open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Илдар Низамов (1950)

*Бу [[Теләче|район]] башлыгы турында мәкалә, тел галиме турында [[Илдар Низамов (1936)|моннан]] укыгыз*

**Илдар Низамов**, Илдар Мөхәммәт улы Низамов (*[[1950 ел]]ның [[29 июль|29 июле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Саба районы]], [[Олы Мәтәскә]] ― [[2018 ел]]ның [[11 октябрь|11 октябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Теләче районы]], [[Теләче]]*) ― хуҗалык эшлеклесе, Теләче районы башлыгы (1999―2011 елларда). XII чакырылыш ТАССР Югары Советы депутаты һәм II чакырылыш (2000―2004 елларда) Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты. Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре.

## Тәрҗемәи хәле
1950 елның 29 июлендә Татарстан АССРның Саба (1991 елдан Теләче) районы Олы Мәтәскә авылында туган. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, 1968 елда хезмәт эшчәнлеген башлый: 1968―1972 елларда Саба районы Олы Мәтәскә авылы сигезьеллык мәктәбе укытучысы булып эшли.

1972―1973 елларда Олы Мәтәскә авыл Советы башкарма комитеты рәисе.

1975 елда «икътисадчы-оештыручы» белгечлеге буенча Чуваш совет-партия мәктәбен тәмамлаганнан соң, 17 ел дәвамында Саба һәм Теләче) районнары колхозларында җитәкче вазыйфаларда эшли: 1975―1978 елларда Тукай исемендәге күмәк хуҗалык рәисе урынбасары, колхозның фирка коммитеты секретаре. 1978―1992 елларда Саба (1991 елдан Теләче) районы Фрунзе исемендәге колхозда күмәк хуҗалык рәисе урынбасары, колхозның фирка комитеты секретаре, колхоз рәисе. 1986 елда «политолог» белгечлеге буенча Сарытау югары фирка мәктәбен тәмамлаган.

1992 елда Теләче районы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе башлыгы итеп билгеләнә.

1997―1999 елларда ― Теләче районы администрация башлыгының беренче урынбасары ― авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе башлыгы.

1999 елдан 2011 елга кадәр Татарстан Республикасы Теләче районын җитәкли: 1999―2005 елларда Теләче районы администрация башлыгы, 2006―2011 елларда «Теләче муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгы. Аның җитәкчелегендә районда авыл хуҗалыгы алга китә, авыл хуҗалыгы предприятиеләренең матди-техник базасы ныгый, республика инвестиция программаларын гамәлгә ашыру уңышлы бара, югары социаль-икътисади күрсәткечләргә ирешелә.

И. М. Низамов XII чакырылыш ТАССР Югары Советы депутаты һәм II чакырылыш (2000―2004 елларда) Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты була.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре
* Почет ордены (РФ)
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале
* «Фидакарь хезмәт өчен» медале

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Низамов Ильдар Мухаметович.  Республика Татарстан, 12.10.2018
*   Низамов Ильдар Мухаметович – биография
 
## Моны да карагыз

Төркем:Район башлыклары
Төркем:Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:«Казанның меңьеллыгы хөрмәтенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Татарстан Дәүләт Советы депутатлары
Чулпан (Балтач районы)

**Чулпан** ― ил белән Хрущев идарә иткән чорда Балтач районында юкка чыккан кече авыл ().
## Чулпан авылының барлыкка килү нигезләре
1921 елда ук, РСФСР кануннары белән, авыл хуҗалыгы кооперацияләре, ширкәтләр төзү буенча карар, 1924 елда авыл хуҗалыгы кооперацияләре турында СССР законы кабул ителгән
Илдус Зарипов

**Илдус Зарипов**, Илдус Фатыйх улы Зарипов (*[[1967 ел|1967 елның]] [[20 февраль|20 феврале]], [[Максабаш]] авылы, [[Саба районы]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]*) — Россия дәүләт эшлеклесе. Теләче муниципаль районы башлыгы (2011—2019), Лаеш шәһәре һәм Лаеш районы башлыгы (2020 елдан)

## Тормыш юлы
Илдус Зарипов 1967 елның 20 февралендә Татарстан АССРның Саба районы Максабаш авылында туа. Мәктәпне тәмамлаганнан соң, Совет Армиясе сафларында хезмәт итә (1985—1987). 1993 елда «юрист» белгечлеге буенча Казан дәүләт университетын тәмамлый.

1987 елдан төгәл машиналар төзү заводының радиоэлектрон аппаратурасы слесаре-җыючысы булып эшли. 1991—1992 елларда — Саба районының «Максабаш» колхозы рәисе. 1992 елда — халык депутатларының Теләче район советы юрисконсульты. 1992 елда Теләче районы буенча салым инспекциясе начальнигы була. 1997—1999 елларда — Теләче районы финанс бүлеге мөдире, район администрациясе башлыгының икътисад буенча урынбасары. 1999 елда Зәй районы һәм Зәй шәһәре администрациясе башлыгы урынбасары итеп билгеләнә. 2003 елдан 2011 елга кадәр Татарстанның төрле компанияләрендә җитәкче вазыйфаларында эшли: «Татэлектросеть» ДУП генераль директоры (2003—2004); «Татэнергосбыт» ААҖ директоры (2004—2008); «Азимут» ААҖ (2009—2011) һәм «“Татфлот” суднолар йөрү компаниясе”» ААҖ (2011) генераль директоры. 2006 елда «менеджмент» белгечлеге буенча Казан дәүләт университетын тәмамлый.

2011 елның июненнән Теләче муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе. 2011 елның 9 декабрендә Теләче муниципаль районы башлыгы итеп бертавыштан сайлана. 2019—2020 елларда — Лаеш районы башкарма комитеты җитәкчесе. 2020 елның 23 сентябрендә Илдус Зарипов Лаеш районы һәм Лаеш шәһәре башлыгы итеп сайлана.

## Бүләкләр

* 2005 — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;
* 2019 — Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Саба районында туганнар
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Казан (Идел буе) федераль университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның атказанган икътисадчылары
Габделәхәт Хәкимов

**Габделәхәт Гыйлемхан улы Хәкимов** (1950 елның 27 сентябре, Комыргуҗа авылы, Арча районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия муниципаль эшлеклесе. Әтнә муниципаль районы башлыгы (2005 елдан) 

## Тормыш юлы
Габделәхәт Хәкимов 1950 елның 27 сентябрендә Татарстан АССРның Арча районы (1990 елдан Әтнә районы) Комыргуҗа авылында туа. 1970 елда хезмәт эшчәнлеген Арча районының Тукай исемендәге колхозында баш зоотехник булып башлый. 1972-1980 елларда — «Шахтер» колхозының баш зоотехнигы, рәис урынбасары, партком секретаре. 1979 елда «зоотехния» белгечлеге буенча Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария институтын тәмамлый. 1985 елдан 1990 елга кадәр «Тукай» совхоз-техникумы директоры була.

1990—1991 елларда — Әтнә район советы рәисе. 1991 елда Әтнә районы администрациясе башлыгы итеп билгеләнә. 2005 елның октябреннән Татарстан Республикасы Әтнә муниципаль районы башлыгы — Әтнә район советы рәисе.

II чакырылыш (2000―2004) Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.

Өйләнгән, ике кызы һәм улы бар.

## Бүләкләр

* IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены;
* «ТАССР төзелүгә 100 ел» медале;
* «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены;
* Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре;
* Россия Федерациясенең атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Арча районында туганнар
Төркем:Район башлыклары
Төркем:Татарстан Дәүләт Советы депутатлары
Төркем:Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:РФ атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары
Илшат Нуриев

**Илшат Габделфәрт улы Нуриев** (1967 елның 6 ноябре, Апаз авылы, Арча районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия муниципаль эшлеклесе. Арча муниципаль районы башлыгы (2015―2025). Икътисад фәннәре кандидаты. Казан дәүләт аграр университеты ректоры (2025).

## Тормыш юлы
1967 елның 6 ноябрендә Татарстан АССРның Арча районы Апаз авылында туа. 1983 елда Арча районының «Ватан» совхозында тракторчы булып хезмәт эшчәнлеген башлый. 1990 елда «икътисадчы-оештыручы» белгечлеге буенча Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлый. 1996 елда «менеджмент» белгечлеге буенча Мәскәү коммерция академиясен тәмамый.

1990—1996 елларда — Балтач районы кулланучылар җәмгыятенең колбаса цехы башлыгы. 1996 елдан Балтач район кулланучылар җәмгыяте рәисе урынбасары. 1999 елдан 2008 елга кадәр — Саба районында «Шәмәрдән ит комбинаты» ААҖ генераль директоры. 2008—2009 елларда — Казан дәүләт аграр университеты проректоры. 2009 елдан «Вамин-Татарстан» ААҖ филиалы «Балтач май-сөт комбинаты» директоры. 2004 елда «Яңа мәгълүмати технологияләр нигезендә АПК предприятиеләре эшчәнлеге белән оператив идарә итү» темасына кандидатлык диссертациясен яклый.

2014 елда Татарстан Республикасы Арча муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе итеп билгеләнә. 2015 елның сентябрендә Арча муниципаль районы башлыгы итеп сайлана.

2025 елның 9 апреленнән берләштерелгән Казан дәүләт аграр университеты ректоры ().
## Шәхси тормышы
Өйләнгән, ике баласы бар.

## Бүләкләр

* 2006 — Татарстан Республикасының атказанган азык-төлек сәнәгате хезмәткәре;
* 2017 — «Фидакарь хезмәт өчен» медале.
* 2025 ― «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Арча районында туганнар
Төркем:Район башлыклары
Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Ректорлар
Тимур Ногманов

**Тимур Дмитрий улы Ногманов** (Тимур Дмитриевич Нагуманов; 1983 елның 23 феврале, Казан, ССРБ) — Россия муниципаль эшлеклесе. Чүпрәле муниципаль районы башлыгы (2007—2013), Әлмәт муниципаль районы башлыгы (2019―2024 елларда). 2024 елның 15 ноябреннән ― ТР Рәисе ярдәмчесе һәм ТР Рәисенең Татарстан Дәүләт Советындагы Тулы вәкаләтле вәкиле. 2025 елның 19 сентябреннән ― Россия Федерациясенең Федераль Мәҗлесе сенаторы ― Татарстан Республикасы дәүләт хакимияте башкарма органы вәкиле.

## Тормыш юлы
Тимур Ногманов 1983 елның 23 февралендә Казанда туа.  Әтисе — Дмитрий Ногманов — Татарстан Республикасы финанс министры. 2006 елда Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлый. 

2000 елның беренче яртысында, студент чагында, «Остин» ҖЧҖ коммерция директоры (2002—2004), «Буа шикәр заводы» ААҖнең финанс бүлеге начальнигы (2004), Буа районының «Новые сахарные технологии» ҖЧҖ генераль директоры (2004—2006) була. 2006 елда Чүпрәле муниципаль районының «Борындык элеваторы» ААҖ генераль директоры булып эшли. 

2007 елның июлендә, 24 яшендә Тимур Ногманов Чүпрәле муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе вазифаларын башкаручы итеп билгеләнә. 2007 елның августыннан декабрь аена кадәр район башкарма комитеты җитәкчесе. 2007 ел ахырында Чүпрәле муниципаль районы башлыгы итеп сайлана. 2013 елның гыйнварыннан 2019 елның 24 июненә кадәр — Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Эшкуарлар хокукларын яклау буенча вәкаләтле вәкил.

2019 елның июнендә Әлмәт районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә. 2019 елның 4 июленнән — Татарстан Республикасы Эшкуарлык советы секретаре. 2019 елның 16 сентябрендә Шәһәр Советы утырышында Тимур Ногмановны Әлмәт районы башлыгы итеп сайлыйлар.

2024 елның 15 ноябрендә Әлмәт районы башлыгы вәкаләтләрен вакытыннан алда туктаткан.

2024 елның 15 ноябреннән 2025 елның 19 сентябренә кадәр ― Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнехановның ярдәмчесе һәм ТР Рәисенең Татарстан Дәүләт Советындагы Тулы вәкаләтле вәкиле .

2025 елның 19 сентябреннән ― Россия Федерациясенең Федераль Мәҗлесе сенаторы ― Татарстан Республикасы дәүләт хакимияте башкарма органы вәкиле.
 
## Шәхси тормышы
Өйләнгән, ике баласы бар.

## Бүләкләр

* 2013 — Татарстан Республикасы Президенты Рәхмәте;
* 2018 — «Фидакарь хезмәт өчен» медале.
* 2024 ― «Татарстан Республикасы алдындагы хезмәтләр өчен» ордены медале.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар
Төркем:Район башлыклары
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:РФ Федераль шурасы әгъзалары
Әнвәр Маликов

**Әнвәр Әдип улы Маликов** (*[[31 март]] [[1957 ел|1957]], [[Әлмәт]], [[ТАССР]], [[РСФСР]], [[СССР]]*) — журналист, Татарстан Республикасының Атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре (2017 ел).

## Тәрҗемәи хәле
Әнвәр Маликов 1957 елның 31 мартында Әлмәттә язучылар Әдип Маликов һәм Саҗидә Сөләйманова гаиләсендә туган. 1979 елда Казан дәүләт университетының тарих факультетын тәмамлаган. 1982 аспирантурада белем алган. 1982―1985 елларда Ленин комсомолының Казанныж Киров райкомы, ВЛКСМның Казан шәһәр комитеты инструкторы булып эшли. 1985―1986 елларда ― СССР Эчке эшләр министрлыгының югары курсларында укучы. Курслар тәмамланганнан соң, Татарстан Эчке эшләр министрлыгы матбугат хезмәтенең беренче җитәкчесе булган. 1991―1992 елларда «Татарстан хәбәрләре» газетасының яңалыклар хезмәтен җитәкли. 1992―1995 елларда Татарстан Республикасы Югары Советы матбугат үзәгенең беренче җитәкчесе, Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты матбугат хезмәте белән җитәкчелек иткән. 1999―2008 елларда Татарстан Республикасы буенча «АК&М» Мәскәү мәгълүмати-аналитик агентлыгының үз корреспонденты. 2008 елда нефть проблематикасына махсуслашкән «Девон» (Казан) мәгълүмат агентлыгының гамәлгә куючысы һәм баш мөхәррире. 1990 елда «Комсомолец Татарии» газетасы белән берлектә «Криминальный вестник» газетасын гамәлгә куя, җинаятьчелекнең социаль тамырларын ачып бирә торган материаллар бастырган Татарстан Республикасында Матбугат хезмәте институтын торгызуга үз өлешен кертә, хакимиятнең матбугат белән багланышлары традицияләренә нигез салган. Әйдәп баручы икътисад күзәтүчеләрнең берсе, Татарстанда тармакны үзгәртеп кору хроникасын алып бара. Республиканың инвестицион җәлеп итүчән регион буларак алга китүенә ярдәм итә.

