open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абасоло дел Валье (Плая Висенте)

**Абасоло дел Валье** — Мексиканың Веракрус штатында урнашкан торак пункт.  муниципалитеты составына керә.

## Географиясе

Абасоло дел Валье Мексиканың көнчыгышында урнашкан.

Мексиканың башкаласы Мехикодан көньяк-көнчыгышка таба 420 чакрым ераклыкта тора.

## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 22 — 26&nbsp;°C (72 — 79&nbsp;°F).

Явым-төшем аз күләмдә, уртача 2000 мм — 3500 (яки 79-138 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

## Тарихы

Бу җирләр XV гасырда һәм XVI гасыр башынача Ацтеклар империясе составында була, 1519 елларда бирегә испан басып алучылары керә, территоря яулап алына.

1824 елның 31 гыйнварыннан Веракрус штатына карый.

## Халкы
2010 ел мәгълүматлары буенча, биредә 3691 кеше яшәгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Мексика // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Альперович М. С. Рождение Мексиканского государства. — М.: Наука, 1979. — 168 с.
* Марчук Н. Н., Ларин Е. А., Мамонтов С. П. История и культура Латинской Америки (от доколумбовых цивилизаций до 1918 года): Учебное пособие / Н. Н. Марчук. — М.: Высшая школа, 2005. — 495 с. — ISBN 5060045196.
* Новая история стран Европы и Америки XVI—XIX века. В 3 ч. Ч. 3 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2008. — 703 с. — ISBN 9785691015564.
* Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. В 3 ч. Ч. 1 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2005. — 463 с. — ISBN 569100607X.

## Сылтамалар
* Мексика халкы. 

Төркем:Мексика торак пунктлары
Төркем:Веракрус торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Тагьир Гажиагьмат

**Гьажиагьмат Тагьир Исмуллагьны уланы** —  комык тел белеме галиме.

Тагьир Гьажиагьмат 1971-нче елда Хайдакъ районы Тюменлер дигән авылда туган. 1989-ынчы елда Янгыгент урта мәктәбен бетереп, октябрь аенда Хәрби-Диңгез флотында гаскәри бурычын үтәгән. Кайтканнан соң 1993-енче елда Дагъстан дәүләт университетының Дагъстан филология факультетына укырга кергән. 1998-енче елда укуын бетереп, Махачкаладагы 52-нче мәктәпкә рус теле һәм комык теле укытучысы булып эшли башлаган. Шунда эшли торып, 2000-енче елда аспирантурага укырга кергән. 2000-енче елдан башлап, Дагъстан дәүләт университетының Дагъстан теллере кафедрасында эшли башлаган һәм бүгенгә кадәр шул кафедрада эшли. 2006-нчы елда «Къумукъ тилни Хайдакъ диалектини янгыгент сёйлевю» дигән темага кандидат диссертациясен яклаган һәм шул елда «Янгикентский говор кайтагского диалекта кумыкского языка» дигән монографиясе да нәшер ителгән булган.

## Сылтамалар
*https://search.rsl.ru/ru/record/01002869923 — «Къумукъ тилни Хайдакъ диалектини Янгыгент сёйлевю»

Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Коммутатор

**Коммутатор**  ― электр тогын җибәргән, туктаткан һәм аны бирелгән якка юнәлдерткән электротехник җайланма.

## Искәрмәләр

## Китаплар
* *Бут Д. А.* Глава 1. Общие сведения о бесконтактных электрических машинах // Бесконтактные электрические машины. — 2-е. — М. : Высшая школа, 1990. — С. 9. — 416 с. : ил. — ISBN 5-06-000719-7.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Электротехника
Рефат Аппазов

**Рефат Аппазов** (1920—2008) — мәшһүр кырымтатар совет һәм россия галиме. Техник фәннәр докторы, профессор, СССР Дәүләт премиясе лауреаты (1980). С. П. Королев җитәкчелегендә ОКБ-1дә СССРның космик программасы өстендә эшләгән.

## Биографиясе

1920 елның 8 сентябрендә Акмесҗиттә дөньяга килгән. Рефат Аппазов белем алуын Ялта шәһәрендә кырымтатар мәктәбендә башлаган, сигезенче сыйныфтан русча укыган. Укудан соң 1939 елда Мәскәүдәге Н. Бауман исемле Югары Техник уку йортына (элеккеге Шуралар Берлегендә иң абруйлы уку йортларының берсенә) керә. Укуын тәмамлаганнан соң Мәскәү яны Калининград (хәзер Королөв) шәһәрендәге гыйльми-өйрәнү институтында хезмәт итә башлый, монда ул иң элек озын ара ракеталар һәм ССРБ Галәм ракета техникасы гомуми проекты инженеры, мәшһүр Сергей Королёв белән танышкан һәм аның җитәкчелегендә 20 ел эшләгән.

Рефат Аппазов тиз арада җитәкче проект инженерлары рәтендә урын алып, Венера һәм Марс планеталарына җибәрелгән Галәм аппаратлары, Совет-Америка «Союз-Аполлон», «Энергия-Буран» ракета-галәм комплексларының прожектлерына кушылган. Рефат Аппазов 200-дән артык гыййльми эшләр авторы.

2008 елның 18 апрелендә Королев шәһәрендә вафат булган. Исән чагындагы үтенече буенча Кырымда җирләнгән.

## Хезмәтләре

* Р. Ф. Аппазов, С. С. Лавров, В. П. Мишин. Баллистика управляемых ракет дальнего действия. — М. : Наука, 1966. — 307 с.
* Р. Ф. Аппазов. Расчет траекторий баллистических ракет. — М., 1969. — 65 с.
* Р. Ф. Аппазов, О. Г. Сытин. Методы проектирования траекторий носителей и спутников Земли. — М. : Наука, 1987. — 439 с.
* Р. Ф. Аппазов. Следы в сердце и в памяти. — Симферополь.: Издательство «ДОЛЯ», 2001. — 415 с.

## Искәрмәләр

Төркем:Татар галимнәре
Төркем:Инженерлар
Refat Appazov

**Refat Appazov** (1920 - 2008) - mäşhür qırırmtatar ğalime.
1920 jılnıñ 8-ençe sent'abrendä Aqmescittä dönjağa kilgän. Refat Appazov belem aluın Jalta şähärendä qırımtatar mäktäbеndä başlağan, sigezençe sıjnıftan rusça uqığan. Uqudan soñ 1939 jılda Mäskäüdäge N. Bauman isemle Juğarı Texnik uqu jortına (elekkege Şuralar Berlegendä iñ abrujlı uqu jortlarınıñ bersenä) kerä.

Uquın tämamlağannan soñ Mäskäü janı Kaliningrad (xäzer Korolöv) şähärendäge ğıjlmi-öjränü institutında xezmät itä başlıj, monda ul iñ elek ozın ara raketalar häm SSRB Ğaläm raketa texnikası ğomumi projektı inƶenerı, mäşhür Sergej Korolöv belän tanışqan häm anıñ citäkçelegendä 20 jıl eşlägän. Refat Appazov tiz arada citäkçe projekt inƶenerlаr rätendä urın alıp, Venera häm Mars planetalarına cibärelgän Ğaläm apparatları, Sovet-Amerika "Sojuz-Apollon", "Energiya-Buran" raketa-Ğaläm komplekslarınıñ projektlerına quşılğan.
Refat Appazov 200-dän artıq ğijlmi eşlär avtorı.
## İskärmälär

Төркем:Инженерлар
Төркем:Галимнәр
Аблак Аҗы

**Аблак Аҗы** (, , ) — Кырымның Акмәчет районында урнашкан бер авыл.

## Халык саны
2001 елда авылда 777 кеше яшәгән.

## Искәрмәләр


Төркем:Акмәчет районы торак пунктлары
Төркем:Кырым авыллары
Хәйнән

**Хәйнән** - ул Кытайда урнашкан тропик утрау. Кытай телендә Хәйнән сүзен билгеләүче иероглифларның 海南 мәгънәсе "диңгез" һәм "көньяк".  Халык саны - 10 081 200 кеше. Башкаласы - Хайкоу шәһәре. Хәйнаньнан кала якын-тирәдә шулай ук 300 данә утраучык урнашкан. 1500 м дан артык биш тау бар, шуларның иң биеге диңгез дәрәҗәсеннән 1800 м биеклектә. 

