open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кароль Пеон

**Кароль Пеон** (; 4 ноябрь 1978) — француз профессиональ триатлончы, 2006 елда олимпия дистанциясендә Франция чемпионы. Олимпия уеннарында катнашучы.

## Биографиясе

### Иртә еллары
Кароль Пеон 1978 елның 4 ноябрендә Ниццада туган һәм Люнэрда үскән. Ул 9 яшеннән йөзә башлый һәм бу спорт төре белән 17 яшкә кадәр шөгелләнүен дәвам итә.

1998 елда университетларның төбәк чемпионатында үзе өчен триатлонны ача, анда финишка соңгы булып килә, шул ук вакытта йөзүдә этапта җиңә. Яңа спорт төре белән параллель ул укуын дәвам итә, һәм бакалавр дәрәҗәсен алып, үз юлын дәвам итә һәм спорт укытучысы булып китә.

### Карьерасы
2002 елда Кароль Пеон берничә милли ярышларда уңышлы чыгыш ясап, Франция чемпионатында подиумга күтәрелә. Шуңа карамастан, 2006 елга кадәр җитди сөземтәләр булмый. Ул милли чемпионатта җиңә, Аурупа Кубогында икенче урынны һәм дөнья чемпионатында дүртле урынны яулый

Ул Пекинда үтәчәк җәйге Олимпия уеннарына француз сайлау турында катнаша һәм Уеннарда катнаша ала, әммә анда тик 34-се урынны гына били. Мондый нәтиҗә белән кәефсезләнеп, ул дүрт елдан соң Лондон уеннарында катнашырга максат куя. Нәтиҗәдә ул моңа ирешүгә карамастан, 2012 елда ул 29 нчы булып килә.

### Карьерасының тәмамлануы
2013 елда 34 яшендә ул профессиональ карьерасын тәмамлый. Триатлон буенча соңгы ярышы Л'Эгийон -сюр-Мердагы турниры була. Франциядә яшь триатлончыларга ярдәм итү проекты чикләрендә ул укытучылык эшмәкәрлеге белән шөгыльләнә башлый .

### Башка спорт төрләре
Шулай ук кросс белән шөгыльләнә. 1990 еллар азагында Бретань чемпионы була, һәм бу спорт төре белән кышын шөгелләнүен дәвам итә. 2009 елда Франция чемпионатында 14-се урынны яулый

### Шәхси тормышы
2010 елда спортта, башлыча триатлонда гомосексуализмга багышланган *Triathlète* журналын нәшер итүдә катнаша*.* Ул триатлончы Джессика Харрисон белән булган бәйләнеше турында сөйли. Ике спортчының да тренеры Стефани Диназ-Гро була.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Шәхесләр:Франция
Төркем:Олимпия уеннарында катнашучылар
Төркем:4 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1978 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Франциядә туганнар
Гөлдәр Моратова

**Моратова Гөлдәр Сабит кызы** (20 март 1951 ел) — дәүләт һәм мәдәният эшлеклесе. 1995-2001 елларда Башкортстан Республикасының мәдәният министры урынбасары. Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре. Салават Юлаев ордены кавалеры (2021).

## Биографиясе
Гөлдәр Сабит кызы Моратова 1951 елның 20 мартында Башкорт АССРның Учалы районы Илтабан авылында туган.

Уфа сәнгать училищесын тәмамлаган.

1970-1974 -Чиләбе дәүләт мәдәният институтында укый.

1968-1970 - Учалы районы Кунакбай мәктәбендә укытучы.

1974-1975 елларда - БАССР Хор җәмгыятенең өлкән методисты

1975-1983 - Учалы балалар музыка училищесы укытучысы

1991-1995 елларда - Учалы музыка училищесында фольклор бүлеге мөдире.

1995 - 2001 елларда Башкортстан Республикасының мәдәният һәм милли сәясәт министры урынбасары.

Хәзерге вакытта Башкортстан Республикасының Милли әдәбият музее директоры.

2021 елның 19 мартында Гөлдәр Моратова Салават Юлаев ордены белән бүләкләнде.

## Җәмәгать эшчәнлеге
Өч чакырылыш Учалы район Советы депутаты була

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре.
* Салават Юлаев ордены (2021).

## Гаиләсе
Тормышта, ике улы бар.

## Шулай ук кара

* Башкортстан Республикасының Милли әдәбият музее

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Муратова Гульдар Сабитовна – биография. Сайт «Viperson»
* Кайтып киләм илләремә... «Башкортстан» гәзите
* В Уфе состоится юбилейный вечер известного деятеля культуры Гульдар Муратовой. ИА «Башинформ», 13 апреля 2021 года

Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары
Төркем:Учалы районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1951 елда туганнар
Төркем:20 март көнне туганнар
Луиза Фархшатова

**Фархшатова Луиза Азамат кызы** (8 март 1953 ел) — радио һәм телевидение ветераны, журналист, сценарийлар һәм телевизион фильмнар авторы, Башкортстан дәүләт телерадиокомпаниясенең «Тамыр» балалар студиясен оештыручы. Россия Федерациясенең Кинематографистлар берлеге әгъзасы. Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1994). Зәйнәб Биишева исемендәге премия  лауреаты (2012).

## Биографиясе
Луиза Азамат кызы Фархшатова (кыз фамилиясе - Әхмәдиева) 1953 елның 8 мартында Башкорт АССРның Учалы районы Яңа Байрамгул авылында укытучылар гаиләсендә туган. Урта белемне Уральск мәктәбендә ала.

1978 елда Башкорт дәүләт университеты филология факультетының башкорт-рус бүлеген тәмамлый һәм хезмәт эшчәнлегенен Башкорт АССРның Телевидение һәм радиотапшырулар буенча дәүләт комитетында башлый. Аннары Башкортстан радиосының музыкаль мөхәррире була.

1983 елның сентябреннән — Телевидение һәм радиотапшырулар буенча дәүләт комитетының кадрлар бүлегендә өлкән инспектор, 1990 елның гыйнварыннан — хатлар  бүлеге комментаторы.

1992 елның февралендә Луиза Фархшатовага  1991 елда яңыртылган Башкортстан дәүләт телерадиокомпаниясе составында «Тамыр» балалар студиясен оештыру буенча мөһим бурычлар йөкләтелә: ул «Тамыр»ның сәнгатьчә җитәкчесеннән аның директорына кадәр хезмәт юлы үтә.

2000 елның октябреннән 2006 елгача Луиза Фархшатова «Башкортстан» дәүләт телерадиокомпаниясенең генераль директор урынбасары һәм телевидение студиясе директоры булып эшли.

## Иҗади эшчәнлеге

### Документаль фильм сценарийлары

### Китаплары

* Ләйсән — Безнең бәйрәм. Хатирәләр китабы- альбом (2016)
* Тәкъдир. Гофран мәчетенең имам хатибы Гали Хәсәнов турында китап- альбом (2011)
* Яшәмеш (ике телдә; 2009)
* Абдулла. Абдулла Солтанов иҗаты һәм тормышына багышланган китап-альбом (-2008)
* Яшәмеш акыл җыя (2007)
* Яшәмеш абый булды. «Акбузат» журналы китабы. (2003)
* Яшәмеш абый, имеш. (2002)
* Яшәмеш үсә. (2000)

## Казанышлары

* 2019 елның 2-7 июнендә Ханты-Манси автономияле округы — Юграның административ үзәге Ханты-Мансийск шәһәрендә узган «Спасти и сохранить» 23-нче халыкара экология телефестивале йомгаклары буенча Луиза Фаршатованың «Башка ташлар. Торатау — кабырчык таш» исемле документаль фильмы «Этноэкология (табигать һәм төп халыклар)» номинациясендә җиңүче дип танылды һәм бәйгенең абруйлы  бүләге *«Алтын гагара»га* лаек булды.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Зәйнәб Биишева исемендәге бүләк лауреаты (2012).
* Башкортстан Президентының Мактау грамотасы (2002)
* Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1994).
* Башкортстанның 100 еллыгы уңаеннан юбилей медале (2019)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Известный журналист Луиза Фархшатова отметила юбилей. Сайт «Берформага. Ru». Новости города. 2013, 24 марта.
* Известный тележурналист Луиза Фархшатова отмечает юбилей. «Башинформ» мәгълүмат агентлыгы, 2013, 22 марта.
* Две судьбы. Малия Рахимова. «Учалинская газета» № 18(10093) от 16 февраля 2008 года .

Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Учалы районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1953 елда туганнар
Төркем:8 март көнне туганнар
Лоретта Харроп

**Лоретта Харроп** (; 17 июль 1975 ел, Брисбен) — Австралия триатлончы, 1999 елда дөнья чемпионы, Олимпия уеннарының көмеш призёры.

## Биографиясе
Лоретта Харроп 1975 елның 17 июлендә Брисбенда туган. Спортта үз юлын йөзү белән шөгелләнеп башлый. Абыйсы Люк эзеннән эйәреп, триатлон белән шөгыльләнә башлый, аннары абыйсы Голд-Коста шәһәрендә машина астына эләгеп фаҗигале һәлак була.

Лоретта Харроп Бретт Саттон җитәкчелегендә күнекмәләр ала. 1999 елда дөнья чемпионы була. Бер елдан соң Сиднейда 2000 елгы Олимпия уеннарында үз илен күрсәтү өчен чыгу хокугын ала, биредә бишенче урынны яулый. Дүрт ел үткәч Афинада Җәйге олимпия уеннарында австрияле Олимпия чемпионы Кейт Аллендан җиде секундка калышып, көмеш яулый.

Үз карьерасында дөнья кубогының ун ике этабында җиңү яулый (1998 елда Нуса һәм Тисауйвароста, 1999 елда Тисауйварос, Исигаки,  Гамагори һәм Лозаннада, 2000 елда Тисауйвароста, 2001 елда Исигакида, 2002 елда Гамагорри һәм Джилонгта, 2004 елда Эдмонтонта, 2005 елда Мулулабта).

2012 елның мартында Лоретта Харроп Жаклин Фэруэтер һәм Эмма Карни белән бергә триатлон буенча Австралия федерациясенең Дан залына кертелә.

Голд-Костала ире Брэд һәм улы Хайден, кызы Эммерсон белән яши. Урындагы мәктәптә триатлон буенча дәресләр бирә.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Дөнья чемпионнары
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:17 июль көнне туганнар
Төркем:1975 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Австралиядә туганнар
Төркем:Олимпия уеннарында катнашучылар
Наилә Галәветдинова

**Галәветдинова Наилә Гизетдин кызы** (3 гыйнвар 1946 ел) — хезмәт ветераны, 1965 елдан Башкортстан радиосы һәм телевидениесе дикторы. Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре (2020), Башкортстан Республикасының халык артисты (1993).

## Биографиясе
Наилә Гизетдин кызы Галәветдинова 1946 елның 3 гыйнварында Башкорт АССРның Архангель районы Тирәкле авылында туган.

Үзләрендәге мәктәпне тәмамлаганнан соң, Уфа сәнгать училищесына укырга керә. Бу махсус урта уку йортында Рим Сыртланов курсы буенча һөнәри белем ала.

1965 елда яшь белгеч Башкорт АССРның Министрлар Советы карамагындагы Телевидение һәм радио комитетында конкурс нигезендә диктор булып хезмәт эшчәнлеген башлый.

Легендар диктор, радио һәм телевидение тапшырулары алып баручы, үзенең үзенчәлекле тавышы, фигыль-кыяфәте белән берничә дәвер символына әйләнә.

Лаеклы ялга чыккач та яраткан эшен дәвам иткән Наилә Галәветдиновага 2020 ел азагында «Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре» дигән мактаулы исем бирелә. Бу  Указга Россия Президенты 7 декабрьдә кул куйды.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре (2020)
* Башкортстан Республикасының халык артисты (1993)
* Башкорт АССРның атказанган артисты (1981)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Галәветдинова Наилә Гизетдин кызы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

Төркем:БАССР атказанган артистлары
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Архангель районында (Башкортстан) туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1946 елда туганнар
Төркем:3 гыйнвар көнне туганнар
Өрҗем (мәгънәләр)

**Өрҗем** — топоним.
* Өрҗем — Алтай краеның Алейск районында авыл.
* Өрҗем — Киров өлкәсендә шәһәр, Өрҗем районының үзәге.
* Өрҗем — Киров өлкәсенең Санчурск районында авыл.
Анита Рачвелишвили

**Анита Рачвелишвили** (; 1984 елның 28 июне, Тбилиси, Гөрҗи ССР, ССРБ) — Гөрҗистан опера җырчысы (меццо-сопрано).

## Тормыш юлы
Анита Рачвелишвили Мухран Мачавариани исемендәге музыка мәктәбендә фортепианода уйнарга өйрәнгән. Аннары  укырга керә, анда Манан Эгадзеда вокалга өйрәнә. 

Консерватория студенты буларак, Палиашвили исемендәге Гөрҗистан опера һәм балет театрында «Риголетто»да Маддалена партиясен башкарган. Ул Миланда Ла Скала Академиясендә музыкаль белем алуын дәвам итә. Анда «Ла Скала» театры директоры Даниэль Баренбойм аны «Кармен» операсының яңа куелышында төп рольне башкарырга чакыра. 2009 елда тенор Йонас Кауфманның Дон Хосе ролендәге әлеге «Кармен» куелышы дөньяның күп кенә илләрендә телевидение аша трансляцияләнә һәм Анита Рачвелишвилига халыкара танылу китерә. Тәнкыйтьчеләр аның көчле тавышын һәм тәэсирләндерерлек сәхнә мөлаемлыгын билгеләп үтәләр.

Рачвелишвили Лондонның Король опера театры, Канада операсы, Нью-Йорктагы Метрополитен-опера һәм башка әйдәп баручы опера театрларында Кармен партиясен башкара. Аның башка опера партияләре арасында Орфей («Орфей һәм Эвридика»), Далила («Самсон һәм Далила»), Дульсинея («Дон Кихот») һәм Кончаковна («Князь Игорь») бар. 2016 елда Рачвелишвили Париж операсында «Аида»ның яңа куелышында Амнерис партиясендә чыгыш ясый, моның өчен тәнкыйтьчеләр мактавына лаек була.

2019 елның җәендә Грузиядә хөкүмәткә каршы протестларны хуплый һәм Грузия гражданнары алдында Россиядә чыгыш ясаганнары өчен гафу үтенә.

## Гаилә
2016 елда музыкант һәм грузин җырчысы Отар Майсурадзега кияүгә чыга.

## Бүләкләр

* 2017 — Bachtrack Opera Awards — иң яхшы җырчы

## Искәрмәләр

Төркем:Меццо-сопрано
Төркем:Тифлистә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1984 елда туганнар
Төркем:28 июнь көнне туганнар
Бранка Рауниг

**Бранка Рауниг** (; 1 гыйнвар 1935, Сараево — 13 июнь 2008, Бихач) — Босния археологы, борынгы дәверне тикшерүче һәм музей кураторы.