## Иҗаты
Йөз мәкалә авторы һәм федераль һәм республика массакүләм мәгълүмат чараларында 10 меңгә якын яңалык мәгълүмат. Мәкаләләренең төп тематикасы ― Идел-Урал төбәгендә энергетика, нефть чыгару һәм нефть эшкәртү.

### Әсәрләр

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 1950 ― әдәбият һәм сәнгать өлкәсендә РФ ЭЭМ премияләре белән бүләкләнгән
* 2007, 2008, 2011 ― энергияне саклау һәм ресурслар нәтиҗәлелеге буенча Татарстан Республикасы Хөкүмәте премиясе
* 2008 ― ПЕГАЗ премиясе (Бөтенроссия энергожурналистика иҗтимагый Академиясе, Мәскәү)
* 2017 ― Татарстан Республикасының Атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
* Хамидуллина С.«Татар Әхмәтова» ның ике канаты / / Казан хәбәрләре. 2008, 27 ноябрь. 
* Маликов, Әнвәр Әдиб Улы
* Әнвәр Әдиб Улы

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Татар публицистлары
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Татарстан журналистлары
Төркем:Татарстанның атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәрләре
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Минзәлә Хәйруллина

**Хәйруллина Минзәлә Гайнетдин кызы** (1961 елда туган) — театр артисты, Башкортстан Республикасының халык артисты (2004).
## Биографиясе
Хәйруллина Минзәлә Гайнетдин кызы 1983 елда Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясенең театр сәнгате факультетын (педагоглары Исрафилов, Рифкать Вәкил улы һәм Мөбәрәкова Гөлли Арыслан кызы) тәмамлый.

1983 елдан Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академиягә драма театрында эшли башлый.

## Театрда башкарган рольләре
* «Тутый кош  Жако» Славкин Виктор Иосифович — «Катя»
* «Кошлар ояларына кайталар» Ш. Рәхмәтуллина — «Мадам»
* «Миләүшә», Нәҗиб Асанбаев — «Миләүшә»
* «Яшь йөрәкләр», Ф. Бурнаш — «Мәфтуха»
* «Өлкән  ул» Вампилов Александр Валентинович — «Нина»
* «Әманәткә хыянәт», Ф. Богданов — «Римма»

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
* Башкортстан Республикасының халык артисты (2004)
* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (1992)
* 2024 ― «Хезмәт батырлыгы өчен» медале (БР)
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Универсаль энциклопедия «Башкортстан»: Хәйруллина Минзәлә Гайнетдин кызы 

Төркем:Шәхесләр:Гафури театры
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Википедия:Карточкада даталары кулдан викиләштергән мәкаләләр
Наил Умәров

**Наил Ренад улы Үмәров** (2000 елның 27 июне, Сызран, Самара өлкәсе, Россия) — Русия футболчысы, Мәскәүнең «Спартак» командасының һәм Россиянең яшьләр җыелма командасының ярымсакчысы.

## Тормыш юлы
Наил Үмәров 2000 елның 27 июнендә Самара өлкәсенең Сызран шәһәрендә туа. Милләте буенча татар.

### Клуб составында
5 яшендә «Сызрань-2003» балалар командасында футбол белән шөгыльләнә башлый, беренче тренеры — Виталий Захарович Вечкин. 2009 елдан башлап Тольяттида Юрий Коноплёв исемендәге футбол академиясендә укый, 2011 елдан — «Чертаново» академиясендә (Мәскәү). 2017 елның 3 августында «Чертаново» өчен ПФЛ беренчелегендә «Динамо-2»га (Санкт-Петербург) каршы уйный. 2017/18 сезонда ПФЛ беренчелегендә 18 уен уйный һәм командага Милли футбол лигасына чыгарга ярдәм итә. 2018/2019 елгы ФНЛ беренчелегенең көзге өлешендә 20 уен уйный һәм 2 гол кертә.

2019 елның 4 гыйнварында, көндәше Максим Глушенков белән бергә, Мәскәүнең «Спартак» командасына күчә. 2019 елның 11 мартында ФНЛ беренчелеге матчында «Спартак-2» фарм-клубы өчен уен башыннан Петербургның «Зенит-2» командасына каршы уйный (1:1). 2019 елның 17 мартында «Спартак»ның төп составы өчен РПЛ матчында «Зенит»ка каршы уйный (1:1), Денис Глушаков урынына 85 нче минутта алмашка чыга.

2019 елның 3 декабрендә Наил Үмәров «Беренче адым» призына тавыш бирүдә җиңүче була һәм 2019 ел нәтиҗәләре буенча Россия Премьер-лигасының иң яхшы дебютанты дип таныла.

### Җыелма команда составында
2017 елдан башлап 17 яшькә кадәр һәм 18 яшькә кадәр Русиянең яшүсмерләр җыелма командалары өчен чыгыш ясый; Россия җыелма командасының капитаны була (19 яшькә кадәр).

2019 елның августында беренче тапкыр 2021 елгы Европа чемпионатының сайлап алу турниры матчларына Русия яшьләр җыелма командасына чакырыла. 2019 елның 6 сентябрендә Сербия җыелма командасына каршы уенда дебют ясый (1:0). 2019 елның 15 ноябрендә Латвия яшьләр җыелма командасына каршы Европа чемпионатының сайлап алу турниры матчында Россия яшьләр җыелма командасы өчен беренче туп кертә (2:0). 2021 елның мартында 2021 елгы Европа яшьләр чемпионатында катнаша, анда Исландия (4:1), Франция (0:2) һәм Дания (0:3) яшьләр җыелма командалары белән төркем этабының барлык өч уенында да уйный.

## Казанышлар

### Команда
 **«Чертаново»**

* ПФЛ Беренчелеге җиңүчесе: 2017/18 («Көнбатыш» зона)

### Шәхси

* Россия премьер-лигасының иң яхшы дебютанты: 2019 (милли приз «Беренче адым»)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «Спартак» ФК (Мәскәү) сайтында бите 
* Россия Футбол Союзы (РФС) сайтында бите

Төркем:Русия футболчылары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:2000 елда туганнар
Төркем:27 июнь көнне туганнар
Лимүзә Солтанова

**Лимүзә Миргазыян Кызы Солтанова** (Луиза Солтанова) (18 гыйнвар 1944, Азнакай районы, ТАССР, Россия Федерациясе )— драматик актриса, ТАССРның халык атказанган (1971)  артисты.

## Тәрҗемәи хәле

1944 елның 18 гыйнварында Азнакай районының Банки-Сукаеш авылында туган.

1958 елда урта мәктәпне тәмамлаганнан.  Лениногорск төзелеш училищесына укырга кергән. 

Штукатурчы һөнәрен алып, Әлмәт төзелеш-монтаж идарәсендә эшләгән.
 
Бер үк вакытта, Драма сәнгате белән мавыгып, М. Горький исемендәге клуб каршындагы театр түгәрәгенә дә йөргән.

1962 елда Әлмәт татар драма театрына чакырылган.

Спектакльләрдә чыгыш ясавын дәвам итеп, 1964-66 елларда режиссер Г.Йосыпов җитәкчелегендә театр каршындагы студиядә укыган.

