open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Freestyle Script

**Freestyle Script** – шрифт, билгеләнгән буенча Мартин Веит 1981 елда. Куе төстәге версия Freestyle Script булды билгеләнгән 1986 елда. Adobe, ITC һәм Letraset тора республикабызның Freestyle Script. Ул бар 4 версияны: Regular, Bold, SH Reg Alt, һәм SB Reg Alt.

## Искәрмәләр

Төркем:Шрифтлар
Heineken

**Heineken** - 1864 елда нигезләнгән Нидерланд сыра кайнату ширкәте.

## Heineken Россиядә

Нидерланд компаниясе Россиядә 2002 елдан бирле эшли, «Берләшкән пивоварни Хейнекен» ҖЧҖ һәм Россиядә 7 сыра кайнату заводы бар:

«Пивоварня Хейнекен» (Санкт-Петербург),

«Себер Пивоварня Хейнекен» (Новосибирск),

«Шихан (сыра кайнату ширкәте)» (Стәрлетамак),

«Волга» (Түбән Новгород),

«Патра» (Екатеринбург),

«Байкал» (Иркутск),

«Амур-пиво» (Хабаровск).

Россия предприятиеләре — «Heineken», «Amstel», «Edelweiss», «Guinness Original», «Gösser», «Buckler», «Zlatý Bažant», «Desperados», «Калинкинъ», «Königsberg», «Бочкарев», «ПИТ», «Ау», «Степан Разин», «Три медведя», «Doctor Diesel», «Урал», «Седан», «Урал Окское», «Жигулевское Хейнекен», «Патра», "Атучы»," Остмарк», "Ирекле Себер»," Ныклы», "Байкал Яры"» исемдәге брендлар җитештерелә.

2006 елның ноябрендә Америка Anheuser-Busch лицензиясе буенча " Bud» сыра җитештерә башлады. Калининградның заводында Kirin компаниясе заказы буенча шул исемдәге бренд җитештерелә. Контракт 2008 ел ахырында тәмамланды.

Heineken Guinness Draught һәм Kilkenny премиаль брендларының эксклюзив дистрибьюторы булып тора, алар бөтен Россия буенча пабларда сатыла.

2006 елда Россия сыра кайнатмалары компаниянең 13,7 млн. гектарлы сыра җитештерде. 2006 ел нәтиҗәләре буенча Россиядә компания базарының өлеше — 16,2 %, 2007 ел нәтиҗәләре буенча 12,8% тәшкил иткән.
## Искәрмәләр

Төркем:Heineken International
Bavaria

**Bavaria** - 1680 елда нигезләнгән Нидерланд сыра кайнату ширкәте.
## Искәрмәләр
Amstel

**Amstel** - 1870 елда нигезләнгән Нидерланд сыра кайнату ширкәте.

Төркем:Әлифба буенча компанияләр
Төркем:1870 елда нигезләнгән ширкәтләр
Төркем:1980 елда ябылган ширкәтләр
Төркем:Нидерландларның сыра җитештерү ширкәтләре
Пхра Тат Дум

**Пхра Тхат Дум** (Таи телендә:พระธาตุดุม) Сакон Нахон Провинциясендә Тамбон Нгев Донда, Праттхана Сукса Мәктәбеннән 3 километрда урнашкан. Башта шул ук латерит нигезендә 3 кирпеч Кхмер архитектурасы пагодасы булган, әмма хәзер берсе генә тора. Пагодалар 16-ынчы Буддист гасырда төзелгән булган.
Пхра Тхат Дум латериттан Пхра Тхат Нарай Ченг Венг белән шул ук чорда төзелгән ступа, әмма ступа кечерәк һәм нигезсез. Төньяк аркада терәлеп утырган Ходай Вишнуны күрсәтүче тоташтыргыч бар. Дәвам итеп, Раху өстендә төрле хайваннарга атланган Ходайлар кисеп ясалган.

## Тышкы сылтамалар
* Tourism Authority of Thailand 

Төркем:Һинд дине
Бабур исемендәге Ош Дәүләт академия үзбәк театры

**Бабур исемендәге Ош Дәүләт академия үзбәк театры** () — Ош шәһәрендә урнашкан үзбәк театры, Кыргызстан иң өлкән профессиональ театры, Үзәк Азия икенче иң борынгы театры.

Төркем:Театрлар
Төркем:Әлифба буенча театрлар
Төркем:Кыргызстан
Төркем:Үзәк Азия
Төркем:Кыргызстан театрлары
Төркем:Үзбәк театрлары
Калибари Мандир, Пешавар

Калибари Гыйбадәтханәсе, , координаталары: 34°01 N, 71°35 O, Пакьстанда, Хайбер Пахтунхва штатында, Пешвар даирәсендә Кали Алиһәсенә багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе,
Пакьстан Һинду Шурасы тарафыннан идарә ителә. Веб-сайт: http://www.pakistanhinducouncil.org/ 
  
**Калибари Мандир** (Урду телендә: کالی باری مندر) ул Пакьстанда Хайбер Пахтунхвада Пешварда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Бу гыйбадәтханә Кали Алиһәсенә багышланган һәм Дурга Пуджа төп фестиваль булып тора.

## Тарихы
Ул Пешаварда Горакнатх Мандир һәм Даргаһ Пир Ратан Натх Джи Һинду Мандир белән беррәттән сакланып калган әз Һинд дине гыйбадәтханәләрнең берсе. Мәхкәмә Evacuee Trust Property Board оешмасына Горакнатх Мандирны ачарга әмер биргән, ул елына бер мәртәбә Дивалида ачыла.

## Тышкы сылтамалар
* Pakistan Hindu Council website 
* Evacuee Trust Property Board (ETPB) website

## Шулай ук карагыз
* Пакистанда Һинд дине
* Evacuee Trust Property Board
* Һинглаҗ Мата
* Катасраҗ гыйбадәтханәсе
* Кришна Мандир җимерү турында мәгълүмат
* Мултам Кояш Гыйбадәтханәсе
* Прахладпури Гыйбадәтханәсе, Мултан
* Садх Бело
* Шивахаркарай
* Шив Мандир, Умеркот
* Шри Варун Дэв Мандир
* Тилла Джогиан

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шактизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Фишер

**Фишер** — фамилия
* Роберт Фишер (1943-2008), шахматчы, дөнья чемпионы.
* Вильям Фишер (*[[Рудольф Абел]]*) (1903-1971), разведчик, ДИК полковнигы.
* Дъор Фишер (1981), баскетболчы.
* Курт Фишер (1900-1950), Алмания сәясәтчесе.
----
* Кэрри Фишер (1956-2016), АКШ кино актрисасы.

Төркем:Фамилияләр
Халыкара тимер-бетон федерациясе

**Тимер-бетон буенча халыкара федерация** (, ) — бетон һәм тимер-бетон эшләнмәләр буенче гыйльми тикшеренүләр үткәрүгә һәм төзелештә куллануга булышлык күрсәтүче халыкара иҗтимагый оешма.

Федерация 1998 елда ике иҗтимагый оешма кушылудан  барлыкка килә. Болар — «Европа бетон һәм тимербетон комитеты» (, , ) һәм «Алдан көчәнеш бирелгән тимер-бетон буенча халыкара федерация» (, , ) — 1950 еллар башында Европа галимнәре, тауарлыклы бетон җитештерүчеләр һәм төзелеш буенча подрядчылар инициативасы буенча төзелгән оешмалар.

## Чыганаклар
* Кодекс-образец ЕКБ-ФИП для норм по железобетонным конструкциям: Пер. с фр. / [Евро-междунар. ком. по бетону], Междунар. система об+ед. техн. норм по строит. конструкциям 

## Сылтамалар
* fib  - сайты
* Ассоциация «Железобетон»  — Россиядагы сайты

## Искәрмәләр


Төркем:Халыкара оешмалар
Роман Яковлев

**Роман Яковлев** (, ,  — , ) — Россия волейболчысы, Россия чемпионатларының алтын (1996/97, 1997/98, 2013/14), көмеш (1995/96, 1998/99, 2010/11) һәм бронза (2009/10) призчысы, Украина (1993/94) һәм Италия (2001/02) чепмионы, 2000 елгы Олимпия уеннарының көмеш мидәле иясе, Дөнья кубогы иясе (1999, 2011), дөнья чемпионатының көмеш призчысы (2002), Европа чемпионатларының көмеш (1999) һәм бронза (2001, 2003) призчысы, дөнья лигасының алтын (2002), көмеш (1998, 2000) һәм бронза (2001) призчысы.
Максим Якуценя

**Максим Якуценя** (, ,  — , ) — Россия һоккейчесе (һөҗүмче), Россия чемпионатының бронза призчысы (2007), КХЛның көмеш (2013) һәм бронза (2012, 2018) призчысы.
Йөрген Ялланн

**Йөрген Ялланн** (, ,  — , ) — Норвегия һөнәри футболчысы (ярымсакчы), футбол тренеры.

Төркем:«Рубин» футбол клубы
Василий Яницкий

**Василий Яницкий** (, ,  — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1942).
## Искәрмәләр
Алексей Яхин

**Алексей Яхин** (Алексей Әлфрит улы Яхин, ,  — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
## Искәрмәләр
Сергей Яшин

**Сергей Яшин** (, ,  — , ) — СССР һәм РФ һоккейчесе, Олимпия уеннары (1988), дөнья (1986, 1989) һәм Европа (1985-1986, 1989) чемпионы, СССР чемпионатларының алтын (1990), көмеш (1980, 1985-87) һәм бронза (1981-83, 1988) призчысы.
Алексей Яшмолкин

**Алексей Яшмолкин** (, ,  — , ) — көйязар, Мари АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1985), Олык Ипай исемендәге яшьләр премиясе лауреаты (1982), Мари Иле дәүләт премиясе лауреаты (1986), РФның атказанган сәнгать эшлеклесе (1991).
Нанпая Гыйбадәтханәсе

**Нанпайя Гыйбадәтханәсе** (pʰəjá tɕáʊɴ, турыдан-туры мәгънәдә "сарай гыйбадәтханәсе") ул Бирмада (Баганнан көньякта урнашкан авылда) Мьинкабада урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Мануһа Гыйбадәтханәсе белән янәшә тора һәм Татон Патшалыгының Макута Патшасы тарафыннан төзелгән. Ул туфрак эремәсе, таш, һәм кирпеч кулланып төзелгән булган һәм Мануһаның резиденциясе булган. Гыйбадәтханәдә Брахманың катлаулы киселгән сурәтләре бар һәм шулай ук башка Һинд дине Ходайларының сурәтләре бар. Шулай ук Мануһа Мон халкыннан булганга күрә, гыйбадәтханәдә Моннарның фигуралары һәм символлары күп, хамса (кош)ларын да кертеп.

## Искәрмәләр
*

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Бантеай Самре

**Бантеай Самре** Камбоджада, Көнчыгыш Барайдан 400 м көнчыгышка таба урнашкан гыйбадәтханә.   Ул Сурьяварман II вакытында төзелгән булган, һәм шулай ук Ясоварман II вакытында 12-енче гасыр башында һәм Angkor Wat стилендагы Һинд дине гыйбадәтханәсе булып тора.
Инд-Кытайның борынгы кешеләре хөрмәтенә Самре дип аталган гыйбадәтханәдә Бантеай Шрейдагы кебек үк шул ук материаллар кулланган.
Бантеай Самре 1936 елдан бирле 1944 елга кадәр Морис Глэз тарафыннан бик яхшы төзекләндерелгән булган. Бердәнбер уксыман манараның конструкциясен шунда ук төбәкнең башка Томманон һәм Чау Сай Тевода кебек гыйбадәтханәләр белән беррәттән Angkor Wat стилена кертеп була. Бу гыйбадәтханә төньяк-көнчыгыш Таиландның кайбер монументларына охшаш булганга күрә, ул компакт Пхимай тарихи парк кыяфәтенә охшаш. Аның нигезләве турында язмалар булмаса да, ул Патша Сурьяварман II хөкеме вакытында югары сарай яны рәсмие тарафыннан төзелгән дип фараз итәргә була.

## Планы
Аның изге урыны өстендә бердәнбер манарасы бар һәм ул мандапага антарала белән тоташтырылган. Моның барысының да як-ягында ике китапханә бар һәм ансамбльне ике концентрик галерея уратып ала. Бантеай Самре янында көнчыгышта озын күтәрелгән 200 м. лы тротуар бар. 350 м лы авеню Көнчыгыш Барайга илтә һәм гыйбадәтханәнең көнбатышында аның ахырында хачсыман тераса бар. Тышкы койма 6 м биеклектә һәм эчке койманың кардиналь нокталарында гопуралар бар.

## Галерея


File:Banteay Samre, Cambodia (2211425643).jpg
File:Banteay Samre, Cambodia (2212220940).jpg
File:Banteay Samre - 009 War Scene (8583460309).jpg
File:Cambodge-BanteaySamré1.JPG
File:Cambodge-BanteaySamré3.JPG



## Билгеләмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Banteay Samre, Photographic Documentation and Gallery

## Искәрмәләр
*
*

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Эраст Янишевский

**Эраст Янишевский** (, ,  — , ) — математик, Казан университеты профессоры, Казан шәһәр башлыгы (1871-1881), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1873).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Николай Лобачевский музее
* Татарстан тарихы
Владимир Алафузов

**Владимир Алафузов**, Владимир Антон улы Алафузов (, *[[1901 ел]]ның   [[17 июнь|(17) июне]], [[Русия империясе|РИ]], [[Лифляндия губернасы]], [[Рига]] — [[1966 ел]]ның [[30 май|30 мае]], [[СССР|ССРБ]], [[РСФСР]], [[Ленинград]]*) — хәрби-диңгез эшлеклесе, хәрби-диңгез фәннәре кандидаты (*[[1954 ел|1954]]*), профессор (*[[1955 ел|1955]]*), адмирал (*[[1944 ел|1944]]*). Хәрби идарә итү стратегиясе һәм теориясе буенча гыйльми хезмәтләр авторы.

## Тәрҗемәи хәле
1901 елның  (17) июнендә Ригада туган. 1918 елдан Кызыл флотта. М. В. Фрунзе исемендәге хәрби-диңгез укуханәсен (*[[1925 ел|1925]], хәзерге Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты*), Хәрби-диңгез академиясен (*[[1932 ел|1932]]*) тәмамлаган.

1936-1939 елларда Испаниядә Ватандашлар сугышында катнаша, 1937-1938 елларда баш хәрби-диңгез киңәшчесе.

1939-1940 еллардагы Совет-фин сугышында ССРБ Хәрби-Диңгез флоты Баш штабының Балтика флотындагы вәкиле.

Бөек Ватан сугышы елларында: 1942-1943 елларда ССРБ Хәрби-Диңгез флоты Баш штабының башлыгы в. б., 1943-1944 елларда Тын океан флоты штабы башлыгы, 1944-1945 елларда ССРБ Хәрби-Диңгез флоты Баш штабының башлыгы, 1945-1948 елларда Хәрби-диңгез академиясенең башлыгы.

1948 елда ССРБ Югары судының хәрби коллегиясе тарафыннан «*Бөек Ватан сугышы елларында Бөекбритания һәм АКШка яшерен документларны тапшырган*» дигән гаепләү белән 10 елга ирегеннән мәхрүм ителә. 1953 елда исеме аклана, ССРБ Хәрби-Диңгез флотындагы хезмәт урынында торгызыла, дәүләт бүләкләре, хәрби дәрәҗәләре кире кайтарыла.

## Хезмәтләре
# Доктрины германского флота. М., 1956.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Ике Ленин ордены
* Өч Кызыл Байрак ордены
* 1нче дәрәҗә Ушаков ордены
* Ватан сугышы ордены
* Кызыл Йолдыз ордены
* *медальләр*
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Большая российская энциклопедия. В 30 томах. Том 1 (А-Ан). М.: НИ БРЭ, 2005. ISBN 5-85270-329-X

## Сылтамалар
*   Управление академии. Алафузов Владимир Антонович (1901-1966)
*   Alafuzov, Vladimir Antonovich

Төркем:Адмираллар
Төркем:Ушаков ордены кавалерлары
Төркем:Испания Ватандашлар сугышында катнашучылар
Төркем:ССРБ хәрби диңгезчеләре
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Хәрби-диңгез фәннәре кандидатлары
Төркем:Фрунзе исемендәге хәрби-диңгез укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Хәрби академия тәмамлаучылар
Алафузов театры

**Алафузов театры** — 1898 елда Казанда ачылган театр. XIX гасыр азагының тарихи һәм архитектура истәлеге. Театр Казанның Алафузов — Архангел (*[[1928 ел]]дан Гладилов*) урамында урнашкан.

## Тарих
1898-1900 елларда эшчеләр өчен клуб-театр бинасы буларак төзелгән. 1нче гильдия сәүдәгәр Иван Алафузов (*[[1837 ел|1837]]-[[1891 ел|1891]]*) акчасына архитектор Л. К. Хрщонович проекты буенча *классицизм* юнәлешендәге *эклектика* стилендә корылган.

Башта «Алафузов сарае» дип аталган, соңыннан «Алафузов театры» исемен алган. 1909 елдан — фабрика каршында «Александр II исемендәге мәгърифәт йорты». Әлеге йортның мәктәбе, аптекасы, эшчеләр өчен табиб кабул итү бүлмәсе, ашханәсе була.

«Артистлар иптәшлеге» һәр атна саен рус телендә спектакль куя, сирәк кенә татарча спектакльләр дә уйнала. 1905 елдан соң Габдулла Кариев труппасы Алафузов театрына килеп, бер-ике кат спектакль куя. Куелган әсәрләр: «Оят, яхуд күз яше», «Каенана өйдә булса, эшнең асты өскә килә», «Ачлык кушты», «Бәхетсез егет». 1917 елда «Хаҗи әфәнде өйләнә» уйнала. «Саташкан кыз» спектаклен куярга әзерләнгәндә, 40нчы заводта шартлау булып, театр бинасының тәрәзәләре ватылып, бинаның кайбер җирләренә зыян килә. Бинаны төзәттермичә, спектакль куярга мөмкин булмаганлыктан, «Саташкан кыз» спектакле уйналмый кала.
 
Алафузов театрында хезмәткәрләр өчен бию кичәләре, әдәби укулар һәм «томанлы картиналар» (*беренче фильмнар шулай аталган*) белән лекцияләр оештырыла. Елга ун тапкыр эшчеләр өчен махсус кичәләр оештырыла, Казан университеты һәм Казан руханилар академиясе професорлары якшәмбе көннәрендә гомуми белем бирү фәннәреннән лекцияләр укый. Эшчеләр театрдагы кибеттән тауарны кредитка ала алган (*хезмәт хакларының 3/4 өлеше кадәр*).

Октябрь инкыйлабыннан соң Алафузов театры «Эшчеләр сарае» исемен йөртә. Аннары театр бинасында В. И. Ленин исемендәге Казан җитен комбинатының Мәдәният йорты урнаша.

1918-1919 елларда Касыйм Шамил Алафузов театрында «Казан Татар балалар труппасы» оештыра. «Корымчы бабай», «Шүрәле» спектакльләре әзерләнеп, балаларга күрсәтелә.

1996 елда бина Казан татар яшь тамашачы театры карамагына бирелә. 2012 елда бина авария хәлендә дип табылгач, театр бинадан чыгарыла.

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

## Әдәбият
# *Мансур Лисевич.* Алафузовская империя. *Китапта*: История Казани глазами эрудитов. К.: Титул-Казань, 2011. ISBN 978-5-7497-0017-6
# Татар театры (1906-1926). Тулыландырылган икенче басма. К.: «Мәгариф», 2003. ISBN 5-7761-1316-4

## Сылтамалар

## Искәрмәләр


Төркем:Казан театрлары
Төркем:Ябылган театрлар
Мәскәү берләшкән энергетика компаниясе

**Мәскәү берләшкән энергетика компаниясе** (МОЭК)— Русиянең төбәк энергетик компаниясе, Газпром составында. Мәскәү кулланучылар һәм якындагы кайбер шәһәрләрен җылылык белән һәм кайнар су белән тәэмин итүче. Эшчәнлек өлкәсенә җитештерү, транспорт,җылылык энергиясе керә.

Мәскәү берләшкән энергетика компаниясе Мәскәүнең 96 % халыкка хезмәт күрсәтә, шулай ук йөзләгән предприятиелар һәм оешмаларга.

«МОЭК» составында 226 җылылык станцияләр, гомуми куәте 17 529,2 Гкал/сәг, шулай ук 8 объектларын электр энергиясен җитештерүнең, шул исәптән 6 ГТЭС, 1 мини-ТЭЦ һәм 1 энергокомплекс гомуми электр егәрлеге 193,3 Мвлы һәм җылылык куәте 130,8 Гкал/сәг.

Акционерлар: «Газпром» (89,98 % устав капиталы), «ҖЧҖ МОЭК-Финанс» (3,32 %), башка акционерлар (6,70 %)[2].
## Моны да карагыз
## Искәрмәләр

Төркем:Русия ширкәтләре
Алафузов

**Алафузов** — фамилия. Грек теленнән кергән.
* Иван Алафузов (1837-1891), Казанның 1нче гилдия сәүдәгәре.
* Владимир Алафузов (1901-1966), адмирал.

## <small>Моны да карагыз</small>
* Алафузов театры  — Казандагы театр.
* Алафузов урамы — Казанның Киров районындагы урам (*элекке Карл Либкнехт урамы*).

Төркем:Фамилияләр
Акбүзат (эпос)

**Акбүзат** (башкорт теле: *Аҡбуҙат*) -  башкорт сүз сәнгате комарткысы, дастан. "Урал-батыр" эпосының логик дәвамы. Шигъриятле сибелүчән формада яшәп килә.

## Тарих
Мөхәммәтша Бурангулов тарафыннан 1917 елды Ырымбур губернасы Ырымбур өязе Бабалар авылы Гатиятулла Биккинидан язып алына.

## Тавсирланма
Төп темасы — батырның кешеләр бәхете өчен көрәше, гаделлекнең бәйрәм итүе. Традицион образлар (Акбүзат, Һомай,Каһкаһә) әсәрнең акыл сәнгатьле мәгәнәсен ачырга ярдәм итә. Ата әнисен Мәчем хан куштаннары үтергәннән соң, атасыз-анасыз төп каһарман Сәүбән атасы Сыры батыр, олатасы Идел һәм датасының атасы Урал батырның изге эшләрен дәвам итә.

Су асты батшасы кызы Нәркәс ярдәмендә Акбүзатны һәм булат кылычны кулга төшергәч, Сәүбән җиңеп булмаслык физик чын була. Атны авызлыклау мотивы эпоста мөһим роль уйнай. Акбузат ярдәмендә төп каһарман хакта һәм аждаһаларны юк итә, Шүлгәннең су асты батшалыгы җимерә, Мәчем ханнан үчен ала, ары ыруг башлыклары булып китәчәк Ирәндек, Катай, Кыпчак, Табын, Тамъян, Төкләс, Юрматы батырларны коллыктан коткара.

Бөтен дошманнарын җиңгәч, Сәүбән үзендә матрилокаль никах дәвере хатын кызларының фигыль сызатларын туплаган Нәркәс белән кавыша.

Акбузат тигез булмаган ике хронологик сюжет катламы ачык аерыла. Архаик хыялый сюжетта кешенең табигать стихиясенә каршы аңсыз көрәше сүрәтләнә. Соңгырак катлам кабиләләрнең кушылуы һәм башк. халкының оеша башлавы чорын чагылдыралар.

Комп. Х.Ш.Заимов һәм А.Э.Спадавеккиа дастан мотивлары буенча "Акбүзат" операсын иҗат итә. Башкортстан Рус дәүләт академия драма театрында рок-операсы (А.А.Кортнев либреттосы, С.С.Чекрыжева муз.) куелган. Эпосның бармак матбугат тексым архивта саклана.

## Башкортстан районнары символикасында (көмөш ат )

Coat of Arms of Abzelil rayon (Bashkortostan).png|Әбҗәлил районы гербы
Coat of Arms of Baimak rayon (Bashkortostan).png|Баймак районы гербы
Coat of Arms of Belebei rayon (Bashkortostan).png|Бәләбәй районы гербы
Coat of Arms of Yanaul rayon (Bashkortostan).png|Яңавыл районы гербы
Coat of Arms of Davlekanovo rayon (Bashkortostan).png|Дәүләкән районы гербы
Coat of Arms of Duvan rayon (Bashkortostan).png|Дуван районы гербы
Coat of Arms of Ermekeevo rayon (Bashkortostan).png|Ярмәкәй районы гербы
Coat of Arms of Kigi rayon (Bashkortostan).png|Кыйгы районы гербы
Coat of Arms of Ilishevo rayon (Bashkortostan).png|Илеш районы гербы
Coat of Arms of Ufimskiy rayon (Bashkortostan).png|Уфа районы гербы
Coat of Arms of Uchaly rayon (Bashkortostan).png|Учалы районы гербы

## Моны да карагыз
*Куныр буга
*Заятүләк белән Сусылыу
## Тышкы сылтамалар
*Акбузат – һәйкәлдә мәңгеләштерелә

Төркем:Башкорт мифологиясе
Суржик

**Суржик** («икмәк оннан катнашмасы, төрле төр ашлык, мәсәлән, бодай һәм арыш») — украин һәм рус телләрен элементларын алган кушма тел. Россия, Украина һәм Молдовада таралган. Суржик - бу украин теле дә, рус теле дә түгел.

## Мисаллар
* В сємьє общаємся на українском язикє, даже на суржику, можно сказать… (Харьков, 2003).
* На руском і на украінском. Як придеться. Уже смєшаний, уже смєшаний… В общєм — смєсь получилась і всьо. Немає такого чистого, шоб рускій ілі украінскій. Одне слово руське, друге — украінське… (Харьков, 2003).
----
* Шо ти щас робиш?
* Як діла?
* Скіки тобі лєт?
* Шо ти можеш про це сказать? Будем ізучать чи ни?
* Даже не знаю, шо його робить.
* Шось я не пойму! Ти будеш платить ілі як?
(Харьковщина, 2011)
* Я трошки опаздую.
* Скiльки урэмя ?
----
* Первий, вторый(другый), трэтій, чэтвэртый.
* Скiльки тобі год?
* Нихай воны повыздыхают цы курвы.
* Цибарка, цибуля, дробына, сокира.
* Шо воны тоби казалы.
* Ты дывы який гарный хлопец.
* Вивторок, нидиля, вечерять.
(Красноград, 2012)
----
* Підожди
(Донецк, 2013)
Opel

**Opel** - 1862 елда нигезләнгән Алмания автомобилләр җитештерү ширкәте.

## Искәрмәләр
Mercedes-Benz

**Mercedes-Benz** - 1926 елда нигезләнгән Алмания автомобильләр җитештерү ширкәте.

Төркем:Германиянең автомобиль төзелеше ширкәтләре
Төркем:Әлифба буенча компанияләр
Төркем:1926 елда нигезләнгән ширкәтләр
Төркем:Германиянең автобус җитештерүчеләре
Төркем:Дизель двигательләрен җитештерүчеләр
Төркем:Mercedes-Benz
Төркем:Германиянең йөк автомобильләрен җитештерүчеләре
BMW

**BMW** - 1916 елда нигезләнгән Алмания автомобильләр һәм мотоцикллар җитештерү ширкәте.
Audi

**Audi** - 1909 елда нигезләнгән Алмания автомобилләр җитештерү ширкәте.

## Тарих
Ауди хәзерге вакытта Dkw, Horch, Audi һәм wander маркалары астында дүрт автомобиль һәм мотоцикл компанияләрен берләштерү нәтиҗәсендә барлыкка килгән Auto Union концерны варисы. Үзгәрешләр нәтиҗәсендә Ауди сәүдә маркасы гына калдырыла.

## Искәрмә
Volkswagen AG

**Volkswagen AG** - 1937 елда нигезләнгән Алмания автомобилләр җитештерү концерны (ширкәтләр төркеме).

## Тарих
Volkswagen тарихы 1933 елның көзендә «Кайзерхоф» кунакханә залларының берсендә башлана (Алман. Kaiserhof) Берлинда. Әңгәмәдәшләр өчәү иде: Адольф Гитлер (Алман. Adolf Hitler), Якоб Верлин (Алман. Jacob Werlin), «Даймлер-Бенц» вәкиле һәм Фердинанд Порше (Алман. Ferdinand Porsche).

## Искәрмә
Изге сугыш

**Изге сугыш** ()— Бөек Ватан сугышы чорындагы патриотик җыр, Ватанны саклаучылар гимнына әверелгән.

## Тарих
Бөек Ватан сугышы башланган ике көннән соң, 24 июньдә, бер үк вакытта «Известия» һәм «Кызыл йолдыз» газеталарда танылган шагыйре һәм сталин лауреаты В. И. Лебедев-Кумач имзасы белән «Изге сугыш» шагыйр басылды. Шунда ук соң композитор А. В. Александров аңа музыканы язган.

Сүзләрен һәм ноталарды бастырыу вакыт булмады һәм акбур белән тактала Александров язган тексты җырчылар һәм музыкантлар үз дәфтәрләренә күчерә.

1941 елның 26 июньдә Белорус вокзалында фронтка киткән төркемнәре өчен Кызыл армия җыр ансамбле беренче тапкыр бу җырны башкарды. 2005 елның маенда, бу хакта вакыйга истәлеккә вокзал бинасында мемориаль такта да ачылды.

Әмма 1941 елның 15 октябрь кадәр башына «Изге сугыш» киң башкарылманы, чөнки ул артык трагедик яңгырашлы дип саналды.
## Моны да карагыз
*Шайморатов генерал
Прасат Сикхорапхум

**Прасат Сикхорапхум** () ул Таиландта Сурин, Таиланд һәм Сисакет шәһәрләре арасында урнашкан Кхмер Империясе гыйбадәтханәсе. Ул Һинд дине табынуы өчен Патша Сурьяварман II тарафыннан 12-енче гасырда төзелгән булган.
Гыйбадәтханә биш комташ һәм кирпеч манарадан тора, нигезе латериттан. Төп манарада Шива, Брахма, Ганеша, Вишну һәм Уманы сурәтләүче комташ барельефлар бар. Ишек рамнарында апсаралар, дэваталар һәм дварапалалар тупланмалары бар. Гыйбадәтханә Буддистлар куллануы өчен 16-ынчы гасырда әверелдергән булган. Манара түбәләрендә Лаос тәэсире архитектур кертемнәре күренеп тора. Гыйбадәтханәнең исеме Көньяк Һиндстан "шикхара" сүзеннән килеп чыккан, ул манара изге урыны дигәнне аңлата.

## Галерея

Prasat Sikhoraphum Detail 1 - Sikhoraphum.jpg
Dragons Prasat Sikhoraphum.jpg
Prasat Sikhoraphum Detail 2 - Sikhoraphum.jpg
Prasat Sikhoraphum-pano-1.jpg


## Искәрмәләр

*Michael Freeman, *A guide to Khmer temples in Thailand & Laos*, Rivers Books, 1996 
*Michael Freeman, *Palaces of the Gods: Khmer Art & Architecture in Thailand*, River Books, 2001 
*Yoshiaki Ishizawa, *Along The Royal Roads To Angkor*, Weatherhill, 1999 
*Claude Jacques and Philippe Lafond, *The Khmer Empire*, River Books, 2007 
*Vittorio Roveda, *Images of the gods: khmer mythology in Cambodia, Thailand and Laos*, River Books, 2005 
*Betty Gosling, *Origins of thai art*, River Books, 2004 
*Carte animée de l'empire khmer de 100 à 1500 AD

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Һинд дине
Төркем:Шиваизм
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Олыча

**Олыча** — Зөя кушылдыгы. Татарстанның Югары Ослан һәм Кайбыч районнары биләмәләрендә ага. Елга  Зөя елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 7 км.

## Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейныннан тыш).

Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010400612112100002607
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100260
* Бассейн коды — 08.01.04.006
* ГӨ буенча  — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 

Төркем:Татарстан елгалары
Дөя сеңере

**Дөя сеңере** (*астрагал*, ) — күбәләкчәчәклеләр гаиләлегенә караган үсемлекләр ыругы.

## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Мосводоканал

**«Мосводоканал» акционерлык җәмгыяте** — Россияда иң эре су тәэмин итү компаниясе, Мәскәү агломерациясендә эшли. Мосводоканал эчәргә яраклы су җитештерә, ташландык суларны тазарта.

Мосводоканал тарихы башлана 1779 елның 28 июнь көндә башлана. Екатерина II Мытищи суүткәргеч төзү турында указга кул куйды. Аны ачу тантанасы 25 яшьлек елдан соң, 1804 елның 28 октябрь көндә булды.

Төркем:Мәскәү ширкәтләре
Гленн Клоуз

**Гленн Клоуз**, Гленда Вероника Клоуз  (, *[[1947 ел]]ның [[19 март]]ы, [[АКШ]], [[Коннектикут]], Гринвич*) — АКШ кино һәм театр актрисасы, продюсер, җырчы. Ике мәртәбә «Алтын глобус» (*[[:ba:Алтын глобус|ba]]*) (*[[2005 ел|2005]], [[2008 ел|2008]]*), өч мәртәбә «Эмми» (*[[1995 ел|1995]], [[2008 ел|2008]], [[2009 ел|2009]]*), өч мәртәбә «Тони» (*[[1984 ел|1984]], [[1992 ел|1992]], [[1995 ел|1995]]*) кино премияләре лауреаты. Алты мәртәбә «Оскар» премиясе (*[[1983 ел|1983]], [[1984 ел|1984]], [[1985 ел|1985]], [[1988 ел|1988]], [[1989 ел|1989]], [[2012 ел|2012]]*) номинанты.

## Тәрҗемәи хәле
  

1947 елның 19 мартында АКШның Коннектикут штатында Гринвич шәһәрендә туган. Балачагы Конгода үтә. Әнисе — Бетти Клоуз (), югары катлау җәмгыяте вәкиле, әтисе Уильям Клоуз (, (*[[1924 ел|1924]]–[[2009 ел|2009]]*)) Бельгия Конгосында медицина клиникасын җитәкли. Гленның ике кыз туганы — Тина һәм Җесси, ике ир туганы (*әти-әнисе [[Африка]]да чакта уллыкка алган*) — Александр (*Сэнди*) һәм Тамбов Мисоки бар. Әтисе кызын да табиб итеп күрәсе килә. Әмма Гленн актриса булырга хыяллана. Швейцариядә Изге Георгий интернат-мәктәбен () тәмамлагач, Виргиния штатындагы Уильямсберг шәһәрендәге Вилһельм һәм Мэри көллиятенең  () театр бүлегенә *[[профессор]]* Һовард Скаммон () кул астында театр һәм анропология белгечлекләренә укырга керә.

1967 елда, егерме яшендә, Бродвейда театрда чыгыш ясый башлый. Театрда уйнаган иң билгеле роле — Эндрю Ллойд-Уэбберның «Сансет бульвары» () мюзиклындагы Норма Десмонд  () роле.

1982 елда кинода беренче зур ролен — Америка режиссеры Җорҗ Рой Һиллның «Гарп буенча тормыш» (, 1982) фильмында Җенни Филдс ролен уйный. Әлеге роле өчен 1983 елда «Оскар» премиясенә тәкъдим ителә, ләкин премия бирелми.

Кинодагы иң билгеле роле — Бөекбритания  режиссеры Стивен Фризның «Куркыныч элемтәләр» (, 1988) фильмындагы маркиза де Мертей роле.

1990 еллардан башлап, күбрәк телевидениедәге сериалларда төшә.

## Гаилә хәле
I ире (*1969—1971 елларда*) — *гитарист* Кабот Уэйд.
II ире (*1984—1987 елларда*) — *бизнесмен* Җеймс Марлас.
III ире-өйдәше (*1987-1991 елларда*) — *продюсер* Җон Старк. *Кызлары* Энни Мод Старк (*[[1988 ел|1988]]*).
IV ире (*2006—2015 елларда*) — *эшмәкәр* Дэвид Эванс Шоу.

## Әдәбият
# Мартта кабынган йолдызлар. Гленн Клоуз. «Сөембикә», 2017 ел, март, 63нче бит.

## Сылтамалар
*  Гленн Клоуз. IMDb
* Глен Клоуз. Твиттер
*  Гленн Клоуз.  Masterworks  Broadway

## Искәрмәләр


Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:АКШ актрисалары
Төркем:АКШ кинематографы актрисалары
Төркем:АКШ җырчылары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:Вилһельм һәм Мария көллиятен тәмамлаучылар
Төркем:«Алтын глобус» премиясе лауреатлары
Төркем:«Эмми» премиясе лауреатлары
Төркем:«Тони» премиясе лауреатлары
Төркем:Продюсерлар
Төркем:«Оскар» кинопремиясе номинатлары
Гәнҗә

**Гәнҗә** () — Азәрбайҗанның җөмһүрият буйсынуындагы шәһәре.
## Халык

## Шәхесләр
* Акоп Акопян (1866―1937), Әрмәнстан ССР һәм Грузия ССРның халык язучысы (1923).
## Искәрмәләр

Төркем:Азәрбайҗан шәһәрләре
Төркем:Гәнҗә
Миңгечәвер

**Миңгечәвер** () — Азәрбайҗанның җөмһүрият буйсынуындагы шәһәре.
## Халык

## Искәрмәләр

Төркем:Азәрбайҗан шәһәрләре
Натлаунг Кьяунг Гыйбадәтханәсе

**Натхлаунг Кьяунг Гыйбадәтханәсе** (,  ; турыдан-туры мәгънәдә "рухларны чикләүче изге урын" ул Вишнуга багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Бирмада, иске Баган шәһәр стеналары эчендә урнашкан (Координаталары: 21.168965° N, 94.862738° О)
Натклаунг Кьяунг Гыйбадәтханәсе Татбьиннью Гыйбадәтханәсеннән көнбатышта урнашкан һәм Баганда бердәнбер сакланып калган Һинд дине гыйбадәтханәсе булып тора. Натклаунг Кьяунг Гыйбадәтханәсе Баганда иң борынгы гыйбадәтханәләрнең берсе һәм Патша Анавратха хөкеме вакытында 11-енче гасырда төзелгән булган. Кайбер тарихчылар ышануынча гыйбадәтханә 10-ынчы гасырда Патша Ньяунг-у Саврахан хөкеме вакытында төзелгән булган (шулай ук Таунгтхугьи буларак мәгълүм). Гыйбадәтханә башта 11-енче гасырда Һинду Бирма Һиндлеләре өчен төзелгән булган, боларга Патша хезмәтендә сәүдәгәрләр һәм браминнар кергән. Баштагы гыйбадәтханәнең күп структуралары юкка чыккан, гәрчә төп зал калса да. Башта гыйбадәтханәдә Вишнуның 10 Аватары сыннары булган, боларга Гаутама Будда кергән; шулай да хәзерге вакытта җидесе генә сакланып калган. Кирпеч гыйбадәтханә изоляцияләнгән булган һәм күп еллар буена төзекләндерелмәгән булган, җир тетрәүләр тарафыннан җимерелгән булган.
Гыйбадәтханә квадрат шаблонда куелган һәм өскә калкучы өске террасалары бар. Аны, мөгаен, безнең эраның 10-ынчы гасырында бу һәм башка гыйбадәтханәләр өстендә эшләү өчен Баганга (Паганга) китерелгән Һиндле һөнәр ияләре төзегән. Баганда иң борынгы гыйбадәтханә буларак, ул аннан соң булган күп башка Буддист структураларга тәэсир иткән һәм илһамландырган.

## Шулай ук карагыз
*Тхатбьиннью Гыйбадәтханәсе – Натлаунг Кьяунг гыйбадәтханәсеннән көнчыгышта
*Ананда Гыйбадәтханәсе – Натлаунг Кьяунг гыйбадәтханәсеннән 0.4 миляда
*Бупая Пагода – Натлаунг Кьяунг гыйбадәтханәсеннән 0.6 миляда
*Дхаммаянгьи Гыйбадәтханәсе – Натлаунг Кьяунг гыйбадәтханәсеннән 0.8 миляда
*Көньяк-Көнчыгыш Азиядә Һинд дине
*Һинд дине гыйбадәтханәсе

## Галерея

File:Nathlaung Kyaung Temple.jpeg|Натлаунг Кьяунг Гыйбадәтханәсе
File:Images of Hindu Gods at the entrance of Nathlaung Kyaung Temple.jpg|Керүдә Һинд дине Ходайлары сурәтләре
File:Nat-Hlaung Kyaung Vishnu Statute.JPG|Мьянмада, Баганда, Нат-Клаунг Кьяунг Гыйбадәтханәсендә җиде Вишну сыннарының берсе. Башта Вишнуга багышланган 10 пот булган; өчесен алып куйганнар, берсе Берлинның Даһлем Музеенда.
File:Stone Inscription at Nathlaung Kyaung Temple.jpeg|Натлаунг Кьяунг Гыйбадәтханәсендә Бирма телендә язылган таш язма


## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* Nathlaung Kyaung Temple (built c. 931), with images and text by Robert Fiala of Concordia University, Nebraska, USA
*
* Location map of Nat Hlaung Kyaung Temple  Go Historic Maps

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Нахчыван

*[[Ростов-на-Дону]] шәһәренә кушылган [[Дондагы Нахчыван]] ([[:ru:Нахичевань-на-Дону|ru]]) белән бутамагыз.*

**Нахчыван** () — Азәрбайҗанның җөмһүрият буйсынуындагы шәһәре. Нахчыван Автономияле Республикасының башкаласы. 
## Халык

## Искәрмәләр

Төркем:Азәрбайҗан шәһәрләре
Төркем:Нахчыван Автономияле Республикасы
Ханкәнде

**Ханкәнде** (), **Степанакерт** () — танылмаган Таулы Карабаг Республикасында республика карамагындагы шәһәр һәм ТКРның башкаласы; Азәрбайҗанда республика карамагындагы шәһәр.

## Халык

## Шәхесләр
* Серж Саргсян

## Искәрмәләр

Төркем:Азәрбайҗан шәһәрләре
Шри Кали Гыйбадәтханәсе

**Шри Кали Гыйбадәтханәсе** Бирма, Янгон шәһәр янында Кече Һиндстанда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул Тамил мигрантлары тарафыннан 1871 елда төзелгән булган, шул ук вакытта Бирма Провинциясе Британия Һиндстанының өлеше булган. Гыйбадәтханә үзенең төсле архитектурасы, бигрәк тә түбәсе өчен мәшһүр, анда күп Һинд дине Ходайларының рәсемнәре һәм таштан киселгән сурәтләре бар. Гыйбадәтханәне Бирма Һиндлеләре тәэмин итә.

## Шулай ук карагыз
* Натлаунг Кьяунг Гыйбадәтханәсе
* Нанпая Гыйбадәтханәсе

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Төркем:Шактизм
Telegram

**Telegram** — медиафайллар, хәбәрләр алмашу мөмкинлеген бирә торган кроссплатформалы белдергеч.

## Шулай ук карагыз
* WhatsApp
## Моны да карагыз
* Max
## Искәрмәләр

Төркем:Белдергечләр
Ширван

**Ширван** () — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесенең Сиирт иленә караган бер илчәдер.

## Географиясе
Ширван Төркиянең башкаласы Анкарадан көньяк-көнчыгышка таба 1365 чакрым ераклыкта урнашкан..

## Халык саны

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Турция // Большая российская энциклопедия : в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. 
* 
* 

*
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Сиирт иле илчәләре
Төркем:Төркия илчәләре
Җыерчыклы дөя сеңере

**Җыерчыклы дөя сеңере** () — күбәләкчәчәклеләр гаиләлегенең Дөя сеңере ыруына караган үсемлекләр төре.
## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Тамара Акулова

**Тамара Акулова**, Тамара Василий кызы Акулова (, *[[1957 ел]]ның [[25 март]]ы, [[Воронеж өлкәсе]],  Яңа Усман*) — РФ кино һәм театр актрисасы, педагог, РФ атказанган артисты (*[[2005 ел|2005]]*). Кырыклап фильмда уйнаган.

## Тәрҗемәи хәле
1957 елның 25 мартында Воронеж өлкәсендә «РФнең иң зур авылы» Яңа Усман авылында туган. Әнисе сәүдә өлкәсендә, әтисе почта җитәкчесе булып эшләгән. Кечкенәдән  һәвәскәрләр куйган спектакльләрдә катнаша. 1974 елда Воронеж технология институтында бер ел укыгач, 1975 елда зур конкурсны (*бер урынга 380 гариза*) үтеп, ВГИКка күчә, актерлык факультетында (*[[Сергей Бондарчук]], [[Ирина Скобцева]] остаханәсе*) укый. 1981 елдан  Максим Горький исемендәге киностудия актрисасы. «Бәхетсез Маша» () фильмында баш рольдә уйнарга чакыралар. Кинорежиссер Сергей Тарасовның «Мактаулы рыцарь Айвенго турында баллада» () фильмында уйнау танылу китерә. «Капитан Грантны эзләгәндә» (), «Якшәмбедә килүче әти» () фильмнарында уйный. 1990 еллардагы кризис вакытында кинода төшүдән туктап, шәхси уку йортларында актерлык осталыгыннан укыта.
 
Хәзерге вакытта ВГИКның актерлык факультетында актерлык осталыгы кафедрасында (*А. Я. Михайлов остаханәсе*) укыта.

## Гаилә хәле
I ире (*1976-1980 елларда*) — *балетмейстер* Юрий Шерлинг (*[[1944 ел|1944]]*), *[[яһүд]]*. *Кызлары* Анна (*[[1980 ел|1980]]*), *актриса*.
II ире — *режиссер* Эльёр Ишмухамедов (*1942*) *[[үзбәк]]*. *Уллары* Дмитрий (*[[1989 ел|1989]]*)

## Әдәбият
# Мартта кабынган йолдызлар. «Сөембикә», 2017 ел, март, 63нче бит.

## Сылтамалар
*  Тамара Акулова. IMDb
* *Татьяна Зайцева.*  Тамара Акулова: «Коля Еременко все понял правильно». 7дней.ru, 09.05.2012

## Искәрмәләр


Төркем:Россия актрисалары
Төркем:Россия кино артистлары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:ВГИК тәмамлаучылар
Төркем:Россиянең атказанган артистлары
Төркем:Педагоглар
Төркем:Вуз укытучылары
Тимур Акулов

**Тимур Акулов**, Тимур Юрий улы Акулов (, *[[1953 ел]]ның [[25 апрель|25 апреле]], [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[Үзбәкстан ССР]], Ташкәнт өлкәсе, [[Яңыюл]] — [[2018 ел]]ның [[2 май|2 мае]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) — ТР һәм РФ сәясәтчесе, Татарстан президентының халыкара мәсьәләләр буенча киңәшчесе (*[[1991 ел|1991]]-[[1995 ел|1995]]*), тышкы элемтәләр департаменты мөдире (*[[1995 ел|1995]]-[[2018 ел|2018]]1*), VI чакырылыш РФ Дәүләт думасы депутаты (*[[2012 ел|2012]]-[[2018 ел|2018]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1953 елның 25 апрелендә Үзбәкстан ССРның Ташкәнт өлкәсе Яңыюл шәһәрендә туа. 1970 елда Үзбәк ССР Ташкәнт өлкәсе Яңыюл районында күмәк хуҗалыкта эшли башлый. Совет Армиясендә хәрби хезмәт үтә. Ленинградның  С. Орджоникидзе исемендәге Балтика заводында слесарь-монтажлаучы булып эшли. «*Көнчыгышны өйрәнүче — тарихчы*»  белгечлеге буенча Ленинград дәүләт университетының көнчыгыш факультетын тәмамлаган  (*[[1979 ел|1979]]*). Гарәп, инглиз, үзбәк телләрен камил белә.

1979-1982 елларда Йәмәндә хәрби тәрҗемәче. 1982 елда фәнни китапханә хезмәткәре. 1983-1991 елларда Казан дәүләт университеты ассистенты. 1988-1991 елларда Йәмәннең Гәден шәһәрендә социаль фәннәр институтында укыта.

1991 елдан Татарстан президентының халыкара мәсьәләләр буенча киңәшчесе. 1994 елдан  Татарстан президенты каршында халыкара мәсьәләләр буенча Баш киңәшче. 1995 елдан ТР президентының тышкы элемтәләр департаменты мөдире — ТР президенты каршында халыкара мәсьәләләр буенча  Дәүләт киңәшчесе. 2010 елдан ТР президентының тышкы элемтәләр департаменты мөдире — ТР президентының халыкара мәсьәләләр буенча ярдәмчесе, 2011 елның мартыннан ТР президенты  ярдәмчесе.

2012 елның 29 июненнән VI чакырылыш РФ Дәүләт думасы депутаты.

1995-1996 елларда Әфганстанда Кандаһар шәһәрендә талиблар тарафыннан әсир итеп алынган Татарстан очучыларын азат итү турында сөйләшүләр алып бара.

2018 елның 2 маенда 66нчы яшендә Казанда вафат. Казанның Иске татар бистәсе зиратында җирләнде.

## Гаилә хәле
Ике улы. Өлкән улы, өйләнгән, ике баласы бар, кече улы Надир Акулов, 2011 елга кадәр РФнең Төрекмәнстандагы сәүдә вәкиллеге каршындагы Татарстанның тулы вәкаләтле вәкиллеге башлыгының урынбасары

## Сылтамалар
* Тимур Юрьевич Акулов. Рәсми Татарстан
*  Татарстан президентының элекке киңәшчесе Тимур Акулов вафат. Азатлык радиосы, 02.05.2018

## Искәрмәләр


Төркем:Россия сәясәтчеләре
Төркем:Татарстан сәясәтчеләре
Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутатлары
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Акулов

**Акулов** — фамилия.
* Тимур Акулов (1953-2018), РФ Дәүләт думасы депутаты.
----
* Тамара Акулова (1957), актриса.
 
## <small>Моны да карагыз</small>
* Акуловка — Тум өлкәсе, Кемерово өлкәсендәге елга.
* Окуловка — Новгород өлкәсендәге шәһәр.

Төркем:Фамилияләр
Ләлә Сабирова

**Ләлә Сабирова**, Ләлә Нәгыйм кызы Сабирова (*кыз фамилиясе* Гыймадиева, *[[1947 ел]]ның [[1 март]]ы, [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Дөбъяз районы]], [[Мәмдәл]]*) — балалар язучысы, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (*[[1997 ел|1997]]*), Татарстанның  журналистлар (*[[1988 ел|1988]]*) һәм  язучылар (*[[ел|1995]]*) берлекләре әгъзасы. Саҗидә Сөләйманова (*[[2013 ел|2013]]*), Абдулла Алиш (*[[2025 ел|2025]]*) исемендәге әдәби премияләр лауреаты.

## Тәрҗемәи хәле

1947 елның 1 мартында Татарстан АССР Дөбъяз (*[[1963 ел]]дан [[Яшел Үзән районы|Яшел Үзән]], [[1965 ел]]дан [[Биектау районы|Биектау]]*) районының Мәмдәл авылында җиде балалы укытучылар гаиләсендә туган. Мәмдәл урта мәктәбен (*[[1964 ел|1964]]*), Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетын (*[[1969 ел|1969]]*) тәмамлаган.

1969 — 1971 елларда «Татарстан яшьләре» газетасында әдәби хезмәткәр.

1971 — 1988 елларда Биектау районы Олы Битаман авылы мәктәбендә укытучы, директор урынбасары.

1988 елдан Казанда. «Яшь ленинчы» газетасының (*[[1990 ел]]дан «Сабантуй» газетасы, 2014 елдан «[[Сабантуй (журнал)|Сабантуй]]» журналы*) әдәби хезмәткәре, җаваплы сәркатибе, баш мөхәррир урынбасары, 1995 — 2014 елларда баш мөхәррир.

1960 елларда беренче хикәяләре «Колхозчы» исемле район газетасында, «Пионер» (*хәзерге* «Ялкын») журналында күренә. Нәниләр өчен язган кыска хикәяләре 1964 елда «Тылсымлы таяк» исемле күмәк җыентыкта басыла.

## Китаплары
# Кызарган алмалар. К.: ТКН, 1986.
# Мыеклы фәрештә.К.: ТКН, 1999.
# Бер уч борчак. К.: ТКН, 2016. ISBN 978-5-298-03104-2
# Ике әни һәм математика. К.: ТКН, ?

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1997 — Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре
* 2013 — Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреаты
* 2025 — Абдулла Алиш исемендәге премия лауреаты
## Искәрмәләр

## Әдәбият
# Мартта кабынган йолдызлар. Ләлә Сабирова. «Сөембикә», 2017 ел, март, 63нче бит.
# *[[Рәис Даутов]].* Балачак әдипләре: биографик белешмәлек. К.: «Мәгариф», 2004.

## Сылтамалар

* Сабирова Ләлә. Матбугат.ру
*  Ләлә Сабирова.  Әхмәт Дусайлының шәхси порталы
*   Кыска хикәяләре online    «Татарстан» журналы сайтында
* «Куллары йомшак иде» хикәясе.  «Сөембикә» журналы сайтында
*  «Бер уч борчак» хикәясе. «Казан утлары» журналы сайтында

## Моны да карагыз

Төркем:Татар язучылары
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Укытучылар
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Татарстан журналистлары
Төркем:Абдулла Алиш премиясе лауреатлары
Хачмас

**Хачмас** () — Азәрбайҗанның Хачмас районында урнашкан шәһәр.
## Халык

## Искәрмәләр

Төркем:Азәрбайҗан шәһәрләре
Шәмкер

**Шәмкер** () — Азәрбайҗанның Шәмкер районында урнашкан шәһәр.
## Халык

## Шәхесләр
* Сахибә Гафарова (1955), Азәрбайҗан парламенты рәисе.
## Искәрмәләр

Төркем:Азәрбайҗан шәһәрләре
Төркем:Шәмкер
Шәмахы

**Шамахы** () — Азәрбайҗанның Шәмахы районында урнашкан шәһәр.
## Халык

## Шәхесләр

* Аббас Сәһһәт
* Мостафа-Лотфый Исмәгыйлев-Ширванский
* Ованес Абелян

## Искәрмәләр

Төркем:Азәрбайҗан шәһәрләре
Патрисия Каас

**Патрисия Каас** (, *[[1966 ел]]ның [[5 декабрь|5 декабре]], [[Франса|Франция]], Мозель департаменты, Форбак*) — Франция җырчысы, кино актрисасы. 1988 елда «*Мадемуазель блюз җырлый*» дип аталган беренче альбомын чыгарганнан соң, җырлары дөнья буйлап таралып, альбомнары 17 *млн* тираж белән сатыла.

## Тәрҗемәи хәле

1966 елның 5 декабрендә Франциянең Мозель департаменты Форбак шәһәрендә шахтер гаиләсендә туган. Әтисе Йозеф  Лотарингиядә, әнисе Ирмгард Саар төбәгендә туган Франция ватандашлыгы алган алманнар. Әнисе кечкенәдән музыка дәресләренә йөртә. «Карлыккан» тавышын Эдит Пиаф, Марлен Дитрих тавышына охшаталар. Җырчы карьерасын 13 яшендә башлый. Саарбрюккен шәһәрендә «Rumpelkammer» клубы белән контракт төзи. Әлеге клубта аны *актер* Жерар Депардье күреп ала һәм кызны *җырлар язучы* Франсуа Бернхейм белән таныштыра. Беренче пластинкасы «Jalouse» () 1985 елда Жерар Депардье акчасына языла. 1990 елда дөнья буйлап беренче гастрольләрен оештыра. Унике илдә 196 концерт куя, җырчыны 700 мең кеше тыңлый. Берничә тапкыр Русиягә дә килә, репертуарында урысча җырлар да (*«Очи черные», «Не позвонишь», «Мне нравится, что вы больны не мной»*) бар. Мәскәү кирмәненең Зур концерт залында куйган концертын РФ телевидениеcенең Беренче каналы күрсәтә.
2008-2013 елларда «Л'Этуаль» компаниясенең тауарын рекламалый.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
1990 елда «Golden Europa»  (*[[Алмания]]*), 1991 елда World Music Awards һәм «Bambi» премияләре ала.

## [[Eurovision җыр бәйгесе]]
2009 елда Eurovision җыр бәйгесендә (*[[Мәскәү]]*) «Et s'il fallait le faire» балладасы белән катнашып, 8нче урынны ала.

## Дискография
* 1988 : *Mademoiselle chante...*
* 1990 : *Scène de vie*
* 1991 : *Carnets de scène* 
* 1993 : *Je te dis vous*
* 1995 : *Tour de charme* 
* 1997 : *Dans ma chair*
* 1997 : *Black Coffee*
* 1998 : *Rendez-vous* 
* 1999 : *Le Mot de passe*
* 1999 : *Christmas in Vienna VI* 
* 2000 : *Long Box* (*Scène de vie*, *Je te dis vous*, *Dans ma chair* & *Le mot de passe*)
* 2000 : *Ce sera nous* 
* 2001 : *Les indispensables de Patricia Kaas* 
* 2001 : *Rien ne s'arrête/Best Of 1987–2001* 
* 2002 : *Piano Bar* 
* 2003 : *Sexe fort*
* 2005 : *Toute la musique...* 
* 2007 : *Ma Liberté contre la tienne* 
* 2008 : *Kabaret*
* 2009 : *19 (The best of)*
* 2012 : *Kaas Chante Piaf*
* 2016 : *Patricia Kaas*

## Фильмография
* 2001 — «And Now… Ladies and Gentlemen» (, *режиссер* Клод Лелуш)  
* 2012 — «Assassiné» (, *режиссер* Тьери Бинисти)

## Әдәбият
# Декабрьдә кабынган йолдызлар. Патрисия Каас. «Сөембикә», 2016 ел, декабрь, 63нче бит.

## Сылтамалар
*   Патрисия Каас. IMDb
*  Патрисия Каас.  Рәсми сайт

## Искәрмәләр


Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Франция актрисалары
Төркем:Франция җырчылары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:«Алтын граммофон» премиясе лауреатлары
Төркем:Франциянең Сәнгатьләр һәм әдәбият ордены офицерлары
Төркем:Eurovision җыр конкурсында катнашучылар
Шри Шива Субрамания Гыйбадәтханәсе

**Шри Шива Субрамания Гыйбадәтханәсе** Фиджида, Надида урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул Нади аша төп юлның көньяк очында урнашкан.

## Тарихи килеп чыгышы

Баштагы гыйбадәтханә озак вакыт булган. Ул 1926 елда *[[Then India Sanmarga Ikya Sangam]]* (TISI Sangam) оешкан иске бинада булган. 1976 елда Алтын Юбилейда TISI Sangam яңартылган булган. 1984 елда Тамил Наду хөкүмәте тәэмин иткән Шивачарья Махалинга Гуруккал килүе һәм Нади Шива Субрамания Гыйбадәтханәсендә хезмәт итүе белән Сангам эшчәнлеге янә торгызылган. Гыйбадәтханәдә беренче мәртәбә үткәрелгән уникаль церемонияләргә күп санлы тугърылар килгән.

## Яңа гыйбадәтханәне төзү

Яңа гыйбадәтханәне төзү иске урында 1976  елда башланган, бу Фиджида Һиндстан хөкүмәтенең Галиҗәнаб Югары Комиссионеры тарафыннан Алтын Юбилей вакытында булган. Яңа һәм зуррак милли гыйбадәтханә кирәк булган дип аңлашу булган. 1983 елда янә төзекләндерү эше башланган. Хон рәислеге астында төзелештә яңа басма үтелгән булган. Чын төзү эше Янә Төзекләндерү Комитеты рәисе Нараян Редди астында башланган. Гыйбадәтханә борынгы Дравид архитектурасының Ведик чор Васту традицияләренә нигезләнгән Һинд дине гыйбадәтханәләрен төзү принциплары буенча төзелгән. Яңа гыйбадәтханәне изгеләштерү церемониясе 1994 елның 15 июлендә булган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*Fiji Visitor's Bureau 

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре
Ирадә Әюпова

**Ирадә Хафизҗан кызы Әюпова** ( яки , *[[1971 ел]]ның [[13 июль|13 июле]], [[СССР|ССРБ]], [[Азәрбайҗан ССР]], [[Бакы]]*) —
ТР мәдәният министры (*[[2018 ел]]ның [[3 май|3 маеннан]]*), ТР атказанган икътисадчысы (*[[2014 ел|2014]]*). Чыганаклар аның Татарстан хөкүмәтендә югары вазифаларга күтәрелүен «Метшин кешесе» булуы белән аңлата.

## Тәрҗемәи хәле

1971 елның 13 июлендә Азәрбайҗан ССР башкаласы Бакыда туган. «*-математик*» белгечлеге буенча Азәрбайҗан дәүләт нефть академиясен (*[[2015 ел]]дан Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать университеты*, *[[:az:Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti|az]]*) (*[[1993 ел|1993]]*), «*юрист*» белгечлеге буенча ТИСБИ (*[[2002 ел|2002]]*) тәмамлаган. 2014 елда РФ Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясендә «Дәүләт һәм муниципаль идарә итү белгече — MasterofPublicAdministration (MPA)» программасы буенча һөнәри белем күтәрү уза.

## Хезмәт юлы
1994 — 1998 елларда — Түбән Кама шина заводында  — программалаучы.

1998 — 2000 елларда — Түбән Кама коммерция үзәгендә баш белгеч.

2000 — 2004 елларда — Казанның эшмәкәрлеккә ярдәм итү комитетында бүлек мөдире, комитет рәисенең урынбасары.

2004 — 2005 елларда — Казан шәһәре администрациясенең кадрлар бүлеге башлыгы.

2005 — 2006 елларда — Казанның эшмәкәрлеккә ярдәм итү комитеты рәисе.

2006 — 2008 елларда — ТР икътисад министрлыгында бүлек мөдире.

2008 — 2011 елларда — ТР мәдәният министры урынбасары.

2011 — 2015 елларда — ТР мәдәният министрының беренче урынбасары.

2015 — 2016 елларда — ТР министрлар кабинеты каршындагы Баш архив идарәсе башлыгы.

2016 — 2018 елларда — ТР архив эше буенча дәүләт комитеты рәисе.

2018 елның 3 маеннан ТР мәдәният министры

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2014 — ТР атказанган икътисадчысы

## Искәрмәләр


## Сылтамалар
*  Ирадә Әюпова, ТР мәдәният министры.  ТР хөкүмәтенең рәсми сайты
* 
 

## Шулай ук карагыз

Төркем:Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:ТИСБИ тәмамлаучылар
Төркем:Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның атказанган икътисадчылары
Төркем:Инженерлар