атказанган укытучысы (2003).

## Галерея

Morkvashi.jpg|
Жигулёвск школа.jpg|
Жигулёвск НГДУ.jpg|
Zhiguli Hydroelectric Station-4051.jpg|Җигүле ГЭСы.


## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Җигүле «Минем шәһәр» энциклопедиясендә
*  Яндекс.Панорамаларда

Төркем:Самар өлкәсе шәһәрләре
Төркем:Жигулёвск
Кыштау районы

**Кыштау районы** () — Новосибирск өлкәсенең төньяк-көнбатышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Кыштау авылы.

## География

## Тарих
Кыштау районы 1925 елда Себер крае Бараба округы составында элекке Тум губернасы Каинск өязе Кыштау һәм Смоленка волостьлары җирләрендә оештырыла.

1930 елдан — Көнбатыш Себер крае, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.

## Халык

### Милли состав

Районның 3 торак пунктында татарлар (Усманка (Сартчыбалык), Чүк (Чекиаул), Тарлар (Альменево)) 1 торак пунктында — чуашлар күпчелекне тәшкил итәләр.

## Административ бүленеш
# **[[Кыштау|Кыштау авыл җирлеге]]**
# Берёзовка авыл җирлеге
# Большеречье авыл җирлеге
# Вараксино авыл җирлеге
# Верх-Майзас авыл җирлеге
# Верх-Тарка авыл җирлеге
# Ерёмино авыл җирлеге
# Заливино авыл җирлеге
# Колбаса авыл җирлеге
# Крутиха авыл җирлеге
# Куляба авыл җирлеге
# Малокрасноярка авыл җирлеге
# Яңа Майзас авыл җирлеге
# Новочекино авыл җирлеге
# Орловка авыл җирлеге
# Сергеевка авыл җирлеге
# Черновка авыл җирлеге
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Рәсми сайт 

Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары
*
Бөенде

**Бөенде** – Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сем елгасының уң ярыннан 60 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Сем елгасы, елга башыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 10010200612111100019409
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 111101940
* Бассейн коды – 10.01.02.006
* ГӨ буенча  – 11
* ГӨ буенча чыгарылышы – 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Чиләбе өлкәсе елгалары
Төркем:Башкортстан елгалары
Бәдрәш (Яңавыл районы)

**Бәдрәш** () — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан татар авылы.
## Демография

## Географик урынлашу
* район үзәгенә кадәр (Яңавыл): 20 км
* авыл җирлеге үзәгенә кадәр (Кисәк Каен): 9 км.
* тимер юл станциясенә (Яңавыл): 20 км
## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Зикаф Давытыв
* Риза Ишморат

* Риза Ишморат
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Колынга

**Колынга** — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вагран елгасының сул ярыннан 54 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 41 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы , инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010502412111200010011
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111201001
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Свердловск өлкәсе елгалары
Ай-Ева-Юган

**Ай-Ева-Юган** — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Сосьва елгасының сул ярыннан 381 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020200112115300028435
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115302843
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Хант-Манси АО елгалары
Абамза (Батыр районы)

**Абамза** (, ) — Чуашстанның Батыр районында урнашкан авыл.

## Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

## Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 503 кешенең яшәве мәгълүм.

2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Чуаш энциклопедиясе.

Төркем:Батыр районы торак пунктлары
Төркем:Чуашстан торак пунктлары
Зур Бургуста

**Зур Бургуста** — Россия территориясеннән ага торган елга. Ростав өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кундрючья елгасының сул ярыннан 220 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Северский Донец елгасы, елга Калитва елгасы кушылган урындан башына чаклы. Кече елга бассейны — Северский Донец (су бассейнының Россия бүлеге), елга бассейны — Тын (су бассейнының Россия өлеше).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 05010400712107000014810
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 107001481
* Бассейн коды — 05.01.04.007
* ГӨ буенча  — 07
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Ростов өлкәсе елгалары
Зур Соргыт

**Б.Соргыт** — Россия территориясеннән ага торган елга. Самара өлкәсе, Ырынбур өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сук елгасында урнашкан. Елга озынлыгы 44 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сук елгасы, елга башыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010000612112100005754
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100575
* Бассейн коды — 11.01.00.006
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Самар өлкәсе елгалары
Төркем:Ырынбур өлкәсе елгалары
Чокыр Широкий

**Чокыр Широкий** — Россия территориясеннән ага торган елга. Сембер өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Бирюч елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейныннан тыш).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010400512112100002325
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100232
* Бассейн коды — 08.01.04.005
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Сембер өлкәсе елгалары
Вешарка

