open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rqda

= **Rqda(爐灶)** =
Rrqda o qyqaya shapuy uqun hpuyan, spowda dha tahuc puniq dmdang, saw ka supih, kama dnii, kiya ka mhada ka uqun.

Rqda niqan tru mkray ni shjing na btnux, ida kingal nanaq ka btunux nii, uxay leexan qtaan ka saw nii btunux. Rmngaw ka sjiqan mkla mgaaw btunux seejiq alang o “asi ka musa miyin keeayug, kika slayun su hiya ka btunux" msa.

Sapah Seejiq sbiyaw uxay uri o bigi qnpahan ga, qulung niqan rqda. Yasa pusu bi ka rqda, kiya ni pniqun dha ruwan sapah ka rqda. Mnrngaw ka drudan alang “Tru rqda nii ga niqan bi dungus niya, kingal btunux o nirih tama, kingal btunux o nirih bubu, kingal btunux o nirih laqi ga seupu mniq kingal ruwan sapah kana. Tru btunux nii ga saw bi kingal tnsapah, ska dha o thuun puniq, pkmuhul lnglungan ni qbubur kingal tnsapah nii. Tru rqda btunux nii ga tduwa asi bsai babaw dxgal, tduwa rmuxux cikuh ruwan dxgal, pusu na o sdhgan hiya.

Taywan ga niqan kingal ka bowqax bi dgiyaq, yaasa kndadax baraw ni dhiyaq qmita o saw bi rqda qtaan kiya ka “Dgiyaq Rqda” ksun dha tmhangan ka dgiyaq nii da. Manu ka ga nklaan hidaw Hwa-reyn na Truku o “Dgiyaq Silung” ksun dha kiya.

“Dgiyaq Rqda” nii ga, ga msayus pusu qsiya Mu-kwa na Nan-tow-seyn Jen-ay-syang ni Hwa-reyn-seyn syow-rin-syang, ga kska na pusu Dgiyaq Tudu, “Dgiyaq Rqda” nii ga, niqan 3261 m ka qnbqaxan na, “Dgiyaq Rqda” nii ga msdalih dha Elug Seng-kaw yuey-ring, pusu tutu na o mquri gqian hidaw mrijing maa bhniq qtaan, ququy na o bbaraw qtaan, ga gmimax mhru hiya ka qqhuni ciway uri, maa bbuyu qtaan.

Kiya ni “rqda” kari nii ga, mniq kari Seejiq o ida niqan dha dungus na, kingal o qyqay hpuyan ruwan sapah, mlutuc kneudus sjiqan, mririh mgay gnealu kingal tnsapah; Kingal o hangal bowqax dgiyaq Taywan sayang, dupan Seejiq uri ka hiya. Yasa saan bi mkksa sjiqan, kika niqan bi hangan na, klaun bi seejiq ana kneinu.

## Qtaan patas bnatas (參考資料)
Embnatas patas : Lituk Peymu (詹素娥)

Embatas : Kumu Basaw (谷慕‧巴紹)
Kari Mgaliq Seejiq

= **Kari Mgaliq Seejiq (出草故事)** =
Brah mmowsa mgaliq siida o asi ka musa rmngaw ngalan kari alang ka pusu seusa mgaliq nii. Smruwa ka pnrngagan dha ni mmowsa siida do ini psrwai cminun ka qrijil,cmikan masu ni psramal buwax ddsun,hmlama ni sbgrahan ka tahuc rqda.

Musa mssli pprngaw bbuyu ka dsnaw mmowsa na ni “ mduuy qsiya ” o srbug na qsiya ka rnabaw ni daan na murus babaw tunux txtaxa hiyi smapuh ini dha keangal ramus. Babaw na nii, hmgluq pucing tgakac thmuku tluung ka kana ni tgluus embahang sndhug kari emptdudul, kiya do kana ka sciyu tluling baga dha o pspuun dha rmbug qsiya gaga brah mduuy qsiya ni smdhug kari.

Mtaqi bbuyu siida ka dhiya ni malu ka spi dha o asi klutuc mn3 musa “psisil”,nasi naqih ka pnssilan dha o asi alax, embrinah duri ini usa da. Nasi malu o asi usa quri ssaan dha.Hmdhik mqaras ni mnkleelug meuyas musa sapah. Pdalih alang dha nanaq do hmdhik pxal duri ni mqquri alang msqar puniq, nasi 2 ka nangal dha o ptpusal msqar.

Embahang ka seejiq alang ni ima ka mnangal do asi adas lukus hubang ka tnsapah ni saan haya pstrung plukus tudu elug. Dhuq alang ka hiya do dmuuy pucing da ki dara pais enjiyan ni sgkuwak na babaw mnarux hiyi dseejiq do asi kmalu ka mnarux seejiq. Spteetu “brqiya” nii o pnskraya kmeaguh mlawa utux druwan sapah tunux nii. Paah laqi bitaq rudan ka kana alang o bitaq mk5, 6 jiyax shngian dha kana ka rbuk dha, mseupu mqaras rmgrig Seejiq ghwayan utux o yaa bi mk10 jiyax plkusan lukus hubang ni babaw na hiya do mlukus ida saw pnlkusan niya.

