open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арбат-Покровка юлы

**Арбат-Покровка юлы** (), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк юлы, Мәскәү метрополитенының 3-се юлы.

## Станцияләр (төнъяктан)
* Щёлковская (метро станциясе)
* Первомайская (метро станциясе)
* Измайловская (метро станциясе)
* Партизанская (метро станциясе)
* Семёновская (метро станциясе)
* Электрозаводская (Арбат-Покровка юлы метро станциясе)
* Бауманская (метро станциясе)
* Курская (Арбат-Покровка юлы метро станциясе)
* Площадь Революции (метро станциясе)
* Арбатская (Арбат-Покровка юлы метро станциясе)
* Смоленская (Арбат-Покровка юлы метро станциясе)
* Киевская (Арбат-Покровка юлы метро станциясе)
* Парк Победы (метро станциясе)
* Славянский бульвар (метро станциясе)
* Кунцевская (метро станциясе)
* Молодёжная (метро станциясе)
* Крылатское (метро станциясе)
* Строгино (метро станциясе)
* Мякинино (метро станциясе)
* Волоколамская (метро станциясе)
* Митино (метро станциясе)
* Пятницкое шоссе (метро станциясе)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Информация о линии на любительском сайте «Метрострой»
* Арбатско-Покровская линия на официальном сайте Московского метрополитена
* Арбатско-Покровская линия на сайте metro.molot.ru
* Арбатско-Покровская линия в фотографиях на сайте metro-photo.ru 
* Станции Арбатско-Покровской линии на www.metromost.com
* Схема развития Арбатско-Покровской линии на сайте mosmetro.ru
* Митинский участок Арбатско-Покровской линии во время строительства 

Төркем:Мәскәү метрополитены
Юрий Никулин

**Юрий Владимирович Никулин** (1921 елның 18 декабре, Демидов, Смоленск губернасы, РСФСР —1997 елның, 21 августы, Мәскәү, Россия) — Совет һәм Россия цирк артисты (клоун), цирк директоры, кино актеры, телевидение алып баручысы. ССРБның Халык артисты (1973). РСФСР дәүләт премиясе лауреаты. Социалистик Хезмәт Каһарманы (1990)  . Бөек Ватан сугышында катнашучы. Ике Ленин ордены кавалеры (1980, 1990). 

## Искәрмәләр

Төркем:Совет-фин сугышында (1939-1940) катнашучылар
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:РСФСР атказанган артистлары
Төркем:РСФСР халык артистлары
Төркем:ССРБ халык артистлары
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:Жуков медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:3 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:Россия җырчылары
Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:XX гасыр актерлары
Төркем:Россия актерлары
Төркем:ССРБ актерлары
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:Россия режиссёрлары
Төркем:ССРБ режиссёрлары
Төркем:Әлифба буенча режиссёрлар
Төркем:Лев Толстой исемендәге халыкара алтын медаль лауреатлары
В. В. Виноградов исемендәге Рус теле институты (Россия Фәннәр академиясе)

**Россия  Фәннәр академиясенең Рус теле институты** — Россия фәнни оешмасы, Россия Фәннәр академиясенең Тарих-филология фәннәре бүлекчәсенә керә. 1944 елда элеккеге ИФЛИ-ны (Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты, 1931-1941) яңартып оештыру нәтиҗәсендә барлыкка оештырылган. 1995 елда учреждениегә күренекле совет лингвисты академик В. В. Виноградов исеме бирелә.

## Эшчәнлеге
«Рус телен өйрәнүдә файдалы юнәлешләрне билгеләү һәм русистика өлкәсендә фундаменталь, эзләнү һәм кулланма гыйльми тикшеренүләр үткәрү», шул исәптән, хәзерге рус әдәби теле нормаларын кулланган грамматикаларны, сүзлекләрне һәм белешмәләрне экспертизалау институт эшмәкәрлегенең максаты булып тора.

Институтта электрон формадагы текслар җыелмасына нигезләнгән мәгълүмати-белешмә системасы булдырылган. Ул беренчел чиратта тел лексикасын һәм грамматикасын гыйльми өйрәнү өчен тәгаенләнгән.

Рус теле буенча белешмә бирү хезмәте дә эшләп килә, ул рус телмәрен дөрес куллану буенча аерым кешеләргә һәм оешмаларга консультация бирүгә тәгаенләнгән

Үз матбугаты фәнни, фәнни-популяр басмалары бар: хәзерге русистика өлкәсендәге тикшеренүләрне координацияләү өчен «Русский язык в научном освещении» дип аталган халыкара фәнни журнал булдырылган; шулай ук «Русская речь» фәнни-популяр журналы, фәнни-популяр китаплар, сүзлекләр һәм энциклопедияләр нәшер ителә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Русского языка институт име­ни В.В. Ви­но­гра­до­ва РАН // Большая российская энциклопедия. Том 29 —  М., 2015. — Б. 76.

## Сылтамалар

* Рәсми сайт

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Рус теле
Зоя Коротанова

**Зоя Никитична** **Коротанова (Малышева)** (26 октябрь 1927 ел ) — Пенза өлкәсе Пачелма районының «Пачелма» дәүләт токымчылык заводында кош караучы, Социалистик Хезмәт Герое (1971).

## Биографиясе
Зоя Никитична Коротанова 1927 елның 26 октябрендә Пенза губернасы Нижнеломовка өязе Куриловка авылында (хәзер Пенза өлкәсенең Вадинский районы) туган.

Башлангыч мәктәпне тәмамлагач, 1941 елда Пенза өлкәсенең «Пачелма» дәүләт токымчылык заводына эшкә урнаша. 1943 елда фабрика-завод белем бирү (ФЗО) системасында белем ала, Калинин исемендәге Мәскәү пыяла фабрикасында аппаратчы булып эшли .

1947-1951 елларда «Пачелма» совхозында кошчы булып эшли. 1951 -1957 елларда Свердловск өлкәсендә яши,1957 елның маенда «Пачелма» совхозына кошчы булып кайта. 1970 елда КПСС-ка керә.

ССРБ Югары Советы Президиумының 1971 елның 8 апрелендәге указы белән «авыл хуҗалыгы производствосын үстерүдә һәм дәүләткә терлекчелек продуктларын җитештерү һәм сату буенча бишьеллык планны үтәүдәге зур казанышлары өчен» Зоя Никитична Коротановаға Ленин ордены һәм «Урак һәм Чүкеч» медале тапшырылып, Социалистик Хезмәт Герое исеме бирелә .

Хаклы ялга киткәч, Пенза өлкәсенең Каменский районы Кеведо-Мельситовка авылында яши.

Күпъеллык намуслы хезмәте өчен 1971 елның 8 маенда Ленин ордены һәм аннан соң берничә медаль белән бүләкләнә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* В Президиуме Верховного Совета ССРБ. //Пенз. правда.— 1971.— 8 апр. (Сообщение о присвоении звания Героя Социалистического Труда группе передовико, в том числе Крылановые Зое Никитин — птичнице госплемзавода «Пачелма» Пачелмского района Пензенской области)
* Коротанова 3.  Труд —дело чести. //Знамя Ленина.— 1972.— 19 дек.
* 258 яиц от несушки. //Пенз. правда.— 1973.— 23 февр.
* 3. Н. Коротанова, птичница госплемзавода «Пачелма»: Новогоднее интервью. //Знамя Ленина. — 1971.— 1 янв.
* Илюшин В. Герой труда. //Знамя Ленина.— 1971.-13 апр.
* Илюшин В. Традиционный «Огонек» передовиков сельского хозяйства. //Знамя Ленина.— 1971.— 28 янв.
Төркем:26 октябрь көнне туганнар
Төркем:1927 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Вафат булу датасы ачыкланмаган шәхесләр
Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Көньяк азәрбайҗанча Википедия

**Көньяк азәрбайҗанча Википедия** () — нең азәрбайҗан телендәге бүлеге. Көньяк азәрбайҗанча Википедиядә мәкаләләр гарәп графикаларында языла.

2015 елның декабрендә азәрбайҗанча Википедиядән аерылып чыга.

## Статистика
Хәзерге вакытка көньяк азәрбайҗанча Википедиядә **** мәкалә бар.

## Моны да карагыз
* Азәрбайҗанча Википедия

## Сылтамалар

* Википедия турында язма 

Төркем:Әзери теле
Нина Лужная

** Нина Петровна Лужная** (1905-1993) — совет органик булмаган химия галиме. Химия фәннәре  докторы (1951).

## Биографиясе
1905 елда Дондагы Ростов шәһәрендә эшче гаиләсендә туган. 1928 елда Ростов дәүләт университетының педагогия факультетының табигать фәннәре бүлеген тәмамлый һәм ике ел Төньяк Кавказ хезмәт саклау институтында эшли.

1931 елда  Фәннәр академиясенең физик химия институты (ИФХАН) аспирантурасына укырга керә; химия фәннәре докторы, ССРБ Фәннәр академиясе академигы, физик-химик системаларны анализлау ысуллары комплексы авторы  *Н. С. Курнаков* җитәкчелегендә укый һәм соңыннан аның кулы астында эшли.
 
1937-1942 елларда профессор С. 3. Макаров бригадасы составында югары актив кальций хлориды алу өстендә эшли.

Химия фәннәре докторы (1950) — эрегән тозлар өлкәсендә тикшеренүләр һәм микродисперслы каты тоз эретмәләрен өйрәнгәне өчен химия фәннәре докторы дәрәҗәсе бирелә (1950).

1940 нчы еллардан Россия  Фәннәр академиясенең Н. С. Курнаков исемендәге гомуми һәм органик булмаган химия институты лабораториясе мөдире.

Тоз системаларының физик-химик анализы һәм ярымүткәргечләр химиясе өлкәсендә тикшеренүләр авторы. Натрий сульфаты тапканда селте эретмәләрен карбоналлау алымын эшли, югары актив кальций гипохориты алауга өлгәшә.

ССРБ Дәүләт премиясе белән бүләкләнгән.

Дон зиратында җирләнгән.

## Хезмәтләре
Общая химия [Текст] : учеб. пособие для студентов ун-тов / Я. А. Угай; соавтор и рец.: Н. П. Лужная, Н. И. Никурашина. — Москва : Высшая школа, 1977. — 408 с. — Библиогр.: с. 401. — Предм. указ.: с. 402—406.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
Өченче дәрәҗә Сталин премиясе (1941) — югары актив кальций гипохлориты алу ысулы уйлап тапканы өчен.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Очерки истории Ростовского университета. Семен Ефимович Белозеров. Изд-во Ростовского университета, 1959-358 С.
* В. И. Бородулин. Всемирный биографический энциклопедический словарь. Лужная Нина Петровна — Москва, Большая Российская энциклопедия, 1998

## Сылтамалар
* Большой Энциклопедический словарь//Лужная Нина Петровна
* Фото

Төркем:1905 елда туганнар
Төркем:Ростов-на-Донуда туганнар
Төркем:1993 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча химиклар
Төркем:Химия фәннәре докторлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Химиклар
Мелитон Баланчивадзе

**Мелитон Антонович Баланчивадзе** (    ; , Банодя - 1937 елның 21 ноябре, Кутаиси ) - Грузин композиторы. Танылган хореограф Джордж Баланчин һәм композитор Андрей Баланчивадзеның әтисе.

## Биографиясе
1862 елның 24 декабрендә (яңа стиль буйынса  5 гыйнвар, 1863, ) Баноджа авылында туган. Ул Кутаиси дини мәктәбендә укыган, чиркәү хорында җырлай. 

1880 елда ул Тифлис опера театры хорына керә. 

1889 елда ул Санкт-Петербург консерваториясенә керә. 

1895 - 1917 елларда ул Россия шәһәрләрендә грузин музыкасы белән хор оештыра. 

1921 - 1924 елларда - Грузия ССР-ы мәгариф комиссариатының музыка бүлеге мөдире. 

Милли операга нигез салучыларның берсе,  А. Церетелиның «Тамара Коварная» (1897 поэмасы буйынса беренче Грузия операсы «Дареджан Коварная» авторы   (1897  ). Операның беренче версиясе Николай Черепнин катнашында ясалган, икенчесе - Андрей Баланчивадзе улы.  

Ул 1937 елның 21 ноябрендә Кутаисида вафат була. 

## Гаиләcе
Мелитон Баланчивадзе ике тапкыр өйләнә. Гаянэ Эристави белән беренче никахыннан аның ике баласы бар. Аларның берсе, Аполлон, Ак Гвардия гаскәрләренең полковнигы, 1918 елда Беренче Кубан кампаниясендә катнашкан. 

Икенче тапкыр Санкт-Петербургта туган Мария Николаевна Васильевага өйләнә (мөгаен, 1905 яки 1906-нчы елда). Парның өч баласы бар: 

- Тамара, рәссам, 1943 елда Ленинград камалышында үлә; 

- Джордж Баланчин АКШ-ка күченә һәм абруйлы балет остасы була;
 
- Андрей Баланчивадзе Совет Грузиясендә җитәкче композитор була.

## Бүләкләре

* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (01/14/1937) 

## Билгеле адреслар
Тбилиси. Георгий Ахвледиани урамы  

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Баланчивадзе Мелитон Антонович  
* Санкт-Петербург грузиннары.  Мелитон Баланчивадзе  
Төркем:Санкт-Петербург консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:XX гасыр композиторлары
Төркем:Русия империясе композиторлары
Төркем:ССРБ композиторлары
Төркем:Әлифба буенча композиторлар
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1937 елда вафатлар
Төркем:21 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1863 елда туганнар
Төркем:5 гыйнвар көнне туганнар
Бас-Тер

**Бас-Тер** () — Франциянең Гваделупа департаментына караган коммуна, Бас-Тер кантонына карый.

## Халкы

## Географиясе

Коммуна мәйданы — 5,78 км².