 Театрның әйдәп баручы актрисасы; трагедияле һәм комедия рольләре уйнаган. 

Театр еш кына, аның актерлык индивидуальлегеннән чыгып, репертуар төзи. 

## Иҗаты
Аның сәхнә сөйкемлелеге, рольләрне эшләүдә юка эмоциональ психологиясе, тавышның яңгыравы, пластик чагылышы тамашачылар аудиториясен яратуга мөмкинлек биргән. С. образлары йомшак хатын-кызлык, хисләрнең киеренкелеге, характерның бөтенлеге белән сугарылган. 

### Театрда роле

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2010 - Р. Төхвәтуллин исемендәге премия лауреаты 
* 2016 - "Намус һәм абруй" номинациясендә «Тантана» республика театр премиясе лауреаты»
* 1967 -  "Нашествие" спектаклендә Ольга роле өчен Бөтенроссия смотрында 1 нче дәрәҗә Диплом
* 1970 - "Намус һәм абруй" номинациясендә «Тантана» республика театр премиясе лауреаты»
* 2013 -  Әлмәт районы Башлыгының "ел актрисасы" премиясе лауреаты
## Шулай ук карагыз
### Тәнкыйть

*Әле [[1965 ел|1965 елда]] ук Әлмәт шагыйрәсе С.Сөләйманова М. Фәйзи «Ак калфак» спектакленә рецензиядә Хәмдия роле турында яза: «Солтанова сәхнәдә пәйда булуга, хәзер сәхнә турында онытасың. Тәхкыйк сиңа күркәм холык вә күркәм холык һәм ахирәттә кәүсәр елгасын бирдек, ул елга сиңа һәм өммәтеңә хасдыр. Көтүче белән бергә аңа тамашачы да гашыйк була»*

## Чыганаклар

* 
* Әлмәт татар дәүләт драма театры. Автор һәм төзүче Җәмит Рәхимов. Әлмәт, 1994;
*Әлмәт татар дәүләт драма театры. Төзүчеләр: Д.Гыймранова, Ә.Таһирова, Ф. Исмәгыйлева, Р.Мөхәммәтҗәнова. К., 2014;
*Маликов Ә. Җаваплылык // Ватаным Татарстан. 1994, 11 окт.; 
*Гыймранова Д. И, гомер агышлары // Мәдәни җомга. 1998, 25 сент.; 
*Камалетдинова Д. Бәхетле мин, бәхетле // Сөембикә. 2009, №10; 2009; 
*Рәхимов Җ. Сәхнә йолдызлары. Луиза Солтанова // Әлмәт таңнары, 1994, 3 февр.; 
*Исхакова С. Актриса и ее роли // Знамя труда. 1999, 16 март;

Төркем:Татар артистлары
Төркем:Азнакай районында туганнар
Алсу Исмәгыйлева

**Алсу Исмәгыйлева** - журналист. «Татар-информ» мәгълүмат агентлыгы генераль директорының социаль челтәрләр буенча урынбасары.
* [].

Төркем:Татар журналистлары
Ильяс Халиков

**Ильяс Халиков** - мөнәҗәтләр һәм дини эчтәлектәге җырлар белән танылган җырчы, педагогик фәннәр кандидаты. 1983 елның 26 апрелендә ТАССРның Мамадыш районы Уразбахты авылында туган. 2005 елда Татар дәүләт гуманитар-педагогика университетының татар теле һәм әдәбияты факультетын тәмамлаган. Казандагы Рәсәй ислам университетында педагогика һәм психология дәресләрен укыта. "Мөнбәр" татар-дини театрын оештыручы. Татарстанның атказанган артисты (2023).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* «Татар эстрадасында хәрәм текстлы җырлар киң таралган, алар бозыклыкка этәрә» . Интертат, 17 Февраль 2021
* Ильяс Халиков: Җыр мәгънәле булырга тиеш. “Юлдаш” газетасы 
* "Мөнбәр" театры татарларны исламга чакыра. Азатлык радиосы, 11 апрель 2021 
* “Әйтәсе килгән сүзләрне җырга салабыз” . Ирек мәйданы  

## Моны да карагыз

Төркем:Татар җырчылары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Гөлчәчәк Шәрипова

**Шәрипова Гөлчәчәк Тәбрис кызы** (28 апрель 1958 ел) — башкорт театр актеры, Башкортстан Республикасының халык артисты (2008).
## Биографиясе
Гөлчәчәк Тәбрис кызы Шәрипова 1958 елның 28 апрелендә Башкорт АССРның Ишембай районы Кинҗәкәй авылында туган.
1986 елда Стәрлетамак шәһәрендә мәдәният техникумын тәмамлый. 1989 елдан бирле Салават башкорт дәүләт драма театры труппасында эшли.

Артистның бөтен иҗади тормышы Салават башкорт дәүләт драма театры белән бәйле. Гөлчәчәк Тәбрис кызы — моңлы жанрдагы җырчы, милли калоритлы, мелодраматик темпераментлы артист.

1993 елда Шәрипова Гөлчәчәк Тәбрис кызы  Татарстанда  Илһам Шакиров исемендәге «Татар җыры — 1993» конкурсында катнаша, анда  лауреат һәм 1 премия иясе була.
## Спектакльләрдәге рольләре
* Шәүрә — «Шәүрәкәй» (М. Буранголов)
* Рәйсә — «Кояш булып калыгыз» (А. Папаян)
* Зөмәрә — «Мәхәббәт хакына» (Р. Байбулатов)
* Көнсылу — « Таштугай» (Ф. Бүләков)
* Галиябану — «Галиябану» (М. Фәйзи)
* Сәрвәр — «Башмагым» (Х. Ибраһимов)
* Абби — «Карама төбендә  мәхәббәт» (Ю. О. Нил)
* Нәсимә — «Игезләр» (А. Атнабаев)
* Гөлчәчәк — «Бәйләнчек» (Ф. Бүләков)
* Сажидә — «Хушыгыз» (Туфан Миңнуллин)
* Зөлхизә — «Упкын янында» (Н. Гаитбаев)
* Лилия — «Мәзәк хәлләр» (Р. Фатыхов, И. Ихсанов)
* Райля — "Яран — хушлашу чәчкәсе" (Ф. Бүләков)
* Алтынай — «Мин — хатын-кыз» (З. Атнабаева)
* Монолог — «Сугыш хатын-кыз чырайлы түгел» (С. Алексеевич)
* Зөләйха — «Өметемне өзмә» (Х. Иргалин)
* Мария — «Салават» (М. Кәрим)
* Хәдичә — «Үтереп китәм» (Н. Гаитбаев)
* Зарифа — «Үтте минем ак җәем» (Л. Станкова)
* Люция — «Парижда апрель» (Л. Станкова)
* Айсылу — «Зәйтүнгөл» (Н. Асанбаев, 2005)
* Сурия — «Хәл болай булды» (Т. Миңнуллин, 2006)
* Сажидә — «Он, Она и Я» (З. Хәким, 2007)
* Кар королевасы — «Мультляндия планетасына сәяхәт» (Я. Шәрипов, 2007)
* Сәгыйдә — «Ул кайтты» (Ә. Атнабаев, 2009)
* Ана — «Әнкәем» (С. Белов, 2009)
* Зарифа — «Бес в ребро» (М. Багаев, 2010)
* Хариза — «Чияле тау» (Н. Асанбаев, 2011)
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (1999 ел), халык артисты (2008 ел).
* 1993 елда Шәрипова Гөлчәчәк Тәбрис кызы Илһам Шакиров исемендәге «Татар җыры — 1993» конкурсында лауреат һәм 1 бүләк иясе булды.
* 1995 елда «Дуслык җыры» фестивалендә (Нефтекама шәһәре) Гөлчәчәк Шәрипова беренче урынны яулый.

## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Ишембай районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1958 елда туганнар
Төркем:28 апрель көнне туганнар
Мәдияр Хаҗиев

**Мәдияр Хаҗиев** - рәссам. ТАССРның Саба районы Керәнле авылында туган. 1966 елда Шәмәрдәндә мәктәпне тәмамлый.
1976 елда, Казан сәнгать көл­лиятен тәмамлагач, Чаллыга эшкә юллама ала. Чаллының 1 нче сынлы сәнгать мәктәбендә 35 ел буе укыткан. "Тамга" иҗат төркеме әгъзасы. 2018 елда Тукай премиясенә тәкъдим ителгән кандидатлар исемлегенә кертелгән иде. 
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1999 ел - Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре
* 2013 ел - Татарстанның халык рәссамы
* 2014 ел - Чаллы шәһәренең мактаулы гражданы
* 2017 ел - ТР Мәдәният министрлыгының Бакый Урманче исемендәге премиясе.
## Сылтамалар

* Мадияр Хаҗиев: "Татар рәссамы булсаң – тарихыңны күрсәт". Гафиулла Газиз, Азатлык радиосы, 28 октябрь 2014
* Кояшлы рәссам.  Дания Гайнетдинова, Безнең мирас.

## Моны да карагыз

Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Татарстанның халык рәссамнары
Төркем:Яр Чаллының шәрәфле ватандашлары
Сербиянең гандбол буенча ир-атлар җыелма командасы

**Сербиянең гандбол буенча ир-атлар җыелма командасы** - милли команда.
## Җыелманың казанышлары

### Олимпия уеннары

### Ир-атлар арасында гандбол буенча дөнья чемпионаты

## Сылтамалар
* Официальный сайт Гандболистского союза Сербии
Төркем:Спорт
Төркем:Олимпия уеннары
Төркем:Дөнья чемпионатлары
Төркем:Дөнья чемпионатларында катнашучылар
Әбри Хәбриев

**Әбри Хәбриев** - артист, җырчы.  1984 елның 9 июлендә ТАССРның Биектау районы, Мүлмә авылында туа. 2005 елда Арча педагогия көллиятен, 2009 елда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлый. 2006 елдан Татар радиосында алып баручы булып эшли.
## Сылтамалар
* Әбри Хәбриев: “Юмор – үз-үземнән качу чарасы” . Лилия Заһидуллина, Безнең гәҗит, 2010, №1 (13 гыйнвар)
* Әбри Хәбриев: "Исерек машина йөртүче бишебезне дә бәрдереп китте...". Кадрия Хәсәнова, 20.3.2017 
* Әбри Хәбриев: «Кешеләрдән һәрвакыт явызлык көтәм». Алинә Айдарова. Интертат, 6 Август 2020 

Төркем:Татар артистлары
Төркем:Арча педагогия укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Казан сәнгать һәм мәдәният институтын тәмамлаучылар
Регби буенча Сербия җыелмасы

IRB классификациясе буенча Сербия өченче ярус командасы һәм халыкара рейтингта 85 нче урынны алып тора. Серблар 100дән артык халыкара матч уздыруга карамастан, команда бер тапкыр да дөнья чемпионатларының финал өлешендә уйнамаган. 2012/14 елгы сезонда команда Европа милләтләре кубогының 2B дивизионында уйнаган.

## Нәтиҗәләр

### Дөнья чемпионаты

* 1987: *чакырылмаганар* 
* 1991: *сайланмаганнар*
* 1995: *катнашмаганнар*
* 1999: *сайланмаганнар*
* 2003: *сайланмаганнар*
* 2007: *сайланмаганнар*

### Гомуми
*Нәтиҗәләр СФРЮ, СРЮ, Сербия һәм Черногориянең кайбер чыгышларын исәпкә алган. 2013 елның 6 июненә актуаль..*

## Искәрмәләр

Төркем:Спорт
Регбилиг буенча Сербия җыелмасы

**Регбилиг буенча Сербия җыелмасы**-милли команда.

## Шәхси очрашулар статистикасы

## Состав
*Сайлап алу турниры матчларына 2017 елгы дөнья чемпионатына чакырылган уенчылар:*

*    Давид Анджелич (Блэктаун Сент-Патрикс)
*    Рис Гркинич (Кабраматта)
*    Дэниэл Бёрк (Колледжианс)
*    Джейсон Муранка  (Дьюсьбери Рэмс)
*    Далибор Самарджич (Дорчол)
*    Далибор Вуканович (Дорчол)
*    Стефан Неджелькович (Дорчол)
*    Стеван Стеванович (Дорчол)
*    Джошуа Марьянович (Кавана Долфинс)
*    Джавид Яшари (Партизан Белград)
*    Владо Кушич (Партизан Белград)
*    Перо Маджаревич (Раднички Нова-Пазова)
*    Жарко Ковачевич (Раднички Нова-Пазова)
*    Милош Чалич (Црвена Йолдыз)
*    Милош Зогович (Црвена Йолдыз)
*    Владислав Дедич (Црвена Йолдыз)
*    Воислав Дедич (Црвена Йолдыз)
*    Чед Грант (Сент-Клэр Кометс)
*    Владица Николич (Вилльнёв Леопардс)
*    Джеймс Мирчески (Вестерн Сабёрбз Мэгпайз)
*    Джордан Грант (Уэст Тайгерс)
*    Брэндон Янич (Хиллс Дистрикт Буллз)
*    Илия Радан

## Сылтамалар
* Официальный сайт Федерации регби-13 Сербии  
Төркем:Спорт
Рөстәм Сәрвәров

**Рөстәм Сәрвәров** - җырчы, продюссер. 1960 елның 5 апрелендә ТАССРның Мөслим районы Ташлыяр авылында туган. Урта мәктәпне тәмамлагач, Казанга килә һәм радиотехника техникумына укырга керә. Казан музыка училищесының халык бүлеген тәмамлый. 1980 еллар азагында «Казан кызы» дигән вокал — инструменталь ансамбль оештыра. Хәзерге вакытта  "Аксу" тавыш яздыру студиясен җитәкли. Җырлар иҗат итә һәм үзе үк башкара да.
## Сылтамалар
* Сәрвәров: “Совет заманыннан калган исем бирүләр кайчан да булса бетәр дип уйлыйм мин”.  Динә Йосыпова, Интертат, 21 Март 2019 
* Деньги и ветер: что на самом деле необходимо татарской эстраде?. «Бизнес Online», 13.11.2016

Төркем:Татар җырчылары
Төркем:Казан музыка училищесын тәмамлаучылар
Төркем:Татар музыкантлары
Айгөл Ишбирдина

**Ишбирдина Айгөл Фәрит кызы** (1983) — рәссам, Рәсәй  һәм Башкортстан Республикасы  рәссамнар берлеге әгъзасы (2010). Башкортстан Республикасының Шәехзада Бабич исемендәге яшьләр дәүләт премиясе лауреаты — сынлы сәнгать өлкәсендәге «Туган төбәктә кулга-кул тотынышып» иҗади проектлары өчен (2015). Рәсәй Федерациясе Мәдәният министрлыгының дәүләт стипендиаты (2015).