**Вешарка** — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Колпь елгасының сул ярыннан 115 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 38 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Суда, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы елгалары бассейндары, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010200212110000007739
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110000773
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буенча  — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Вологда өлкәсе елгалары
Төркем:Ленинград өлкәсе елгалары
Белготой-ясси

**Белготой-ясси (Ун-кубутли)** — Россия территориясеннән ага торган елга. Дагстан Республикасы, Чечен Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Аксай елгасының сул ярыннан 119 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сулак елгасы, Чиркей гидроузеленән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 07030000212109300000130
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 109300013
* Бассейн коды — 07.03.00.002
* ГӨ буенча  — 09
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Дагстан елгалары
Төркем:Чечня елгалары
Андаки

**Андаки (Андакис-Цкали)** — Гөрҗистан территориясеннән ага торган елга. Грузия биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Аргун елгасының уң ярыннан 124 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 31 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сунжа елгасы, Грозный каласыннан Аргун елгасы кушылганга чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек һәм Идел арасындагы Каспий диңгезе елгалары бассейны.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 07020001212108200005825
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 108200582
* Бассейн коды — 07.02.00.012
* ГӨ буенча  — 08
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Гөрҗистан елгалары
Әрәш (Сура кушылдыгы)

**Әрәш**,  — Сыры елгасының кече кушылдыгы. Сембер өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сыры елгасының уң ярыннан 431 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны бүᴫгеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры, Сыры гидроузеленән Алатырь елгасы тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010500312110000036807
* Һидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 110003680
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ҺӨ буенча  — 10
* ҺӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Сембер өлкәсе елгалары
Мальково (авыл)

**Мальково** () — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.

## Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

## Сәгать поясы

## Халык
Халык саны динамикасы:

2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.

## Искәрмәләр

Төркем:Киров өлкәсенең юкка чыккан торак пунктлары
Төркем:Советск районы торак пунктлары
Төркем:Киров өлкәсе торак пунктлары
Вежняньга

**Вежняньга** (мукшычадан *Кече Няньга*) — Няньга елгасы кушылдыгы (Уза бассейны). Пенза өлкәсенең Шемышейка районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 20 км. Иң зур кушылдыгы — Үрләй елгасы

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры елгасы, инештән Сыры һидротөененә чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010500112110000035918
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110003591
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буенча  — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Пенза өлкәсе елгалары
Әгерҗе (Березовка кушылдыгы)

**Әгерҗе** — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае , Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Березовка елгасының уң ярыннан 13 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сөлил, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100812111100012623
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111101262
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Пермь крае елгалары
Төркем:Свердловск өлкәсе елгалары
Томыловка

**Томыловка** — Россия территориясеннән ага торган елга. Сембер өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Томышевка елгасының сул ярыннан 38 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сызранка елгасы, инештән Сызран каласына (каланан Югарырак) чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010001312112100009110
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100911
* Бассейн коды — 11.01.00.013
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Сембер өлкәсе елгалары
Азан (Тәүде кушылдыгы)

**Азан** — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тәүде елгасының уң ярыннан 238 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 40 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010502512111200013103
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111201310
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буенча  — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Свердловск өлкәсе елгалары
Пангур

**Пангур** () — Свердловск өлкәсенең Ивдель шәһәр округы составына керүче юкка чыккан авыл.

## Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

## Халык
Халык саны динамикасы:

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: юк

## Искәрмәләр

Төркем:Ивдель шәһәр округы торак пунктлары
Төркем:Свердловск өлкәсе торак пунктлары
Төркем:Свердловск өлкәсенең юкка чыккан торак пунктлары
Ай-Еган

**Ай-Ёган** — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Каралька елгасының уң ярыннан 107 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 114 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15050000112115300065475
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115306547
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Ямал-Ненец АО елгалары
Лиль-Еган

**Лиль-Еган** — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга   Сугмутун-Еган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 36 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13011000112115200037302
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115203730
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буенча  — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Хант-Манси АО елгалары
Хвалынск районы

**Хвалынск районы** () — Сарытау өлкәсенең төньяк-көнчыгышында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Хвалынск шәһәре.

## География

## Тарих
Хвалынск районы 1928 елда оештырыла.

1934 елдан — Сарытау крае, 1936 елдан — Сарытау өлкәсе .

## Халык

### Милли состав

## Административ бүленеш
# Алексеевка авыл җирлеге
# Апалиха авыл җирлеге
# Благодатное авыл җирлеге
# Возрождение авыл җирлеге
# Горюши авыл җирлеге
# Елшанка авыл җирлеге
# Северный авыл җирлеге
# Сосновая Маза авыл җирлеге

## Районда туган танылган шәхесләр
*  Вячеслав Володин (*[[1964 ел|1964]], [[Алексеевка (Хвалын районы)|Алексеевка]]*), РФ Дәүләт Думасы рәисе.

