open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Евгения Шимкунайте

**Евгения Шимкунайте** (; 11 февраль 1920 ел, Новороссийск, Россия Совет Республикасы — 27 гыйнвар, 1996 ел, Вильнюс, Литва) — Литва һәм ССРБ даруханәчесе һәм этнографы, дару үсемлекләре белгече. Табигый фәннәр докторы.

## Биографиясе
Евгения Шимкунайте 1920 елның 11 февралендә Новороссийскида туган. Аның атасы Пранс Шимкунас — даруханәче, чыгышы белән Индубакиай дигән литва авылыннан, ә әнисе Ольга Лебедева — Новороссийскидан,  шәфкать туташы. 1922 елда гаилә Литвага күченгән; Таурагнай шәһәрендә Евгениянең атасы үз даруханәсен ачкан .

### Карьерасы
Евгения Шимкунайте башлангыч мәктәпне тәмамлаганнан соң, Утян гимназиясенә укырга керә һәм аны 1937 елда тәмамлый. Шул ук елда Бөек Витовт университетына укырга керә, монда фармацевт һөнәрен үзләштерә. 1941 елдан Каунаста һәм Турагнайда даруханәсе була, ә 1942 елдан 1947 елга кадәр Вильнюс университеты каршындагы дару үсемлекләре бакчасында эшли. 

1951 елда Казакъ ССРга китә, биредә хәзерге Дару һәм хуш исле үсемлекләрнең Бөтенрусия фәнни-тикшеренү институты системасында дару үсемлекләрен җыю-тикшерү белән шөгыльләнә. Литвага кайткач, берничә еллап Литва Фәннәр академиясенең Биология институтында эшли, соңрак Баш даруханә идарасенә күчә һәм лаеклы ялга чыкканчы шунда Дару үсемлекләре бүлегендә эшли.

### Фәнни эшчәнлеге
Евгения Шимкунайтеның фәнни эшчәнлеге дару үсемлекләре белән бәйле. Университетта уку елларында ук алар турында күбрәк белү өчен барлык мөмкинлекләрдән файдалана. 

1951 елда «Литва ССРда валериана культурасы» дигән темага диссертация яклый. Бу Литваның үсемлек ресурсларын өйрәнү өлкәсендә тәүге хезмәтләрнең берсе була. Соңрак Шимкунайте туган якның барлык дару үсемлекләре турында мәгълүмат җыя башлый, бер үк вакытта аларның үсеш шартларын өйрәнә һәм басуда тәҗрибәләр уздыра. Тупланган материалларын гомумиләштереп, 1951 елда «Литва дару үсемлекләре ресурсларын файдалануның биологик нигезләре» дигән темага хабилитацион хезмәт яклый, бу аның тормышында иң зур фәнни хезмәте.

Ботаникадан тыш Евгения Шимкунайте шулай ук җирле фольклор, йолалар һәм бәйрәмнәр белән кызыксына, моңа үзенең берничә китабын багышлый. Археологлар белән бәйләнеш тота, аларга казу эшләре барышында табылган үсемлек калдыкларын ачыкларга ярдәм итә һәм алынган мәгълүматларны үсемлекләрнең Литвада таралу юлларын өйрәнгәндә куллана.

1993 елда Литва фәнни советы Шимкунайтега «табигый фәннәр докторы» гыйльми  дәрәҗәсен бирә.

Евгения Шимкунайте 1996 елның 27 гыйнварында Вильнюста вафат була. Турагнайда ата-анасы каберләре янында җирләнгән.

## Хәтер

* 1997 елда Евгения Шимкунайте фонды булдырыла, аның максаты — яшь фармацевтларга, аерым әйткәндә, дару үләннәрен һәм үсемлекләрен өйрәнүчеләргә ярдәм күрсәтү.
* 1998 елдан Турагнай шәһәренең урта мәктәбе Шимкунайте исемен йөртә.

## Искәрмәләр

Төркем:ССРБ галимнәре
Төркем:1996 елда вафатлар
Төркем:27 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1920 елда туганнар
Төркем:11 март көнне туганнар
Билал Юсаф

**Билал Юсаф** - ул Иран язучысы.
## Биография
Билал Юсаф Кирманда Зәрдөштлек гаиләсендә 1928 елда туган булган. Ул урта мәктәптә укыр өчен Тәһранга килгән һәм шунда Альборз Урта Мәктәбендә белем алган. Ул табигый ресурслар белеме буенча дәрәҗәгә ирешкән һәм университетта соңгы елларыннан яза башлаган, кайвакыт хикәяләрне, кайвакыт сценарийларны һәм соңрак әдәби тәнкыйтьне һәм кино карап чыгу тасвирламаларын.
Билал журнализмда 1952 елда актив була башлаган, әдәбият һәм сәнгатьләр буенча һәм дүрт төрле газеталарда язган. Шуңа кадәр, аның мәкаләләре әдәби һәм кинематографик публикацияләрдә нәшер ителгән булган.
Билалның фикерләвенең аерылып тора торган аспектлары арасында геосәяәсәт белән фәлсәфи алдан мәшгуль булу һәм аңа караган пәйда булган сәнгать формаларның трансэстетикасы. Билал Юсафның сәяси һәм эстетик фәлсәфә тарихи якорьланган төп хезмәте милли кино үсеше буенча хезмәте булып тора.
## Әдәби тәнкыйте
Ул әдәби тәнкыйть буенча күп эш нәшер иткән:
* Fann-i rafta naekatan
* Baīn ra tashrī
* Gāmah-i Dāstān
* Sih sekandarī
* Āyīnah-I khaṭābah
* Nāmah-i Sa
## Искәрмәләр

Төркем:1928 елда туганнар
Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Кирманда туганнар
Төркем:Иран язучылары
Төркем:Фарсы телле язучылар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Ираҗ Каболи

**Ираҗ Каболи** (Фарсы телендә:ایرج کابلی) - Иран язучысы, лингвист һәм тәрҗемәче булган.
## Биография
Ираҗ 1938 елда Кирманда Зәрдөштлек тотучылар гаиләсендә туган булган. Ул урта мәктәптә укыр өчен Тәһранга килгән һәм анда 
Альборз Урта Мәктәбендә белем алган.
Аның телләр өйрәнергә дәрте аны берничә тел өйрәнүгә китергән һәм ул инглиз теленнән һәм рус теленнән тәрҗемә итә башлаган. Ул шулай ук *[[Иран Язучылар Ассоциациясе]]* әгъзасы һәм *[[Фарсы Теленең Орфографиясен Тикшерү Шурасы]]* әгъзасы Әхмәд Шамлуның дусты һәм коллегасы булган.
Ул *[[Хушанг Голшири]] Фонды* Трастилар Идарәсенең әгъзасы булган.
## Искәрмәләр
* 
* http://www.pendar.net/main1.asp?a_id=4179 
* http://www.kargozaaran.com/ShowNews.php?16456 

Төркем:Зәрдөштлек
Насли Хираманек

**Насли Хираманек** Азия һәм Колумбка кадәр чор сәнгатендә махсуслашкан Парси-Американ сәнгать дилеры булган. Мумбаида туып ул 1920-енче елларда Нью-Йоркка  күчкән һәм анда яшәгән һәм эшләгән. Аның һәм хатыны Элис тарафыннан тупланган эшләр хәзер Лос-Анджелес Даирә Сәнгать Музеенда, Дәһлинең Дәүләт Музеенда  һәм Йель Университетында саклана.

## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Насыйрова

**Насыйрова** ― фамилия.
* Альбина Насыйрова (1986), VI чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты (2019 елның сентябреннән).
* Газизә Насыйрова (1916—1994), Авыргазы колхоз-совхоз, Салават драма театрлары актрисасы, Башкортстан АССР халык артисты (1974).
----
* **[[Насыйров]]** 

Төркем:Фамилияләр
Ева Яниковски

**Ева** Яниковски (мадьярча  Janikovszky Éva; тумыштан Ева Этелька Наметта Кучеш; 23 апрель 1926, Сегед — 14 июль 2003, Будапешт) — венгр язучысы. Дөнья телләренең утыздан артыгына тәрҗемә ителгән балалар өчен язган китаплары белән киң танылу яулаган әдип.

