open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арагвиспирели

**Арагвиспирели** (тәхәллүс; чын исеме Шио Захарьевич Дедабришвили; 4 (16) декабрь 1867, Душет өязе Карисхеви (Тандилаанткари) авылы, Тифлис губерниясе — 2 гыйнвар 1926, Тифлис) —гөрҗи язучысы.

## Биография
Көнчыгыш Гөрҗистанда хәерче рухани гаиләсендә туа, балачакны крестьян мохитендә үткәрә. 1883 елда Тифлис рухи семинариясенә укырга керә, аннан 1887 елда инкыйлаб мәсләкләре өчен төшереп калдырыла, әмма 1889 елда яңадан торгызыла. 1890 елдан 1895 елга кадәр Варшава ветеринария институтында укый, анда ул яшерен студентлар оешмасы әгъзасы була. Варшавада Гөрҗистанны азат итү өчен Лига оештырганы өчен Арагвиспирели Россия империясе хакимияте тарафыннан кулга алына. Азат ителгәч һәм Гөрҗистанга кайткач, Тифлиста сугышта инспектор булып эшли, тик җәмәгатькә үзендә дуңгыз авыруы булуы турында эйкәч, җәнҗал чыгу аркасында эштән куыла.

Тбилисида Дидубий пантеонында җирләнгән.

## Иҗат
1895 елдан проза, нигездә, кыска хикәяләр яза башлый. Алар аның төрле автобиографик тәҗрибәсен чагылдыра. «Менә безнең тормыш!», «Тору», «Минем шәраб түгел, Ходай!» хикәяләрендә гөрҗи авылларына капиталистик мөнәсәбәтләр үтеп керү, иске рәвешнең җимерелүе һәм крестьяннарның авыр тормышы күрсәтелә. «Минем туган илем, йөрәгем» һәм «Богаулаган Амиран» повестьларында милли-азатлык мотивлары чагыла. Аларда язучы гөрҗи патша түрәләренең әхлакый таркалуын һәм буржуаз әхлак җәмгыятенә йогынты ясавын күрсәтә. Әлеге хикәяләр җир байлыкларын файдалану һәм шәхси бәхеткә омтылуның мөһимлеген искәртеп тора. Аның иң әйбәт новелласы итеп «Җир» (1901) санала. Новелла Себергә сөрелгән чахотка белән авыручы гөрҗи турында бәян ителгән.

Совет хакимияте тарафыннан аның иҗаты еш кына тәнкыйтькә дучар була, шуңа күрә соңгы елларда ул бик аз санда әсәрләр яза. Аның соңгы эшләреннән иң билгелесе-«Яраланган йөрәк» (1920). «Яраланган йөрәк» сентименталь ярымкөйле роман, ул кенәзнең һәм гади зәркәннең мәхәббәте турында сөйли.

## Искәрмәләр


## Чыганаклар

## Сылтамалар

Төркем:Тифлистә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Язучылар
Төркем:Гөрҗи язучылары
Лаеш гербы

**Лаеш шәһәренең тарихи гербы** — Татарстанның Лаеш районы административ үзәге гербы Лаеш шәһәре гербы.
## Герб һәм аның символикасы тасвирламасы
Лаеш шәһәре гербы югары дәрәҗәдә 1781 елның 18 октябрендә Екатерина II императрицасы тарафыннан Казан наместниклыгының башка герблары (ПСЗ, 1781, 15260 номерлы Закон) белән берлектә раслана.

Лаеш шәһәре гербының чын тасвирламасы түбәндәгечә: «Зәңгәр ҡыпда юлга чыгарга әзер торган зур бер судно, ул струг дип атала; бу шәһәрдә иң яхшы пристань урнашкан».
Калкулыкның өске өлешендә Казан наместниклыгының гербы: «Ак кырда , Казан таҗы астында канатлары кызыл кара елан».
## Герб тарихы
Лаеш 1557 елда Чакма авылы янындагы Лаеш болгар җирлеге урынында төзелгән.

1781 елда Екатерина II указына ярашлы  Лаеш Казан наместниклыгының өяз шәһәре статусын ала.

1926 елдан Лаеш авылы, 1950 елдан шәһәр тибындагы бистә..

1990 елда Лаеш Россия Федерациясенең тарихи шәһәрләре исемлегенә кертелде.

2004 елның 9 сентябрендә шәһәр статусы торгызыла.
Лаеш гербы 1781 елда иң югары расланучы герой-бозмейстер, чын статский киңәшче Волков А. А. Волков җитәкчелегендә Сенат каршындагы Герольдия департаментында төзелгән.

1859 елда, Кёне геральдик реформасы чорында, Лаеш өяз шәһәренең яңа гербы проекты эшләнә (рәсми рәвештә расланмаган):
"Очлы зәңгәр калканда  көмеш вымпеллы алтын кәмә йәзә. Гербның буш  өлешендә Казан губернасы гербы. Геоб калын көмеш стенкалы таҗ белән бизәлгән һәм Александров тасмасы һәм алтын башаклар белән әйләндереп алынган».

Совет чорында Лаеш тарихи гербы (1781 елгы) кулланылмаган.
1996 елда Мамадышның үзгәргән тарихи гербы төшерелгән значок чыгарылыа: «Көмеш очлы зәңгәр калканда алтынсу-кызыл төстәге очлыклы зур судно һәм вымпеллейөк урнаштырылган. Татарстан Республикасы гербы  буш өлешендә куелган".

Совет чорыннан соң шәһәрнең тарихи гербын торгызу турындагы карар  Лаеш шәһәре администрациясе тарафыннан кабул ителми.

2005 елның 8 декабрендә Лаеш муниципаль районы Советы карары белән Лаеш муниципаль районы гербы раслаа.

Лаеш муниципаль районы гербының нигезенә Лаеш өяз шәһәре (1781 ел) гербы алына.

## Чыганаклар
* *Винклер П. П.* Гербы городов, губерний, областей и посадов Рос. империи, внесённые в Полн. собр. законов с 1649 по 1900 г. — М., 1990;
* *О. Рево* «Гербы городов Казанской губернии», журнал «Наука и жизнь» № 11, 1976.
## Моны да карагыз
* Лаеш районы гербы
* Лаеш районы флагы
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:Әлифба буенча гербларТөркем:Татарстан гербларыТөркем:Лаеш
Зәй гербы

**Зәй шәһәре гербы** - Россия Федерациясе Зәй районының административ үзәге Зәй шәһәре гербы.

Зәй Гербы 1995 елда расланган.
Герб Россия Федерациясенең Дәүләт геральдия регистрына һәм Татарстан Республикасының Дәүләт геральдия реестрына кертелмәгән.
## Герб һәм аның символикасы тасвирламасы
Зәй гербы — лалә чәчәге рәвешендә геральдик калкан, ул язгы табигатьнең уянуын һәм шәһәрнең яңаруын символлаштыручы лалә чәчәге рәвешендә сүрәтли.
Гербның үзәк образы — кызыл фонда канатлы барс сурәтенең яртысы (Татарстан гербының бер өлеше). Уң якта яшел-кызыл фонда кәгазь һәм каз каурые, алар районда борынгы заманнардан башлап күренекле язучылар (Кол Гали) барлыгын аңлата.

Аста, яшел төс фонында, борынгы төрки халыкларның билгесе тамга куелган. Бу Зәй шәһәренең борынгы тарихы булуын аңлата. Аста ГРЭС сурәтләнгән - Россиянең иң эре станцияләренең берсе.

Балык сурәте табигать байлыгын символлаштыра.

Төсләрнең символик мәгънәләре:кызыл төс — җитлеккән, энергия, көч, тормыш, районның һәм Зәй шәһәренең тормыш сәләте; яшел төс — яз, басу-кырлар яшеллеге, бөтен тереклекне яңадан торгызу; ак төс — ниятләрнең, ниятләрнең чисталыгы; зәңгәр төс — су запаслары байлыгы.

## Герб тарихы

1995 елда Зәй шәһәренең һәм Зәй районының гомуми гербы раслана, әмма герб проекты Татарстан Республикасы Президенты каршындагы геральдия советы тарафыннан расланмай, мәсәлән, гербта ак барс киселгән, бу белгечләр фикеренчә ярамый.