Nasi niqan ka seejiq tnqnay dhyaan wada meydang taxa dha,dhuq alang ka dhiya siida uri o ini asi ktmay alang, keeman smkkingal kneulus musa alang ni mangal lukus embbulang ini duuy ana manu. Dhuq brah sapah dha nanaq siida o qhuran dha btunux tmutuy ka gaga sapah ni mknhuway mtmay sapah. Saw mgrbu saman do plkusun dha ka lukus hnici dha nganguc ni pucing nadas dha o ini dha jiyi pryuxun dha 1 pucing duri.

Rahuq seejiq sapah wada mgaliq uri o ini tduwa hmuc musa mtmay sapah dha.Duri o ini tduwa embahang nrnaw kari,kiya o uxay sseeliq quri dnngsan wada mgaliq. Dhuq alang ni embahang cminun do, kika tblaiq mtaqi ka keeman siida da.

Ida saw nii ka gaya seusa dha gmaliq Seejiq Balay seuxal, sknxalan ayang do ida ini qbhangi da, ungac qtaan uri da.
Pnegalang alang

= **Pnegalang alang (部落特產)** =

Uuda nii ga, rahuq na dmayaw phiyug he-cwo-se ni gmbarah smalu bbrigan, ida measug pghiyi pusu qhuni, smalu saan pkdngu drisa, ida kmbiyax bi smikul ssaan rmigaw alang uri. Mseupu ka dha snluan “tru tgbasi” pdaun rgrigan, ida niqan ka lmamu ning-mung, risah ni musa tlamay smbu buji, pgkla endaan tnealang alang Gluban Yu-seng ci-neyn-kwan, qnrpuhan empgrig tnealang, phapuy quri tru tgbasi uqan seejiq tnpusu, qmamas nana risah, qmita risah ka dowriq, mkksa ka lnglungan ni musa tlamay tminun pala dnii, ida tduwa mtlamay nniqan alang ka emprigaw.   

Bnarah smnalu uda nii ga, tay saw pnegalang tnealang o tduwa paah mhuma bitaq snluan, ida tduwa kndadax biyax nanaq kana pdanga tnsapah, iyux pkrana ngalan dha ka emptxgal. Smulu mkala ka qnpahan sbiyaw, ida uxay wana mrana ka ngalan sntkuan hbangan, musa egu ka bnarah qqpahun, tduwan meiyah alang ni qmeepah nanaq nniqan alang ka seejiq tnealang.     

Sayang dga quri smnalu risah, ning-mung ni tgibu tru mtgbasi pnegalang nii ga, wada dha brahun mataru uuqun da, saw ka syaw-su tru tgbasi, risah cu, tgibu cu, ning-mung cu, mdngu ning-mu, risah snqrngal mqalux dnii, ida wada prajing bbarig da wah; Duri ni gmburah wang-can teyn-c sang-wu ping-tay, spuun elug rrigan, bnarah kndusan ni tqian dnii, qmita bnatas ni snkrayan ka emprigaw sjiqan do asi leexan mkla da.           

Yaasa Jen-ay-syang Hu-cu-cun na alang Gluban, alang Maapu ni Sin-seng-cun na alang Bgala ga, ida niqan egu pnegalang ni suyang bi knkla kndusan rdrudan sbiyaw; Niqan hangan ssan rmigaw saw ka Hwey-sun rin-cang, Tay-ya tu-cya-cun ni Yu-seng ci-neyn- kwan dnii; Manu ka smnalu pnegalang tru tgbasi Tnealang Hu-Sin ksun ga, ida niqan bi brihan na quri saw stkuan hbangan, dmudul kana alang ni pktutuy endaan rdrudan sbiyaw.             

## Pnyahan bnatas(資料來源)
Empmatas:Lituk Teymu

Jiyax: Hngkwasan 2023
Skhjilan ka qrijil siida

= **Skhjilan ka qrijil siida(懷孕)** =
Kndusan Seejiq ksun ga,ana nanaq saw txtaxa seejiq, uxay uri o pnrahul seejiq, ida mgaya kana ka tnealang.Nasi saw ini peurug gaya do, ida pseeliq kndusan txtaxa ni tnsapah,dhuq kana ka klealang. Kiya ni, seejiq klealang ga ida ungac ana ima ka ini peurug gaya,kska nii tnsapah o ida smparu balay qmita gaya mstrung ka rsrisaw ni wauwa. 62

Ida pgyaun balay ka mshmadan, kika uxay psruun utux hici ka kndusan.

Rdrudan ida ini sruwa meeguy musa matas mseupu hangan ka risaw ni wauwa, naqih dha ka ini uda gaya mstrung do skhjilan da. Nasi skhjilan ka uwa do tnsapah snaw ga asi ka muda gaya mstrung kika mangal qrijil.Manu ka tnsapah qrijil o msiqa bi ka ddadal ni llupung, asi ka smipaq babuy gmdara smahug,wauwa nii o ida sqitun kana ka sneunux niya.

