open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Удмурт Республикасы Дәүләт гербы

**Удмурт Республикасы Дәүләт гербы**, Удмуртия илтамгасы (, ) — Удмурт Республикасының дәүләт символы. Республика Югары Советы карары белән 1994 елның 26 апрелендә кабул ителгән. Удмурт Республикасы Дәүләт гербы кызыл-кара төстәге түгәрәк калканнан тора, анда канатлары ачылган ак аккош сурәтләнгән, калканның әйләнәсе тигез зурлыктагы кызыл-ак-кара төстәге тасма белән рамкаланган. Калканның Кызыл яртысы түгәрәкнең өске өлешендә урнашкан.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Удмуртская Республика : Энциклопедия / гл. ред. В. В. Туганаев. — 2-е изд., испр. и доп. — Ижевск : Издательство «Удмуртия», 2008. — 768 с. — 2200 экз. — .

## Сылтамалар

* Закон Удмуртской Республики (#52-РЗ) «О Государственном гербе Удмуртской Республики».
* Закон Удмуртской Республики «О внесении изменений в Закон Удмуртской Республики О Государственном гербе Удмуртской Республики»
Төркем:Удмуртия дәүләт символлары
Tendence

**Tendence.ru** () — Россия хостинг-провайдеры. Компания 2006 елдан бирле хезмәт күрсәтә, үзәк офисы Мәскәүдә урнашкан.

Компания Россиядә беренче рус телле балалар браузерына нигез сала.

## Тарих
Компания 2006 елда нигезләнгән һәм Мәскәүдә урнашкан. Оешма корпоратив почта сервисы, спам һәм Вируслардан саклану белән почта хостингы, VPS Виртуаль серверларын хостинг, адреслы массакүләм Электрон почта рассылкалары хезмәтләре күрсәтә.

2007 елда компания E-NIGMA проектын эшләү белән шөгыльләнә башлый, ул читтән торып саклау һәм конфиденциаль мәгълүмат алмашу системасыннан гыйбарәт булган, проект немец шифрлау машинасы Энигма хөрмәтенә аталган, аның кодын 60 елдан артык вата алмаганнар, конфиденциаль мәгълүматны читтән торып саклау һәм уртаклашу системасы асимметрик криптографиягә нигезләнгән, ул иҗтимагый һәм шәхси ачкычлар системасына Нигезләнгән.

Компания Россия Федерациясе Цифрлы үсеш, элемтә һәм массакүләм коммуникацияләр министрлыгы тарафыннан аккредитацияләнгән һәм мәгълүмати технологияләр өлкәсендә эшчәнлек алып баручы оешмалар реестрына кертелгән.

## Онлайн-хезмәтләр
2007 елдан «E-NIGMA» конфиденциаль мәгълүматны читтән торып саклау системасын эшли.

2008 елда компания яңа буын оешмасы белән бергә беренче рус телле балалар браузерын гогуль булдыру һәм эшләү белән шөгыльләнә, проект 2009 елда чыгарылган һәм балаларга ата аналар һәм педагоглар тарафыннан алдан хупланган сайтлар буенча сәяхәт итәргә мөмкинлек биргән. Гомумән алганда, проект мәгълүмат базасында җиде меңнән артык рус телле ресурс булган, шулай ук ярты миллионнан артык фото һәм видео.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Мәскәү ширкәтләре
Төркем:Россия ширкәтләре
Проект:Төбәк тематик атналыгы/Көньяк Корея атналыгы

**«Көньяк Корея атналыгы»** — Көньяк Корея, төбәк халкы, мәдәнияте һәм тарихы турында мәкаләләр язу өчен төзелгән «Төбәк тематик атналыгы» проектының өлеше. Шулай ук Көньяк Корея турында булган мәкаләләрне яхшырту планлаштырыла.

Көньяк Корея атналыгы бу төбәк турындагы мәкаләләр буенча бушлыкларны тутырырга тиеш. Атна кысаларында Көньяк Корея һәм Көньяк Корея мәдәнияте белән бәйле мәкаләләр булдырылачак һәм яхшыртылачак.

**Вакыт:** 26 февраль — 7 март 2024

**Кыйбла:** корей, инглиз Википедияләрендә Көньяк Корея турында татар Википедиясенә караганда күпкә күбрәк мәгълүмат бар.

## Нәтиҗә
5 төзелгән һәм 0 яхшыртылган мәкалә, 0 калып, 0 рәсем.

## Бүләкләр

### Көньяк Корея ордены

* Хөрмәтле проектта катнашучылар! Көньяк Корея атналыгы кысаларында 10 һәм аннан да күбрәк мәкалә язган һәркемгә атнада катнашу истәлегенә проект кураторы тарафыннан «Көньяк Корея ордены» тапшырылачак. **Шартлар**: әһәмиятлелек, язылган мәкаләнең күләме 5000 байттан ким булмаска тиеш һәм мәкаләдәге мәгълүматны раслаучы бер абруйлы чыганакның булуы мәҗбүри.

### Проекттан рәхмәт
Бер атна эчендә бер яки берничә мәкалә язган катнашучыларның фикер алышу битләрендә атна тәмамлангач, проектның шәхси рәхмәте белдереләчәк.

## Статистика
**Зинһар, кертем мәгълүматларын яңартырга онытмагыз.**

## Ясарга кирәк
Түбәндәге исемлектәге мәкаләләрдән тыш, төбәк белән бәйле теләсә нинди әйберләр турында яза аласыз.

### Шәхесләр

* Пак Кү Су en 
* Пак Көңни en 
* Ким Сың Ок en 
* Ким Хоң До en 
* Чоң Сон en
* Юн Ду Со en 
* Ким Һөн Чһоль en
* Кон Доккви en
Кара калфаклар

**Кара калфаклар** («кара капкалар», Төрек *[[Каракалпаклар|Каракалпак]]* «кара капка») — XI гасыр ахырыннан Поросейдә урнашкан борыңгы рус кенәзләренең төрки вассалларының уртак исеме, башка чыганак күрсәтә *Кара калфаклар*, Каракалпаклар кабиләсенең елъязма исеме .

*Кара калфаклар*, яки Торклар, рус елъязмаларында, төрки халыклардан күчмә кешеләр дип аталганнар — Берендеев. Тарихчы А.И.Фурсов фикренңән буенча, кара калфаклар казакларның хәбәрчеләре булган. Алар Днепр, Стугна һәм Рос дәриялары буйлап биләгән зона күчмә кешеләр белән Россия арасында буфер иде.

## Термин
Бер көнне кадәр сакланып калган тарихи чыганакларда беренче тапкыр 1146 елда Ипатьев елъязмасында һәм соңгы тапкыр 1196 елда "кара калфак" исеме искә алына. Елъязма буенча Кара Клобукларга Торчи, Печенегс, Берендей һәм Ковуй (Кови) керә. Шулай ук, елъязмада турпейлар бер тапкыр (1150), Кепичлар (1160) һәм Бастианнар ике тапкыр (1170) искә алына. Елъязмада Киев кенәзләренең төрки вассаллары турында соңгы тапкыр искә алу 1235-нче елдан башлана һәм Торкларга кагыла.

XV гасырның Мәскәү елъязмасында, 1152 елга кадәр, Кара Клобуки Черкаслары белән билгеләнә: " *Барлык Кара Клобуки Черкаслар дип атала* ." Берникадәр вакыттан соң шул ук аңлатма Воскресенск елъязмасында урнаштырылган.

### Сәяси-административ структурасы

Поросье Черноклобук Союзының башкалалары вакыт-вакыт үзгәрде. Башкалалар Канев яки Торческ (Торцкь, Торцьскъ), вакыт-вакыт башкаласының статусны үзгәртә.

## Хәзерге археологик дәлилләр
Археологик мәгълүматлар буенча, Монгол яулап алынганнан соң, кара капотларның бер өлеше Монголлар Идел төбәгенә һәм Молдовага күчерелгән, һәм Җүчи улусының хәрби-аристократик структурасына кертелгән. Ләкин, Кара Клобукларның ярым утырган һәм утырган өлеше Поросьедә калды һәм вакыт узу белән җирле славян халкы белән ассимиляцияләнде.

Археолог А. Н. Кирпичников Кара Клобук шлемнарын аерым төр дип билгели.

## Искәрмәләр

Төркем:Юкка чыккан халыклар
Төркем:Киев кенәзлеге
Төркем:Борынгы Россия хәрби тарихы
Төркем:Төрки халыклар
Ак мәчет «Зәйнәб»

**Ак мәчет «Зәйнәб»** () ― Татарстан Республикасы Лаеш районы үзәге Лаеш шәһәрендә 2024 елның 26 февралендә ачылган җәмигъ мәчете. Лаеш шәһәрендә икенче мәчет. ТР МДН Лаеш районы мөхтәсибәте карамагында.

## Тарих
Бина төзелеше 2019 елдан меценатлар, хәйриячеләр ярдәме белән бертуктаусыз алып барылган. Үзләреннән зур өлеш кертүчеләр арасында ― Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутаты Ирек Богуславский, VI чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты, «Нәфис» Компанияләр төркеме Директорлар советы рәисе, «Казан май комбинаты» АҖ генераль директорының чимал сатып алу буенча киңәшчесе Михаил Сыровацкий. Мәчеткә Ирек Богуславский һәм Михаил Сыровацкийның әнисе хөрмәтенә «Зәйнәб» дип исем бирелгән. Мәчетне төзүдә Татарстанның күп кенә кешеләре һәм оешмалары, мөселманнар да, православие динендәгеләр дә катнашкан.

2024 елның 26 февралендә ачылган. Мәчетне ачу тантанасында Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов, ТР Дәүләт киңәшчесе Минтимер Шәймиев, мөфти Камил Сәмигуллин, Әсгать Сәфәров, Марат Әхмәтов, Илсур Метшин, Камил Исхаков, Рифкать Миңнеханов һ.б. вазифаи затлар катнашкан.

## Урыны
Мәчет шәһәр үзәгендә Троица соборы (1906) янында урнашкан.

## Бина
Бина өч катлы, ике манаралы. Җәмигъ мәчете монолит һәм кирпечтән, сыйфатлы материаллардан төзелгән. Бинаның фасады тәрәзә уемнарында мозаика бизәкләре элементлары булган мәрмәр һәм декоратив штукатурка белән бизәлгән. Мәчетнең зурлыгы 28,5гә 15 метр, биеклеге – манараны исәпкә алып, 35,63 метрны тәшкил итә. Бинаның гомуми мәйданы – 1 054,6 квадрат метр, шул ук вакытта төзелеш 594,1 квадрат метр мәйданны били. Мәчетнең сыйдырышлыгы 400 кешегә исәпләнгән. Бинаның өске катында мәхәллә халкы һәм туристлар өчен каралган күзәтү мәйданчыгы бар.

Мәчет эчендә ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен аерым заллар бар, шулай ук хатын-кызлар өчен аерым керү ишеге каралган. Физик мөмкинлекләре чикле кешеләр өчен уңайлыклар тудырылган: коляскада хәрәкәт итүче инвалидлар өчен автоматик күтәргеч һәм лифт бар. Цоколь катында никах һәм тантаналар залы, барлык кирәк-яраклар белән җиһазландырылган кухня урын алган. Бинаның икенче катында өч уку классы, мөгаллимнәр бүлмәсе һәм имам бүлмәсе булган мәдрәсә урнашкан.

## Имам-хатыйб
Мәчетнең имам-хатыйбы итеп Алмаз хәзрәт Мөхлисов билгеләнгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*   Лаешта ТР Рәисе һәм Мөфти катнашында “Ак Мәчет “Зәйнәб” Җәмигъ мәчете ачылды. ТР МДН, 26.02.2024

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Лаеш районы мәчетләре
Төркем:2024 елда төзелгән мәчетләр
Беларусия президентын сайлаулар (2025)

**Беларусиядә президент сайлаулары** () ― 2025 елның 26 гыйнварында Беларусиядә узган Президент сайлаулары . Ил тарихында җиденче президент сайлаулары.

## Алтарих

2020 елдагы сайлауларның бәхәсле нәтиҗәләреннән соң (анда гамәлдәге президент Александр Лукашенко җиңүе турында белдерә) Беларусиядә массакүләм протестлар башлана. Оппозиция кандидаты  соңрак тавышларның 60-70 % ын алуын белдерә һәм халыкара җәмәгатьчелектән аны сайлауларда җиңүче дип тануны сорый.

2020 елгы сайлауларны танымаган Беларусия оппозициясе тиз арада яңа сайлаулар үткәрүне таләп итә. Яңа сайлаулар үткәрү таләбе Польша премьер-министры (2017―2023)  (2020 елның 14 августы), Чехия премьер-министры (2017―2021)  тарафыннан да игълан ителә.

Гамәлдәге президент Александр Лукашенко үзенең җәмәгать чыгышларында берничә тапкыр дәүләт башлыгын вакытыннан алда яңадан сайларга вәгъдә итә, моны яңа Конституция кабул итү белән бәйли. 2021 елның мартында ул сайлаулар 2022 елда узачак дип белдерә.

## Үткәрү шартлары
2022 елда референдум аша үзгәртелгән Беларусь Республикасы Конституциясенең 80нче статьясы нигезендә Президентлыкка кандидатлар өчен яшь цензы 35 елдан 40 елга кадәр арттырыла, сайлау алдыннан Беларусь Республикасында даими яшәү вакыты 10 елдан 20 елга кадәр арттырыла, шулай ук чит ил дәүләтенең гамәлдәге һәм элеккеге гражданлыгы яки ташламаларга һәм башка өстенлекләргә хокук бирүче чит ил дәүләтенең яшәү рөхсәте яки башка документы булмау таләбе кертелә. Моннан тыш, бер үк кеше ике сроктан артык президент була алмый дигән норма кертелә.

Беларусь Республикасы Конституциясенә ярашлы, Беларусь Республикасы Президенты 5 елга сайлана һәм ант биргәннән соң вазыйфасына керешә. Беларусь Республикасы Президентын сайлаулар Беларусь Республикасы Милли җыелышының Вәкилләр палатасы тарафыннан биш айдан да соңга калмыйча билгеләнә һәм якшәмбе көнне гамәлдәге Президентның вәкаләтләре срогы тәмамлануга ике айдан да соңга калмыйча үткәрелә.

## Кандидатлар
2024 елның 25 февралендә Александр Лукашенко 2025 елда җиденче срокка сайлауга чыгу нияте турында игълан итә.
23 декабрьдә Үзәк сайлау комиссиясе Президентлыкка кандидатлар буларак теркәлү өчен документлар тапшырган барлык кандидатларны теркәгән.
Президент сайлауларында барлыгы биш кандидат катнаша:
* дәүләтнең гамәлдәге башлыгы Александр Лукашенко;
* Белоруссиянең либераль-демократик партиясе лидеры Олег Гайдукевич;
* Республика Хезмәт һәм гаделлек партиясе лидеры Александр Хижняк;
* Белоруссия Коммунистлар партиясе Үзәк Комитетының беренче секретаре Сергей Сыренков;
* алдагы сайлауларда элеккеге кандидат, эшмәкәр, партиясез Анна Конопацкая.
## Нәтиҗә
Президент сайлауларында вакытыннан алда тавыш бирү мөмкин булган биш көн эчендә (21 гыйнвардан 25 гыйнварга кадәр) тавыш бирү өчен исемлеккә кертелгән гражданнарның 41,81 %ы тавыш биргән.

Беларусиянең үзәк сайлау комитеты мәгълүматлары буенча, Александр Лукашенко президент сайлауларында 86,82 % тавыш белән җиңгән. Лукашенко җиденче тапкыр ил башлыгы булып сайланган, ул хакимият белән 30 елдан артык идарә итә, аңа 70 яшь.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:2025 елгы сайлаулар
Төркем:Беларусия тарихы
Төркем:Беларусь сәясәте
Салоп

**Сало́п** () — хатын-кызларның өске киеме, куллар өчен кисеп ясалган яки кечкенә җиңле киң озын башлык; тасмалар яки баулар белән беркетелгән. Салопларны бәрхет, еләк, кыйммәтле буяудан тегәләр; еш кына подкладка, мамык яки тирегә (башлыча куница һәм Соболь), бәрхәт яки тиредән салынган капкачлар белән тегәләр.

## Башка мәгънәләр
Хәзерге телдә иске, тузган пальтоны аңлата. Искелек төсмере элек тә булган, шуннан искергән «**салопница**» сүзе килеп чыккан: бай хатын-кызлар буйлап бүләкләр эзләп йөрүче хатын-кыз, хәерче, гайбәт сөйләүче.

## Кызыклы факт
Кайбер европа телләрендә salope (*salop*) сөйләм сүзе бозык хатын-кызны белдерүче мыскыллаучы термин; француз теленнән килгән. Бу  белән XIX гасыр башы анекдоты бәйле: француз телен белмәгән рус хезмәтчесе Француз хатын-кызына «сезнең салоп» дигән сүзләр белән пальто бирә.

## Искәрмәләр

Төркем:Хатын-кыз киемнәре
Селяви

**«Селяви»** — Россия рэп-башлаучысы һәм музыканты Моргенштернның 2022 елның 8 апрелендә Effective Records ярдәме белән  аша бәйсез лейблда чыгарылган җыры. Җыр Алишерның аның сөйгән кызы Дилара белән аерылышуына багышлана. Җырның продюсерлары булып Gredy, VisaGangBeatz һәм Illuminati Production чыгыш ясый, ә текст авторы —  Моргенштерн үзе. Бер тәүлектән дә кимрәк вакыт эчендә җыр YouTube та 1 миллионнан артык карау җыйган.

## Исем
Җырның исеме «Селяви» французча «C’est la vie» сүзенә сылтама ясый.

## Сурәт
Җырның тышлыгында Алишер һәм Дилараның бриллиантлар белән бизәлгән богаулар рәвешендәге никах балдаклары сурәтләнгән.

## Композицияләр Исемлеге

## Чартлардагы позицияләр

### Көндәлек чартлар

#### Apple Music

#### BandLink

#### iTunes

#### MTS Music

#### Spotify

#### YouTube

#### VK Музыка

#### Яндекс.Музыка

### Атналык чартлар

#### YouTube

## Искәрмәләр

Төркем:Музыка
Төркем:Әлифба буенча җырлар
Pak Kü Su

**Pak Kü Su** (; *[[1807 yıl|1807 yılnıñ]] [[27 oktäber|27 oktäbere]] — [[1877 yıl|1877 yılnıñ]] [[9 fevral|9 fevrale]]*) — Koreya däwlät eşleklese häm yazuçısı.

## Biografiäse
Dustı,  ülgäç, Kü Su üzen tışqı dönyadan yegerme yılğa izolatsiälängän. 

Ku Su 1870 yıllar urtasında Koreya säyäsätçese  ostazı bulğan.

Pak Kü Su   waqıtında Pxönando provinsiäse gubernatorı bulğan. 1866 yılnıñ 9 iyülendä *General Şerman* Keupsa qapqasına kergän. Kü Su *General Şerman* komandasın Çosonnan kitärgä kisätkän. Qorab komandası anıñ kisätüenä iğtibarsız qaldırğan häm Kü Suğa buysınğan general-adyutant Yi Xen-İknı äsirlekkä alğan. 1872 yılda Pak Kü Su imperator  sarayında Çosonnıñ baş ilçese itep bilgelängän.

## Tanılğan eşläre

* Hwanjaejip(환재집 瓛齋集)
* Hwanjaejikgye(환재직계 瓛齋織啓)
* Hwanjaesyugye(환재수계 瓛齋繡啓)
* Geogajapbokgo(거가잡복고 居家雜服攷)
* Sanggodohoimunuirye(상고도회문의례 尙古圖會文儀例)
* Jangammungo(장암문고 莊菴文稿)
* Hwanjaeyugo(환재유고 瓛齋遺稿)

## İskärmälär


## Ädäbiät

* Daehwan, Noh. "The Eclectic Development of Neo-Confucianism and Statecraft from the 18th to the 19th Century," *Korea Journal* (Winter 2003).
* Kang, Jae-eun and Suzanne Lee. (2006). *The Land of Scholars: Two Thousand Years of Korean Confucianism.* Paramus, New Jersey: Homa & Sekey Books; OCLC 60931394

## Sıltamalar

* Bak Gyusu 
* "서양 오랑캐가 중국 문명에 감화될 것이니…" 프레시안 2010.04.09 
* “한국 첫 개화사상가 오경석 아닌 박규수” 문화일보 2011.03.10 
* 이 남자, 네 가지로 모든 걸 해결했다

Төркем:Корея сәясәтчеләре
Төркем:Корея язучылары
БМО икътисади һәм социаль мәсьәләләр департаменты

**БМО икътисади һәм социаль мәсьәләләр департаменты** ) —  бер өлеше булып тора һәм БМО әгъза-дәүләтләренең Даими өлеш кертемнәре хисабына финанслана. Департамент 1997 елда хәзерге рәвешендә үзгәртеп корылган һәм 2017 елның июленнән ДЭСВНЫ Лю Чжэньмин (Кытай) җитәкли. Генераль секретарьның икътисади һәм социаль мәсьәләләр буенча урынбасары ДЭСВ белән идарә итә, генераль секретарьга тотрыклы социаль һәм икътисади үсеш мәсьәләләре буенча консультацияләр бирә, һәм хөкүмәтләр, БМО агентлыклары һәм башка Гражданлык оешмалары белән тыгыз мөнәсәбәтләр саклый. 

Генераль секретарь урынбасары шулай ук икътисади һәм социаль мәсьәләләр буенча Башкарма комитетны, БМО секретариаты берләшмәсен икътисади һәм социаль мәсьәләләргә кагылышлы гамәлләрне уртак планлаштыру һәм эшләү өчен чакыра.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* БМО сайтында рәсми веб-сәхифә
* DESA Brochure

Төркем:Халык
Төркем:Тотрыклы үсеш
Син Саимдан

**Син Саимдан** (; 1504 елның 29 октябре Каннын −17 май 1551 ел, Пхенандо) — Корея рәссамы, шагыйрә һәм каллиграфия остасы.

## Тормышы юлы

Булачак рәссамның туган шәһәрендә яшәүче әнисенең әти-әнисе тәрбиясендә үсә. Кызның әтисе, Син Мен Хва (申命和), сәясәтче булып хезмәт итә. Әнисе аристократик гаиләдән булган. Гаиләдә, Синнан тыш, тагын дүрт кыз үсә, алар арасында ул иң олысы була. Ир-ат нәсел варислары булмаганлыктан, аның бабасы, Ли са Он (李思溫), Синны урта гасыр Кореяда яшәүче затлы чыгышлы егет белергә тиешле барлык әйберләргә, шул исәптән шигърияткә, рәсем осталыгына, чигү, каллиграфия һәм әдәбиятка өйрәтә.

19 яшендә хәрби Башлык Ли Вон Суга (元>) кияүгә чыккач, кыз ире рөхсәте белән элеккечә әбисе һәм бабасы өендә күп вакыт үткәрә. Соңрак ирен еш кына хезмәт сәяхәтләрендә озата бара, бу ул вакыттагы хатын-кызлар өчен гадәти булмаган хәл була. 32 яшендә Синның улы Ли И туа, ул соңрак танылган конфуциан галиме һәм философы була. Риваять буенча, Син йөкле вакытта төштә Ак аждаһа күргән, моны баланың атаклы һәм талантлы булачагына билге итеп аңлатырга мөмкин булган. Улы тугач, Син Саимдан бу ышануны үтәү өчен бар көчен һәм шактый акча сарыф итә. Болар барысы да аңа Кореяда «акыллы ана» (어진 어머니) данын китерә. Хәзерге вакытка кадәр Кореяда Син Саимдан образы үз балаларын кайгыртучы һәм яратучы хатын-кызның эталоны булып тора. Син бөтен фамилиясе белән бергә Пхенандо провинциясенә (Пхаджу шәһәре янында) күченә, анда тиздән кинәт вафат була.

## Иҗаты

Син Саимдан консерватив җәмгыятьтә үскән булуга карамастан, ул туганнарының — әнисенең һәм тормыш иптәшенең әти-әниләре либераль фикер йөртүләре арксында сәнгать иҗаты һәм табигый талантын үстерү өчен җитәрлек мөмкинлекләр ала. Ул шулай ук итеп үз балаларын да тәрбияләгән.

Корея рәсемнәрендә рәссам үзенчәлекле стиль булдыручы буларак эз калдыра, үз картиналарында үсемлекләр, бөҗәкләр, балыклар, йөзем, күбәләкләр, чәчәкләр, шулай ук пейзажлар сурәтли. Хәзерге вакытта аның тушь һәм минераль буяулар белән 40ка якын эше билгеле, әмма аларның күберәк итеп тә сакланып калган дип уйларга нигез бар. Каллиграфик экземплярлар күпкә азрак билгеле, шулай да XVI гасырда аның бу әсәрләре киң танылу яулаган, бу язма чыганакларда да теркәлгән.

Син Саимдан язган шигырьләр ата-ана йортына, анага мәхәббәт, туган җирләреннән һәм кешеләрдән аерылу фаҗигасенә багышланган.

## Галерея

Файл:Shin.Saimdang-Chochungdo-01.jpg|*Чочунгдо*, Син Саимдан ясаган Корея рәсем сәнгатендә үсемлекләр һәм бөҗәкләр сурәтләүче сәнгать стиле.
Файл:Shin.Saimdang-Chochungdo-02.jpg|*Чочунгдо*.
Файл:Shin.Saimdang-Chochungdo-03.jpg|*Чочунгдо*.
Файл:Shin.Saimdang-Maechang.mahwado.jpg|*Чочунгдо*. 


## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *Deok-su: Das Haus im schwarzen Bambushain, Mutter der Nation Koreas.* Eigenverlag, Wörrstadt 2002, ISBN 3-00-013842-0 (на кор. языке: 신사임당.).

Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Корея рәссамнары
Төркем:Корея шагыйрьләре
Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр
Рамил Рамазанов

**Рамил Рамазанов**, Рамил Миргаяз улы Рамазанов (*[[1979 ел]]ның [[9 февраль|9 феврале]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Сарман районы]], [[Сарман]]* ) ― юрист, Россия Федерациясе Югары Суды каршындагы Суд департаментының ТР буенча идарәсе башлыгы урынбасары – коррупциягә каршы тору мәсьәләләре бүлеге башлыгы (2015 елдан). Россия дәүләт гадел хөкем университетының Казан филиалы Җинаять-хокук дисциплиналары кафедрасының өлкән укытучысы. Татарстан Республикасының Атказанган юристы (2018). 1нче класслы юстиция киңәшчесе. Юридик фәннәр кандидаты (2022). Россия юристлар ассоциациясе әгъзасы (2022 елдан).

## Тәрҗемәи хәле
1979 елның 9 февралендә Татарстан АССР Сарман районы үзәге Сарман авылында туган. Район үзәге урта мәктәбен , Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институтын (2000), Казан дәүләт финанс-икътисад институтын (2005) тәмамлаган. 2022 елда юридик фәннәр кандидатлыгына диссертация яклаган. Диссертация темасы: «Җинаять процессында катнашучыларның иминлеген тәэмин итү буенча суд эшчәнлеге» ().

## Хезмәт юлы
1996 елдан 2002 елга кадәр эчке эшләр органнарында хезмәт итә.

2002―2005 елларда ― Федераль салым хезмәтенең ТР буенча идарәсендә дәүләт салым инспекторы, әйдәп баручы белгеч, бүлек башлыгы урынбасары.

2005―2010 елларда ― ТР Президенты эшләре идарәсендә баш референт, баш киңәшче.

2010 елдан 2013 елга кадәр ― ТР Дәүләт киңәшчесе секретариатының баш киңәшчесе.

2013―2015 елларда ― Россия Федерациясе Югары Суды каршындагы Суд департаментының ТР буенча идарәсе башлыгы урынбасары, 2015 елның февраленнән ― идарә башлыгы урынбасары ― коррупциягә каршы тору мәсьәләләре бүлеге башлыгы.

 Казан филиалы Җинаять-хокук дисциплиналары кафедрасының өлкән укытучысы.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2005 ― Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале
* 2016 ― ТР Президентының Рәхмәте (2016) 
* 2018 ― Татарстан Республикасының Атказанган юристы 
* 2021 ― «ТАССР төзелүгә 100 ел» медале
* 2024 ― «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале

## Шәхси тормышы
Өйләнгән, өч баласы бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Рамазанов Рамиль Миргаязович. Татцентр.ру
* Заместитель начальника Управления - начальник отдела. Управление Судебного департамента в Республике Татарстан

Төркем:Россия юристлары
Төркем:Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар
Төркем:Казан юридик институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның атказанган юристлары
Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Казанның меңьеллыгы хөрмәтенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Юридик фәннәр кандидатлары
Pak Köñni

**Pak Köñni** (; *[[1926 yıl|1926 yılnıñ]] [[28 oktäber|28 oktäbere]], [[Тоңйоң|Toñyoñ]] — [[2008 yıl|2008 yılnıñ]] [[5 may|5 mayı]], [[Вонҗу|Voncu]]*) — Könyaq Koreya yazuçısı.

## Biografiäse
Pak Köñni 1926 yılnıñ 28 oktäberendä Toñyoñda tuğan. Yazuçınıñ balaçağı awır bulğan.

1946 yılda yazuçı kiäwgä çıqqan. Ämmä watandaşlar suğışı waqıtında yazuçınıñ ire Kim Heñdo () kommunistik zagovorda qatnaşuda ğäyeplängän, xäbärsez yuğalğan, ä annarı  häläq bulğan. Ozaqlamıy Pak Köñninıñ 3 yäşlek ulı da häläq bulğan. Qızın tuyındırır öçen, yazuçı Seulğa küçengän häm bankta eşlägän.

Pak Köñni 1950 yıllarda yaza başlağan. Seulda ul prozaik  belän tanışqan, Kim aña yazuçı karyerasın başlarğa yärdäm itkän. 1955 yılda Pak Köñni «Zamança ädäbiät» jurnalında «İsäp» dip atalğan berençe xikäyäsen bastırğan. 1958 yılda Pak Köñni «Zamança ädäbiät» jurnalınıñ bülägen alğan. 1962 yılda «Daruxanäçe Kim qızları» romanı basılıp çıqqan, 1963 yılda şul uq isemdäge näfis film töşerelgän. Yazuçığa 1969 yılda «Cir» romanınıñ berençe öleşe basılıp çığuwı zur tanılu kitergän. Roman-epopeyaneñ soñğı öleşe 1994 yılda basılıp çıqqan. 

Pak Köñni barlığı 20dän artıq roman häm povest’ häm 3 şiğir cıyıntığı yazğan. 1977 yılda yazuçı Woltan premiäsenä layıq bulğan. 1999 yılda Pak Köñni Voncu şähärendä «Txoçji» («Cir») mädäni üzägen açqan, anda ul ozaq waqıt yäşägän häm eşlägän.

Pak Köñni 2008 yılnıñ 5 mayında wafat bulğan.

## Xäter
2018 yılda Sankt-Peterburgta Pak Köñni häykäle urnaştırılğan.

## İskärmälär

## Sıltamalar

* 
* Видеолекции о творчестве и жизни корейской писательницы Пак Кённи Восточный факультет СПбГУ
* «И почему столь яркими для нас становятся и радость, и печаль»: Второй фестиваль творчества Пак Кённи состоялся в онлайн-формате | Санкт-Петербургский государственный университет СПбГУ

Төркем:28 октябрь көнне туганнар
Төркем:1926 елда туганнар
Төркем:5 май көнне вафатлар
Төркем:2008 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Корея язучылары
Дамир Сатретдинов

**Дамир Сатретдинов**, Дамир Рөстәм (*Растям*) улы Сатретдинов (, *[[1972 ел]]ның [[20 июнь|20 июне]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Әстерхан өлкәсе]], [[Әстерхан]]*) ― полиция генерал-лейтенанты (2025), Татарстан Республикасы буенча эчке эшләр министры (2024 елдан).

## Тәрҗемәи хәле
1972 елның 20 июнендә Әстерханда туган. Әстерхан балык сәнәгате һәм хуҗалыгы техник институтын (1994 елдан Әстерхан дәүләт техник университеты), Сарытау дәүләт юридик академиясен тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
1994 елдан ― эчке эшләр органнарында. Милициядәге хезмәтен оперуполномоченный вазыйфасында башлаган.

1994 елдан 2012 елга кадәр ― Әстерхан шәһәре  эчке эшләр бүлегенең икътисади җинаятьләргә каршы көрәш бүлегендә оперуполномоченный, өлкән оперуполномоченный, районнар арасындагы икътисади җинаятьләргә каршы көрәш бүлеге башлыгы урынбасары, Ленин районы эчке эшләр бүлегенең оператив-эзләү бүлеге башлыгы вазыйфаларында хезмәт иткән.

2012 елдан 2014 елга кадәр ― Россия Эчке эшләр министрлыгының Әстерхан өлкәсе буенча идарәсе Икътисади куркынычсызлык һәм коррупциягә каршы тору идарәсе башлыгы урынбасары, 2014 елдан 2017 елга кадәр ― идарә башлыгы.

2017 елдан 2020 елга кадәр — Россия Эчке эшләр министрлыгының Әстерхан өлкәсе буенча полиция башлыгы урынбасары, полиция башлыгы.

2020 елның февралендә Хакасия Республикасы буенча эчке эшләр министры урынбасары ― полиция башлыгы итеп билгеләнә. 

2020 елның октябрендә РФ Эчке эшләр министрлыгының Ханты-Манси автономияле округы – Югра буенча идарәсе башлыгы вазифасына керешә.  Нефть өлкәсендәге икътисади җинаятьләр белән көрәшә. Аның махсус контролендә шулай ук нефтьне законсыз транспортлау мәсьәләләре дә булган.

2024 елның 29 февраленнән ― Татарстан Республикасы  буенча эчке эшләр министры.

## Дәрәҗәләре
* полиция генерал-майоры (2021), 
* полиция генерал-лейтенанты (2025)  

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
Хезмәт дәверендә ведомство һәм дәүләт бүләкләренә лаек булган.

## Шәхси тормышы
Шәһәр татар зыялылары вәкиле. Әнисе Әдә Әстерханда яши, әтисе Рөстәм (*Растям*) Гомәр улы (*Умерович*) Сатретдинов озак еллар Әстерхан шәһәрендәге  эшләгән, Әстерханда «Дуслык» татар милли-мәдәни җәмгыятенә нигез салучыларның берсе (1996 елда вафат). Кыз туганы Диләрә, Әстерханда МФЦда җитәкче булып эшли.
Өйләнгән, балалары бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Дамир Сатретдинов. Татцентр.ру
* Дамир Сатретдинов Татарстан эчке эшләр министры итеп билгеләнде. Татар-информ, 1.03.2024

Төркем:Милиционерлар
Төркем: Әстерхан дәүләт техник университетын тәмамлаучылар
Төркем: Сарытау дәүләт юридик академиясен тәмамлаучылар
Төркем:Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Төркем:Полиция генерал-лейтенантлары (РФ)
Буркини

**Буркини** (Пәрәнҗә + , шулай ук **бодикини**) — Ливан дизайнеры  тарафыннан эшләнгән мөселман хатын-кызлары өчен коену костюмы. 100 процентлы полиэстердан җитештерелә, ике өлештән тора, башында тыгыз утырган капюшон бар һәм хатын-кызларның киемнәренә шәригатьнең барлык таләпләренә җавап бирә. Үзенең кисүе буенча буркини пижамага якын һәм хатын-кызның бөтен тәнен каплый, тик аякларын, кулларын һәм йөзен генә. Йөзү белән генә түгел, ә спортның башка төрләре белән дә шөгыльләнү өчен вариантлар бар.

## Франциядә буркини турында бәхәсләр
2016 елда Франциядә буркинины аерым муниципалитетлар дәрәҗәсендә (Ницца һәм Ментона Лазурный ярда, Сиско Корсикада) тыю омтылышы ясала. Буркини кигән хатын-кызларны 38 евро административ штрафка хөкем итәләр. Премьер-министр  буркини Франция Республикасы кыйммәтләренә каршы килә дип белдерә. Буркинига карата Франциянең экс-президенты Николя Саркози да тәнкыйть позициясен ала.

## Германиядә буркини тирәсендә бәхәсләр
.2018 елда Һернедагы (Төньяк Рейн-Вестфалия) Песталоцци гимназиясе йөзү дәресләре өчен 20 буркини сатып алган, чөнки күп кенә мөселман мәктәп укучылары дини сәбәпләр аркасында аларга йөрми. Бу карар бәхәсләр тудырды. Гаилә, хатын-кызлар һәм яшьләр эшләре министры  бу инициативаны хуплады. Әмма Төньяк Рейн-Вестфалия Хөкүмәтенең миграция мәсьәләләре буенча секретаре Серап Гюлер белдерде: «*Согуд Гарәбстанында хатын-кызлар бер тамчы азатлык өчен үз гомерләрен куркыныч астына куйганда, без, Германиядә, кызларга буркини кияргә тиеш түгел. Бу толерантлыкны дөрес аңламау азат итүне туктата*».

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Авторның сайты буркини

Төркем:Ислам терминнары
Айрат Төхвәтуллин

**Айрат Төхвәтуллин**, Айрат Рәшит улы Төхвәтуллин (, *[[1976 ел]]ның [[22 сентябрь|22 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) ― россияле театр эшлеклесе, 2024 елның 29 февраленнән Түбән Новгород опера һәм балет театры директоры, 2020–2022 елларда Ф. Г. Волков исемендәге Россия дәүләт академия драма театры директоры.

## Тәрҗемәи хәле
1976 елның 22 сентябрендә Казанда туган. 1993 елда Казанның Ж. А. Зайцева исемендәге 122нче гимназиясен, 1998 елда ГИТИСның продюсерлык факультетын «Сәхнә сәнгате менеджеры» белгечлеге буенча тәмамлаган .

«Гранд Гала Продакшн» төбәк иҗтимагый оешмасында баш администратор, балет төркеме администраторы булып эшли. Ул чорның иң әһәмиятле гамәлгә ашырылган проектлары булып  иҗат кичәсен оештыру һәм үткәрү (1995); Парижда ЮНЕСКО штаб-фатирында «Рус балеты йолдызлары» программасының хәйрия концертын оештыру һәм үткәрү (1997); Россия шәһәрләре һәм дөнья илләре буенча «Илзе Лиепа һәм Рус балеты йолдызлары» программасының гастроль турларын үткәрү; Зур театрда Гранд Опера театры йолдызлары катнашында «Нанси һәм Лотарингия дәүләт балеты» гастрольләре тора.

1999―2007 елларда ― «Театр вакыйгалары фабрикасы» коммерцияле булмаган партнерлыгы, соңрак «М. Горевой җитәкчелегендәге театр»ның  генераль директоры, гамәлгә куючысы, анда , , ,  һәм башка күп кенә йолдызлар уйный.

«Пирамида» мәдәни-күңел ачу комплексында (Казан, 2009); Сергей Безруков театрында (директор урынбасары, 2009–2011); А. А. Яблочкина исемендәге Үзәк актерлар йортында (Мәскәү; 2013–2015), АНО «Интерстейдж» халыкара театр агентлыгында (оештыручы, 2011–2017) җитәкче урыннарда эшли, шулай ук төрле мөстәкыйль проектларны оештыру һәм үткәрү белән шөгыльләнә.

2016 елда  «Дәүләт һәм муниципаль идарә» факультетын «социаль предприятие белән идарә итү» белгечлеге буенча тәмамлый. 2017 елда Мәскәү шәһәре мәдәният департаментының кадрлар резервына кертелә.

2017 елның июленнән 2019 елның 1 июленә кадәр ― Мәскәүнең  директоры (сәнгать җитәкчесе — Сергей Проханов).

2020 елның 23 гыйнварыннан ― Ф. Г. Волков исемендәге  (Ярославль) директоры.

2022 елның май ахырында А. П. Чехов исемендәге  сәнгать җитәкчесе — директоры К. Ю. Хабенский аны сәнгать җитәкчесе — директорның беренче урынбасары вазифасына чакыра.

2023 елдан Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте университетының Дәүләт хезмәте һәм идарә институтында «Дәүләт һәм муниципаль идарә» белгечлеге буенча магистратура уза.

2024 елның 29 февраленнән ― А. С. Пушкин исемендәге директоры.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
А. Төхвәтуллин эшләгән театрлар күп кенә театраль бүләкләргә лаек булган.

## Шәхси тормышы
Өйләнгән (хатыны белән аерылган). Кызы Ләйсән, мәктәпне тәмамлый.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Тухватуллин Айрат Рашитович. Яркипедия
*  «В тему». Айрат Тухватулин о новых вызовах на посту директора Волковского театра. YouTube видео, 17:59

Төркем:Россия театр эшлеклеләре
Төркем:Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясен тәмамлаучылар
Төркем:ГИТИС тәмамлаучылар
Төркем:Театр директорлары
Кристина Шереметьева

**Кристина Александровна Шереметьева** (1984 елның 21 маенда туган, Чаллы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия психологы, психология фәннәре кандидаты, нутрициолог, метаболик ябыгу ысулы авторы, «Кристина Шереметьева» халыкара ябыгу үзәгенә нигез салучы һәм җитәкчесе.

## Биографиясе
2005 елда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының психология факультетын «Психология» белгечлеге буенча тәмамлый. Университетта Кристинаның җитәкчесе психология фәннәре докторы, профессор  була.

2006 елда «менеджерларның һөнәри эшчәнлегендә адаптив копинг-тәртип формалаштыруның психологик механизмнары темасына кандидатлык диссертациясе яклый».

Һөнәри юлын Россия Эчке эшләр министрлыгының кадрлар Баш идарәсе начальнигы ярдәмчесе вазифасында башлый.

Лужникида һәм Олимпия уеннарында шәхси уңыш психологиясе темасына докладлар белән бизнес-чараларда чакырылган спикер булып чыгыш ясый, эффективлык, идарә бизнесы. Идарә һәм шәхси үсеш психологиясе буенча тренинглар үткәрә.

2011 елдан 2014 елга кадәр хатын-кызлар өчен фитнес-клублар челтәрен җитәкли. 2012 елда «METABOLIC HEALING INSTITUTE» метаболизмының яшьтәге үзгәрешләрен тикшерү базасында һәм Мәскәү дәүләт университетының Психология факультетындагы хезмәттәшләре белән берлектә, «Кристина Шереметьева» халыкара онлайн-метаболитик ябыгу үзәген оештыра, бүгенге көнгә кадәр җитәкчелек итә.

2017 елдан башлап интернетта ябыгу психологиясе, сәламәт туклану һәм хатын-кызлар өчен авырлыкны контрольдә тоту темасына актив мәгърифәтчелек эшчәнлеге алып бара.

2024 елда үзәктә 28 000 хатын кыз белем алган. Кайтарылмас ябыгу методикасы ярдәмендә Кристинаның укучылары кирәкле авырлыкка кадәр ябыга һәм сәламәтлекләрен яхшырта алганнар.

## Искәрмәләр

Төркем:Психологлар
Төркем:Психология фәннәре кандидатлары
Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар
Айрат Суфиянов (1958)

**Айрат Суфиянов**, Айрат Тәлгать улы Суфиянов (*[[1958 ел]]ның [[26 март]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Балтач районы (Башкортстан)|Балтач районы]], [[Усман (Балтач районы)|Усман]]*) ― язучы, шагыйрь, 2007 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, 1985―2018 елларда КамАЗның двигательләр заводында сынаучы-контролер. Илдар Юзеев (2020), Һади Такташ (2024) исемендәге премияләр лауреаты.

## Тәрҗемәи хәле

1958 елның 26 мартында Башкортстан АССР Балтач районы Усман авылында туган. Бабасы Суфиян Бохарада укып кайткан указлы мулла, әбисе Кәшифә хәзрәт кызы булганнар. Әтисе Тәлгать, сугыш ветераны, Ленин исемендәге колхозда агроном, әнисе Тәнзилә колхозчы булып эшләгән. Абыйсы Фәрдәт (вафат), энекәше Илдар.

Балтач районы Нөркә урта мәктәбен (1975), Уфа энергетика техникумын (хәзерге Уфа ягулык-энергетика көллияте; 1978) тәмамлаган.

Татарстанның Түбән Кама шәһәрендә ТЭЦ-1 дә бер ел эшли. 1979–1981 елларда Куйбышев (хәзерге Самара) шәһәрендә хәрби хезмәттә булган. Армиядән соң, 1981–1985 елларда, Коми АССРда эшли.

1985 елдан 2018 елга кадәр Яр Чаллы шәһәрендә КамАЗның двигательләр заводында сынаучы-контролер вазифасын башкарып, 
лаеклы ялга чыга. Чаллыда нәшер ителүче «Мәйдан» журналында проза буенча мөхәррир вазифасын да башкара.

## Иҗаты
Беренче шигырьләре Башкортстанның Балтач районында 1983–1985 елларда басыла. Айрат Суфиянов кечкенәдән шигырьләр язса да, әдәби мәйданга шактый соң, тормыш тәҗрибәсе туплагач кына килеп керә.

Матбугатта шигырьләре даими басылып, 2003 елны «Ләйсән» әдәби берләшмәсендә хуплау тапса да, беренче «Кылычлы җил» исемле китабы Татарстан китап нәшриятында 2006 елда, «Таң калып багам таңнарга» җыентыгы Татарстан китап нәшриятында 2022 елда дөнья күргән. 2020 елда Татарстан китап нәшрияты чыгарган шигъри альманахта 95 шигыре дөнья күрә.

Шигырьләре җыр сүзләре булып киткән (көйләрен Наил Мортазин, Алсу Шакирова, Фәрит Хатыйпов, Ринат Гобәйдуллин язган).  Айрат Суфияновның җырларын бүген Салават Фәтхетдинов («Кайттым туган ягыма»), Гүзәл Әхмәтова («Әнкәемә», «Төнге абага», «Мәхәббәт күпере» дигән хитлар), Илнар Сәйфиев («Кайттым туган ягыма»), Равил Галиев («Кыр казлары»), Асылъяр («Дөнья матур»), Алсу Хәбибуллина («Сөймим димә», «Гөлләргә сыен»), Флера Талипова («Әйтмә миңа», «Әгәр язмыш», «Хәтер», «Йөрәкләргә шакыйм», «Усман авылы көе»), Сиринә Зәйнетдинова («Гөлләргә сыен»), Азалия («Очам, очам») башкара

Иҗатын социаль челтәрләргә урнаштыра.

А. Суфиянов ― 2007 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2020 ― Илдар Юзеев исемендәге премия
* 2020 ― Һади Такташ премиясе
## Шәхси тормышы
Өйләнгән. Хатыны Гөлгенә, уллары Марат, Азамат.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
;Мәкаләләр
* *[[Айдар Хәлим]]*. Ак биләүләр моңы. «Шәһри Чаллы»
## Сылтамалар
*   Суфиянов Айрат Тәлгат улы. Татарстан Язучылар берлеге
* Язучының эш өстәле. «Идел» журналы. YouTube видео, 10:55
* Шигырьләре. «Мәйдан» журналы

Төркем:Татар язучылары
Төркем:Татар шагыйрьләре
Төркем:Башкортстан язучылары
Төркем:Татарстан язучылары
Төркем:Татарстан шагыйрьләре
Төркем:Илдар Юзеев премиясе лауреатлары
Төркем:Шәхесләр:КамАЗ
Төркем:Һади Такташ премиясе лауреатлары
Проект:Вики-яз 2024

## Катнашучылар
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк.

## Конкурстың халык-ара статистикасы
*

## Җирле оештыручы
* 

## Нәтиҗәләр

 Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрларының хезмәттәшлеге, аның Халыкара ярдәмләшү үзәге һәм  Викимедиа Австрия исеменнән тәкъдим ителгән призлар фонды (400 Евро) бүленүе тәртибе баллар категорияләренә нигезләнә: 
* Тупланган балларга карап урын буенча
* Һәр илдә гамәлдәге валюта алыштыру курсы буенча исәпләнү датасына билгеләнә
* Җирле сертификатлар булган суммага кадәр түгәрәкләнә
* 500 сумнан кимрәге таратылмый, бүләкләнүгә хокукы булган калганнары арасында бүленә
* 1 еврога ничә сум бирелгән көнендә ясалачак

Тат.Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак (элекке бер бәйгедән үрнәк).

Хөрмәтле кулланучылар, Татарча Википедиягә керткән өлешегез өчен изге рәхмәт! Хөрмәтле  әфәнде булышлыгы белән Озон-интернет кибете сертификатлары алырга ирештек, якын арада электрон почталарыгызга җибәрермен. Киләчәк чараларыбызда да катнашуыгызны күрергә шат булырбыз.--Il Nur (бәхәс) 25 июл 2024, 17:22 (UTC)
Проект:Төбәк тематик атналыгы/Әзербайҗан атналыгы

**«Әзербайҗан атналыгы»** — Әзербайҗан, төбәк халкы, мәдәнияте һәм тарихы турында мәкаләләр язу өчен төзелгән «Төбәк тематик атналыгы» проектының өлеше. Шулай ук Әзербайҗан турында булган мәкаләләрне яхшырту планлаштырыла.

Әзербайҗан атналыгы бу төбәк турындагы мәкаләләр буенча бушлыкларны тутырырга тиеш. Атна кысаларында Әзербайҗан һәм Әзербайҗан мәдәнияте белән бәйле мәкаләләр булдырылачак һәм яхшыртылачак.

**Вакыт:** 8 февраль — 18 март 2024

**Кыйбла:** әзери, инглиз Википедияләрендә Әзербайҗан турында татар Википедиясенә караганда күпкә күбрәк мәгълүмат бар.

## Нәтиҗә
2 төзелгән һәм 0 яхшыртылган мәкалә, 0 калып, 0 рәсем.

## Бүләкләр

### Әзербайҗан ордены

* Хөрмәтле проектта катнашучылар! Әзербайҗан атналыгы кысаларында 10 һәм аннан да күбрәк мәкалә язган һәркемгә атнада катнашу истәлегенә проект кураторы тарафыннан «Әзербайҗан ордены» тапшырылачак. **Шартлар**: әһәмиятлелек, язылган мәкаләнең күләме 5000 байттан ким булмаска тиеш һәм мәкаләдәге мәгълүматны раслаучы бер абруйлы чыганакның булуы мәҗбүри.

### Проекттан рәхмәт
Бер атна эчендә бер яки берничә мәкалә язган катнашучыларның фикер алышу битләрендә атна тәмамлангач, проектның шәхси рәхмәте белдереләчәк.

## Статистика
**Зинһар, кертем мәгълүматларын яңартырга онытмагыз.**

## Ясарга кирәк
Түбәндәге исемлектәге мәкаләләрдән тыш, төбәк белән бәйле теләсә нинди әйберләр турында яза аласыз.

### Шәхесләр

* Алтай Мәммәдов az
* Тагы Шаһбази az
* Әнвәр Мәммәдханлы az
*
Владимир Древс

**Владимир Альфредович Древс** (, 1980 елның 19 ноябрендә туган, Абай, Казахстан ССР, СССР), **Доктор Древс** буларак танылган, халыкара рухи консультант, язучы, эшкуар, рухи лидер.

## ''TVP академиясе''
Владимир 2020 елда трансценденталь Веда психологиясе академиясенә (TVP) нигез салган. Академия психологларны да, үз тормышларын яхшы якка үзгәртергә теләгән кешеләрне дә әзерли.

TVP-авторның Владимир уйлап табуы, ул кешеләргә эчке психологик конфликтларны хәл итәргә ярдәм итә. Бу юнәлеш үзендә Ведик язуны һәм Көнбатыш психология мәктәбе белемнәрен берләштерә. Алар тормышның барлык өлкәләрендә кулланыла һәм: сәләтләрне ачуда, керемнәрне арттыруда, якыннары белән мөнәсәбәтләрне җайга салуда һәм сәламәтлекне яхшыртуда ярдәм итә.

## Фильмография
2023-нче елда Владимир "Сугышчы юлы" () фильмы ясады. Кино йолдызлары: Владимир Древс, Сати Касанова, Дмитрий Ларин, Анет Сай, 10AGE, Дмитрий һәм Нина Хара, Каруна Рэм, Дмитрий Лапшинов, Елан, Андре Фрей, Анастасия Шу, Александр Благов, Александр Кот, Владислав Коковихин

## Мультфильмнар
2021 елдан Владимир үзенең YouTube каналы өчен анимацияле һәм мавыктыргыч балалар мультфильмнары ясый башлады. Проектның төп максаты - игелекнең чагылышын күрсәтү.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми YouTube каналы
* Рәсми Инстаграм
* Рәсми сайт
* Рәсми Тик-Ток
* Рәсми ВК каналы
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Россия эшмәкәрләре
Төркем:Россия миллиардерлары
Төркем:1980 елда туганнар
Төркем:19 ноябрь көнне туганнар
Икенче мәхәллә мәчете (Әлмәт)

**Икенче мәхәллә мәчете** () ― Татарстанның Әлмәт шәһәрендә 2023 елның 28 декабрендә эшли башлаган ислам гыйбадәтханәсе (мәчет). ТР МДН Әлмәт мөхтәсибәтенә карый. Әлмәт районы һәм шәһәре мөхтәсибәтендә 43нче мәчет.

## Тарих
Мәчет өчен урынны мөхтәсибәт адресына мөрәҗәгать иткән мөселманнарның инициатив төркеме сайлаган. Төзелеш өчен җир җәмәгать тыңлаулары нәтиҗәләре буенча бүлеп бирелгән.

2018 елда мәчет төзелеше ниятләнгән. 2020 елда төзелеш эшләре башланган, 2,5 елда мәчет төзелеп беткән. Калган вакыт эшне төгәлләү һәм матурлау өчен тотылган. Мәчет төзелешенә иң яхшы белгечләр җәлеп ителгән. 

Мәчетне ачу тантанасында мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин һәм аның беренче урынбасары Илфар хәзрәт Хәсәнов, «Татнефть» ААҖ генераль директоры Наил Мәганов катнашкан.

## Бина
Мәчет тышкы яктан да, эчке бизәлеше белән дә Татарстандагы бер мәчеткә дә охшамаган. Монда һәрбер деталь, шул исәптән  акустика уйлап эшләнгән. Идәндәге бизәкләрнең симметриясе түшәмдәге бизәкләр белән туры килә. 

Агачтан эшләнгән гөмбәз игътибарны җәлеп итә. 99 яфраклы гөмбәз бер ел вакыт эчендә кулдан җыелган. Әлеге яфраклар Аллаһы Тәгаләнең 99 исеме белән бәйле. 

Мәхәллә мәчетенә 50ләп кеше сыя. Мәчеттә ир-атлар өчен аерым, хатын-кызлар өчен аерым тәһарәтханә, шулай ук мөмкинлекләре чикләнгән кешеләр өчен дә барлык уңайлыклар каралган.

Мәчетнең имамы Фәһим хәзрәт Әхмәтҗанов.
## Моны да карагыз
* Беренче мәхәллә мәчете
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* *Гөлназ Әхтәмҗанова.* Фәһим хәзрәт Әхмәтҗанов: Мәчет шоу күрсәтә торган урын түгел. Татар-информ, 6.03.2024
* В Альметьевске открылась новая мечеть. ДУМ РТ, 28.12.2023

Төркем:Әлмәт мәчетләре
Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:2023 елда төзелгән мәчетләр
Галимҗан Зарипов (1947)

*Бу [[авыл хуҗалыгы]] белгече турында мәкалә, табиб Галимҗан Зарипов белән бутамагыз*.

**Галимҗан Зарипов**, Галимҗан Сәетҗан улы Зарипов (, *[[1947 ел]]ның [[14 май|14 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Чаллы районы]], [[Әҗмәкәй]]*) ― авыл хуҗалыгы җитештерүен оештыручы, 1982 елдан «Ворошиловский» совхозы директоры. РФ (1996) һәм ТАССР (1985) атказанган авыл хуҗалыгы хезмәтәре, Яр Чаллы шәһәренең мактаулы гражданы (2007).

## Тәрҗемәи хәле
1947 елның 14 маенда Татарстан АССР Чаллы (хәзерге Тукай) районы Әҗмәкәй авылында туган. Башлангыч белемне туган авылында, сигезьеллыкны Иске Гәрдәледә үзләштерә, тулы урта белемне Пучыда ала. Казан авыл хуҗалыгы институтына (2006 елдан аграр университет) туган «Гигант» совхозы стипендиаты итеп укырга җибәрелә. Әлеге югары уку йортының механика факультетын «авыл хуҗалыгын механизацияләү һәм электрлаштыру» белгечлеге буенча тәмамлагач (1970), Г. Зарипов «Гигант» совхозында авыл хуҗалыгы машиналары буенча инженер-механик, баш инженер булып биш ел эшләгәннән соң, җитештерү буенча директор урынбасары итеп билгеләнә. Казан авыл хуҗалыгы институтының икътисад факультетын тәмамлаган Гобәйдә Садри кызы белән гаилә корып, хезмәт юлын бергә үтәләр, өч кыз үстерәләр.

1979–1982 елларда Калинин исемендәге колхоз (үзәге Мәләкәс) рәисе булып эшли. 1982 елдан башлап,  28 ел дәвамында Кама аръягында ачык туфракта яшелчә продукциясе җитештерү буенча махсуслашкан «Ворошиловский» совхозын (үзәге Бәтке) җитәкли (2003 елдан «Ворошилоский» АҖ генераль директоры). Алдынгы технологияләр куллану, җитештерүне механизацияләүнең югары дәрәҗәсе елына 25 мең тоннага кадәр яшелчә алырга мөмкинлек бирә. Өстәмә тармаклар игенчелек һәм сөт терлекчелеге дә яхшы продуктивлык белән аерылып тора. Су сиптерү системасы, терлекчелек биналары, консерв цехы, яшелчә базасы төзелә. Авылда совхоз хезмәткәрләре өчен мәктәп һәм балалар бакчасы, 600 яңа фатир, шул исәптән 70 коттедж салына, Бәтке авылында тулы газлаштыру тәмамлана. Марат Бибишев проекты буенча Бәткедә мәчет салына. 2003 елның 5 ноябрендә хуҗалык ябылган.

Тукай районы башлыгының торак-коммуналь хуҗалык буенча киңәшчесе булып эшләгән.

## Иҗтимагый эшчәнлеге
* 2015―2021 елларда ― ТР инвалидлар оешмасы Тукай районы бүлекчәсе җитәкчесе . 
* 2015―2021 елларда ― Тукай районы ветераннар оешмасы җитәкчесе

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1985 – ТАССР атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре
* 1996 – РФ атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре
* 2007 – «Яр Чаллы шәһәренең мактаулы гражданы»
* Хөрмәт Билгесе ордены

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Зарипов Галимзян Саетзянович. Набережные Челны, 7.02.2020
* *Евгений Аюпов*. Романтик агропрома. «Элита Татарстана», 13.05.2012

Төркем:ТАССР атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:РФ атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:Яр Чаллының шәрәфле ватандашлары
Раил Асаинов

**Раил Асаинов**, Раил Фәрит улы Асаинов (, *[[1983 ел]]ның [[6 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Мордва Автономияле Совет Социалистик Республикасы |Mордва ACCР]], [[Ромоданово районы]], [[Азюрка]]* ) ― мөселман дин эшлеклесе, РФ МДН составындагы Мордовия Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте үзәкләштерелгән дини оешмасы рәисе (2023 елның 4 мартыннан), мөфти, шәех, Саранск шәһәренең «Әл-Мансур» үзәк җәмигъ мәчете имамы (2013 елдан). 

## Тәрҗемәи хәле
1983 елның 6 августында Мордва АССР Ромоданово районы Азюрка авылында күп балалы гаиләдә туган. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, 2001 елда Мәдинә шәһәренең (Согуд Гарәбстаны корольлеге) Мәдинә Ислам университетына укырга керә . 2008 елда хәдис белеме факультетында диплом эшен яклый һәм бакалавр дәрәҗәсен ала. Шулай ук өстәмә рәвештә Ислам нигезләре факультетында диплом эшен яклый. Уку елларында Мордовия Республикасына даими кайта, лекцияләр белән чыгыш ясый, мәчет мәхәлләләре өчен дәресләр һәм семинарлар үткәрә.

Согуд Гарәбстанында укыган вакытта «Сахих әл-Бухари», «Сахих Муслим», имам Мәликнең «әл-Муватта», имам ән-Нававиның «40 хәдис», имам ибн Хаҗара әл-Аскаляниның «Нухба әл-фикр» китапаларына иҗазә (белемнәрнең укытучыдан укучыга дәвамлылыгын раслаучы документ) ала.  

2013 елдан Саранск шәһәренең «Әл-Мансур» Үзәк Җәмигъ мәчете имамы, Тышкы элемтәләр буенча мөфти урынбасары, Коръәнне ятлау үзәге җитәкчесе. 

2015 елдан Мордовиянең голәмәләр (ислам галимнәре) шурасы рәисе, 2017 елдан Россия Федерациясе мөселманнарының Диния нәзарәте голәмәләр шурасы әгъзасы.  

2015 елда РФ МДН белән М. В. Ломоносов исемендәге МДУ берлектә оештырган «Дәүләт-конфессия мөнәсәбәтләре» программасы буенча квалификация күтәрү курсларын үтә.

2017 елдан Казан федераль университетының магистратурасында укый, 2020 елда магистрлык диссертациясен яклый. Квалификациясе: ислам финанслары магистры.

2021 елда Уфада педагогия университетында «Гаилә медиациясе» программасы буенча һөнәри әзерлек уза. 

Хәзерге вакытта Ливан Ислам университетының докторантурасында читтән торып укый.

2023 елның 4 мартында Россия Федерациясе мөселманнарының Диния нәзарәте составындагы үзәкләшкән дини оешма Мордовия Республикасы мөселманнары Диния нәзарәтенең XII чираттагы мәҗлес-съездында 25 мөселман җәмгыятеннән килгән делегатлар тарафыннан бертавыштан мөфти итеп сайланган.

2024 елның мартында Мордовия Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте делегациясе җитәкчесе буларак Мариуполь Җәмигъ мәчетендә булган.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
2022 елда Мордовия Республикасы Башлыгы Артем Алексеевич Здуновның Рәхмәт хаты белән бүләкләнә.  

## Шәхси тормышы
Өйләнгән, сигез бала тәрбияли.
## Моны да карагыз
* Мордовия Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте
* Әл-Мансур җәмигъ мәчете (Саранск)
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*   Раиль Асаинов ― новый муфтий Мордовии. Ислам в Мордовии, 10.03.2023

Төркем:Россия мөфтиләре
Төркем:Ислам дине әһелләре
Төркем:Татар дин әһелләре
Төркем:Имамнар
Төркем:Мәдинә ислам университетын тәмамлаучылар