Зәй районы гербының яңа варианты 1995 елгы гербта эшләнә һәм Зәй муниципаль районының 99 нчы Советы карары белән раслана, шул ук вакытта Зәй шәһәренең гербы буенча карар кабул ителми, шулай итеп, 1995 елда Зәй шәһәре гербы үзгәрешсез кала.

## Моны да карагыз
* Зәй районы гербы
* Зәй районы флагы
## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* *Винклер П. П.* Гербы городов, губерний, областей и посадов Рос. империи, внесённые в Полн. собр. законов с 1649 по 1900 г. — М., 1990;
* *О. Рево* «Гербы городов Казанской губернии», журнал «Наука и жизнь» № 11, 1976.
## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:Әлифба буенча гербларТөркем:Татарстан гербларыТөркем:Зәй
Метарейтинг

**Metaratings.ru** (яки **Метарейтинг)** ― Мәскәүдә (Россия) урнашкан, спорт буенча букмер конторалары, ставкалар һәм фаразлар  турындагы  инглиз һәм рус телләрендәге спорт интернет-порталы. «Алтын сайт 2020» премиясе лауреаты.

## Тарихы
2018 елның 24 декабреннән эшли. Баш мөхәррире: Сергей Бреговский. Төбәк версияләре: Беларусия, Россия (metaratings.ru), АКШ, Таҗикстан, Үзбәкстан, Украина (meta-ratings.com.ua). Футбол, хоккей, киберспорт кебек спорт өлкәсендә махсуслаша.

«Медиалогия» компаниясе тикшеренүләре буенча, Метарейтинг 2020нче елда спорт өлкәсендә иң күп күчермә китерелгән иң яхшы 20 массакүләм мәгълүмат чаралары арасында 10нчы урында тора.

## Бүләкләре
* «Алтын сайт 2020» премиясе лауреаты ― «Стартап сайты» номинациясендә махсус призға ия.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Рәсми веб-сайт

Төркем:Спорт журналистикасы
Төркем:Спорт
Ташмөхәммәд Сәйфуллин

**Ташмөхәммәд Сәйфуллин** ― морза,  (1866―1882 елларда  Себер хәрби гимназиясе) укытучы.

Атасы Хәсән Сәйфуллин Чар өязендәге Әйшияз авылыннан хезмәтле татар, урыс һәм татар телләрен белүе белән 1789 елда  тәрҗемәче буларак җибәрелә .
 
1828―1834 елларда Казан гимназиясендә белем ала. Бу гимназияне бетергән беренче мөселман укучы дип санала.
 
1834―1840 елларда Казан император университетында укып тәмамлый .

1840 елда  мәктәбендә хезмәт итә башлый.

1848 елдан Себер кадет корпусында татар теле укытучысы итеп билгеләнә.

1849 елда ― "надворный советник", 1852 елдан ― "коллежский советник" дәрәҗәләрен ала . 1862 елда "статский советник" дип күрсәтелгән .

1876 елның августында Себер хәрби гимназиясенең юбилей бәйрәмендә укытучылар исемлегендә күрсәтелгән .

Хезмәте өчен 3нче дәрәҗә Изге Анна һәм 2нче дәрәҗә Изге Станислав орденнары, морзалык (дворянлык) белән бүләкләнә.

## Сылтамалар
*   Таш Магомет Сейфуллин был первым инородцем, окончившим Казанскую гимназию (1834 г.)

## Искәрмәләр


Төркем:Татар теле укытучылары
Төркем:Беренче Казан ирләр гимназиясен тәмамлаучылар
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Низамия (мәдрәсә, Әстерхан)

**«Низамия»** — Әстерхан шәһәрендәге җәдиди мәдрәсә, Түбән Идел буенда яшәүче мөселманнар өчен төп уку йорты булып торган.

## Тарихы
Мәчет 1831 елда татар бае Нураши Ниязов яки башка версия буенча Ибраһим Ниязов тарафыннан Әстерхан шәһәрендә Яшел мәчет төзелә.  1898 елда нугай һәм татар мәгърифәтчесе Габдрахман Гомәри Яшел мәчетнең имам-хатыйбы һәм мөгаллиме була. Мәчет каршында 1895 елда «Низамия» мәдрәсәсе төзелә һәм «Мәрҗани» диварларында туган идеяләрне һәм ниятләрне тормышка ашырып, җитди укыту уңышларына ирешә, шул рәвешле шәһәр һәм губерна мөселманнары арасында лаеклы хөрмәт һәм популярлык казана. Күренекле татар реформаторларының фикердәше һәм якын тарафдары буларак, Габдрахман Гомәри Әстерханда заманча методикалар һәм укыту әдәбияты кулланып системалы рәвештә алып барылган яңа төр мәдрәсәне оештыра. Әлеге уку йортының сыйныфлары махсус мебель, кара такталар һәм гомуми белем бирү мәктәпләре өчен хас булган башка кирәк-яраклар белән җиһазландырылган була. Үз шәкертләре өчен педагог мөселман матбугаты язып, яңа методик дәреслекләр сатып алган. Биредә татарлар гына түгел, лезгиннар, казахлар, төркмәннәр һәм башка халыклар да укыган.

Ул үзе ислам тарихы, гарәп грамматикасы буенча алдынгы кулланмалар авторы, фәнни фольклористикада үз каләмен сынап караган, нугайларның фундаменталь тарихы өчен материаллар туплаган.

Асылда, «Низамия» мәдрәсәсе Түбән Идел буенда, Казакъ далаларында һәм Кавказда җәдид идеяләрен тарату чыганагы булып торган. XX гасыр башында Россия империясенең төрле губерналарында мәхәллә имамнары булып Габдерахман Гомәровның 30дан артык укучысы хезмәт иткән.

Биредә педагог үз тәрбияләнүчеләренә биргән киң кырлы белем төбәктә дөньяви интеллигенция барлыкка килүгә ярдәм иткән. Алар арасында: укытучы, журналист, фольклорчы, драматург Габделхәмид Җанибәков, язучы Басыйр Абдуллин, шагыйрьләр Бәдретдин Мостафин, Габбас Душимев, тарихчы Бикбулат Сәлиев һәм башкалар бар.

1917 елда мәдрәсә ябыла.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* «Татарская энциклопедия» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002-14

Төркем:Әстерхан уку йортлары
Төркем:Россия мәдрәсәләре
Нугай мәчете (Әстерхан)

**Нугай мәчете** (*Яшел мәчет*, Революциягә кадәр «12-нче номерлы» булып йөргән) — Әстерхандагы бүгенге көнгә кадәр сакланып калган борынгы мәчет. 

## Тарихы
Нугай мәчете, яисә Нугай-мәчет үз исемен мәхәлләгә керүче якын тирәдәге авылларда яшәүче нугайлардан (йорт татарлары, карагашлар) ала. Бу мәчет Әстерхандагы бердәнбер нугай архитектура һәйкәле булып тора. Халык аны агач диварларының яшел төстәге буяу белән буялуы аркасында «Яшел мәчет» дип атый, ләкин тарихи яктан Тияк бстәсенең Идел буе Затоны (ягъни бу бистәләрдән көньяктарак) буенда сузылган мәчет шулай дип атала.

Мәчет архив мәгълүматларына караганда, 1830 елда төзелгән һәм Совет чорында эшли биргән. Архив мәгълүматларына караганда, XX гасыр урталарында мәчет мәхәлләсе 250-300 кеше тәшкил иткән, ә бәйрәм көннәрендә мәчеткә 2000-500 кеше йөргән. 

Мәчетнең Имам-хатыйбы инде 20 елдан артык Юныс хәзрәт (Нәбиуллин) булып тора. 

Әстерхан шәһәренең Казан урамында 21 йорт адресы буенча урнашкан.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Путеводитель по татарской истории в памятниках архитектуры. Мечети, медресе, купеческие дома и целые слободы, где жили, торговали, учились и молились татары со Средневековья до XX века.