## Иртә еллары
Бранка Рауниг 1935 елның 1 гыйнварында [Сараевода5484}}</ref>. Тормышының башлангыч еллары Кралевода үтә. 1954 елдан 1958 елга кадәр ул [Белград университетының фәлсәфә факультетында археология өйрәнә. Укытучыларының берсе археолог Гавел Бранко була.

## Карьерасы

Университетны тәмамлаганнан соң Рауниг Босния һәм Герцеговинага кайта, анда Бихачта Пунье музеенда эшли. Тап шунда, японлар кабиләсенә караган археологик материаллар белән эш итеп, Рауниг борынгы һинд-аурупа халыклары белән кызыксына, аны өйрәнүгә ул үзенең бөтен киләсе гыйльми карьерасын багышлый. 1963 елда Рауниг Джяково төбәгендәге Музейга эшкә күчә, анда Пунья районында тупланып, япон тарихын өйрәнүне дәвам итә. Бу төбәктәге археологик материаллар нигезендә ул магистр диссертациясе яза, 1971 елда аны яклый. 1987 елдан 1998 елда пенсиягә киткәнгә кадәр Рауниг Пунье музеенда директор вазифасын били. 1992 елда япон кабиләләре сәнгате һәм дине темасы буенча докторлык диссертациясе яклый.

## Казынулар

Үзенең гыйльми карьерасы вакытында Рауниг казынуларда катнаша һәм аларның сөземтәләре буенча эшләр яза. Төбәктә ул өйрәнгән археология объектларына Црквина-Голубич, Врандук, Под, Градина һәм Сойеничко, шулай ук Градишкадан ерак булмаган мәйдан карый.  Рауниг Джяковода каберлекләрне тикшерә һәм рим авылының барлыгын дәлилләүдә мөһим роль уйнай. Рауниг шулай ук казынулар белән җитәкчелек итә, аның барышында мәчет табыла. Рауниг матди мәдәниятнең күп аспектлары белән кызыксына, шулай у Крчанда табылган һәм латен мәдәниятенә караган керамиканы тикшерә.  Ул шулай ук бу төбәктә табылган борынгы коралларны тикшерә Шуңа карамастан, Раунингның төп кызыксынуы Босниянең тарихка тиклемге вакытына кагыла, ул шулай ук урта гасыр комарткыларын өйрәнә.

## Үлеме
2008 елның 13 июнендә Рауниг Бихачта пневмониядан үлеп кала.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Археологлар
Төркем:1 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1935 елда туганнар
Төркем:13 июнь көнне вафатлар
Төркем:2008 елда вафатлар
Төркем:Шәхесләр:Югославия
Төркем:Югославиядә туганнар
Дельфин Клодель

**Дельфин Клодель**  (; 23 март 1996, Ремирмон, Лотарингия, Франция) — француз чаңгычысы. 2018 елгы Олимпия уеннары катнашучысы.

## Карьерасы
Дельфин Клодель чаңгы ярышы буенча юниорлар чемпионатында 6 тапкыр Франция исеменнән чыгыш ясый: 2014, 2015 һәм 2016 елда 20 яшькә тиклемге кыз арасында чыгыш ясый, ә 2017, 2018 һәм 2019 елларда — 23 яшькә тиклемге кызлар арасында.

Дөнья Кубогында спортчы кыз 2016 елда француз шәһәре Ла-Клюзда беренче тапкыр чыгыш ясый, анда 10-километрлы масс-стартта һәм 4×5 километрлы беренче эстафета этабында йөгерә.

Дельфин Клодель 2018 елда Пхенчхандагы Олимпия уеннарының француз делегациясе составына кертелә. Аерым старт белән 10  километрлы шәхси ярышта ул тик 57нче вакытны күрсәтә. Шулай ук спортчы кыз эстафетаның йомгаклау этабын үткәрә, анда француз кызлары финишка 12нче булып килә.

Дөнья чемпионатында үзе өчен беренче узышта — 2019 елның февралендә Австрия шәһәре Зефельдта үткән спринт ярышындагы квалификация йөгерешендә Дельфин Клодель 35 нче урынны били һәм чирек финалга үтә алмый. Шулай ук Дельфин скиатлон буенча планета беренчелегендә катнаша, анда һәм «өч төслеләр» 8 нче булып тәмамлаган эстафетада 31нче урында була.

2021 елның гыйнварына Дельфин Клодель Тур де Ски ахыр узышында өченче булып килә, үз карьерасында беренче тапкыр дөнья Кубогы этабында подиумга күтәрелә. Бөтен күп көнлек сөземтәләре буенча француз кызы Турның гомуми зачеты буенча 16 нчы урынны яулый

2021 елгы дөнья чемпионатында Оберстдорфта Клодель 7,5+7,5 километрлы скиатлонда француз хатын-кызларыннан бердәнбер катнашучы була һәм финишка 7-нче килеп, мондый югары кимәлдә үзе өчен иң яхшы нәтиҗә күрсәтә.

## Нәтиҗәләре

### Олимпия уеннары

### Чаңгы спорты буенча дөнья чемпионаты

### Дөнья Кубогы

#### Сезон нәтиҗәләре

#### Подиум

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Профиль  на сайте Олимпийского комитета Франции 
* Дельфин Клодель — статистика на сайте FIS  (англ.)
Төркем:Шәхесләр:Франция
Төркем:Олимпия уеннарында катнашучылар
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:23 март көнне туганнар
Төркем:1996 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Джулия Керн

**Джулия Керн** (; 12 сентябрь 1997, Беркли, Калифорния, АКШ) — Америка чаңгычысы

## Карьерасы
Джулия Керн чаңгы узышы буенча 2015, 2016 һәм 2017 елда юниорлар арасында чаңгы спорты буенча дөнья чемпионатында рәттән өч тапкыр АКШ өчен чыгыш ясый. Иң яхшы сөземтәсе булып 2017 елда шәхси ярышларда классик стильдә спринтта 9 нчы урыны тора; шулай ук бу турнирда 4×3,33&nbsp;км эстафетада Америка дүртәве составында бронза призер була. Өч ел үткәч юниорлар чемпионатында Джулия Керн 23 яшькә тиклемге кызлар арасында спринтта шәхси «бронзасын» яулый.

Кернның Дөнья Кубогында дебюты 2016/2017 мизгеленә туры килә — Канаданың Квебек шәһәрендә спринт узышында ул квалификация иләген уңышлы аткара, әммә көрәшне чирек финалда тәмамлый. Дөнья Кубогы чикләрендә карьерасындагы беренче подиум спортчы кыз өчен словен шәһәре Планицада үткән 2019 елның 21 декабрендә ирекле ысул белән үткән спринт ярышлары тәмамлана. «Бронза» өчен көрәштә ахыр йөгерешендә ул тәҗрибәлерәк ватандашы Софи Колдуэллның узып китә, һәм кайчандыр дөнья Кубогы этапларында почетлы пьедесталга күтәрелгән иң яшь Америка спортчы кызы булып китә.

2019 елда дөнья чемпионатында Зефельдта үзе өчен шушындый югары югарылыктагы беренче стартта — спринт ярышларының квалификацияле ярышында — Керн 22-се вакытны күрсәтә — һәм төп челтәргә сайлана, әммә ары финалның 1/4 стадиясендә көрәштән төшеп кала. Киләсе көндә 7,5 +7,5 километрлы скиатлонда 19 нчы сөземтәгә ирешә. Спортчы кызга эстафета ярышының беренче этабы ышанып тапшырыла, ул аны 40 секундка артта калып, 11 нче булып белем ала; нәтиҗәдә американлылар бишенче булып килә.