## Белем алу өлкәсе
* Хәйнән университеты (Хайкоуда урнашкан),
* Хәйнән медицина уку йорты (Хайкоуда урнашкан),
* Санъя югары уку йорты (Санъяда урнашкан),
* Хәйнән чит телләр уку йорты, һ.б.

Шулай ук урта мәктәпләр һәм башлангыч мәктәпләр бар.
Кардәш берлекләре: Һавайи, Кырым Автоном Җөмһүрияте, Принц Эдуард утравы, Шри-Ланканың көньяк провинциясе, Парана провинциясе, Көньяк Моравия провинциясе, Бали провинциясе, Себу провинциясе, Яңа Британия провинциясе, Нанпула төбәге, һ.б.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Кытай географиясе
Дорин Речан

**Дорин Речан**, Дорин Павлович Речан (, *[[1974 ел]]ның [[17 март]]ы, [[СССР]], [[Молдавия ССР]], Дондюшаны*) ― молдовалы сәясәтче һәм дәүләт эшлеклесе. 2023 елның 16 февраленнән  Молдова премьер-министры.

## Тәрҗемәи хәле
1974 елның 17 мартында Молдавия ССР Дондюшен районы үзәге Дондюшаны шәһәрендә туган. 1996 елда «халыкара бизнес белән идарә итү өлкәсендә юриспруденция» белгечлеге буенча Молдавия Икътисади белем бирү академиясен тәмамлаган. 2000 елда Ньюпорт халыкара университетының Бельгия бүлегендә эшлекле  магистры дәрәҗәсе алган. Өч чит телне – рус, инглиз, француз телләрен белә.

## Хезмәт юлы
1995 елдан 2002 елга кадәр ― предприятиеләрне реструктуризацияләү агентлыгы программасы директоры, консультант, проектлар буенча менеджер.

2002 елдан 2010 елга кадәр ― TeleMedia Group, Concernul Milenium Grup сатулар һәм маркетинг буенча директор.

2010 елның 29 гыйнварыннан 24 июльгә кадәр ― Молдова Республикасының мәгълүмати технологияләр һәм элемтә министры урынбасары. Молдова Республикасы һәм Европа Берлеге арасында виза режимын либеральләштерү планы кысаларында биометрик паспортлар кертү өчен җавап биргән.

2012 елның 24 июленнән 2015 елның 18 февраленә кадәр ― Молдова Республикасының эчке эшләр министры (Владимир Филат һәм Юрий Лянкэ хөкүмәтләрендә). Молдавиянең беренче хәрби булмаган эчке эшләр министры.

2016 елдан 2022 елга кадәр - төрле халыкара оешмаларда мәгълүматларны анализлау өлкәсендә консультант.

2022 елның 7 февраленнән 2023 елның 22 февраленә кадәр ― Молдова Республикасы Президентының оборона һәм милли иминлек өлкәсендәге киңәшчесе, Молдова Республикасының Югары куркынычсызлык советы секретаре.

2023 елның 10 февралендә Молдова президенты Майя Санду тарафыннан Молдова Республикасы премьер-министры вазифасына кандидат итеп тәкъдим ителә. 2023 елның 16 февралендә Молдавия парламенты Д. Речанны премьер вазифасында һәм аның тарафыннан тәкъдим ителгән хөкүмәт составын раслый.

## Гаиләсе
Хатыны Стелла Ручан, ике баласы.

## Бүләкләре
* 2014 ― Хезмәт даны ордены (Молдова) – *Европа кыйммәтләренә һәм стандартларына нигезләнгән реформалар уздыруга керткән өлеше өчен зур рәхмәт билгесе итеп, сөйләшүләр алып баруны, Молдова Республикасы һәм Европа Союзы арасында ассоциациясе турындагы килешүне имзалауны һәм ратификацияләүне тәэмин итүдәге аерым казанышлары, ЕС әгъза-дәүләтләрендә һәм Шенген зонасында виза режимын либеральләштерүдә ярдәм күрсәтү һәм халыкара аренада илнең абруен күтәрүдә актив катнашу өчен*

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз

Төркем:Әлифба буенча сәясәтчеләр
Төркем:Молдова сәясәтчеләре
Төркем:Молдова премьер-министрлары
Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре
Проект:Фән

Бу проектның максаты — аерым проектлары булмаган **[[фән]]** өлкәләре буенча мәкаләләрне булдыру, яхшырту һәм күзәтү. Шулай ук **[[:Төркем:Википедия:Проект:Фән]]** төркеменә кергән проектларның битләрен күзәтергә тәкъдим ителә.

## Проектта ничек катнашырга була
### Мәкаләләрне тулыландырырга һәм яхшыртырга
* :Төркем:Астрономия буенча тәмамланмаган мәкаләләр
* :Төркем:Ботаника буенча тәмамланмаган мәкаләләр
* :Төркем:География буенча тәмамланмаган мәкаләләр
* :Төркем:Гидрология буенча тәмамланмаган мәкаләләр
* :Төркем:Математика буенча тәмамланмаган мәкаләләр
* :Төркем:Химия буенча тәмамланмаган мәкаләләр
* :Төркем:Тарих буенча тәмамланмаган мәкаләләр
* :Төркем:Медицина турында тәмамланмаган мәкаләләр
### Мәкаләләрнең әһәмиятлелеген билгеләү өчен критерийлар төзергә
* /Бәяләүләр

### Мәкаләләр статистикасы җыелсын өчен, мәкаләләрнең бәхәс битләренә түбәндәге калыпны (мөмкинчә тутырып) кертергә

## Катнашучылар
* Кулланучы:Blackisnewyellow

## Шулай ук карагыз
* :Төркем:Википедия:Проект:Фән

Төркем:Википедия:Проектлар
Сарыкүллеләр

**Сарыкүллеләр**, *яки* **Кытай таҗиклары** ((кыт. 塔吉克族, пиньинь *Tǎjíkèzú*) ― Памир халыкларының берсе. Памир халыкларыннан бердәнбер Көнчыгыш Төркестан территориясендә генә яшәүче халык. Борынгы җирле халыкның токымнары. Кытайның Синьцзян-Уйгыр автоном районында Ташкурган (Сарыкүл) елгасы үзәнлегендә һәм аның кушылдыгы Тагармасу, Вача үзәнлекләрендә, шулай ук Марьян елгасы үзәнлегендә һәм Марьян тамагыннан түбәнрәк Раскемдарья елгасы үзәнлегендә яшиләр. Ташкурган (Сарыкүл) үзәне Таҗикстаннан Сарыкүл тау сырты белән аерылган, көнчыгыштан Кашгар тау сырты һәм Ташкургантаг тау сырты белән чикләнгән.

XX гасыр башында Ташкурганда булган Лавр Георгиевич Корнилов (1870―1918), «Кашгариядә борынгы арий расасы вәкилләре булып Сарыкүл таҗиклары, яки сарыкүллеләр тора, алар үзләрен *сарыкүли* дип атый, Ташкурган, Тагарма, Вача, Марион үзәнлекләрендә һәм Яркенддәрья буенча Марионнан Касарабка кадәр утрак тормыш алып бара. Чыгышлары буенча Сарыкүл  таҗиклары Вахан, Шугнан һәм Рушан таҗикларының якын туганнары; борынгы фарсы теленең аерым сөйләмендә сөйләшәләр», дип яза.  