Төркем:Әстерхан мәчетләре
Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Лалиони

**Лалиони** (гөр. ლალიონი, чын исеме һәм фамилиясе Арсен Антонович Мамулашвили, 23 гыйнвар 1866, Двабзу, Кутаис губернасы-17 сентябрь 1918, Тифлис)—гөрҗи язучысы-беллетрист.

Шагыйрь Иосиф Гришашвилиның туган абыйсы.

## Биография
Вак-төяк дворянының улы. Әтисен балачагында югалтып, фәкыйрьлелектә яши. 

Тифлис укытучылар семинариясен тәмамлый. Аны тәмамлаганнан соң Шомах һәм Нахичеванида укытучы булып эшли. 1897 елдан Тифлиста яши һәм эшли.

Беренче әсәре — «Юлбасар Давладзе» повесте - «Моамбе» журналында 1895 елда басыла.

Авылда класслы таралышу, дворянлыкны мәсхәрәләү һәм капиталистик мөнәсәбәтләр үсеше («Юлбасар Давладзе») турында яза. Крестьяннарның патриархаль традицияләрен, аларның наданлыгын, аларның иске көнкүрешенең шәҗәрәсен тәнкыйтли. Реакция чорында (1905-1906) Гуриядә җәза отрядларының кырыс картиналарын тасвирлый.

1918 елның 26 маенда Гөрҗистан бәйсезлеге декларациясен имзалый.

Дидубий пантеонында җирләнгән.

## Хәтер
Тбилисида Лалиони яшәгән һәм эшләгән өйдә мемориаль такта куелган.

## Библиография

* «Юлбасар Давладзе»// Моамбе. — Кн. IV—V. — 1895 (гөрҗи тел.)
* Цулукидзе А. Инша. — Тифлис, 1927 (гөрҗи тел.)

## Әдәбият

* Цайшвили С.Талантлы язучы / / Көнчыгыш таңы.  — 1948. — № 89.

## Искәрмәләр


## Тышкы сылтамалар
* საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918—1921)
Төркем:23 гыйнвар көнне туганнар
Төркем:1866 елда туганнар
Төркем:Кутаис губернасында туганнар
Төркем:1918 елда вафатлар
Төркем:Гөрҗи язучылары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Яшел мәчет (Әстерхан)

**Яшел мәчет** (*Йорт мәчете, №8*) — Әстерхан шәһәрендә урнашкан агач мәчет. Бина элеккеге Царево Бистәсендә (татарча атамасы — Бигрәтияк) урнашкан. 

## Тарихы

Мәчет 1831 елда татар бае Нураши Ниязов яки башка версия буенча Ибраһим Ниязов тарафыннан төзелгән була. Бу мәчет мәхәлләсенә якын тирәдә яшәүче йорт татарлары һәм карагашлар керә. 1898 елда нугай һәм татар мәгърифәтчесе Габдрахман Гомәри Яшел мәчетнең имам-хатыйбы һәм мөгаллиме була. 1901 елда мәхәллә кешеләре 204 ир-ат һәм 202 хатын-кыз булган. Мәчет каршында «Низамия» мәдрәсәсе һәм хатын-кызлар өчен мәчет була,  1895 елда ачылган «Низамия» мәдрәсәсе «Мәрҗани» диварларында туган идеяләрне һәм ниятләрне тормышка ашырып, җитди укыту уңышларына ирешә, шул рәвешле шәһәр һәм губерна мөселманнары арасында лаеклы хөрмәт һәм популярлык казана. Күренекле татар реформаторларының фикердәше һәм якын тарафдары буларак, Габдрахман Гомәри Әстерханда заманча методикалар һәм укыту әдәбияты кулланып системалы рәвештә алып барылган яңа төр мәдрәсәне оештыра. Әлеге уку йортының сыйныфлары махсус мебель, кара такталар һәм гомуми белем бирү мәктәпләре өчен хас булган башка кирәк-яраклар белән җиһазландырылган була. Үз шәкертләре өчен педагог мөселман матбугаты язып, яңа методик дәреслекләр сатып алган.

1938 елда Сталинград өлкәсе башкарма комитеты карары буенча мәчет ябыла һәм билгеләнеше буенча файдаланылмыйча тулай торак, поликлиника булып кулланылган.

2012 елда торгызыла башлый һәм 2022 елның 10 июнендә төзекләндерелеп ачыла. Ул Менжинский урамындагы 90 йорт адресы буенча урнашкан.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Забытая астраханская мечеть

## Әдәбият
* Путеводитель по татарской истории в памятниках архитектуры. Мечети, медресе, купеческие дома и целые слободы, где жили, торговали, учились и молились татары со Средневековья до XX века.

Төркем:Әстерхан мәчетләре
Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Арча гербы

**Арча шәһәренең тарихи гербы** - Россия Федерациясенең Арча районы административ үзәге Арча шәһәренең гербы.
## Символиканы тасвирлау һәм нигезләү
Арча шәһәре гербы югары дәрәҗәдә 1781 елның 18 октябрендә императрица Екатерина II тарафыннан Казан наместниклыгының башка герблары (ПСЗРИ, 1781, 15260 номерлы Закон) белән берлектә раслана.

Арча шәһәре гербының чын тасвирламасы болай ди: «Көмеш кырда өч манарасы булган имән урманнан кисеп алынган кирмән, чыннан д, хәзер дә шул шәһәрдә бар. Калканның өске өлешендә Казан наместниклыгының гербы: «Казан таҗы астында ак кырда кызыл канатлы кара елан.»

## Тарих
Рус елъязмаларында беренче тапкыр Арча ныгытмасы турында 1497 елда телгә алына. 1606 елда Арча рус ныгытмасы була.
1781 елда Екатерина II указы белән Арча өяз шәһәре статусын ала.

1781 елда иң югары расланучы Герб Арча герольдмейстер А. А. Волков җитәкчелегендә Сенат каршындагы Герольдия департаментында төзелә. 1864 елда, Кёне геральдик реформасы чорында, Арча өяз шәһәренең яңа гербы проекты эшләнә (рәсми рәвештә расланмаган): «Көмеш калканда - 3 манаралы кара кирмән, шуларның урта манарасы биегрәк, ачык капкалы. Гербның буш өлешендә Казан губернасы гербы. Ике кисечкән алтын чүкеш  Александров тасмасы белән бизәлгән.»

Совет чорында Арча шәһәре гербы (1781 ел) файдаланылмый.

1926 елда Арча авыл була. 1938 елда шәһәр тибындагы бистә дип үзгәртелә, 2008 елда шәһәр статусын ала..
1995 елда Арчаның үзгәргән тарихи гербы белән сувенир значогы чыгарыла: «Көмеш калканда яшел тәрәзә буендагы өч манаралы башня һәм кара ишекле агачтан эшләнгән алтын ныгытма. Татарстан Республикасы гербы калканының буш өлешендә».

Совет чорыннан соң шәһәрнең тарихи гербын торгызу  турындагы карар  кабул итмелми.

2006 елның 17 мартында Арча район Советы карары белән Арча муниципаль районы гербы раслана.

Арча муниципаль районы гербы нигезенә Арча өяз шәһәренең (1781 елда) тарихи гербы алына.

## Чыганаклар
* *Винклер П. П.* Гербы городов, губерний, областей и посадов Рос. империи, внесённые в Полн. собр. законов с 1649 по 1900 г. — М., 1990;
* *О. Рево* «Гербы городов Казанской губернии», журнал «Наука и жизнь» № 11, 1976.
## Моны да карагыз
* Арча районы гербы
* Арча районы флагы
## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
## Чыганаклар
* Союз геральдистов России

Төркем:Әлифба буенча гербларТөркем:Татарстан гербларыТөркем:Арча
Искәндәр Сәйфуллин (1861)

**Искәндәр Ташмөхәммәд улы Сәйфуллин** - Русиянең һәм Әзербайҗанның хәрби хезмәткәре.
1861 елда Омски шәһәрендә туган.

1881 елда Себер хәрби гимназиясен бетереп хәрби хезмәткә алына. 1883 елда Александр хәрби училищесын бетерә.

