Беломор петроглифлары

**Беломо́р петроглифлары** — Карелиядә, Беломор районында Выг елгасы утрауларында урнашкан борынгы чор иҗаты һәйкәлләре, безнең эрага кадәр IV—III меңьеллыкларга карыйлар..

## Гомуми мәгълүмат
«Беломор петроглифлары» археологик комплексы таш кыяларда чокылган рәсемнәрдән һәм 30-дан артык борынгы кеше яшәү урыннарыннан тора.

Беломор петроглифлары Залавруга урынында урнашкан, Выг елгасы утрауларында, Выгостров авылы янында, елганың Ак Диңгезгә кою урыныннан 6-8 км ераклыкта. Көнбатышта һәм төньякта территория су саклагычлары белән чикләнгән, көньякта Выгостров авылы һәм Сосновец — Беломорск юлы белән, көнчыгышта — Кислый Пудас агынтысы белән. Петроглифлар урнашу урынына барып җитү өчен урман юлы буенча Соновец - Беломорск юлы янындагы махсус җиһазландырылган урман юлы буйлап 1,3 км юл узарга кирәк.

Утрауларда булган археологик комплекс, федераль әһәмиятендәге петроглифларны, кеше яшәү урыннарын һәм табигать әйләнә-тирәсен саклау өчен тарихи-мәдәни максатлы статусына ия булган. А.М.Линевский тарафыннан ачылган петроглифларның яше - 4,5-5,5 мең ел.

Петроглифлар Выг елгасы астында Шойрукшин, Ерпин Пудас, Большой Малинин һәм башка утрауларда урнашкан. Барысы монда 39 төркем, аңа 2000-нән артык фигура керә, кеше, хайван, сунар, сугыш һәм ритуаль йөреш сурәтләре ачык күренә. Монда Европада иң борынгы чаңгыда кеше сурәте бар. Фигураларның үлчәме 3 см дан 3 м га кадәр, төп сан фигураларның үлчәме 15—60 см.

Казу вакытында якынча 200 мең предмет табылган булган: таш эшләнмәләр һәм аларның ватыклары, керамика ватыклары, тимер предметлар, гәрәбә һәм бронза бизәкләре һ.б.

## "Җен" эзләре

Безнең эрага кадәр 5-6 меңьеллык һәйкәле. «Җен эзләре» Беломор янында, Шойрукша утравының төньяк ахыры янында урнашкан. Бу яр буе кыясы, тамгалар һәм төрле фигуралар белән капланган — «Беломорс петроглифлары» шәһәренең төп экспонаты. Таш кыяның аскы кырые буйлап 8 ялан аяк эзе чылбыры бар. Алар шулай аталган "җен" фигурасы белән бетә, ул фигураларның төркеме белән тора. Рәсемнәрне өйрәнгән галимнәр "җен"не хуҗа яки Ходай дип саныйлар, ә рәсемнәр белән кыяны — корбан чалу урыны дип фаразлыйлар.

Җен эзләреннән якынча 400 метр көнчыгышка башка сурәтләр җыелмасы — Ерпин Пудас урнашкан.

Петроглифлар кызык җыелмаларының тагын берсе Урыннардан 1,5 км төньяк-көнчыгышта урнашкан — Иске һәм Яңа Залавругада урнашкан. Залавруга туристлар килү өчен җайланган.

## Шулай ук карагыз
* Канозеро петроглифлары
* Онега петроглифлары

## Әдәбият
* Равдоникас В. И. Наскальные изображения Онежского озера и Белого моря. — М., 1936
* Линевский А. М. Петроглифы Карелии. — Петрозаводск, 1939
* Линевский А. М. Листы каменной книги. [Повесть из жизни древней Карелии]. — [Петрозаводск]: Каргосиздат, 1939. — 80 с. — 30 000 экз.
* Савватеев Ю. А. Каменная летопись Карелии. — Петрозаводск: «Карелия», 1990. — 118 с.: ил.
* Савватеев Ю. А. Наскальные рисунки Карелии. — Петрозаводск: «Карелия», 1984. — 216 с.:
* 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Археологический комплекс «Беломорские петроглифы»
* Петроглифы Карелии
* Беломорские петроглифы 
* Петроглифы Карелии
* http://strana.ru/places/192196 
* http://vottovaara.ru/2010/karelia/karelia28_2.php
* Пляшущие человечки эпохи неолита. Загадка карельских петроглифов 
Төркем:Карелия тарихы