## Тел
Сарыкүл теле Һинд-аурупа телләре гаиләсенең памир телләре көнчыгыш иран телләренә кертеп каралә, шул ук вакытта таҗик теле көнбатыш иран телләренә карый һәм классификация ягыннан памир телләренең шугнан-рушан төркеменә керә.  Сарыкүл теле язусыз тел, шуңа күрә мәктәпләр һәм массакүләм мәгълүмат чаралары уйгыр телендә эшли, бу Сарыкүлнең ике телле булуына сәбәп булган. Телнең исеме бу телдә сөйләшүчеләр яшәгән Сарыкүл (Ташкурган) елгасы исеменнән килеп чыккан.

## Дин

Таҗиклар элек зороастризм яки буддизм динен тоткан, XI гасырның икенче яртысында ислам диненә күчкән. Күпчелек өлеше хәзерге вакытта низариләргә, Ага Хан IV җитәкчелегендә шигый-исмәгыйлилек агымына карый.

## Халык саны
Кытай таҗиклары якынча 25 мең кеше.  Кытайда халык санын алу вакытында памир халыклары (сарыкүллеләр, шулай ук ваханлылар) таҗиклар составына кертелә, алар Кытайда 2000 елгы халык санын алу буенча 41 028 кеше булган, шул исәптән Шенҗаң-Уйгыр автономияле районында 39 493 кеше, шуларның 33 611 кешесе Кашгар округында, шул исәптән Ташкурган-Таҗик автономияле өязендә 23 350 кеше (өяз халкының 84 % ы).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча халыклар
Төркем:Ирантелле халыклар
Төркем:Таҗикстан халыклары 
Төркем:Кытай халыклары
Төркем:Кытайда ислам
Төркем:Шенҗаң-Уйгыр автономияле районы
Адель Нойхаузер

**Адель Нойхаузер** (; 1959 елның 17 гыйнвары, Афина, Греция) — Австрия театр һәм кино актрисасы, Австрия кино академиясе әгъзасы.

## Тормыш юлы
Адель Нойхаузер 1959 елның 17 гыйнварында Афинада туган. Дүрт яшендә гаиләсе белән Грециядән Австриягә күченә, Венада яши. Әти-әнисе аерылышкач, грек әтисе Георг белән яши.

Адель яшь чагында ук актриса булырга теләгән. 1976 елдан 1978 елга кадәр ул Краусс театр училищесында укый. Егерме яшендә Алманиягә күченә һәм Мюнстер, Эссен, Майнц һәм кайвакыт Венада театр сәхнәсендә чыгыш ясый башлый. Бер үк вакытта кинода һәм телевидениедә төшә. 2008 елда Нойхаузер Рейнке шешүе һәм соңрак килеп чыккан катлауланулар аркасында тавыш җепләренә операция кичерә.

2011 елдан ул Австриянең ORF каналында «Tatort» телесериалында уйный. 2014 елдан шулай ук үзенең улы, гитарачы Джулиан Пайзс белән бергә *«Die letzten ihrer Art»* әдәби-музыкаль постановкасында катнаша.

Адель Нойхаузер шулай ук иҗтимагый эшчәнлек белән шөгыльләнә: Plan International Deutschland оешмасында балаларга ярдәм итүдә катнаша, ул шулай ук аның попечительләр советы әгъзасы булып тора. 2016 елда «Tatort»ның башка катнашучылары белән бергә Weißer Ring ассоциациясенең хәйрия юбилей кампаниясендә катнаша.

Берничә премиягә лаек була, күп тапкыр Romy премиясен ала: 2012, 2013 һәм 2014 елларда сериалның иң популяр башкаручысы буларак; 2016 һәм 2017 елларда иң популяр актриса буларак.

### Шәхси тормыш
Ире — актёр һәм режиссёр Пол Золтан белән аерылышканнан соң, Адель Нойхаузер Венада улы Джулиан Пайзс (джаз музыканты, гитарада уйный, Грац Музыка һәм театр университетын тәмамлаган) белән яши.

Аның әбисе һәм бабасы рәссамнар булган: бабасы Венада Рәссамнар йортында сграффито ясаган, әбисе Вена остаханәләрендә эшләгән. Аның абыйсы Питер Маркуант аларның эзләре буенча бара, ул да рәссам була.

## Фильмография

* 2016: «Tatort: Die Kunst des Krieges»
* 2009: «Чүл чәчәге»
* 2009: «Полиция телефоны — 110»
* 2006: «Фред кайда?»
* 2003: «Мәктәп укучылары»
* 2003: «Розенхайм полицейскийлары»
* 2008—2011: «Докторның көндәлеге»

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Adele Neuhauser
* Adele Neuhauser: «Jetzt hänge ich mehr am Leben»

Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Афинада туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1959 елда туганнар
Төркем:17 гыйнвар көнне туганнар
Самал Есләмова

**Самал Ильяс кызы Есләмова** (;1984 елның 1 сентябре, Петропавловск) — казакъ киноактрисасы. Казакъстанның атказанган эшлеклесе (2018).

## Тормыш юлы
Самал Есләмова 1984 елның 1 сентябрендә Петропавловск шәһәрендә туа. 2011 елда ГИТИСның актёрлык факультетын тәмамлый. ГИТИСта укыганда ук 2008 елда Есләмова Сергей Дворцевойның «Лалә» фильмында уйный. Казак даласындагы чабанлар тормышы турындагы картина Канн кинофестиваленең «Махсус караш» конкурсының төп бүләген һәм бөтен дөнья буенча халыкара кинофестивальнең 9 нчы Гран-Присын яулый.

2018 елның маенда 71 нче Канн кинофестивалендә Есләмова «Айка» Дворцевойның икенче фильмында «Иң яхшы хатын-кыз роле» номинациясендә приз ала. Актриса баласын бала тудыру йортында калдырырга мәҗбүр булган Кыргызстаннан эмигрант кызны уйный. Фильмны төшерү алты ел дәвам иткән. Сарайның Элеккеге чимкәнтле Дворцевой әйткән: «2012 елда Мәскәүдә 200 мигрант хатын-кызлар авыр хәлләре аркасында туган балаларыннан баш тарткан. Мигрантлар темасы бүген бөтен дөньяда актуаль. „Айка“ фильмы — Мәскәүдә кыргыз мигрант кызы тормышыннан алты көн. Тирән психологик драма. Фильмның 99 % төп героиняга карый. Әкият, роль түгел».

Есләмованың әтисе сүзләренчә, ул беркайчан да актриса булырга теләмәгән, ә журналист булырга хыялланган. Есләмова элекке совет киңлегендә иң яхшы хатын-кыз роле өчен Канн кинофестивале бүләген алган беренче актриса булып тора.

2018 елның декабрендә Есләмовага «Казакъстанның атказанган мәдәният эшлеклесе» исеме бирелә.

2019 елның мартында «Айка» картинасындагы роле өчен Азия киноакадемиясе бүләген ала.

## Фильмография

* 2008 — «Лалә» — Самал
* 2018 — «Айка» — Айка
* 2019 — «Ат урлаучылар. Вакыт юллары» — Айгөл
* 2020 — «Өч» — Динә Садыйкова
* 2021 — «Район үзәге»
* 2022 — «Чиксезлек» — Ирина

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Петропавелда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1984 елда туганнар
Төркем:1 сентябрь көнне туганнар
Төркем:«Ника» премиясе лауреатлары
Төркем:Казакъстанның атказанган эшлеклеләре
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:Русия актрисалары
Төркем:Казакъстан актрисалары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Зои Штрауб

**Зои Штрауб** (**ZOË** буларак күбрәк билгеле; ; 1996 елның 1 декабре, Вена, Австрия) — Австрия җырчысы, җырлар авторы һәм актриса. Зои 2016 елгы Евровидение җыр бәйгесендә «Loin dici» җыры белән Австрияне тәкъдим итә. Тавыш бирү нәтиҗәләре буенча 13 нче урынны ала.