2021 елда дөнья чемпионатында Керн бер ярышта югерә — ул спринт ярышында квалификацияне аткара алмый.

## Нәтиҗәләре

### Чаңгы спорты буенча дөнья чемпионаты

### Дөнья Кубогы
2021 елның 8 мартына карата

#### Сезон нәтиҗәләре

* Подиум 1

## Шәхси тормышы
Джулия Керн Калифорниянең Беркли шәһәрендә туган, Бостоннан ерак булмаган Уолтемада (штат Массачусетс), үскән. Әти-әнисе, чыгышлары буенча алманнар, фән белән шөгыльләнү өчен АКШ-ка күчеп китәләр.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Официальный сайт 
* Профиль на сайте Ассоциации лыжного спорта и сноуборда США 
* Джулия Керн — статистика на сайте FIS  (англ.)
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:12 сентябрь көнне туганнар
Төркем:1997 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Калифорниядә туганнар
Вики Холланд

**Вики Холланд** (; 12 гыйнвар 1986, Глостер, Көньяк-Көнбатыш Англия) — британ триатлончысы, Олимпия уеннарының бронза призеры, катнаш командада икеләтә дөнья чемпионы, 2018 елда Дөнья сериясе чемпионы.

## Карьерасы
Вики Холланд 1986 елның 12 гыйнварында Глостер шәһәрендә туган.

2012 ел мәглүмәтләре буенча, спортчының буе 168 см, авырлыгы 59 кг. Вики Холландның тренеры Смит Даррен була.

Мәктәптә укыган чагында Холланд милли кимәлдә йөзүче була, аннары 1500 метрга йүгереп, җиңел атлетикага күчә. Ул триатлонда Британия триатлон федерациясе кушуы буенча Лафборо Университетының икенче курсында гына күнекмәләр ала башлый.

2010 елда дөнья Кубогында Холланд гомуми зачетта сигезенче урын били, һәм World Class Performance программасы чикләрендә Британия милли лотереясында катнашу өчен ихтыяр ала.

Сан-Диегода 2012 елның маенда дөнья Кубогы этабында Холланд бишенче урынны били, ә алтынны биредә Хелен Дженкинс яулый.  Соңрак шул ук айда Мадридта турнирда Холланд җиденче урынны яулый.

Холланд дөнья Кубогы этапларында ватандашы Лиз Блатчфордны куып үтә һәм Лондонда Олимпиада-2012 катнашу өчен Бөекбританиянең җыелма командасы составына керә. Викидан тыш хатын-кыз триатлонында Бөек Британиядан Хелен Дженкинс һәм Люси Холл чыгыш ясый.

Олимпия триатлоны Гайд-паркта үтә, ә йөзү — Серпентинда була. Велосипедта ярыш дүрт әйләнештән тора, аларның берсе патшабикә Елизавета капкасы тирәсеннән башлана, Веллингтон аркасы аша үтә, ары Констит-хилл буйлап бара Букингем сараен әйләнеп үтә, шуннан соң спортчылар кире юнәлешкә борыла. Холланд дистанцияне ике сәгать, ике минут һәм 55 секундта үтеп, 26 нчы урынны били.

Холланд 2014 елда Дуслык Уеннарында агалы-энеле Бранли һәм Джоди Стимпсоннар белән бергә катнаш командалы эстафетада алтын ала.

2015 елның апрелендә Кейптаунда Дөнья сериясендә этапта Холланд үзенең беренче җиңүен яулый. Моннан соң Эдмонтонда Дөнья сериясендә икенче җиңү яулый һәм Чикагода финалда өченче урынны били. Бу аңа рейтингта күтәрелергә һәм Рио-2016 катнашу өчен Бөек Британиянең олимпия җыелмасына эләгергә мөмкинлектән бирә.

2018 елда үз карьерасында икенче тапкыр Эдмонтонда этапта җиңүче була.

## Искәрмәләр

Төркем:Олимпия чемпионнары
Төркем:Дөнья чемпионнары
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Спортчылар
Төркем:12 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1986 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Англиядә туганнар
Розалин Сасмен Ялоу

**Розалин Сасмен Ялоу** (; 19 июль 1921 ел — 30 май 2011 ел) — Америка биофизигы. «Пептид гормоннарын ачыклауның радиоиммунология ысулларын үстергән өчен» медицина буенча Нобель премиясе лауреаты (1977).

## Биографиясе
Розалин Сасмен Ялоу 1921 елның 19 июлендә АКШның Нью-Йорк шәһәрендә яһүди иммигрантлары Саймон Сассман һәм Клара Ципперның гаиләсендә туа. Алар төргәк-кап материаллары белән алыш-биреш итү өлкәсендә эшли. Розалин 1941 елда Хантер колледжын тәмамлый, физика белән кызыксына. Ләкин хатын-кыз булгач, аны бер университет та кабул итмәс дип уйлый. Сасмен Колумбия университетына машинистка булып эшкә керә, шуннан секретарь вазифасына күчә. Әммә шул ук елны ул Урбана-Шампейндагы Иллинойс университетына чакырыла, чөнки икенче дөнья сугышы аркасында ир-атлар җитешми. 1943 елда Сасмен Арон Ялоуга кияүгә чыга. 1945 елда үзәк физикасында фәлсәфә докторы була.

Саклану яклаганнан соң Сасмен Ялоу Ветераннар эшләре идарәлегенең Бронкс госпиталендә эшли башлый, анда Соломон Берсон белән бергә канның биологик составын ачыклауның радиоизотоп ысулын эшли. Башта алар кеше плазмасында инсулин детекторлау ысулын таба. Яңа радиоиммунология ысулы канның гормоннар, витаминнар, ферментлар кебек минор компонентларына карата кулланыла башлый.

Ялоуның күп эшләре Соломон Берсон белән бергә эшләнә, әммә ул Нобель премиясе бирелгәнгә кадәр мәрхүм булып кала.

Розалин Сасмен Ялоу 2011 елның 30 маенда Нью-Йоркта вафат була.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* 1971 — Халыкара Гарднер премиясе
* 1972  — Диксон премиясе
* 1975 — Америка медицина ассоциациясе премиясе
* 1976 — Фундаменталь медицина тикшеренүләре өчен Альберт Ласкер премиясе
* 1977 — Физиология һәм медицина буенча Нобель премиясе
* 1988 — АКШның милли фәнни медале.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Розалин Ялоу  // Биография на сайте электронной библиотеки «Наука и техника»
* Тәрҗемәи хәл Розалин Ялоу на сайте Нобелевской комитета
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Нью-Йоркта вафатлар
Төркем:2011 елда вафатлар
Төркем:30 май көнне вафатлар
Төркем:Нью-Йоркта туганнар
Төркем:1921 елда туганнар
Төркем:19 июль көнне туганнар
Төркем:Физиклар
Джейн Фонда

**Джейн Сеймур Фонда** (инг. Jane Seymour Fonda; туг. 21 декабрь 1937, Нью-Йорк) — америка актрисасы, модель, язучы, продюсер, җәмәгать эшмәкәре һәм филантроп, актёр Генри Фондның кызы.