Беренче дөнья сугышында катнашкан.
1919 елдан Әзербайҗан армиясендә хезмәт итә.

1920 елда Баку янында большевик тарафларыннан атып үтерелә.

## Гаиләсе
Хатыны - **Гаишә Йосыпова**, морза Еникеевның кызы.

Балалары: 
* **Әбубәкер Сәйфуллин** (3.05.1893 — 1960)  - хәрби, полковник. Беренче дөнья сугышында катнашкан. 1915 елда яралган. Төркиядә вафат.
* **Исламбәк Сәйфуллин** (9.07.1895 — 1969) - хәрби, полковник. Беренче дөнья сугышында катнашкан. Парижда вафат.
* **Вәлидә**,   1901 елның 29 декабрендә туган.

## Сылтамалар
*   Сейфулин Искандер Таш-Мухамедович

## Искәрмәләр
Бойс Һаре Кришна Ашрамы

**Бойс Һаре Кришна Ашрамы һәм Ведик Мәдәни Үзәге** Америка Кушма Штатларында Айдахода, Бойста, Бойс Дәүләт Университеты янында әгъзаларның йортларының берсендә ачылган булган. Шуңа кадәр шәһәрчектә Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте ашрамы булмаган. Биредәге мәктәп һәм колледжлардан укытучылар һәм профессорлар элеккеге ашрамда еш укытканнар.
1999 елда ике кирпеч дуплекс арасында яңа ашрам корылган булган. Тәмамланган ашрам 1999 елның августында ачылган булган һәм Бойс мэры Брент Коулз җәмәгать ачуын билгеләү өчен тасманы кискән. Алтыннан башка, дуплекслар һәм күрше йортлар белән ашрамның кирпеч экстерьеры кушыла. Тыштан Көнчыгыш йогынтысы күзгә чагыла.
Ашрамны Бойс архитекторы Брюс Поу төзегән булган. Алтын гөмбәз, буялган түшәм һәм бай мозаикалы тәрәзәләрне барысын да асаба осталар ясаган булган. Ашрам үзәгендә Һиндстаннан, Җайпурдан тик агачыннан киселгән алтарь урнашкан һәм тугърылар тарафыннан ул Илаһның төп Илаһлары Шри Шри Радһа-Банкебиһариның сыену урыны булып таныла. Ашрамның көньяк ягында Меридадан рәссам Майкл Бут тарафыннан мозаика пыяла тәрәзәсе, ул  "Ун инкарнация"не сурәтли.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар
*ISKCON Boise Hare Krisna Temple and Vedic Cultural Center 
*International Society for Krishna Consciousness

Төркем:Гаудия-вайшнавизм
Минзәлә сөйләше

**Минзәлә сөйләше** — татар теленең урта диалекты сөйләшләре төркеме. Элеккеге Минзәлә өязе исеменнән (үзәге Минзәлә шәһәре була) иүз атамасын ала. Минзәлә сөйләше урта диалектның Казан төркеме белән бергә заманча татар теле нигезенә яткан. Бу иң өйрәнелгән сөйләшләрнең берсе: аның үзенчәлекләрен А.Г. Бессонов, Җ. Алмаз, Ә. Әфләтунов, Н.Ф. Катанов, Л. З. Җәләев, Л.Мәхмүтова, Д.Б. Рамазанова, Ф.С. Баязитова, И.С. Насипов, М.Р. Булатова һ. б. өйрәнгән.

## Таралышы

Татарстанның көнчыгыш (Әгерҗе, Бөгелмә, Зәй, Азнакай, Сарман, Баулы, Минзәлә, Мөслим, Әлмәт, Актаныш), Удмуртиянең Малая Пурга, Алнаш, Башкортстанның көнбатыш (Бишбүләк, Благовар, Борай, Бәләбәй, Дүртөйле, Илеш, Кармаскалы, Краснокама, Кушнаренко, Миякә, Мәләвез, Стәрлебаш, Стәрлетамак, Туймазы, Федоровка, Чакмагыш, Чишмә, Шаран, Янавыл, Әлшәй) районнарында таралган.

## Үзенчәлекләре

Минзәлә сөйләшүенең иң характерлы үзенчәлекләре булып 1)  [d]~[з] тәңгәллеге, әдәби телдәге  [з] урынына [d] авазу куллану тора, бу аваз башкорт телендәге [ҙ] авазына якын тора. Минзәлә сөйләшүендә (аның барлык ассөйләшләрендә дә) мишәр диалектына хас өй>ү дифтонгының монофтонизациясе күзәтелә.

Сөйләштә иске татар әдәби теленә хас күренешләр күзәтелә. Иске татар әдәби теле белән уртак формалар  хәзер дә локаль фольклор әсәрләрендә актив кулланыла.

Минзәлә сөйләше төрле сөйләшүләрнең, катнаш телләрнең йогынтысында була, шуның нәтиҗәсендә төрле территорияләрдә аерым регионнарны бер-берсеннән аерып торучы теге яки бу үзенчәлекләре барлыкка килә. Минзәлә сөләше төп, әгерҗе, яңавыл һәм бәләбәй ассөйләшләренә бүленә.

## Чыганаклар
* Татар халык сөйләшләре: Ике китапта: Беренче китап / Ф.С. Баязитова, Д.Б. Рамазанова, Т.Х. Хәйретдинова һ.б. - Казан: Мәгариф, 2008. - 463 б.
* Рамазанова Д.Б. Татар теленең Урта Кама тирәсендә таралган сөйләшләре: дис.канд. филол. наук. Казан, 1968. 519 б.
* Рамазанова Д.Б. К вопросу о формировании белебеевского подговора мензелинского говора татарского языка // Исследования по исторической диалектологии татарского языка. Казань, 1979. С. 4–43.
* Рамазанова Д.Б. Формирование татарских говоров юго-западной Башкирии. Казань: Татар. кн. изд-во, 1984. 191 с.
* Рамазанова Д.Б. К истории формирования татарских говоров северозападной Башкирии (по данным архивных и исторических источников) // Исследования по исторической диалектологии татарского языка. Вып.3. Казань, 1985. С. 5–36.
* Махмутова Л.Т. О татарских говорах северо-западных районов Башкирской АССР (по материалам экспедиций 1954–57) // Материалы по татарской диалектологии. Вып. 2. Казань, 1962. С. 57–85.
* Миржанова С.Ф. Этнолингвистические процессы на северо-западе Башкирской АССР // Развитие языков и культур народов СССР в их взаимосвязи и взаимодействии. Уфа, 1976. С. 235–243.

Төркем:Минзәлә сөйләше
Төркем:Татар теленең урта диалекты
Искәндәр Сәйфуллин

**Искәндәр Сәйфуллин**:
* Искәндәр Сәйфуллин (1861―1920), һөнәри хәрби (офицер), РИ һәм Азәрбайҗанның хәрби хезмәткәре.
* Искәндәр Сәйфуллин (1955), архитектор, Тукай премиясе иясе (2012).
Сәлимхан Әхмәтханов

Сәлимхан Миңнехан улы Әхмәтханов (1949 елның 1 декабре ― 14 апрель 2006) - өченче чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты. РФ һәм Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре.
## Белеме
1977 елда «инженер-механик» белгечлеге буенча Казан авыл хуҗалыгы институтын, 1993 елда «югары категорияле менеджер» белгечлеге буенча Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Мәскәү халык хуҗалыгы академиясен тәмамлаган.

## Хезмәте
1966-1973 елларда Сарман районы «Тукай» совхозында ташчы, тракторчы, слесарь, бухгалтер, механик булып эшли. 1973-1986 елларда ― Мөслим районы  «Шуган» совхозы баш инженеры, директоры. 1986-1987 елларда ― Татарстан АССР Яңа Чишмә районы район план комиссиясе рәисе, район Советы башкарма комитеты рәисе урынбасары. 1987-2000 елларда — Сарман районы «Петровский» совхозы (1989 елдан «Петровка» агрофирмасы) директоры, аннары ―  «Петровский» акционерлык җәмгыяте (холдинг компаниясе) генераль директоры.