## Тормыш юлы
Зои Штрауб 1996 елның 1 декабрендә Вена шәһәрендә музыкантлар гаиләсендә туа. Әтисе Кристоф Штрауб һәм әнисе Румина Штрауб (Уилфлинг) Papermoon музыкаль коллективын оештырганнар һәм дуэт булып чыгыш ясаганнар. Зоига 6 яшь булганда, ул әти-әнисе белән «Doop Doop» җырын яздыруда катнаша. 2007 елда Зои «Kiddy Contest» конкурсында катнаша, анда алман җырчысы Никольның «Engel ohne Flügel» () җырын башкара. Шул ук елда Зои Венадагы Француз лицеена () укырга керә, анда ул 9 ел укый.

2015 елда Зои Österreichischer Rundfunk телерадиокомпаниясе игълан иткән «Vorstadtweiber» сериалында төшкән. Шулай ук 2015 елда Зои Австриянең 2015 елгы Евровидение җыр бәйгесенә милли сайлап алуда «Quel filou» җыры белән катнаша, ул аны әтисе белән бергә яза. Өченче урынны алган. 2015 елның октябрендә Зои «Debut» дип аталган дебют альбомын тәкъдим итә. Альбом тулысынча Француз телендәге җырлардан тора, җырларның авторы — кызның әтисе.

2016 елның февралендә Зои Австриядә 2016 елгы Евровидение җыр бәйгесе өчен милли сайлап алуда җиңә һәм конкурста «Loin d’ici» () җыры белән ил исеменнән чыгыш ясый. 151 балл җыеп, шуларның 31е профессиональ жюри тарафыннан һәм 120 телевизор караучылардан, 13 нче урынны ала.

## Дискография

### Альбомнар

* ***Debut*** (2015 елның 23 октябре)

## Премияләр һәм номинацияләр

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 

Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Сопранолар
Төркем:Венада туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1996 елда туганнар
Төркем:1 декабрь көнне туганнар
Төркем:Eurovision җыр конкурсында катнашучылар
Фирәнгиз Шәрифова

**Фирәнгиз Аббасмирзә кызы Шәрифова** (; 1924 елның 6 феврале, Бакы — 2014 елның 20 феврале, шунда ук) — азәрбайҗан һәм совет театр һәм кино актрисасы, җырчы (сопрано). Азәрбайҗан ССР халык артисты (1969).

## Тормыш юлы
Фирәнгиз Шәрифова 1924 елның 6 февралендә Бакыда артистлар гаиләсендә туа: әтисе — Аббас-Мирзә Шәрифзадә, танылган театр актёры һәм режиссёр, әнисе — Мәрзия Давытова, театр һәм кино актрисасы, ССРБ халык артисты.

Сәхнәдә алты яшеннән чыгыш ясый башлый. Хореография училищесында укый. Аннары Гозәир Хаҗибәков киңәше буенча Азәрбайҗан дәүләт консерваториясенең (хәзерге — Бакы музыка академиясе) вокал факультетына укырга керә, аны тәмамлаганнан соң Азәрбайҗан музыкаль комедия театры сәхнәсендә чыгыш ясый. Соңрак Азәрбайҗан дәүләт яшь тамашачы театрына күчә.

Үзенең иҗади тормышында актриса күп кенә театр образларында чыгыш ясый. Актриса «Ни өчен яшисең?», «Ак дөя» һәм «Мәхмүт һәм Мәрьям» кебек спектакльләрдә, Азәрбайҗанның халык язучысы Эльчин Әфәндиевның һәм башкаларның романнары буенча куелган спектакльләрдә рольләр башкара.

Фирәнгиз Шәрифова шулай ук дубляж актрисасы.

Оныгы — Эльдар Касыймов, җырчы, актёр, Евровидение-2011 җыр конкурсында җиңүче.

2014 елның 20 февралендә вафат була. Бакыда Почётлы җирләү аллеясында җирләнгән.

## Бүләкләр

* «Дан» ордены (Азәрбайҗан) (2011)
* Азәрбайҗан ССР халык артисты (1969)
* Азәрбайҗан ССР атказанган артисты (1960)
* Азәрбайҗан Республикасының Мактау грамотасы (1991)
* Алтын дәрвиш (1992)

## Театрдагы рольләр

* Гозәир Хаҗибәковның «Аршин мал алан» — *Гөлчәһрә*
* Имре Кальман «Баядера» — *Баядера*
* «Кето и Котэ» — *Кето*
* Сәид Рөстәмовның «Дурна» — *Дурна*

## Кинодагы рольләр

# 1971 — «Иң мөһим интервью» ()
# 1977 — «Гариб джинннар илендә» () — *Түкәз*
# 1978 — «Бер гаилә өчен дача йорты» () — *әни*
# 1981 — «Гозәир тормышы» () — *Зәрдәби хатыны*
# 1978 — «Ябалак очып килгән» ()
# 1984 — «Көмеш күл легендасы» () — *Фатма-ханым*
# 1986 — «Җәйге көннәрнең яфраклары» () — *Гүллү*
# 1986 — «Махсус шартлар» ()  — *Хәлидә әнисе*
# 1989 — «Күрше яхшы булса…» ()
# 1990 — «Үлем җәзасы көне» ()

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Фирангиз Шарифову аплодисментами проводили в последний путь
* 

Төркем:Азәрбайҗан ССР халык артистлары
Төркем:Азәрбайҗан кино актрисалары
Төркем:Азәрбайҗан театр актрисалары
Төркем:«Алтын дәрвиш» премиясе лауреатлары
Төркем:Шөһрәт ордены (Азәрбайҗан) кавалерлары
Төркем:Азәрбайҗан актрисалары
Төркем:XX гасыр актрисалары
Төркем:ССРБ актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Бакыда вафатлар
Төркем:2014 елда вафатлар
Төркем:20 февраль көнне вафатлар
Төркем:Бакыда туганнар
Төркем:1924 елда туганнар
Төркем:6 февраль көнне туганнар
Лопес

**Лопес** ():
* Сьюдад-Лопес-Матеос
* Ист-Лопес (Техас)
* Андрес Мануэль Лопес Обрадор
* Луис-Лопес (Нью-Мексико)
* (4657) Лопес
* Оливия-Лопес-де-Гутьеррес (Техас)
Формоза Хакка радиостанциясе

**Формоза Хакка радиостанциясе** (寶島客家廣播電台, инглиз телендә: FORMOSA HAKKA RADIO STATION) - ул Тайваньда 1994 елның өченче ноябрендә ачылган беренче Хакка кытай FM радиостанциясе. Музыка, җырлар тапшырыла, Хакка кытайлары мәдәнияте яктыртыла, дәүләт кытай теле дип аталган кытай теле юрамасында һәм башка телләрдә дә аудиотапшырулар алып барыла. 
Төркем:Әлифба буенча радиостанцияләр
Хезмәт базары

**Хезмәт базары** — базарның фирмаларга кешеләр тарафыннан эш хакына һәм башка файдага күрсәтелүче хезмәтләргә ихтыяҗларын канәгатьләндерергә мөмкинлек бирүче социаль-хезмәт мөнәсәбәтләре системасын характерлаучы төре.

Хезмәт базарында төп катнашучылар — ялланган хезмәткәрләр һәм эш бирүчеләр. Алар сорау һәм тәкъдим нигезендә алмашу аша үзара хезмәттәшлекне тормышка ашыра. Хезмәт күрсәтүгә сорауны эшмәкәрләр куя (алар сатып алучы буларак катнаша), ә ялланган хезмәткәрләр үз хезмәтләрен тәкъдим итә (алар — сатучы).

