Марсель Зарипов

**Марсель Харис улы Зарипов** (*[[1931 ел]]ның [[23 октябрь|23 октябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Сарман районы]], [[Янурыс]] — [[2017 ел]]ның [[6 гыйнвар]]ы, [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) — татар язучысы, журналист, Татарстан АССР (*[[1981 ел|1981]]*) һәм РСФСР (*[[1987 ел|1987]]*) атказанган мәдәният хезмәткәре, Г. Тукай исемендәге Дәүләт бүләге (*[[1987 ел|1987]]*) һәм Татарстан АССР журналистларының Хөсәен Ямашев исемендәге премиясе (*[[1972 ел|1972]]*) лауреаты. ССРБ журналистлар һәм язучылар (*[[1970 ел]]дан*) берлекләре әгъзасы. Әсәрләрен рус телендә яза. Абыйсы Изаил Зарипов (*[[1927 ел|1927]]—[[1999 ел|1999]]*) шулай ук  язучы.

## Тәрҗемәи хәле
Ул 1931 елның 23 октябрендә Татарстан АССРның Сарман районы Янурыс авылында хезмәткәр гаиләсендә туган. Әнисе күп буыннар муллалык иткән руханилар нәселеннән. Балачагы шул районның Петровка-Завод авылында уза, шунда җиде сыйныф тәмамлап, 1946—1951 елларда Петровка спирт заводында гади эшче булып эшли. 1951—1955 елларда ССРБ Хәрби диңгез флотында хезмәт итә. Хәрби хезмәттән кайткач, «Татнефть» берләшмәсе каршындагы кыска курслы бораулау кадрлары мәктәбендә укып, электромонтер һөнәрен үзләштерә һәм 1958 елның көзенә кадәр «Әлмәтнефть» идарәсендә нефть промыселларында эшли. Шушы елларда аның Әлмәт шәһәр газетасы «Знамя труда» битләрендә беренче әдәби язмалары күренә башлый. 1958 елда Марсель Зариповны әлеге газета редакциясенә әдәби хезмәткәр итеп алалар. Монда эшләү чорында ул экстерн тәртибендә өлгергәнлек аттестатына имтихан тота һәм Казан дәүләт университетының рус теле һәм әдәбияты бүлеген читтән торып тәмамлый (*[[1966 ел|1966]]*). 1958 елдан —  журналист һәм язучы.

## Иҗаты
Марсель Зарипов — әдәбиятка зур тормыш тәҗрибәсе туплап, журналистлык эше аша килгән язучыларның берсе. Аның беренче хикәяләре («Дед Матвей», «Сюрприз», «Портрет», «Чужой медовый месяц» һ. б.) республика һәм җирле матбугатта алтмышынчы елларда басылып чыга. Җитмешенче елларда әдип очерк жанрына игътибарын күбрәк юнәлтә һәм бу өлкәдә сизелерлек уңышларга ирешә. Аның «Кара алтын чишмәсе» (, Р. Сабиров белән бергә язылган), «Сембердән Казанга хәтле» (, Жан Миндубаев белән бергә язылган), «И кадерле туган як», «Тугызынчы биеклек» (), «Уракчы егетләр» (), «Вершины», «Читләрнең ширбәт ае» (), «Фатирга ордер» () кебек татар һәм рус телләрендә басылып чыккан очерк китаплары тормыш материалына бай һәм актуаль яңгырашлы булулары белән аерылып тора. Очерк һәм публицистика өлкәсендәге иҗади уңышлары өчен Марсель Зарипов 1972 елда Татарстан журналистларының Хөсәен Ямашев исемендәге премиясе белән бүләкләнде.

Марсель Зарипов тәрҗемә эше белән дә шөгыльләнә, күп кенә татар язучыларының романнарын һәм хикәяләрен рус теленә тәрҗемә итте:  Әмирхан Еникинең «Әйтелмәгән васыять» (, 1966), Гариф Ахуновның «Артышлы тау буенда» (, 1973), Нурихан Фәттахның «Ител суы ака торур» (, 1978), Вакыйф Нуруллинның «Аккан су юлын табар» (, 1982) һ. б.

## Журналистлык эше
1959 елдан — «Знамя труда» (*[[Әлмәт]]*) шәһәр газетасы редакциясе хезмәткәре. 1962—1966 елларда — «Советская Татария» газетасының нефть районнары буенча үз хәбәрчесе. 1966 елдан, чирек гасыр,  газетасының Татарстан буенча махсус корреспонденты булып эшли. Анда республика тормышына багышланган, үткен икътисади һәм иҗтимагый мәсьәләләрне күтәргән меңләп мәкалә бастыра. 1992—1998 елларда — «Татар-информ» мәгълүмат агентлыгы хезмәткәре. 2000 елдан «Сам хозяин» газетасында умартачылык бүлеген алып бара. «Татар иле» – «Татарские края» гомумтатар гәҗитен оештыручыларның берсе.

2017 елның 6 гыйнварында Казанда 85 яшендә вафат. Питрәч районы Салкын Чишмә авылы зиратында җирләнгән.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1972 — Татарстан АССР журналистларының Хөсәен Ямашев исемендәге премиясе
* 1981 — Татарстан АССР атказанган мәдәният хезмәткәре
* 1987 — РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре
* 1987 — Тукай премиясе
* «Бәллүр каләм — Хрустальное перо» республика конкурсы лауреаты

## Гаиләсе
Хатыны Саяра Зарипова.
## Хәтер
* 2022 елда рус телендә Түбән Кама шәһәре турында «Махсус максатлы шәһәр» () дигән китабы нәшер ителгән.

## Кызыклы факт
Марсель Зарипов – Татарстан Республикасында Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә лаек булган бердәнбер журналист.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Сарман районы энциклопедиясе (төзүче-мөхәррире Дамир Гарифуллин), 1 нче том: Чаллы, 2000.
# Илһамлы Сарман. Антология (*төзүче-мөхәррире [[Дамир Гарифуллин]]*). Казан: Яз, 2017, 65-66нчы бит. ISBN 978-5-95-00696-1-1

## Сылтамалар

*  Марсель Зарипов.  «Әдипләр» порталы (*Әхмәт Дусайлының шәхси порталы*)
* Марсель Харис улы Зарипов. «Милләттәшләр» порталы

## Моны да карагыз

Төркем:Татар язучылары
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Татарстан журналистлары
Төркем:Татар тәрҗемәчеләре
Төркем:Тукай премиясе лауреатлары
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Татнефть
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Россиянең атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:«Бәллүр каләм» бәйгесе җиңүчеләре