## Биографиясе
Ишбирдина Айгөл Фәрит кызы 1983 елның 14 мартында Башкортстан Республикасының Сибай шәһәрендә туган. 1998-2003 елларда Уфа сәнгать училищесында укый. 2003-2009 елларда Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтында сынлы сәнгать бүлегендә белем ала.

Айгөл Ишбирдина төрле жанрларда эшли. Туган якка мәхәббәт, милли көнкүреш һәм колорит — иҗатының чыганаклары. Ижатында үз юлын, үз стилен эзләүче экспериментатор-рәссам. Аның әсәрләрендә тарихи легендалар һәм башкорт халкының тарихы чагылыш таба.

2003 елдан алып яшьләр, региональ, махсус,  төркем, Рәсәй , халыкара, чит ил күргәзмәләрендә катнаша.

Уфада яши һәм иҗат итә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Управление по культуре и искусству
* Ишбердин Айгуль Фаритовна (Уфа)
* ЖИВОПИСЬ 

## Видеоматериаллар

* Айгуль Ишбердин выставка картин 2015
* Айгуль Ишбердин

Төркем:Сибайда туганнар
Төркем:Башкортстан рәссамнары
Төркем:Шәехзадә Бабич премиясе лауреатлары
Лена Абдрахманова

**Абдрахманова Лена Абдулбарый кызы** (10 июнь 1971 ел) — журналист, корреспондент

2006 елдан Журналистлар берлеге әгъзасы. Шәһит Ходайбирдин исемендәге премия лауреаты (2010).

## Биографиясе
Лена Абдулбарый кызы Абдрахманова 1971 елның 10 июнендә БАССРның Күгәрчен районы Азнагол авылында туган.

## Хезмәт эшчәнлеге
Лена Абдулбарый кызы 1995 елда М. Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университетын тәмамлаган.

1996 елдан алып Мәләвез шәһәре мәктәпләрендә укытучы булып эшли.

2002 елдан  «Күнгәк» гәзите корректоры, тәрҗемәчесе, 2006 елдан алып — бүлек мөдире.

«Ничек яшисең, башкорт авылы?» (2010) мәкаләләр циклы, шулай ук социаль тематикага багышланган публицистик хезмәтләр авторы.

2010 елда «Ничек яшисең, башкорт авылы?» (2010) мәкаләләр циклы Шәһит Ходайбирдин исемендәге премиягә лаек була.

## Бүләкләре
Шәһит Ходайбирдин исемендәге премия

## Чыганак
Абдрахманова Лена Абдулбарый кыҙы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа:  «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — .

## Сылтамалар
* http://wiki02.ru/encyclopedia/Abdrahmanova_Lena_Abdulbarievna/t/17299 

Төркем:Башкорт дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстан журналистлары
Төркем:Шәһит Ходайбирдин премиясе лауреатлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Күгәрчен районында туганнар
Төркем:1971 елда туганнар
Төркем:10 июнь көнне туганнар
Булат Бәйрәмов

**Булат Бәйрәмов** - җырчы. 1979 елның 20 февралендә ТАССРның Әгерҗе районы Иж-Бубый авылында туа. Арча педагогия көллиятен тәмамлый.  2002 елда Татар Дәүләт гуманитар-педагогик университетының музыка факультетын тәмамлый.  "Татар радиосы"нда алып баручы булып эшли. «ТМТВ» телеканалында «Тәмле көрәш» тапшыруын алып бара.
## Сылтамалар
* Булат Бәйрәмов: «Әгәр «Татар радиосы»нда фикердәшләрем булса, мин эштән китмәс идем». Алинә Айдарова, Интертат, 16 Март 2020
* Өйдә Ләйсән хуҗа, ә Булат?  Фәнзилә Мостафина, Безнең гәҗит, 2016, №44 (2 ноябрь)  

Төркем:Татар җырчылары
Төркем:Арча педагогия укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Нурия Абдуллина

**Нурия Нәсибулла кызы Абдуллина** (; *[[1957 ел]]ның [[15 март]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Әлшәй районы]], [[Баязит (Әлшәй районы)|Баязит]] ― [[2024 ел]]ның [[31 октябрь|31 октябре]], [[РФ]], [[БР]], [[Уфа]]*) — журналист, җырчы, композитор. Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре.

## Биографиясе
Нурия Нәсибулла кызы Абдуллина 1957 елның 15 мартында Башкорт АССРның Әлшәй районы Баязит авылында туган. 1973 елда Уфа шәһәренең 1-нче интернат-мәктәбен тәмамлый.

Аннары Уфадагы музыка-педагогия училищесында урта махсус һөнәри белем ала.

1994 елдан Башкортстан укытучыларының белемен камилләштерү институтында музыка кабинеты методисты булып эшли.

1996 елда «Башкортстан» ДТРК-сына радио дикторы итеп кабул ителә.

Җырчы үзешчән композитор буларак та таныла, башкорт халык җырларын башкара.

2024 елның 31 октябрендә Уфада  соң вафат булган
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
* Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре.
* Газиз Әлмөхәммәтов һәм Ишмулла Дилмөхәммәтов исемендәге яшь башкаручылар конкурслары лауреаты.
* Нефтекама шәһәрендә үткәрелгән «Дуслык җыры» конкурсы дипломанты.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 
*  Агыйделгә ай төшкән
*  Гомер үтә
*  Кайтаем авылыма
*  Туган көнең белән
* https://ok.ru/video/3417901113 Әүлия шишмәсе
* https://ok.ru/video/3414100025 Син минем үкенечем

Төркем:Башкортстан композиторлары
Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Башкортстан җырчылары
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Башкортстан журналистлары
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:Әлшәй районында туганнар
Төркем:1957 елда туганнар
Төркем:15 март көнне туганнар
Фикрет Сибгатуллин

**Фикрәт Сибгатуллин** (1973 елның 20 гыйнвар Татарстан Республикасының Зәй районы Югары Нәлим авылы) — Татарстан Республикасының атказанган артисты.

## Тәрҗемәи хәле

Фикрәт Сибгатуллин 1973 елның 20 гыйнварында Татарстан Республикасы Зәй районы Югары Нәлим авылында туган. 1995 елда Алабуга мәдәният училищесының халык уен кораллары бүлеген , читтән торып Казан театр училищесының актерлык факультетын тәмамлаган. 1995-2011 елларда Әлмәт татар драма театрында актер булып эшләгән. 2003 елдан 2011 елга кадәр музыка бүлеге мөдире. 

## Иҗаты
Фикрәт Сибгатуллин яхшы актерлык күрсәткечләре, сәхнә пластик, гитара, баян, курайда уйный. Аңа кыска гына вакыт эчендә истә калырлык сәхнә образлары тудырыла: 

• Шаман - З. «Хәкимнең «каһәрләү»,

• Мәсәлим - «гөнаһ түгел»,

•Р. Хәмиднең «өйләнергә» (барысы да-1996), 

•Галиәхмәт - «үч» Д. Салиховның (1998),

•Самат - «Саубуллаш»,

•З. Хәкимнең «саубуллаш» (1998),

•Зөлфәт - «Г. Каюмовның»,

•Алла «үзе кушкан» (1997),

•Рим - «Җаненька» (1998),
 
•т. Миңнуллинның «Җаненька» (1998),

•т. Миңнуллинның «мәхәббәт» (1998), 

•Шиллерның «мәкерлелек һәм мәхәббәт» (1999),

•Низам - «җырсыз җыр» М. Кәрим (2000),

•Мирзаһит - «яшьлек, йөрәкне яндырып...» Ф.Садриев (2001),

•Закир - «Тигезсезләр» Ф. Әмирханның (2005),

•Шокер - «Кыз урлау» М. Кәримнең (2006),

•Бибинур әтисе, «Рая капкасы» М. Гыйләҗеваның (2008),

•Марат - «бала минем» и. Зәйниевның (2009), 

•Г. Камалның «Банкрот» ка ышанычлы кешесе (2010).