Хезмәт базарында хезмәт күрсәтүнең төре һәм катлаулылыгы буенча күп төрләре үз бәясен ала, хезмәткәрне яллау шартлары, шул исәптән эш хакының зурлыгы, эш шартлары, белем алу, һөнәри үсү мөмкинлеге, мәшгульлек гарантиясе билгеләнә.

Хезмәт базары җитештерү факторларының (ресурсларының) иң мөһим базарларыннан берсе. Җитештерү факторларының төп төрләре булып хезмәт, җир һәм
капитал тора.

Хезмәт базарында төп этәргечләр сыйфатында сорау һәм тәкъдим буенча конкуренция, хезмәт бәясе катнаша. Хезмәт күрсәтүләр бәясе ролен хезмәт хакы башкара.

## Чыганаклар
* Обществознание. 11 класс: учеб, для общеобразоват. учреждений: базовый уровень/ [Л. Н. Боголюбов, Н. И. Городецкая, А. И. Матвеев и др.]; под ред. Л. Н. Боголюбова [и др.]; Рос. Акад, наук, Рос. акад, образование, изд-во «Просвещение».— 5-е изд.— М.: Просвещение, 2010.— 349 с. (Академический школьный учебник). ISBN 978-5-09-023426-9
* Эренберг Р. Д., Смит Р. С. Современная экономика труда. Теория и государственная политика. — М., 1996

Төркем:Хезмәт
Төркем:Икътисад
Сыңрау торна (җыр)

**Сыңрау торна** яки **Чыңрау торна** () — башкорт халык җыры, көйләү җыры, Урал-батыр милли эпосының фрагменты. 1894 елда Сергей Рыбаков *«Урал мөселманнарының җырлары һәм аларның тормышы турында»* китабында бастырылган.

«Сыңрау торна» җыры Динә Хөсәенова, Кәрвансарай төркеме, Флюра Килдарова, Роберт Юлдашев һәм башка артистлар репертуарында бар. Юмабай Исянбаев, башкорт халкының башка җырлары белән бергә, «Сыңрау торна» җырын 1927 елда Франкфурт-ам-Майне (Алмания) Бөтендөнья музыка күргәзмәсендә башкарган.

## Тексты

## Искәрмәләр

Төркем:Башкорт халык җырлары
Сыңрау торна

Сыңрау торнаː

* Сыңрау торна — башкорт халык җыры.
* Сыңрау торна —  өч пәрдәле беренче башкорт милли балеты.
* Сыңрау торна — башкорт халык әкияте.
Qaraqalpaqstan Televideniyesı

**Qaraqalpaqstan Televideniyesı** (qaraqalpaq telendä:  **Qaraqalpaqstan Tеlеvideniyesi**, üzbäk telendä: Qoraqalpogʻiston Televideniyesi) — regional telekanal, Üzbäkstan sostavındağı suveren Qaraqalpaqstan Respublikası  töbägendä efirğa çığa. Efir waqıtı könenä 18 säğat bulıp qaraqalpaq, üzbäk, qazaq häm urıs tellärendä tapşırular alıp barıla. 
Qaraqalpaq televideniyesınıñ berençe tapşıruları 1964 yelnıñ 5 noyabrennän başlap qaraqalpaq häm urıs tellerendä könenä berniçä minut efirğa çığa  başlağan. 1965-yeldan bu televideniye atnasına dürt märtäbä 2,5 säğat däwamında efirğa çığa başlağan. Aldağı yellarda efir waqıtı häm könnäre artqan. 2002 yelda Qaraqalpaqstan Respublikası teleradiokompaniyäse tözelgän.
Telekanal tematikası universal bulıp tora. Telekanal ictimağıy, säyäsi, ğiylmi häm mäğarifkä bäyläneşle audio-vizual häm audio programmalar, asaba häm çit il filmnarın, seriallar häm multfilmnarnı (şulay uq qaraqalpaq telendä), yañalıqlarnı häm başqa programmalarnı efirğa cibärä.

## Şulay uq qararğa mömkin
* Qaraqalpaqstan xäbär agentlığı
* Jaslar TV - Qaraqalpaqstan Respublikasında yaña tsifrlı televideniye.
* Nókis FM - Qaraqalpaqstan Respublikasında berençe radio stantsiyä.

## İskärmälär

## Sıltamalar
* 
* 

Төркем:Әлифба буенча телеканаллар
Гомес

**Гомес** ():
* Селена Гомес
* Гомес-Паласио
* Нуньо-Гомес
* Вильянуэва-де-Гомес
* Касас-де-Дон-Гомес
Безнең ил

**Безнең ил** — керәшен татарлары халык җыры.

## Тарихы

Җырның бер варианты 1980 елда Татарстанның Мамадыш районы Владимир авылында язып алына.

## Сүзләре

## Башкаручылар

«Безнең ил» җыры «Бәрмәнчек» дәүләт фольклор ансамбле, Ак Бүре, Георгий Ибушев, Илсөя Бәдретдинова, Кәрвансарай төркеме, Айдар Галимов, Татьяна Ефремова һәм башка артистлар репертуарында бар. 1990 елларда Башкортстанда Рәсүл Карабулатов башкаруында популяр була.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Керәшен җырулары / Төз. Р. Г. Нәҗипов. — Казан, 1999. — 40 б.
* Макаров, Г. М. Җыру сөючеләргә зур буләк (Зинаида Антонованың «Керәшен җыру әйтә» китабы тур.) / Г. Макаров // Керәшен сүзе. — 2000. — 11 авг.

## Сылтамалар
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Төркем:Керәшен халык җырлары
Авакатитлан (Телолоапан)

**Авакатитлан** — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт.  муниципалитеты составына керә.

## Географиясе

Авакатитлан Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

Мексиканың башкаласы Мехикодан көньяк-көнбатышка таба 138 чакрым ераклыкта тора.

## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9&nbsp;°C.

Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.

1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.

## Халкы
2010 ел мәгълүматлары буенча, биредә 216 кеше яшәгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Мексика // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Альперович М. С. Рождение Мексиканского государства. — М.: Наука, 1979. — 168 с.
* Марчук Н. Н., Ларин Е. А., Мамонтов С. П. История и культура Латинской Америки (от доколумбовых цивилизаций до 1918 года): Учебное пособие / Н. Н. Марчук. — М.: Высшая школа, 2005. — 495 с. — ISBN 5060045196.
* Новая история стран Европы и Америки XVI—XIX века. В 3 ч. Ч. 3 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2008. — 703 с. — ISBN 9785691015564.
* Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. В 3 ч. Ч. 1 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2005. — 463 с. — ISBN 569100607X.

## Сылтамалар
* Мексика халкы. 

Төркем:Мексика торак пунктлары
Төркем:Герреро торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Сурендра Прасад

**Сурендра Прасад** — ул Фиджи сәясәтчесе, Вәкилләр Йорты әгъзасы. Фиджидан, Лаутокадан килеп чыгышлы. Лаутокада, Натабуада туган булган. Фиджи Һиндустан килеп чыгышлы җәмәгатьтән. Һинд дине (Арья Самадж җәмгыяте) тарафдары. Арья Самаджта әйдәп баручы позициягә ия. Австралия гражданы булып тора. Сурендра Прасад 1982-нче елдан 1987-нче елга кадәр Фиджи Шикәр Комиссиясе әгъзасы булган. «Арья Ратна» бүләге иясе.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Сәясәтчеләр
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Арья Самадж
Рәбига Круглякова

**Рәбига Круглякова**, Рәбига (*Рәисә*) Зәйдулла кызы Круглякова (*кыз фамилиясе* **Газизуллина**, *[[1939 ел]]ның [[18 октябрь|18 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Бөгелмә]]*) ― монументаль бизәү сәнгате рәссамы, декоратив-гамәли сәнгать остасы. Россия Рәссамнар берлеге (1982 елдан) һәм Татарстан Республикасы Рәссамнар берлеге әгъзасы. Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2018).