## Биографиясе

Ева Этелька Наметта Кучеш 1926 елның 23 апрелендә Венгриянең көньягында урнашкан, зурлыгы ягыннан илнең өченче булган Сегед шәһәрендә туган. 1944 — 1948 елларда Сегед университетында фәлсәфә һәм халык ижатын (фольклор), аннары ике ел Будапешттагы  Лоранд Этвеш исемендәге университетта — фәлсәфә, психология һәм политэкономия өйрәнә. 1950 елда укуын тәмамлый һәм педагог дипломы ала.

1950 — 1953 елларда Мәгариф министрлыгының уку әсбаплары бүлегендә референт булып эшли, аннары дүрт ел буенча *Ifjúsági Könyvkiadó* яшьләр китап нәшриятында мөхәррир була. Соңрак Ференц Мор нәшриятында баш мөхәррир вазифасын башкара. 

*Csip-Csup* дип исемләнгән беренче китабын Ева Яниковски 1957 елда бастырып чыгара. Аның әсәрләре тематик яктан башлыча балаларның һәм олыларның көндәлек кичерешләр һәм капма-каршылыклар фонындагы мөнәсәбәтләренә багышланган. Язучының кайбер китаплары буенча анимацион һәм телефизион фильмнар төшерелгән.

Янковскиның күп китапларына рәсем-сурәтләрне график Ласло Ребер (1920-2001) ясый.

Язучы шулай ук фильмнар өчен сценарийлар яза, журналларда эшли, радио - һәм телетапшыруларда даими катнаша.

Ева Яниковски 2003 елның 14 июлендә вафат була. Будапештның *Фаркашрети* зиратында җирләнгән.

## Шәхси тормышы
1952 елда табиб Бела Яниковскига кияүгә чыга, 1955 елда аларның уллары Янош туа.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
Ева Яниковски әсәрләре дистәдән артык төрле әдәби премияләргә лаек булган. Алар арасында иң мәртәбәлеләре — балалар әдәбияты өлкәсендәге немец һәм Венгриянең Кошут исемендәге дәүләт премиясе.

Язучы Будапештның Эржебетварош  районының Мактаулы гражданы.

## Хәтер

* Язучы хөрмәтенә 2003 елда Будапешттагы мәктәпкә Ева Яниковски исеме бирелә.
* 2004 елда Ева Яниковски фонды оештырыла.

## Әсәрләре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

** Сайт о Еве Яниковски
** Felnőttek iskolája - Janikovszky Éva és a meseírás bei *Magyar Narancs* )

Төркем:XXI гасыр язучылары
Төркем:XX гасыр язучылары
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Будапештта вафатлар
Төркем:Маҗарстанда вафатлар
Төркем:2003 елда вафатлар
Төркем:14 июль көнне вафатлар
Төркем:Маҗарстанда туганнар
Төркем:1926 елда туганнар
Төркем:23 апрель көнне туганнар
Һоми Биллимориа

**Һоми Фрамҗи Биллимориа** Британия Империясе Ордены, Парси килеп чыгышлы Цейлонлы архитектор булган. Ул Ливерпуль Университетын тәмамлаган беренче Цейлонлы булган һәм Британия Архитекторларның Патша Институтының әгъзасы булып сайланган булган. 1938 елда Биллимориа илнең беренче шәһәрчекләр планлаштыручы буларак Хөкүмәт хезмәтенә кергән. Ул 1953 елдан 1956 елга кадәр Җәмәгать Эшләре Департаментының баш архитекторы булып хезмәт иткән. 1948 ел Туган Көн Ихтирамнарында ул баш архитектор урынбасары буларак хезмәт иткәндә ул Британия Империясе Ордены әгъзасы булып билгеләнгән булган, 1953 елда ул Таҗ Кию Медале белән бүләкләнгән булган һәм 1954 Туган Көн Ихтирамнарында ул Британия Империясе Хезмәт Үтәүчесе (Граждан Бүлеге) Орденын кабул иткән. Биллимориа Цейлон Архитекторлар Институтының нигезләүче-әгъзасы булган һәм соңрак Институтның әгъзасы булып сайланган булган.
## Билгеләп үтәргә лаек эшләре
* Мумтаз Маһал, Коломбо (1928) 
* Тинтагель Коломбо (1929)
* Бәйсезлек Мемориалы Залы, Коломбо (1948) 
* Кәнди Масон Гыйбадәтханәсе (1951)
* Яшь Кешеләрнең Буддачылык Ассоциациясе бинасы, Коломбо (1955)
* Навроз Бауг (Ут Гыйбадәтханәсе), Коломбо.

## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Шәхесләр:Шри-Ланка
Төркем:Ливерпуль университетын тәмамлаучылар
Төркем:Парсилар
Төркем:Архитекторлар
Куини Эйч. Си. Кэптен

**Куини Эйч. Си. Кэптен** Һиндстанда күрү җайлылыгы чикләнгән кешеләр җайлылыгы өчен мәгълүм Һиндстан иҗтимагый эшчесе. Ул 1961 елдан 1972 елга кадәр Һиндстанда сукыр кешеләр өчен иң зур хөкүмәтнеке булмаган оешма *Дәүләт Сукырлар Ассоциациясе*нең нигезләүчедәше һәм президенты булган. Ул шулай ук оешма өчен финанс табу комитетының вице-президенты һәм рәисе буларак хезмәт иткән. Ул 1969 елда Яңа Дәһлидә уздырылган Сукырларның Җайлылыгы өчен Дөнья Шурасының Дөнья Ассамблеясының оештыручыларның берсе  һәм 1959 елда Римда Сукырларның Дөнья Шурасының биш ел саен уза торган конференциянең Һиндстан делегаты булган. Һиндстан Хөкүмәте аны 1974 елда дүртенче иң югары Һиндстан граждан бүләге Падма Шри белән бүләкләгән.
## Шулай ук карарга мөмкин

* :en:World Council for the Welfare of the Blind

## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Нелли Әхмәтҗанова

**Нелли Әхмәтҗанова** (8 июнь 1946 ел) — музыка белгече, фольклорчы, педагог-методист, югары мәктәп укытучысы. Сәнгать фәннәре кандидаты (1991), профессор (1999). 1982 елдан ССРБ Композиторлар берлеге әгъзасы. Россия Федерациясенең (2005) һәм Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (1993).

## Биографиясе
Нелли Васильевна Әхмәтҗанова 1946 елның 8 июнендә Уфа шәһәрендә  туган.

1973 елда Казан консерваториясен тәмамлый.

Казан консерваториясен тәмамлаганнан соң укытучы булып эшли, 1991 елдан алып — башкорт музыкасы кафедрасы мөдире, 1997 елдан алып — Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтының музыкаль фольклористика кафедрасы мөдире.

Сәнгать фәннәре кандидаты (1991), профессор (1909).  1991 елда «Башкорт инструменталь музыкасы. Мирас» темасы буенча кандидатлык диссертациясе  яклаган.

Гыйльми хезмәтләре башкорт инструменталь халык музыкасы жанрлары үзенчәлекләрен өйрәнүгә, башкорт композиторларының һәм башкаручыларның ижатына багышланган.