## Сәяси эшчәнлек
Халык депутаты, РФ Югары Советы әгъзасы (1991-1993), Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты (1995-2000) итеп сайланган.

1999 елның декабрендә 24 нче номерлы сайлау округы буенча РФ Дәүләт Думасы депутаты (Яр Чаллы, Татарстан) итеп сайлана, «Халык депутаты» төркеме әгъзасы, Дәүләт Думасының экология комитеты әгъзасы була.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Сарман районы энциклопедиясе. 1нче китап (төзүче-мөхәррире Дамир Гарифуллин). Яр Чаллы: «Идел-йорт» нәшрияты, 2000, 21нчсе бит.

## Тышкы сылтамалар

* Профайл на сайте Государственной думы
* Ахметханов Салимхан Миннеханович

## Моны да карагыз

Төркем:Татарстан Дәүләт Советы депутатлары
Төркем:Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутатлары
Төркем:Татарстан сәясәтчеләре
Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:Россиянең атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре
Төркем:Ширкәт җитәкчеләре
Липка татарлары күтәрелеше

**Липка татарлары күтәрелеше** () — 1672 елда Речь Посполитая җирлегендә урын алган татар зыялыллары күтәрелеше. Күтәрелүчеләрнең күбесе соңрак Төркиягә күченәләр, бер өлеше соңрак әкренләп Польшага әйләнеп кайталар. 1672 елгы вакыйгалар татарлар күтәрелешенең беренче очрагы була.

## Белешмә мәгълүмат
Швед басуыннан соң татар (липкалар) җәмгыятенең хәле Речь Посполитаяда начарлана бара. Литвада Россия оккупациясе һәм Украинадагы казаклар восстаниесе аркасында күп кенә татар гаиләләре үз мөлкәтен һәм акчаларын югалткан, бу аларның Польша җиренә көчле миграциясенә китергән. Моннан тыш, ул вакытта Госман җирләрендә яулап алынган ялланган татар гаскәрләре талаулар ясый, бу исә мөселманнарга тискәре карашны көчәйтә.

Репрессия кысаларында татарларга команда функцияләрен йөкләү тыела, ә дин тоту иреге Россиянең төп өлешендә мәчетләр төзүне тыю белән чикләнә. Ләкин, шул ук вакытта Киев кнәзе Владимир Святославичның Киев халкын чукындырган гына түгел, озак та үтмичә, үзе ислам кабул иткәнлеге билгеле. Шуңа да карамастан, татарларга акча түләнми. 1669 елда король Михал Корибут Вишневецкий конфирмациясеннән соң да хәл яхшырмый, татарларның гамәлдәге хокуклары, аларга дворянлык шартларында җир алу хокукы торгызылып, дворянлык хокукларына якын хокуклар бирелсә дә.

## Фетнә
Беренче дулкынланулар 1671 елның кышында, ноябрь һәм декабрьдә беренче гаскәрләр төрек лагерена барганда, ә киләсе елның язында ун ике татар зыялысы Речь Посполитаяга каршы баш күтәрәләр һәм Төркиягә күчәләр. Восстание белән капитан Александр Крычинский җитәкчелек итә. Ел дәвамында корона армиясендщ калган барлык татар зыялылары баш күтәрүчеләр ягына чыга, ә Литва армиясенең бер өлеше тугры кала. 1672 елның октябрендә Бучачада тынычлык килешүе имзалана, анда Польша Республикасы аларга үз гаиләләре һәм милке белән Төркиягә имин эмиграция хокукын гарантияли, ә калган халык өчен - дин иминлеге һәм иреген игълан итә.

## Фетнәчеләрнең кайтуы
1773 елның гыйнварында ук баш күтәрүчеләр отрядларында Төркиядә хезмәт итү шартларыннан канәгатьсезлек арта бара, һәм киләсе елда бу отрядлар Польша бердәмлегенә хезмәт итәргә омтыла, июнь аенда Гетман Собеский илчесе белән сөйләшүләр уза. Хотин кампаниясе башланганнан соң, кайбер капитан командирлары Польшага каршы восстание лидеры Крычинскийны үтерәләр.

1676 елның 16 октябрендә Журавнода тынычлык килешүе төзелә, шуннан соң татарларга үзләре яшәргә теләгән илне сайларга рөхсәт ителә. Ул вакытта берничә йөздән алып берничә мең кеше Төркиядән китеп, Польша чигендә үк тоткарлана. Шул ук вакытта хәзер Польша хезмәтенә кайтучылар өчен амнистия игълан итә, ә бер елдан соң элеккеге татар өстенлекләрен раслый һәм иске мәчетләрне торгызырга рөхсәт итә.

Ян III Подолиягә һәм Молдавиягә (1686 һәм 1691 елларда) яулары барышында татарлар Польша армиясенщ кайта. Карловицкий килешүеннән соң әле Төркия Армиясендә хезмәт иткән татарлар яңа поляк чигенә күчереләләр.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* Bunt Lipków. 2005-2007 Katolicka Agencja Informacyjna. Wszelkie prawa zastrzeżone. 

Төркем:Липка татарлары
Төркем:Польша тарихы
Иоанн-Зосим

**Иоанн-Зо́сим** (гөр. იოანე-ზოსიმე; якынча 990 елда вафат булды)—гөрҗи христианнары монахы, дин әһеле, каллиграф һәм гимнограф. Аның тормышы турында мәгълүматлар аз, нигездә, аның Фәлистыйнада изгеләнгән Савва лаврасында һәм Синайдагы Изге Екатерина монастыренда булуы турында мәгълүм. Иоанн-Зосимның танылган хезмәтләренә әдәби характердагы кулъязмалар, «Васыять» шигыре, шулай ук мистик характердагы «Гөрҗи телен мактау һәм олылау» гимны керә.

## Биография
Иоанн-Зосим турында биографик мәгълүматлар бик аз. Аның эшчәнлеге 949-956 елларда ясалган Фәлистыйн лаврасы һәм 956 елдан Синайдагы Изге Екатерина монастыре белән бәйле. Иоанн-Зосим бу монастырьларның гөрҗи җәмгыятьтенең тәрбия итучесе һәм рухи остазы була. Аның юнан телен яхшы белүе шулай ук билгеле. Иоанн-Зосимның сәламәтлеге начар булган дип санала, чөнки кулъязмаларның берсендә ул еш кына начар күрүенә һәм йомшаклыгына зарлана. Шулай ук аның тулысынча үзен дини эшчәнлеккә багышлавы билгеле. 

## Кулъязмалар

Иоанн-Зосим язган иң иртә кулъязма 949 елда датлаштырылган, иң соңгысы — 987 ел. Ул язган кулъязмаларның күбесе әдәби характерда була. Православие энциклопедиясе Иоанн-Зосим кулъязмалары Гөрҗистанның рухи мәдәниятенә зур өлеш кертүен билгеләп үтә. 

Иоанн-Зосим Иерусалим гыйбадәт кылу чинына ия була. Иоанн-Зосим җыентыкларында яңа гореф-гадәтләрне Иерусалим әдәби практикасына туры китерү омтылышы чагыла. 

Шундый җыентыкларның берсе — «Барлык бәйрәмнәр, яңа һәм иске җырлар, сәгатьләр — барысы да унике, гөрҗи һәм изге Савва халкы һәм тулы короникон» дип аталган. Анда Фәләстыйн һәм гөрҗи гимнографиясе турында кыйммәтле белешмәләр бар. Борынгы әсәрләрнең күбесе җыентык составына керү нәтиҗәсендә генә сакланып калган.

Бу җыентык Иоанн-Зосимга язылган «Васыять» шигыре белән тәмамлана. «Васыять» шаиры 16 катлаулы шигырь күләмендә язылган. Шулай ук ул акростих булып торуы билгеле: һәр строфаның беренче һәм соңгы хәрефләрен укыганда, Изге Георгий исеме килеп чыга. Шаири күләме соңыннан Руставели Шота иҗатында үсеш ала.

## «Гөрҗи телен мактау һәм олылау»
Бу мистик гимн берничә исем белән билгеле: «Гөрҗи телен мактау һәм олылау» («Гөрҗи теленә мактау һәм дан»), «Гөрҗи телен мактау» («Грөҗи теленә мактау») һәм «Гөрҗи теле». Гимн нумерологик символларга һәм библей аллюзияләренә бай. Гимн Синайда киң тарала һәм гөрҗи телен бәйрәм итүнең дини традициясенә нигез булып тора. Күпчелек галимнәр гимнның авторы Иоанн-Зосим дип саный.
Төркем:Шагыйрьләр
Төркем:Монахлар
Төркем:Дин әһелләре
Гожув-Велькопольски мөселман дини җәмгыяте

**Гожув-Велькопольски мөселман дини җәмгыяте** () — Польшадагы мөселман дини берлеге составына керүче Гожув-Велькопольскийдагы штаб-квартирасы белән мөселман оешмалары берәмлеге.

## Тарих
Икенче бөтендөнья сугышына кадәр мөселман җәмгыятьләре рәсми татар мәхәлләләре булган һәм Польшада мөфтинең Вильнюстагы резеденциясе белән Мөселман дини берлегенә буйсынган.  Икенче бөтендөнья сугышыннан соң, Новогрудоктагы иң зур мөселман җәмгыятенең 400гә якын әгъзасы, 1935 елгы халык санын алу нигезендә, 717 тарафдар исәпләнә, алар Гожув-Велькопольскига караган. Алар Яжув-Яниц районында хәзер дә «Татар тавы» дигән исем йөртә торган урында урнашкан.

1959 елның ноябрендә Польшаның Халык Республикасында мөселманнарның дини берлеге Зелене-Гурада губерна милли советы Президиумының дини бүлегенә Гожув-Велькопольскийда мөселман дини берләшмәсе төзүгә ризалык бирү үтенече белән мөрәҗәгать итә һәм шул ук елны 12 декабрендә рөхсәт ала. Штаб-фатир сыйфатында Сөләйман Лебедев йорты (муниципалитетның үз урыны булмый) күрсәтелгән, ә рәисе итеп Мостафа Шәехидевич билгеләнгән. 1945 елның җәендә Гожув-Велькопольскигә Новогрудоктан 100 гә якын татар гаиләсе белән килгән имам Бәкер Родкевич коммунаның беренче җитәкчесе була. Дога кылулар имам йортында үткән. Алар янына шушы җирлектәге башка шәһәрләрдән дә дин тотучылар да килгән: Витницы, Тшцянка, Слубицедан, чөнки коммунага төньяк - көнбатыш Польша татарлары, төгәлрәге Кошалин, Познань, Щецин һәм Зелеен Гуе провинцияләре татарлары кергән. 1965 елда коммунаның халкы 218 кеше булган. 1969 елда Щецында яшәүче татарлар үз җәмгыятьләренә нигез салалар, ул ике елдан соң югары мөселман берлеге коллегиясе карары белән Любавка гмины белән берләшә. 1984 елга кадәр Госувга күчерелә.

1993 елдан муниципалитет рәисе итеп Розалия Александрович билгеләнә һәм аны 2007 елга кадәр җитәкли. 2008 елда аның вафатыннан соң яңа рәис сайланмый һәм муниципалитет эшчәнлеге туктатыла. 2012 елда Гожув-Велькопольски мөселман дини җәмгыяте таркала.

## Чыганаклар
* Janusz Kamocki, Ali Miśkiewicz, Tatarzy słowiańszczyzną obłaskawieni, Kraków 2004, ​ISBN 83-242-0287-0​, s. 98-100
* Krzyżanowski P. J. Działalność muzułmańskiej gminy wyznaniowej w Gorzowie Wielkopolskim w świetle materiałów archiwalnych s. 310-334
* Krzyżanowski P. J. Osadnictwo tatarskie w Gorzowie Wielkopolskim NURT SVD 2 2017 s. 43-59

Төркем:Липка татарлары
Төркем:Татар оешмалары
Александр Еляшевич

**Александр Еляшевич** (1902 елның 22 мартында Вильнюс — 18 август 1978, Гданьск) — татар милләтле Польша армиясе кавалериясе майоры.

## Яшьлек
Ул борынгы татар дворяннары нәселеннән булган, аның вәкилләре Литвага Россия империясе армиясе капитаны бөек князь Витольд Иоанн улы идарәсе чорында ук күченеп килгәннәр. 1912-1919 елларда Псковта, аннары Киевта кадет корпусын тәмамлый. 1923 елда офицер кавалерия училищесын тәмамлый. 1925 елга кадәр серб чик сакчылыгында хезмәт итә, аннан соң Польшага кайта.

## Хәрби хезмәте
1925 елда Польша армиясенә алына, анда Грудзендзеда Офицер кавалерия мәктәбенә укырга керә. 1928 елда Вильнюс гарнизонында урнашкан 4 нче Олан полкында профессиональ хәрби хезмәт башлый. 1938 елның октябрендә Олан Вильнюс гарнизонында 13 Олан Вильнюс гарнизонына күчерелә, анда Польша Республикасы тарихында соңгы татар кавалерясе булган татар уланнарының 1 эскадроны командованиесен җитәкли. 1939 елда сентябрь кампаниясендә катнаша.

Сентябрьнең беренче көннәрендә 13 нче Олан полкы Петрков астында көрәшә, аннары Висла аша Мацеевиц районына китә. 9 яки 10 сентябрь Мацееевиц астында татар эскадроны дошманга соңгы тапкыр һөҗүм итә.

Мацеевиц һөҗүме Польша армиясендә татар отрядларының сугыш тарихын символик рәвештә тәмамлаудан гыйбарәт. Бераз соңрак 13 нче Олан полкы Суховоля һәм Люблинская авылы астында җиңелә. Еляшевич үз кешеләре белән Венгрия чигенә борылырга тырышса да, немец әсирлегенә эләгә һәм сугышны офлагта үткәрә.

## Сугыштан соң
Сугыштан соң туган ягына кайта һәм Гданьскига күчеп китә, анда Универсаль саклык оешмасы чиновнигы булып эшли. Җирле татар җәмгыятенең активисты була. 1978 елда вафат була. Аның кабере Варшавадагы мөселман татар зиратында урнашкан. Александрның улы, һәм шул ук вакытта нәселнең соңгы ир-ат вәкиле, танылган Польша табиб-микробиологы, профессор доктор Януш Еляшевич, Варшавада дәүләт гигиена департаменты директоры булып тора.

## Чыганаклар
* "Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku", s. 79-80
* Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1928
* Rocznik Oficerów Kawalerii 1930, Główna Drukarnia Wojskowa, nakładem "Przeglądu Kawaleryjskiego", Warszawa 1930
* Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932
* Zygmunt Kosztyła, Szwadron Ułanów Tatarskich, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 4 (118), Warszawa 1986

Төркем:Шәхесләр:Липка татарлары
Төркем:Татар хәрбиләре
Төркем:Польша хәрбиләре
Драхле

**Драхле** () — Польшаның Подлясье воеводалыгы Соколка повяты Соколка гминында урнашкан татар авылы.
 
## Тарих
8 гасырдан бу территориядә ятвяглар дигән литвалыларга якын Балтыйк буе халкы яшәгән. 13-14 гасылардан алып 1795 елга кадәр авыл Бөек Литва кенәзлеге составында булган.

1679 елда патша Ян III Собесский ярдәме белән татарлар Драхлах, Боһоники һәм Малавич-Гурнега күченә. Ян III җирләрне 1679 елның 12 мартында Гродно өстенлекләре буенча татарларга бүләк иткән. Монда татарлар күчеп килгәнче яшәгән Драхле авылының элеккеге кешеләре Номики һәм Зашпичи авылларына күчеп китә.

1853 елда Драхлены эштән азат ителгән татар Юзеф Кричинский дигән кече лейтенанттан суд киңәшчесе Адольф Веверн сатып ала. Ул вакытта милек 309 дисәтинә йорт яны һәм крестьян җире булган; 35 крепостьлы крестьян яшәгән.

1860 елда Драхле улы Иоахимга пенсиядәге майордан мирас итеп кала. Беренче бөтендөнья сугышына кадәр ул Иоахимның улы полковник Александр Вевернга карый.