Kndusan qrijil ga, qulung muda mstrung, skhjilan, tmquli laqi, tmhangan, lmihug birac, ptasan dqras, mdakil dhuq mnhdu kndusan dnii glang. Kiya ni kndusan kngkingal qrijil ga, kngkingal glang kndusan o ida niqan nanaq uuda dha gaya. Quri saw skhjilan ka qrijil do niqan mnmanu gygaya hug?

Rdrudan alang ga ida ini alax rmngaw wauwa “ Nasi su qmita pncingan seeiq ska elug nuqih o, iya bi dsi sapah nnaku msa. Ngalun su do, skhjilan su bukuy do bkiyun nuqih ruwan nbuyas ka laqi da, musa mqriqu mtucing nganguc ka laqi. ” Kiya ni nasi qmita nuqih pncingan dha ska elug, ida dha ngalun ni pqyaun dha babaw sida qhuni. Nasi smlay pncingan nuqih ka seejiq do, ida musa mqaras bi ni sluun na musa malu utux ka smnlay nuqih seejiq.

Duri ni, skpahung siida ka qrijil, nasi mtutuy tnqian dni musa mtaqi dungan. Nasi ini tkmu kabang ni kmaraw tnqian do , tmlaqi siida, ptqriun iraq puga nbuyus ka laqi da.

Ida srngaw bi bubu skpahung wauwa ka kari nii, pusu bi kari nii o mririh saw iya kbsrux ni kdrumuc msa.
Tnhjilan alang Seejiq Balay

= **Tnhjilan alang Seejiq Balay (賽德克族的遷徙史)** =
“ Seejiq Balay” ksun ga ida niqan tru klgan kari, saw ka Sediq Toda, Seejiq Truku ni Seediq Tgdaya. Sbiyaw han o ida mnniq daya pusu yayung Mtudu kana, kndadax alang Paran bitaq alang Truku, ida nniqan Seejiq kana.

Ini iyah qmlahang Taywan ka Tanah Tunux han o, alang Seejiq ksun ga yabi wada hari dhuq kingal kbkuy spgan wah! Yabi wada hmrinas egu spgan uri wah! Ana naq ini ktna hari ka hnang kari o, ida mtduwa pprngaw. Ida niqan ka ini ktna pusu kari uri, ana saw kiya o tduwa mpprngaw wah!   

Smnru ka rdrudan alang o, “ Gaga mniq hnruan hidaw Kareynko hiya duma ka dadan ta wah! Yasa kndadax alang hini wada thjil hiya ka dhiya” msa, yabi wada hari spac bitaq rima kbkuy hngkawas da ka tnhjilan dha da. Yasa wada bsiyaq tnhjilan dha dni maku ini klai kana ka mtduwa bi jiyax da.      

Yasa wada bsiyaq balay ka pnswayan da, manu ka sayang do wada ta mangal hangan “ Truku ni Seejiq ” dha klgan da, kiya do saw ta bi ungac pnegluban ka ita sayang da. Klwaan sayang uxay uri o eseisil klwaan o, psgenakun ta dha qmita ka “ Truku ni Seejiq ” ksun, balay bi o kingal lutuc rudan ta ka ita.         

Yahan ta qmlahang Tanah Tunux do, ada ka knsiyuk kklwaan Tanah Tunux ka drudan ta, kiya ni ana nanaq saw pusu alang Nan-tow, ana nanaq saw alang tnhjilan hruan hidaw Hwa-reyn o,  ida tnhjilan Tanah Tunux kana ka nniqan alang drudan ta seuxal, bitaq bi yahan smriyux qmlahang Tlu nii sayang.            

Seejiq ksun ga uxay wana pusu alang hini ka ga nniqan Seejiq, manu ka hnruan hidaw Hwa-reyn niYi-ran o, ida niqan alang nSeejiq uri wah! Kana do yabi wada hari niqan empusal ka alang nSeejiq ksun. Saw ka gaga tgimax mniq alang seejiq Truku ni Amis hnruan hidaw “ Hwa-reyn ” duma, gaga tgimax mniq alang Tayal Yi-ran hiya duma uri, kiya ni laqi snduray do wada ini kla msa tnSeejiq ka pusu rudan dha sayang da. Sayang do ada ka mneuyas patas, ada ka snqpahun, ada ka mstrung, wada mkrinah kghak teginu alang ka ita Seejiq da. Ini saw Seuxal asi tnkingal alang mniq da, ida hbaraw bi ka wada tgeimax mniq eseisil alang wah! Ana nanaq saw kiya o ini ta shngii ka pusu pnyahan ta, ini ta shubgi “Seejiq ku inu ka yaku” do kika malu da.                  