### «Фалян-туган» спектакле

А.Чернобровкинның «Фалян-туган» спектаклендә (2009) актер җиде төрле йөздә, әмма бер ипостасада чыгыш ясаган.

### спектакльләр өчен музыка

•"Тылсымлы чүлмәк" (режиссеры И.Мөхәммәтгалиев, 2007),

•Кырлай исемле Казан артындагы авыл бар " (режиссеры Мосафир, 2006).

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2010 - Татарстан Республикасының атказанган артисты
* "Фестиваль дебюты" номинациясендә лауреат

## Шулай ук карагыз

* Күренекле татар артистлар ,

## Чыганаклар

* Варфоломеева М. Актер? Актер... Актер! // Стиль һәм камиллек, 2009;
* Татар дәүләт драма театры. Төзүчеләр: Д.Гыймранова, Ә.Таһирова, Ф. Исмәгыйлева, Р.Мөхәммәтҗәнова. К., 2014;
* А. Театрда – яшь җәүһәрләр // Яшьләр заманы, 2004, 10 дек.; Мөхәммәтова Р. Балакаем // Идел. 2010

## Искәрмәләр
1. Фикрет Рәфыйк Улы  

Төркем:Татарстан артистлары
Төркем:Зәйдә туганнар
Зиннур Сафиуллин

**Зиннур Габдельбарович Сафиуллин** (9 гыйнвар 1967, Әлмәт районы Мәмәт авылы, ТАССР, Россия Федерациясе) — эстрада композиторы, баянчы, җырчы. Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре.

## Тәрҗемәи хәле
Зиннур Сафиуллин 1963 елның 9 гыйнварында Әлмәт районы Мәмәт авылында туган.

1985 елда Әлмәт физик культура техникумын тәмамлаган.

1999 елда Алабуга мәдәният һәм сәнгать училищесын тәмамлаган.

1986-2014 Әлмәт янгын частенең бер бүлекчәсе командиры.

1987 елда «Иркәннефть» нефть-газ чыгару идарәсенең нефть җайланмасында янгынны бетерүдә катнашкан. 

## Иҗаты
Зиннур Сафиуллин сәләтле музыкант, кечкенәдән баянда уйнаган, татар халык җырларын, заманча композиторларның, шул исәптән әлмәтлеләрнең (Р.Гыйбадуллин, Р. Нәгыймов, И. Химатуллин һ. б.) җырларын, эстрада җырларын башкарган.

Вокал мәгълүматлары бар һәм баянда уйнап, үзенең җыр әсәрләре белән чыгыш ясый. Үз музыкасына эстрада җырларының сүзләрен иҗат итә. 

Зиннур Сафиуллинның беренче композицияләре 1984 елда барлыкка килә, аның авторлыгына берничә дистә популяр җыр кергән. 

### Җыр

Аның җырлары: А.Вәлиев, А. Галимов, в. Ганиева, Илсаф, Н. Нигъмәтуллин, Г. Сафин, Х. Фәрхи, З. Фәрхетдинова, Р. Харисов, З. Шәрифуллин һ. б. танылган җырчылар репертуарына керә.

1990 елдан 2002 елга кадәр ул төзегән «Елховнефть» НГДУ каршындагы «Ак каен» музыка студиясен җитәкли.

Студиядә катнашучылар-с.баянист, гитара (С. Бердников), синтезатор (М. Бердников), җырчылар З. Зәкиева, М. Гәрәев составындагы эстрада төркеме.

Коллектив Зиннур Сафиуллинның авторлык җырларын башкарды. ул Татарстанның көньяк-көнчыгышында һәм башка районнарында концертлар белән гастрольләрдә йөри: Самара, Оренбург өлкәләренә, Башкортстан, Казан, Уфа, Ульяновск, Димитровград һәм башка шәһәрләргә бара.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре
* Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгыш төбәге үзешчән композиторлар берлеге рәисе
## Шулай ук карагыз

* Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре

## Чыганаклар

* Таныш Зиннур // Аргамак. 1999;
* Яңа сезон-яңа җырлар // Яшьләр заманы. 1999.Иҗатка бүләк-бу канатлар өчен кошлар. // Хәзинә. 1999; 
* Туган якта туган җырлар// Татарстан яшьләре. 1997; Моң коела // Ватаным Татарстан. 1999; 
* Үзенчәлекле талант. // Әлмәт таңнары, 2002;
* Ф. Хамидуллина. Күзләр гөнә төймәсен //Әлмәт таңнары.2016;
* И. Набиуллина . Җыр керсен куңелгә һәм калсын гөмергә: интервью // Татарстан яшләре. 2017
* С. Хамидуллина С.«Татар Әхмәтова» ның ике канаты / / Казан хәбәрләре. 2008, 27 ноябрь.

## Искәрмәләр
1.  Зиннур Сафиуллинның автор җырлары

2. Зиннур Сафиуллин 

Төркем:Татар композиторлары
Төркем:Әлмәттә туганнар
Зәйтүнә Илбаева

**Илбаева Зәйтүнә Зариф кызы** (23 февраль 1906 ел — 5 октябрь 1983 ел) — җырчы (лирик сопрано), педагог. 1938 елдан Башкорт дәүләт опера һәм балет театры солисты, 1952 елдан хәзерге Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясенең сәнгать җитәкчесе, 1955 елдан — солисты, 1961-1966 елларда Уфа сәнгать училищесы укытучысы. 1955 елда Мәскәүдә үткән Башкорт әдәбияты һәм сәнгате декадасында катнашучысы. Башкорт АССРның атказанган артисты (1942). «Хөрмәт Билгесе» ордены кавалеры. (1955).

## Биографиясе
Зәйтүнә Зариф кызы Илбаева 1906 елның 23 февралендә Уфа губернасы Уфа өязе  (хәзерге Башкортстан республикасы) Чишмә авылында туган.

1938 елда Мәскәү консерваториясе каршындагы Башкорт студиясен тәмамлый (Е. А. Милькович классы). Аннары  Башкорт дәүләт опера һәм балет театры солисты була.
*  1952 елдан Башкорт дәүләт филармониясенең сәнгать җитәкчесе
* 1955 елдан — Башкорт дәүләт филармониясенең солисты
* 1961—1966 елларда Уфа сәнгать училищесы укытучысы.

## Иҗади эшчәнлеге
Илбаева Зәйтүнә Зариф кызы - Башкорт опера сәнгатенә нигез салучыларның берсе. Хәрәкәтчән, җиңел тавышка ия була. Вокаль һәм актерлык осталыгын оста яраштырып,нәфис образлар тудыра:

* Фердинанда («Тегермәнче кызы»; дебют, 1938)
* Ольга («Сусылу» — «Русалка», А. С. Даргомыжский) 
* Оксана («Биек үкчәле читек» — «Черевички», П. И. Чайковский)
* Айсылу («Сакмар», М. М. Вәлиев)
* Карачәч («Азат», Р. Ә. Мортазин)
* Карлыгач (Н. К. Чемберлинның шул ук исемдәге операсы) һәм башкалар

Зәйтүнә Зариф кызының концерт репертуарында «Йөгерек су», «Ашказар», «Зөлхиҗә»,  «Шәүрә» һәм башка озын башкорт көйләре бар. Мәскәүдә үткән Башкорт әдәбияты һәм сәнгате декадасында катнаша (1955). «Мактау Билгесе» ордены белән бүләкләнгән (1955).