1980 елларда утарда 300 дисәтинә, ә 1914 елга кадәр 167 дисәтинә төрле билгеләнештәге җир була.

1975-1998 елларда шәһәр административ рәвештә Белосток воеводалагы карамагында була.

Драхле Боһоники авылына татар юлында урнашкан. Авыл югары үсеш алган икътисад белән аерылып тора. Авылда һәм аның тирә-юнендә күп санлы гравий калкулыклары бар, аларда тау чыгару предприятиеләрендә масштаблы казу эшләре алып барыла.

## Халык саны
2011 елныж 7 мартына авылда 144 кеше яшәгән, шулардан 66 ир-ат һәм 78 хатын-кыз. Хезмәт яшендә 88 кеше (44 ир, 44 хатын-кыз), хезмәткәчә яшьтә 30 кеше (15 ир, 15 кыз), хезмәт яшеннән узучылар 26 кеше (7 ир, 19 хатын-кыз) тәшкил итә.

## Галерея

Файл:Kapliczka Drahle.jpg|
Файл:Drahle-pola.jpg|
Файл:Wjazd od strony Bohonik.JPG|
Файл:Drahle-zaklad gorniczy.jpg|


## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Rąkowski Grzegorz: *Polska egzotyczna I*. Oficyna Wydawnicza "Rewasz", Pruszków 2005. ISBN 83-89188-37-6
* Darmochwał Tomasz: *Północne Podlasie, wschodnie Mazowsze*. Agencja "TD", Białystok 2000. ISBN 83-911266-3-3
* *Podlaski Szlak Tatarski — Bohoniki*. Muzułmańska Gmina Wyznaniowa w Bohonikach przy pomocy finansowej Starosty Sokólskiego, Bohoniki 2006. ISBN 83-922665-2-8

Төркем:Польша татар авыллары
Мөселман-татар зираты (Варшава)

**Мөселман татар зираты** — Варшавада Воля районындагы Татар урамында урнашкан тарихи мазарлык.

2014 елның июлендә зират, Повонзкаларда тарихи дини зиратлар ансамблен тәшкил иткән башка некропольләр белән бергә, тарих һәйкәле дип таныла.

## Тарихы
Татар зиратына 1867 елда, Варшава имамы Сәйфетдин Хөсәенов Синнаев инициативасы буенча, Млынар урамында мөселман Кавказ зираты ябылу сәбәпле, нигез салына.

Башта ул 0,5 га чамасы мәйданда була, хәзерге вакытта 1 гектарга якын мәйдан били.

Башта анда, нигездә, рус армиясенең Варшавада урнашкан мөселман солдатлары җирләнгән. Соңрак биредә башка мөселманнарны җирли башлыйлар. Ул Польша татарларының, нигездә, Бөек Литва кенәзлегендә яшәгәннәрне күмү урыны булып тора. XIX гасыр ахырында ук зират байлар (уң яктан) һәм ярлылар (сулдан) өчен төрле өлешкә бүленә. Соңрак бу таркау Варшава имамы инициативасы буенча бетерелә. Беренче бөтендөнья сугышы вакытында биредә немец әсирлегендә һәлак булган рус солдатлары, ислам динен тотучы солдатлар күмелә. Зират Икенче бөтендөнья сугышы вакытында немецлар тарафыннан җимерелә (1942 елда зират территориясенә немец танклары һәм башка броньланган машиналар совет налетыннан качып килә, 1944 елда варшав восстаниесе вакытында районда аяусыз сугышлар дәвам итә).

Иң иске каберлекләр хәзер административ бинадан сул якта урнашка.

1984 елда некрополь Һәйкәлләр реестрына кертелә.

## Күмелгәннәр
Зиратка Польшаның күп кенә атказанган мөселманнары җирләнгән. Шул исәптән, Александер Әхмәтович (1944) - юрист, Кырым һәм Үзәк Литва хөкүмәтендә юстиция министры, Польша сенаторы, Госман Ахматович (1988) - химик, Варшава университеты профессоры, Варшавада мәчет төзелеше комитеты рәисе, Константин Байрашевский (1955) - адвокат, Мөнир Буамран (2004) - Алжир чыгышы тавыш Һәм сурәт монтажеры, Ежи Идегәй (1983) - адвокат, җәмәгать эшлеклесе, детектив романнар авторы, Бәкер Эксанов (1974) - Варшава имамы, Зәриф Эксанов (1951) - Варшава имамы, Хөсәйн Мөхәммәд Хассан (2020) - медицина фәннәре докторы, Польшаның Судандагы мактаулы консулы, Александр Еляшевич (1978) - майор , 13 нче Виленск Олан полкындагы татар эскадронының соңгы командиры, Виртути Милитари ордены кавалеры, Зенон Кричинский (1953) - полковник, Сафар-Бек Мальсаг (1944) - генерал, Константин Мурза-Мурзич (1953) - юрист, судья, дәүләт архивларының Баш идарәсе хезмәткәре, Рөстәм Морза-Мурзич (1980) - Виленск полкындагы татар эскадроны офицеры, Виртути Милитари ордены кавалеры.
имам Бәкер Родкевич (1987) бар.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Karol Mórawski: Warszawskie cmentarze. Przewodnik historyczny. Warszawa: PTTK "Kraj", 1991, s. 149-152. ISBN 83-7005-333-5.
* F.R., Wyznawcy Allaha, „Tygodnik Ilustrowany“ 1892, nr 108, s. 52-54.

Төркем:Липка татарлары
Төркем:Польша мөселман зиратлары
Төркем:Варшава зиратлары
Төркем:Татар зиратлары
Кашшафетдин Агафуров

**Кашшафетдин Агафуров** (тулы исеме *Кашшафетдин Хисаметдин улы Агафуров* ) – татар сәнагатьчесе, меценат, хәйрияче, II гильдия сәүдәгәре, «Бертуган Агафуровлар» сәүдә йортына нигез салучыларның берсе, әгъзасы һәм идарәчесе.

## Биографиясе

1861 елның 5 ноябрендә Пермь губернасы Екатеринбург шәһәрендә туган, 1922 елда Харбинда вафат. Әтисе Хисаметдин Гафур улы Казан губернасы Лаеш өязе Юлга авылыннан. Әнисе – Биби-Газизә.

1883 елда абыйсы Зәйнетдин, абыйсы Камалетдин белән бергә Екатеринбурда «Бертуган Агафуровлар сәүдә йорты» (*русча* «Торговый дом «Братья Агафуровы»») оештыралар: Успенская (хәзерге Вайнер урамы, 16 йорт) урамында арендага алынган бинада универсаль кибет ачыла. Товар кайтару өчен Варшавада (1898 ел), Мәскәүдә (1908 ел) махсус контора ачалар.  Польшага, Германиягә, Швейцариягә, Франциягә,  Кытайга,  Япониягә барып, сәүдә бәйләнешләре ясыйлар. Сәүдә йорты үз эшчәнлеген көнбатышта Варшавадан алып, көнчыгышта Япониягә кадәр җәелдерәләр. 1913 елга сәүдә йортының товар әйләнеше елга 6,5 миллион сумга җитә.

Бертуган Агафуровларның системалы белем алган бердәнбере.

Урал табигать белеме яратучылар җәмгыяте әгъзасы, бу Уралның 1870-1930 елларда эшләгән иң эре иҗтимагый оешмасы.

1935 елның 24 мартында Харбин шәһәрендә авыр автомобиль авариясеннән соң эмиграциядә вафат була.

## Гаиләсе
Хатыны (икенче), Салия Солтан кызы Агафурова 1882 елның 21 ноябрендә Уфада (якынча) туган. Екатеринбургта 1914 елда фронтка ярдәм күрсәтү өчен оештырылган хатын-кызлар түгәрәге барлыкка килү инициаторларының берсе була (1919 елның июлендә бетерелә); беркадәр вакыт Екатеринбургның велосипедчы-һәвәскәрләр җәмгыятен җитәкләүче була. Берничә хәйрия акциясендә шәхсән катнашкан. Шулай итеп, аның тарафыннан мөселман-рус китапханәсенә язучыларның 150 том рус һәм татар телләрендә бушлай китап бүләк ителә. 1968 елда Истанбулда вафат була һәм җирләнә.