## Яшьлек еллары
Джейн Сеймур Фонда ханым 1937 елның 21 декабрендә Нью-Йоркта, актёр Генри Фонд һәм Канадада туып "югары даирәләр ханымы"на әверелгән Френсис Форд Брокоу (кыз чагында Сеймур) гаиләсендә туа. Джейн Фонда, анасының ерак туганы король Генрих VIIIнең өченче хатыны Джейн Сеймур ханым хөрмәтенә шундый исем бирәләр. Джейн Фонда Нью-Йорк Актёр студиясендә белем ала. Аннары анда модель була һәм берюлы театрда эшли. Соңрак ул кинода төшә башлый. Режиссерлар анда зур актерлык сәләтен күрмиләр һәм ешрак аның йолыктыргыч тышкы кыяфәтеннән файдаланалар.

Соңыннан Джейн режиссер Эллиот Сильверстайнның «Кэт Баллу» (1965) вестернында һәм Роже Вадимның «Барбарелле» (1968) фильмында үзенең ул еллардагы рольләрен эләкләп уйный.

## Китаплары

* Фонда Д. Прайм-тайм: После 50 жизнь только начинается / Пер. с инг. М.: Эксмо, 2012. — 448 с., ил. — (Секреты одного стиля от успешный журналов). — 4000 экз., ISBN 978-5-699-57595-4
Төркем:«Алтын глобус» премиясе лауреатлары
Төркем:«Оскар» премиясе лауреатлары
Төркем:«BAFTA» премиясе лауреатлары
Төркем:Иганәчеләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:АКШ кинопродюсерлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:АКШ актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Нью-Йоркта туганнар
Төркем:1937 елда туганнар
Төркем:21 декабрь көнне туганнар
Гертруда Элайон

**Гертруда Белл** **Элайон** (; 23 гыйнвар 1918 ел, Нью-Йорк, АКШ — 21 февраль 1999 ел, Чапел-Хилл, Төньяк Каролина, АКШ) — Америка биохимигы һәм фармакологы. 1988 елда Элайон «Дару терапиясенең мөһим принципларын ачкан өчен» Джеймс Блэк һәм озак еллар җитәкчесе булган Джордж Хитчингс белән бергә физиология һәм медицина буенча Нобель премиясе ала. АКШның Милли фәннәр академиясе (1990) һәм Милли медицина академиясе әгъзасы (1991), Лондон Король җәмгыятенең чит ил әгъзасы (1995). АКШның Милли фәнни медаленә лаек булган (1991).

## Биографиясе
Иммигрант яһүди гаиләсендә (атасы 12 яшьлек чагында — Литвадан, әнисе 14 яшендә Русиядән киткән) туа. 1937 елда Хантер көллиятендә бакалавриат тәмамлый һәм 1941 елда Нью-Йорк университетында химия специальносте буенча укып чыга. Шуннан лаборант һәм укытучы булып эшли, Бороу-Веллкам (хәзер GlaxoSmithKline) фармацевтик компаниясендә Джордж Хитчингсның ассистенты була. Хатын-кыз булганга Элайон аспирантурага керә алмый һәм беркайчан формаль рәвештә фәлсәфә докторлыгы дәрәҗәсенә диссертация якламый, әммә соңыннан Джордж Вашингтон университетыннан, Нью-Йорк университетының Политехник институтына (1989) һәм Гарвард университетыннан (1998) мактаулы доктор дәрәҗәсен ала.

Элайон тапкан дару препаратлары арасында меркаптопурин (лейкемиягә каршы препарат), азатон иммуносупрессоры, аллопуринол (подаградан), малярияга каршы пириметамин препараты, триметоприм, ацикловир (вируска каршы препарат, герпесны дәвалау өчен кулланыла) бар.

Америка сәнгать һәм фән академиясе (1991) һәм Америка фән үсешенә булышу ассоциациясе әгъзасы. "Галимнәрнең кешелекне искәртүе"нә кул куя (1992).

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Garvan-Olin Medal (1968)
* Физиология һәм медицина буенча Нобель премиясе (1988)
* АКШның Милли фәнни медале (1991)
* АКШ Уйлап табучыларның милли дан залы (1991)
* Лемельсон премиясе (1997)

## Сылтамалар

* Тәрҗемәи хәл на Нобелевскую сайте 

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:1999 елда вафатлар
Төркем:21 февраль көнне вафатлар
Төркем:Нью-Йоркта туганнар
Төркем:1918 елда туганнар
Төркем:23 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Биологлар
Төркем:Химиклар
Зәйтүнә Газизова

**Газизова Зәйтүнә Сабир кызы** (26 февраль 1937 ел) — опера җырчысы, 1982 елдан СССР Театр эшлеклеләре берлеге әгъзасы. Башкорт АССРның атказанган артисты (1986).

## Биографиясе
1937 елның 26 февралендә Хәйбулла районы Аюлы авылында туган.

1950-54 елларда Уфа шәһәренең 1 нче мәктәп интернатын, 1962 елда Уфа музыка училищесын, 1969 елда Урал  дәүләт консерваториясен (Свердловск шәһәре) тәмамлый. 1962-1963 елларда Башкорт дәүләт филармониясендә эшли, 30 елга якын (1968-1996) Башкорт дәүләт опера һәм балет театрының солисты була. 1985 елларда 2 нче музыка-педагогик көллиятендә балаларга белем бирә.

## Иҗаты
Зәйтүнә Газизованың иҗади арсеналы бик бай. Ул Россия һәм чит ил классикларының, башкорт композиторларының 50 дән артык опера партияләрен оста башкарып, тамашачы күңелен яулаган.

Алар арасында:

* Эболи (Дж. Верди «Дон Карлос»)
* Ольга (П. И. Чайковский «Евгений Онегин»)
* Кончаковна (А. П. Бородин «Князь Игорь»)
* Лаура (П. И. Чайковский, «Йоланта»)
* Княгиня (А. С. Даргомыжский «Русалка»)
* Полина (П. И. Чайковский «Пиковая дама»)
* Сузуки (Дж. Пуччини «Чио Чио Сан»)
* Зибель (Ш. Гуно «Фауст»)
* Рихард Зоргеның әнисе (Ю.Мейтус «Зорге»)
* Варвара (К. Листов «Куба кызы»)
* Көнбикә (З. Исмәгыйлев «Салават Юлаев»)
* Янбикә (З. Исмәгыйлев «Шәүрә»)
* Куйсылу (З. Исмәгыйлев «Урал илчеләре»)
* Шәмсия (З. Исмәгыйлев «Кодача»)
* Биржанның әнисе (М. Түләбаев «Биржан и Сара»)
* Зөһрә (Х. Әхмәтов «Замандашлар»)
* Хәят и Яланбикә (Р. Мортазин «Давыл»).

Бөтен илгә танылган опера җырчылары Тамара Милашкина, Борис Штоколов, Булат Минжилкиев, билгеле дирижерлар Ярослав Воща, Лев Морозовский, Равиль Мартынов, Илмар Лапиньш белән бергә эшли.

Зәйтүнә Газизова башкорт музыка сәнгатен үстерүгә  шактый зур өлеш кертә: җырчының репертуарында дистәләгән башкорт халык җырлары, башкорт композиторларының сирәк башкарылган җырлары  исәпләнә. «Мелодия» Бөтенсоюз грампластинкалар фирмасы тарафыннан чыгарылган «Башкорт җырлары» дискысына (1972 ) аның башкаруында берничә халык җыры кертелгән.

Зәйтүнә Сабир кызы кеше күңелләренең кылларын тирбәтерлек матур шигырьләр дә иҗат итә.

1982 елдан СССР Театр эшлеклеләре берлеге әгъзасы.

## Мактаулы исемнәре

* БАССРның атказанган артисты (1986).
* Хезмәт ветераны (1997).
## Сылтамалар
С. Байгильдина. В её голосе — просто степи (рус.) // Хайбуллинский вестник : гәзит. — 28.02.2012.