## Тышкы сылтамалар

* 

## Искәрмәләр

Төркем:Гваделупа департаменты коммуналары
Төркем:Франция коммуналары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Вячеслав Дмитриевский

**Дмитриевский Вячеслав Иосифович** (1902  —1988) — совет галиме һәм калаклы машиналар конструкторы, техник фәннәр докторы (1940), профессор (1945).  

## Биографиясе
Дмитриевский Вячеслав Иосифович 1902 елның 30 июнендә Мәскәүдә фортепьяно көйләүче гаиләсендә туган.
1925 елда Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренең профессор Н. Е. Жуковский исемендәге Хәрби-һава академиясентәмамлый.

1930 елга кадәр Үзәк Аэрогидродинамика институтында (ЦАГИ), соңыннан (1988 елга кадәр) Үзәк авиацион моторлар төзү институтында (ЦИАМ) эшли.

1930-1954 елларда бер үк вакытта С. Орджоникидзе исемендәге Мәскәү авиацион институтында, профессор Н. Е. Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженер академиясында укыта.

1938 елда В. И. Дмитриевский Үзәк авиацион моторлар төзү институты гыйльми советының беренче составына керә. 1940 елда барлык конструкторлык һәм тикшеренү эшләре буенча В. И. Дмитриевскийга диссертация якламыйча техник фәннәр докторы дәрәҗәсе бирелә. 1941 елда турбокомпрессорлар эшләгәне өчен Дәүләт премиясе бирелә.

Бөек Ватан сугышы елларында Үзәк авиацион моторлар төзү институты (ЦИАМ) белән бергә Өфегә эвакуацияләнә. 1942-1943 елларда Өфе авиацион институтының авиацион двигательләр конструкциясе кафедрасы мөдире.

1945 елда ул профессор гыйльми исеме ала.

1962 елдан хаклы ялда, ләкин 1988 елда вафат булганга кадәр Үзәк авиацион моторлар төзү институтында профессор-киңәшче сыйфатында эшләвен дәвам итә.

Вячеслав Иосифович Дмитриевский ватан фәне һәм техникасы тарихына ватан авиацион двигательләр төзү пионерларның берсе буларак кереп кала, ул пешкәкле һәм турбореактив авиацион двигательләр өчен калаклы машиналар төзүче.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Ленин ордены (16.9.1945)
* Хезмәт Кызыл Байрак ордены (1941)
* «Хөрмәт Билгесе» ордены
* медалләр
* Икенче дәрәҗә Сталин премиясе (1941) — турбокомпрессорлар конструкцияләрен һәм авиамоторлар өчен нагнетательләр эшләгәне өчен
* Өченче дәрәҗә Сталин премиясе (1950) — моторлар эшләү өлкәсендәге хезмәтләре өчен

## Чыганаклар

* Авиация: Энциклопедия. — М.: Большая Российская Энциклопедия Главный редактор Г. П. Свищев 1994
* Дмитриевский Вячеслав Иосифович 
* Кто есть кто 
* Роль и место научных школ ЦИАМ в производстве авиадвигатель в нашей стране 

Төркем:1902 елда туганнар
Төркем:1988 елда вафатлар
Төркем:Техник фәннәр докторлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Кантемировская (метро станциясе)

**«Кантемировская» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Мәскәү елгасы аръягы сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - Р. И. Погребной, В. З. Филлипов при участии И. В. Плюхина.

Станция 1984 елның 30 декабрь (1985 елның 9 февраль) көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Царицыно районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Домодедовская (метро станциясе)

**«Домодедовская» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Мәскәү елгасы аръягы сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - Алёшина Н. А.
Самойлова Н. К.

Станция 1985 елның 7 сентябрь көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Орехово-Борисово Северное, Орехово-Борисово Южное районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Щёлковская (метро станциясе)

**«Щёлковская» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Арбат-Покровка сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - И. Г. Таранов, Н. А. Быкова.

Станция 1963 елның 22 июль көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Северное Измайлово, Гольяново районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Первомайская (метро станциясе)

**«Первомайская» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Арбат-Покровка сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - М. Ф. Марковский
Я. В. Татаржинская.

Станция 1961 елның 21 октябрь көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Измайлово районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Электрозаводская (Арбат-Покровка юлы метро станциясе)

**«Электрозаводская» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Арбат-Покровка сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - В. А. Щуко, В. Г. Гельфрейх, И. Е. Рожин, при участии П. Г. Капланского и Л. А. Шагуриной.

Станция 1944 елның 15 май көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Соколиная гора районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Арбатская (Арбат-Покровка юлы метро станциясе)

**«Арбатская» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Арбат-Покровка сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - Л. М. Поляков, В. В. Пелевин, Ю. П. Зенкевич.

Станция 1953 елның 5 апрель көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Арбат районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Боҗра юлы

**Боҗра юлы** (), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк юлы, Мәскәү метрополитенының 5-се юлы.

## Станцияләр (төнъяктан)
* Парк культуры (Боҗра юлы метро станциясе)
* Октябрьская (Боҗра юлы метро станциясе)
* Добрынинская (метро станциясе)
* Павелецкая (Боҗра юлы метро станциясе)
* Таганская (Боҗра юлы метро станциясе)
* Курская (Боҗра юлы метро станциясе)
* Комсомольская (Боҗра юлы метро станциясе)
* Тынычлык проспекты (Боҗра юлы метро станциясе)
* Новослободская (метро станциясе)
* Белорусская (Боҗра юлы метро станциясе)
* Краснопресненская (метро станциясе)
* Киевская (Боҗра юлы метро станциясе)
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Кольцевая линия на официальном сайте Московского метрополитена
* Фотографии кольцевой линии на сайте foto.metro.ru
* Виртуальная экскурсия по станциям Кольцевой линии 

Төркем:Мәскәү метрополитены
Парк Победы (метро станциясе)

**«Парк Победы» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Арбат-Покровка сызыгының һәм Калинин-Солнцево сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - Н. И. Шумаков, Н. В. Шурыгина.

Станция 2003 елның 6 май көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Дорогомилово районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Кунцевская (метро станциясе)

**«Кунцевская» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Арбат-Покровка сызыгының һәм Фили сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - Р. И. Погребной, А. Л. Вигдоров.

Станция 1965 елның 31 август һәм 2008 елның 7 январь көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Кунцево, Фили-Давыдково районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Мякинино (метро станциясе)

**«Мякинино» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Арбат-Покровка сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - Н. И. Шумаков, Г. С. Мун, Я. В. Мун, Е. В. Ильина.

Станция 2009 елның 26 декабрь көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Мякинино районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Пятницкое шоссе (метро станциясе)

**«Пятницкое шоссе» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Арбат-Покровка сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - А. В. Некрасов, В. Ю. Молчанов, Г. С. Мун, В. З. Филиппов.