Татарстанда иҗаты актив күргәзмә эшчәнлеге, республика һәм халыкара дәрәҗәдәге арт-проектларда катнашуы белән киң танылган.

## Тәрҗемәи хәле
1939 елның 18 октябрендә  Бөгелмәдә тугыз балалы (алты малай, өч кыз) гаиләдә туган. Әтисе Зәйдулла, әнисе Зөһрә.  Энесе Фәрит (1942 елгы) ― геолог, рәссам. 

1960―1962 елларда Казан сынлы сәнгать училищесында, 1962―1964 елларда Иркутск сынлы сәнгать училищесында (*[[:ru:Иркутское художественное училище|ru]]*) укыган.

Бөгелмә шәһәре уку йортларында рәсем сәнгате һәм сызым фәннәреннән укыта, рәссам-бизәүче булып эшли, балалар бакчалары, мәктәпләрнең фасадларын һәм биналарын бизәү белән шөгыльләнә (гади язулардан алып бетон һәм керамикадан ясалган монументаль эшләргә кадәр).

1973 елның гыйнварында Яр Чаллыга күчеп килә һәм РСФСР Сәнгать фондының шәһәр иҗади-җитештерү участогында эшли башлый. Эшенең беренче көннәреннән, беренче заказлардан ук үзен җаваплы, күпкырлы декоратив-гамәли сәнгать белгече итеп күрсәтә. 

Пычак һәм стамеска кулланып, агач паннолар һәм декоратив скульптуралар ясый, сәнгать керамикасына мөрәҗәгать итә, рельефлар, иҗтимагый интерьерларны бизәү өчен вазалар ясый. Шәһәрнең мәктәпкәчә белем бирү учреждениеләре һәм мәктәпләре, кафе һәм ашханәләре өчен монументаль–декоратив эшләрне, агачтан уеп ясалган дивар рәсемнәрен, шулай ук *сграффито* (*[[:ru:Сграффито|ru]]*) техникасын кулланып иҗат иткән эшләрен рәссам эскизларда да, турыдан-туры да башкара. Тукымалардан аппликацияләр, нәфис керамика иҗат итә. Р. Круглякрва ― Казан, Чаллы, Менделеевск, Бөгелмәнең иҗтимагый киңлекләрен бизәүгә зур өлеш керткән рәссам. 

30 елдан артык туган шәһәре Бөгелмәдә яши, бүген күргәзмә залына әверелгән остаханәдә иҗат итә. Бөгелмәдә, шулай ук республикакүләм уздырылган күргәзмәләрдә, республика һәм халыкара дәрәҗәдәге арт-проектларда актив катнашып килә. Мәсәлән, 2019 елда Алабугада «Туй ыгы-зыгысы» () темасына заманча сәнгать буенча XIV Халыкара арт-симпозиумда катнашкан. 

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2017 ел – «Сәнгатькә хезмәт иткән өчен» номинациясендә «Бөгелмәнең иң атаклы шәхесе» исемен ала 
* 2018 ел – Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Круглякова Раиса (Рабига) Зайдулловна. Чувашский государственный художественный музей
*   Рабига Круглякова. OK.RU
*  Круглякова Раиса Зайдулловна. Милләттәшләр

## Моны да карагыз

Төркем:Татар рәссамнары 
Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Иркутск сынлы сәнгать училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Санджит Патель

**Санджит Патель** — Фиджиның Вәкилләр йортының әгъзасы булып торган сәясәтче. FijiFirst фиркасе әгъзасы. Фиджи гражданлыгына ия. Фиджиның Һиндустани җәмәгате вәкиле булып тора. Санджит Патель Һинд дине (Арья Самадж җәмгыяте) тарафдары булып тора. 2015 елның 13 октябрендә ул Парламенттан отставкага киткән.

## Искәрмәләр


Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Сәясәтчеләр
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Арья Самадж
Домбе (күл)

**Домбе** (искечә: *Дамм*, *Даммское күле* ; ) — Польшаның төньяк-көнбатышында, Көнбатыш Померан Воеводалыгындагы Шецин территориясендә урнашкан күл .

Польшада дүртенче һәм воиводалыкта иң зуры. Чыгышы белән бозлык күле.

## Характеристикасы
Күлнең түбәндәге үзенчәлекләре бар:

* Су көзгесенең мәйданы 56 км²;
* Уртача тирәнлек 3,5 метр, максимум 8 метр;
* Күлнең озынлыгы — 15 км, максималь киңлеге — 7,5 км.

Күлнең яхшы үсеш алган яры бар. Аны шулай ук төньяк зур өлешкә һәм көньяк кечкенә өлешкә бүлеп була. Күлдә гомуми мәйданы 1389 гектар булган уннан артык утрау бар.

## Географиясе
Күл ярында Домбе — Шецин округы шәһәре, элек аерым шәһәр һәм берничә кечкенә авыл урнашкан. Домбе күлендә спорт һәм ял итү үзәге бар.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Одер // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — 2-е изд., вновь перераб. и значит. доп. Т. 1-2. — СПб., 1907—1909.
* Одер // Новый энциклопедический словарь: В 48 томах (вышло 29 томов). — СПб., Пг., 1911—1916.

Төркем:Польша күлләре
Төркем:Әлифба буенча күлләр
Удай Сингһ

**Удай Сингһ** — ул Фиджиның фермеры, һәм Вәкилләр Йортының әгъзасы булып торган сәясәтче булган. Фиджи гражданы булган. Фиджи Һиндустани джатыннан булган. Һинд дине тарафдарларыннан (Арья Самадж җәмгыяте) булган.

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Сәясәтчеләр
Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Арья Самадж
Атхарвашира

**Атхарвашира** — ул Атхарваведа дип аталган белем өлешенең бер Упанишадасы. Ул Упанишада Санскритта язылган.

## Шулай ук карарга мөмкин
* http://sanskrit.gde.to/doc_upanishtat/
* http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm 
* http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине изге язмалары
Әнвәр Әфләтунов

**Әнвәр Шиһап улы Әфләтунов** (, 11.01.1930, Буа шәһәре, Буа районы, ТАССР — 03.11.1963, Казан шәһәре, ТАССР) — тел белгече, филология фәннәре кандидаты (1961), татар теле диалектологиясе һәм фонетикасы, Башкортстан татарларының тел үзенчәлекләре буенча хезмәтләр авторы.

## Биографиясе

Әнвәр Шиһап улы Әфләтунов 1930 елның 11 гыйнварында ТАССРның Буа районы Буа шәһәрендә туа.

1954 елда Казан университетын тәмамлый.

1957—1963 елларда татар теле һәм әдәбияты кафедрасында укыта.

1963 елның 3 ноябрендә Казан шәһәрендә вафат була.

## Хезмәтләре

* БАССРның көнбатыш hәм көньяк-көнбатыш районнарында яшәүче татарлар сөйләшендәге фонетик үзенчәлекләр. Казан. 1959.
* Языковые особенности татар западной и юго-западной части БАССР : Автореферат дис. представл. на соискание учен. степени кандидата филол. наук (1961)
* Фонетика современного татарского языка. Казань. 1962.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Татарская энциклопедия: В 6 т. / Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002. — Т. 1: А-В. — 672 с., илл., карты. ISBN 5-85247-035-Х
## Сылтамалар
* *Зилә Мөбәрәкшина.*  33 яшьтә фаҗигале һәлак булган галим Әнвәр Әфләтунов турында: «Абыебызның каберен таптык» Интертат, 25.12.2024

Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Төркем:Татар галимнәре
Төркем:Буа районында туганнар
Төркем:Казанда вафатлар
Мамшенкино

**Мамшенкино** — Омск өлкәсенең хәзерге Большеречье районында юкка чыккан татар авылы.

## Сәгать поясы
	

## Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Тубыл губернасының Тара өязенә караган.

## Халык
1928 елда авылда 6 йортта 32 кеше яшәгән. 1928 елдан соң авыл искә алынмый.

## Искәрмәләр

Төркем:Омск өлкәсенең юкка чыккан торак пунктлары
Төркем:Большеречье районы торак пунктлары
Рөстәм Курамшин

**Рөстәм Курамшин**, Рөстәм Раил улы Курамшин (*[[1960 ел]]ның [[2 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Ютазы районы]], [[Урыссу]] ― [[2011 ел]]ның [[3 июль|3 июле]], [[РФ]], [[ТР]], [[Бөгелмә]]*) ― рәссам-график, офорт ясау остасы. Татарстан (2008) һәм Россия (2010) Рәссамнар берлекләре әгъзасы.

## Тәрҗемәи хәле

1960 елның 2 гыйнварында 
Татарстан АССР Ютазы (1963―1991 елларда Баулы) районы Урыссу эшчеләр бистәсендә туган. Мәктәптән соң, 1975―1980 елларда Лениногорск музыкаль-сәнгать педагогия училищесының сәнгать-графика бүлегендә И. Е. Гугоров, О. А. Кульпин, А. В. Левлюх, В. Е. Чиханов, В. И. Кротов кебек педагогларда, 1987―1991 елларда И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогия институтының сәнгать-график факультетында укыган. Шунда укыган чорда *офортлар* ясау белән мавыгып китә.

Лениногорск музыка-сәнгать педагогия училищесын тәмамлаганнан соң, Бөгелмә шәһәре мәктәпләрендә, Бөгелмә сәнгать мәктәбендә рәсем, сызым дәресләре укыта, Бөгелмә һәм Азнакай шәһәрләрендә рәссам-бизәүче булып эшләгән. Соңгы елларда Татарстан Республикасы Рәссамнар берлегенең Бөгелмә бүлегендә эшли. 

2008 елда ― Татарстанның, 2010 елда ― Россиянең Рәссамнар берлегенә кабул ителә. 

Рәссамның хезмәтләрендә табигать күренешләре фотосурәттәге мизгелләрне хәтерләтә төсле, әмма шул ук вакытта алар үтә җанлы, монда табигать сулышы да яхшы тоемлана.

## Катнашкан күргәзмәләре
* «Нефть төбәге» күргәзмәсе (Казан, 2002) 
* Казан шәһәренең 1000 еллыгына багышланган күчмә күргәзмә (Бөгелмә, 2005) 
* Татарстанның көньяк-көнчыгыш рәссамнары күргәзмәсе (Әлмәт)
* Татарстан Республикасы рәссамнар берлегенең 70 еллыгына багышланган күргәзмә (Казан)
* Татарстанның Көньяк-көнчыгышы рәссамнарының ел саен үткәрелә торган төбәк күргәзмәләрендә катнашучы
* Бөгелмә шәһәр рәсем һәм графика күргәзмәләре (Бөгелмә туган якны өйрәнү музее, ТР Рәссамнар берлеге Бөгелмә бүлекчәсе күргәзмә залы)
* «Алтын палитра» күргәзмәсе (Саратов) 
* «Зур Идел-Х» төбәк күргәзмәсе (2008, Чабаксар, Самара) 
* «Россия – XI» (2009, Мәскәү) 
* «Нефть төбәге»  (2010, Казан, Әлмәт, Лениногорск, Бөгелмә)
* «Казанның 1000 еллыгы» 
* «Алабуганың 1000 еллыгы» 
* Шәхси күргәзмәсе (Бөгелмәнең Я. Гашек музее, 2010)
* Шәхси күргәзмәсе (Бөгелмәнең Татар мәдәнияте үзәге) 
* Идел буе республикалары сәнгате «Зур Идел» Бөтенроссия сәнгать күргәзмәсе (Саранск, 2011)
* Казан халыкара басма графика биенналесы (Казан, 2011)  

Р. Курамшинның иллегә якын график әсәрләреннән өчәр хезмәте Бөгелмә туган якны өйрәнү музеенда, Әлмәт картиналар галереясында, Казанның 1000 еллыгына багышлап ачылган музейда саклана. Графикасы Татарстан Рәссамнар берлеге нәшер иткән альбомнарга кертелгән.

## Гаиләсе
Хатыны Ләлә, улы – табиб.

## Хәтер
Бөгелмәнең Татар мәдәнияте үзәгендә рәссам иҗатына багышланган «Сагышым якты» дип аталган күргәзмә ачылган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Авторские галереи - Курамшин Рустэм

Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Лениногорск педагогика көллиятен тәмамлаучылар
Төркем:Чуаш дәүләт педагогика университетын тәмамлаучылар
Петтери Орпо

**Пе́ттери О́рпо**, А́нтти Пе́ттери О́рпо (; *[[1969 ел]]ның [[3 ноябрь|3 ноябре]], [[Финляндия]], Сатакунта, Кёюлиё*) ― фин сәясәтчесе, 2007 елдан Варсинайс-Суоми сайлау округы буенча Финляндия парламенты (Эдускунта) депутаты.  Милли коалиция партиясе рәисе (2016 елның июненнән). Финляндия премьер-министры (2023 елның 20 июненнән). Финляндия выл һәм урман хуҗалыгы министры (2014—2015), Эчке эшләр министры (2015—2016) һәм финанс министры (2016—2019).

## Тәрҗемәи хәле

1969 елның 3 ноябрендә Финляндиянең көньяк-көнбатышындагы авыл җирлегендә туган. 1990 елдан Турку университетында укый, политология өлкәсендә югары белем ала, 2002 елда политология магистры дәрәҗәсенә диссертация яклый, икътисад өлкәсендә махсуслаша.

2014 елның 24 июненнән 2015 елның 29 маена кадәр Александр Стубб кабинетында Финляндиянең авыл һәм урман хуҗалыгы министры була.

2015 елның 29 маенда Юха Сипиля кабинетында Финляндиянең Эчке эшләр министры итеп билгеләнә.

2016 елның маенда Милли коалиция партиясе рәисе вазифасына дәгъва кылу нияте турында белдерә.  2016 елның 1 июнендә партия съездында 4414 тавыш ала (иң якын көндәше премьер-министр Александр Стубб ― 361 тавыш) һәм партия рәисе (лидеры) итеп сайлана, яңа хәлдә Юха Сипиля хөкүмәтендә финанс министры вазифасына дәгъва итә. 2016 елның 22 июнендә Финляндия финанс министры вазифасына керешә.

2018 елның 9 июнендә Туркуда узган партия съездында Милли коалиция партиясе җитәкчесе вазифасына яңадан сайлана. 

2023 елның апрель башында Финляндиядә парламент сайлаулары уза. Гамәлдәге премьер-министр Санна Маринның Социал-демократик партиясе тавыш бирү нәтиҗәләре буенча парламентта 43 урын җыеп, өченче урынны ала. Милли коалиция партиясе 48 урын, «чын финнар» 46 урын ала. Парламент сайлауларында җиңгән Коалиция партиясе лидеры Петтери Орпо булачак Министрлар Кабинеты турында консультацияләргә керешә. 

2023 елның 20 июнендә Финляндия премьер-министры итеп билгеләнгән. Петтери Орпо дүрт партиянең коалицион хөкүмәтен җитәкли (Милли коалиция, Чын финнар, Швед халык партиясе, Христиан демократлары).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз

 
Төркем:Финляндия сәясәтчеләре
Төркем:Финляндия премьер-министрлары
Төркем:Турку университетын тәмамлаучылар
Халыкара рус Советы

**Халыкара рус Советы** () — Россия-Төркия халыкара фонды, ул Россиянең җирле халыкларын үз-үзләрен тану проблемаларын өйрәнә.

## Миссия һәм бурычлар
Халыкара рус советы эшчәнлегенең төп максаты милли үзаңга ярдәм итү һәм милли мәдәниятләрне үстерү, һәм Россия территориясендә барлык халыкларның хөрмәтле һәм гармонияле бергә яшәве өчен шартлар тудыру.

Халыкара рус Советы бурычлары арасында милли проблемаларны белүне һәм аңлауны киңәйтү һәм аларны хәл итү юлларын эзләү, сепаратизмны профилактикалау, шулай ук этник билге буенча дискриминацияне булдырмау.

## Эш
«Халыкара рус Советы» тарихы 2012 елда Санкт-Петербург шәһәрендә башлана. Галимнәр һәм җәмәгать активистлары арасыннан челтәр төркеме әгъзалары дискуссия клубы оештыралар, ул Халыкара рус Советының элгәрчесе була.
2020 елда коммерцияле булмаган фонд рәсми рәвештә Истанбулда теркәлгән..
Халыкара рус советы эшчәнлегенең төп юнәлешләре:
* Фәнни-тикшеренү эше;
* Төбәкләрнең милли-мәдәни автономияләре белән үзара хезмәттәшлек;
* Иҗтимагый чаралар һәм конференцияләр оештыру;
* Җәмәгатьчелек игътибарын җәлеп итү өчен массакүләм мәгълүмат чаралары белән эшләү.
Халыкара рус Советының гамәлгә ашырыла һәм планлаштырыла торган иң әһәмиятле чаралары:
* Россиядә сепаратистлык хисләре проблемаларын өйрәнү һәм анализлау;
* Россиядә азчылыкларны дискриминацияләүне тикшерү: халыкара хокук һәм милли законнар нигезендә дискриминациягә каршы көрәшнең сәбәпләрен, нәтиҗәләрен һәм ысулларын анализлау;
* Россиядә милли үзаң проблемаларын тикшерү: максатлар, мотивлар, стереотиплар, аларның конфликтларга һәм протест кәефләренә йогынтысы;
* ЭБергә" Мәкаләләр альманахы басмасы;
* "Төбәк мәдәниятләре көннәре" төрле төбәкләрдә яшәүчеләрне милли азчылыкларның мәдәнияте һәм традицияләре белән таныштыру;
* "Толерантлык көннәре" - студентларны хөрмәтле милләтара аралашу күнекмәләренә өйрәтү;
* IRC Халыкара конференциясе.
Үз эшчәнлегендә Халыкара рус советы Европа конституцион хокуклар һәм Кеше хокуклары үзәге, «Ачык җәмгыять» фонды, «мәдәни күпер» халыкара үзәге, Үзәк Азия тикшеренүләре институты, азчылыкларны һәм мәдәниятара мөнәсәбәтләрне өйрәнү буенча халыкара үзәк, юкка чыгу куркынычы астында булган телләрне саклау җәмгыяте һәм башка оешмалар белән партнерлык мөнәсәбәтләрен саклый.

## Искәрмәләр

Төркем:Дәүләтнеке булмаган халыкара оешмалар
Кайбыч районы мәчетләре исемлеге

Бу бит Татарстанның Кайбыч районы авылларында урнашкан бүгенге заман һәм тарихи мәчетләре исемлеге.

## Искәрмәләр

*
Дөрия Рамазанова

**Рамазанова Дөрия Бәйрәм кызы** (, 17.09.1938, Пүкәл, Саба районы, ТАССР — 24.04.2019, Казан шәһәре, ТР) — тел галиме, филология фәннәре докторы (1998 ел), профессор (2008 ел), Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1997 ел), Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2012 ел).

## Биографиясе
Рамазанова Дөрия Бәйрәм кызы 1938 елның 17 сентябрендә ТАССРның Саба районы Пүкәл авылында туган.

1955 елда Саба районы Шәмәрдән урта мәктәбен тәмамлагач, 5нче техник училищеда (Казан шәһәре) токарьлыкка укый, 296нчы п/я заводында эшли
(1956−1964). 1957—1963 елларда Казан университетында белем ала. 1967—1997 елларда СССР Фәннәр академиясенең Казан филиалы Тел, әдәбият һәм тарих институтында, 1997—2016 елларда Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында эшли.

1967 елдан татар диалектологиясе өлкәсендә фәнни-тикшеренү эшләре алып бара башлый.

1970 елда «Урта Кама тирәсе татар сөйләшләре» темасына кандидатлык, 1998 елда «Көнбатыш Урал ареалы татар сөйләшләре формалашуы һәм яшәешенең тарихи-лингвистик үзенчәлекләре» темасына докторлык диссертацияләре яклый.

2019 елның 24 апрелендә Казанда вафат була.

## Хезмәтләре

26 китап, 500дән артык фәнни хезмәт авторы. Хезмәтләре татар теле тарихына, лексикологиясенә, диалектологиясенә, Урта Кама төбәге, Башкортстан, Себер һәм Пермь татарлары сөйләшләре) карый.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Татарская энциклопедия: В 6 т. / Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002.
* Баязитова Ф. С. Галимә Дөрия Рамазановага 70 яшь // Татар календаре. — 2008, 18 сентябрь.
* Булатова М. Р. Дария Байрамовна Рамазанова (17.09.1938 — 24.04.2019) // Российская тюркология. 2019. № 3-4.

Төркем:Филология фәннәре докторлары
Төркем:Татар галимнәре
Төркем:Саба районында туганнар
Төркем:Казанда вафатлар
Бүребай

**Бүребай** (, ) ― Башкортстанның Хәйбулла районындагы авыл (2004 елга кадәр ― шәһәр тибындагы бистә), Бүребай авыл җирлегенең административ үзәге. Уфадан көньяк-көнчыгышка 509 км һәм район үзәге Акъярдан төньякка 12 км ераклыкта, Урал аръягы тигезлегендә урнашкан. Якында Таналык елгасы ага. 2010 елның 14 октябренә халык саны 4553 кеше тәшкил иткән.

Почта индексы — 453821, ОКАТО коды — 80255824000. ИФНС коды — 0267.

## Тарих
Авылга (хәзерге Зилаер районы) Сабыр авылыннан чыккан кешеләр нигез салган. Авыл йорт старшинасы Бүребай Тулбай улы Сабировның (1777—1855) исемен йөртә.

## Этимология
Беренче версия буенча, бүреләргә бай җирлек булу сәбәпле шулай аталган. Икенче версия буенча, авыл исеме Бүребай шәхси исеменнән килеп чыккан. 

РСФСР Югары Советы Президиумының 1938 елның 4 декабрендәге указы белән Башкорт АССРның Хәйбулла районы Бүребай авылы эшче поселоклары категориясенә кертелгән:

Башкорт АССРның Хәйбулла районы Бүребай авылын эшчеләр поселогы категориясенә кертергә, элеккеге исемен саклап калырга.

Бүребай эшчеләр поселогы составына Юша, Пятилетка, Сибаево авылларын, Рудникны һәм Акъяр иген совхозының үзәк усадьбасын кертергә.

## Географик урыны
;Ара: .
* Район үзәгенә (Акъяр) кадәр ― 12 км
* Якындагы тимер юл станциясенә (Сара) кадәр ― 60 км

## Танылган шәхесләр

* Барый Гали улы Ильясов (13 июнь 1939 ел) — галим-инженер-электромеханик, Башкортстан Республикасы Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы (2006), техник фәннәре докторы (1983), профессор (1985), РФ (1994) һәм БР (1990) атказанган фән һәм техника эшлеклесе.

## Халык саны

## Предприятиеләр
* Бүребай  ЯАҖ. Халькопирит (бакыр колчеданы), алтын, көмеш табу белән шөгыльләнә.
* Бүребай 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Хәйбулла районы торак пунктлары
Төркем:Башкортстанның элекке шәһәр тибындагы бистәләре
Төркем:1837 елда нигезләнгән торак пунктлар