## Pnyahan bnatas(參考來源)
Empmatas: Lituk Teymu(詹素娥)

Jiyax：2024/04/05
Dgiyaq Klbiyun

= **Dgiyaq Klbiyun (奇萊山)** =
Sbiyaw balay, “ Tmpupu ” sun dha ka dgiyaq Klbiyun, gaga hiya ka paru balay qhuni, sngsagan sida ni rnabaw niya o ana jiyan mnkuung mdka keeman, niqan 1 jiyax, smriyu paah lhbun qhuni ka 1 mneudus 4 papak ubal kana hiyi na Smriyu 1 duri mneudus o niqan Pungu baraw na mdka rungut qhuni qtaan, paah baang na o niqan 2 gamil ni 2 sida, smrivu duri paah baraw ka 2 mneudus, mneudus, mlglug lqling bbaraw ni mtduwa mksa ka 1, mtduwa skaya karat ka 1, kika samat, quyu, ni qbhni sun.

Smriyu paah baraw ka1 o mniq qhuni baraw, smriyu paah truma o mniq dxgal saw nii ka kndsan samat, quyu ni qbhni.

Ana yaa smnriyu paah qhuni ka 4 klgan mneudus nii o ini pseupu, niqan 1 jiyax empprngaw ka dhiya, “Paah sayang asaw kkeudus ta, usa smpung mkan saw uqun ta nanak ni meudus. ” mkksa.

Smriyu paah lhbun qhuni duri ka 1 snaw, smriyu paah hiyi na ka 2 laqi 1 o snaw, 1 o kuyuh, paru do maamsddungus da, mtucing 1 laqi dha, mrana paah hini ka Truku msa ka rudan Truku sbiyaw. Wada bsiyaq knxalan mkreurus mniq eneana inu ka laqi laqi dha, duma o mniq ddgiyaq, duma o mniq bbreenux, phiyug nanak bgurah sapah nniqan dha.

Niqan patas Nihung rmngaw quri pnyahan Truku sbiyaw, Brah 300-400 hngkawas, yaasa mrana hbaraw ka lqlaqi Truku mniq nniqan dha dxgal Nantu truwan ribaq hidaw, ini tuku ka dxgal qqpahun ni saan maduk do mnkala Dgiyaq Klbiyun mquri nklaan hidaw mtmay Dgiyaq paru miying dxgal nniqan ni kmlawa sapah dha, mnsuwil mkeekan ka dhiya.

Dgiyaq nii o pthangun rudan Truku sun “ Klbiyun ”, laqi Truku embarah sayang do pthnganun dha “Dgiyaq suyang” sun. Hmuya ma dha pthnganun “Dgiyaq duyang” hug?

Yaasa uxay dha sshungi pusu rudan dha sbiyaw, 300--400 hngkawas brah na o mnkala dgiyaq nii ka rudan Truku miyah thjil nklaan hidaw, wana nii ka elug daan dha mnkala. Mnkala hini ka  rudan Truku o asi ka tpuqu tluung ni psklabi ka dowriq qmita nklaan hidaw. Kiya do asi dha si “Dgiyaq Klbiyun” ka dgiyaq nii thnganun dha Klbiyun o niqan paru bi pusu na quri Trkuan.  

## Qtaan patas bnatas
Embnatas patas: Lituk Teymu （詹素娥）

Embatas: Kumu Basaw （谷慕‧巴紹）
Lubuy tqian laqi rabu

= **Lubuy tqian laqi rabu (嬰孩的吊床)** =
Paah slaqi mdakil alang dgiyaq daya ga, ida wada egu bi qntaan dha ni endaan dha mniq alang dgiyaq daya sbiyaw, ida dsaw nii kana ka laqi dgiyaq.

Pxal slaqi ku siida, niqan ku kingal swayi snaw, bubu mu o panu na ka swayi mu snaw, djiyun ku na baga ka yaku musa qpahan hnmaan rsrisah. Dhuq nami qpahan do miying niqan sasaw qhuni rsrisah ka bubu mu. Kiya ni ngalan na brah ka swayi mu snaw ni pkmxun na knan. Siisa kmxun mu brah ka swayi mu snaw ni smkaway ku qmita bubu mu, wada madas kruc ni mquri bbuyu djima, saw bi gaga miying manu qtaan.

Ini qbsiyaq do nii mhaal kingal saw bi kulaw baga qnthran na djima ka bubu mu, duri ni wada mquri ssiyaw kndrxan btunux hiya. Gqian na iyax kndrxan btunux ka kingal ddux djima, isil djima o bkiyan na sida pusu qhuni risa kiya. Spagun na babaw dxgal ka pala sbal, mangal muhing sbal ni bkiyun na babaw djima swilwil qtaan, saw hari spac qaqay babuy gisu swilan baraw djima, saw bi smhulis qtaan, ida “ lubuy tqian rubu laqi ” ksun dha ka nii.

Mnhdu pqaya lubuy tqian swayi mu snaw ka bubu do, paah brah mu mangal swayi mu snaw. Psaan na ruwan lubuy tqian ka swayi mu snaw, shaluy na pala pungun duri ka rabu laqi, ksugun na ptucing ruwan hiya ka sida qhuni rsrisah ni wasaw sudu. Mmowsa qmpah ka bubu mu siida, hmici rmngaw knan ka bubu mu, “ Ptaqi da ka swayi su snaw nii,  thwayi lmglug ka lubuy tqian swayi su snaw nii ha, ptaqi nanaq kiya hari da, asi su ka emsuwil yahan qmiri wah! ”

Bubu mu ga, wada qmeepah hunac hari qpahan. Qtaun mu  ka hiya ga gisu mangal parih qmulah spriq, emsuwil mu qbhangan gaga mpttuk ka parih ni bbtunux, maku “ kiyang ” “ kiyang ” msa ka hmnang na,  ririh saw gaga pgkla knan, gisu ku qmeepah hini ha.

Ana nanaq bitaq sayang ga, ini mu balay shngii ka endaan mu slaqi ku siida, ini mu bi shngii ka qntaan mu bnsaan lubuy tqian rabu sbiyaw ka swayi mu snaw.

Mtaqi ruwan lubuy tqian ka swayi mu snaw, saw bi gaga kmxun brah bubu msblaiq balay qtaan, lnglungun mu balay ka knkla na bubu mu ana bitaq sayang.

Sayang do ida ungac qtaan ka saw nii da, pusu bi o ungac qtaan ka sbal pala uri da. Ida tmninun nanaq rdrudan ka sbal nii, kiya ni lnglungum bi bubu rudan ni tama rudan ka lubuy tqian laqi sibyaw.
疥瘡 Mluqah hiyi

## Mluqah hiyi
Manu ka Mluqah hiyi ? Mluqah hiyi. Peyyah kuwi keyka niqan meeru ka mnarux nii.

Mluqah hiyi kuwi cipiq babal. qmita da binaw ini duwa qtan. Mluqah hiyi kuwi mniq babaw seejiq ni camac(Mdka ngingaw 、huling) heyya. Maha mniq hiyi niya kmari beling, hmiti kuci ni dnbarung. keyka hiyi niya mkerak balay.

Pniyah inu ka meeru ni how :

Smdaling meeru：niqan hiyi、pala、lukus.meeru lalay.

Mniq dakeun lala seejiq nhari balay meeru(mdka mniq sapah pyasan、aji uri o qnpringan heytay、qnpringan  msangay rudan). Nasi niqan mnurax ka sejiq niyax sapah.Asi uri o smdaling niqan mluqah hiyi ka smdaling pangan meeru mnurax.

Balay ta qitan mnurux ni psapoh：

Mkerak balay.mtaqei kman.mukun pala binaw.keyka mkerak balay.

Ada su Mluqah hiyi kuwi ni.smkuxul mniq babaw hiyi ni mrubu hey ya. kukuh、kukuh bbaang、bawa pungu、qduwan duma、puwa、sule、跨下 ni 生殖器.smriyu mdka kumi mbanah 疹.

Ada sow kmawah mbiyax balay.manu kiya msriyu ka mluqah、溼疹 ni stliyus.

psapuh ni qlahang :

Tukingal.

Smrngaw ising.handu su trima kdjiyax. Misoh sapoh pqili ka Mluqah hiyi kuwi wawa，Pneyax warux beydat duma misoh sapoh kana(qras dow iya kiya)，Anaq so ungan ka mnurux hini luqah.nda misoh sapoh uri，qtan da ka psapoh jiyax niya o. Asi ka Kingal sngayan beydat dha sngayan.

Tudha.

sapoh mkrak binaw. Asi ka misoh luqah hey ya.kingal diyax mdha beytaq mtru. Nsi sum da mkrak na.Dowa su musa mangal kori in hari mkrak. Iya balay kmawah.

Tutru.

Mluqah hiyi meeru balay.Nasi tnsapah ni asi uri o suupu tnsapah. niqan mdka mnarux nii，Asi ka ktai balay kensa. Nhari misoh sapoh. Kcugun maha meeru kana.

Tuspac.

Lukus ni pala.Asi ka mjilux qsiya(Ya ba 50-60度)，Clingan ta rima-maxal pungkang. Dowa mangal 電熨斗 Clingan uri.

Pala binaw.Ini duwa mangal mjilux qsiya muda.Asi ka psaun nganguc thdawan. Asi squn dha sngayan. Mluqah hiyi kuwi nim aha nanaq mhuqil.

Turima.

paan mnarux sii da. Iya balay wowsa nganguc msangay kman. Ini duwa msupu thuy mduwyi pala、tawru、lukus uri.

## 疥瘡
何謂疥瘡 ? 俗稱「生疥」，是因疥蟲引起的傳染性皮膚病。

疥蟲體積很小，無法以肉眼辨識，成蟲約0.3mm，寄生在人或動物 ( 如貓、狗等 ) 的皮膚角質層，會在皮下挖掘隧道，並留下糞便或產卵而引起皮膚劇癢。

傳染途徑：

接觸感染，包括身體、床單、衣物等，傳染力很強，

容易在團體住宿的環境 （如學校、軍隊、安養院等），有病的家人返家住宿，或接觸到有疥瘡的動物後得到感染。

臨床症狀：

其癢無比，尤其在夜間睡覺，蓋上棉被時，更為明顯。

由於疥蟲喜歡寄生於皮膚皺褶及柔軟處，常可以發現在指縫、指側、腕關節、腋下、乳房邊、肚臍周圍、陰部、跨下及生殖器等處，出現針尖大小的紅色丘疹。

由於厲害的搔抓，常因而併發潰瘍、溼疹及細菌感染。

治療及護理：

1. 依醫師指示，每天洗完澡後使用殺疥蟲之外用塗敷劑，自頸部以下全身塗抹（臉部不須使用），不論有無病變的皮膚均需塗抹，治療期間視個人情況約一至二週。

2. 止癢藥膏於紅疹處使用，每日二至三次。若仍有搔癢感，請局部冷敷止癢，切勿搔抓。

3. 因疥瘡傳染力極高，若家屬或同住之人有類似病況，須詳細檢查，同時使用殺蟲藥水，避免互相傳染。

4. 貼身衣物及床單須以熱水（約攝氏50-60度），燙5-10分鐘，或電熨斗燙過。

棉被及毛毯等無法用熱水處理時，應置於陽光下曝曬，並隔離儲藏2週，疥蟲自然死亡。

5. 發病期間勿至公共場所過夜，亦不可與他人共用床單、毛巾、衣物等。

## 參考資料 Patas saan qmita pnatas
https://www.tph.mohw.gov.tw/?aid=801&pid=25&page_name=detail&iid=1127
Bsaniq

= **Bsaniq(禁忌)** =

Saw bsaniq nii ga egu bi klgan ka ini tduwa meuda……

Tg1: Gaya mstrung risaw ni uwa, saw wada mstrung ka risaw mi uwa o, musa ta tuhuy sapah mswayi ni qbsuran sa ga, uxay uri o mniq ta brah tama ni bubu, qulung iya sapah bi ha wa, iya pprngaw ssibus kari uri, asi ka mgaya hari ka mniq brah daha, bsaniq ka uda saw nii msa ka bubu rudan mu.

Tg2: Shjil ka qrijil

Saw gaga shjil ka qrijil sa o ana minq sapah,
Endaan mu nniqan mdakil paru

= **Endaan mu nniqan mdakil paru(我的成長經歷)** =
Pnaah ku dgiyaq alang pulan, Seejiq balay ku yaku. Paah ku laqi sii da, mqrinuc ka sapah mu, ana nanaq ku mqrinuc, ida ku mtrumuc bi qmeepah ni tkriwaq knmalu ka kndusan mu.

Kndadax ku laqi siida, naqih bika hiyi mu, kmtutu mnarux ni mtalux ka tunux mu, siida ungac ka ppanun rulu basu ni ungac ka sapah spuhan, mnarux ku kjiyax do, pana ku na bukuy ka tama ni bubu mu, dsun ku na pqita empsapuh, muda nami naquh na elu, tqiri nami bowkax dgiyaq ni bubuyu dgiyaq, mkla ku, mnarux ku laqi sii da, panan ku na bukuy ka tama, knkingal muda mksa naqih na elug, ana bowqax ni Bbaraw ka elug, qtaan mu mliwang bika hngiyan bukuy tama, ida kiya ka stmaan mu ni knmuxul qsahur mu pkbiyax lnglungan mu.

Mkla ku, iyux skeudus knna ka tama, meuwc bi miing elug, mnsuwil ungac ka hbangan marig iyu uqun, kika tama mu ka tbeydaq sulay mu da, maku mkkrang ka baga na, ana saw kiya, mkray bi ka lnglungan tama, yasa mggealu ku na, ana bi ta knuwan ini mu bi shngii.

Ananaq mqrinuc bi ka sapah mu, pyasan tgska ungac ku bi brahan musa smluxay madas, yasa krusi ka kndusan nami, asi ka musa ku qmeepah nganguc, sntuku hbangan, dmayaw mdanga swayi snaw ni swayi grijil, naqih kuxul na rmngaw knnan ka tama bubu mu, "ungac nami brahan pusa meuya patas isu", maku mnihur ka lnglungan mu, ana saw kiya mkla ku qulung ku bi embiyax ka lnglungan mu, yasa mkla ku ini pstuq elug ka mqrinuc, krinah ka tama ni bubu, kiya ni niqan kingal jiyax kulung ku bi niqan biyax da, tduwa ku qmlahang tama bubu mu do, ungac ka tama bubu mu da, wada meydan da.

## Qtaan patas bnatas (參考資料)
Embnatas patas: Lawa Piyuc (黃美麗)

Embatas: Kumu Basaw (谷慕‧巴紹)
Gaya smku

= **Gaya smku(喪禮)** =
Seuxal han o niqan Gaya smku truma dxgal sapah ka seuxal, rmngaw ka drudan alang o “ Ida wana sktama ni skbubu ka tduwa skuun truma dxgal sapah, dlaqi do skuan nganguc saw ka ssiyaw truma dxgal rpun, uxay uri o ssiyaw truma dxgal sapah. Yasa musa paru hici ka lqian, 4/11dhuq mangal qrijil ka risaw ni musa snaw ka wauwa do, musa nanaq phiyug sapah da, kika ririh saw madas malu utux ni pqlahang tnsapah  ka skuun truma dxgal ruwan sapah ” msa.     

Qnbhangan ka kari skYidaw mtabug mniq babaw dxgal siida han o rmngaw quri Gaya smku o " Nasi meydang ka tama ni bubu do, tnsapah seejiq ga ida smapaw kingal pala babaw dxgal, tlngun ni pqriun gqian hidaw ni babaw pala ka bqrus niya, saw ka rabu mniq nbuyas bubu siida mtkmu hiyi na, bukuy do lbuun pala da. Nasi bubu ka wada meydang o, uda skuun nana truma tnqian na. Siida dsnaw tnsapah o malax wagi ni bbuwax rmawah hrakaw, duri ni kmarig dxgal tduwa smku bqrus meydang seejiq. Kika skuun ruwan hiya da. Nasi saw niqan ka kuxul na bi mduuy pucing uxay uri o kuxul na bi mlukus mniq babaw dxgal siida, ida tduwa seupu hyaan kana smku. Duri ni mukun limuk han, kika psaun mtumun btunux duri ririh saw dnamux dmamux babaw tunux na, hici do tqriun hiya duri ka knarig dxgal” msa.

Niqan kingal na ka kari skYidaw mtabug, “ Ttmku tluung o pusu bi kiya, mquri gqian hudaw ini qquri nklaan hidaw, (bnatas patas o mquri baraw msa) nasi mquri nklaan hidaw ka dqras do nirih saw ga tmaus utux iyah sapah, meiyah madas kngkingal hiyi tnsapah, kika pstuq ka lutuc tnsapah nii da.

Ida saw nii ka Gaya smku qbrus sexual. Paah meiyah kmlawa Taywan ka Tanah Tunux, meiyah ka kmlawa ka Kwo-min ceng-fu do, wada kpriyux ka Gaya smku qbrus Seejiq uri da. 5/8Taywan sayang dga dhuq idas 4 do ida ta meurug knxalan saying da, musa habung kmaraw tqian 5/9dha ni musa sapah skuan buuc qmita dhiya, ririh saw ini shungi ni lmglung bi dhiya.
疝氣

## Mtucing baraq
疝氣，Duwa da Rmngaw 「Mtucing baraq」、「trawah baraq」，So mranux nii o qtan da jiyax ka pqita mluqah hei.

Ana piya ka knkawas su.

Ida maha strung niqan kana.Ana pniyax laqi rabu beytaq rudan.psapoh pkmalu 手術 ini hari kdka.

Nasi ta msahaya Rmngaw. laqi rabu inibiyaw stlun puwa疝氣.Aji uri o buyas腹股溝疝氣。

臍疝氣 Mrana kngkawas da binaw.Maha kndudul ungan ,Manu kiya plalay qtan tahan.Hmrinas tru kngkawas.qitan da enda niqan beyhing buyas.Aji uri o thngay baraq mniq 疝氣.keyka maha psapoh 手術，Hmrinas tru kngkawas.qitan da enda niqan beyhing buyas.Aji uri o thngay baraq mniq 疝氣.keyka maha psapoh 手術。

Nasi su ataru mnarux.Usa nhari pkeyda isin.Misu thngay baraq abunay.

Sayang ada dnuwi qqiya maru balay.Aji wana nanaq smaru mnarux nanaq.Mnarux sejiq.Ida niqan snaru sejiq buyas 手術 ni qnita ruma 手術 dwa da Pndngusan.Aji wana nanaq hndu psapoh ka ini knarux su da.Ida maha uxay hari ka mnarux uri.Dowa namu mtduwa rmngelung.Kana buyax baraq 全腹膜式腹股溝疝氣 snaru binaw.sdalih balay ka snaru 手術.

## 疝氣
疝氣，就是俗稱的「墜腸」、「脫腸」，是一種常見外科治療疾病，任何年齡層都會發生，包括從嬰幼兒到老人，但發生的形態與手術治療方式則略有不同。

一般來說，嬰幼兒容易發生臍疝氣或腹股溝疝氣。

臍疝氣通常隨著成長發育會逐漸消失，因此多半先行觀察，超過三歲仍有肚臍膨出相當明顯或懷疑有腸子嵌塞在疝氣處則需要手術治療。

腹股溝疝氣則普遍分布在各個年齡層，原則上一但確診應儘早治療，以免發生腸嵌塞的危險。

目前因為材料的進步，除了傳統的修補手術之外，患者尚有多種人工腹膜補強手術或內視鏡手術可選擇，不但術後疼痛減少，再復發的比例也降低，十分值得考慮，且全腹膜式腹股溝疝氣修補為最接近完美的修補手術。

## 參考資料 Patas saan qmita pnatas.
https://www.tph.mohw.gov.tw/?aid=801&pid=10&page_name=detail&iid=945
Iya ku hcii hini, dsi ku sapah ta alang!

## Iya ku hcii hini, dsi ku sapah ta alang! (不要把我留下來，我要回家！)
Brah na hngkwasan mtrul kmxalan siida, ssaan ku na hmaduc alang brnux-Taicung ka tama mu, ida ga mniq hiya ka swayi tama mu.

Pusu balay o, iyux dmudul knan kgui hari snlhayan patas, babaw do ini kntna saw thiya muriq qnpah dgiyaq. Ana ku ini sruwa mmowsa, maku ku dha mrimu sa musa ta marig lukus ni kucu/ramil, hlama/emmu dnii. Kiya do mqaras ku snegul tama mu musa nami alang brnux-Taicung da.

Keeman, blaiq nami mseupu swayi tama ni tnsapah dha mkan nhapuy, egu balay pnsramal dha damac, malu bi uqun maku nami mtngi balay ka buyas uri. Manu ka tama ni swayi niya o, mqaras pprngaw ni mimah kingal tasaw sinaw, ida ku tluung siyaw tama mu, kkyuhun dmuuy kulaw baga na, empiya mu dmurun sa “Tama, iya ku bi hcii hini, dsi ku dsi ku bi kusun, mseupu ta musa alang o＂. Msluung ku tleengan do, nexul ku na kmhabuk psaun ku na tqiyan, dhuq ska rabi ida mu kkrayun dmuuy kulaw baga na, ksugun sa meguy musa mgrbug ka tama mu.

Geinu tg2 jiyax tutuy ku mgrbu do, asi ku skluwi miing tama mu, isil o tmalang ku mhraw lhngung nganguc, isil o lmigis ku mjiras lmawa "Tama! Tama! Maa su qbling balay, hmuya su ini dsi ka yaku da hug?"

Bitaq sayang lnglungun mu endaan slaqi siida, yasa ana bi rabang saw nii ka kdusan ta babaw dxgal hug? Nasi ini ku na psai alang brnux sluhay patas, kani ku ini dhuq saw nii ka kneudus mu da. Tama! Mhuway su balay!

## Qtaan patas bnatas (參考資料)
Embnatas patas: Lubi Pingaw (高玉美)

Embatas: Kumu Basaw (谷慕‧巴紹)
Ising ka huling mu

= **Ising ka huling mu(我的狗醫生)** =
Klaun namu? Slaqi meniq miyan tnalang cbeyo we, mgnetun. miyan mangal luqah mbeeba ma mtanah ka tnkuran ciida, ini kesa hae ta pqita ising ka bubu rudan mu.

Tlhane rmengo mesa “Ake bale , waga  inu huling su di? chepi tikuh luqah su, maha ini beyo malu ka luqah su wa!”

“Bale wa ! Ini ku reno” mesa ka bubu rudan, ado rmabang malu chepan na tnabu su naq huling daha ka iyu. Ado mkela mesa tnsapah ta nanaq, cmehaq luqah su ciida so hari pkbeyax isu peni, ado niqan kesun “iyu qsiya smipah stliyus han”.
    Lmngelung ku ciida ado pkmalu nami riyung ka huling mu, kii pkchepun mu huling mu ka luqah di, bale ba kcugun mu hari ado miicu ku mnarux ma mkkerak ka cnhepan na peni, bobo mkpiya hari ali de, bale ba wada malu hari ka luqah tnkuran mu di.
Lmngelung knrudan mu ka saya peni, kmdamac bale ka ndaan cbeyo. Uxe gnkela kesun pneyah sluhe paru slhayan ising ka nii, kndalax kesun ndaan naq rdrudan tnalang miyan ma niqan kesun mpggaalu naq rdrudan daha ka huling duri.
Dehuk saya peni ini mu ba klai ka dungus na, klaun mu ka so hari insing ka huling peni. Lnlungun mu ba ka saya, ooda kesun mbleyaq ma mpggaalu gnkela kndesan so nii peni, irih so htiyun na bobo lqlaqi na ka rdrudan Seediq miyan.
Abdelmadjid Tebboune

thumb|Abdelmadjid Tebboune, kngkawas 2023
## Abdelmadjid Tebboune

Mntucing hngkawas 1945 idas 11 jiyax 17 ka Abdelmadjid Tebboune ga, empklaw ka mntucing politikaw.

Bukung klwaan Algeria ta sayang o kiya ka Abdelmadjid Tebboune, pnaah hngkawas 2019 idas 12 jiyax 19, m-ari pnaah hngkawas 2024.

## Pnyahan pnatas (參考資料)

* List of current heads of state and government