1970-1990 елларда Нелли Васильевна Башкортстан буйлап фольклор экспедицияләрендә катнаша. Экспедицияләр вакытында ул якынча 2 мең башкорт халык көйләрен язып алган һәм аларның 500 гә якынын нотага салган.
## Хезмәтләре
Әхмәтҗанова Нелли Васильевна — якынча 100 фәнни хезмәт, башкорт музыкаль фольклоры буенча училищелар һәм вузлар өчен дәреслекләр һәм уку әсбаплары авторы.
** Ахметжанова Н. В. Башкирская этномузыкология: исследование. Ч.1. Изд., 2-е доп. /
** Н. В. Ахметжанова. — Уфа: Вагант, 2008. — 160 с.: нот. Ахметжанова Н. В. Башкирская этномузыкология: исследование. Ч.2. /
** Н. В. Ахметжанова. — Уфа: Вагант, 2009. — 124 с.; нот.
** Ахметжанова Н. В. В мире башкирской музыки: сб. ст. /
** Н. В. Ахметжанова. — Уфа, 1996. — 119 с.
** Ахметжанова Н. В. Деятели культуры и искусства Башкортостана в годы Великой Отечественной войны
** Н. В. Ахметжанова, Р. К. Ялалитдинова // Урал-Алтай: Через века в будущее. Материалы V Всероссийской научной конференции, посвящённой III Всемирному курултаю башкир (25-27 марта, 2010). II том. История. — Уфа: ИИЯЛ УНЦ РАН , 2010. — С. 18-22.
** Ахметжанова Н. В. Её призвание — музыка / Н. В.
** Ахметжанова // Ватандаш. — 2009. — № 3. — С.168-174.
** Ахметжанова Н. В. Композиторы и этномузыкологи Башкортостана: избр. ст. /
** Н. В. Ахметжанова. — Уфа: Вагант, 2009. — 56 с.
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
* Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (1993)
* Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе (2005)
## Сылтамалар
* 
* http://www.dissercat.com/content/istoriya-stanovleniya-i-razvitiya-muzykalnoi-kultury-bashkirii-60-e-gody-xix-30-e-gody-xx-v

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:1946 елда туганнар
Төркем:8 июнь көнне туганнар
Гваделупада ислам

**[[Гваделупа]]да ислам** (, ) ― азчылык дине. Pew тикшеренү үзәге мәгълүматы буенча, 2009 елда Гваделупада 2 000 гә якын мөселман яшәгән, бу сан ил халкының (446 мең кеше, 2019 елга) 0,4 % ын тәшкил итә. Гваделупаның мөселман ассоциациясе җитәкчесе департаментта 2500―3000 мөселман яшәвен хәбәр итә . Мөселманнарның саны арта бара.

Гваделупа — Үзәк Америкада Кариб диңгезе бассейнында урнашкан Франция провинциясе (Франциянең диңгез арты территориясе). Гваделупада христианнар күпчелекне тәшкил итә ― 96 % (шуның 80 % ы – католиклар, азрагы – протестантлар), атеистлар – 2,5 %, башка диндәгеләр (Ислам, Яһүд дине, Һинд дине, Растафари, маронитлар һ. б.) ― ~2 %.  

## Тарих
Франциянең Гваделупаны колонизацияләве 1635 елда башлана, ә 1674 елда Гваделупа Франция составына керә. Илдә күпчелек христианнар, әмма бу анда ислам юк дигән сүз түгел. Ислам дине Гваделупада 1940-еллардан тарала башлый. Мөһаҗирләрнең күбесе Кариб диңгезе бассейнының икътисади яктан көчсезрәк илләреннән Гваделупаның авыл хуҗалыгы секторында эшләү өчен күченеп килгән.

## Ислам җәмгыяте
Гваделупада ике мөселман җәмгыяте гамәлдә:
* Гваделупаның мөселман ассоциациясе (Guadeloupe Muslim Association), 2015 елда төзелгән, җитәкчесе – Хабиб Н'Дау (Habib N'Daw).
* Гваделупаның Әхмәдия җәмгыяте (Jamaat-e-Ahmadiyya Guadeloupe), 2016 елда 5 әгъза катнашында төзелгән. Беренче дәгъватчы – Локман Әхмәд Баджва Сәхиб  (Luqman Ahmad Bajwa Sahib) .

## Мәчет
1990-еллар башында төбәктә беренче мәчет төзү идеясе тәкъдим ителә, проекты төзелә, әмма эш ярты юлда туктатыла. Аннары мөселманнар 60 кв. метр мәйданлы фатирны гыйбадәт кылу урыны (мәчет) итеп файдалана. Гваделупаның мөселман ассоциациясе тарафыннан идарә ителүче әлеге мәчет бүлмәсе 50 намаз укучыга исәпләнгән, җомга намазына килүчеләрнең барысын да сыйдырып бетерә алмый.

2015 елда оешкан Гваделупаның мөселман ассоциациясе Гваделупада махсус мәчет бинасы төзелешен башлауны максат итә, әмма Гваделупаның мөселман җәмгыяте аз санлы булу сәбәпле, мәчет төзегәндә җитди финанс кыенлыклары белән очраша. .

Хәзерге вакытта Гваделупада Райзетта (Raizet) һәм Гранд-Кампта (Grand-Camp) ике мәчет бар. 

## Моны да карагыз
* Франциядә ислам  

## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Гваделупада дин
Төркем:Буйсынган территорияләрдә дин
Төркем:Франциядә ислам
Әхмәтҗанова

**Әхмәтҗанова** ― фамилия.
* Зарема Әхмәтҗанова (1945—1992), шагыйрә, язучы һәм журналист (*[[Уфа]]*).
* Наилә Әхмәтҗанова (1969), журналист, филология фәннәре кандидаты (2007), БДУ доценты (2006).
* Нелли Әхмәтҗанова (1946), музыка белгече, сәнгать фәннәре кандидаты (1991), профессор (1999). СССР Композиторлар берлеге әгъзасы (1982 елдан). РФ (2005) һәм БР (1993) атказанган сәнгать эшлеклесе.
* Сания Әхмәтҗанова (1962), шагыйрә, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2012), Һади Такташ (2016), Саҗидә Сөләйманова (2020) исемендәге әдәби премияләр лауреаты.
* Фәния Әхмәтҗанова (?), журналист, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, «Бәллүр каләм» конкурсы лауреаты.
* Чулпан Әхмәтҗанова (1987), җырчы, вокал педагогы, хор дирижеры. Татарстанның атказанган артисты (2011).
----
* **[[Әхмәтҗанов]]**

Төркем:Фамилияләр
Андрэ Хөссәен

**Андре Хөссәен**, туганда исеме **Аминулла Хусейнов**, шулай ук **Аминоллаһ Хоссейн** (Фарсы телендә: امین‌الله حسین; Рус телендә: Аминулла Гусейнов буларак мәгълүм) Фарсы яки Азәрбайҗан килеп чыгышлы Франция композиторы һәм тар музыка коралында соло башкаручы булган. Хөссәен эшләрен халыкара концертларда тәкъдим итә алган беренче Фарсы композиторы булган.
## Тормышы һәм белем алуы
Аның угылы, Роберт Хөссәен, Андрэ Россиядә, Мәскәүдә һәм соңрак Германиядә 1934 елдан 1937 елга кадәр Штуттгартта музыка академиясенә һәм Берлин консерваториясенә йөреп укыган дип язган. Аның борынгы Фарсы иле белән соклануы аны Зәрдөштлек динен кабул итүгә китергән. Аның яңа табылган дине аның "Фарсы Миниатюрасы", "Мин Илемне яратам" һәм "Персеполис Симфониясе" эшләренә гаять зур йогынты ясаган. Ул Сорокадан (Бессарабия) Октябрь Инкыйлабыннан соң әти-әнисе белән Парижга күчкән Яһүд комедия актрисасы Анна Минковчига өйләнгән.  Шуннан соң Андре Хөссәен Франциядә яшәгән. Ул шулай ук шәхсән Париж Консерваториясендә Поль Антуан Видальдән өйрәнгән.

## Эшләре
1935 елда Хөссәен *Яктылыкка Таба* дип аталган беренче балетын  язган. Ул шулай ук кайбер этюдларны кертеп пианино өчен күпсанлы музыкаль композицияләр язган. Аминолланың Ватаны Фарсы иленә/Иранга мәхәббәте күп эшләрендә ачык күренә, аеруча 1947 елда тәмамланган *[[Персеполис]] Симфониясе*ндә (шулай ук *Онытылган Империя Ташы* буларак мәглүм). Аминолла Хөссәен шулай ук 1951 елда Гомәр Хәйям буенча симфония инша иткән.
Аның тарафыннан инша ителгән башка эшләргә өч пианино концерты *Фарсы Миниатюрасы*, *Шаһерезада (Шаһрзад)* һәм *Арья Симфониясе* керә. Ул шулай ук Парижда туган актёр һәм режиссёр улы Роберт Хөссәен режиссёры булган фильмнарын кертеп фильм берничә фильм музыкасын инша иткән.
Хөссәеннең төрле эшләре 1970-енче еллар ахырында Тәһранда Мәдәният һәм Сәнгать Министрлыгы тәэминаты белән дирижёры Жан-Клод Хартеманн булган Париж Дәүләт Опера Оркестры, дирижёры Пьер Дерво булган Монте-Карло Дәүләт Опера Оркестры һәм дирижёры Али Раһбари булган Нюрнберг Симфония Оркестры тарафыннан "Фарсы иленнән Симфоник Поэмалар" тупланмасында башкарылган һәм LP дискларында язылган булган.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*André Hossein article at Encyclopædia Iranica
*Israeli pianist Pianist Amiram Rigai plays Aminollah Hossein's ''Persian Fable'' (audio)
*Arya Symphony by A. Hossein (audio)
* Aminollah Hossein's memorial
* 100th anniversary of Aminollah Hossein

Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Сәмәркандта туганнар
Төркем:Франция композиторлары
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Парижда вафатлар
Дамназес

**Дамназес** (Гөрҗи телендә: დამნაზე; Юнан телендә: Δαμνάζης)) ул Иранның Сассанидлар Патшасы Кавадһ I-нең замандашы, 6-ынчы гасыр Лазика (хәзерге заман көнбатыш Грузия) Патшасы булган. Дамназес Антик чор ахыры Лазиканың башка патшалары кебек үк шул заманга караган хроникаларда Кавказда Көнчыгыш Рим (Византия) Империясе һәм Сассанид Ираны көндәшлеге контекстында искә алына.
Дамназес Византия тарихчысы Иваннис Малаласка  Лази Патшасы Тцатһиусның әтисе һәм алдан килүчесе буларак мәгълүм. Аноним *[[Пасчале Хрониконы]]* (522 ел белән даталанган *Хрон. Пасч.*) исемне *Замнахес* дип китерә. Профессор Кирилл Тумановның генеалогик гипотезасы буенча, Дамназес 456-ынчы елда угылы хөкемдардаш булып мәгълүм булган Лаз Патшасы Губазес I-нең угылы булырга мөмкин булган.
Дамназес Сассанид Патшасының буйсынучысы булган һәм гәрчә Христиан таралган ил белән хөкем итсә дә, Зәрдөштлек динен тоткан.
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
*
*

Төркем:Зәрдөштлек
Румянцев

**Румянцев** (Румя́нцев) ― фамилия.
* Александр Румянцев (1680—1749), генерал-аншеф, дипломат, Әстерхан (1735) һәм Казан (1735—1736) губернаторы.
* Владислав Румянцев (1943), география фәннәре докторы, Россия Фәннәр академиясе академигы (2011). 
* Геннадий Румянцев (1928—2013), гигиеначы, СССР МФА әгъза-корреспонденты (1984), Россия МФА академигы (1991).
* Пётр Румянцев (*Пётр Румянцев-Задунайский*, 1725—1796), хәрби һәм сәяси эшлекле, граф (1744), генерал-фельдмаршал (1770).
* Сергей Румянцев (1913—1990), РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1958), Казан авиация институты (1949—1955), П. Лумумба исемендәге Халыклар дуслыгы университеты (1960—1970) ректоры.
----
* Майя Румянцева (1928—1980), шагыйрә, ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы.
## Моны да карагыз
* (5495) Румянцев, астероид.

Төркем:Фамилияләр
Америкада ислам

**[[Америка]]да ислам** () – Ислам Төньяк һәм Көньяк Американың барлык илләрендә һәм территорияләрендә азчылык дине (континент халкының 0,2 ― 0,4 % ы). Төньяк Америка халкының 1 % чамасын, ә Латин Америкасы һәм Кариб диңгезе бассейны халкының 0,1 % ын мөселманнар тәшкил итә . Төньяк Америкада мөселманнар 3.655.500 кеше, Көньяк Америкада 638.000 кеше, Үзәк Америкада 40.350 кеше һәм Кариб бассейнында 15.340 кеше.

2010 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, Суринамда мөселманнарның төбәк халкы арасында иң югары проценты күзәтелә ― 15,2 % яки 85 637 кеше. Шуңа да карамастан, халык санын алуда дин турында сорау булмау сәбәпле, бәяләр аерыла торган Кушма Штатларда, кагыйдә буларак, иң күп мөселманнар  яши дип санала: якынча 3,45 миллион кеше ), бу – АКШ халкының гомуми саныннан 1,1 % ы чамасы . Кариб диңгезе бассейны илләрендә мөселманнарның күбесе, коллык тыелганнан соң, Һиндстан субконтинентыннан эшче буларак ялланып килгәннәр. Башка күрше илләрдән аермалы буларак, мөселманнар Суринамга Голландия колониясеннән (хәзерге Индонезия) күчеп килгән.

Кушма Штатларда ислам динен кабул иткән иң зур мөселман этник төркем булып XX гасырда ислам кабул иткән , шул исәптән  буларак билгеле сәяси-дини оешма йогынтысында кабул иткәннәре дә, санала. Әмма Көньяк Америкада мөселман халкы, нигездә, Леванттан, шул исәптән Ливан һәм Сириядән килгән,  югары катлаудан чыккан мөһаҗирләрдән тора.
## Америкада шигыйлар
    
Шигый мөселманнар Төньяк һәм Көньяк Америка мөселманнарының 15-20 % ын тәшкил итә. 786 000 мөселман-шигыйлар Кушма Штатларда яши. Америка шигый  мөселман җәмгыятенең нигезен дөньяның төрле почмакларыннан, мәсәлән, Көньяк Азия, Европа, Якын Көнчыгыш һәм Көнчыгыш Африка төбәкләреннән чыккан  мөһаҗирләр салган. Шигыйлар бик күп чаралар үткәрә һәм  һәм Төньяк Америкада шигыйларның Итна-Ашери мөселман җәмгыяте () кебек берничә оешмага берләшә.

## Илләр буенча мөселманнар
Американың төрле илләрендә мөселманнарның саны төрлечә. Түбәндә төрле мәгълүмат чыганаклары (Pew тикшеренү үзәге тикшеренүләре, халык җанисәбен алу йомгаклары, АКШ Үзәк разведка идарәсе хисабы, ислам үзәкләре бәяләве һ. б.) буенча мөселманнар булган һәр Америка илендә аларның проценты китерелгән:
* Суринам – 15,2 %
* Гайана – 7,3 %
* Тринидад һәм Тобаго – 5,9 %
* Канада – 3,7 %
* Сент-Винсент һәм Гренадиналар – 1,5 % 
* Барбадос – 1,5 %
* Британия Виргин утраулары – 1,2 %
* АКШ – 1,1 %
* Бермуда утраулары – 1,0 %
* Аргентина – 1,0 %
* Француз Гвианасы – 0,9 %
* Гренада – 0,75 %
* Панама  0,7 %
* Антигуа һәм Барбуда – 0,6 %
* Сент-Китс һәм Невис – 0,53 %
* Кайман утраулары – 0,4 %
* Гваделупа – 0,4 %
* Венесуэла – 0,4 %
* Ангилья – 0,3 %
* Аруба – 0,2 %
* Нидерланд Антиль утраулары – 0,2 %
* Кюрасао – 0,2 %
* Мартиника – 0,2 %
* Синт-Мартен – 0,2 %
* Сен-Пьер һәм Микелон – 0,2 %
* Белиз – 0,2 %
* Колумбия – 0,2 %
* Пуэрто-Рико – 0,13 %
* Гондурас – 0,12 %
* Багам утраулары – 0,1 %
* Доминика – 0,1 %
* Сент-Люсия – 0,1 %
* Америка Виргин утраулары – 0,1 %
* Бразилия – 0,1 %
* Коста-Рика – 0,1 %
* Гаити – 

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Африкада ислам

Төркем:Америкада ислам
Төркем:Америкада дин
Төркем:Ислам
Владимир Завадский (1938)

**Владимир Завадский** (Владимир Василий улы Завадский, ) — машиналар төзү технологиясе өлкәсендә галим, техник фәннәр кандидаты (1970), икътисади фәннәр докторы, профессор (1989). 

## Хезмәт юлы
* 1960-1968 — Уфа приборлар төзү заводында. 
* 1968-1994 — Караганда политехника институтының Петропавел филиалында машаиналар төзү технологиясе кафедрасы мөдире.
* 1994-2012 — Кама политехника институтында.
* 2012-2014/2015? — КФУның Чаллы филиалында.

