Петр Кирпичников

**Петр Кирпичников**, Петр Анатолий улы Кирпичников (, *[[1913 ел]]ның [[5 гыйнвар]]ы, [[Вятка губернасы]], [[Санчурск]] — [[1997 ел]]ның [[26 март]]ы, [[Казан]]*) — Бөек Ватан сугышында катнашкан химик-технолог, Казан химия-технология институты ректоры (*[[1964 ел|1964]]-[[1988 ел|1988]]*), профессор (*[[1965 ел]]дан*), техник фәннәр докторы (*[[1972 ел|1972]]*). РСФСР (*[[1975 ел|1975]]*) һәм ТАССР (*[[1969 ел|1969]]*) атказанган фән һәм техника эшлеклесе, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе ФА мөхбир-әгъзасы (*[[1976 ел|1976]]*), БР (*[[1991 ел|1991]]*) һәм ТР (*[[1992 ел|1992]]*) ФА шәрәфле академигы, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе атказанган химигы (*[[1979 ел|1979]]*), атказанган уйлап табучысы (*[[1985 ел|1985]]*).

## Тәрҗемәи хәле
1913 елның 5 гыйнварында Вятка губернасы (*хәзерге* Киров өлкәсе Санчурск районы) Санчурск өяз шәһәрендә (1923 елдан авыл, 1944 елдан штб) земство табиблары гаиләсендә туган. Туган авылында мәктәп тәмамлагач (*[[1930 ел|1930]]*), укый-яза белмәүчелекне бетерү өлкәсендә эшли. Пермь химия-технология институтына укырга керә, аннан Мәскәүгә химия-технология институтына күчеп, 4 ел укый. Казан химия-технология институтын (КХТИ) тәмамлый (*[[1936 ел|1936]]*). А.Е. Арбузов җитәкчелегендә синтетик каучык өлкәсен сайлый. 1936-1940 елларда С.М. Киров исемендәге Казан синтетик каучык заводында аппаратчы, техник бүлек башлыгы урынбасары булып эшли. Заводта чыккан авария сәбәпле, яшь галимгә кулга алыну да яный. 1939-1940 еллардагы Совет-фин сугышы башлангач, 1940 елда Кызыл гаскәргә чакырыла. Ерак Көнчыгышта хезмәт итә. 9нчы Һава армиясенең җир өсте (*ягулык-майлау матдәләре белән тәэмин итү*) хезмәте офицеры лейтенант П.А. Кирпичников сугышта Кызыл Йолдыз ордены һәм медальләр белән бүләкләнә.
 
1945-1947 елларда Казан химия-технология институтында, Г.Х. Камай җитәкләгән төп органик синтез кафедрасында укыта.
 
1947-1954 елларда Шкопау шәһәрендә (*[[Алмания Демократик Җөмһүрияте|АДР]]*) «Буна» нефть химиясе комбинатында баш инженер һәм киңәшче булып эшли. 1960-1961 елларда Көнчыгыш Кытай технология институтында (*[[Кытай|КХР]]*) эшли.

1954 елдан яңадан Казан химия-технология институтында: факультет деканы (*[[1957 ел|1957]]*), синтетик каучык технологиясе кафедрасы мөдире (*[[1960 ел|1960]]-[[1987 ел|1987]]*), бер үк вакытта проректор (*[[1961 ел]]дан*), ректор (*[[1964 ел|1964]]-[[1988 ел|1988]]*), профессор (*[[1965 ел]]дан*), ректор киңәшчесе һәм Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе химия һәм нефтехимия сәнәгате министрлыгының эластомерлар барлыкка китерү үзәге фәнни җитәкчесе (*[[1988 ел|1988]]-[[1997 ел|1997]]*). 1982-1987 елларда Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе ФА Казан филиалы президиумы рәисе.

1997 елның 26 мартында үзенең эш кабинетында вафат була. Казанның Арча зиратында җирләнгән.

## Фәнни эшчәнлеге
1956 елда кандидатлык, 1972 елда докторлык диссертацияләре яклый. Гыйльми эзләнүләр өлкәсе: химия һәм органик синтез нигезләренең, югары молекуляр тоташмаларның, синтетик каучык һ.б. полимерларның һәм аларны стабильләштерүнең химик технологиясе. Полисульфид һәм уретан эластомерларны тикшерү өлкәсендә хезмәте зур. 500 фәнни хезмәт, югары мәктәп өчен 12 дәреслек авторы, 330 уйлап табу патенты  иясе. 14 фән докторы, 70тән артык фән кандидаты әзерләгән.

## Китаплары

## Җәмәгать эшчәнлеге
* Совет тынычлык фондының Татарстан республика бүлеге рәисе (*[[1966 ел]]дан*) 
* Д.И. Менделеев исемендәге Бөтенсоюз химия җәмгыятенең  Татарстан республика бүлеге рәисе (*[[1975 ел|1975]]-[[1985 ел|1985]]*)
* ТАССР Югары шурасы фәнни-техник прогресс комиссиясе рәисе (*[[1983 ел|1983]]-[[1988 ел|1988]]*)
* ТАССР Югары шурасы депутаты (*[[1966 ел|1966]]—[[1971 ел|1971]], [[1983 ел|1983]]-[[1988 ел|1988]]*).

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе дәүләт премиясе (*[[1989 ел|1989]]*) 
* Ленин ордены (*[[1971 ел|1971]]*) 
* Октябрь Инкыйлабы ордены (*[[1981 ел|1981]]*) 
* 1нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены (*[[1985 ел|1985]]*) 
* Кызыл Йолдыз ордены

## Хәтер

* КХТИ бинасы диварына истәлек тактасы беркетелгән.
* 2005 елда Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары белән Казанның Совет районындагы  Академик Кирпичников урамы итеп үзгәртелә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
# Большая российская энциклопедия. В 35 томах. Том 14 (Ки-Ко). М.: НИ БРЭ, 2009. ISBN 978-5-85270-344-6

## Әдәбият
# *Дьяконов Г.С.* Пётр Анатольевич Кирпичников. К 90-летию со дня рождения (1913-1997). «Российский химический журнал», 2003, т. XLVII. № 2.
# Пётр Анатольевич Кирпичников. К 100-летию со дня рождения (1913-1997). «Высокомолекулярные соединения» (журнал), 2013, № 2. ISSN: 2308-1120

## Сылтамалар

*   Кирпичников Пётр Анатольевич. kznportal.ru, 02.09.2011 
*   Кирпичников Пётр Анатольевич в Биографической энциклопедии
*  Кирпичников Пётр Анатольевич на сайте АН РБ
* Выдающиеся люди Татарии. Кирпичников Пётр Анатольевич
* Академик Кирпичников: воспоминания (''видео, 37:13'')

## Моны да карагыз

Төркем:Казан химия-технология институтын тәмамлаучылар
Төркем:Академиклар
Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:Ректорлар
Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар