open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
P’anoh

## P’anoh (鹿場部落)
48 sapah ka kneegu na sapah, 155 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 95% niqan 147 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 5% niqan 8 hiyi koia.

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 83%, Saysiyat 8%, Amis 1%, Paiwan 1%, Bunun 1%, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq 1%, ni rahuq na o 1%.

## Pnyahan pnatas (參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Pyasan mu

= Pyasan mu(我的學校) =
Pyasan pyasan kuxul misu balay,
niqan emptgsa niqan laqi empatas, pyasan pyasan kuxul misu balay, egu slhayan egu hrpasan, pyasan pyasan kuxul misu balay, miyah ku matas pyasan kjiyax.
Qalipusungan

= Qalipusungan（阿里不動部落） =
Gaga mniq Nantowseyn Sinyisyang ka alang Qalipusungan.

111 sapah ka kneegu na sapah, 260 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 6% niqan  16 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 94% niqan 244 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Bunun 6%.

## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qaljapang

= Qaljapang（加羅板部落） =
Gaga mniq Taytung Tausyang ka alang Qaljapang.

85 sapah ka kneegu na sapah, 223 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 95% niqan 211 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 5% niqan  12 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan88%, Amis3%, ni rahuq na o3%.
## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qaljecim

= Qaljecim（和平部落） =
Gaga mniq Pingtung Sucusyang ka alang Qaljecim.

98 sapah ka kneegu na sapah, 334 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 99% niqan 329 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 1% niqan   5 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan94%, Bunun2%, Amis1%, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq1%, ni rahuq na o1%.
## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qabang ni Lukus

## Qabang ni Lukus (布毯與衣服)
rudan Truku sbiyaw o hmaun dha truma qdrux ni lnglingay sapah ka krig, kiya o prilan dha qmada sudu ni qbulit, kika malu bi kndkilan na ka krig msa ka kari rudan. Kiya do kykuyuh o madas gsak ni saan dha smkrig ka krig, kika maanuqih, qnqihan o maabkuwir, bnkuwir do tgyaan, tnegiya do pdowsan, pndowsan do puyun qbulit ni maabhgay bi waray cinun.Babaw na nii gdrdan dha tnabuy masu, kkhnuk na tunan.Hiya na do psudun, pnusut do dgsayun, dnegsay do psaun ubung ni tunun da, tunun do maatnegxal, dha tnegxal o maakingal qabang da. Lukus kuyuh o niqan pala, usux, pdagit, habuk.Lukus snaw o niqan pala, habuk, towrah. Kykuyuh Truku o asi ka mkla bi tminun ni pmiri. kiya ka kuyuh maaTruku balay,duri o hbaraw bi risaw ka miyah smsungut dhyaan,mtduwa muda hakaw utux ka babaw mhuqil.

## pnyahan kari
* 金清山. (2011). Wikipedia 維基百科 族語詞條試寫─原住民族語詞條 2011作品集. 教育部.
Qaboos bin Said al Said

thumb|Qaboos bin Said al Said(卡布斯·本·賽義德·阿勒賽義德), kngkawas 2013|alt=Omani Qaboos bin Said Al Said (cropped).jpg
= Qaboos bin Said al Said( 卡布斯·本·賽義德·阿勒賽義德 ) =
Mntucing hngkawas 1940 idas 11 jiyax 18 ka Qaboos bin Said al Said ga, empklaw ka hiya.

Bukung klwaan Oman ta sayang o kiya ka Qaboos bin Said al Said, pnaah hngkawas 1970 idas 7 jiyax 23 pnrajing kmlawa klwaan.

## Pnyahan pnatas(參考資料)

* List of current heads of state and government
Qapu’

Qapu’（卡普部落）

Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Qapu’.

39 sapah ka kneegu na sapah, 100 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan  97 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan  3 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal96%, Truku1%.

## pnyahan pnataas

* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qara

= Qara（卡拉部落） =
Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Qara.

119 sapah ka kneegu na sapah, 294 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 54% niqan 158 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 46% niqan 136 hiyi koia.

## Pnyahan pnatas(參考資料)

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qapedang

= Qapedang（武潭部落） =
Gaga mniq Pingtung Taywusyang ka alang Qapedang.

308 sapah ka kneegu na sapah, 1,146 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 98% niqan 1,119 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 2% niqan  27 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan94%, Bunun1%, Amis1%, ni rahuq na o1%.
## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qba

= Qba（九寮溪部落） =
Gaga mniq Yilan Tatungsyang ka alang Qba.

37 sapah ka kneegu na sapah,  90 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 37% niqan  33 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 63% niqan  57 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal34%, Truku2%, ni rahuq na o1%.
## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qbhni pgkla

Qbhni pgkla 預知鳥

Quri mshjil ni mdurug ka kuyuh Truku sbiyaw ga, rudan Truku sbiyaw o niqan ini kndka lnglungan dha, spowda dha uyas qbhni mkla ka ga mshjil ni manu ka qnseejiqan laqi rbnaw ga nbuyas bubu.

## qbhni mrmul 斑鳩
qbhuni mrmul ga nasi bhangan uyas na“em! em! ”msa do klaun rudan ka kuyuh o ga empshjil da.

## puurung 貓頭鷹
(1) Nasi bhangan uyas puurung (聽到貓頭鷹歌聲) 是“ngiyaq! ngiyaq! ”msa o klaun rudan ka ga nbuyas bubu o kuyuh ka laqi rbnaw. (是女嬰) 

(2) Nasi bhangan uyas puurug (聽到貓頭鷹歌聲) 是“ qur! qur! ” msa o klaun rudan ka ga nbuyas bubu o snaw ka laqi rbnaw. (是男嬰) 

(3) Qnlqian laqi rbnaw(嬰孩性別) Mtucing ka laqi rbnaw o huya dha ksun pgkla seejiq ka miyah smiling qnlqian dha,nasi laqi snaw o “uwah” (男嬰sun dha pgkla seejiq smiyuk. nasi laqi kuyuh o “agih” (女嬰) sun dha pgkla seejiq smiyuk. 

(4) biqan qngqaya(送東西) Hana ga mtucing laqi rbnaw o ini dha asi saay pgkla ka rudan kuyuh, kiya ka kiya ni niqn kingal ka pusu bi qngqaya saun dha mgay hlmadan kuyuh (送給妻子 親兄弟), kiya o pucing aji uri o qabang (獵刀或布毯), saw nii hana dha pgklaun ka hlmadan kuyuh gaga dmuuy laqi da.  

## pnyahan kari
資料來源: 口述耆老Iyuq Ciyang 2015
Qatu

= Qatu（卡度部落） =
Gaga mniq Nantowseyn Jnaysyang ka alang Qatu.
306 sapah ka kneegu na sapah, 1,166 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 92% niqan 1,075 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 8% niqan  91 hiyi koia. 
Kana ka kleegan seejiq ga, Bunun89%, Amis1%, Tayal1%, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq1%.
## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qhuni Paru Dgiyaq Tmpupu

Qhuni Paru Dgiyaq Tmpupu (奇萊山的大樹)

Sbiyaw balay, mniq ska“ Dgiyaq Tmpupu（Dgiyaq Klbiyun sun uri）”hiya ka paru balay qhuni. Paru balay snsagan na ka sida ni rnabaw niya. Ana jiyan o yasa ssagan sida ni rnabaw na ka lhbun na o mnkuung mdka saw keeman ka jiyan. Wada niqan 1 jiyax, sriyu paah truma qhuni ka 1 mneudus 4 papak ni ubal kana ka hiyi na. Smnegul na hiya ka sriyu 1 o mneudus niqan bungu ka baraw na ni mdka saw pungu qhuni taan, niqan 2 gamil ni 2 sida na ka paah baang. Duri ni sriyu paah baraw ka 2 mneudus, lqling bbaraw bi ka 1 ni ini tduwa mksa, 1 do ini tduwa mksa dxgal ni skiya, dnii o kika samat, seejiq, quyu, ni qbhni. Sriyu paah baraw o mtduwa mniq qhuni baraw, kiya ni sriyu paah truma o ini tduwa mniq qhuni baraw, kika ini pndka ka kndsan seejiq , samat, quyu ni qbhni. Ana ya snriyu paah qhuni ka 4 klgan nii o, ini pseupu yaa wada piya idas, wada niqan 1 jiyax, empprngaw ka dhiya nii,“Paah sayang, niqan saw mneudus uqun o uqa ta ni kdsa ta”mkksa.Kiya do paah siida, smpung mkan saw uqun dha nanak ni meudus ka dhiya. Babaw na nii, snriyu paah lhbun qhuni ka 1 snaw nii o paah hiyi niya sriyu ka 2 laqi, kiya o snaw ni kuyuh. Mdakil ka 2 laqi nii ni mstrung msdungus da. Mtucing 1 ka laqi dha ni malu bi kndsan dha. Mrana paah hini ka Truku msa ka rudan Truku sbiyaw.

## pnyahan kari
口述 Iyuq Ciyang Iyang Taying 2015

秀林鄉志2006
Qhuni bruling

= Qhuni bruling(通條木) =
Qhuni bruling ge, qhuni llebu hari, egu ccida hnreyan, ma ccida na sduduy mquri dheran truma. Qnedis msderux so ka rrmuxan ka cida na qtaan. Kiya ka kesun daha “ qhuni tnleelu ” ka mlawa ngayan na.

　　Mgceyas pnugsama mphepah da mprbagan, so ba lnihu knkkingal sqeya cida baro hiya ka hei na, mntena ba ka so lnhugan sdoduy ssrugan knkingal baro hiya peni. 　

　Mtumun so pntmuwan ka hei na, knkkingal ptbeku ttuwax na. Rbagan mqhada ciida de, mgsama mttumun mntena ba ka qaqa paru hari mtumun peni; Mgqalux hari ka taan da mhada bale. Biciq ma ani knkana ka hei na pntbeku hnreyan.

　　Kretun keruc ka qhuni bruling nii de, qtaan yxeyux na mgbhege, skeruc ka icil na duri, pckulan qreti yexun sppeeyah nganguc, asi tneelu mreemux mtuting meyah kana. Ngalan qndisan ma so puto, pkcaan pusa truma na ka qreti, pgriqun ptlangun quri berih, spgeriq thiqan so ka gukuc rulu tmediq; niqal ka pexun kexil baga spiilo quri berih, taan knthuyan duri. Nii ka ngngalan tthiqan lqlaqi alang.
Qhuni bsrux

= Qhuni bserux/ Qhuni bsrux/ Qhuni bsrux(構樹) =
thumb|File:Murier.jpg-Qhuni bserux/ Qhuni bsrux/ Qhuni bsrux(構樹)
Egu balay qtaan ssiyaw alang, elug saan qnpahan ka qhuni bsrux ksun. Yaasa qhuni bsrux nii ga smkila bi ana kneinu, mrana bi uri, ida ini biyaw knkilan na uri, kiya ni egu balay ka. 　　Qhuni bsrux ga niqan bubu ni tama dha klgan, ida tmphpah kana. Dtama o wana qtaan tmphpah, ini tghiyi, bubu o tmphpah ni tmghiyi kiya. Ida tduwa uqun ka hiyi qhuni bsrux nii, qmowpang ni ssibus uqan. Yaasa egu wasaw na ni tduwa mipix ni ini kuxi saan sqapah ruciq hngak, kiya ni ngalan bi hmaan kleelug alang paru breenux sayang da ka qhuni bsrux nii. Nasi musa ngalan bagah qnpahan, mmaku ni lmiqu ddgiyaq o gaga hmaan hiya ka qhuni bsrux nii, ida malu bi saan tsasaw ni empqlahang bbuyu uri. 　　Wasaw rqnux ksun Klmukan ka qhuni bsrux nii, yaasa uqun bi rqnux ni ssamac ka wasaw na. Mnsa ka pnatas dha sayang, wasaw qhuni bsrux nii ga, niqan bi ririh na uqun ka wasaw na, ida skbiyax bi hiyi uqun ka wasaw na. Saw ka skkray buuc, pkrdax dowriq ni skbiyax shmu uri uqun ka thiyan mhanuc gamil na ka wasaw qhuni bsrux nii.191
Qhuni sbeyuk

= Qhuni sbeyuk （赤楊木） =
Sbyekan daha da knbdurah dheran ka Seediq. Dheran snbyakan pkmalu dheran ma ngungalan daha ppuqun; malu kana pnhmaan, kiya ini pgedang ppuqun ka Seediq mdrumuc na mqeepah mesa rudan.

Ndaan ni, laxan neepah qnpahan, sbyekun daha ma musa knbgurah knrmanan daha dheran snbyekan. Rmengo rudan ge, kesun sbeyuk nii, hmeri malu sbyekun mesa.Anu leexan ngngalan sphuma. Dheran ini sbyeki, naqah naq phmaan , ini eyah ka pnhuma mesa. Kiya spruun riyung mita na ka rudan cbeyo. Sbeyuk, hmneru naq duma, nyupan bgihur ka rehak na! Duma ge, musa mangal rehak ma dngeyan daha ma, haan daha dmeun. Dneeran meniq so qeting, ini beyo hmeru ma, meniq so thdagan mdengu hari, mtara quyux skdakil. Haan daha mhuma. So nii ka kari rnengo rudan biciq nami ciida.

Meniq ka so qeting ini beyo mtakil ka sbeyuk. Meniq leexan thdagan ge,dehuk rima hari knkawas ka kndkilan na. Spruun riyung rudan ka mhuma sbeyuk nii. Dmoi dheran ma pkmalu hreyan kana mllamu ppyahan mesa. 

Qmuyux ini pdai mapa rnecux, kika bblequn daha riyung mharac ka dheran. kana macu, sari daan daha mhuma bobo harac. Kana bunga tumun, qucur, lamulamu ini naq kgedang ppuqun daha rudan cbeyo. kesun so sbeyuk nii duri, hmiti kari laqi, “Netun namu laxun neepah, sbyeki. Ini sbyeki de, naqah ka pnhuma. Uxe namu mqita ppuqun.” mesa. kiya mesa rudan, “plaale so rmiyux qnpaahan, haan mu snbeyux ka dheran mu kiya. Snbyekan mu so ciida ka kiya we, baka naq saan mu so knbgurah.” mesa hiya.

## Pnyahan pnataas(資料來源）

台灣原住民族歷史語言文化大辭典 http://210.240.125.35/citing/citing_content.asp?id=3685&keyword=%A8%AA%B7%A8%A4%EC

Awe Nawi, Pidu Nokan, Robo Nomin, smneeru; Aking Nawi smtetur matis
Qhuni temaq lnswekn

=冷水坑老茄苳=
Kingal qhuni temaq ga mheyu kesun conhori(中和里) lnswekn(冷水坑) hiya, seediq tnalang hiya cetongkong(茄苳公) kesun daha, ye ado wada hmrinas knkawas 300 ka kndesan na mesa, hnyegan na 20m knbubaro na ma, qnthuran na de 5.6m hari ma, kngharang tudu na waso de dehuk 300m². gaga bkeyun qaliq tana ma ssiyo na de niqan kingan ciyatokonmiyau(茄苳公廟). Niqan ka kari mesa berah na rnecux qsiya paru de “huw~ huw~”mesa lmawa ka qhuni temaq nii mesa, ado so wada sdoyan bgihur lmingis riyung ka laqi de, meyah tntama qhuni temaq nii de maha malu ka kndesan na ma kndudun mdakil paru denu, kiya gmtange riyung heya ka seediq tnalang hini, kruwaan daha Utux qmita.

中和里冷水坑巷弄裡的老茄苳，當地民眾稱「茄苳公」，據說樹齡已有三百年，高度約20m，胸圍5.6m，樹冠幅寬達300平方公尺。茄苳公的樹幹上繫有百紅綾，一旁建有茄苳公廟。相傳發生水災前，茄冬公會發出呼呼聲示警，當地小孩受到驚嚇生病時，也會給茄苳公當義子，祈求平安長大，是當地居民心中的樹神。
Qmegi

= Qmegi/ Qmgi/ Qmui(老荊藤) =
Qmegi ge, wahil mgqhuni pgkaro, ttaan ssiyo hreyan qqhuni pkbobo ludux qqhuni baro, ma ssiyo ruru duri ka niqul na peni. ↵　　Qtehur ma smmaxal cida ka qmuru na wahil. Niqal rako mgqhuni uban runge han mgrabu, rudan de mntena ba palic mruurun kndkilan na ka waso na kiya. Spegun rima musa betaq maxal kingal, tgbaro na murux mgdoriq qndisan qtaan. Hei na ge, mgkeras mtapaq peni. ↵

　　Rbagan mphepah mttntanah qtaan, niqal ttikuh mgceyas ka ssiyo tuwax na truma, kuxul ba puqun wawa plale, kana ka waso na kuxul bale qtqitan daha duri.↵

　　Wahil qmuru daha ka waso na ka strmaun; speeniq btunux mdheriq mtapaq ssiyo ruru, ma mangal btunux biciq ruru hiya ka stuting tikuh wahil daha ka waso nii, speeyan beyuq na baciq peni. Gmaxan tikuh qsiya psaan tunux baro srteruc baga trima. Bobo tnrmaan ka tunux, snuunux, so ka knkerak tunux, mceka, mddengun mkkaric snuunux, uka ba ini na plxani ma pgdheriq sloun snuunux peni. Kiya ka kuxul bale strima tunux na mmqedil. ↵
Qehuy

= Qehuy（內奎輝部落） =
Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Qehuy.

19 sapah ka kneegu na sapah,  55 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 96% niqan 53 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 4% niqan 2 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 87%, ni rahuq na o 9%.

## Pnyahan pnatas(參考資料)

* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qmlahang lnglingay

= Qmlahang lnglingay =
Kndsan ta knxalan sayang o asi ta ka msupu bi kana muda qmlahang kmaraw 
niqan ta kana lnglingay. Kiya do kika malu qtaan ka nii ta niqan elealang . Embrax 
kana ka hiyi ta ni ini ta sdali ana manu mnarux. Nasi ini shaya do htngayan sburaw 
sudu, ruciq, ana manu kkkuwi, rngji ka lnglingay ta da. Naqih bi qtaan ni pngalan ta 
ana manu mnarux hiyi ta ni mhuqil ta da. Saw kiya ni pusu bi spruun muda ka 
qmlahang lnglingay nii.
Huya ta ksun muda ka qmlahang lnglingay hug? Tgkingal o kmbiyax ni 
kdrumuc(kdrumut) ta smksik kmaraw kana kska ruwan sapah ni nganguc(ngangut). 
Endwaun ta smkul ni mkug ka kana qaya. Hadun ta rulu(ddruy) muda mapa sudu 
kana ka enjiyan ta sudu. Ini ta humuc(humut) qmada ana inu. Duri ni 
kdrumuc(kdrumuct) ta trima hiyi, baga ni hnligan. Qlahang bi ka hiyi ta ni qsahur ta
Qmocyan

= Qmocyan（下奎輝部落） =
Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Qmocyan.

28 sapah ka kneegu na sapah,  77 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 94% niqan 72 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 6% niqan 5 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 92%, Amis 1%, ni rahuq na o 1%.

## Pnyahan pnatas(參考資料)

* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qnau

Qnau（上奎輝部落）

Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Qnau.

60 sapah ka kneegu na sapah, 192 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 95% niqan 183 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 5% niqan 9 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal93%, Amis1%, Saysiyat1%, ni rahuq na o1%.

## pnyahan pnataas

* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qnawan Ddilun

thumb|Qnawan Ddilun (手機)

= Qnawan Ddilun（電話） =
Malux nami kesun Qnawan Ddiun ka qyqeya nii we, niqan naq pusu na kari: Cbeyo, hani hari meyah qmlahang yami ka, Tanah Tunux ciida, kika kleeluw pheyu eruc ka Tanah Tunux ma, blebin qnawan, iya ba mhmeti psetuq ka qnawan nii kesun na rudan miyan cbeyo. Bobo na, splawa nami na sapah ptasan de, mgeriq bubu qnawan nii ka zunsa Tanah Tunux ma, ga mprengo,ga mrrengo daka ima zunsa nii, mesa lmngelung ka rudan nami, ma so hari ga rmengo utux mesa. Klaun daha mesa mphaduc kari ka qnawan nii de, asi daha tnyani mesa Qnawan di, kari Tanah Tunux ge “deng-wa” mesa, kari Telu saya de “teng-hwa” mesa.

Alang miyan Gluban we, betaq ku yong-nense hari ka niqan deng-ki, berah na han we, hmiru miyan kan-tera, lmungu nami qhuni ka pure ido, hmanguc damac ma dngedang qsiya mtilux. Muuyas ku so-cyu hari de, niqan terebi duma ka seediq alang miyan di, ani si ini keegu sapah dehuk maruy terebi nana, bobo na dungan we, niqan ga-su di, kika ini nami lungu qhuni kndalax ciida di. Betaq bale meyah ku mgsense Hori de, blebil ciida Qnawan sapah ka seediq alang nami di, bubu na Qnawan sapah nii we ini pgriqi, asi ppexi. Ini nami blebil Qnawan sapah han ge, wano ba sapah ptasan ka, niqan Qnawan pgriqun ma, kndudul mntena kana ka bubu miyan Qnawan sapah duri di, tngiyo ppexan. Kndalax niqan ten-naw nii de, smmalu Qnawan Ddilun ka seediq Dame quri hunac hii di, mgaya bale han we, paru, chedin ma mkere brigan, asi nanaq ka seediq niqan pila, dehuk maruy Qnawan Ddilun kiya ma, so ke-sacu, so qbusran peni. Ye wada ini dehuk maxal knkawas ho, kika prading niqan Qnawan Ddilun biciq so ka, ga ta dooyun saya nii di, tiku hari bnrigan na duri, ani si egu riyung klegan ma, mnlamu naq ka ko-si msalu Qnawan Ddilun nii duri. Ado ka asi psai lubuy ma, asi dsdesi ani inu ka Qnawan Ddilun nii, kuxun riyung dmoi uniima, ani laqi muuyas duri we, sbaruy tama bubu daha ma, dsdesun daha mosa muuyuas ngerac.

Kuxun riyung dmoi laqi muuyas ma, riso weewa ka Qnawan Ddilun, ado ka ini pntena Qnawan sapah, egu riyung so tthiqan laqi ma riso ka Qnawan Ddilun, ado mkela dmoi te-naw ka mnuuyas hndure, kika ini daha saani inu ka, dmoi ma theyaq Qnawan Ddilun, so ka rudan hari ini kela dmoi te-naw de, ini naq sriyung theyaq Qnawan Ddilun ka dheya, ngalun daha Qnawan bale dmoi. Ani naq kesun malu bale ka, niqan Qnawan Ddilun nii we, niqan ka naqah na duri, tmgesa ooda naqah laqi riso hari, kndalax Qnawan Ddilun smneeru oda naqah ka laqi ge, ini kkela ka tama bubu daha, ado ini dehuk hiya ka, knkela daha dmoi Qnawan Ddilun ka tama bubu daha.

Qnawan Ddilun nii we, smnegun bnarah te-naw, kika maha mntena te-naw ddilun bobo beyax na duri, ga kndudul so besyax na te-naw ka, beyax na Qnawan Ddilun nii saya di ma, ngalun sasing-ki psasing, mangal kari rnengo seediq ma, qtaan ega duri, uxe pkberih di, maha rmabang malu bobo na Qnawan Ddilun.

## 參考文獻
* 郭明正. (2011). Wikipedia 維基百科 族語詞條試寫─原住民族語詞條 2011作品集. 教育部.
Qngqaya Cinun

Qngqaya Cinun 織布工具

Tunan Truku sbiyaw o spagan qabang ka babaw dxgal, kiya do psaan dha babaw snpagan qabang ka ubung, tluunghiya ka kuyuh Truku, mangal wahu.

Qaya cinun o saw nii,

1.ubung,snalu qhuni, djiyun tminun.

2.qataq , snalu qhuni,djiyunmslagu waray cinun.   

3.knisul(kusut),snalu djima,djiyun dhug waray.           

4.buji(sntruma)snalu djima, djiyun daqut matas.       

5.bgiya, snalu qhuni, djiyun ptasil waray.

6. kikut, snalu djima,djiyun pskrut tninun .

7.gikus, snalu djima,djiyun peaway waray tminun..           

8.wahug cinun ,tnunan waray nuqih, , djiyun pskrut haut  hwihuk.

9.jisayan , snalu qhuni,djiyun psbkug waray psaun ubung.    .      

10.ciyadan , snalu djima,djiyun snuyuk nuqih .     

11.surul , snalu buut samat, djiyun psdhug ciyadan smuyuk

nuqih .

12.bluhing , snalu djima, djiyun psaan waray nuqih.

13.gluq walu  snalu kahat walu, djiyun psdhriq waray nuqih .

14.dowsan snalu djima, djiyun msbkug waray. 

15.daus, snalu qhuni,djiyun maqaxwaray.

16.smlaan, snalu djima, djiyun pdangaw waray pdaun bgiya.

## pnyahan kari
資料來源:山林的智慧 秀林鄉公所 2012.6
Qbulic

= Qbulic(石朴) =
Qhuni msderux ka qbulic, ini hari trehak ka qhuni na, kuxul riyung yahun mekan brihuc ma qbheni ka hei na. Msdheriq ma mgsama rako na waso na, kiya uuqun na kui plale duri.

Kari ta ita Tgdaya ge, “qbulic” kesun ta qhuni nii. Slmeun daha qbulic halung dooyan baga halung ka qbulic na qhuni nii, kika kesun daha qbulic. Msderux ma saadux ka qhuni na qbulic nii, ngalun daha pheyu eruc sapah, slmeun dooyan halung ma riduy parih.

Malu riyung pthuun puniq na qhuni qbulic ma ngalun daha pbhege ware ttinun pala duri. Nii ngalan daha hmanguc ware nuqah mqedil ge, mangal qbulic pnthuan ma sgimax qsiya hmanguc ribo paru, hmanguc ciida ge, asi naq ktnaun iicux ka ware nuqah kiya, ado ini so ariq qqtaan ka rako na denu. Saan smino qsiya ka ware nuqah ma pdhagun ngerac, mdengu ge, mgbhege ka ware nuqah dhenu.
Qngqaya djiyun Truku kdjiyax

Qngqaya djiyun Truku kdjiyax 太魯閣族日常用品

Qngaya djiyun kndsan Truku sbiyaw o niqan 4 keelgan djiyu. 

## qngqaya mahan 喝的用具
pratu mahan=(tutu djima sun uri)= djiyun mimah sinaw 

wihi=(snalu qhuni) = djiyun mimah bgu damat. 

kayu=(snalu qhuni) = psaan bgu mtalux 

hahaw=(sahaw sun uri,snalu snkaan rudan hiyi sangi)= djiyun smahug qsiya.

## qngqaya tmsamat 狩獵用具
Buji=(snalu skuy aji uri o djima) =djiyun smbu samat

Reesug=(snalu skuy aji uri o djima) =djiyun smbu samat

Bhniq=(snalu dha qhuni) =djiyun smbu samat

Smbrangan=(snalu qhuni) =djiyun smbu samat

Qlubung=(gasil nuqih , qhuni ni quwarux) =djiyun ptjiylan samat.

Aga=(snalu djima) =djiyun smbu rapit ni qbhni.

## qngqaya paan 揹的用具
Towkan= (tnunan waray nuqih) =djiyun paan samat aji uri o paan qngqaya tmsamat
 
Takil=(tunan waray nuqih) =djiyun paan samat aji uri psaan tunux pais
 
Brunguy=(tunan quwarux) =djiyun mmiyak kuyuh Truku

Paga(snalu qhuni) =djiyun paan mdngu rpiq qhuniaji uri.
 
Towkan rqling=(tnunan waray nuqih)=paan risaw Truku
 
Brunguy rqling=(tnunan quwarux=paan wauwa Truku

Wahug=(tnunan waray nuqih aji uri o quwarux)= jiyun
       
paan towkan aji uri o brunguy.

## qngqaya uqan 食的用具
Taku=(snalu tpaqan samat , pusu djima ni qhuni)=sahug idaw.

Isux=(snalu tpaqan samat , pusu djima ni qhuni)=jiyun misux gmuwang idaw masu
 
Gupuq=(snalu uraw)=psaan idaw hjiyuun musa qmpahan
 
Wihi=(snalu qhuni) =sahug bgu damat

## qngqaya mhapuy 煮的用具
Kulu luan=(snalu qhuni)=psluun muwax dhquy ptulan.

## qngqaya qeepah 農具
Parih=(snalu sida qhuni)=jiyun kmari bunga ni pshnuk dxgal. 

Suqu=(snalu qhuni)=jiyun pshuk dxgal tntakan

Btug=(snalu djima aji uri o skuy)=jiyun kmtuy masu.

## qngqaya tmikan 搗米的具
Duhun=(snalu qhuni)=jiyun tmikan masu, sqmu, basaw,

Sru=(snalu qhuni)= jiyun tmikan

Qaya cinun(snalu qhuni ni djima)=jiyun mseusa(tminun qabang)

## qngqaya lubug 琴具
Tatuk=(snalu qhuni)=lubug tmatuk

Lubug qawqaw=(snalu djima)=lubug psaun pdahung

Mgagu=(snalu djima)=lubug miyuk

Lubug qnawal=(snalu qhuni an qnawal rqling)lubug qnawal pshnang   

## qngqaya tninun 織布具
Brunguy =(snalu uraw)=djiyun mapa

Bgiya=(snalu uraw)=djiyun tmbus

Gupuq=(snalu quwarux)= psaan uqun

Plian=(snalu uraw)=psaan lukus

Bahu=psaan lukus(snalu ruaw)

Sisi=(snalu quwarux)jiyun qmp

## pnyahan kari
資料來源: 太魯閣族耆老 Yudaw Pisaw, Iyang Taying. 2004
Qngqaya djiyun uqan nhapuy

## Qngqaya djiyun uqan nhapuy (飲食及相關用具)
Sexual balay ka rudan Truku o ini dha jiyani snalu xiluy saw ana pnhuma uqun, yasa klaun dha gaya ka nii, nasi dmuuy snalu xiluy do aji mha malu nengalan uqun ka hklawas da msa lmnglung.kiya ka kiya ni gaga kska hini ka pucing ni sowki o ensaan dha priyux samat paah niqan ka Msqowring ni klmukan ki da.patas nii mu spatas truma nii o kmgaaw hari snalu qhuni, djima ni qwrux. 
1.kulu luan蒸桶, 
2.sru木杵, 
3.duhung木臼, 
4.pucing獵刀, 
5.brunguy揹簍, 
6.Towkan背網,
7. Paga背架, 
8.bluhing簸箕, 
9.gupuq藤飯盒, 
10.tuyan葫蘆, 
11.Sowki鐮刀, 
12.kayu木勺, 
13.rawa背籃, 
14.hahaw水瓢, 
15.bulan qsiya提水用具, 
16.takil盛物用具, 
17.wihi木匙, 
18.tutu djima竹杯, 
19.tutu qhuni木杯, 
20.asu pslian tujiq汲水槽, 
21.suqu 掘棒, 
22.parih木製尖鋤, 
23.btug竹片刀, 
24.kray網袋。

## pnyahan kari
* 金清山. (2011). Wikipedia 維基百科 族語詞條試寫─原住民族語詞條 2011作品集. 教育部.
Qolu

= Qolu（上田埔部落） =
Gaga mniq Sincuseyn Ceynsusyang ka alang Qolu.

43 sapah ka kneegu na sapah, 200 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 96% niqan 191 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 5% niqan 9 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 92%, Paiwan 1%, Truku 1%, ni rahuq na o 3%.

= **Qolu (上田埔部落)** =
縮圖
Ngayan alang : Alang Sangtenpu【Qolu】 

## Ngayan alang (部落特色)
Ngayan alang「Qulu」, kesun na 「Ginggaolok」duri, dngusan na we 「pcequl nduyung」ka kari Atayal.

## Nniqal (部落所在位置)
Sioruancun Ciansusiyang Singcusen 

## Knuglahang(範圍)
Meniq 1 ring Sioruancun Ciansusiyang Singcusen 

## Dheran pnkdkilan (地理環境)
Ga meniq sipo Tghunac hrayan hido Tongsuesan, bobo dheran yyayung tguiril ruru Yifong.

## Pkklaan ptpaan (交通資訊)

## Mslutuc tencu patis dheran (電子地圖連結)

## Luwan tnalang (部落所屬族群)
Atayal.

## Srengo kari (使用語言)
Kari Atayal.  Kari Plmukan. Kari Khilang.

## Snhiyan (宗教信仰)
縮圖
Cituciyaw . Tencuciyaw

## Pusu Pnyahan Alang nii (部落由來)
Spooda《Gaya na Atayal》daka《Patis gmuuruy Kawsacu》pnnatis. Mneniq Fasiangcun Junaisiang Natosen  hayan. Ado pkranan ka llutuc daha, ini knbaka ka phmaan duri, ptheruy Cunsipaw hii ka dduma seediq tnalang.

Ado pkranan ka llutuc daha, ptheruy Cunsipaw hii ka dduma seediq tnalang. Kcheru ma uka brahan phuma ka dheran duri, kii mtheruy tgdaya nniqal saya hini peni.

Bobo na ado rahur ba ka seediq pnsliyan, kii pnsnaanax na daha alang, kingal nii ge Sangtenpuse, meniq tgnarac yufongsi, tgbaro hari ka dheran pnsliyan, kika pheyu hini ka sapah paysan daka thmkuwan.

## Kklaan sprigo (觀光旅遊資訊)

## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
* Hlidan na Aking Puhuk (桂素芳)
Qowsun

= Qucun/ Qucun/ Qowsun薤(蕗蕎) =
Mndakil alang dgiyaq lqlaqi o qulung mnkan embhgay, ciway ni mnihur hari uqun , “qowsun” ksun sejiqun alang. 
thumb|File:Allium chinense1.jpg-Qucun/ Qucun/ Qowsun薤(蕗蕎)
　　Qowsun Taywan nii ga, ida hiya ka pusu bi dmatun nhapuy tnpusu seejiq. Gaga knciway hmuma seejiq tnpusu alang dgiyaq. Kiya ni paah slaqi ciway qulung mnkan “qowsun” kana ka tnpusu seejiq. 

　　Sbiyaw balay han o sdamac dha mkan idaw masu, mkan bunga dnii ka rudan ta mniq alang dgiyaq. Yasa ini saw sayang egu klgan uuqun ka damac da. Stmuun dha cimu mkan ka qowsun nii. Maka bukuy hari do paah bi niqan ka Cyangyow do rbgun dha Cyangyow ni dmatun dha idaw mkan uri da. Manu ka sayang do rbgun dha Cu ni “kac kac” msa hnang na skanan, kingal nanaq hngak na saw bi qnmasan uqun.
Qoyaw

= Qoyaw（下高遶部落） =
Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Qoyaw.

25 sapah ka kneegu na sapah, 115 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 95% niqan 109 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 5% niqan 6 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 90%, ni rahuq na o 5%.

## Pnyahan pnatas(參考資料)

* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qoyaw（上高遶部落）

Qoyaw（上高遶部落）

Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Qoyaw.

53 sapah ka kneegu na sapah, 175 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 94% niqan 164 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 6% niqan 11 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal89%, Amis2%, Paiwan1%, ni rahuq na o3%.

## pnyahan pnataas

* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qowgan

## Qowgan (克奧灣部落)
Gaga mniq Hwareyseyn Syorinsyang ka alang Qowgan.

449 sapah ka kneegu na sapah, 1,385 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 93% niqan 1,284 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 7% niqan 101 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Truku76%, Amis 6%, Tayal 4%, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq 1%, Bunun 1%, ni rahuq na o 6%.

## Pnyahan pnatas (參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qphay

= Qphay（下巴陵部落） =
Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Qphay.

30 sapah ka kneegu na sapah,  92 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 64% niqan  59 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 36% niqan 33 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 63%, ni rahuq na o 1%.

## Pnyahan pnatas(參考資料)

* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qqri

= Qgeri/ Qqri/ Qegiri(栓皮櫟) =
thumb|File:Chinese cork oak.jpg-Qgeri/ Qqri/ Qegiri(栓皮櫟).
Beyhing bay qhuni mtuting wasaw na ka qqri nii, rmabang bay kndux ka rhiq qhuni na, msdalih sdhriq ka cida na, skkingal ka wasaw na, niqan bay tuura so knrtan rupung ka ssiyaw wasaw na, mbhuway ka bukuy wasaw na, mdakil ckcka bbuyu ddwiyaq. 

　　Tduwa uqun ka hiyi qqri nii, rmabang bay smkuxul mkan hiyi qhuni ka rapic ccamac dnii, kiya ka mniq ckcka lmahang puniq mi ddha hruwan qhuni nii u pusu bay kluwan qhuni uri, pngalan dha qqiya hmtur deyki, so spuyan mhnuk qhuni, cida qhuni nii u pngalan dha hmann ngiraw mi duhung dnii, qtinuh u slmuun phiyu sapah, tduruy, smalu asu, qtinuk sapah, mi thuwan puniq, kiya ka mtuting hiyi qhuni u hbaraw bay ka ita sediq miyah lmamu, skuwan na mi saan dha empulah. 

　　Mniq ta alang sediq hini pa, kntanan qmita ka qhuni qqri nii, kiya ka qhuni nii u lxan bay mangal, mi sklaan mdakil alang hini.
Qpringan mkkaraw Cusan

= Qpringan mkkaraw Cusan (竹山) =
Qpringan mkkmaraw Cusan(竹山) ksun ga, ida mangal bi hangan endaan dha quri “mbrih mangal sngari qnqan”, kiya ni miyah rmigaw Cusan(竹山) o ida dha saan bi qmita. Nganuc na o niqan 700M knbbaraw na rsuhun kndrxan, ida msrhaw bi qtaan. Musa mtmay ruwan o knsyangan dha kmaraw ni smalu, knsyangan na mgpajiq o asi usa ruwan dowriq. Ida in sknux ni ungac qtaan ana cicih ka sudu wah! Knrdax karac mbhgay rulung ni mgpajiq sspriq ,ini bi ktna saw qpringan mkkaraw ka nii.
Qriyan

= Qriyan/ Cangi/ Sangi(葫蘆瓜) =
替代文字|縮圖|File:Courge encore verte.jpg
Qriyan nii ge mntena cangi puqul, hnyegan daha ini pntena. Msderux ma, uxe duri we msbheniq hari qtaun ka hei cangi ma, mtumun ka hei qriyan ma bale niqan nduyung so qqriyan. Ani si qriyan nii ka ngalan daha bbulan qsiya ka rudan ta cbeyo, ani dehuk hndure hari dungal we ga ta dooyun nana. 
替代文字|縮圖|File:Lagenaria siceraria var peregrina MHNT.BOT.2013.22.54.jpg
　　Uka bakic ka cbeyo, qriyan nii nirih daha bakic ka rudan ta cbeyo. Qriyan sslmeun bbulan nii we asi ka gmao paru na, kika mphepah ka bubu qriyan nii de, pskryaanun daha　rima hari ka hei na pnlaale smpuga, tapun daha kana ka mnthiti mphepah. Mdudul paru ka hei na de, krngiyun trteru ba ka kingal pusu qriyan nii ma, bale paru ba ka hei na denu. 
替代文字|縮圖|File:Calabash Trellis.jpg
　　Mhada ka qriyan nii dige, sqitun daha ka nduyung na ma, dungeun daha. Mdengun de ngalun daha ka buuc na skuun daha, qriyan mrengah kii ka bbulan daha qsiya, meniq ka rehak snkuwan di we kii ka pprana daha bobo. Skruwa daha so nii kana pnhgalan ka rudan ta cbeyo, rmangi rehak na.
Qrtibun

= Qrtibun(薏苡) =
thumb|File:Coix lacryma-jobi1.jpg-Qrtibun(薏苡)Qrtibun nii, hmeru ssiyo yayung ma karac muuxul, so hari bubu srqemu ma puto hnyegan na, ini phmai rudan ta qrtibun nii. 　

　Prading mheru hei na rako mgsama hayan, kndudul mgqalux, mgdheral, mgqbulic ma mgbhege dhenu. 　　So ka gamil na, qmuru na, waso na qrtibun ge, tbugan daha tnabu ma, mhada hei na qrtibun nii de, mqedil alang ta mosa lmamu qrtibun so ssiyo yayung hiya ma psaun daha rawa, mhedu lmamu de, desun daha smino ssiyo yayung hiya ka rutiq, ga ssedan hei na qrtibun nii hayan ma, phdagun daha so quri tsaso dungan. 

　　Desun daha sapah de, mangal qumi ma, qriyun na sudu ga cceka hei na qrtibun han, so nii leexan slihu qumi dhenu mesa. Lmihu qumi ma lhugan daha skkingal skingal ka qrtibun nii, slmeun daha sllugan pcequr nduyung dehuk naq qndisan sllugan nduyung daha, duma naq ge, plpilan daha lukus tninun ratang ma ribun duri.
Qu chn.la love vn

= Qu chn.la love vn（古庄部落/含太湖部落） =
Gaga mniq Taytung Tausyang ka alang Qu chn.la love vn.

66 sapah ka kneegu na sapah, 167 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 71% niqan 119 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 29% niqan  48 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan65%, Amis2%, Tayal2%, Bunun1%.
## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Qrahu

= Qrahu（嘎拉賀部落） =
Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Qrahu.

63 sapah ka kneegu na sapah, 135 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 72% niqan  97 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 28% niqan 38 hiyi koia.
 
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 60%, Amis 4%, Paiwan 2%, Bunun 1%, Cou 1%, ni rahuq na o 3%.

## Pnyahan pnatas(參考資料)

* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
* Hlidan na Aking Nawi(黃美玉).
Quhing tunux

= Quhing tunux =
Niqan kingal qrinuc mqedil cdeyo, heya mnkndalax dgiyaq Truku, meyah quri alang hini. Ani 
knkana ka quhing tunux na mesa. Kiya yahun na rmiyux rodux ka quhing na; kingal quhing sige 
kingal rodux, daha quhing si ge knkingal tama rodux ma kingal bubu rodux si.
Mqedil Paran sa, psaun daha tunux daha ka quhing rniyux daha rodux si, ma mrana tnbalung 
tunux daha, kiya ka quhing kana ka tunux daha di si. Ado ini pteeyux meepah ka seediq cbeyo, 
mqedil daha ano naq ttara rseno mnusa lmiqu, mekan wawa dheya, kiya ka mduru bobo harac ka 
mqdeil, mgiging quhing. Ini daha ba ngali ka biciq na, ma balung na, kiya ka pparu na ma niqan 
dara, kiya ka qrapun daha, ma kteun daha rupun ka quhing, siiyo daha doriq diyan sa.
Mqedil shido daha toma hido ka snuunux daha, ma mtilux de, meyah mdakin snuunux baro ka 
quhing rudan di ma, kiya ka qrapun daha ma kteun daha rupun daha, siiyo daha doriq mesa.
Qulic

thumb|File:Jhomonsugi in Yaku Island Japan 001.JPG-Qulic (柳杉)

= Qulic (柳杉) =
Qulic  nii ga qqhuni ka hiya, asi ka musa lmiqu dgiyaq, kika tduwa qtaan.

Msama bay beyhing hnyuwan na ka qulic nii, so hari soki ka wasaw na, niqan dha mbhuway wasil bling hngak ka bukuy wasaw na, dudux wasaw na niqan mpbuuc na mhungul qumi, mniq mdakil ddwiyaq hiya. 

　　Nniq minko kngkawas 60~70 ciida ka qulic nii u, kiya ka pusu balay saan cmikun hmaan qhuni kluwan kkingal, kiya uri u nniq ta Taywan hini, ita Sediq phmaan qulic qumi wasaw ini biyaw mhru kluwan qhuni. 

　　Cbiyaw han, mniq ta alang dxral hhrus,(rmabang bay kiya ka dxral phmaan qhuni) tduwa ta qmita kana ka ita Sediq mhuma qulic, pnhmaan na yabay 20 kngkwasan, dhuq ka eqraqan ciida, musa bbuway patas mqlahang nqraqan daw, phmaan na qhuni qulic dungan, cnduray adaw ka ou bay bbriwan ka phiyu qqiya nii, kiya ka pnhmaan qhuni nii u uka hbangan na mi htiun dha da. 

　　Qhuni na slmuwan dha smalu phiyu sapah, qqiya, tduruy, qhuni qtinuh, uruc deynki mi kulu skuan bqrus, sqmaan ta daw, hniti na bawah qbulic slmuun dha qbulic puniq uri.
Qulic pakaw

= Qulic pako/ Qulic pakaw/ Qulic pakaw(杉木) =
thumb|File:Cunninghamia lanceolata - ramos.jpg-Qulic pako/ Qulic pakaw/ Qulic pakaw(杉木)
Beyhing bay hnyuwan mi msama ka qulic pakaw nii, kiya ka cida na u mquri hari bawaw, qrqur hnyuwan na ka wasw niya, dudux wasaw na mqriqi mi mhnuk bay, phmaan dha ddwiyaq. 　

　Nniq minko kngkawas 60~70 ciida ka qulic pakaw u, kiya ka saan dha cmikun hmaan qhuni kluwan kkingal, cbiyaw han, ita sediq ngalan dha dxral alang phmaan na qulic pakaw, pnhmaan dha dhuq ka eqraqan ciida, babaw mnhdu eqraqan da u phmaun qulic pakaw dungan, kiya ka ciida u psmuwan dha smalu phiyu sapah, qqiya, tduruy, qhuni qtinuh, mi uruc deyki dnii. 

　　Cnduray daw, adaw ka ou bay bbriwan ka phiyu qqiya nii, kiya ka pnhmaan qulic pakaw nii u uka hbangan na mi ini dha paqi da, niqan duma ini paqi ka qulic pakaw, htiyun dha psmalu ddiyun unisil da.
Quri Mgdurug

Quri Mgdurug 分娩
# Kuyuh mshjil o mkuy gasil 1 idas, malu ka mtbiyax mseusa, babaw 6 idas musa mlatat ngangut siida o asi ka qmlahang qbhni sisil, naqih o asi brinah miyah sapah=,(nii o qmlahang khrahan ni mkray gdurug）,ini tduwa embbgay qaya txaun=（khrahun),  kmsiyuk hnaluy kuyuh hbaraw laqi o malu ini tduwa mkan qapal blbul.
# Pkrjingan hlitun empgdurug do ini pniqi seejiq kasapah, mtucing ngangut o psaniq, lbuan ni hnaluy kuyuh o rbngun truma srakaw,smqit puwa ga puwa laqi snaw o psaun towkan,puwa laqi kuyuh o psaun ska ubung）nii o aji ttakur sapah.1 idas gdrgun sapah ka kuyuh, mnegdurug musa smapuh karat aji seeliq karat. Mturul ka laqi o nasi snaw ni kuyuh o aji malu,phqilun ka tgkuyuh.
# Mtucung ka laqi tgplealay wana siida ka biqan qnaras ka quri anay nanak=（rudux, pala, putung saw nii), ini biqi ka hrmadan na kuyuh.
# Pthangan mntucing babaw mk10 jiyax ka laqi,   Pthangan o mangal hari hangan rudan snaw o hangan laqi snaw, kuyuh o hangan kuyuh. ita o ungat ka pnsgeegul 1 hangan paah rudan bukuy hangan laqi o psnowlun hangan tama（bubu）, mkdka hangan siida do malan hangan baki aji uri o payi da, mniq bukuy ka hangan tama（bubu）o kmpriyux duma. Nasi Awi o kmriyux Nawi

## Gaya tmngahan 命名的規則
A===Na        I====Ney     U====Now
Awi=Nawi    Iban=Neyban   Udaw=Nowdaw
Abis=Nabis   Ibuh=Neybuh   Ukan=Nowkan
Apay=Napay  Iyung=Nryyung Umaw=Nowmaw

## pnyahan kari
資料來源:口述Yudaw Pisaw 2001.
Quri

## Quri（下高義部落）
Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Quri.

11 sapah ka kneegu na sapah, 31 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 90% niqan 28 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 10% niqan 3 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 87%, ni rahuq na o 3%.

## Quri（石磊部落）

Gaga mniq Sincuseyn Ceynsusyang ka alang Quri.

69 sapah ka kneegu na sapah, 315 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 95% niqan 299 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 5% niqan 16 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal91%, Amis1%, ni rahuq na o2%.

## Pnyahan pnatas(參考資料)

* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Quri gaya mdkrang

Quri gaya mdkrang 喪禮規則

Gaya quri mdkrang(mangal tunux pais) pusu balay o stndahu ka nii.

## Pusu seusa mdkrang 出草的原因
Pusu seusa mdkrang o (1)smiyuk pkpeysan rudan, kiya ka hnici kari rudan ni asi ka daan,(2)kksnaw balay, kiya o tteumal qmpringan dmbbrax ni pptasan pnglux dsnaw nii,(3).pnrungan kari, kiyao paah snhangan taxa saw nii, (4).msneiying bais stmaaun,(5) lmiwaq mnarux meeru aji ksbaan tnukuy aangal lala uqun, (6)euda hakaw utux babaw mhuqil. musa mdkrang(brah 100 sngari hngkawas miyah ka Nihung do wada laxan ka gaya nii). 

## Gaya mdkrang 出草的規則
Taxa bi hiyi duma(saw skSita Duku), mthbaraw musa ka kana, mdudul o mrhug alang aji o mduuy qsiya alang hiya psramal.(mdakar mseusa,marah tahut, tmikan ni hmlama dsun) musa bbuyu mspi ni psisil mn3, malu o musa, naqih o embrinah, muda mkrabi elug siida o “prgnabaw,” mgrbu kjiyax pdaling alang peysan do hciyun biyi ka 1 risaw ni smkagul empskeuruy,nii o asi ka mnangal tunux pais,(mlukus“srbuxan)” bsqaran puniq,buun buji aji uri o smbrangan ka pais, snagan ayug ka luqi ni psaun “tneetu ”ka tunux ni speapa risaw,“mkeelug muyas mkleeug hmdhik”ni msqar puniq quri alang (pxal o 1 tunux,mn3 o 3 tunux pais nangal, ini dhuq alang ka dhiya na o saan pstrung plukus“srbuxan”kulaw elug ka mnangal tunux, pdalih alang do mneelug mqaras muyas mkleelug ka mnusa mdkrang. Dhuq alang do skuwak babaw mnarux seejiq ka pucing mnangtal tunux pais do malu ka mnarux da. Dsun sapah mnangal ka tunux pais ni qdalan egaw ni siyang ni hlnma ni srgrig mqaras 1 rabi, saw saman do dsun sapah dmnudul,kiya o sapah mrhug alang aji o mduuy qsiya. Saw saman duri o pdaun peekan siyang ni kpuan dha mimah sinew, babaw na do saun pgska pttama paga kana quluh tunux smudal ni psrgan sirug tneetu gamil kdang, phiyug brqiya snalu browling ka alang nii ni smapuh smagi utux pais ka mdudul.

## Kari musa mdkrang mangal kkeudus muda hakaw utux 出草是走過彩虹橋的復活觀
Snhiyun bi rudan Truku sbiyaw ka musa mdkrang ga pusu na bi o muda hakaw utux mangal duri kneudus saw nii ka kari ruda Truku Yudaw Pisaw(91), (1)msnqbubur empkeudus kika musa mdkrang. (2) Msnhiyi (kari rudan)yaasa mha meudus duri ka qbubur kika musa mangal tunux pais. (3).Snaw: Muda Hakaw Utux siida, utux nengalan tunux pais ka weela hyaan muda Hakaw Utux mtaril dhuq tuxan. (4).Msnhiyi ka musa mdkrang. (5). Kuyuh: Muda pusu Hakaw Utux ptrima baga siida, sriyu paah hiqur ka dara, kika tduwa muda Hakaw Utux.( 6). Asi ka mkla bi tminun bitaq kla miri. 

## pnyahan kari
資料來源: 口述者Yudaw pisaw(91)AlangBngrux,

YudawDangaw(83)Alang Snglingan,

Yuki Lowsing(81)Alang Snglingan.

族語整理者:Iyuq Ciyang(73)Alang Tbula秀林鄉公所調解室2005.1.20.
Quri mangal wauwa sbiyaw ka Truku

Quri mangal wauwa sbiyaw ka Truku 以前太魯閣族結婚的方法

## pstrung kuyuh gneeluk 擄掠女性的結婚
(1) Kuyuh gneeluk paah seejiq isil alang. 

(2) Dhuq alang ka Kuyuh gneeluk nii o mniq sapah Bukung alang.

(3) Asi ka muda snrwaan Bukung ni Rudan ngalang kari kika mtduwa mstrung wauwa nii ka risaw alang nii. 

(4) Bukung ni Rudan ngalang kari ka embgay kana djiyun mstrung risaw ni wauwa

## Dmulus aji uri o Blbil 搶婚
(1) Yaasa ungat rudan ni ungat mklawa mqrinut ni suyang bi risaw. 

(2) mnda pnerngagan Bukung、rudan ngalan kari ni lutut risaw ka aangal kuyuh risaw nii. 

(3) Yaasa ungat rudan ni ungat mklawa mqrinut ni suyang bi ni mdrumut bi qmeepah 1 wauwa. 

(4) Mnda pnerngagan Bukung alang risaw ni Bukung alang wauwa.

(5) Mssruwa ni Jiyax meyiyah Dmulus aji uri o Blbil wauwa. 

(6) Kana djiyun o paah niqan biyax seejiq risaw alang. keeguhun miyah mseupu mkan pntrian ka rudan ngalan kari ni lutut wauwa.

## Malax、Mlealax、Mqqada 離婚
(1) Sgsapat ka snaw ni kuyuh ka mqqada. 

(2) Mnda pnerngagan Bukung , rudan ngalang kari ni lutut. 

(3) Muda maanaqih ka seejiq o paru bi pnsahug na. 

(4) Ssruwa utux o asi ka phuqil babuy. 

(5) Mssruwa lnlungan duri ka kana seejiq alang o mseupu mimah sinaw kana. 

(6) Rudan mnaqih laqi ni seejiq mnda maanaqih o psruwa brah kana seejiq alang. 

(7) Tai saw aji empstrung mangal luqih pnshugan utux.

## Mgburux 分戶
(1) Tgqbsuran bi ka laqi snaw o meupu rudan mniq mdayaw rudan. 

(2) Mangal kuyuh ka tgswayi laqi snaw ni niqan laqi dha do,tduwa emburux ka dha hiyi ina.

(3) Nasi emburux kadhiya o sgun dhyaan ka qaya sapah ni tmbgan.

(4) Quri lukus o niqan endhiya nanak. 

(5) Gaga rpun ka nngalan uqun o tduwa musa mangal nanak. 

(6) Quri dxgal ka narig na nanak o dsun dha nanak kiya. 

(7) Qmita brax laqi ka rudan ni biqan na 1 lituk dxgal. 

(8) Nasi niqan biyax na nanak o ini sgi ni musa nanak kmburah. 

## pnyahan kari
資料來源: 口述耆老 Iyang Taying 1997
Quri gaya musa qmita wauwa

Quri gaya musa qmita wauwa 提親的規則
 
Nasi qmita naqih spi ka brah mmowsa qmita wauwa o asi ka psaun bukuy hari jiyax ka musa qmita wauwa, madas kingal mkla bi rmngaw radan alang. Dhuq sapah wauwa ka dhiya do rudan alang ga asi psleexan bi rmngaw quri rudan wauwa ka pusu na seiyah nami sayang, saw nii rmbaqan kari na rmngaw,“bhangaw kari o niqan suyang bi ghak krig ka sapah namu, bqani nami haya ghak nii saun name prana, huya msa ka lnglung su hug?”(nii o rmibaq kari ngalaw mu ka wauwa su empaaina mu) Nasi ungat kari n aka rudan wauwa ga smruwa ka lnglungan na empbkal, kiya ka kiya ni nasi niqan kari na,asi bruinah miyah sapah ka rudan risaw. Ini qbsiyaq musa qmita duri tama risaw, saw nii mtbbrih musa qmita wauwa o bitaq mn12, nasi ida ini sruwa do kika hana malax ka dhiya ni musa miying kingal wauwa duri. Manu saw kiya do asi ka tqlahang balay gmaaw ka emptqnay musa qmita wauwa, 

(1) musa emptqnay o gmaaw mkla bi rmngaw rudan 選會說話的耆老陪同去 

(2) asi ka qmita spi aji uri o psisil mn 3 必須要夢卜或靈鳥卜三次

(3) kika muda pnsrhuqan kari da 才有女方同意的結果

Malu ka pnrngagan dha do muda psrahuq kari ni muda empprngaw quri msdangi, gnqbubur, mgay jiyax quri sapah wauwa, babaw na muda msdangi o bitaq bi 3 hngkawas do muda mstrung, kiya ka kiya ni bsiyaq balay o 5 hngkawas. Jiyax psdngian o muda psdhug rmbug qsiya baga ka risaw ni wauwa, duri ni mgay kingal mneudus babuy prngat peekan na rudan wauwa muda mqaras pnsrahuq kari ni msdangi ka risaw. 

Pnsrahuq kari do miyah smjiyax sapah wauwa 30 jiyax aji uri o 50 jiyax dmayaw sapah wauwa ka risaw. Embbgay qngqaya ni prajin g embbkal Spdakar bi rudan ka mgkala kari ka risaw ni wauwa brah ini pstrung na, psramal qngqaya mstrung siida, nasi ini kla mseusa tminun ka wauwa o asi na ka qhduun bi smluhay mkla  tminun  qabang ni lukus ka 5 hngkawas nii. Jiyax pstrngan siida musa pgkla dlutut na ka risaw, ssramal dha hlama, duri ni miyah mdayaw gmdara babuy uqun pntrian. 

Miyah sapah risaw kana ka dlutut wauwa ni risaw, mtqiri tluung ka dlutut wauwa psramal masug siyang pntrian, sapah wauwa o playun dha pgkla ka eiyah ka dlutut dha, kika klaun risaw mha piya ka psrmalun nasug, muda masug siida ini bi tduwa srhuqan ana kingal ka nasug, mdka bi knlala ka siyang kingal ensugan,nasi niqan ka srhuqan dga, paru bi psrbangun mkeekan bitaq bi ini pggaluk ka pngluban dha. 

Duri o masug siyang siida asi ka sngkkingal qmada quri kingal ensgan,. psiyuk kingal mneudus babuy ka wauwa giqan na risaw, tai saw mha niqan nasug dha musa sapah ka dhiya uri.

## pnyahan kari
資料來源: 口述者 Yudaw Pisaw 2005
Quri ndaan huling

= Quri ndaan huling（狗的過去） =
Niqan 1 jiyax, malax nami ptasan ni mksa bilaq elug, mmowsa nami 
sapah ka swayi mu kuyuh Sakay siida, pklug nami qmita 1 wawa huling saw
sgealu bi qtaan. Kiya ni empdalih 1 tuki ka tnegaan nami ni ida ungat seejiq
ka miyah miing.  Kiya do babaw nami mnhdu pprngaw  ka yami  do dsan 
nami sapah ni tbgun nami.
Dhuq nami sapah siida do qmita mnan ka bubu nami ni smiling mnan, 
“ Yusang, Sakay, nnima ka wawa huling nii hug? ” Smiyuk ku rmngaw ka 
yaku, “Bubu, malax nami ptasan siida ka yami o mita nami ka huling nii ni 
sgealu  bi qtaan. Kiya ni dalih 1 tuki ka tnegaan nami  o ungat seejiq  ka 
miyah miing hyaan. Kiya ni pprngaw nami ka Sakay da o kika dsan nami 
sapah ni tbgun nami nanak.” Embahang saw ni kari ka bubu nami da o wana 
mhulis ni ini rngaw ana manu kari. Babaw siida do dsan nami trima ni 
pqdalan nami nhapuy ka wawa huling nii da.
Gbiyan do tluung nami ngangut sapah ni mseupu nami qmita karat ka 
yaku ni wawa huling mu. Kiya ni asi lu sriyu hi ka baki mu Tadaw ni tluung 
rmngaw, “ Tayal suyang bi ka lnglungan namu ni niqan balay gnealu, pdhuq 
namu tmqowli  1  wawa huling.  Kiya ni Yusang, pdai ptngahan ka  wawa 
huling nii han, kika mha niqan pnegluban namu da. ” Kiya do lmnglung ku
ni asi mu ptngahan “Talug ”. Wawa huling “Talug ” nii o mqalux ni mkla bi 
hmrapas. Babaw do smnru uuda quri huling seuxal ka baki mu Tadaw.
“Huling o mkla  bi  rmngaw kari seejiq  seuxal ni paru bi lupung ita 
seejiq uri.  

Qulung musa tmsamat ka tmpusu sapah da o ida smnegul ka 
huling ni paru bi enjyagan niya. Dhuq sapah do pprgun dha qmita ni spuan
dha mkan nhapuy ni mimah ni mtaqi, aji uri o seupu hmrapas quri lqlaqi uri. 
Kika ksun paru balay lupung seejiqun ka huling sbiyaw. ” “Kiya ni hmuya 
ini kla rmngaw kari  ka huling sayang da hug?  ” msa ku smiling baki mu 
Tadaw. Mita huling mu Talug ka  baki mu  Tadaw  do  smiyuk rmngaw, 
“ Niqan 1 jiyax, babaw mnhdu mkan nhapuy  gbiyan siida, yaa mqsuqi 
nmahan na sinaw ka huling do nii tluung ngangut. Kiya ni pklug balay mha 
trima ka kuyuh tmpusu sapah nii. Yaa hmuya ka huling nii ni tgliing bling 
rhngun ni gmguy  mita. Ini qbsiyaq, hlayan kuyuh tmpusu sapah nii  da  o 
mangal pucing ni  asi na  slapi ka hma huling nii. Paah siida do ini kla 
rmngaw kari ka huling nii da ni bitaq sayang. ”

Mnhdu ku  embahang saw nii ka ndaan huling sbiyaw do saw 
snkrwahun. Ana saw kiya o ida mu tduwaun bi tmquli ka Talug mu nii. Yasa 
dhiya o jima wada mapa ruciq dha nanak ni bitaq ini tduwa rmngaw ana 1 
kari seejiq.
Quri ptasan dqras

= Quri ptasan dqras（關於紋面） =
Sbiyaw seuxal Truku o mniq dgiyaq ni mhuma masu ni sari ni bunga ni 
sqmu. Rahuq na jiyax pnegalang hiyi qhuni do musa powsa gasil ni maduk 
dha samat, uuqun kuyuh ni  lqlaqi dha. Kndsan  Truku sbiyaw  sexual o 
mtdgiyaq ni  mkbbuyu ni mkeiayug miing uqun dha.
Truku o tnsamat balay. Saw snaw Truku o mkuy pucing hwinuk ni mapa 
buji ni aga. Ttalang mhraw samat ska bbuyu ni rnaaw, yasa embrax bi ka 
dowriq dha ni tgluhay balay sun maduk. Ga ska dgiyaq hiya o htngayan katu 
dowras ni lala bi hrus ungat ddaun. Manu saw kiya do mtdgiyaq ka seejiq o 
asi ka mmanang bi qbubur na ni mgkala seejiq ka rmun dha. Aji wana haya, 
snaw Truku o ini bi kengungu ni ini bi keisug uri ni mkla bi smalu lala klgan 
dangar.

Saw kuyuh Truku  do tgseesu bi ni mmlux lnglungan dha. Manu saw 
kiya ni mkla balay qnuqih ni tmwaray, sluun dha qabang ni lukus Truku 
djiyun sapah. Nasi ini sluhay saw nii ka kuyuh Truku do ksngun rudan dha ni 
hlisun seejiq uri. Kiya ni ungat snaw Truku ka smkuxul hyaan uri.
Manu saw kiya ni snaw Truku o tai saw mha mrmun bi ni mTruku o asi 
ka mdrumut bi smluhay ddaun laqi snaw. Kuyuh do asi ka mkla balay tminun 
ni kika balay bi kuyuh Truku ksun.
Kiya ni gaga ptasan dqras ka seejiq Truku ksun o mgkala rmun duri. 
Yasa saw nii muda o  pgkla sun qnsejiqan ni ssTruku bi ska alang. Risaw 
Truku sbiyaw o asi ka mrmun bi ni ini keisug ana manu dhuq mangal tunux 
pais. Laqi kuyuh do asi ka mkla bi mseusa ni kika srwaun drudan ni tduwa 
ptasan ka dqras dha. Saw ka mkla bi maduk ka snaw o kisa balay bi Truku 
ksun ni kuxul bi kuyuh knsyangan. Miing stmaan na ka snaw Truku o ida asi 
ka kuyuh niqan ptasan dqras. Mana saw kiya ni ptasan dqras o meeniq ska 
alang seuxal o paru bi sun knrdax.

Knsyangan ptasan dqras ka kuyuh Truku o ptasan pnglux ni dqras. Snaw 
Truku do ptasan pnglux ni bkluy. Pnskraya na knxalan sayang o kkdrumut ta 
qmeepah ni kksuyang kana lnglungan ta ita laqi Truku.
Rudan Truku sbiyaw o dmudul bi rmngaw lqian. Mhuqil ka seejiq do 
utux na ga asi ka muda ptrima baga pusu Hakaw Utux hiya.
Kiya o qulung mnangal tunux pais ka snaw ni mkla bi tminun ni miri ka 
kuyuh do muda ptrima baga siida. “Ras” asi ksa sriyu paah hiqur baga dha ka 
dara. Saw nii seejiq o pdaun na Hakaw Utux ni mowsa tblaiq mniq tuxan.
“Kiya ka kiya ni nasi saw ini angal tunux pais ka snaw ni ini kla tminun 
ni miri ka kuyuh do ini pdai Hakaw Utux ni qdanun dha yayung truma ni 
uqun karang ka hiyi niya da.” Msa ka kari rudan Truku sbiyaw.
Duri o rmngaw ka rudan ta sexual, “ ini tduwa ciyuun ka Hakaw Utux, 
yasa mha skpudung ka tluling baga da. ” msa ka kari rudan.
Rudan ta sbiyaw niqan gaya smalu ddaun uuda, ini khmut, kiya ni malu 
nanak seejiq sun o wada malu bi kndsan dha babaw dxgal, mhuqil do muda 
Hakaw Utux ni mmowsa tblaiq bi tuhuy utux rudan ni mniq tuxan.