## Фәнни хезмәтләр
* Машиналар төзү технологиясенә караган фәнни хезмәтләр авторы.
* Завадский В.В., Технологические основы экономического развития. Учеб. пособие для студ. вузов спец. 080502.65. Наб.Челны: ИНЭКА, 2006. -358 с.
* Завадский В.В. Системы современных технологий: Курс лекций. – Набережные Челны: ИНЭКА, 2007.
* Завадский В.В. Управление качеством. Практикум для студентов всех форм обучения специальностей 080502.65 «Экономика и управление на предприятии по отраслям», 220501.65 «Управление качеством» и 270115.65 «Экспертиза и управление недвижимостью» – Набережные Челны: ИНЭКА, 2009.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

Төркем:Уфа дәүләт авиация техник университетын тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Төньяк Казакъстан өлкәсе
Төркем:Шәхесләр:Чаллы
Төркем:Казан университеты укытучылары
Бәхтияр Дадабһой

**Бәхтияр Дадабһой** мәшһүр Парсилар (Зәрдөштлек тарафдарлары төркеме атамасы) тормышлары турында берничә китап язган Һиндле Парси авторы.
## Иртә тормышы
Ул Махараштрада, Мумбаида туган һәм үскән булган. Хәзерге вакытта ул Махараштрада, Пунеда яши. Ул Дәһли Университетында Һинду Колледжында белем алган булган. Ул Философия Докторы дәрәҗәсен Дәһли Икътисад Мәктәбендә тәмамлаган булган.
## Карьерасы
Үзе Парси булып ул күбесенчә мәшһүр Парсилар тормышлары турында яза, мәсәлән, Джей. Р. Д. Тата һәм Зубин Меһта турында.
## Библиография
Аның мәшһүр китапларына түбәндәгеләр керә:
* *"Jeh", a life of J.R.D. Tata* ("Җеһ", Джей Ар Ди Тата тормышы)
* *Sugar in milk: lives of eminent Parsis* (Сөттә шикәр: мәшһүр Парсиларның тормыш юллары)
* *Zubin Mehta: a musical journey* (Зубин Меһта: музыка сәяхәте)
* *Barons of banking: glimpses of Indian banking history* (Банк эше бароннары: Һиндстан банк тарихы манзаралары) 
* *The magnificent diwan: the life and times of Sir Salar Jung I* (Сокландыргыч диван: Сэр Салар Джанг I тормышы һәм вакытлары)
* *A book of cricket days* (Крикет көннәре китабы)

## Шулай ук карарга мөмкин
* :en:List of Indian writers

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Official Biography
* Publishers Site

Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Һиндстан язучылары
Төркем:Парсилар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1963 елда туганнар
Рөстәмҗи Насерванҗи Хори

**Рөстәмҗи Насерванҗи Хори**  Бомбейда практикалаган һәм соңрак Лондонда яшәгән Һиндстан табибы һәм язучысы булган. Ул медицина буенча ике том хезмәт һәм көнбатыш Һиндстан медицина үсемлекләре һәм традицион дәвалаулар буенча туплама туплаган.
Хори килеп чыгышы буенча Бомбейда Парси гаиләсеннән  һәм Бомбейда 1864 елга кадәр Грант Медицина Колледжында укыган, аннан соң ул Лондонда Король Табиблар Колледжында укып 1870 елда диплом алган һәм Брюссельда магистр дәрәҗәсенә ия булган. Ул көнбатыш Һиндстанның дару үләннәрен өйрәнгән һәм 1887 елда *Bombay Materia Medica and Therapeutics*-ны нәшер иткән. Икенче басма Н.Н. Катрак тарафыннан 1903 елда нәшер ителгән булган. Ул Дҗамшетдҗи Дҗидҗибһой Хастаханәсендә ихтирамлы табиб булган.

File:R N Khory Hindi Punch 1896 2.jpg
File:R_N_Khory_Punch_1896_1.jpg

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
* 
** 1903 edition - Khory, Rustomjee Naserwanjee and Nanabhai Navrosji Katrak (1903) Materia Medica of India and their Therapeutics.
* Picture of a medical abnormality by Khory
* Khory, R.N.(1885) The Principles and Practice of Medicine. London: H.K.Lewis Volume I Volume II
Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Парсилар
Төркем:Һиндстан табиблары
Төркем:Һиндстан язучылары
Һоми Джей. Эйч. Талеярхан

**Һоми Джей. Эйч. Талейярхан** Махатма Ганди яклы Конгресс сәясәтчесе һәм Сикким губернаторы булган.
Губернатор вазифасына кадәр Талейярхан Махараштраның Хөкүмәт Торак һәм Гражданлык Тәэминаты министры һәм Һиндстанның Ливиядә илчесе буларак хезмәт иткән. 
Талейярхан 1981 елның 9 январеннән 1984 елның 17 июненә кадәр Сиккимның икенче губернаторы буларак хезмәт иткән. 
Парси җәмәгате әгъзасы буларак ул губернатор буларак билгеләнүеннән соң 1985 - 1990 елдан бирле Һиндстанның Дәүләт Азчылыклары Комиссиясе әгъзасы буларак хезмәт иткән.  Ул 1991 елда Падма Бушан бүләген алган. Ул мул иҗат итүче язучы булган, бигрәк тә Махатма Ганди һәм Гандизм буенча. Аның кайбер китаплары арасында *From Warfare to Welfare: The Ideal of National Integration* (Сугыштан Муллылыкка таба: Милли Интеграция Идеалы) һәм *Splendor of Sikkim* (Сиккимның Күркәмлеге).
*Homi J.H. Taleyarkhan: a man of devotion, dedication, and commitment* (Һоми Джей. Эйч. Талейярхан: тугърылык, багышлау һәм башкару кешесе) ул аның Шешрао Чаван тарафыннан язылган биографиясе. 
Ул өйләнгән булган. 
Мумбаида Һоми Джей. Эйч. Талейярхан Мемориалы Хастаханәсе һәм Һоми Джей. Эйч. Талейярхан Мемориал Залы аның хөрмәтенә аталган булган.
## Искәрмәләр

Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек
Төркем:Парсилар
Төркем:Сикким губернаторлары
Төркем:1912 елда туганнар
Төркем:1988 елда вафатлар
Төркем:Һиндстан язучылары
Төркем:Мумбаида туганнар
Нана (Бактрия алиһәсе)

**Нана** (Кушан Юнан телендә: Νανα, Ναναια, Ναναϸαο, Согд телендә *nny*) борынгы Бактриядән хатын-кыз Илаһы, пан-Азия *Нана* юрамасы, Шумер асаба дине - Вавилон асаба дине Инанна-Иштарның Кушан формасында асаба Кушан формасында Зәрдөштлек Харахвати Аредви Сура Анаһита Илаһы белән кушылмасы. Мондый синкретизм Кушан Илаһлары арасында еш очрый.
Нананың беренче шәһадәте Кушаннарга кадәр килгән Бактриянең безнең эрага кадәр 1-енче гасыр Сападбизлар патшасы тәңкәсендә исем буларак китерелгән. Шуннан соң Нана ике гасыр соңрак Кушан патшалары тәңкәләрендә һәм мөһерләрендә янә пәйда була, бигрәк тә безнең эраның икенче гасыр уртасы Канишка I-некендә. Канишка I-нең Рабатак язмасы шулай ук аның исемен кертә. Бу тасвирламаларда аның сыйфатламалары хәрби, ул типик рәвештә юлдашы арслан булган утырып торучы хәрби Алиһә булып тасвирлана, бу Һинд дине сугыш Алиһәсе Дургага охшаш диярлек, ул арсланда атланып йөри һәм тугърыларын явызлыктан яклый. Ул шулай ук муллык, акыл һәм сулар белән ассоциацияләнә (бигрәк тә Инд елгасы сулары белән, ул Авестада Һараһуати буларак мәгълүм һәм аның яклаучысы булып Һараһуати Ардэви Сура Анаһита тора).
Кушан территорияләре Согдиана, Фирганә, Бактрия һәм Арахозия Иран телле төбәкләрен һәм Гандһара һәм Матһура яулап алынган Һиндстан территорияләрен колачлаган. Бу провинцияләр хәзерге заман Әфганстан, Таҗикстан, Үзбәкстан һәм төньяк-көнбатыш Һиндстанда урнашкан. Нананың тасвирламасы Әфганстанда безнең эраның 5-енче - 6-ынчы гасырлар вакытыннан кадәр очрый. Әфганстанда һәм Пакьстанда кәләш өчен Пуштун теле  исем буларак "Нави" сүзе очрый.
## Галерея