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
* БАССРның атказанган артисты (1942)
* «Хөрмәт Билгесе» ордены (1955)
## Сылтамалар
* Илбаева Зәйтүнә Зариф ҡыҙы // Башкорт энциклопедиясе —  Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — . 
* http://kitaptar.bashkort.org/files/pdf

Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:5 октябрь көнне вафатлар
Төркем:1983 елда вафатлар
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:23 февраль көнне туганнар
Төркем:Чишмә районында туганнар
Төркем:1906 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Хәбриев

**Хәбриев** ― фамилия.
* Әбри Хәбриев (1984), артист-пародист, алып баручы.
* Рамил Хәбриев (1953), фармаколог, академик. ТР сәламәтлек саклау министры (1989―1994).
----
;Хәбриева
* Талия Хәбриева (1958), юрист, академик, РФ Хөкүмәте каршындагы Закончалык һәм чагыштырма хокук Институты директоры. ТР, РФ атказанган юристы. 
## Моны да карагыз
* Хәйбриев

Төркем:Фамилияләр
Людмила Чекирова

**Чекирова Людмила Дмитриевна** (18 март 1950 ел) — опера җырчысы (лирик  драматик сопрано), Башкортстан Республикасының халык артисты (2000). Төркмән ССРның атказанган артисты (1991) һәм Төркмән ССРның Ленин комсомолы премиясе лауреаты (1985).

## Биографиясе
Людмила Дмитриевна Чекирова 1950 елның 18 мартында Прокопьевск шәһәрендә туган.

1979 елда Мәскәү консерваториясен (Е. И. Шумилова классы) тәмамлаганнан соң, Махтумкули исемендәге Төркмән опера һәм балет театры солисты булып эшли (Ашхабад).

1995 елдан алып — Башкорт дәүләт опера һәм балет театры солисты, 2011 елдан — педагог репетиторы.

Чекирова Людмила Дмитриевна матур тембрлы көчле тавышка ия. Гастрольләр белән Рәсәй, Алмания, Польша, Төркия буйлап йөри.

## Спектакльләрдәге рольләре

* Чио-Чио-сан (Дж. Пуччини операсы; дебют, Махтумкули исемендәге Төркмән опера һәм балет театры, 1979)
* Аида (Дж. Вердиның шул ук исемле операсы)
* Ярославна («Князь Игорь», А. П. Бородин)
* Кармен (Ж.Бизеның шул ук исемле операсы)
* Шәфәкъ («Ай тотылган төндә») һ. б.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* «Яшьләр, мәдәният, үзгәртеп кору» Бөтенсоюз сәнгать фестивале дипломанты (Мәскәү, 1988).
* Төркмән ССРның Ленин комсомолы премиясе лауреаты (1985).
* Төркмән ССРның атказанган артисты (1991).
* Башкортстан Республикасының халык артисты (2000)

## Сылтамалар

* Башкирская энциклопедия —'''Чекирова''' Людмила Дмитриевна 
* http://bashkiria.prazdnik-land.ru/afisha/2010/3/22/s-lyubovyu-k-vam-lyudmila-chekirova/
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Шәхесләр:Башкорт дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:XX гасыр актерлары
Төркем:Русия актерлары
Төркем:ССРБ актерлары
Төркем:1950 елда туганнар
Төркем:18 март көнне туганнар
Светлана Хәкимова

**Хәкимова Светлана Фәрит кызы** (21 июнь 1963 ел) — театр актеры, 1991 елдан Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академиягә драма театры актрисасы. Башкортстан Республикасының халык артисты (2006).

## Биографиясе
Светлана Фәрит кызы Хәкимова 1963 елның 21 июнендә Башкорт АССРның Әлшәй районы Иске Сәпәш авылында туган.

1991 елда хәзерге Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтын (педагогы Рифкать Исрафилов) тәмамлый.

Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академия драма театрында эшли башлый һәм бүген дә хезмәтен бу иҗади коллективта дәвам итә. 

Җырчы буларак концертларда даими чыгыш ясый. Светлана Хәкимова башкорт халык җырларын һәм беренчел чиратта Салават Низаметдинов,бөек  татар композиторы Сара Садыкова, Рим Хәсәнов, шулай ук башка композиторлар әсәрләрен зур осталык белән башкара.

## Спектакльләрдәге рольләре
* Галиябану («Галиябану»),
* Сәрби («Яшь йөрәкләр» — «Молодые сердца», Ф. Бурнаш),
* Карлыгач («Карлыгач» драмасы, Баязит Бикбай),
* Лалә («Асылъяр» — «Возлюбленная», М. Фәйзи),
* Ана («Артур + Нэнси» — Ә. Дилмөхәмәтова),
* Акйондоз («Озын-озак балачак» — М. Кәрим),
* Лючия («Елый белмәгән  хатын» — Б. Э. Де Филиппо),
* Бикәй («АК пароход» — Ч. Айтматов),
* Гөлфинә («МИН — ХАТЫН — КЫЗ»),
* Альбина («БӘХЕТ ХАКЫ»),
* Гөлшат (" ИКЕ ТӨШ "),
* 3-нче («ЙОСЫФ ҺӘМ ЗӨЛӘЙХА»)

; Лирик-комик рольләре:
* Сандугач («Тиле яшьлек» — «Озорная молодость», Ибраһим Абдуллин; дебют, 1991)
* Сәрвәр («Башмагым» — Х. Ибраһимов)
* Мәрьям Иршатовна («МИН СИНЕКЕ генә БУЛАМ»)
* Марсела («Әкәмәтле сөю» — Лопе де Вега)
* Сәрия («Сөям, сагынам!..» — М. Гыйләҗев)
; Тирән драматик рольләре:

* Хәлимә («Сөю сәгате сукканда» — «В ожидании часа любви», Флорид Бүләков)
* Алтынай («Өзелгән  туй» — «Прерванная свадьба», Зинира Атнабаева)
* Негина — («Ак канатлы хыялым» — «Белокрылая моя мечта»
* Әлфия («...Шәйморатов-генерал» — «...Шаймуратов-генерал»)
* Сәлиха («ӘХМӘТЗӘКИ ВӘЛИДИ ТУГАН»)
* Гайниса («Гомер алда әле» — В. Жеребцов).

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының халык артисты (2006)
* Башкортстан Республикасының атказанган артисты (1997)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Т.Д.Бабичева Хакимова Светлана Фәрит кызы // Башкирская энциклопедия —  Уфа:  ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015-2020. — .  
* http://www.bashinform.ru/news/543787/
* http://kulturarb.ru/news/?ELEMENT_ID=27790
* http://www.moi-goda.ru/bashkortostan-v-kurse-sobitiy/aktrisa-svetlana-chakimova-dast-kontsert-v-ufe
Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары
Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:XXI гасыр актерлары
Төркем:XX гасыр актерлары
Төркем:Русия актерлары
Төркем:ССРБ актерлары
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлшәй районында туганнар
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:21 июнь көнне туганнар