Кострома мәчете

**Кострома мәчете**, Кострома мемориаль мәчете () ― Россия Федерациясенең Кострома өлкәсе үзәге Кострома шәһәрендә Конституция мәйданында урнашкан мөселман гыйбадәтханәсе (*җәмигъ мәчете*). Россия Федерациясе мөселманнарының Диния нәзарәте составындагы Кострома өлкәсе мөселманнарының төбәк мөселман дини берләшмәсе (рәисе Фелүн Фәһим улы Гомәров) карамагында.

## Тарих

Югары Идел буенда, шулай ук Костромада мөселманнар күптән барлыкка килгән. Бу хакта, мәсәлән, мөселман зиратына куелган табличка сөйли, анда күмелү урынының елы – 1147 дип күрсәтелгән (ә шәһәр үзе 1152 елда нигезләнгән ). Биредә йөзләрчә ел буе мөселманнар (күпчелеге нугай татарлары) яшәгән. Алар шәһәрнең Татар бистәсендә бик тыгыз яшәгәннәр, бистәдә агач мәчет 1780 елда төзелгән һәм ул Татар бистәсенең үзәгендә урнашкан була, аның янында булган татар зираты сакланган. Костроманың агач мәчете ― үзәк һәм төньяк Идел буенда һәм Россиянең үзәк өлешенең төньяк-көнчыгыш районында ачылган беренче мәчетләрнең берсе. Ул Идел буйлап пароходларда йөзүчеләргә ерактан ук күренә торган була. 1847-1906 елларда мәчеттә мөдәррис һәм имам (1889 елдан ахун) булып Россия империясенең күренекле дин эшлеклесе Төхфәтулла Сәфәров (1822―1916) тора. Аның тырышлыгы белән 1866 елда Татар бистәсендә мәдрәсә ачыла. 1906 елда мәчет мөәзине Хисаметдин Абызов мулла (1908 елдан ахун) итеп билгеләнә. 1913 елда мәчет имамы Миргазиз Зәбиров Романовлар династиясенең 300 еллыгын бәйрәм иткәндә Костромага килгән император Николай IIне Татар бистәсендә яшәүче татарлар исеменнән сәламли. 1897 елда бистәдә чыккан янгыннан соң, губерна хакимияте ярдәме белән мәчеткә ремонт ясалган . 

Мәчет сүтелеп, манарасы төшерелгәч, җирле мөэминнәрнең җыелып намаз укый торган урыннары калмаган. Мәчет бинасы совет хакимияте тарафыннан  итеп файдаланылган .

### Яңа заман
Үзгәрешләр 1990-елларда барлыкка килә. 1992 елның 20 апрелендә Кострома һәм өлкә мөселман дини берләшмәсе яңадан торгызыла, аның рәисе итеп М. Х. Хәйретдинов (1994 елга кадәр), беренче имам-хатыйбы итеп (1995 елдан) – И. М. Хәйретдинов билгеләнә.

Кострома мэры мөселман дини берләшмәсе лидерларының үтенечен канәгатьләндерә һәм җәмгыятьнең дини ихтыяҗлары өчен «» фабрикасы клубы бинасын бүлеп бирә. Әмма ул бина теләсә кайсы вакытта җимерелү куркынычы яный торган бина булып чыга. Мөселман җәмгыяте җитәкчелеге шәһәр хакимияте адресына җир участогы бүлеп бирү һәм анда мәчетнең яңа бинасын төзергә рөхсәт итү турында үтенечләр җибәрә. 2006 елның 26 февралендә Кострома өлкәсе губернаторы (1996-2007 елларда)  Костромада яңа мәчет нигезенә беренче кирпеч сала .  

Җирле Интернет-форумда мәчет төзелешенә каршы кампания алып барыла. Җәнҗаллар һәм судта тикшерү эшләре аркасында мәчет төзелеше берничә тапкыр туктатыла, хакимиятләр белән аңлашуга 2012 елда гына ирешелә. 

Костромада Җәмигъ мәчете төзелеше унөч ел дәвам иткән. Мәчет төзелешендә җирле дини берләшмәгә Россия һәм чит ил меценатлары һәм шәһәрдә яшәүче мөселманнар зур ярдәм күрсәтә. Төзелеш мөселманнарның уртак эшенә әверелә. Мөфти Равил Гайнетдин һәм аның урынбасарлары, Кострома өлкәсенең 2012 елдан губернаторы  һәм өлкә үзәгенең 2011 елдан башлыгы (мэр)  да ярдәм күрсәтә. Мәчет 2017 елның 5 маенда ачыла һәм Бөек Җиңү көненә багышлана. Нәкъ менә Бөек Ватан сугышы елларында Ватан өчен гомерләрен биргән мөселманнар истәлегенә мәчеткә **Мемориаль мәчет** исеме бирелә.

2022 елның 14 октябрендә Мемориаль мәчет комплексының икенче өлеше ачыла. Яңа корпуста мәдрәсә, балалар үзәге, ашханә һәм тәһарәтханә урнашкан. Киләчәктә биредә музей да булачак. 

## Тасвирлама

Мәчетнең ике манарасы, бер гөмбәзе бар. Беренче катта урнашкан төп намаз залында берничә зур люстра эленгән. Өч катлы бина 1000 кешене сыйдыра ала. Анда ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен аерым гыйбадәт заллары, юыну бүлмәләре, китапханә бар. Мәчеттә җомга вәгазе, никах, ифтар, таравих кебек чаралар үткәрелә.

Җомга намазына якынча 500 кеше йөри. Мәчеткә йөрүче мөселманнар арасында күпчелек татарлар, чеченнар, ингушлар, дагыстаннар, үзбәкләр, таҗиклар, казакълар, кыргызлар, шулай ук руслар, гарәпләр, афроамериканнар бар. Җомга вәгазе гарәп һәм рус телләрендә укыла.

Мәчет имамы – Ришат хәзрәт Сәйдәшев (1985 елгы) .

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Соборная мечеть (Россия, Кострома). Величественное здание в самом центре патриархальной Костромы. Отзовик, 23.11.2016
* *Шарифуллина Ф. Л.* История формирования и традиционная культура татар города Костромы 
* Мусульмане Костромы. ВКонтакте
## Моны да карагыз
* Мәскәү мемориаль мәчете

Төркем:Кострома өлкәсе мәчетләре
Төркем:Кострома гыйбадәтханәләре
Төркем:2017 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Әлифба буенча мәчетләр