File:Coin of Sapadbizes.jpg|Арслан, ярымай һәм кире ягында *Ναναια* язуы белән Сападбизлар тәңкәсе (б.э.к. як. 10).
File:Kanishka I. Circa 100-126 CE with goddess Nana.jpg|Нана Алиһәсе белән Канишка I тәңкәсе.
File:Khwarazm Bowl (BM).JPG|Арсланда утыручы дүрт куллы Алиһә сурәте белән Хорезмнан көмеш пыяла. Безнең эраның 658 елы белән даталанган, Британия Музее.
File:Bunjikat wall painting of goddess Nana.jpg|Нана Алиһәсенең Бунҗикат стена рәсеме


## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Төркем:Әфганстан археологиясе
Төркем:Кушан патшалыгы
Төркем:Илаһлар
Гренадада ислам

**[[Гренада]]да ислам** (, ) ― азчылык дине. Мөселманнар ил халкының (113 475 кеше, 2022 елның 1 июленә ) 0,75 % ын тәшкил итә (500 кеше, 2022 елга). Мөселманнарның саны арта бара.

Гренадада христиан дине өстенлек итә ― халыкның 96 % ы христианнар (шуның эченнән, католиклар 53 %, төрле конфессия протестантлары 33 %, шул исәптән, англикан чиркәве тарафдарлары 14 %, илленчеләр 11 %, адвентистлар 11 5, Йәһвә шаһитлары (2011 елга) 1,1 % , башка диннәр (Растафари, Ислам, Һинд дине һ. б. тарафдарлары ― 5,5 % .

## Тарих
XVIII гасырда Британия колонизаторлары утраудагы шикәр камышы плантацияләрендә эшләү өчен Африкадан коллар китерә башлый, алар арасында кара тәнле мөселманнар да була. Көчле давыллар шикәр камышы басуларын юкка чыгаргач, утрауда какао, мамык, мускат чикләвеге, канәфер, корица һәм башка  үстерә башлаганнар .

Гренаданың якынча 85 % халкы чыгышы белән Африкадан китерелгән кара тәнле колларның токымы, 11 % ы – ата-анасы ак һәм кара тәнле булган катнаш гаиләләрдән. Халыкның калган өлеше азиялеләр (нигездә, чыгышы буенча Көнчыгыш Һиндстаннан, 1857―1885 елларда эшкә ялланып килгәннәр) һәм ак тәнлеләр (аурупалылар) арасында бүленгән  .

Гренадада 1994 елда ― 200, 2000 елда ― 300 мөселман исәпләнгән, бу сан ил халкының якынча 0,30 % ы . .  Шуларның 100 е Гуджараттан күчеп килгән мөһаҗирләр, 120 се Кушма Штатлардан, Канада һәм Берләшкән корольлектән укырга килгән студент-медиклар.

## Ислам  җәмгыяте
Ил башкаласы  шәһәрендә Дар әл-Ислам җәмгыяте (Islamic Organization Jamaat Dar al-Islam) гамәлдә. Гренада мөселман җәмгыяте бер мөселман егетне Мәдинә Ислам университетына укырга җибәргән, ул аны уңышлы тәмамлаган. Икътисади яктан үсеш өчен, Гренада мөселманнары Ислам фонды ярдәме белән тире-күн остаханәсе ача алуга ирешкән. 

## Мәчет
Гренадада ике мәчет бар. Гренада мөселманнары Тринидад мөселманнары белән тыгыз элемтә урнаштырган.

## Моны да карагыз
* Америкада ислам
## Искәрмәләр


Төркем:Илләр буенча ислам
Төркем:Америкада ислам
Төркем:Гренадада дин
Кефалогематома

**Кефалогематома** — баш сөягенең гөмбәз өслеге астына кан йөгерү. 

Бу— җитдирәк травма. Баш сөяге белән сөякнең өске катлавындагы тоташтыргыч тукымаларның тышчасы арасында кан сауганда күзәтелә. Гадәттә, бала С туганда баланың сөяк өслегендәге кан тамырлары шартлаганда очрый. Кан агып сөяк өслеген сөяктән куптара һәм, кан тулып, «капчык» ясала.

Шул ук вакытта шеш сөяк ялганган җөйләрдән читкә чыга алмый, чөнки сөяк өслеге бу җөйләр белән бик нык тоташкан. Катлауланмаганда кефалогематоманы дәваламыйлар, баланы яхшы итеп тәрбияләү, өзлегүләрдән са клау, чиста тоту да җитә. Кайчак беренче көннәрдә шеш тиз үсеп китә, бу вакытта аңа суык куярга кирәк. Әгәр үлекләсә, аны абсцессны чистарткан кебек, операция ясап, үлеген чыгаралар. Табиблар сабыйга антибиотиклар  билгеләргә мөмкин.

Артык тиз бәбиләү, бала табучы ананың тар очалы булуы һәм хатын-кызның беренче баланы олы яшьтә табуы еш кына травмалар барлыкка  килүгә сәбәп булып тора.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Әлифба буенча авырулар
Төркем:Травматология
Константин Калинин (полковник)

**Константин Калинин**, Константин Михаил улы Калинин () ― Федераль сак хезмәте полковнигы , «Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Аналитик үзәк» автономияле коммерцияле булмаган оешмасы җитәкчесе (2020 елдан).

## Тәрҗемәи хәле
1991 елда Югары хәрби команда элемтә училищесын (2004 елдан Россия Федерациясе Федераль сак хезмәте академиясе ) һәм 2001 елда Санкт-Петербург Хәрби элемтә университетын (2004 елдан С. М. Буденный исемендәге хәрби элемтә академиясе) тәмамлаган.

1991-2005 елларда – Россия Федерациясе Президенты каршындагы хөкүмәт элемтәсе һәм мәгълүмат федераль агентлыгында (ФАПСИ),
 
2005 елдан 2019 елга кадәр –  (ФСО) төрле вазыйфалар башкара: ФСО Саклау чараларын планлаштыру һәм оештыру идарәсе башлыгы урынбасары. Аерым алганда, «Россия – спорт державасы» Халыкара спорт форумын әзерләү һәм үткәрү белән шөгыльләнгән. Красноярскида  әзерлек һәм аны уздыру буенча оештыру комитетында эшләгән.

2020 елның 24 гыйнварында «Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Аналитик үзәк» автономияле коммерцияле булмаган оешмасы җитәкчесе вазыйфасына билгеләнә  . «Аналитик үзәк»  ― РФ Министрлар Кабинетын экспертиза белән тәэмин итүче ведомство (Россия икътисадының, сәнәгатьнең, цифрлы үсешнең торышы, законнарның йогынтысы һ. б. турында докладлар һәм аналитика әзерли).

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2002 – II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале 
* 2010 – Россия Президенты Рәхмәте – *«Россия – спорт державасы» Халыкара спорт форумын әзерләү һәм уздыру өчен*
* 2013 – «Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) – *Казан шәһәрендәге 2013 елгы XXVII Бөтендөнья җәйге универсиадасын әзерләү һәм үткәрү чорында дәүләт саклавы объектлары иминлеген тәэмин итү буенча чаралар комплексын оештырган өчен* 
* 2015 –  I дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены медале 
* 2022 – «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале – *Татарстан Республикасы белән нәтиҗәле хезмәттәшлек һәм уртак проектларны гамәлгә ашыруга зур өлеш керткән өчен* 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Калинин Константин Михайлович.   Аналитический центр при Правительстве Российской Федерации

## Моны да карагыз

Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:1 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары Төркем:2 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары Төркем:С. М. Буденный исемендәге хәрби элемтә академиясен тәмамлаучылар
Константин Калинин

**Константин Калинин :**
* Константин Калинин (1859―1916), генерал-майор, Казан губернасы жандарм идарәсе башлыгы (1905-1916).
* Константин Калинин (?),  полковнигы.
Ультратавышлы тикшеренү

УЗИ. Ультратавыш тикшеренүе корсак куышлыгындагы органнарны (үт куыгы, бөерләрдә ташларны табарга ярдәм итә); калкансыман бизне тикшергәндә (авыруның төенле формасын) күп кулланыла. Бу ысул белән мәни бизен дә тикшерәләр. УЗИ хатын-кызларның сөт бизе авыруларын тикшерүнең беренче этабы булып тора. Бу — зарар-зыян китерми торган тикшеренү методы. Тикшергән вакытта ультратавыш дулкыннары тукымаларга зыян китерми һәм табибка тиз арада бик бай мәгълүмат бирә.)