Балалар: Тайба (беренче никахтан), Бадретдин.

## Моны да карагыз
* Бертуган Агафуровлар

## Чыганаклар
* Девишев Б. Агафуровы. /Историческая генеалогия татарского народа. Родственные династии и их роль в истории семьи, нации и государства / Адиль Беляев. — Казань: Татар. кн. изд-во, 2012. — С. 46—53. — ISBN 978-5-298-02215-6.
* Корепанова С. Агафуровы: «Между правдой и поэзией». /Наш новый град. — Екатеринбург, 2003. — С. 96—105.

Төркем:Татар сәүдәгәрләре
Төркем:Татар хәйриячеләре
Төркем:Екатеринбургта туганнар
Хисаметдин Агафуров

**Хисаметдин Агафуров** (тулы исеме * Хисаметдин Гафур улы Агафуров* ) – татар сәнагатьчесе, меценат, хәйрияче, II гильдия сәүдәгәре,  Агафуровлар сәүдә эшенә нигез салучы.

## Биографиясе
1861 елның 5 ноябрендә Казан губернасы Лаеш өязе Юлга авылында ярлы крестьян гаиләсендә туган, 1883 елда Екатеринбургта вафат. Хисаметдин Агафуров 1855 елда ул бүләк өчен җирле алпавытның улын алыштырып рекрут булып китә. Ул вакытка Хисаметдин өйләнгән һәм улы Камалетдин туган булган. Тиешле 12 елын хезмәт итеп кайткач, Хисаметдин Агафуров Екатеринбургта унтер-офицер чинында отставкага чыга, ә 1868 елда Екатеринбургның сәүдә мәйданчыгында вак — төяк товар белән ваклап сәүдә итүне башлый. Башта эш гаиләдә генә була: Хисаметдинның ярдәмчеләре хатыны Биби-Гзизә, өлкән улы Камалетдин, соңрак икенче улы Зәйнетдин була.

Акрынлап әйләнешкә яңа әйберләр кертелә: папирос кәгазе, шырпы, тәмәке, сабын һәм башкалар. Еллык әйләнеш башта 5000 сумга якын чагыштырмача тыйнак булса да, сәүдәнең киңәюе хезмәткәрләрне яллау зарурлыгына китерә. Ул вакытка Агафуровларның Ирбит, Крестов һәм Чиләбе ярминкәләрендә сәүдә мөнәсәбәтләре бәйләнә башлаган була. 1883 елның көзендә Хисаметдин Агафуров 52 яшендә вафат була. Әмма ул уңышлы гына башланган эш туктап калмый: шул ук елның ноябрендә үк аның уллары Камалетдин һәм Зәйнетдин ул вакытка сәүдәдә профессионаллар булган гаилә бизнесын «Бертуган Агафуровлар» сәүдә йорты фирмасы астында тулы ширкәткә әйләндерәләр (*русча* «Торговый дом «Братья Агафуровы»»): Успенская (хәзерге Вайнер урамы, 16 йорт) урамында арендага алынган бинада универсаль кибет ачыла. Товар кайтару өчен Варшавада (1898 ел), Мәскәүдә (1908 ел) махсус контора ачалар.  Польшага, Германиягә, Швейцариягә, Франциягә,  Кытайга,  Япониягә барып, сәүдә бәйләнешләре ясыйлар. Сәүдә йорты үз эшчәнлеген көнбатышта Варшавадан алып, көнчыгышта Япониягә кадәр җәелдерәләр. 1913 елга сәүдә йортының товар әйләнеше елга 6,5 миллион сумга җитә.

1883 елның 4 октябрендә Хисаметдин Агафуров Екатеринбург шәһәрендә 52 яшендә вафат була. Екатернибургның Иске мөселман зиратында җирләнгән.

## Гаиләсе
Хатыны Газизә Сәйфетдин кызы Агафурова 1834 елның 8 сентябрендә Казан губернасының Кече Елга авылында туган. 1914 елның 9 августында Екатеринбургта вафат була. Иске мөселман зиратында җирләнгән.

Балалар: Камалетдин, Зәйнетдин, Кашшафетдин, Мәрфуга.

## Моны да карагыз
* Бертуган Агафуровлар

## Чыганаклар
* Девишев Б. Агафуровы. /Историческая генеалогия татарского народа. Родственные династии и их роль в истории семьи, нации и государства / Адиль Беляев. — Казань: Татар. кн. изд-во, 2012. — С. 46—53. — ISBN 978-5-298-02215-6.
* Корепанова С. Агафуровы: «Между правдой и поэзией». /Наш новый град. — Екатеринбург, 2003. — С. 96—105.

Төркем:Татар сәүдәгәрләре
Төркем:Татар хәйриячеләре
Төркем:Лаеш өязендә туганнар
Польша Республикасы татарлары берлеге

**Польша Республикасы татарлары берлеге** () — 1992 елда оешкан Польшада яшәүче татарларны берләштерүче социаль һәм мәдәни оешма .

## Тарихы
Оешмага 1992 елда Муса Конопацкий, җәмәгать эшлеклесе Стефан Мостафа Мучарски (1992-1999 да оешма президенты) һәм шагыйрь һәм журналист профессор Селим Хаҗбиевич (1999-2007 елларда оешма президенты) инициативасы белән нигез салына. 2007 елның 10 ноябрендә Гданьскида Польша Республикасы татарлар берлеге делегатларының 4 нче чираттан тыш корылтаенда Берлек резиденциясе Боһоникига күчерелә һәм татарлар берлегенең Үзәк советының яңа президенты итеп Стефан Корицкий сайлана.

2010 елның 24 апрелендә Боһоникида Польша Республикасы татарлар берлеге делегатларының V чираттан тыш Съезды уза, анда Боһоники, Подляск һәм Төньяк-Көнбатыш бүлекләреннән 17 делегат катнаша.

## Эш
Ассоциация Польша татарлары мәдәни-агарту ассоциациясе традицияләренә ия. Польша Республикасы татарлары берлегенең максаты булып татарларның этник идеологиясен торгызу тора.

Берлек автоном бүлекләрдән тора, һәм Үзәк совет Польша Республикасы татарлар берлеге башлыгы булып тора. 1993-2003 елларда "Rocznik Tatarów Polskich" (Поляк татарлары) - Польша һәм Көнчыгыш Европадагы татарлар тарихына, хәзерге заманына һәм мәдәниятенә багышланган фәнни, мәдәни һәм иҗтимагый журнал нәшер ителә. Берлек фәнни һәм популяр конференцияләр, съездлар, җыелышлар оештыра. Литва һәм Беларусиянең яңадан торгызылган татар оешмалары белән элемтәләр җайга салына.

1994 елдан башлап татар оешмасы Мәдәният министрлыгының милли азчылыклар мәдәнияте департаментыннан, ә 2005 елдан Эчке эшләр министрлыгының Дин эшләре һәм милли һәм этник азчылыклар департаментыннан үз эшчәнлегенә грантлар ала. 2005 елның 28 июленнән профсоюз хәйрияче статусына ия.

Берлек 13 нче Вильнюс-Олан полкы традицияләрен үстерә. Закон 2005 елның августында Грудзендзеда икенче Польша Республикасы кавалериясенең 16 нчы конгрессында Лондондагы кавалерия полклары Ассоциациясе Идарәсе тарафыннан тәкъдим ителгән. Икенче Польша Республикасының XIX корылтаенда 2007 елда 13 нче Вильнюс Олан полкына кергән 1 нче татар эскадронының традицияләрен торгызу һәм үстерү хокукы шулай ук татарлар берлегенең Үзәк Советы тарафыннан бирелгән.

## Чыганаклар
* Związek Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej 
* *[http://bibliotekatatarska.pl/?publications=slownik-biograficzny-tatarow-polskich-xx-wieku Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku],*

Төркем:Липка татарлары
Төркем:Татар оешмалары