Станция 2012 елның 28 декабрь көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Митино районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Мефодий Моравский

**Мефо́дий Моравский** (**Мефодий Солунский**; 815, Фессалоники (Салоники), Византия империясе —  ,  , Бөек Моравия) — апостолларга тиң, Византия миссионеры, Моравия архиепископы. Энесе Кирилл белән ул славян алфавитын тудыручы. Апостолларга тиңнәр һәм словен укытучысы буларак зурлана.

## Биографиясе
Солун хәрби лидеры *Друнгария Лев* гаиләсеннән. Әтисе тумышы белән болгар славяны, Солун стратигы (хәрби генерал-губернатор) каршындагы ярдәмчеләрнең берсе.

Галимнәр Мефодий исеменең суга чумдырылу үткәнендәме яки тонзур вакытында бирелгәнме икәнен белмиләр. Аның дөньяви исеме Михаил дигән версия бар.

Гаиләнең дусты һәм яклаучысы, олуг евнух Феоктист ярдәме белән, ул славяннар яшәгән Македониядә урнашкан Византия провинциясе Славиниядә хәрби-административ карьера эшли. Ул үзенең славян подданныйларының телен белгән.

Кече Олимп дип аталган һәм Кече Азиядә урнашкан постниклар монастырендә Мефодий монахлык кабул итә, соңрак абыйсы Константин аңа кушыла.

### Моравия миссиясе
862 елда Бөек Моравия кенәзе Ростислав илчеләре Константинопольгә укытучылар чакырып киләләр. Император һәм патриарх, бу икәүне чакырып алып, Моравиягә җибәрәләр.

Христианнарны Рим йолаларына күчерү өчен Моравиягә килгән француз епископлары Мефодийны кулга алалар һәм төрмәгә утырталар. Аның турында беркем дә белми, һәм Папа аның язмышын белгәнче, Алман Людовигына азат итәргә боерык биргәнче өч ел чамасы вакыт үтә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Кирилл и Мефодий // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
* Копылов А. Н. Кирилл и Мефодий // Современные гуманитарные исследования. 2014. № 2. С. 14-21.
* Тахиаос, А. Э. Н. Святые братья Кирилл и Мефодий просветители славян. Сергиев Посад, 2005.
* Провозов Л. Р. «Святослав Хоробре: Иду на Вы!» Москва, 2006
* Бауэр С. У. История средневекового мира. Москва, 2015.

Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Википедия:Кулланылган геомәгълүмат чылбырында шик тудыручы урыннар булган битләр
Төркем:885 елда вафатлар
Төркем:6 апрель көнне вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:815 елда туганнар
Калуга-Рига юлы

**Калуга-Рига юлы** (), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк юлы, Мәскәү метрополитенының 6-се юлы.

## Станцияләр (төнъяктан)
* Медведково (метро станциясе)
* Бабушкинская (метро станциясе)
* Свиблово (метро станциясе)
* Ботанический сад (метро станциясе)
* ВДНХ (метро станциясе)
* Алексеевская (метро станциясе)
* Рижская (Калуга-Рига юлы метро станциясе)
* Проспект Мира (Калуга-Рига юлы метро станциясе)
* Сухаревская (метро станциясе)
* Тургеневская (метро станциясе)
* Китай-город (метро станциясе)
* Третьяковская (метро станциясе)
* Октябрьская (Калуга-Рига юлы метро станциясе)
* Шаболовская (метро станциясе)
* Ленин проспекты (метро станциясе)
* Академическая (метро станциясе)
* Профсоюзная (метро станциясе)
* Новые Черёмушки (метро станциясе)
* Калужская (метро станциясе)
* Беляево (метро станциясе)
* Коньково (метро станциясе)
* Тёплый Стан (метро станциясе)
* Ясенево (метро станциясе)
* Новоясеневская (метро станциясе)
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Информация о линии на любительском сайте «Метрострой»
* Калужско-Рижская линия на официальном сайте Московского метро
* Калужско-Рижская линия в фотографиях  в Виртуальной фотогалерее метрополитенов СНГ

Төркем:Мәскәү метрополитены
Кутузовская (метро станциясе)

**«Кутузовская» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Фили сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - Ю. П. Зенкевич, Р. И. Погребной.

Станция 1958 елның 7 ноябрь көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Дорогомилово районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Международная (метро станциясе)

**«Международная» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Фили сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - Орлов А. Ю., Некрасов А. В., соавтор Сычёва В. О. при участии Мингалеева А. М. и Петрова О. В..

Станция 2006 елның 30 август көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Пресненский районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Смоленская (Фили юлы метро станциясе)

**«Смоленская» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Фили сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - С. Г. Андреевский, Т. Н. Макарычев, Н. Д. Колли.

Станция 1935 елның 15 май көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Арбат районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Таганка-Кызыл Пресня юлы

**Таганка-Кызыл Пресня юлы** (), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк юлы, Мәскәү метрополитенының 7-се юлы.

Юлы 23 , гомуми озынлыгы 42,2 км.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Таганско-Краснопресненская линия на сайте metromost.com
* Таганско-Краснопресненская линия в фотографиях на сайте metro-photo.ru 
* 
* Таганско-Краснопресненская линия на сайте Артемия Лебедева

Төркем:Мәскәү метрополитены
Калинин-Солнцево юлы

**Калинин-Солнцево юлы** (), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк юлы, Мәскәү метрополитенының 8-се юлы.

Юлы 8 + 12 , гомуми озынлыгы 16,3 + 24,8 км.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Информация о линии на любительском сайте «Метрострой»
* Калининская линия на официальном сайте Московского метрополитена
* Калининская линия на сайте nashemetro.ru
* Сайт «Метровагоны»
* Калининско-Солнцевская линия на сайте «Московское метро. Проект Артемия Лебедева»
* Станции Калининской линии на сайте «Прогулки по метро»
* Информация о линии на любительском сайте «Метрострой»
* Солнцевская линия на сайте nashemetro.ru
* Сайт «Метровагоны»
* Калининско-Солнцевская линия на сайте «Московское метро. Проект Артемия Лебедева»
* Станции Солнцевской линии на сайте «Прогулки по метро»

Төркем:Мәскәү метрополитены
Серпухов-Тимирязев юлы

**Серпухов-Тимирязев юлы** (), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк юлы, Мәскәү метрополитенының 9-се юлы.

Юлы 25 , гомуми озынлыгы 41,2 км.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Серпуховско-Тимирязевская линия на официальном сайте Московского метро
* Серпуховско-Тимирязевская линия в фотографиях на сайте metro-photo.ru 

Төркем:Мәскәү метрополитены
Гжегож Пирамович

**Гжегож Пирамович** (   Грзегорц Пирамович ; **Григор Пирумян** ;   ,   -   , Мендзыжец-Подляски) - поляк педагогы, рим католик рухание, вәгазьче, педагог  , язучы һәм шагыйрь, тәрҗемәче , философ.



## Биографиясе
Львов патрицийы Якуб һәм Анна Никорович әрмән сәүдәгәрләр гаиләсендә туган.

Луцк һәм Львовта иезуит коллегияләрендә укыган.