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Маммография

Сөт бизләренең рентгенографиясе һәм сөт бизләрендә ) яшерен бара торган авыруларны белергә ярдәм итә. Маммограммада 2 мм га кадәр зурлыктагы яңа төр тукымаларны күреп була. Алар үсеп, табиб капшап карап тапканчы 2-4 ел вакыт узып китәргә мөмкин. Ә бу вакыт эчендә дәвалау белән шөгыльләнү уңай нәтиҗәләр бирә.
Тикшерүнең радиоактив нурланышы кечкенә, шуңа карамастан 35 яшькә; кадәр хатын-кызларга УЗИ тикшерүе тәкъдим ителә, ә 35-40 яшьтәгеләргә - 2 елга бер тапкыр гына тикшерелергә ярый. Тикшеренү хроник гинекология авырулары белән интеккән хатын-кызларга да тәкъдим ителә. Күкрәк ; бизләрендә үзгәрешләр булганда, ир-атларга да маммография уздырыла.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Флюорография

**Флюорография** — үпкәләрне һәм күкрәк читлеген рентген методы белән тикшерү. 

## Киңәш ителү шартлары
Әгәр сезне тын бетү, йөткерү, хәлсезлек борчыса, вакыты-вакыты белән температура күтәрелеп торса, бу тикшерүдән баш тартырга ярамый. Ул туберкулёз, үпкәләрнең кайбер профессиональ авыруларын, специфик булмаган ялкынсыну процессларын, үпкә шешләрен табарга булыша. 

## Нурланыш
Нурланыш алу куркынычы зур түгел, шулай да табиблар елга ике тапкырдан артык флюорография узарга киңәш итмиләр (профилактика өчен елга бер тапкыр), ә йөкле хатын-кызларга бу ысул гомумән тыела.

Әгәр агымдагы ел эчендә флюорография узып, рентген белән дә тикше­ренгән булсагыз, табибка бу хакта әйтергә кирәк. Санлы флюорограф белән тикшергәндә, нурланыш дозасы 4-5 тапкыр кими. Шуңа күрә мөмкинлек булганда, хәзерге заман аппаратында тикшеренү яхшы.

## Моны да карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

Төркем:Медицина
Ацетилсалицилат кислотасы

**Ацетилсалицилат кислотасы** яки аспирин Барлык авыртулар вакытында да ярдәм итә.

Авыртуны 3-6 сәгать басып тора. Бу бик популяр дару, аны инде 100 елдан артык кулланалар. Шул ук вакытта бу кислотаны бик күп әрлиләр дә, ул гастрит, ашказаны ялкынсынуы булганда, канны сыеклатып, ашказаныннан кан агуга китерергә мөмкин. Әгәр элек андый катлауланулар сиздергән  икән, бу дару турында онытыгыз һәм алга таба кулланмагыз, андый зарларыгыз юк икән, тыныч булыгыз, берничә тапкыр аспирин эчкәннән генә әллә ни зыян китерә алмас. АСКлы даруны ач карынга (ашамаган килеш) эчмәгез, бер тапкыр кабул иткәндәге доза 600-750 мг нан артырга тиеш түгел. Балаларга АСК бирергә ярамый.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Медицина
Төркем:Фармакология
Төркем:Әчелекләр
Натрий метамизолы

Метамизол (анальгин). Бу даруны ацетилсалицилат кислотасыннан ким сүкмиләр. Аны канның ак күзәнәкләре (агранулоцитоз) барлыкка килүен тоткарлый, шуңа күрә сату тыела дип раслаучылар да бар. Бу даруның зыянлы ягын артык күпертеп күрсәтү: препарат фармацевтлар сугышының корбаны, аны тик берничә илдә генә куллану тыелган. Дару бер миллион кешенең берсендә генә катлаулану тудырырга мөмкин.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Фармакология
Айнина һәм Данина

**Айнина һәм Данина** (Гөрҗи телендә: აინინა და დანინა) яки **Айнина һәм Данана** (აჲნინა და დანანა) урта гасыр Гөрҗи хроникаларында расланганча борынгы Картли — Кавказ Ибериясендә табынылган Мәҗүсилек Алиһәләр пары. Бу соңрак язмалардан башка бу культларның булуы турында шәһадәт юк.
Тупланган Гөрҗи Хроникаларның өлеше булган 11-енче гасыр *Патшалар һәм Патриархлар Тарихы* буенча Айнина һәм Данана сыннары Картлиның икенче патшасы Саурмаг тарафыннан патша Мцхета шәһәренә юлда корылган булган. Элегрәк 7-енче-9-ынчы гасыр *[[Картлиның Күчерелүе]]* чыганагы Саурмаг Айина культын кертү нигезе өчен җаваплы, шул ук вакытта аның үги угылы һәм варисы Ибериянең Мириан I Данина потын барлыкка китергән дип игълан итә. Саурмаг һәм Мирван хөкем сөрү вакытлары шуларны исәпкә алып безнең эрага кадәр 3-енче һәм 2-енче гасыр дип даталана.
Хәзерге заман тарихчылар Айнина һәм Дайнина/Айнина һәм Данана шул ук Илаһның ике исемнең кыскартылмасы дип фараз итәләр, Данина/Данана Гөрҗи теле ялгау *да* кисәкчәсе + Нана буларак ясалган исем. Николас Марр Гөрҗи исемнәрендә Иран Анахитаның һәм Иранныкы булмаган Нан-Асның чагылышы булуы карашында булган, шул ук вакытта Михаил Церетели алар Иштарның коллегасы Шумерлыларның Инаннасы тарафыннан йогынты ясалган дип ышанган.
## Искәрмәләр

Төркем:Зәрдөштлек
Электрокардиограмма

ЭКГ. Күп кенә йөрәк тайпылышларын электрокардиограмма күрсәтергә мөмкин. Әгәр сезнең вакыт-вакыт кинәт тыныгыз бетсә, күкрәк читле­ гендә авырту сизсәгез, сәбәпсез хәлегез китсә, йөрәк туктаган шикелле булып, күпмедер вакыттан кага башласа, нинди авыру булганын электро­ кардиограмма тасмасы ачыклый. Ул йөрәк функциясенә бәя бирергә бу­лыша. Шикәр диабеты белән авырган кешеләргә периодик рәвештә ЭКГ ясап торырга кирәк, чөнки бу авыру вакытында кан тамырлары һәм йөрәк I зарарлана. ЭКГны еш ясатырга ярый, бу тикшеренү вакытында нурланыш. Йөкләнеше булмый, организм өчен ул зарарсыз.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Кардиология
Бәрдемөхәммәдов

**Бәрдемөхәммәдов** () ― фамилия.
* Горбангулы Бәрдемөхәммәдов (1981), Төрекмәнстан президенты (2007 елның 14 февраленнән).
* Сәрдар Бәрдемөхәммәдов (1981), Төрекмәнстан вице-премьеры (2021 елның февреленнән). Г. М. Бәрдемөхәммәдовның улы.

Төркем:Фамилияләр
Ибупрофен

Ибупрофен. Авыртуны басучы даруларның иң яше. Ашказанына ацетилсалицилат кислотасына караганда азрак, җиңелрәк тәэсир итә.

Авыртуны басу дәвамлылыгы 4-8 сәгатьтән артык. Тик бу даруны еш кабул итүчеләренең инфаркт һәм инсульт авырулары белән чирләп китү куркынычы 2 тапкырга арта. Шуңа күрә картларны дәвалаганда ибупро- фенны күп кулланырга ярамый, ул күп очракта яшь кешеләргә билгеләнә.