## Шулай ук карагыз
* Хвалын өязе
## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Рәсми сайт 

Төркем:Сарытау өлкәсе районнары
*
Коралачык (Федоровка районы)

**Коралачык** — Башкортстанның Федоровка районында урнашкан татар авылы.
Коралачык район үзәгеннән унике чакрым ераклыкта урнашкан. Ямьле табигате, төзек йортлары, авылга иман нуры сибеп торган мәчете ерактан ук үзләренә җәлеп итеп, чакырып тора. Коралачыкка 1783 елда Ырынбур губернасының данлыклы Татар Каргалысы авылыннан берничә гаилә күченеп килеп нигез сала. Бераздан тагын өстәләләр.
Авылның атамасы “кор”, “алачык” дигән сүзләрдән килеп чыккан, ягъни “кор (җыен, киңәшмә) үткәрү өчен төзелгән ачык урын” дигән мәгънә белдерә.
## Демография
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 553 кешенең яшәве мәгълүм.
## Шәхесләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары
Идел буе районы (Әстерхан өлкәсе)

**Идел буе районы** () — Әстерхан өлкәсенең көньягында урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Началово авылы.

## География

## Тарих
Идел буе районы 1980 елда оештырыла.

## Халык

Милли состав: руслар — 39,6%, татарлар — 33,5%, казакълар — 15,4%, төркмәннәр — 4,5%, нугайлар — 1,5%, чегәннәр — 1,3%.
### Милли состав

## Административ бүленеш
# Началово авыл җирлеге
# Бирюковка авыл җирлеге
# Евпраксино авыл җирлеге
# Килинчи авыл җирлеге
# Новорычинский авыл җирлеге
# Каргалык авыл җирлеге
# Ярлы Түбә авыл җирлеге
# Растопуловка авыл җирлеге
# Татар Башмагы авыл җирлеге
# Три Протока авыл җирлеге
# Фунтово авыл җирлеге
# Яксатово авыл җирлеге
## Шәхесләр
* Зөләйха Хәкимҗанова (1950, Ярлы Түбә), 1974 елдан Тинчурин театры актрисасы, Татарстанның халык артисты (2003).

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Рәсми сайт 

Төркем:Әстерхан өлкәсе районнары
*
Төркем:Татар районнары
Вольск

**Вольск** () — Россия шәһәре, Сарытау өлкәсе Вольск районының административ үзәге.

Халык саны — 66 520 кеше.

## География
Вольск Идел елгасының сул ярында, Сарытаудан 141 километр төньяк-көнчыгыштарак урнаша. Идел буе тимер юлының станциясе.

Шәһәр янында Р228 (Сызран — Сарытау — Волгоград) автоюлы һәм Аткар — Сенная — Балакау — Пугачёв тимер юлы бара.

## Тарих
1690 елда Иделгә Малыковка елгасы кушылу урынында *Малыковка* бистәсе буларак нигезләнә.

1780 елда Сарытау  **Волгск** шәһәренә үзгәртеп корыла (соңрак исеме *Вольск*ка үзгәрелә). 1797 елдан — Сарытау губернасы составында.

1856 елда Вольскида 6 чиркәү, 2394 йорт һәм 137 лавка (кибет) булган.

1928 елдан — Түбән Идел крае, 1934 елдан — Сарытау крае, 1936 елдан — Сарытау өлкәсе составында.

1928 елдан Вольск районы үзәге булып тора.

## Халык

### Милли состав

## Танылган шәхесләр
* Леонид Смагин (1932), КПССның Татарстан ӨК 2нче сәркатибе, ССРБ министры урынбасары.

## Икътисад
Вольск — цемент сәнәгатенең эре үзәге.

«Металлист» заводы, механика заводы, азбис-цемент әйберләр заводы, күн заводы, дуплау экстракты заводы, такта яру заводы, кирпеч һәм  заводы.

Азык-төлек сәнәгатенең ширкәтләре: ит комбинаты, сөт заводы, сыра кайнату заводы.

Мебељ фабрикасы, тегү фабрикасы.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Вольск «Минем шәһәр» энциклопедиясендә

Төркем:Сарытау өлкәсе шәһәрләре
Шабалино районы

**Шабалино районы** () — Киров өлкәсендә урнашкан административ берәмлек.

Административ үзәге — Ленинское шәһәр тибындагы бистәсе.

## География

Төп елгалар — Ветлуга, Паозер, Олы Какша, Сюзюм.

## Тарих
Шабалино районы 1929 елда оештырыла.

## Халык

Милли состав: руслар — 97,2%.

## Демография

## Административ бүленеш
# Ленинское шәһәр җирлеге
# Высокораменье авыл җирлеге
# Гостовский авыл җирлеге
# Новотроицкое авыл җирлеге
# Черновский авыл җирлеге

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* http://www.kirovreg.ru/region/regionmap.php?rajon=41 

Төркем:Киров өлкәсе районнары
Каракас

**Кара́кас (Карака́с)** () — Венесуэла төньягында урнашкан шәһәр. Венесуэланың иң зур шәһәре һәм башкаласы.

Халык саны — 3 051 000 кеше (2009).

Шәһәр таулар регионында, 900—1000 м биеклегендә урнаша.

## Тарих
1567 елда нигезләнгән.
## Шәхесләр
* Мария Корина Мачадо (1967), сәясәтче, җәмәгать эшлеклесе, филантроп, Венесуэланың Милли Ассамблеясе депутаты (2011―2014 елларда).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* http://www.caracas.com/

Төркем:Башкалалар
Төркем:Көньяк Америка илләре башкалалары
Төркем:Венесуэла шәһәрләре
Төркем:Каракас
Гидрологик өйрәнү

**«Гидрологик өйрәнү»** — ССРБ күлләргә һәм елгаларга багышланган гыйльми хезмәтләр сериясе. Сериянең бастыруы 1967 елда тәмәлана..

## Эчтәлек
* 1 томы Кольск ярымутравы
* 2 томы Карелия һәм Төньяк-Көнбатыш
* 3 томы Төньяк край
* 4 томы Балтыйк буе районы
** 1 чыгарылышы: Эстония
** 2 чыгарылышы: Латвия
** 3 чыгарылышы: Литовская ССР һәм Калининград өлкәсе РСФСР
* Том 5 Белорусия һәм Югары Днепр буе
* Том 6 Украина һәм Молдавия
** 1 чыгарылышы: Көнбатыш Украина һәм Молдавия
** 2 чыгарылышы: Урман һәм Түбән Днепр буе
** 3 чыгарылышы: Азак диңгезе буе һәм Кырым
* 7 томы Донской район
* 8 томы Төньяк Кавказ
* 9 томы Кавказ арты һәм Дагстан
** 1 чыгарылышы: Көнчыгыш Кавказ арты
** 2 чыгарылышы: Аракс
** 3 чыгарылышы: Дагстан
** 4 чыгарылышы: Көнбатыш Кавказ арты
* 10 томы Югары Идел районы
* 11 томы Урта Урал һәм Урал буе
** 1 чыгарылышы: Чулман
** 2 чыгарылышы: Тубыл
* 12 томы Югары Идел буе һәм Көнбатыш Казакъстан
** 1 чыгарылышы: Түбән Идел буе
** 2 чыгарылышы: Урал-Эмба районы
* 13 томы Үзәк һәм Көньяк Казакъстан
** 1 чыгарылышы: Үзәк Казакъстан
** 2 чыгарылышы: Балхаш күле бассейны
* 14 томы Урта Азия
** 1 чыгарылышы: Сыр-Дарья
** 2 чыгарылышы: Иссык-Күл күле бассейны, Чу, Талас елгалары
** 3 чыгарылышы: Аму-Дарья
** 4 чыгарылышы: Төркмәнстан елгалары
* 15 томы Алтай һәм Көнбатыш Себер
** 1 чыгарылышы: Таулы Алтай һәм Югары Иртыш
** 2 чыгарылышы: Урта Об
** 3 чыгарылышы: Түбәнге Иртыш һәм Түбәнге Об
* 16 томы Ангара-Енисей районы
** 1 чыгарылышы: Енисей
** 2 чыгарылышы: Ангара
** 3 чыгарылышы: Забайкалье
* 17 томы Лена-Индигирка районы
** 1 чыгарылышы: Югары Лена
** 2 чыгарылышы: Урта Лена
** 3 чыгарылышы: Алдан
** 4 чыгарылышы: Вилюй
** 5 чыгарылышы: Түбән Лена
** 6 чыгарылышы: Хатанга, Анабар һәм Оленёк
** 7 чыгарылышы: Яна, Индигирка
* 18 томы Ерак Көнчыгыш
** 1 чыгарылышы: Югары һәм Урта Амур
** 2 чыгарылышы: Түбән Амур
** 3 чыгарылышы: Приморье
** 4 чыгарылышы: Сәхәлин һәм Курил утраулары
* 19 томы Төгьяк-Көнчыгыш
* 20 томы Камчатка

## Искәрмәләр

## Литература
* 

Төркем:Гидрология
Волково (Уфа районы, Черкассы авыл советы)

**Волково** — Башкортстанның Уфа районында урнашкан авыл.
## Демография

## Танылган шәхесләр

* Филипп Косолапов (1919-1994), Сәвитләр Берлеге Каһарманы.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Төркем:Башкортстан авыллары