Владимир Романов. Она была истинной царицей оперной сцены (К юбилею певицы Зайтуны Газизовой) // башинформ.рф: ИА. — 26.02.2012.

Эльвира Халикова. Дочь степи (рус.) // Ватандаш : журнал.

Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Башкорт дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:БАССР атказанган артистлары
Төркем:Опера җырчылары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Хәйбулла районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1937 елда туганнар
Төркем:26 февраль көнне туганнар
Әлфия Галләмова

**Галләмова Әлфия Марс кызы**— башкорт җырчысы. Халыкара һәм республика күләмендәге конкурслар лауреаты.

## Биографиясе
**Галләмова Әлфия Марс кызы** 1977 елның 26 августында Башкорт АССР ның Әбҗәлил районы Дәүләт авылында туган.

* 1996 елда Уфа сәнгать училищесының җыр бүлеген бишле билгеләренә генә тәмамлый. Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясенең вокал сәнгате кафедрасы мөдире профессор Сәгыйтова Фәрзәнә Фәтхулла кызы классында укый.

* Хезмәт юлын Башкорт дәүләт опера һәм балет театрының хор коллективында башлый. Бу коллектив белән Гирн шәһәрендә (Төньяк Кипр) төрки телле илләрнең халыкара опера җырчылары фестивалендә башкорт опера сәнгате вәкиле булып чыгыш ясый.

* 2001 елдан Башкорт дәүләт филармониясендә солист-вокалист булып эшли. Җырчының репертуарында — халык җырлары, шулай ук, башкорт, татар, рус һәм композиторларының  җырлары һәм романслары.

## Казанышлары
Сәнгать училещесында укыганда ук төрле конкурсларда катнашып призлы урыннар яулый:

* Галләмова Әлфия Марс кызының исеме "XX гасырдан — XXI гасырга «Яңа исемнәр» Алтын китабы"на (1995) кертелгән;
* Яшь музыкантларның «Язгы тамчылар» X Ачык республика смотр-конкурсында беренче урын яулый (1995);
* Заһир Исмәгыйлев исемендәге I Ачык конкурс-фестивальдә беренче урын яулый (1996);
* Салих Сәйдәшев исемендәге IV региональ ачык җырчылар конкурсында беренче премиягә лаек була(Нижнекамск, 1998).
* Газиз  Әлмөхәммәтов исемендәге Ачык республика җырчылар конкурсында беренче дәрәҗәле  диплом белән бүләкләнә(1999).
* 2004 елда Уфа дәүләт сәнгать академиясенең «Вокал сәнгате» бүлеген тәмамлап «Камера концерты җырчысы» квалификациясенә ия була. Филормониядә, шулай ук, гастрольләрдә концертларда катнаша.
* 2012 елның ноябрендә III халыкара «Илһам» («Вдохновение») конкурс-фестивалендә «Кызлар» дуэты (филармониянең музыка-әдәбият лекторие артисткасы Зөлфия Авзалова белән) чыгышы өчен «Академик вокал» номинациясе буенча III дәрәҗә дипломга ия була (Уфа шәһәре).

## Гаиләсе
Билгеле курайчы мәрхүм (2013) Шәрипов Рөстәм Фазылҗан улының хатыны. Гаиләләрендә ике бала (ул һәм кыз) үсә.

## Сылтамалар

* 
* 
Төркем:Башкорт җырчылары
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Әбҗәлил районында туганнар
Төркем:Википедия:Карточкада даталары кулдан викиләштергән мәкаләләр
Грейс Келли

**Грейс Патриша Келли** (; 12 ноябрь 1929 ел — 14 сентябрь 1982 ел) — АКШ актрисасы, 1956 елдан кенәз Монако Ренье III нең хатыны. Монаконың 10 нчы кенәзе. Әлеге көндә хакимлек итүче кенәз Альберт II-нең әнисе. Ул 10 фильмнан да артык катнашмаган, әммә аның бер «Оскар» премиясе һәм үз дәверенең иң кассалы актрисасы дигән даны бар.

## Яшьлек чоры
Грейс Келлиның ирланд һәм немец тамырлары бар. Ә үзе Америкада, төзелеш белән шөгелләнгән, академик ишкәкче буларак олимпия чемпионы булган бай иктисадчы Джек Келли гаиләсендә туган. Ул гаиләдә өченче бала була. Грейсның апасы Пегги, абыйсы Джон һәм сеңлесе Лизанна. Аларның әнисе, Маргарет Майер, яшь чагында фотомодель була, ә абыйлары Джордж Келли — атаклы драматург, Пулитцер премиясе лауреаты. Келлилар гаиләсе Филадельфиядагы зиннәтле аерым йортта яши. Бала чагынан ук Грейс югары даирәдә аралаша ала. Әммә ул ата-анасы яшәгән дөньядан аермалы кызыклы өлкәдә уңыш казанырга хыяллана.

Рейнхилл дини көллиятендә Грейс катгый католик белем ала. Шунда, алты яшьлек чагында, театрлаштырылган Раштуа бәйрәме тамашасында Дева Мария ролендә беренче сәхнәгә чыга.

## Кинокарьерасы
Нью-Йоркка күчкәч, Келли фотомодель булып эшли башлый һәм шул ук вакытта Америка драма сәнгате академиясендә актерлык осталыгын өйрәнә. Ул төрле пьесаларда күп төрле рольләрне башкара, әммә бары тик сигарет, сырадан алып эшләпә һәм тузан суырткычка кадәр рекламага контрактлар гына ала.

1949 елда ул Бродвейга килә һәм Стриндбергның «Әти» пьесасында уйный. 1950-52 елларда төрле телевизион программаларда күренә. 1951 елда аны «14 сәгать» фильмындагы эпизод рольгә чакыралар.

## Әдәбият

* Е. Жоли. Две жизни Грейс Келли. — 2009
* Grace Kelly: A Life in Pictures / Грейс Келли: жизнь в фотографиях.
* The Grace Kelly Years: Princess of Monaco / Годы Грейс Келли: принцесса Монако.
* H. Kristina Haugland. Grace Kelly: Icon of Style to Royal Bride. — 2006
* Роберт Лейси. Княгиня грез.-1997
## Искәрмәләр


Төркем:«Оскар» премиясе лауреатлары
Төркем:«Алтын глобус» премиясе лауреатлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1982 елда вафатлар
Төркем:14 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:1929 елда туганнар
Төркем:12 ноябрь көнне туганнар
Лира Фәйзуллина

**Фәйзуллина Саз Фәхри кызы** (25 февраль 1936 ел) — Башкортстан радиосының тәүге  дикторларының берсе, Башкортстан Республикасының халык артисты (1993).

## Биографиясе
Лира  Фәхри кызы Фәйзуллина (кыз фамилиясе Мәхмүтова) 1936 елда Башкорт АССРның хәзерге Гафури районы Сәетбаба авылында туган. Шул ук районның Үтәк авылында укытучы булып эшли. 1956 елда «Уфада башкорт радиосы һәм телевидениесе булдырыла» дигән хәбәр ишетеп, дикторлар конкурсында үзен сынап карарга була. Тиздән аның тавышы радио аша бөтен Башкортостанга яңгырый да башлый.

Аннары Мәскәүдә дикторлар курсында укый, күренекле СССР дикторлары — Юрий Левитан, Ольга Высоцкая, Людмила Кайгородовалардан һөнәр осталыгына өйрәнә.

