Xitsongwatsongwana xa vuvabyi bya Ebola

**Xitsongwatsongwana xa vuvabyi bya Ebola** (**EVD**) kumbe **Dari ya ku humesa ngati ** (**EHF**) i vuvabyi bya vanhu lebyi vangiwaka hi xitsongwatsongwana xa Ebola. swikombiso hi ntolovelo swi sungula ku tikomba masiku mambirhi ku ya eka mavhiki yanharhu endzhaku ko khomiwa hi xitsongwatsongwana, hi dari, swirhumbana enkolweni, ku vava ka tinyama, na ku pandza ka tihloko. swikombiso ku hlamba timbilu, ku hlanta, na ku chuluka ku landzela swirhumbana, ku fambisana na xivindzi na tiyinswo. Eka nkarhi lowu, vanhu van'wana va sungula ku va na swiphiqoswo huma ngati.

Xitsongwatsongwana xi nga kumeka hi ku hlangana na ngati kumbe swixihalaki swa miri wa xiharhi lexi khomiweke(hi xitalo tinkawa kumbe timangadyana ta mihandzu) ku hangalasiwa hi moya a swi si tsariwa eka tindhawu ta ntumbuluko. Timangadyana ta mihandzu ku pfumeriwa leswaku ti rhwala na ku hangalasa xitsongwatsongwana handle ko khumbeka. Xikan'wekan'we loko ku va na ku tluleriwa ka vanhu, vuvabyi byi nga ha hangalasiwa na le exikarhi ka vanhu. Vaxinuna lava ponaka va nga swi kota ku tluleta vuvabyi hixipeme ku tshinela eka tin'hweti timbirhi. ku kota ku hlahluva vuvabyi, hi ntolovelo mavabyi man'wana lawa ya nga na swikombiso swo fana na malariya, kholera na xitsongwatsongwana xa dari ro huma ngatiKu tiyisisa ku hlahluva vuvabyi swikombiso swa ngati swi kamberiwa switsongwatsongwana masocha ya miri, switsongwatsongwana RNA, kumbe xitsongwatsongwana ha xoxe.

Ku sivela ku katsa ku hunguta ku hangalaka ka vuvabyi ku sukela eka tinkawa leti tluletiweke na tinguluve ku ya eka vanhu  Leswi swi nga endliwa hi ku kambela swihari swoleswo eka ku tluleta na ku dlaya na ku cukumetiwa kahle ka mintsumbu loko vuvabyi byi kumiwile. Ku sweka nyama yi vupfa hi ku hetiseka na ku ambala swiambalo swo sirhelela loko u khoma nyama naswona swi nga pfuna, tanihi loko hi ambala swiambalo swo ti sirhelela na ku hlamba swandla loko u ri kusuhi na munhu loyi a nga na vuvabyi. Swikambelo swa swihalaki swa miri na misiha leyintsongo kusuka eka vanhu lava nga ni vuvabyi swi fanele ku hlayisiwa hi vukheta.

A ku na vutshunguri byo kongoma eka vuvabyi lebyi; matshalatshala yo pfuna vanhu lava tluletiweke ya katsa ku nyika ku nga ha va matshungulelo yo nyika mati ( mati yo nyanganya na ku va na munyu ku va va nwa) kumbe swihalaki leswi nghenisiwaka hi tidiripi.Vuvabyi byi na nhlayo ya le henhla ya rifu hi xitalo: byi tala ku dlaya exikarhi ka 50% na 90% ta lava va tluletiweke xitsongwatsongwana. EVD yi boxiwe ro sungula e Sudan na le Democratic Republic of the Congo. Vuvabyi hi ntalo byi humelela hi ntungu hi xihatla eka swifundza hisa swa Sub-Saharan Afrika. Kusukela 1976( loko byi boxiwile ro sungula) ku fika 2013, vanhu va le hansi ka 1000,00 va tluletiwile hi lembe. Ntungu lowukulu ku fika sweswi wu ya emahlweni ntungu wa Ebola wa le Vupeladyambu bya Afrika wa2014, lowu khumbaka Guinea, Siera Leone, Liberia ku nga va na le Nigeria. Ku sukela hi Mhawuri 2014 ku tlula 1600 wa swiviko swi boxiwile. Matshalatshala yo nsawutiso ya ya emahlweni; hambiswiritano, a ku si kumeka na wun'we.

## Ku yelanisa

; Nongonoko wa matsalwa

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Linki ya le handle

* ViralZone: Ebola-like viruses – Virological repository from the Swiss Institute of Bioinformatics
* CDC: Ebola hemorrhagic fever – Centers for Disease Control and Prevention, Special Pathogens Branch
* WHO: Ebola haemorrhagic fever – World Health Organization, Global Alert and Response
* Virus Pathogen Database and Analysis Resource (ViPR): Filoviridae
* 3D macromolecular structures of the Ebola virus archived in the EM Data Bank (EMDB) 
* Google Map of Ebola Outbreaks 
* WHO recommended infection control measures