Иезуитлар ордены әгъзасы (1754-1773).

1767 елда Львов кастелянының улларына опекун сыйфатында Франциягә һәм Италиягә сәяхәт кыла, анда фәлсәфә һәм педагогикада төрле агымнар белән таныша.

1770-1773 елларда Львовта иезуит коллегиясендә философия укыта.

1773 елда Куровода рухани була (Пулава янында).

1773-1794 елларда Эдукация комиссиясе секретаре, Речь Посполитаядә мәгариф оештыру турында төп законны (1781) төзүчеләрнең берсе.

Халык мәктәпләре инспекторы функцияләрен башкара. 1775-1787 елларда Элементар дәреслекләр җәмгыятенең мәктәп эшләре буенча комиссиясе секретаре.

*Тарговица Конфедерациясе* әгъзасы (1792).

1794 елда поляк восстаниесе бастырылганнан соң эмиграциядә яши. Тарговица конфедерациясеннән соң, Пирамович үзенең барлык вазыйфаларын югалткан; фәкыйрьлеккә төшкән авыру, ул Польша магнатлары йортларында приют эзләргә мәҗбүр булган. Ачыкланмаган сәбәпләр аркасында ул Австрия Хөкүмәте тарафыннан вакытлыча төрмәгә озатылган (1797). 1797-1800 елларда Краковтагы полиция күзәтүе астында була.

Варшава фән дуслары җәмгыяте эшендә катнаша  .

## Мәгърифәтчелек эшчәнлеге
Польшада милли мәгариф системасын торгызуга юнәлтелгән эшчәнлегендә ул дәүләт мәктәпләрен оештыруга аеруча игътибар бирә. Риторика буенча дәреслек, мәхәллә мәктәпләре өчен әлифба, балалар һәм яшьүсмерләр өчен шигырьләр һ.б. аның редакциясендә чыга.

## Хәтер
Кельц, Лодзь, Вроцлав, Щецин шәһәрләрендә Пирамович исемендәге урамнар бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Грзегорц Пирамович   ) 

Төркем:Польша язучылары
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:Польшада вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1801 елда вафатлар
Төркем:29 декабрь көнне вафатлар
Төркем:14 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Львовта туганнар
Төркем:1735 елда туганнар
Төркем:25 ноябрь көнне туганнар
Парк культуры (Боҗра юлы метро станциясе)

**«Парк культуры» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Боҗра сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - И. Е. Рожин.

Станция 1950 елның 1 январь көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Хамовники районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Люблино-Дмитров юлы

**Люблино-Дмитров юлы** (), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк юлы, Мәскәү метрополитенының 10-се юлы.

Юлы 23 , гомуми озынлыгы 38,3 км.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Информация о линии на любительском сайте «Метрострой»
* Люблинско-Дмитровская линия на официальном сайте Московского метрополитена
* 
* Люблинско-Дмитровская линия на сайте metro.molot.ru 
* Люблинско-Дмитровская линия в фотографиях в Виртуальной фотогалерее метрополитенов СНГ 

Төркем:Мәскәү метрополитены
Исраил гимны

**Hatikvah** (гыйбричә ‏הַתִּקְוָה, “Өмет”, Һатиква яки Атиква дип укыла) җыры 2004 елда гына Исраил Дәүләтенең рәсми гимны дип расланды. Ләкин чынбарлыкта ул инде 1948 елдан, Исраил торгызылганнан бирле үк дәүләт гимны буларак кулланыла. 2018 елда Исраил кнессеты тарафыннан канунлаштырылган.

## Гимнның кыскача тарихы
Аннан алдарак, 1897 елда җыр сиончылар хәрәкәтенең гимны булып киткән. Ул бөтен дөньядагы этник яһүдләрне берләштерә. Җырның  “Безнең өмет” дип аталучы шигырьдәге текстын яһүдләрнең йөремсәк шагыйре һәм галиме Нафтали Һерц Имбер (гыйбричә נפתלי הרץ אימבר‎) язган, һәм ул 1886 елда матбугатта басылып чыккан. Мәктәп укытучылары ул шигырьне бераз үзгәртеп, балалар җыры иткәннәр. Рәсми гимнга шактый озын шигырьнең бер генә куплеты кергән.

Гимн көенең авторы дип Шмуэль Коэн (гыйбричә ‏שמואל כהן‏‎) санала. Ул 1886-1887 елларда ук “күңел тарткан җир”гә күчеп килүче яһүдләрнең берсе булган. Үзе шул вакытта Румыния җире дип саналган Бессарабиядә туган. Бала чакта ук музыкага сәләте булган һәм скрипкада уйнарга өйрәнгән. Ләкин соңрак ул “Һатиква”дан кала бер генә көй дә иҗат итмәгән. Автор үзе бу көйне румын-молдаван халык музыкаль мирасыннан үзләштергәнен әйтеп калдырган. Әмма хәзерге вакытта тагын берничә ил халыклары бу көйнең “автордашы” дип саналырга дәгъва белдерә. Әлбәттә, моңа охшаш көйне, бик тырышсаң, бүген инде тәмам онытылып баручы рус халык музыкасында да табарга мөмкин. Кем кемнең фольклорын иҗат иткәнне рәсми тарих түгел, бер Алла белә...

Исраилнең үзендә, бу көй чыннан да чит-ятныкы бит дип, гимнны алмаштырырга ымсынучылар да булган. Ләкин “Һатиква” барыбер күпчелекнең яклавы белән гел өстенлеккә чыгып торган. Кайбер раввиннар һәм яһүд дине тарафдарлары “Һатиква”ны, аңарда Алла һәм Тәүрат турында бер сүз дә юк бит, дип тәнкыйтьлиләр. Башкалары киресенчә, гарәпләр дә җырлый алырлык булсын дип тырышалар. Бу җөмләдән, раввин Ибраһим Исхак Кук “Иман” исемле альтернатив текст язган, үзе гыйбри телендәге “Һатиква”га каршы булмаса да.

## Гимнның рәсми тексты һәм ноталары


\relative c' {
\tempo 4=60
a8 b c d e4 e
f8 e f a e2
d4 d8 d c4 c
b8 a b c a4. e8
a b c d e4 e
f8 e f a e2
d4 d8 d c4 c
b8 a b c a2
a4 a' a a
g8 a g f e2
a,4 a' a a
g8 a g f e2
g4 g8 g c,4 c
d8 e f g e4 d8 c
d4 d c c
b8 a b c a2
d4 d8 d c4 c
d8 e f g e4 d8 c
d4 d8 d c4 c
b8 a b c a2
}

## Гимнның башка телләргә тәрҗемәсе

## Искәрмәләр

Төркем:Исраил
Төркем:Илләр буенча гимннар
Чистай керәшеннәре

**Чистай керәшеннәре** — Татарстанның Чистай шәһәрендә һәм районында, Алексеевск районына караган ун авылда, Лениногорск районының Аланлык (Федотовка) авылында яшәүче керәшеннәр.

