open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mb’ala

= Mb’ala（眉原部落） =
Gaga mniq Nantowseyn Jnaysyang ka alang mb’ala.

142 sapah ka kneegu na sapah, 449 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 86% niqan 385 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 14% niqan  64 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 77%, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq 5%, Bunun 2%, Amis 1%, Cou 1%.
## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

## Hangan alang（部落名稱）
**Qalang B’ala**

## Tukubeycu na alang（部落特色）
Alang B’ala hini pa snpeyyah Cing tikwo cida mi dhuq qnlhangan Tanah Tunux pa, pslutuc niqan pnswayan B’ala, Huku, Marepa mi Slamaw mi Nansu cyun na sediq ka miya mniq, kiya u pnswayan B’ala ka pnrdingan balay mniyah hini, 

Kiya ka mangal hangan niyi.

## Nniqan niya（所在位置）
Nanto keyng Jinay go Singsng cwen mi alang B’ala.

## Knlbangan（範圍）
Wa mniq Hucu cwen hnruwan hidaw ya bay 1 km hiya, Yayung Pinsbkan kcka ratuc yayung mksipaw pryxan hidaw, ya bay haypa 500 m na brnux dxral.

## Nniqan lnglingay（地理環境）
Brnux dxral

## Quri ppanan rulu（交通資訊）
Snpeyyah Formosa Kwotaw 3 haw kawsu kongru> Swesaren kwotaw 6 haw kawsu kongru stabuy Kwosing cyawryotaw>Tay 21 mquri Kwosing> Cangpey ru> Hucu cwen alang Gluban> alang Nakahara> alang B’ala.

## Ppwaluk tyeyn-cu patas qtan alang （電子地圖連結）
Teyncu patas pkla nniqan alang. 

## Klwanan sediq（部落所屬族群）
Tayal.

## Sduwi na kari saya（當今使用語言）
Skari kari Tayal, ska kari Telu.

## Snlhayan snhiyan（宗教信仰）
Kiristo kyo: B’ala Kiristo Cyoro Kyokay, 

B’ala Sin Yasu Kyokay.

## Pnyahan alang(部落由來)
Alang B’ala pa snpeyyah diyax Cingtikwo cida dhuq qnlhangan Nihong cida, pslutuc niqan pnswayan B’ala, Huku, Marepa mi Slamaw mi Nansu cyun na sediq ka miya mniq, kiya u pnswayan B’ala ka pnrdingan balay mniyah hini, 

Kiya ka mangal hangan niyi. Qnlhangan Nihong cida, heytay Nihong u miyah mcbu pnswayan B’ala, hiti bay daw wada malax kmciyuk mcbu ka B’ala, ida balay pnswayan B’ala muturu alang u to bay pkixun heytay Nihong pthdil sapah btasan alang B’ala saya.

## Quri pplahan mi sanan rmiwaw(旅遊觀光資訊)
Ssanan sdhmawan rmiwaw

◎ Hweyswen Rincang

Tnqriyan ddwiyaq baraw ka kcka nniqan hiya, kiya balay ka 

tuhunac Dwiyaq Gokang na pryaxan hidaw tuhunac na 

dwiyaq tudu, pndkanan knbaraw pa to bay hmrinas 1700 m 

kana; kcka dwiyaq u knkana lmiqu ida nkiya kana, muru 

knbaraw nniqan u muda ptura mtltu, muxul, mtilux hari so ini 

pntna ka smhmawan qmita, mndungus bay ka qqhuni 

sdhmawan qmita mi kluwanan, wada pttuku bay kyoiku mi 

sdhmaun qmita ka dungus niya uri. Yaqyung u mtqiri kckaq 

ddwiyaq tudu, spuda mquri hnruwan hidaw pryaxan hidaw ka 

Yayung Pinsbnkan ka pusu, cida niya ka Yayung Kwantaw, 

Yayung Hnruwan hidaw, Yayung Cwenku uri mi tuhunac 

tudaya mqqiri, dwiyaq baraw rbuq ayu ka mnrrimax, wada 

pndungus sklwiyun bay ayu qsiya, mtbiyax yayung, tulaq 

qsiya ka sdhmawan qmita, niqan balay tukubeycu ka biyax na 

pnqita.

## Qntan patas(參考資料)
Wang can Jinay gokosyo

“Bungka Tayal joku : Pnkrana mi tnhdilan alang na Tayal”

“Rmiwaw quri tnualang Sediq Tnpusu” 2001, Singcng weyn Sediq Tnpusu ingkay cupan.
Mgay bari Sowmaw Lowking

Seejiq nami Truku o ida niqan powda pgaya smapuh ka yami Truku ,nii o mgay bari sun.

knkingal hngkawas ida muda pxal kana,

mgaya bi balay ka neuda kndsan Truku seejiq alang nami paah sbiyaw, 

paru balay spruun na bi ka powda ndaan nami nii ni ,qarasan bi miyah smeupu teumal smapuh ka kana seejiq alang nami qaras knciyan.

brah rigan ska na hiya o ida niqan qtaan ka ngalan dha qnpahan uri , saw baun sqmu masu sari ni nana manu hiyi qhuni uri.

wada lala balay jiyax ka snlhayan dha meuyas rmgrig qowqaw ni tatuk uri,yasa pqrasun nami powda .

ga powda nii o,niqan powda sapah ,powda babuy, powda maduk ,powda smapuh daran, powda hnici kari.

tdaun nami tgaya smapuh brah na sida o lala balay ka psrmalun nami haya. 

brah na hiya o wada hari kingal idas ka psramal nami ni pssgun nami kana qmeepah ka qpahun npowda nii,
Mqedin mngangah

= Mqedin mngangah （愚笨的女人） =
Niqan kingan kari rudan cubeyo. Kari nii rumengo dungus mangal camac cubeyo. Mesa ka kari rudan: niqan kingal mqedin cbeyo, yaani mngangah duri. Wada ini thei Gaya manganl camac ka cubeyo. Kiya ka paru riyung ka bqerus seediq mosa magal camac dehuk saya mesa.

Mesa ka kari nii, cbeyo sa, mkmekan camac wawa de, ini osa dgiyaq sa, ma ini so snbqerus tmering mosa mangan camac si, ma ini so lmngelung miicu mangan luqah ka mosa tmalang dgiyaq hiya. Meyah naq alang ka camac si.

Cbeyo se, mkmekan wawa camac de, asi osa ssiyo alang, ma quri dgiyaq lmawa“Bic! Bic! Bic!” mesa si de, ini kupiya patis tkei se, meyah berah ka camac denu mesa. Kiya ka mangan yaani teru hari uban hei na de, knbaka denu mesa. Ngalan daha uban kiya psaan daha liwas anaq mmaanu, so kusun de asi stenge kana liwas ka wawa camac hiya denu si, kiya ka mangan mnenaq truma hiya ka ppqun daha ka cbeyo si. Ini bale osa snbqerus tmalang dgiyaq ka rseno ka cbeyo mesa.

Kingal ali, menaq ka kingal mqedil meyah mkmangal wawa camac si.“Bic! Bic! Bic!” mesa lmawa. 

Meyah ka camac si ma. Ye ini mktmara ka lnlungan na ka mqedil kiya, maanu ka asi angal yayu kmeruc hei na camac ka mqedil nii si, knnarux bale ka camac lmengac rmengo si“ Masu asi kreti ka hei mu di! mesa ka camac si. Mqedinl mngangah mesa: ’maha so bqerus tmmering bale ka rseno sapah namu mosa dgiya hiya. ’mesa rmengo di se, ma kibale Utux ka wada tsseyung bale uka qtaan ka camac nii si.”

Kiya ka mesa ka rudan alang.“Ye mqedin nii ka wada smelaq Gaya snalu na, ye Utux ho!” Kiya ka so smbqerus bale ka mosa dgiyaq kana ka seediq di. Uxe so clokah ka lnlungal mosa mangal camac nii wa! Tmalang bobo btunux ma, moda truma sekuy duri, daan su kmaguh pkaruh baga ka brhengil, ani naq mangal luqah ka baga dah aka papak su qlung su naq daan truma hiya, ani inu ka daan su. Kiya so smoora hari cbeyo ini osa tmlenga, maduk, ma phuling, asi seyung niqan wawa camac puqun ka tnsapah ka rudan saya.

## Pnyahan pnataas(參考資料)

曾瑞琳，1994，《賽德克族神話故事》，南投：南投縣天主教山地服務研究社。

許端容，2007，《台灣花蓮賽德克族民間故事》，臺北：中國口傳文學學會。
Mqri

= Mao/ Mqri/ Mqri(山胡椒) =
thumb|File:Lindera melissifolia.jpg-Mqri(山胡椒)
Mqri nii ga malu bi dmatun mkan nhapuy rudan sbiyaw, yaasa kingal nanaq sknxan, ini ksburaw sqamas qsurux ni wawa uri. Kiya ni ana bitaq sayang o spruun bi qmita klealang ni gmaxun dha mhapuy uuqun, brigun balay pnaah eseisil alang sejiqun uri. Ida wada niqan bi hangan na uuqun sayang ka mqri nii.

　　Mqri ga mhru nanaq lmiqu, yabi idas dha dhuq idas tru do tmphpah da. Embhgay qtaan ka phpah na, ida teura bi qtaan emptsamac dsnaw. Rbagan do mghiyi da, plealay han o mgpajiq ni mquru ka hiyi na, mhada do mqalux da. Kuxul bi uqun dqduda ka hiyi na, kiya ni emptsamac dsnaw o skraki dha tkurih dqduda…. ka mqri. Ida tduwa asi qluqi mkan uxay uri o gmaxun mhapuy bgu rudux, buuc babuy…. Kingal nanaq mahun ka bgu na, pixan na kana ka naqih sknxan hngak uuqun. Klmuun uri gmaxun qmamas sinaw, kana ka lmlamu saw cyang dnii, dmatun mkan lmlamu uuqun sayang.
Msegasut

msegasut 祭司 

## phiyug sapah brah na ka msegasut 祭司蓋屋前的責任
phiyug sapah brah na o asi ka kmeaguh msegasut gmdara rudux smapuh, rsuhan na dara rudux kana ka qngqaya djiyun smmalu sapah, kika hana prajing smmalu sapah da. Murug gaya Truku sbiyaw ka smapuh rusan na dara rudux kana ka phyugan sapah, duri ni pgblaiq, skbiyax hiyi ni aji hyyuya kingal ruwan sapah. 

## mnhdu smmalu ka msegasut 祭司蓋屋完工的責任
Mnhdu smmalu do Kmeaguh duri msegasut murug gaya Truku gmdara kingal bubuy muda mqaras mgay smapuh, msegasut o daan na hmirit cicih kana keelgan hiyi babuy, lbuun na rnabaw tamul biqan na tnpusu sapah ni saan na gmqi uyung tqring dnamux, saw nii meysa utux rudan pqblaiq ni aji hyihuya kingal ruwan sapah. 

## ida nkiya ni Truku sbiyaw 以前太魯閣族與自然
Ita Truku sbiyaw o smparu bi kana hmut mneudus ida nkiya, qngqaya smluun sapah o asi angal qhuni lnglingay sapah, erut o qrul, miying keelgan qhuni ka ngalan dha knuruh gasil,gmbari, sbiyaw balay ka dnamux o kurut aji uri o tapaq btunux, qnabil o tntunun dha meiluq sida qhuni smmalu saw nii sapah o Truku mkBaraw, Truku mkSiyaw o djima ka ngalan dha dnamux ni qnabil aji uri o bhngil. Sapah saw nii ga meuxul misan ni mtleetu rbagan, gnutu dha qnabil meiluq rqling sida qhuni ga mdngu do hglqun dha mtahu, nasi wada meelih ka qhuni qnabil do malan dha meiluq qhuni paah baraw qnabil. Sapah Truku sbiyaw o kmari yaa bi smka tnxalan rbqan tuma dxgal, kiya ka saan mtaqi kingal ruwan sapah,pmkayan,ini salu daka ka Truku sbiyaw, kiya ka kiya ni smmalu rpun,biyi rudux ni biyi babuy uri,saw nii knkla dha smmalu sapah ka rudan ta Truku sbiyaw. 

## Niqan kingal ka uyas smdamat alang nniqan 有一首懷念故鄉部落的歌謠
“Ga gaing bi kska suyang ayug, 
kiya ka alang mu saw smdamat.
Tglihug muda rnaaw ni ayug gaga,
elug bilaq dgiyaq o ga mtqiri hiya uri.
powda dowriq ka tama qmita alang saw smdamat, 
liwaq msa rdax rusuq dowriq o ga htnay ska dowriq na”

## pnyahan kari
資料來源: 口述耆老Iyuq Ciyang, Iyang Taying 2015
Mseusa

Mseusa 織布

1.Nii tminun qabang rudan payi Truku 1984. Psmiyang knkla kndsan Truku

2. Nii o krig, ngalan waray nuqih tunun qabang.

Snaw Truku o mrmun bi, embiyax bi ni mkla bi tmgjiyal ; kuyuh Truku o mkla bi mseusa, rmabang knkla Truku ka tgmalu bi tnunan waray nuqih ka lukus, kiya uri o pusu bi pnskraya niqan bi ngahan pnseusa. Mniq saw nii kndsan llingay ka rudan kngkingal sapah Truku ga asi ka mhuma krig , yaasa kika ngalan dha pnyahan nuqih tunun dha qabang,phmaun dha tuma qdrux ka krig,qdaan dha qbulit pntuan ni sudu knragan saph, kkmalu kndkilan na, kika qthur ni lala bi nuqih na. Knxalan siida o krig ga tgkingal pusu balay pyahan dnuuy, khnu kmpraan ka dxgal pnhmaan o gisu pgkla qmbliqan sapah. Kmbragan hnigan krig o kingal tnxalun ni smka (1.5公尺), lhang qmusud nabilaq han o mgpajiq, baka sqtan do mgsaas ka lhang na da, rnabaw na o msnlala niqan papak, rnabaw na o mdka hnyigan tama baraq, bbaang na o mgkdkat niqan ubal na. Rhiq qmusug na o mhnuk bi waray na ni embhgay bi, kana nuqih o hiya ka tgmalu balay, kika pusu bi ngalan dha tunun.Krig o mtduwa sbrigun ni niqan seejiq pruway balay miyah marig. 

Sbiyaw balay ka rudan Truku o mhuma nanak krig ngalun dha waray nuqih tunun dha qabang, yaasa endaan kndsan rudan Truku ka saw nii, manu kiya klaun dha balay waray nuqih krig o malu bi ngalan waray tunun,rqling bbaraw ka waray nuqih, mkray ini qstuq, lhkah ni pktleetu, malu qaya tunun qabang. Kuyuh ka mhuma krig, ini bi sruwani snaw ka mhuma krig, yaasa musa tmsamat do smtrung saw smeisug euda ni ini ksuyang hru na ka krig uri da. Rudan Truku o snbubu krig ni ghak krig 2 keelgan ka mhuma, kiya ka kiya ni snbubu mhuma ka ini biyaw mdakil. Babaw srnabaw ka bubu krig o mnegphug bi, bbaraw bi nuqih, mkray ini qstuq ni mrana bi ngalan nuqih uri; krig misan o llbu bi nuqih na ni mnegripuh bi uri.  

Qngqaya Cinun o niqan Ubung, qataq, kusut, sntruma, bgiya, kikut, gikus, wahug, jisayan, cyadan, surul, bluhing, gluq walu, dowsan.   

Maacinun waray ka nuqih krig o saw nii, kykuyuh o madas kamit ni gsak saan dha smkit ni smkrig ka krig, kika maanuqih, qmnuqih o maabkuwir, bkuwir do tgyaan, tnegiya do pdowsan, pndowsan do puyun dha maa niqan lhang,snagan dha mtasaw qsuya ni phdagun, psudun dha ka waray nuqih, pnusut do dgsayun, dnegsay do psaun dha ubung ni tunun da.   

Patas qabang o tnunan msbalay patas , tnunan meaway patas, tnunan dowriq patas, tnunan phpah patas ni pmiri.   

Tnunan lukus ga 

quri lukus snaw o sla,pala, habuk,towrah ni trak.

Quri lukus kuyuh o pala ,usux, pdagit ,habuk, sla

Bukung ni kbhug o kika mtduwa mlukus towrah ni mtrak embanah trak, gaga psaan marung axa ka embanah trak nii, kingal ka marung o mnangal kingal tunux pais, niqan 2 marung o mnangal 2 tunux pais uri,saw nii nasi lala nangalan na tunux pais lala marung uri.

Niqan ka lukus hmuril, nii o wana snaw mdudul dmpgrig ka mtduwa mlukus, lukus nii o embanah ni geulan pshnang bilaq kangkang. 

## pnyahan kari
資料來源: 秀林鄉志 秀林鄉公所 2006
Mtlibu

= Mtlibu (圍繞著) =
Ex: Bobo mnekan ido bbiyan, mtlibu ssiyo tama daha ka laqi. 

## Pnyahan pnatis(參考資料)
(引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁4。 )
M’utu

= M’utu（馬武督部落） =
Gaga mniq Sincuseyn Kwansisyang ka alang m’utu.

124 sapah ka kneegu na sapah, 339 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 60% niqan 204 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 40% niqan 135 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 59%, Amis 0.3%, Paiwan 0.3%, ni rahuq na o 0.3%.

## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Nadis

= Nadis (嫁妝) =
Ex: Musa seno laqi daha, egu nadis daha pala ma lukus, qrasun riyung seno daha ma tama bubu seno daha. 

## Pnyahan pnatis(參考資料)
(引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁4。 )
Niqan qlwaan thulan taywan

thumb|300x300px|niqan qlwaan thulan taywan

niqan qlwaan thulan taywan/總統府

Qpahan Bukung Klwaan thulan taywan  o niqan Pnstama qpahan klwaan, niqan phigan gaya, niqan klwaan klawa empsgaaw klwaan, niqan klawa pspung matas klwaan, niqan klawa dmqeepah klwaan, niqan qpahan pnegluban kklwaan , niqan qpahan euda klwaan, niqan qpahan djiyun klwaan, niqan qpahan pkrana klwaan, niqan qpahan euda gaya klwaan, niqan qpahan elug klwaan, niqan qpahan mduuy mrata klwaan, niqan qpahan knkla kndsan klwaan, niqan qpahan brihan qqlhang kndsan, niqan qpahan psbiyax hiyi, niqan qpahan mduuy knsat, niqan qpahan kklawa llingay, niqan qpahan kklawa qsiya, niqan qpahan kklawa rmigaw qtaan, niqan qpahan kklawa elug paru, niqan qpahan kklawa snliqan, niqan qpahan kklawa rnaaw, niqan qpahan kklawa pusu dnuuy , niqan qpahan kklawa dmqeepah, niqan qpahan kklawa dxgal, niqan qpahan kklawa seejiq ngayngay, niqan qpahan kklawa qngqaya, niqan qpahan kklawa karat, niqan sapah mdayaw miying qpahun ,lala bi glgan ka anu manu saw klwaan qpahan nii.pusu thulan bukung ta taywan sayang o Ciay ing wun,hiya o pnaah sbiyaw taywan thulan o,wana hiya ka kuyuh muuda saw pusu bi bukung thulan uri.
Nlixan

= Nlixan （丟棄的線） =
EX:smeli naq ware puto sneqic nlixan bubu na ka laqi mqedin.

## Pnyahan pnatis (資料來源）
(引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁8。 )
Mslutuc

= Mslutuc(傳承) =
Lutuc/mlutuc/pslutuc/msltutan

Asi ka biyax bi mslutuc kari rudan ka lqlaqi sayang.
Paran

= Paran（巴蘭部落） =
Gaga mniq Nantowseyn Jnaysyang ka alang paran.

686 sapah ka kneegu na sapah, 1,940 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 30% niqan 590 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 70% niqan 1,350 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq17%, Tayal10%, Bunun2%, Paiwan1%.

## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Patis dqeras

= Patis dqeras(紋面） =
thumb|Kingan mqedin niqan patis dqeras
Dehuk maxal mmteru, maxal mmsepac knkawas laqi mqedin seediq, 
asi daha pkrmaun matis dqeras mmusa seno. Mkela mita laqi mqedin 
mtduwa daha ka laqi mqedin mmhemuc ka seediq, kndalax rako pntasan 
dqeras daha klaun daha mita malu ma naqah ndaan laqi mqedin mesa rudan. Taun daha “amah” rako patis dqeras laqi mqedin, asi daha kulai 
naqah mmhemuc theyaq rseno nganguc laqi kiya.
Rseno seediq snkuxul mangal weewa mtduwa ini mmhemuc. Ini daha 
ngali weewa mmhemuc nganguc; asi ka rudan hari do, ngalun rseno so ka 
rseno mqrinuc wada gedang mqedin ma so ka rseno rudan mngangah.
Malu taan mqedin pntasan dqeras sa, rudan su do ini tai kerung 
dqeras su sa.
Maanu spatis daha dqeras: xiluy ma pako mudu sbetaq daha matis 
dqeras, saangal daha bagah kndalax rqeda psrako ma qbulic skruwa daha 
iyu sricuh daha dqeras icu daha kbeeba. Maha hari kingal gdregan ini daha 
pusay nganguc ka weewa hani pntasan dqeras.
Pelux/ plux/ plux賊仔樹

pelux/ plux/ plux賊仔樹

　　儀式場中因為它的特殊氣味可招祖靈回到儀式現場，巫師或巫醫行法術之際，常用之來治療病人的疾病，如胃痛、頭痛、心腹氣痛等病。

�
Peypay truku taypey

Saw gaya truku ni uyas truku ni grig truku sbiyaw o,asi ka smluhay kdjiyax ka lqlaqi truku,kida o asi ka phiyug peypay truku taypey hini,
Phring

phring 靈氣

Saw bhring nii o, uxay ana ima seejiq ka niqan, nasi musa lmiqu ka hiya, ida tjiyan samac ka dangar na.
Pndesan

= Pndesan 嫁妝 =
Ex: Ma malu dqeras ka tama bubu daha uri, ciida pndesan suna egu pala musa su sapah seno su.  

## Pnyahan pnatas (資料來源）
(引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁4。 )
Pniqun

= Pniqun 惦記於心 =
ex: Keguy bale ge rudan cbeyo pniqun daha lnlungan muudus hayan.

## Pnyahan pnatas (參考資料）
(引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁24。 )
Pnyahan Sediq/Seediq/Seejiq

Pnyahan SEDIQ/SEEDIQ/SEEJIQ NATION 賽德克民族之起源
參考文獻
Watan Diro 等撰寫,Watan Diro 主編2017/11/23.【3ST 民族生命力的展現】，頁233-256。南投縣仁愛鄉:投縣仁愛鄉公所。
依據書中【SEDIQ/SEEDIQ/SEEJIQ 賽德克族正名學術研討會會議記錄】:2007 年11 月16-17 於廬山溫泉「廬山園」會議室。 
主講一Pawan Walis mtabu(巴萬哇利斯)牧師所言: 【Sediq Toda(賽德克族都達人)沒有Truwan 這個名稱】………，霧社事件之後，
遷徙至現在的alang Ungu/Snuwil(史努櫻部落);才繼承了Seediq Tgdaya(賽德克族德固達雅人)的Truwan.對3ST 而言，神話傳說共同生命之起源，
就是【Bnuhur Rmdax Tasil(Sediq Toda)；Bnuhur Pusu Qhuni(Seediq Tgdaya & Seejiq Truku)】。
【Pnlngebung(本樂呢布鞥)】是Sediq Toda 人，離開【Rmdax Tasil】之後的部落之起源,【Truwan(德路灣/德鹿灣)】是Seediq Tgdaya 人及
Seejiq Truku 人離開【Pusu Qhuni】之後部落之起源。
Sediq Toda 指的Pnlngebung 即當今的Toda 部落真耶穌教會上方台地； Seediq Tgdaya 指的Truwan,即位居於Truwan 德路灣溪流域(Yayung Mtutu
濁水溪之上游)；Seejiq Truku 指的Truwan,即現在位居Truku(合作村)的Truwan 德鹿灣部落。 賽德克族的【Bnuhur Rmdax Tasil 與 Bnuhur Pusu
Qhuni】皆詮釋為賽德克族生命之起源；賽德克族的【Pnlngebung 與Truwan】皆詮釋為賽德克族部落之起源。
(AD.1989~2008/4/23 Watan Diro mtabu 2019/1/12 重新彙整)
Pstrung

pstrung (婚姻)

Qqita lnglungan quri pstrung ka seejiq Truku sbiyaw o, taxa snaw ni kingal kuyuh.

## Kari Todac
“Msupu mkingal ka kingal risaw mi kingal wowa u waya mstrung.” sunca kari Sediq.

Uxay wana sqrasun bay tnsapah risaw mi wowa ka mstrung, lwanan dha miyah msupu mqaras mkan pntryian kana ka Sediq alang.

Diyax mstrung ciida, pbbuway pnadas mi pnprngawan cnyukan dha ka tnsapah risaw mi wowa, muda psdhu kari brah Tuxan Baraw mi ppriyux pnskraya qqaya pnsdhuwan dha ka dhiya, kiya pkla rmngaw kari “wada namu balay bay msdungus ka yamu da” enca ka mtabu.

Babaw na msupu muyak babuy mi lhuwan dha masu ddadal mi ddangi, spuwan dha hmanguc ka blbilaq mi bbuuc bnyakan dha, ngalan dha kana ka ccamac, hlama, sinaw dnii uuqun, sqrasun dha msupu mkan dSediq alang kana ka kiya.

Muda mqaras mssriyux smblayaq rmngaw kari ka drudan mi dqbsuran, muway uyas mi rri duma ka Sediq, ddulun qbsuran muda mqaras cmiyuk muway sinaw mniyah ka msdungus.
Predax

predax 點亮
ex：Gaya tuloung ttluungan na, tminun ka bubu daha, hmiru harung predax na betaq ceka rapi tminun duma. (引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁14。 )
Qbhuni sisil

=Qbhuni sisil (靈鳥)=

Kndsan rudan Truku sbiyaw ga ana manu euda o asi ka smtama musa qmita sisil han, yaasa hniyun dha miyah pgkla euda dha malu ni naqih ka kingal jiyax siida.
## Gaya pssisil (靈鳥的規則)

thumb|qbhuni sisilMkleelug musa qmpahan musa daya siida ka rudan Truku o asi ka qmita sisil, mha malu bi nusa dha qmita wauwa o qmita sisil han, mkleelug siida, nasi miyah gmneetuq euda dha ka sisil ga kibnrinah dha miyah sapah saw kiya ka musa tmsamat uri. kiya ka kiya ni ini dai qmita sisil kkla matas,muda rmigaw danger qowlit o ini daani qmita sisil uri.

## Hiyi qhuni uqan bi sisil (靈鳥喜歡吃的樹果)
Kuxul ni uqun sisil ka hiyi qhuni o hiyi sangas ni bruling ni kliyut,manu kika rudan Truku sbiyaw o lala pnhuma dha qhuni sangas ni bruling ka llingay sapah dha, kiya do llingay sapah rudan Truku sbiyaw o lala bi qbhnimeuyas hiya. wana haya dmhagan rudan Truku ini lu csdamat lnglungan dha ana taxa bi mniq sapah.manu saw kiya rudan Truku sbiyaw ga seuda dha bi psluhay qmita sisil ka laqi snaw. qulung mlatat mkleelugka rudan Truku sbiyaw o smtama balay sisil kklaan dha saw euda.

## Quri tmsamat  (狩獵)
Musa bbuyu musa rmigaw qlubung samat o uda qmita sisil han,maangal ni aji maangal samat ka rudan Truku sbiyaw o asi ka qmita sisil. Kndadax paah sapah ka rudan Truku sbiyaw o stghuy sisil mkleelug btaq qrunang.

### Malu nksa (吉利)
Musa bbuyu siida smpusu narat ni smntuku iril ka sisil o mha malu bi nksa dha, duri ni smpusu narat ni smntuku iril ka sisil o kika maangal lala samat, nasi smpusu narat ni smntuku iril la sisil o mha malu euda su.musa su qmpah aji uri o musa bbuyu, nasi smpusu narat ni smtuku iril ka sisil o mha malu nksa su ni mtduwa su mquri brah musa. nasi smpusu iril ni smntuku narat ka sisil o malu ka kiya.

### Aji malu nksa (不吉利)
Mkleelug siida nasi smpusu iril ni smntuku narat ka sisil o asi brinah miyah sapah, nasi smpusu narat ni smtuku narat ka sisil o aji malu,asi brinah miyah sapah.nasi gmeetuq brah su mtbbrih skaya ka sisil o aji malu asi brinah miyah sapah.

### Iya pskeiyux (不要逼牠)
Kiya ka kiya ni iya bi qhuri btunux pskeiyux quri smpusu narat ka sisil,ana su si haya o ida su aji maangal samat ki da.

## Musa qmita wauwa (提親)
Mha malu ka nusa dha qmita wauwa ka rudan Truku sbiyaw o asi ka musa qmita sisil han.

## Pnyahan kari(資料來源)
Yudaw Pisaw ni Iyang Taying，2010，口述資料。

Iyuq Ciyang，2014，整理
##
Qburang

qburang (埋伏)

qmburang ga asi dha klaan balay ka sngayan samat ni lala bi tuqir ddaan samat, kiya o spsipaw ayug, bbuyu, ddgiyaq ni ddowras, kana saw nii o nniqan ni sriuan bi samat, knrmun bi ni bsiyaq bi tmaga ddaan bi samat hi ka emptsamat.

## pnyahan kari
Qlngun

= Qlngun(一定或必須) =
Qlngun ku bi musa tmaga hiya.

Qulung ku bi musa qmita, tama ni bubu mu wah!
Qndheriq

= Qndheriq 美麗的 =
Ex: Tminun kana ka mqedin tnalang ma qnqugu ka tama rodux alang, qndheriq ba qbhangun ka uyas tama rodux ma hrenang pneeyah ubung tunan. 

## Pnyahan pnatas (參考資料）
(引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁20。 )
Qngqaya djiyun qmeepah dxgal ni gaya

qngqaya djiyun qmeepah dxgal ni gaya 農具

Suqu snalu qhuni       Parih snalu qhuni      btug snalu djima
Pusu bi qngqaya djiyun qmpah dxgal rudan Truku sbiyaw o dmuuy snalu dha qhuni kana, sida qhuni o smluun dha parih kkari dxgal, suqu snalu qhuni djiyun pshnuk dxgal, btug snalu djima jiyun dha kmtuy masu, ngqaya xiluy o snduray hari do dmuuy sowki ni pucing ensaan dha riyux samat seejiq Klmukan kida. Qtaan ta saw nii pracing bi o qmpah dxgal rudan Truku sbiyaw babaw mhdu mtbiyax qmpah dxgal do kika musa tmsamat da. saw nii kana ana manu qpahun o dmuuy biyax hiyi dha nanak. 

Dmuuy suqu muda pshnuk ka dxgal,babaw na do daan dha tmukuy masu dni psblayun dha bag aka tnkuyan masu. Truku mkBaraw o mn2 tmukuy ni kmtuy ka kingal hngkawas, kiya o 2, 3 idas o tmukuy basaw,7, 8 idas do muda mhug basaw. 7, 8 idas tmukuy masu, 10, 11 idas do saan dha kmtuy ka masu.da. Kiya ka kiya ni Truku mkSiyaw o ini tduwa tmukuy basawka dhiya manu saw kiya do mn2 ga tmukuy masu  nanak ka dhiya. Kmtuy masu o mdka bi dmuuy btug(snalu djima)ka kmtuy masu.  

Nngalan dha ka basaw aji uri o masu ga ini dha asi psai rpun han, psbhurun dha sbsuk rpun pdnguun dha hi han, mdngu do kika psaun dha rpun. Bunga anan knuwan phmaun dh aka kiya.  

## Gaya kndsan mqeepah ga saw nii 農耕規則
1. muda tmuky ni kmtuy siida, ana snaw aji uri o kuyuh ga ini tduwa tmlung krig, ini tduwa qmnuqih ni tminun qabang uri.

2. muda tmukuy aji uri o kmtuy ga ini tduwa pnbaraw quwaq empprngaw,ini tduwa mkeekan kari, duri ni rmabang bi ini tduwa pcsiyus qmci aji uri o msngut ka mniq ska qmpahan siida.

3. jiyax kmtuy masu siida ga ini phngi ka tahut sapah.

4. kmtuy masu siida,nasi niqan seejiq ga muda nksaan masu ga asi sangay miyah sapah han, saw saman musa prajing kmtuy duri.

5. kmtuy masu siida asi sgnaah klbus mquri nksaan.

6. kmtuy o ini tduwa dmuuy snalu xiluy, dmuuy btug snalu djima.

Paah saw nii qtaan ka rudan Truku sbiyaw ga mseupu bi ida nkiya llingay ka kndsan dha.

## pnyahan kari
資料來源: 維基百科

口述耆老 Iyuq Ciyang 2015
Qnqruan qhuni

= Qnqruan qhuni(木雕) =
Cusan(竹山) hiya o egu bi ddgiyaq, sida ayug Cingsweysi(清水溪) nii ga dhuq sqyuxan karac do mssunu ka dxgal dgiyaq ni, egu bi qhuni mtuhuy qsiya yayung qluli, hici do smqaya ddaun qsiya yayung ni smliq ssiyaw yayung uri da.
      
Tnsjiqan hiya o lmuun dha ni ssliun dha ka qnluli qqhuni, saw ka ‘‘sburaw  qhuni tduwa maa kingal nanaq qyqaya duri’’ msa ka kari, kıya ni mqqur qqhuni qqpahun ksun ga ida pnrajing Cusan(竹山)hini mtutuy wah!
      
Paah Mincutacyaaw(名竹大橋) kelelug Taysansyeyn(台三線) mquri uusa alang paru Cusance(竹山), ida egu bi qyqaya qqhuni, sapah empqqur qhuni ni bbrigan uri, rahuq na hiya o tduwa marig kuxul su qtaan qnqur qyqaya qhuni, ida tduwa dmayaw smalu kuxul nanaq qyqaya qnqruan qhuni seejiq uri .
Qnqugu

= Qnqugu (雞鳴) =
Ex: Mgrebu qnqugu rodux, mtutuy ka bubu pure ido mgrebu, tminun uri. 

## Pnyahan pnatas (參考資料）
(引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁 20。 )
Qowqaw

Qowqaw nii o jjiyun bi alang truku sbiyaw, qngqaya hnlayan smalu rudan nami ka nii.
Snalu dha bnegbaw kulaw djima ni pnseedal hipay xiluy limuk.
Djiyun ini ptbiyax mseupu mqaras siida.
Kiya ka kiya ni ini bi jiyi ka pklug mnbasi siida.

thumb|qowqaw
Qawqaw

qawqaw (口簧琴)

qawqaw o kika pusu balay qaya lubug djiyun meuyas Truku sexual.

qawqaw Truku o niqan lhpis bi btaw snalu djima ni niqan lhpis bi btaw tnpaqan snalu xiluy embanah 2 keelgan, kiya o lubug qawqaw snalu djima btaw na ni tnpaqan xiluy embanah btaw na.

## Lmubug o powda quwaq phnang
pslguun ka dha baga, qmabu qawqaw ka quwaq, iril baga o lmkuh iril pdahung quwaq, narat baga o mquri narat brbil.
Qpahan nami

qpahan nami kingal ruwan sapah o niqan nanak ka qpahan nami, yaku o qeempah ku qnqaya ruwan sapah ni kuyuh mu o ga qmpah tgbilaq ptasan,laqi mu snaw o hana musa mrata ka hiya, laqi mu dha kuyuh do gaga matas tgparu ka dhiya na.
Quri gaya hadur

quri gaya hadur 馘首宴的規則

Mangal tunux siida, ngalun tunux ni seangal btunux prqun ka tunux pais, ngalan ha ka luqi na ni snagan, kika dsu sapah da. tai saw empdhuq sapah do mlawa da, kingal tunux o pxal mlawa. Nasi aji mlawa o msqar puniq da, embhang saw nii ka kana seejiq alang dga, asi usa pririh lukus kana ni musa smtrung mnangal tunux nii. Kana seejiq mnarux o musa smtrung hiya ni pkmlii nami haya ka mnarux nami msa mgspung hyaan. Kiya do o managal pucing gnaliq na tunux pais ida ki dara sgkuwa na babaw tunux seejiq mnarux, kiya do malu ka mnarux dha da, (ki knmalu na hi siida.) sinaw mahun mnangal tunux nii ka spiimah na mnarux do malu ka mnarux dha da. Ana pnaah isil alang ka mnarux o gkwakan na harung hniru dha do malu mnarux uri.Babaw nii nngalan dha ka tunux pais o dsun dha sapah mnangal tunux, dhuq alang sapah na do, miyah kana ka seejiq tnalang hiya, kika miyah mkan hadur hiya ni rmgrig, mimah ni meuyas kingal knmanan.Saw saman dsun dha ka tunux pais muda kngkingal s apah kingal rabi mnsa mangal tunux mqaras,rmgrig, mimah ni meuyas duri. Nhdaan bi do dsun dha ka tunux pais ni musa sapah bukung da, siida do kana seejiq tnealang hiya o mgay babuy ni samat uri, Kiya saan dha mseupu mqaras hiya mkan ni mimah sinaw bitaq mk4 jiyax. Prajing bi sknux do saan dha smku paga skuan tunux han, babaw na ungat knux do, tqrian dha sagu masu, gaga tqrian tunux hiya ka masu ga kika ngalun emu ssapuh mnarux. Burux smbrangan bneytaq pais o tqrian dha emu masu ni kika ngalun dha emu masu ssapuh uri. Ma ksun hadur o dgdhadur mkan, nii o ana ququ mkan lala ni mimah lala, mnlala mkan kika ksun “Hadur”. Wana mkan hadur nii ka mnlala mkan.

## pnyahan kari
資料來源: 耆老Yudaw Pisaw Iyuq Ciyang 2015
Quri mseasug uqun

quri mseasug uqun(分食文化)

Mangal samat ka Truku seuxal o seasug na ltlutut.

Kmrut tnbgan ka 1 ruwan sapah o sgun dha bitaq laqi rbnaw.

Mshkil ka kuyuh o prbangan peeniq 2 pniqan.

Lupung pnaah thiyaq o qdalun malu uqun.

Mseupu muda mqaras ka akang o hmlama ka duma, msinaw masu ka duma, duri ni bitaq kmrut babuy ni kacing.
Quwaq

= Quwaq (嘴巴) =
Quwaq seejiq, quwaq ssamac, quwaq Seejiq o, ana manu ka uqun dha 
quwaq ssamac o, ini mtna ka uqun dha.

Quwaq o kika rngagun kari msa.
Quyu

**Quyu**（Kari Tlu：蛇）

Egu bi klgan ka quyu, meniq quyu mseyang mesa mheyu qmita seediq. Uka naq doku (毒) duma ka quyu duri, so ka quyu qpatun peni.  

Lala bi klgan ka quyu.

Niqan quyu bburaw, quyu shus, quyu mlhay, quyu bhngil ni quyu giji.

Ungat papak, ungat pahing na ni mkkdxgal.

Mniq truma dxgal, lhbun ghuni ni bling btunux.

Smkuxul bi sriyu keeman ka quyu giji.
Qwarux黃藤

Mesa ka kari rudan alang, egu riyung oda na ka qwarux nii ma, dooyun riyung ita Seediq. Cbeyo han we, mosa neepah ka rseno ma, ani naq mosa lmiqu, mmeeyah alang de moda mangal qwarux. Migin qwarux hmneru so cbuwan hido, ini angal mneniq qeting, ado mgipuh ka hmneru qeting ma, ini eniq dooyun. 
　　Dehuk alang de bcbacun daha han ma, phdagun daha ngerac sapah daha. Mdengu du ge doosun ka quti na han, kika blequn dmaus dungan ka benac qwarux, qtaun mptinun so qyqeya maanu ma, pndngusun naq ttinun ka benac dnoosan. Kana ooda nii we daun daha mnsenge tikuh pneeyah neepah, uxe duri we daun daha qmuyux meniq sapah, mdrumuc riyung ka rudan ta cbeyo. 
　　Egu ba ooda na ka qwarux nii, slmeun bruru, wahu bruru, rawa qcurux, bunuh; stqari ddooyan hlmadac, puyan, snbragan; ngalan snuyuk bbekuy phuyu sapah, smmalu behing, tibu babuy ma kadu rodux, kana dnii. Yaani gaga rhuqan smneeru ka duma dungan. 
　　部落耆老說，黃藤有很多用途，我們族人很善用黃藤。過去，男子去狩獵或耕作，回程就會採集黃藤回家。採黃藤要選生長在向陽的地方，不採背陽者，因生長於背陽者易斷裂且不耐用。
　　到家後將它解剖並曬在院子裡。曬乾後去藤肉、留藤皮削平，視擬編何種藤具而削成適宜之藤篦。都利用耕作之餘或雨天製作。
　　編藤具費時費工，可編製背籃、魚簍、藤帽；獵刀、矛握把上的護持；可做為蓋房屋、工寮、豬舍、雞寮等等之繩索。
Qulic bale/ qulic balay/ qulic balay紅檜

Kntanun bay msana mi beyhing hnyuwan na qhuni ka qulic balay, mniq hmuru ddwiyaq Taywan hini, kiya ka rhiq na u mpux mi niqan llbu ayu mhbin, baraw na pusu qmuru qhuni ni u niqan bay cida, adaw malu ka hnyuwan na, kiya ka mptuura bay ka elu qhuni truma, kiya uri u niqan Sknxan abura, ini kicu sliqan kuwi mi sbrawan, kiya u slmuwan malu bay qqiya, phyuwan sapah mi qtinuh.
替代文字|縮圖|File:Chamaecyparis formosensis.jpg
　　Cbiyaw nan, nsediq ta ita musa balay lmamu ssiyaw qsiya, uxay uri u mangal qhuni san dha posa pusu uruc sapah,qtinuh smalu kulu ubun mi qqiya.

　　Qlhangan Tanah Tunux Cida, adaw ka musa mqraq wa mniq dwiyaq na qhuni qulic balay, mirik alang sediq musa lmiqu smipaq qulic balay, kiya daw sluun dha knuruh sapah mi snkngakun qtinuh, hpyuwan dha sapah byasan laqi mi sapah mqlahan keysacu, kiya uri u smipaq kngkawas 1000 qulic balay, pdsanan Tanah Tunux Sbuway na phiyu sapah.

　　Mniq Taywan hini u pusu balay phmaan kluwan qhuni uri, spuwan dha malu bay qhuni qulic kiya, wana bsyqan bay hmaan diyax ka qulic balay ni, kiya ka tduwa uqraqun da.
Q’yulang

= q’yulang（戈尤浪部落） =
Gaga mniq Sincuseyn Kwansisyang ka alang q’yulang.

53 sapah ka kneegu na sapah, 129 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 49% niqan 63 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 51% niqan 66 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 46%, Saysiyat 2%, Cou 1%.

## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Ratuc

ratuc 大苧麻園

Ex: niqan duma kingal ratuc, niqan duma kingal rituk.

補充： rituk 小苧麻園

(引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁24。 )
Ray’in

= ray’in（蓬萊部落） =
Gaga mniq Myawriseyn Nancawagsyang ka alang ray’in.

148 sapah ka kneegu na sapah, 352 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 41% niqan 143 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 59% niqan 209 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Saysiyat 37%, Tayal 2%, Paiwan 1%, Amis 1%.
## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Risah

= Risah(梅子) =
thumb|File:Plum flower 1.JPG-Phpah risah(梅花）
Ye ba knxalan hari 1980 ciida, ririh ricah nii ka ngngalan pila dseediq alang, ado wada mkere bnrigan na ka ricah ciida. So kiya de, netun ta lnglungun ka mkndalax ta mkela dmoi pila nii ka ita Seediq we, muyu ta Plmukan mhuma pnhgalang niqan ngngalan pila ka ita Seediq, so kiya ka ricah nii duri.  

　　Ini gao dheran pphmaan ka ricah nii, ini huwa de uxe qahur ba bbale, ini psai hiriyo ma ini cwaqi iyu, wano tmatak nanaq. Ani si paru bubu na de, anaq ini sryuni tmatak duri denu, ririh so uka ba snglaan na seediq mnhuma ricah. 
 
　　Yaani wada 10 hari knkawas malu bnrigan ricah nii ciida. So klaun wada mkere brigan texal ka ricah nii cbeyo hari han peni, ma ka tena paru bubu ricah daha ka duma seediq alang, dheya si wada mangal pila paru ka malu bnrigan ricah nii ciida. Meniq ka duma seediq mnbarah mhuma de, wada ini riyung skela malu bnrigan ricah nii ka dheya di.
Rnaaw taan

thumb|rnaaw taan

Rnaaw taan（Kari Tlu：大安森林公園）

Taan paru alang hini o niqan kingal saan bi msangay seejiq kdjiyax,rnaaw Taan rragan paru na o empusal rima lituk knpran txgal,ga mniq Taan paru alang ska hiya,gaga mniq Taypey ska bi alang,ssiyaw narat o Cien know nan ru,ssiyaw iril o Sin Sen  nan ru,ssiyaw druma o He Ping Tun Ru,ssiyaw baraw o Sing yi ru,sluun na siida o empitu kmxalan spat hngkwasan ka prajin smalu,bitaq maspat kmxalan tru hngkwasan do ,kika kduun dha smalu kana ka Ta an rnaaw rragan,siida o dduwa rwahun ssawun mksa ni mrawa seejiq uri da.

Lala bi ka paru qhuni klgan ,dduwa saan sasaw ni msangay kana seejiq uri. Dhuq pspyian hmbragan karat do kika hbaraw bi seejiq ,saw srnabaw karat ka pspyian hmbragan karat ,nasi hrhagan karat o ungat hari seejiq ,saw misan ni sriyu paru bgihur ni paru quyux.saw rrgan Taan rnaaw ska hiya o ,niqan saw mrawa laqi bilaq rrgan,niqan sawun qmita seejiq dmhagun ni srhulan meuyas rrgaan,niqan saw kbiyax hiyi jjiyun,niqan lala klgan phpah,niqan ka saw sprit txgal,niqan lala bi klgan gbhni,lala bi ana manu klgan seejiq uri,saw keeman do niqan lala bi sasaw qnmdhan elug,niqan elug tdruy gakat,niqan ksaan elug seejiq,niqan lala bi ptasir ni ptunux,niqan rwaan qsiya ,niqan mslikaw ppaan tdruy,niqan ka psaan saw sudu, niqan ka psaan sngayan tdruy gakat , niqan ka lala bi tleegan ,tduwa muyas ni rmgrig uri saw sudu paru bi ni saw malu bi saan msangay nniqan.
Rqenux

= Rqenux (水鹿) =

Rqenux nii we camac meeniq dgiyaq paru, dgiyaq niqan rcilung kuxul na riyung meniq. Netun pseengun kana camac lmiqu Taiwang hini we yaani rqenux nii maha paru na bale, maha wano sume ka mgkala knpruwan hei na. ani si ini pntena ka nrihan na daha camac nii.
## Tunguro rqenux（鹿茸）
Ye mnkdalax sknuwan ka brigun daha Plmukan ka tunguro rqerux nii rudan miyan? Ye daha hhwaun ka tunguro rqenux nii Plmukan duri we ini kela ka rudan miyan uri, Kari daha we kuxul riyung Plmukan ka tunguro rqerux. Prading hmeru idas 2 hari ka tunguro rqenux nii, dehuk idas 5 de mgqhuni ka tunguro rqenux nii di mesa, ini brigi Plmukan ka kiya denu.

## Rriyux wawa dapa（鹿茸換取小牛）
Ye peeyah so sknuwan mrriyux miyan qyqeya ka Plmukan we nii ini klai di, berah ka ini yahi qmlahang Tanah Tunux ma hani hari yahan Tanah Tunux hayan we, kingal kseedan tunguro rqenux nii we daha wawa dapa tanah ka pnryuxan na,  kari nii ssneeru na rudan alang klaali ma knmalu bale sllungelung daha.

## Smeeliq dapa（牛隻的食用）
Wawa dapa pnryuxan daha tunguro nii de desun daha alang ma tbugun daha, saun daha paalix sapac pplaxan dapa alang daha nanaq. Ini pyqeyaq cbeyo meniq quri Paran ka rudan miyan, ado ka uka yqeyaq ma ini kela pyqeyaq, kika ini kela tmabul dapa duri; so kiya de paru ka dapa tnbugan daha dige, sseeliq daha so niqan oda tnsapah ma niqan oda tnalang, spuun daha mekan seediq alang.

## Rnrihan rqenux（鹿的價值）
Rqenux nii ge egu rnrihan na ka heya, hei na we puqul ka kiya; tunguro na, derus na ma benac na we spriyux daha qyqeya Plmukan; meniq ka urac daha bukuy papak na de ngalan daha psnuyuk betur budi. Ado ka mkrkere ma paru betur na ka urac rqenux nii, malu bale ngalan psnuyuk betur budi.

## Pteumal pptasun(參考資料)
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%B0%B4%E9%B9%BF

https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%87%BA%E7%81%A3%E6%B0%B4%E9%B9%BF

1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 臺灣水鹿(四目鹿). 行政院農委會特有生物保育中心.

2.0 2.1 台灣水鹿. 數位典藏與數位學習成果入口網.

李亦園等，1963，《南澳的泰雅人（上）》。臺北：中央研究院民族學研究所。

李亦園等，1964，《南澳的泰雅人（下）》。臺北：中央研究院民族學研究所。

廖守臣，1998，《泰雅族的社會組織》。花蓮：慈濟大學人文社會學院。

Tado Walis、Pawan Nawi、Pering Tado ma Ukan Siyac ka smneeru
Dakis Pawan ka smnnetur
Ruku daya

= ruku daya（平和部落） =
Gaga mniq Nantowseyn Jnaysyang ka alang ruku daya.

sapah ka kneegu na sapah,  hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal  niqan  hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal  niqan  hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, .

## Hangan alang（部落名稱）
Alang ruku daya

## Tnteanaq alang（部落特色）
Pnspuwan  na Pi-hey-ra, He-mi-ri-si,Qe-ra-baw,Ru-ge-da-ya spac qmpringan ka Ruku daya. 

## Nniqan na（所在位置）
Nantou seyn jen-ay syang  Toda cun.

## Llabang na (範圍)
Wa meniq tudaya bay jen-ay syang cing-ing cun mi pnstrngan he-cuo ka alang Ruku daya, tnpusu yayung mtudu, niqan dwiyaq Wey-san ka quri hnraan hidaw,    

## Lnglingay ti-ri（地理環境）
bbuyu dwiyaq

## Pklaun ddaun cyaw-tong（交通資訊）
Mriq rulu:Cong-hung Tay14 seyn Elu he-cuo-caan-yey   alang Ruku daya。 

## Mllutuc dieyn-cu di-tu（電子地圖連結）
dieyn-cu di-tu alang. 

## Nsediq kluwan alang(部落所屬族群)
Sediq.

## Ddiyun na kari(使用語言)
Kari sediq, kari Tlu

## Snlhayan  na  kyokay（宗教信仰）

## Pnyahan na alang（部落由來）
Wa meniq dxral 1.6km tudaya alang Ping-cing ka alang Ruku daya, ssipawiril yayung mtudu, ruwan ddwiyaq hunac tudaya Wey-sang-san, adaw ka ou bay mstabuy ssiyaw na spac, kiya  ka msdalih ruwan yayung u kadu kiya, wada hmrinas 150 m baraw ka rnbuqan na, ana inu qtaan knbsyaqan  ndaan liyas kmruc qsiya yayung.    

Enca smnru ka sediq  u mneniq turuma yayung bukasan ka alang nii han, babaw na daw, alaw wada mrana  ka sdiqun, kiya mquri tudaya  musa miying burah dxral, prading nniq Okolu, bukuy daw, mquri tudaya mi nniqan ddwiyaq ssiyaw Ruku hini da, sun dha Ru-ku daya, Kelapaaw, Homelesik, pexela spac pnsuwan  alang.      

Pnspuwan alang nii pa, kiya hbaraw bay sediq mi niqa bay biyax ka alang Ruku daya nii, nniqan ddwiyaq ssiyaw Ruku hini da, sun dha Ru-ku daya, nii, mangal llabang bay brnux dxral Ruku hini.Dhuq qlhangan Tanah Tunux bukuy daw, msdalih ssiyaw alang nii pa wad ana pspuwan Ruku daya. Kiya mi ngalan dha hangan Ruku daya.      

Babaw na ndaan cmiyukTanah Tunux ciida , wada pixan thdilan alang Snuwil ungu ka hbaraw sediq hini, mi alang Drodux …dnii.nngalan Tlu ka Taywan nii daw wada kmpriyuxhangan Ping-he da ciida pa,niqan  mturu tnsapan  sdalih qmpah qnpahan,wada thdil tudaya meniq dxral ya bay 4,500m.kiya daw,wada suun dha alang ka Ping-he binaw ida dha ngalan hangan p Ping-he.           

## Pnyahan pnatas（參考資料）
南投縣仁愛鄉公所網站：Woang caan Nantou seyn jen-ay syang 

## Pnyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Rungeung

= Rungeung (山黃麻) =

Ngayan qhuni ka rungeung nii, qhuni rungeung nii we leexan riyung ngungalan, ado ka hmeru ssiyo deriq ma ayu alang ma, ani knuwan saan gmeyu ge niqan. Kika qbulic qhuni rungeung nii ka ngalan miyan mpbhege ware ttinun ka yami Seediq, rudan rungeung nii de mqhuni paru duri denu, malu riyung srehaq duri.

## Mpbhege ware（白色染料）
Cbeyo we uka miyan iyu mpsrako ware ka yami Seediq,ani si niqan knkela na ka rudan miyan, meniq ka ware bhege we snpuwan daha hmanguc qbulic rungeung. Mosa gmeyu qhuni rungeung mdengu hayan ma pthuun daha, sliyan hii ka qbulic na ma spuun hmanguc qbulic nii ka nuqah qnqihan, kika mbhege ka nuqah qnqihan denu.

## Rako ware nSeediq（本族麻線的顏色）
Rheqan ka rehaq na rungeung de pthuun mesa duma rudan ma, ani naq ini rheqi mesa ka duma rudan, anu ka qblic rehaq na ka rmabang bhege hnungedan na mesa. Rako ware miyan cbeyo we teru ba klegan, kika bhege, tanah ma qalux, ani si niqan ka mgsama duri mesa ka duma rudan. Rako tanah we nungalan tpelaq, rako qalux we knrebu dheran mqalux, meniq ka rako mgsama we nungalan waso sero.

## Pteumal pptasun(參考資料)
Tiwas Pawan、Iwan Lawa、Seta Iban ma Robo Pihu ka smneeru
Dakis Pawan ka smnnetur
Sadu

= Sadu（沙都部落） =
Gaga mniq Nantowseyn Jnaysyang ka alang sadu.

101 sapah ka kneegu na sapah, 366 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 95% niqan 348 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 5% niqan  18 hiyi koia. 

Kana ka kleegan seejiq ga, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq82%, Tayal10%, Bunun3%.

## Hangan alang(部落名稱)
**Alang Sadu**

## Tu-ku-bey-cu na alang(部落特色)
Alang Sadu pa wa mniq Dwiyaq Kiray hwinuk dwiyaq tupryaxanhidaw, kiya ka qnlhangan Taiwan saya mntna Cyen-su-syang alang Cinsbu sunca ddha knbaraw bay nniqan alang. 

## Nniqan niya(所在位置)
Nan-to-keyng Jin-ay-go Truku cwen.

## Knlbangan(範圍)
Hay-pa 1,800 meyta.

## Nniqan lnglingay(地理環境)

## Quri ppanan rulu(交通資訊)
Mriq rulu niya— Kwo-taw 1 Cong-san-kaw, uxay daw Kwo-taw 3 Fomosa kaw-su-kong-ru→ Kwo-taw 6 Swey-sa-ryeyn kaw-su-kong-ru→Hori, muru elu Tay 14 seyng (Pu-U kong-ru) mquri paran mmusa dhuq alang Bwarung, lmutuc elu uusa alang Truku To 85 seyng, muru mkngahu Yayung Tudu hmrin Cing-ing-cwen ya bay 12 km daw kiya ka dhuq Truku cwen da.

Tapa rulu niya: Kndadax tudaya mi tuhunac mpriwaw na pa tapa rulu dhuq ppanan rulu Taycyu Kan-cng, uxay daw msdurux tapa rulu dhuq Nan-to Hori u malu uri, kiya mi tapa rulu dhuq Hori daw tapa rulu snpeyyah Hori-Truku seyng na Nan-to k-yun, mrbu 6:30 snpeyyah alang tapa rulu dhuq Hori, babaw cka hidaw 15:30 ka kndadax Hori mbrunah musa alang Truku, mntxal ka kingal diyax ppanan rulu, diyax ppanan rulu u ya bay 2 jikang. 

## Ppwaluk tyeyn-cu patas qtan alang(電子地圖連結)
Teyn-cu patas pkla nniqan alang.

## Klwanan sediq tnualang(部落所屬民族)
Sejiq Truku.

## Sduwi na kari saya(當今使用語言)
Skari kari Sejiq Truku. 

## Snlhayan snhiyan(宗教信仰)
Kiristo kyo: Cyoro Kyokay, Teynskyo (Wana bay kingal mslutuc da).

## Pnyahan alang(部落由來)
Pusu pnyahan sediq alang Truku pa snpeyyah “Alang Brayaw” mi “Alang Truwan cbiyaw”, kiya mi thdil dhuq “Alang Busi”mi “Alang Sadu”mi “Alang Truwan”saya。 Tnualang saya u psnakan tudaya, tukcka mi tuhunac tuturu nniqan, sediq alangtudaya pa; kiya ka“Alang Brayaw”mi “Alang Busi”u babaw ndan Mccbu Kmciyuk Tanah Tunux daw ta bay wada thdil alang Bwarung da.  

## Qntan patas（參考資料）
Jin-ay go-ko-syo wang-can:仁愛鄉公所網站： 

## nyahan pnatas(參考資料)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Rituk

= Rituk (小苧麻園) =
Ex: niqan duma kingal ratuc, niqan duma kingal rituk.

補充：
ratuc 大苧麻園

## Pnyahan pnatas(資料來源）
(引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁24。 )
Sasug

= Sasug(分送) =
Nasi mstrung ka uwa ni qrijil da, asi ka smipaq babuy ni msasug hiyi wawa mgay dadan, yasa Gaya ta seejiq ka nii.
Sbcuran

= Sbcuran 肚子鼓鼓的，有蛔蟲。 =
Ex: Ga sbcuran laqi ga.
詞根:bicur 蚯蚓

## Pnyahan pnatas(參考資料)
(引自：賽德克族德固達雅中高級學習班課程 課堂筆記內容 2020 0325 )
Sangas食茱萸

Niqan dha tnhnganan Tmukan ka sangas nii, tukingal u sangas mbanah, yasa mbanah ka rabu wasaw na, tudha u ini hayi qmqah qqbhni,yasa niqan pakaw kana pusu mi wasaw na ka sangas ,nasi ini qrahang ka sediq u pngalan na luqih da. Ngalan biyoq waru mkan traway ka wasaw na, phpah ciida na dmudul ttraway mi wewaru mi sqsaqic miyah hmuuc biyoq na; mtumun hari ka hiyi na, mhdadu ciida u niqan mqalux buuc ka ruwan na, uxay wana qqbhni ka mkan sangas nii, babaw pdngaan ciida u tduwa ngalan ucik makan da.
　　Saw balay kiya nanaq sknxan ka wasaw brayaw, cbiyaw bay ha u stmuwan mi prnaxal dha ccamac mi ssukay mkan ha, cndulay hari da u psqrung dha abura mi smuwan dha sinaw uri ka wamil mi pusu na, uxay uri u lmlamu ka pprmaxal dha mkan cndulay hari da , so prmaxldha tohu mi cnyusan dha balung mi prmaxal dha　sunguc mi psqrung dha teypura...dnii, knmalu bey uqun mi hmici malu bey sknxan quwaq uri ka sangas nii.　　
　　食茱萸有兩種名稱，一是紅刺蔥：因幼葉呈紅色，二是鳥不踏：因鳥不敢棲息在其樹上，全株長滿銳利的尖刺，不小心容易傷人。為誘蝶植物：很多鳳蝶的幼蟲喜愛吃它的葉子，是一為蜜源植物，開花時常吸引許多蝴蝶、蜂類，及甲蟲等昆蟲前來吸食花蜜，果實呈橢圓形，果實成熟後裂開內有漆黑色種籽，不僅眾多鳥類來覓食，且曬乾後可做為花椒的代用品。
　　食茱萸的葉子有強烈的香辛氣味的調味品，賽德克族食茱萸的食用法，沾鹽生食或是配肉和豆類一起煮食，都有提味和壓味的作用，到後來炸食和釀酒，且配搭的食材佐料更多元，像涼拌豆腐、煎蛋、素豆煮湯、炸天婦羅等料理，讓人吃了美味可口，口齒留香。
�
Samaw embanah ni mgpajiq

= Samaw embanah ni mgpajiq(紅綠燈) =
Samaw embanah ni mgpajiq o kiya ka spruun bi mksa ni mgriq rulu, yasa iyux ini kdrudu ddaan elug.

Knxalan sayang nasi muda elug paru o, asi ka smparu qmita samaw embanah ni mgpajiq. Yasa seejiq sayang ga musa nganguc o, asi ka mgriq rulu ni mgriq otobay ni ddeynsya, kiya ni ini biyaw dhuq ssaan. Ana nanaq saw mkksa seejiq o ida niqan nanaq pspruun uri.
Samaw embanah ni mgpajiq nii ga, niqan bi ririh niya.
Skbiyax

= Skbiyax (鼓勵) =
Skbiyax hari nanaq ha!

Kana lqlaqi skbiyax muyas patas, mniq namu sapah pyasan.
Smdehu lnqiyan

= Smdehu lnqiyan ( 迎首祭) =

Rudan miyan cbeyo yami Seediq nii ge niqan Gaya mosa lmaqi, kesun lmaqi nii we mosa mangal tunux pais ma desun daha alang. Madis tunux pais meyah alang ka seediq mnosa lmaqi de, smseman seediq alang ka tunux pais nungalan kii, nii kesun smdehu lnqiyan, ririh so smqaras meyah tuumal alang ka seediq ga ngalan tunux nii.

## Dungus lmaqi（獵首的意義）
Mesa tmgesa yaku ka ddrudan: “Yaani maha trteru hari dungus na lmaqi nii. Tgkingal we pntuura daha mesa niqan beyax miyan qmlahang alang, seediq miyan,  ddupun miyan ma dheran miyan. Knxalan cbeyo we mspais ka laalang ini pntena Gaya, netun nami mccebu kaalang ka yami Seediq Bale nii de,  asi ka dehuk mangal tunux pais, knirih nami mesa niqan beyax miyan qmlahang alang. Tgdaha we Gaya miyan yami Seediq ka niqan patis dqeras. Asi ka riso mnangal tunux pais ka spatis miyan dqeras na, riso ka pntasan dqeras de kiya si kesun rseno ba bale ma Seediq ba Bale. Patis miyan dqeras nii ge pnskraya na mesa Seediq ku Bale, so kiya de gaga mggaaluk ka lmaqi daka patis nami dqeras nii. Tgteru we mesa knlwaan utux rudan miyan. Uka hiryo ma iyu cuwaq pnhgalang ka cbeyo, kika mpsratuc miyan de smkagul rsriso mnbeyax alang mosa lmaqi, mangal de kika smratuc miyan denu.  Dungus na mangal mosa lmaqi nii we knirih na mesa gaga smruwa ka utux, mpuegu qolic ka repun namu knkawas nii mesa. So kiya ka bobo mnehu duri, ani naq egu nungalan maco ma ani naq naqah pnhei na we asi ka mosa lmaqi, egu nungalan we pghuwe ta utux, naqah pnhei na we mpesa ta gnaalu utux dungal” .

## Pteumal pptasun(參考資料)
Tado Walis、Pawan Nawi、Awi Nobing、Tiwas Pawan ka smneru
snteran Dakis Pawan整理
Skgigun

= Skgigun (剝皮) =
Ex: , kiya ka sqitun daha ma skgigun daha.

## Pnyahan pnatas(資料來源)
(引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁28。 )
Snhiyi

## [[snhiyi]](相信、信仰)

### snhiyun(我相信)
Mniq ta babaw dxgal hini o, ida niqan ka snhiyun ta seejiq, hiya ka embahang bi kari lnglungan sunan.
thumb|295x295px|Knmalu.(和諧)
Sqitun

= Sqitun (砍) =
Ex: , kiya ka sqitun daha ma skgigun daha.

## Pnyahan pnatas(參考資料)
(引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁28。 )
Sraw

sraw(九芎樹)

Qhuni sraw o hdriq bi ka qmusug na, kiya ni mqrhiq nanaq ka knkinal hnhkawas. bitaq smnrabaw ka  sraw ni mhidaw ，ini biyaw mdagil uri. kiya ni mqhriq ka qraqil rudan , ptgbhgay ni hdriq bgurah.
Srkunux/ dkiya/ dkiya咬人貓

Niqan kingal kari rudan so snhuris bale, mesa‘‘ menaq ya ani　ppiya ka seediq mosa gnburah neepah daha. Neepah nii de mmaku riyung ma, egu riyung brhenging mesa, saadux riyung qpahun, ado truma riyung ka gamil na ka brhenging nii, saadux bale ngalan pusu gamil na, asi maku tmmering paru kana seediq meepah hiya. 

Ciida, yani pkpiya ka laqi mqedil, moda ssiyo hiya. Ye mita mesa ma mooda hini ka laqi mqedil ka kingal riso, asi angal srkunux ssiyo na ma, asi na qbusi mekan mesa, kiya ka asi na texan ka kmari gamil na brhengin mesa, ye mkpqita ka beyax na peni, ye mesa rseno ku. Mita ka laqi mmqedil ye so skului hari tmapaq baga daha, ye lmngelung mesa ma paru riyung ka beyax na mesa. Ciida keeman se, so bale maanu mbeeba, mkerak ma mnaarux ka deqras na riso mesa, sddaling ahing na bubu na ma tsrusoq ka doriq na duri mesa. ’’ 

Kika kari nii de, so prrengo riso mesa, lmngelung ani mmaanu de iya scuqi mbbeyax ka lnlungan, bleyaq lmngelung ka ooda, bleqi smluhe ka oda namu so mdakil namu bobo dheran mesa.

　　賽德克族的傳說中，有一個非常有趣的故事：「有數人在開墾新地，但此地長滿了芒草，其根深入土中，不容易挖掘，所以開墾不久，大家就都汗流浹背的。
　後來，有幾位年輕漂亮的姑娘經過，其中有一位年輕人，隨即抓了一把咬人貓往嘴裡咬，或許是咬人貓的刺激，年輕人沒兩三下就把芒草根給耙鋤起來，姑娘們看了頻頻為他喝采！但是回家之後，年輕人嘴邊浮腫一片搔癢難忍，痛苦不堪，其母則不斷在旁安慰。」這個故事常常被老人家拿來跟年輕人告誡，做事不要衝動，冷靜與理智是成長中重要的學習功課。