Уфа сәнгать училищесында Гөлли Мөбәрәкова, Абдулла Гыйләҗевтан сабак ала.

40 елдан артык диктор булып эшли, дистәләгән рус телендәге фильмнарны башкортчага тәрҗемәләүдә катнаша. Рәсимә Кәримова, Әхәт Мортазин кебек дикторлар белән беррәттән, аның тавышы дистәләгән еллар буенча көннән-көн Башкортстан радиосын танытып торган тавыш була.

Лира  Фәхри кызы шулай ук башкорт халык җырларын оста башкаручы буларак та билгеле.

Әлеге вакытта ул лаеклы ялда, ире  Равил абый белән тыныч тормыш көтә.

## Шулай ук карагыз

*https://ba.wikipedia.org/wiki/Башҡортостан_радиоһы

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Фәйзуллина Лира Фәхри кызы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — .
* Ашкадар радиосы сайтында Лира Фәйзуллина белән әңгәмә  (*24.02.2011. «Мәдәният»* рубрикасында)
Төркем:БАССР атказанган артистлары
Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Гафури районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1936 елда туганнар
Төркем:25 февраль көнне туганнар
Тара Липински

**Тара Кристен Липински** (, 10 июнь 1982 ел; АКШ, Пенсильвания штаты, Филадельфия каласы) — Америка фигуристы, ялгыз йөрү программасында чыгыш ясаучы, актёр. Наганодагы 1998 кышкы Олимпия уеннары чемпионы, 1997 елны дөнья чемпионы, 1997 елда АКШ чемпионы.

2006 елда АКШның Фигуралы шуу Дан залына кертелгән.

## Карьерасы

### Фигуристка карьерасы
Тара башта һәвәскәр шуу белән шөгыльләнә, аның шууы балалык стиле белән аерылып тора. 1998 елда Наганода Олимпия уеннарындагы (Япония) көтелмәгән җиңүеннән соң (аңа 15 яшь була ул чакта) һәвәскәр карьерасын калдырып, профессиональ боз шууларына китә. 17 яшендә Тара планета беренчелегендә профессионаллар арасында җиңү яулый һәм иң яшь профессиональ чемпион була. Соңыннан янбашының җәрәхәте үзен белдерә башлый. 19 яшендә Сент-Луиста үткән «Йолдызлар — бозда» исемле шоу вакытында җитди рецидив була, һәм Липински зур спорттан китергә карар итә.

### Уенчы карьерасы
Яшь актёр режиссерлар Ларри Пирс һәм Арманд Мастроянниның «Фәрештәгә кагылганнар» (1994-2003) драма сериалын төшерү мәйданчыгында бик уңышлы эшләп ала. Сериалда төп рольләрдә Ром Дауни, Делла Рис, Джон Рай төшәләр. Аннары Тара Липински «Арлисс», «Иртә чыгарылыш», «Җиденче кат» кебек сериалларда эпизодик рольләрдә катнаша. Тиздән режиссерлар Кеннет Кох һәм Гэри Халворсон Тараны «Сабрина — кече убырлы карчык» (1996-2003) гаилә комедия сериалына чакыралар. Мелисса Джоан Харт, Ник Бэкэй, Кэролайн Ри кебек актерлар комедиядә төп рольләрне башкаралар.

Тара Липинскиның карьерасы дәвам итә, аңа даими рәвештә эпизодик рольләр тәгъдим итәләр. 

Тара Липински башлыча эпизодик рольләрдә уйный, әммә төп рольләре дә очрый, мәсәлән, 2000 елда режиссер Джордж Эршбэймерның «Боз фәрештәсе» комедия драмасында. Актерлар Николь Том, Нэнси Керриган, Брендан Бейзер һәм Эндрю Джонсон тамашачыларны үзләренең уены белән таң калдырды. Фильмның мистик сюжеты хоккей буенча АКШ олимпия җыелма командасы капитаны Мэтт Кларкның иртә вафат булуы белән бәйле, әммә аның вафаты спорт карьерасында нокта куймый. Үлгәннән соң капитан тормышка билгеле америка фигуристкасы тәнендә кабаттан кайта.

Аннары Липинскиның кинокарьерасында эпизодларның «бөек дәвере» башлана, еш кына аның исеме титрларда да хәтта күрсәтелми. 2002 елда Тара Липински «Скуби-Ду» американ анимация фильмын тавышландыруда катнаша.

Тара шәфкатьлелек һәм балаларга булышу белән шөгыльләнә. «Мисс Вселенная 2013» гүзәллек конкурсы жюрисы әгъзасы булды. 2013 елның октябрендә Липински Сочида кышкы Олимпия уеннары вакытында NBC, NBC Sports и Universal Sports комментатор-аналитигы була дип игълан ителә.

## Спорт казанышлары

## Шәхси тормышы
2017 елның июнь ае азагында Fox Sports телеканалы продюсеры Тодд Капостасига кияүгә чыга.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Официальный сайт 
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1982 елда туганнар
Төркем:10 июнь көнне туганнар
Полиана Окимото

**Полиана Окимото** (порт.-браз. Poliana Okimoto; 8 март 1983, Сан-Паулу) — Бразилия йөзүчесе, ачык суда һәм озын дистанциягә йөзү буенча шөгыльләнә. Дөнья чемпионы, Олимпия уеннарының бронза призеры.

## Карьерасы
Полиана Окимото 2002 елда Мәскәүдә кыска дистанциядә дөнья чемпионатында катнаша, анда ирекле ысул белән 800 метрга 18-се урын ала.

2005 елда Travessia dos Fortes еңә.

Окимото 2007 елда  Рио-де-Жанейрода Панамерика уеннарында катнаша, бу марафон йөзүдә беренче тапкыр чыгыш ясый. Ул 10 чакрымга көмеш медаль яулый, бу Бразилия өчен турнирда беренче медаль була.

2008 елгы Уеннарда тарихта беренче йөзү буенча Олимпия марафонында җиденче булып килә.

2008 елда дөнья чемпионатында Севилье ул шулай ук ачык суда катнаша.

Окимото 2009 елда 9-11-се этапларда җиңеп чыгып, Дөнья кубогын яулый. Ул Дөнья сериясендә җиңүче беренче Бразилия кызы була.

2009 елда Римда су спорт төрләре буенча дөнья чемпионатында Полиана Окимото бронза медаль яулый. Бразилия 15 ел эчендә беренче тапкыр дөнья чемпионатларында медаль яулый, ә Окимото дөнья чемпионатында мидал яулаган беренче Бразилия хатын-кызы була. *Época* журналы 2009 елда аның иң абруйлы 100 Бразилия хатын-кызларының берсе дип атый.

2010 елда ул Ирвайнда Тын океан бассейны чемпионатында катнаша, биредә ирекле ысул белән 400 метрга йөзүдә 20-се урынны били.

2010 елда 800 метрга ирекле стильдә йөзүдә (8.27,77) һәм 1500 метрга ирекле стильдә (16.09,04) йөзүдә Бразилия рекордын куя.

2011 елгы Панамерикан уеннарында Гвадалахарда Окимото 2007 елгы нәтиҗәсен кабатлый һәм кабаттан көмеш яулый.

Лондонда 2012 елгы Җәйге олимпия уеннарында Окимото ярышты тәмамлый алмый. Моннан соң килгән җәбер Окимото депрессияга һәм спорттан китү турында уйларга алып килә. Әммә ире, тренер Рикардо Синтра аны карьерасын дәвам итәргә үгетли.

Су спорт төрләре буенча дөнья чемпионаты Барселонада 2013 елда хатын-кызларның 5 км узышында Полиана көмеш медаль яулый ә берничә көннән соң 10 км ярышта дөнья чемпионы була. Финишта команда зачетында Бразилия командасы Самуэль де Бон һәм Алдан ду Карму белән бергә бронза медаль яулый.

2013 елның 12 августында Окимото 1500 метрга ирекле стильдә ярышып 16.26,90 нәтиҗә белән Бразилия рекордын куя.

Казанда дөнья чемпионатында Окимото 10 км марафонда алтынчы була.

Башта Окимото Бразилияда 2016 елгы йөзү буенча Олимпия уеннарында 10 км ярышта дүртенче була. Икенче урынны биләгән Орел Мюллер финишта кагыйдәләрне бозоп дисквалификацияләнгән соң Окимотога бронза призеры булырга мөмкинлек бирә. Йөзүдә Олимпия медален яулаган Бразилиянең беренче хатын-кызы була.

Киләсе елда 10 чакрымга милли квалификацияле ярышта өченче урынны яулап, Окимото 2017 елгы дөнья чемпионатына эләкми.

## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Бразилия
Төркем:8 март көнне туганнар
Төркем:1983 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Рамил Әсхәдуллин

**Рамил Әсхәдуллин**, Рамил Гамил улы Әсхәдуллин (*[[1983 ел]]ның [[16 февраль|16 феврале]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Түбән Кама]]*) ― җырчы, автор-башкаручы, популяр җырларга көй язучы композитор, Түбән Каманың «Мунча ташы» эстрада театры җырчысы, музыканты. Татарстанның атказанган артисты (2023).

## Тәрҗемәи хәле
1983 елның 16 февралендә Түбән Камада туган. Әтисе ― «Мунча ташы» эстрада театры артисты һәм җитәкчесе, Татарстанның халык артисты Гамил Әсхәдулла. Әнисе ― Алсу, Түбән Кама химия сәнәгате машинисты. Бертуган энесе Ирек гаиләсе белән Түбән Камада яши, эшмәкәр.

Рамил, баян классы буенча музыка мәктәбен һәм гомуми белем бирү мәктәбенең IX сыйныфын тәмамлагач, әтисенең кушуы буенча Салих Сәйдәшев исемендәге Түбән Кама музыка училищесына (2008 елдан көллият) укырга керә. «Мунча ташы» эстрада театрына музыкант штатына алына. Шунда җырлый башлый һәм клавишалы музыка коралында уйный. Җырлар яза, аранжировка ясый. Казан дәүләт консерваториясен тәмамлагач, театрга җырчы булып кайта.

## Иҗаты

Язган җырлары берничә йөзгә җыела. Язган көйләрен күп җырчылар башкара (шул исәптән, Айдар Галимов, Гүзәл Уразова һ. б.). Баштарак атнасына ике-өч җыр язган, хәзер көйләр күп иҗат итми, һәр җыры хит булсын дип эшли. Соңгы вакытта көйләрне «Казан егетләре» төркеме солисты Айдар Әгъләмов белән бергәләп яза. Җыр текстларына таләпчән, соңгы җырларын Альбина Мортазина шигырьләренә язган. Әтисе сүзләренә язган җыры бар. Кайбер билгеле җырлары: «Яңгырлар юмас микән», «Абыем», «Адым саен елмаю», «Яратам сине димә», «Әллә нинди уен уйныйбыз», «Үлеп яратам», «Хыялымдагы җанашым», «Миңа син генә кирәк», «Үзең киттең», «Казлар», «Күзләремә ышан» һ. б.

Өйләнгәч, ярты ел Мәскәүдә эшли – анда «Руки Вверх!» төркеме җырчысы  чакыруы буенча барган. Алсу, Сергей Лазарев, Михаил Боярский кебек Россия йолдызлары белән бергә эшли.
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2023 – Татарстанның атказанган артисты – *музыка сәнгате үсешенә керткән өлеше өчен* 
## Гаилә хәле
Өйләнгән. Хатыны Нәфисә, элек пиар белгече булып эшләгән. Кызлары Элина. Гаилә Казанда яши.
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Лилия Йосыпова*. Рамил Әсхәдуллин: «Миннән яхшы пешекче чыгар иде». «Ирек мәйданы», 2021 ел, 29 апрель, 8нче бит.

## Сылтамалар
* Рамил Әсхәдуллин: «Әти безнең белән аралашмыйча яшәсә, трагедия булыр иде». «Акчарлак», 20.01.2018
*   ramil_askhadullin. instagram.com
*   «Мунча ташы» театрының рәсм сайты 
 

Төркем:Түбән Кама музыка укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Татар артистлары
Төркем:Татарстан артистлары
Төркем:Композиторлар
Төркем:Музыкантлар
Төркем:Шәхесләр:«Мунча ташы» театры
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Римма Юлдашбаева

**Римма Юлдашбаева**  — башкорт опера җырчысы, югары мәктәп укытучысы.Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе.

## Биографиясе
Юлдашбаева Римма Мөхтәр кызы 1937 елның 1 гыйнварында БАССРның Макар (хәзерге Ишембай) районының Әхмәр авылында туа.

Ишембайдагы 3-нче башкорт мәктәбен (хәзерге Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-нче Башкорт гимназия-интернаты) тәмалый.

Бала чактан табиб булырга хыяллана, шуның өчен медицина институтына керергә тырыша, әмма химиядән уңышсыз тапшырган имтихан икенче уку йортын эзләргә мәҗбүр итә. Нәтиҗәдә Римма Уфа сәнгать училищесын сайлый. Училищедан соң Мәскәүгә күчеп китә, анда 1970 елда Гнесиннар исемендәге Дәүләт музыка-педагогия институтын тәмамлый (профессор П. Л. Тронина классы).

Уфа дәүләт сәнгать академиясе профессоры, 1971 елдан алып вокал сәнгате кафедрасында эшли. Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе.

## Укучылары

* Лауреатлар: халыкара конкурсларда — Башкорт дәүләт опера һәм балет театры солисты, Башкортстанның халык артисты А. Солтанов, Башкорт дәүләт филармониясе солисты Венера Рәхмәтуллина;
* Бөтенрусия конкурсларында — Ишбаев Райман; Башкорт дәүләт филармониясе җырчысы, Россия һәм Башкортстан халык артисты, С. Юлаев исемендәге дәүләт премиясе лауреаты Флүрә Килдеярова; Башкортстан Республикасының атказанган артисты Г. Фазуллин;
* Төбәк конкурсларында — Ишморатова Г;
* Җөмһүрият конкурсларында — Башкорт дәүләт филармониясе җырчысы, Башкортстанның атказанган артисты Ишбаев Райман, Ишморатова Г.,

Рәхмәтуллина (Юлгилдина) Венера, Башкорт дәүләт опера һәм балет театры солисты Хөснетдинова О.

* Дипломантлар; бөтенрусия конкурсларында -Басырова Н.
* Республика т конкурсларында — Рәхмәтуллина (Юлгилдина) Венера, Россия Федерациясенең атказанган артисты Волкова А., Башкортстан Республикасының атказанган артисты Калинина Е., Башкортстан Республикасының атказанган укытучысы Муллабаева Лалә, Россия Федерациясенең 2 нче дәрәҗәдәге Мария медаленә ия булучы, Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният эшлеклесе, Татарстан республикасының атказанган артисты Хәбибуллина Н.

## Искәрмәләр
## Сылтамалар
* Кафедра вокального искусства

Төркем:1937 елда туганнар
Төркем:1 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Ишембай районында туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе