Switzerland

thumb|Flag of Switzerland- Kwoci Jwesu（瑞士國旗）|alt=Flag of Switzerland|284x284px

= Switzerland（瑞士） =
thumb|File:Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg-Kwohwey.(國徽）
Gaga kska Owcow ka Switzerland, 47 00 N, 8 00 E ka gaga na nniqan.
Kana ka knlbangan na o 41,277 sq km（hangan na o Tg136）
(knlbanga dxgal o 39,997 sq km, knlbangan qsiya o 1,280 sq km). 
Kana ka sejiqun o niqan 8,179,294 hiyi. 
Gaga Bern ka pusu alang paru, jiyax 1 idas 8 ka jiyax skrayan klwaan. 
Manu ka dxgal Switzerland ga wada sugan 38.70%  ka dxgal qpahan, 31.50% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 29.80% na.

Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Didier Burkhalter, pnaah hngkawas2012 idas 1 jiyax 1pnrajing kmlawa klwaan.
thumb|File:Europe-Switzerland.svg-Ida nkiya nniqan lnglingay.(自然地理位置）
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’

= Switzerland（瑞士） =
Jwesu renpang(kari Tokwo: Schweizerische Eidgenossenschaft; kari Fakwo: Confédération suisse；kari Itari：Confederazione Svizzera；kari Romansu：Confederaziun svizra；tmngayan bale we Rating-yi：Confœderatio Helvetica，kika ISO 3166 na Jwesu we daha patis Rating snkraya alang CH）, Jwesu kesun daha klaali（kari Tokwo：Schweiz；kari Fakwo：Suisse；kari Itari：Svizzera；kari Romansu：Svizra）, ngalan daha mesa “suce kong-ten”, uxe de “suce hwa-yen” tmnayan, alang Cong-o uxe de alang Si-o, 26 cow kana alang daha.

## Pnyahan ngayan (名稱來源)

### Hlidan patis Telu (中文譯名)
Ga spatis patis Inghwan-cure we, Jwesu kesun na, niqan ka ga daha spatis mesa Jwecu, Susolung, Swesaran, Suyisa, Hearwesiya dnii duri. 
縮圖|File:Bundesbrief.jpg-1291年的《永久同盟誓約》
“Jwesu“ knesa na Aw-yi, Minnan-yi ka kari quri Telu we, mntena hari kari Tokwo mesa “ Schweiz “ ma Fayi mesa “ Schweiz “.  
縮圖|File:Acte de Médiation mg 0643.jpg-調停法案為拿破崙妥協舊制度與共和制度的產物。
縮圖|File:Bern, Federal Palace, 1857.jpg-未改建前的聯邦宮（1857年），伯恩為主持聯邦代表會議（Tagsatzung，為早期的立法及行政議會）的州之一，由於伯恩為德語區進入法語區的要道，而於1848年成為聯邦首都。
縮圖|File:Ulrich Wille.jpg-烏爾里希·威勒（Ulrich Wille）為瑞士於第一次世界大戰的戰時總司令。

## Ri-s (歷史)
縮圖|File:Theater Kaiseraugst.jpg-建立於西元前44年的奧古斯塔勞里卡為羅馬人於萊茵河畔最早的定居點，也是現今瑞士最重要的遺址。
Dungus spatis: risi na Jwesu 

Renpang cunghu na Jwesu saya we, pndaan peeyah knkawas 1848 ka sehwa snlmean daha, pusu na han we, pntteyan pawhu cemong ka knkawas 1291, wad eguw kbekuy knkawas ka ini pgdehu pnuggaluk daha.  
縮圖|File:Switzerland relief location map.jpg-瑞士地形圖
縮圖|File:Hauteroute.jpg-阿爾卑斯山區馬特洪峰、薩內奇地區及瑞士高原的琉森湖，顯示出地貌的差異。
縮圖|File:Sanetsch.jpg-阿爾卑斯山區馬特洪峰、薩內奇地區及瑞士高原的琉森湖，顯示出地貌的差異。
縮圖|File:Panoramic view from Mount Pilatus of Lake Lucerne, Mount Rigi, Lake Zug and the city of Lucerne.jpg-阿爾卑斯山區馬特洪峰、薩內奇地區及瑞士高原的琉森湖，顯示出地貌的差異。

## Ti-ri (地理)
縮圖|File:Old Swiss Confederation.jpg-瑞士邦聯變遷，由1291年（深灰色）至16世紀（淺灰色）。
Dungus spatis: tiri na Jwesu 

Jwesu nii we, ga mtaayus dTokwo, Itari, Awtiri, Recutungsutung  dnii, dheran alang na we ga tlbuwan dgiyaq Aarpes sanmay,tnugiyo dgiyaq ma rcilung dgiyaq, ddheran na ma karac na we ini bale pntena, knuglahang dheran alang nJwesu we 41,285km²(15,940mile² ), hei seediq na we, maha 790 wan,kndexan seediq na we, knkingal pinghwang kori we 190 seediq. Ga dgiyaq Aarpes sanmay ka knuglahang ba Korawpingtun-co daha, kndexan seediq na we, knkingal pinghwang kori ge 27 seediq.  

### Karac (氣候)
Ayu rbeyuk nJwesu we muuxun, qgiyaq baro de mdekuy, so muuxun hari ka karac na, ani si dheran ini pntena de,ini naq ba pntena ka karac na. niqan so paru pnryuxan ka karac nJwesu nii, dheran na quri so ggqitan hido ka hay-yang-sing ci-ho we,knpriyux so karac dheran na hhreyan hido ka taru-sing ci-ho. 
縮圖|File:Bern 104.jpg-聯邦宮為瑞士聯邦議會及聯邦委員會所在地。

## Cng-c(政治)
Dungus spatis: cungcu nJwesu 

Jwesu Renpang sen-fa we slmeyan daha knwas 1848, kiya pusu fa-ri na ren-pang-cu daha saya ka Jwesu, sen-fa daha nii we,sen-fa ncbeyo bale bobo dheran nii duri. Sen-fa ga dooyung saya nJwesu we, pnoda kong-ming to-pya knkawas 1999, ma,knkawas 2000 idas 1 ali 1 ka pooda senfa daha nii. Ga spooda senfa daha nii ka smmalu Jwesu Ren-pang, kong-ming cen-ri ma yi’u，renpang ti-cu ma coci cutu ,ma, kwoco dnii.Uka phuqil seediq mnoda naqah ndaan ka Jwesu Senfa. Dmoi San-cen fun-ri ka Jwesu Renpang cunghu, kika ryang-cu ka yi-hwe daha, Jwesu Renpang Weyen-hwe ma, chew-kaw fayen nJwesu.  
縮圖|File:Landsgemeinde Glarus 2006.jpg-州民大會為古老的直接民主形式，僅有兩個州保留此項傳統。

### Cuce-mingcu (直接民主)
Dungus spatis: Jwesu cungcu ma cuce-mingcu 

Cungcu ceko nJwesu we, niqan socin-ci, co ma renpang teru tnunan.  

Knkawas 1848 de, psdehu cuce-ming cutu di, meniq ka tnunan renpang we, niqna beyax dnoi daha smmalu ma kmpriyux senfa,spooda daha kongming topyaw, ma, niqan beyax dnoi daha ini pooda ce-yi na yi-hwe ma, peeyah sin-senfa.   

### Singcung cihwa (行政區劃)

縮圖|File:Switzerland administrative divisions - colored-瑞士行政區劃地圖
Spatis: Singcung cihwa nJwesu 

Niqan pnsdhegan na ani betaq knuwan ka knkingal co nJwesu, sqita duma alang di we, niqan turi-sing ma cucu-sing ka knkingal co nJwesu,ini psaanak  qmita knkingal co daha ka renpang cen-fa daha, ma, niqan naq senfa, yi-hwe, cung-hu ma fa-yen ka knkingl co daha. Knkingl co daha we,hei seediq ma knuglhangan dheran daha ka ini pentena, tghbaro seediq ka Surisu-co we 1,253,500 ka hei seediq na, tikuh ba hei seediq ka Neya-pungsay-co we 15,000 ba ka hei seediq daha;glahang ba dheran na we Koraw-pingteng-co(7,105km²), tikuh ba dheran na we Pasayar-cengsu-co(37km²), alang pngerah toma co we 2,596 kana. Daha dheran ga Jwesu nii ka Nefeti-pusingkun ma Kanpone we, dheran nTokwo ma Itari.  

Jwesu Renpang we niqan 26 co(6 co we mddeka co bale):   

## Way-cyaw ma cyun-su (外交及軍事)

### '''外交及國際機構'''

### Waycyaw ma kwoci-ciko
Dungus spatis: waycyaw nJwesu 

Peeyah knkawas 1515 ka pnrnna dheran alang na Jwesu nii de, ini riyung osa suupu tuumal so cyun-su, cung-cu ma cingci reng-mong di.cong-ri ceng-co nJwesu nii we, pnoda daha Weyena-hweyi ka knkawas 1815 pgkela kana laalang bobo dheran nii. Jwesu nii we,knkawas 2002 mosa tuumal Reng-hokwo ka Jwesu nii, dheya ka plaale ba spooda na kong-ming to-pyaw mosa tuumal Reng-hokwo. Niqan waycyaw kwansi daka kana hari alang ka Jwesu nii, niqan ka ndaan na psbale dualang duri.Uxe hweye-kwo na Oco-renmong ka Jwesu, kndalax knkawas 1990, msnpusal pooda kong-ming to-pyaw mmaha tuumal Oco-renmong ma, ini oda ka ndaan na.  
縮圖|File:Axalp FA-18C 5.jpg-瑞士空軍F/A-18黃蜂式戰鬥攻擊機飛越阿爾卑斯山

### Cyun-su (軍事)
Dungus spatis: cyun nJwesu 

Supi nJwesu we niqan ru-cyun ma kong-cyun. Jwesu we ga moda yi’u mingping-cu kesun ka “supi kana ka seediq daha”,ani si 5% ba ka supi na bale, dehuk 20 knkawas betaq 34 knkawas ka rseno daha de, asi ka mosa supi, ani naq mosa cuyen fu-pingyi ka mqedil duri.Ado ka ini ptaayus rcilung paru ka alang daha, kika ini pheyu hay-ctun, meniq ka rcilung ga mtaaayus daka alang ssiyo na we, niqan asu daha mprigo hiya.wano ba Jwesu cinwe-twe nFantikan di we, ini pposa dmayo mccebu alang nuinu ka supi nJwesu.  
縮圖|File:Aerial view of Zurich.JPG-大蘇黎世地區為世界上最重要的經濟中心之一，居住人口達150萬人且有15萬家企業。

## Cing-ci (經濟)
縮圖|File:Vintage Omega Speedmaster 145.012-67.jpg-阿波羅登月計畫於月球上所配戴的「歐米茄超霸專業版」計時器。就產值而言，瑞士鐘錶約佔世界一半的生產量。
Dungus spatis: cingci nJwesu 

Seediq ka taapa Aporo mnosa skiya mkaro betaq idas we, patis hido sseung daha ali ge “Omika tnaanak smmalu”.Spengun bnrigan we, maha naq mddeka ka patis hido snlmean nJwesu.  

Jwesu nii we, msbale ka cingci sucang na ma, malu riyung koci na, knkawas 2011, netun spegun sntkeyan knkingal seediq di we,seediq Jwesu nii ka mtengi bale(spegun kana cin-jong ma uxe cin-jong). Spooda kwoci-hweri smepu de,tg19 knparu ka cingci-ti daha bobo dheran nii; netuin spegun beyax daha mbaruuy de, tg39 knparu ka cingci-ti daha bobo dheran nii;tg20 ma tg18 ka bnaruy daha ma bnrigan daha.   

### Koci ma sesu (科技及學術)
縮圖|File:Swiss scientists.jpg-瑞士學界重要科學家及其學科（依順時針順序）： 萊昂哈德·歐拉（數學） 路易士·阿格西（冰川學） 奧古斯特·皮卡爾德（航空工程） 阿爾伯特·愛因斯坦（物理學）
Tgparu ba kose cya nJwesu (snegul qumi patis hido qmita): 

Rayanhato‧Ora (suse) 

Ruis‧Akosi (pincwan-se)

awkusuto‧Pikaarto (hangkong kongcung)

aarpoto‧Ay’unsutang (uri) 

### Nung-yen ('''能源''')
Maha 56% ka sweri hwaten daha, 39% ka yencunung hwaten, tenri sungcan nJwesu nii we, tikuh bale ka aryang-hwatan.Knkawas 2003 iads 5 ali 18, llixun na daha honun hwaten daha ma, wada ini srwai.So nii ka ndaan na: Iya pheyu honung hwaten-cang bgurah di (41.6% ka smruwa, 58.4% ka ini sruwa) ma,lixun ka honung hwaten (33.7% ka smruwa, 66.3% ka ini sruwa). 
縮圖|File:Lötschberg Tunnel.jpg-勒奇山隧道入口，該隧道為世界第三長的鐵路隧道，建於舊有的勒奇山鐵路之下，為阿爾卑斯樞紐計畫（AlpTransit）的一部份。

### Cyaw-tung (交通)
Dungus spatis: cyawtong nJwesu 

Eluw rulu puniq qndisan nJwesu we 5,063km, npaan na seediq kingal knkawas ge 3.5 ti,eluw rulu puniq nJwesu nii ka mknedux ba Oco. Knkawas 2010 we,spuun smepa kana ttaapa daha rulu puniq ka knkingal seediq Jwesu de, maha 2,258km, ygueguw ba bobo dheran nii (ani si snpengan nii we,ini spegi ka tite, kika snpengan nii ge, ririh so wada rkawan ka duma alang eguw tite). Kongru nJwesu dige 71,454km ka qndisan na,ckceka na we 1,790km ka kawsu kongru. Tgparu ba kwoci cicang ka Surisu cicang daha, knkawas 2011 ka seediq tnaapa sapah skiya we 2,400 wan seediq.  

## Jen-ko (人口)
Dungus spatis: hei seediq Jwesu ma seediq Jwesu 

800 wan ka hei seediq nJwesu, seediq juarman ka eguw bale, niqan seediq Faransisu ma seediq Itari duri.Maha naq 22% hei seediq Jwesu nii ka seediq daha ga meniq alang icil, ckceka na we, maha 60% ka pneeyah O-mong ma,alang Oco cuyo-mawyi renmong; seediq daha ga meniq naq Jwesu we, seediq mneeyah Itari ka eguw bale, maha 17.3% hari seediq daha,bobo na de seediq Toyicu ka bobo na(13.2%), seediq tnheruy peeyah Koroaysiya ma Mongtonekoro(11.5%), ma seediq Putawya(11.3%).Ado ka dmoi baga seediq qnduriq kndalax Surirangka ka Jwesu, seediq Taymiar hari kana, kika lutuc nTaymiar eguw bale seediq pneeyah Yaco ka Jwesu.  
縮圖|File:Sion Valere Castle 20070730.jpg-位於錫永的瓦萊教堂（Basilique de Valère）

### Cung-cyaw (宗教)
Dungus spatis: congcyaw nJwesu 

knkawas 2019, ssnhiyan nJwesu.  

Congcyaw: knkawas riso Jwesu ka kmkawas kndalax 15 betaq knkawas 25. 

Citu-cyaw(71%) 

Isuran-cyaw(5%) 

duna na(5%) 

Seediq uka snhiyan(ini kulu sintu ma, seediq ini snhei Utux Baro) (19%) 

縮圖|File:Map Languages CH zh.png-瑞士官方語言 (佔總人口比例；加上外國居民後比例)

### Kari ('''語言''')
Dungus spatis: kari Jwesu 

Kari dooyun na pqlahang Jwesu(spuun kana hei seediq: tuumal hei seediq tnheruy)  

Kari Tokwo ka Jwesu(62.7%；72.5%)    

Kari Fakwo(20.4%；21.0%)     

Kari Itari(6.5%；4.3%)      
縮圖|File:Eidgenössische Technische Hochschule (ETH), main building Zürich, 2006.jpg-蘇黎世聯邦理工學院校園，為歐洲大陸最頂尖的教育機構之一。

### Cyawyi ('''教育''')
Dungus spatis: cyawyi nJwesu 

Senfa nJwesu renpang we, ga na sbege naq ooda cyawyi kana co na, kika lmlamu naq ka cyawyi tisi nJwesu nii.Nqan sapah pysan pnhyengan cunghu ma, seediq daha naq pnheyu, kana ka pnheyu naq seediq daha kwoci sesyaw. Kana syawse cyawyi na we,kndalax mmteru knkaws mosa muuyas ka laqi daha, ani si plaale mosa slluhe de sepac knkawas betaq rima knkawas. Ini hari pntena ka secu daha,maha sepac knkawas betaq mmteru knkawas. Kana we tgkingal ttgesa daha kari ge, uxe kari pqlahang daha,ani si kndalax knkawas 2000 di we, niqan ka ngalan daha tgkingal sslhayan ka Ingyi.  

12 kana ka tase nJwesu, 10 we cori-tase, uxe cisu-sing seko ka ttgsun na.   

### Yryaw wesung ('''醫療衛生''')
Kong-ming nJwesu we, asi ka mari cen-kang pawsen na su-jen pawsen kongsu, sneengan pawsen kndusan rseno we 79 knkawas, mqedik we 84 knkawas,tgqnedis ba sneengan pawsen kndusan seediq klaalang bobo dheran nii. 
縮圖|File:Sion de la Bisse de Clavau.jpg-隆河河谷地區都市化 (錫永郊區)

### Alang pngerah ('''都市''')
Dungus spatis: snpegan alang pngerah nJwesu 

Seediq teru tnsnakan kingal betaq sepac tnsnakan kingal we, ga neniq alang daha ppngerah.Wada mquri lmiqu bbaro nJwesu smmalu alang pngerah saya ka seediq daha, Curo ma quri nklaan dgiyaq Aarpesu duri we so kiya duri,kika ga lmnglung hawa kesun ka dheran quri hini. Prdingan 21 suci nii, rmabang eguw seediq ga meniq alang pngerah daka ga meniq so lmiqu hari.  

縮圖|File:Vals06.JPG-瓦爾斯的阿爾卑斯長號表演

## Wun-hwa (文化)
Dmoi sepac klegan kari qqlhangan ka Jwesu, lmlamu ba ka ggaya daha,qtaan quri so gaya pnsltudan daha. Laalang Jwesu nii daka ssiyo alang ka mntena kari we, mggaaluk ka gaya daha.Ririh so ga dmoi Si-ow wunhwa ka Jwesu nii. 
縮圖|File:Rousseau Geneve.JPG-讓-雅克·盧梭為作家及18世紀具影響力的哲學家 (日內瓦的盧梭雕像)

### Wunse ('''文學''')
Hani pheyu Jwesu ren-pang ciida we, dmoi kari Tokwo ka seediq quri hini, kika wunse daha cuuxan we pntasan kari Tokwo.Betaq 18 suci, dmudul mskari kari Fakwo ka Poun ma duma alang di, kika mqpupu naq kingal snpuwan ka mskari Fakwo di ma, qtaan daha bale. 
縮圖|File:Alphorn player in Wallis.jpg-一位正在演奏阿爾卑斯長號的瑞士人
縮圖|File:NZZ Erstausgabe Titelseite.jpg-《新蘇黎世報》第一期的頭版，1780年

### Yisu ('''藝術''')
Cwan-tong inye nJwesu we uyas Yetoar ma, iyuk qnedis Aarpesu. 

### Mey-ti ('''媒體''')
Ini hetur mpatis maanu ka sin-wun daha ma, mprengo maanu ka seediq daha Sen-fa nJwesu ren-pang. Spooda na kari Toko,kari kari Fako ma kari Itari ka Jwesu tongsin-so klaali, pgkela so ndaan cungcu, cingci,sohwe ma, kana sin-wun ani maanu, Jwesu tongsin-so ka paha kari pklaun na meti Jwesu ma, kana koway meti. 
縮圖|File:Federer Cincinnati (2007).jpg-羅傑·費德勒目前拿下20座大滿貫，為史上最成功的網球選手之一。

### Tiyi ('''體育''')
Tdheriq huda, tdheriq qtinuh huda ma, mkaro ddgiyaq ka kuxul bat yun-tong na seediq Jwesu, malu naq ba ddaun yun-tong so nii ka alang Jwesu duri. 

### Ppuqun ('''飲食''')
Eguw ba kklegan ka ppuqun seediq Jwesu, so ka cisu-hoko, rakoreto-cisu ma, tnqrelan daha cen-ping ka bunga tumun(Rösti) ge,kuxul kana seediq Jwesu, ma, quri so ini pntena alang daha ma, so ini pntena kari daha dseediq Jwesu we, ini naq pntena ka ssalu daha duri. 
縮圖|File:Swiss fondue 2.jpg-瑞士起司火鍋

### Ali smseman, ali gdregan ('''節慶、假日''')
Kkingal co nJwesu we, dheya naq psdehu ali smseman daha, so ka Yen-tan, Yesu sung-ten-ce, ko-cing nJwesu ma, Sungtan-ce we nqan kana ka ali nii. 

縮圖|File:Bundesrat der Schweiz 2012.jpg-2012年瑞士聯邦委員會成員，艾維琳·威德默-施倫普夫為該年的總統（中央者）。 

## Pnyahan pnatas（參考資料）

* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
*https://zh.wikipedia.org/wiki/瑞士（參考自中文維基百科）
*Hlidan na Dakis Pawan