Татар-мишәрләр, чуаш, мордва һәм руслар арасында озак вакытлар янәшә яшәүче, үзенчәлекле бер төркем.

Кайбер авылларда, мәсәлән, Керәшен Ялтаны, Чуаш Ялтаны, Ишәле, Югары Кондрата авылларында керәшеннәр дә, чуашлар да яши.

Өлкән буын кешеләренең сөйләүләренә караганда, биредәге авылларга нигез салучылар Тамбов, Сарытау, Куйбышев өлкәләреннән күчерелгән татар-мишәрләр булганнар.

## Чыганаклар
* История и культура татар-кряшен (XVI–ХХ вв.): коллективная моногра- фия. – Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ, 2017. – 960 с. + 36 с. цв. вкл. ISBN 978-5-94981-213-6

Төркем:Керәшен татарлары
Төркем:Чистай районы
Төркем:Алексеевск районы
Төркем:Лениногорск районы
Түбән Кама керәшеннәре

**Түбән Кама керәшеннәре** — Кама елгасының түбән агымы җирлегендә, Татарстанның Алабуга, Тукай (элек Чаллы), Минзәлә, Әлмәт, Зәй, Түбән Кама районнары һәм Башкортстанның Бакалы районында, Удмуртиянең көньягында 100-гә якын авылда яшәүче керәшеннәр.

Фәнни әдәбиятта, архив документларында һәм Уфа губернасына караган язмаларда бу якларда яшәүче керәшеннәрне XVI—XVII гасырларда элекке Казан ханлыгы территориясенең үзәк өлешеннән күчеп утырганнар дип күрсәтәләр. Аерым чыганаклар буенча Тукай, Минзәлә, Зәй, Алабуга районнарындагы керәшен авылларының бик күптәннән яшәп килгәнлеге күренә. Югарыда күрсәтелгән төбәкләрдә яшәүче керәшеннәр Уфа епархиясенә караган язмаларда һәм архив документларында «иске» керәшеннәр дип теркәлеп калдырылганнар.

## Чыганаклар
* История и культура татар-кряшен (XVI–ХХ вв.): коллективная моногра- фия. – Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ, 2017. – 960 с. + 36 с. цв. вкл. ISBN 978-5-94981-213-6

## Сылтамалар
* Говор кряшен Нижнего Прикамья.

Төркем:Керәшен татарлары
Каракүл (Татарстан)

**Каракүл** () — Шушма елгасының сул кушылдыгы булган Ярак-Чурминка елгасының уң ярында карст җирлектә барлыкка килгән күл. Татарстанның Балтач районы Югары Шубан авылыннан көнчыгыш якта урнашкан. 1978 елның 10 гыйнварыннан «төбәк әһәмиятендәге табигать һәйкәле». 
Күл Балтач районы Зур Лызи авылыннан төньяк-көнчыгышка таба 1,2 километрда урнашкан. 

## Риваять
Ерактан караганда күлнең суы яшькелт төстә, әмма шуңа кармастан үтә күренмәле, чиста, салкын. Якындагы чишмәләр салкын суларын коя. Яр буендагы үтә күренмәлек акрынлап күлнең уртасында серле караңгылыкка күчә. Шул сәбәптән, бәлки, матур су хәзинәсе «Каракүл» атамасын алгандыр. Элегрәк агач ботаклары, әкияттәге кебек, суга тиеп торган. Кояш аның өстен яктырта да алмаган, имеш. Кешеләр күлгә якын килергә дә курыккан.
 
Каракүл турында бер легенда бар. Элекке заманнарда күл Шушма елгасының икенче ягында, Ялтра агачлыгында урнашкан булган икән. Бер вакыт төн эчендә күл шушы җиргә күченгән. Шушы чиста суларда бер хатын баласын батырган икән дә, шуның өчен ярсыган күл элекке урынын калдырып киткән дип сөйлиләр. 

Риваятьләр буенча, элек күл янында тыгыз урман булган, шуңа күрә су кара кебек тоелган, һәм шушындый исем барлыкка килгән. 

## Географиясе
Каракүл  — карсттан чыккан акмый торган сулык. Сулык озынча формада. Күлнең озынлыгы — 200 м, максималь киңлеге — 130 м. Су көзгесе (су өслеге) мәйданы — 1,6 гектар. Уртача тирәнлеге — 8 метрга, максималь тирәнлеге — 18 метрга кадәр җитә. 

## Гидрологиясе
Күлнең күләме 130 мең м³. Җир асты сулары белән туена, тотрыклы. Су аз  бирә, ул төссез һәм иссез, уртача каты, минеральләшүе уртача, үтә күренмәлелеге 100 см. Суның химик төре — гидрокарбонат-сульфат-кальцийлы.

## Ихтиофаунасы
Күл балыкка бай, анда: , , , , , ,  балыклары яши. 

## Икътисади куллану
Күл табигый су белән тәэмин итү чыганагы, шулай ук балык тоту һәм ял итү урыны буларак файдаланыла. 

## Саклау
Татарстан АССР Министрлар Советының 1978 елның 10 гыйнварындагы 25нче Указы һәм Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының 2005 елның 29 декабрендәге 644нче карары белән ул «төбәк әһәмиятендәге табигать һәйкәле» итеп танылган.

## Әдәбият
* 
* Татар энциклопедиясе: 6 т. /Баш мөхәррир М. Х. Хәсәнов, җаваплы мөхәррир Г. С. Сабирҗанов. — Казан: ТР ФА Татар Энциклопедиясе Институты

## Сылтамалар
* 
* Балтач районы
* Каракүл
## Искәрмәләр


Төркем:Балтач районы
Төркем:Татарстан табигый һәйкәлләре
Төркем:Татарстан күлләре
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Казан арты керәшеннәре

**Казан арты керәшеннәре** — элекке Казан губернасының Мамадыш, Лаеш һәм Казан өязләренә, шулай ук Нократ губернасының Малмыж өязенә караган авылларда һәм шәһәрләрдә яшәүче керәшен татарлары. 

Казан арты керәшеннәре төркеме чагыштырмача борынгырак булып исәпләнелә һәм, тарихчылар фикеренчә, алар элек-электән шушы урыннарда яшәгән җирле халык булган. Е.&nbsp;Малов мәгълүматларына караганда, Казан епархиясенә буйсына торган өязләрдә 1862—1863 елларда иске һәм яңа керәшеннәрнең саны  булган.

## Чыганаклар
* История и культура татар-кряшен (XVI–ХХ вв.): коллективная моногра- фия. – Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ, 2017. – 960 с. + 36 с. цв. вкл. ISBN 978-5-94981-213-6

## Сылтамалар
* Интересные факты о заказанских кряшенах.

Төркем:Керәшен татарлары
Иван Вазов

**Иван Минчов Вазов** (9 июль 1850 ел — 22 сентябрь 1921 ел) — киң билгеле болгар шагыйрьләрнең берсе, еш кына «болгар әдәбияты аксакалы» дип атыйлар. Аның иҗатында ике тарихи эпоха — болгар милли яңаруы һәм азат Болгариянең аякка басу чорлары чагылыш тапкан. Болгар Фәннәр академиясе академигы, Болгар Язучылар берлегенең мактаулы рәисе, 1897 елның 7 сентябреннән 1899 елның 30 гыйнварына кадәр Болгар Халык партиясыннан мәгариф министры була.

