Азнакай

**Азнакай** (, ) — Татарстанның көньяк-көнчыгышында Эстәрле елгасы буенда урнашкан шәһәр (1987), Азнакай районының үзәге.
Ютазы тимер юл станциясенән 34 км төньяк-көнбатышта урнашкан (Сембер — Уфа юнәлеше). Казанга чаклы — 376 км. Мәйданы — 15,3 км². Халык саны — 34 700 кеше (2016 ел). Татарлар — 85,4 %, руслар — 11,9 % (1989).
Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгында урнашкан. Азнакай янында Чатыр тау (324 метр) урнашкан. Анда "Кызыл китап"ка кертелгән үсемлекләр һәм хайваннар күп.
Азнакай — нефть сәнәгате шәһәре («Азнакаевскнефть» НГДУы, "Нефтемаш", "Перекрыватель"). Моннан тыш УАЗ автомобильләрен ремонтлау, май заводлары, икмәк комбинаты, типография; энергетика, авыл хуҗалыгы техникасы, тегү сәнәгате һәм көнкүреш хезмәте күрсәтү предприятиеләре бар. Төбәк тарихын өйрәнү музее, район мәдәният йорты, 6 китапханә, үзәк һәм балалар хастаханәләре эшли .
## Тарих
* XVIII гасырның беренче яртысында нигез салына. ХVIII-XIХ гасырларда халкы типтәрләр һәм "башкорт" сословиесе катлауларына бүленә, игенчелек, терлек үрчетү, балта эшләре белән шөгыльләнә. 1761-1764 елларда үткәрелгән Өченче җанисәп (ревизия) материалларында старшина Мәсәй Хәсәнов командасындагы Мәнәвез елгасы ярында урнашкан Азнакай авылы искә алына, анда 16 ясаклы татар (ир-ат) яшәгәнлеге күрсәтелә. Шул ук Өченче җанисәп мәгълүматларында старшина Сөендек Тукбаев командасына караган Азнакай авылында 58 ир-ат яшәве әйтелә. Әлеге документта халыкның сословиесе һәм милләте күрсәтелмәгән.  Дүртенче җанисәп мәгълүматларында старшина Әетмәмбит Ишмәтев командасындагы Азнакайда 76 ир-ат типтәр һәм ялгызак (бобыль) искә алына.
1859 елгы мәгълүматларга караганда, Азнакайда бер мәчет, 1889 елда ике мәчет була. ХХ гасыр башында волость идарәсе, земство станы урнаша. 4 су тегермәне эшли. 
1920 елга кадәр Азнакай Самара губернасы Бөгелмә өязенең Азнакай волосте үзәге була. 1920 елдан ТАССРның Бөгелмә кантонында, 1930 елның 1 августыннан Тымытык районында. 1931 елның 30 октябреннән - Азнакай районы үзәге. 
* 1956 елдан башлап шәһәр тибындагы бистә. 1963 елның 1 февраленнән Әлмәт районы составында, 1963 елның 27 августыннан - яңа оешкан Азнакай сәнәгать районы үзәге, 1965 елның 12 гыйнварыннан - яңадан район үзәге.
* 1987 елда шәһәр статусын ала.

## Халык саны

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 34750 кеше яши, шул исәптән:
татарлар — 91.21%,
урыслар — 6.89%,
башка халыклар — 1.17%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0.74%.

## Сәнәгать
* «Азнакаевскнефть» нефть һәм газ чыгару идарәсе («Татнефть» ААҖ) - нефть чыгару.
* "Азнакаеский горизонт" АҖ - нефть скважиналарын бораулау, төзәтү.
* "Татнефть-РемСервис" ҖЧҖ - нефть скважиналарын капиталь төзәтү.
* «Нефтемаш» заводы - махсус техника җитештерү.
* "Азнакай киемнәре" тегү фабрикасы - махсус киемнәр тегү.
* Май һәм икмәк заводлары.

## Мәгариф
* 9 урта, 1 музыка мәктәбе, һөнәри лицей Һөнәри лицей (*[[2012 ел]]дан [[Лениногорск политехник көллияте]] филиалы*) бар.
## Мәдәният
* Азнакай туган якны өйрәнү музее
## Шәһәр белән бәйле күренекле кешеләр
* Александр Казаков (1917-1950), Советлар Союзы Герое (1944), 1945-1950 елларда Кәкре Елга МТСы директоры.
### Монда туганнар

* Лениза Вәлиева (1986), шагыйрә. Татарстан язучылар берлеге әгъзасы (2014 елдан), Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреаты (2016).
* Рафис Галиев (1961), 2008-2011 елларда Азнакай муниципаль районы башлыгы.
* Динар Джусоев (1986), опера җырчысы (бас). 
* Илфат Айрат улы Миңнегалиев (2004), көрәшче.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Шәһәр турында сайт
* ААЖ "Азнакай Нефтемаш заводы"
* Татар энциклопедиясе: 6 томда. – Казан: "ТР ФАнең  Татар энциклопедиясе институты" дәүләт учреждениесе, 2018. - 1 т. - 720 б. ISBN 978-5-902375-04-5
* Татары Уфимского уезда (материалы переписей населения 1722–1782 гг. / Р.Р.Исхаков. — Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ, 2020. — 192 с. — ISBN ISBN 978-5-94981-351-5.
## Моны да карагыз

Төркем:Татарстан шәһәрләре
Төркем:Татарстан район үзәкләре
Төркем:Азнакай районының торак пунктлары