## Искәрмәләр

Төркем:Медицина
Төркем:Фармакология
Парацетамол

Парацетамол. Бу дару АСК, ибупрофен кебек ашказанын ярсытмый, тик парацетамол бавырга зыянлы. Ул бавырлары авыру булган кешеләр өчен бигрәк тә куркыныч. Әгәр авыру кеше парацетамол кабул итеп, көненә 3 рюмка аракы яки 3 бокал шәраб эчсә, бу бавырның кире кайт­ мас үзгәрешләренә, көчле катлаулануларга китерергә мөмкин. Махмыр вакытында баш авыртуын басар өчен, беркайчан да бу даруны кулланма­ гыз. Даруның бер тапкыр кабул итү дозасын 0,5 г нан арттырмагыз. Парацетамолны башка дарулар белән эчсәгез, аларның составына игътибар итегез, чөнки аларда да парацетамол булырга һәм авыру өчен аның дозасы артып китәргә мөмкин.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Медицина
Төркем:Фармакология
Карбыз

КАРБЫЗ. Организмнан зыянлы матдәләрне (шул исәптән алкоголь белән агуланганнан соң да), шулай ук артык холестеринны куып чыгара. ’ Моңа карбыз составындагы магний (100 г карбызда тәүлеклек норманың  яртысы кадәр магний бар) ярдәм итә. Карбыз бөерләрнең һәм бавырның эшчәнлеген стабильләштерә, кан басымын нормальләштерә, тирене сыгылучан итә. Анда калий микъдары да шактый, ә ул үз чиратында йөрәк-кан тамырлары эшчәнлеген яхшырта.  Карбыз эчәклек эшчәнлегендәге тайпылышлардан интеккән кешеләргә ( дә (файдалы микрофлора күләмен арттыра), гипертония, атеросклероз, . цистит, нефрит, пиелонефрит, бөер ташы, шикәр диабеты (җимештә , диабетикларга уңай тәэсир итә торган фруктоза бар) белән җәфаланган * кешеләргә дә файдалы. Диабетик ашамлык буларак, аны эчке бизләр секрециясен яхшырту өчен тәкъдим итәләр.

Табигый шикәрдән кала карбызда С, В1 В2, РР витаминнары, клетчатка, ‘ пектинлы полисахаридлар, фосфор, натрий, тимер (азканлылык булганда файдалы) бар. Андагы кальций сөякләрне ныгыта, фолий кислотасы симерүгә !’ каршы тора, йөкле вакытта эмбрионнарның нерв күзәнәкләрен формалаштыруда катнаша, бала имезүче әниләрнең сөтләре бүленеп чыгуын арттыра һәм ; иммунитетны яхшырта. Карбыз составындагы цитруллинның кан тамырларын киңәйтүе, хәтта виагра препаратын алыштыру мөмкинлеге ачыкланган.

Әгәр шешенүләр борчыса, карбызны сидек кудыра торган чара итеп кулланырга була, бу вакытта организмнан чыгып киткән калий күләмен карбыздагы калий тутыра. Ул шулай ук организмнан үтне куа, аның ялкынсынуга каршы тору сыйфаты да бар. Халык медицинасында аның яшел  кабыгын һәм орлыкларын кулланалар. Аларны изеп сөт һәм бал белән бол­ гатканнар. Бу чараны эчәктән һәм аналыктан кан киткәндә кулланганнар.

Әлеге дару организмнан глистларны куа. Кабыгын изеп киптереп, бала­ ларда һәм өлкәннәрдә юан эчәк ялкынсынуын дәвалыйлар. Моның өчен төнәтмә түбәндәгечә әзерләнә. 100 г карбыз кабыгына ярты литр кайнар су салып төнәтәләр. Суынгач, көненә 4 тапкыр ярты стакан эчәргә кирәк.

Ябыгырга теләгән кешеләр өчен данлыклы карбыз диетасы бар. 10 көнгә 1 тапкыр (вариант буларак—атнага 2 тапкыр) карбыз диетасы тотарга кирәк. ; Бу көн дәвамында (5 тапкырга бүлеп) 1,5-2 кг карбыз ашарга. Башка берни дә ашамаска. Инде бөтенләй түзеп булмаса, кара ипи кабып куярга ярый.

## Искәрмәләр

Төркем:Ботаника
Мәрьям Кәбирова

**Мәрьям Кәбирова** (7 апрель, 1955 ел) — укытучы, методист, җәмәгать эшлеклесе, хезмәт ветераны.

## Биографиясее
Кәбирова Мәрьям Шакир кызы 1955 елның 7 апрелендә Мәчетле районы Әюп авылында туган.

1963−1966 елларда Әюп башлангыч мәктәбендә белем ала.

1967-1970 елларда Әбдрәхим сигезьеллык мәктәбендә укый.

1970-1974 елларда Мәсәгуть педагогия училищесында  белем ала.

1974-1982 елларда Нуриман районы Ишморат авылына башлангыч класлар укытучысы итеп эшкә җибәрелә.

1983-1991 елларда Әбдрәхим, Теләш, Олы Ыктамак мәктәпләрендә башлангыч сыйныф, башкорт теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли.

1991-2005 елларда Теләш мәктәбендә башкорт теле һәм әдәбияты укытучысы,

2005-2015 елларда Мәчетле районы мәгариф бүлегенә туган телләр буенча методист итеп күчерелә.

## Җәмәгать эшчәнлеге
2001 елда «Минем гаиләм — минем байлыгым» район конкурсында җиңү яулыйлар.

Мәрьям Шакир кызы «Ел укытучысы — 2004» район конкурсы призеры була.

2005—2015 елларда район хатын — кызлар  советы әгъзасы,

2010 елдан Мәчетле районы башкортлары корылтае башкарма комитеты әгъзасы.

«Зөбәрҗәт» район фольклор ансамбленең актив әгъзасы. 

2020 елда «Зөбәрҗәт» ансамбле Екатеринбург шәһәрендә узган «Урал сандугачы» регионарa фольклор конкурсында 2 урын яуладылар

2005-2015 җырларда Мәчетле районы терминология комиссиясе әгъзасы була.

## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Башкортстан Мәгариф министрлыгының Мактау грамотасы (2009, 2015 еллар)
* Хезмәт ветераны (2012 ел).
* Нуриман районы мәгариф бүлегенең Мактау грамотасы (1978 ел)
* Мәчетле районы мәгариф бүлегенең Мактау грамотасы (1983, 1991, 1998 еллар),
* Башкортстанның  Мәчетле районы муниципаль районы хакимиятенең Мактау грамотасы (2002, 2008 еллар)

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* *Яндурина Г. Р.* Прививает любовь к родному языку. «Мечетлинская жизнь», 2010. 

## Сылтамалар
Гәһамборлар

*Гәһамбoрлaр* (мәгънәсе "тиешле фасыл") дип аталган фасыл фестивальләре елына алты мәртәбә була. Зәрдөштлек календаренең  *Шаһеншаһи* һәм *Кадми* юрамалары хасиятләренә күрә бу юрамаларда фасыл фестивальләре чынлыкта күп ай алдан үткәрелә һәм Агурамазданың алты “иң башлангыч мәхлукаты”н чагылдыра дип әйтелә, башкача алар Амеша Спенталар буларак мәгълүм. Бу фестивальнең һәрберсе биш көннән артык бәйрәм ителә. Алты фестиваль булып болар тора:
* Майдйозарем Гәһамбор (“яз уртасы” сые), 30 апрель - 4 май
* Майдьошаһем Гәһамбoр (“җәй уртасы” сые), 29 июнь - 3 июль
* Пайтишаһем Гәһамбoр (“уңыш китерү” сые), 12 сентябрь - 16 сентябрь
* Айятһрем Гәһамбoр (“көтүләрне өйгә кайтару”), 12 октябрь - 16 октябрь
* Майдьярем Гәһамбoр (“ел уртасы”/кыш сые), 31 декабрь -  4 январь
* Хамаспатһмайдьем Гәһамбoр (“бар җаннар” сые, туры мәгънәдә “бөтен төркем килүе”), 16 март - 20 март

## Искәрмәләр

## Шулай ук карарга мөмкин
* :en:Zoroastrian festivals
* :en:Sadeh
* Нәүрүз

Төркем:Зәрдөштлек фестивальләре