## Биографиясе

Иван Вазов Сопот шәһәре саудагәре Минчо Вазов гаиләсендә 1850 елның 9 июлендә (иске ысул буенча 27 июнендә) туган. Иванның ике абыйсы: Георги Вазов һәм Владимир Вазов — генераллар, ә тагын бер абыйсы Борис Вазов — җәмәгать эшмәкәре һәм сәясәтче. 

Иван Вазов училищеда белем ала, яшьтән ук рус әдәбияте белән таныша, шулай ук грек һәм төрек телләрен өйрәнә.

1866 елда Пловдив гимназиясенең 4-се чинына укырга керә, монда француз телен өйрәнә, Пьер Беранже һәм Виктор Гюго шигърияте белән мавыга.

1897 елдан Вазов — Халык фиркасе әгъзасе һәм Константин Стоилов кабинетында халык мәгарифы министры була.

Иван Вазов Софияда 1921 елның 22 сентябрендә, өйендәге төшке аш вакытында апасы Выла һәм кыз туганы Сыбка янында якты дөнъядан китә. Мәрхүм янында министрлар Стоян Омарчевский, Михаил Турлаков һәм Александр Радолов килә. Табиб Сарафовка исә әдипнең үлемен расларга гына кала.

24 сентябрьдә Иван Вазов гәүдәсе салынган табутны билгеле болгар әдипләре башкаланың Святая Неделя чиркәвенә алып бара. Левкий епискобы Варлаам Константинов һәм 65 священник катнашлыгында христиан дине буенча җеназаны митрополит Видинский (Неофит Караабов) укый. Мәрхүм белән хушлашырга патша килә, министрлар, баш шәһәр мэры, башка дәүләтләрнең илчеләре, депутатлар һәм язучылар җыела.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* 
* Биография на Иван Вазов (болг.) 
* Иван Вазов (произведения на болгарском)
* Иван Вазов (произведения на русском)
* Статья основана на материалах Литературной энциклопедии 1929—1939. Кара-Иваново.
* Иван Вазов. Историко-литературный очеркъ. 1913 г.

Төркем:1850 елда туганнар
Төркем:9 июль көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1921 елда вафатлар
Төркем:22 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:Википедия:Карточкада даталары кулдан викиләштергән мәкаләләр
Планерная (метро станциясе)

**«Планерная» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Таганка-Кызыл Пресня сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - М. Л. Тренин.

Станция 1975 елның 30 декабрь көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Северное Тушино районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Новокосино (метро станциясе)

**«Новокосино» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Калинин-Солнцево сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - Л. Борзенков, М. Волович, С. Костиков, Т. Нагиева, Н. Солдатова, В. Уваров.

Станция 2012 елның 30 август көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Новокосино районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Деловой центр (Калинин-Солнцево юлы метро станциясе)

**«Деловой центр» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Калинин-Солнцево сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - Борзенков Л. Л., Калько С. И., Нагиева Т. А., Уваров В. К., Солдатова Н. Н., Воронцова А. И., Данилова О. А., Костиков С. Ф..

Станция 2014 елның 31 январь көнендә ачыла. 2018 елның 24 февраль ябылды.

Мәскәү шәһәренең Пресненский районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Минская (метро станциясе)

**«Минская» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Калинин-Солнцево сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - Борзенков Л. Л., Нагиева Т. А., Уваров В. К., Солдатова Н. Н., Костиков С. Ф., Земляницкий И. Г., Джавадова Г. В..

Станция 2017 елның 16 март көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Дорогомилово, Фили-Давыдково районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Авиамоторная (Калинин-Солнцево юлы метро станциясе)

**«Авиамоторная» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Калинин-Солнцево сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - А. Ф. Стрелков, В. И. Клоков, Н. И. Демчинский, Ю. А. Колесникова.

Станция 1979 елның 30 декабрь көнендә ачыла.

1995 елның 6 гыйнварында Авиамоторная станциясендә аеруча куркыныч җинаятьчеләр төркемен тоткарлаганда милиция сержанты Хәммәт Җиһаншин каһарманнарча һәлак була.

Мәскәү шәһәренең Лефортово районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Дмитрий Мочальский

**Мочальский Дмитрий Константинович** (1908-1988) — совет рәссамы. ССРБ-ның халык рәссамы (1980).

## Биографиясе
Дмитрий Мочальский Санкт-Петербургта 1908 елның 2 (15) февралендә туган .

1905 ел истәлеге исемендәге Мәскәү изоотехникумында
һәм Ленинград художество академиясенең Сынлы сәнгать, сын һәм архитектура институтын (1936) тәмамлый, шул исәптән рәссам К. С. Петров-Водкинның укучысы була.

«Демонстрациядан кайту» («Алар Сталинны күргән») (1949), «Җиңү. Берлин. 1945 елның 9 мае» (1947), «Совет гаскәрләре Берлинда» график эшләр циклы (1945), картина «Яңа йортка күчүчеләр», «Тракторчылар палаткасы» (икесе дә — 1957), «Кызыл почмак» (1964), «Ишимда» (1965), «Совхозда иртә. Контор янында» (1967), «Дүрт буын» (1968), «Басуда» (1969), «Клубтагы репетиция» (1972), «Троица» (1975) картиналарның авторы.

Дмитрий Мочальский — ССРБ Художество академиясенең гамәли әгъзасы (1973), 1961-1963 елларда Мәскәү рәссамнар берлеге рәисе, В. И. Суриков исемендәге МГАХИ-да 1937 елдан алып гомеренең ахырына кадәр укытучы (1950 елдан алып профессор).

Дмитрий Мочальский — Мәскәү рәссамнар берлегенең тәүге бердәнбер партиясез рәисе, «хрущев җепшеге» чорында ул 1961-1963 елларда бу оешманы җитәкләүче. Дау белән билгеле Манеждагы «МОСХ-ка 30 ел» вакигаларында ачуы килгән Никита Сергеевич Хрущев шундагы картиналарны күргәч болай дип кычкыра: «Бу нинди мазня?"», бу күргәзмәдә Дмитрий Мочальский үзе катнашкан һәм Хрущевка күргәзмәне күрсәтеп йөргән була. Һәм бөтен бу җәнҗал, тавыш авырлыгы Мочальскийга төшә 

2008 елда Д. К. Мочальскийның 100-еллыгына Мәскәүнең Суриков институтында рәссамга багышланган әсәрләрнең күргәзмәсе ачыла.
Профессор Д. К. Мочальскийның берничә буын студентларының профессор остаханәсендә эшләгән 100-дән ашу матур сүрәтләре, эскизлары, останың үзе сызмалары экспозицияда куелган була.

Д. К. Мочальский Мәскәүнең Ваганьково зиратында җирләнгән.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* РСФСР-ның атказанган рәссамы (1961)
* РСФСР-ның халык рәссамы (1969)
* ССРБ-ның халык рәссамы (1980)
* И. Е. Репин исемендәге РСФСР Дәүләт премиясе (1967) — «Чирәм җирләр кешеләре» сериясеннән «Яңа йортка күчүчеләр», «Яңа өйләнешкән чирәм җирләрне күтәрүчеләр», «Кызыл почмак», "Читтән торып укучы"картиналары өчен.

## Искәрмә

## Әдәбият

* Большой энциклопедический словарь: В 2-х т. /Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1991
* ГТГ, описание работ Дмитрия Мочальского, 2009 М. Л. Бодрова, составители: Н. А. Мочальский,2009

## Сылтамалар

* Дмитрий Константинович Мочальский https://web.archive.org/web/20090621105303/http://www.sttp.ru/master110.html
Төркем:15 февраль көнне туганнар
Төркем:1908 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Питырбурда туганнар
Төркем:20 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1988 елда вафатлар
Төркем:ССРБ халык рәссамнары
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:ССРБ рәссамнары
Төркем:Русия рәссамнары
Төркем:Репин исемендәге институтны тәмамлаучылар
Зур боҗра юлы

**Зур боҗра юлы** (), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк юлы, Мәскәү метрополитенының 11-се юлы.

Юлы 18 + 4 , гомуми озынлыгы 34,5 + 5,7 км.

## Тасвир
"Каширская" -"Каховская" зур боҗра линиясенең беренче участогы 1969 елның 11 августында Горький-Замоскворецк линиясе составында ачыла. Соңыннан, ул вакытта гамәлдә булган челтәр хәрәкәте аркасында артык мәшәкатьләнү сәбәпле, аерым хәзерге бетерелгән Кахов линиясе итеп үзгәртелә.

«Петровский парк» — биш станцияле 10,5 километр озынлыктагы «эшлекле үзәк» боҗрасының беренче участогы 2018 елның 26 февралендә ачылды.

Линия составына 18 станция керә, аның озынлыгы — 34,5 километр; дүрт станцияле 5,7 километр озынлыктагы тагын бер участок (Нижегородская, Лефортово, Авиамоторная һәм Электрозаводская ) Некрасовская линиясе составында вакытлыча файдаланыла. Шулай ук линия составында ике станцияле 4,8 километр озынлыктагы («Деловой центр» һәм «Шелепиха») участогы файдаланыла, алар «Шелепиха» — «Бульвар Карбышева» участогы төзелгәннән соң Рублёво-Архангельск линиясе составына күчәчәк. 2023 елның I кварталында төзелеш тәмамланганнан соң, гомуми озынлыгы 70 километр тәшкил итәчәк, аңа 31 станция, шул исәптән бетерелгән Кахов линиясе станциясе керәчәк.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* Информация о линии на любительском сайте «Метрострой»
* Северо-восточный участок Большого кольца метро запустят в 2021 году. 

Төркем:Мәскәү метрополитены
Бутово юлы

{{Бутово юлы
= Искәрмәләр ==

## Сылтамалар
* Бутовская линия на официальном сайте Московского метрополитена
* Бутовская линия на сайте metro.molot.ru

Төркем:Мәскәү метрополитены
Мәскәү монорельсы

**Мәскәү монорельс** (), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк яки Мәскәү метрополитенының 13-се сызыгы.

Сызык 6 станцияне бәйли, гомуми озынлыгы 4,7 км.

## Галерея

Moscow Monorail train (cropped).jpg|ЭПС № 04 
Moscow monorail sample car (9692997121).jpg| Ростокино депосына керү поезды


## Сылтамалар
* .
* Схема путевого развития Московского монорельса
* Фотографии ММТС на сайте «Новости московского метростроя и метрополитена».
* Экскурсия в монорельсовое депо (фоторепортаж)
* Московская монорельсовая транспортная система на сайте «Метрострой».
* Московский монорельс: линия и станции, экскурсия по депо на сайте «Metromost.com».
* Фотографии ММТС на сайте The Monorail Society.
* Раздел, посвящённый ММТС, на форуме «Наш транспорт» .
* Раздел, посвящённый ММТС, на форуме «Российские электропоезда».
* Официальный сайт ОАО «Московские монорельсовые дороги».
* .
* Неизвестный отечественный монорельс.
* .

Төркем:Мәскәү метрополитены
Некрасовка юлы

**Некрасовка юлы** (), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк юлы, Мәскәү метрополитенының 15-се юлы.

Юлы 10 , гомуми озынлыгы 22,3 км.
## Перспективлар
М.Ш. Хөснуллин сүзләренә караганда, 2014 елның 15 февралендә «Лухмановская» станциясе урнашкан урында Некрасовская линиясен «Лефортово» дан «Рубцовская» («Электрозаводская») гә кадәр, ә «идеаль вариантта» — «Түбән Масловка» («Савеловская») станциясенә кадәр озайту бурычы куелган, әмма соңрак әлеге участоклар Некрасовская линиясеннән һәм Зур боҗра составына тапшырылды. Шулай итеп, вакытлыча Мәскәүдә Европаның иң озын метро маршруты якынча 60 километр булырга тиеш иде. Ул «хикәяләү» станциясеннән «Шелепиха» га кадәр сузылыр иде, аннары зур боҗраның төньяк өлеше буенча «Нижегородская» һәм Некрасово линиясе буенча «Некрасовка»га кадәр. Маршрутны тормышка ашыру кояш линиясен һәм зур боҗраны бүлү аркасында планлаштырылмый. Аны 2021-нче елда эшләтеп җибәрү планлаштырылды.

Мәскәү Генплан Институты киләчәктә ХМҮ буендагы линияне озайтырга һәм аны Троица сызыгы белән берләштерергә тәкъдим итә. 2019 елның 13 декабрендә бу мәгълүматны Мәскәү Генплан институтының баш инженеры Михаил Крестмейн раслады.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Информация о линии на любительском сайте «Метрострой»
* На форуме nashtransport.ru 
* 
* ''NEWSmsk.com в Москве:'' Для Кожухова спланировали отдельную линию метро 
* Строительство началось

Төркем:Мәскәү метрополитены
Алтуфьево (метро станциясе)

**«Алтуфьево» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Серпухов-Тимирязев сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - Л. Л. Борзенков, А. Л. Вигдоров, В. А. Черёмин.

Станция 1994 елның 15 июль көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Бибирево, Лианозово районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре
Владыкино (метро станциясе)

**«Владыкино» метро станциясе**  () — Мәскәү метрополитенының Серпухов-Тимирязев сызыгының метро станциясе.

Архитекторалар - В. И. Клоков, И. В. Плюхин.

Станция 1991 елның 1 март көнендә ачыла.

Мәскәү шәһәренең Отрадное, Марфино районнарында урнашкан.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*

Төркем:Мәскәү метрополитены станцияләре